You are on page 1of 109

Kmil B.

VARINCA Yldz Teknik niversitesi evre Mhendislii Blm


2 Aralk 2011 Cuma

Londrada hava kirlilii


Tarih: 5 Aralk 1952 Yer: Londra Olay: Ani ve byk apl bir hava kirlenmesi Sonu: 4000 l
2 Aralk 2011 Cuma

Akla gelen sorular


Hava kirlilii nedir? Nasl tanmlanr? Hava kirlilii niye olur? Nasl meydana gelir? Sebepleri, kaynaklar nelerdir? Hava kirlilii olursa ne olur? Neticeleri nelerdir? Hava kirlilii nlenemez mi? Nasl? Ben ne yapabilirim?

2 Aralk 2011 Cuma

Dnya
Ekvator ap: 12.756,28 km Ekvator evresi: 40.075 km Yzey alan: 510.067.420 km2 Hacim: 1,08 x 1012 km3 Yzey scakl: 14C (287 K)

2 Aralk 2011 Cuma

Hava
Hava, bir gaz karmdr. %78,084 azot, %20,946 oksijen, %0,934 argon ve geri kalan %0,03768lk ksmda ise karbondioksit ve dier gazlardan oluur.

2 Aralk 2011 Cuma

Hava kirlilii
Kirlilik, dengenin bozulmasdr.

Hava kirlilii, havann doal ieriinin deimesi, dengenin bozulmasdr.

2 Aralk 2011 Cuma

Hava kirleticileri
Gaz Kirleticiler (CO, CO2, SOx, NOx, vb) Kalc organik kirleticiler (Dioksin/furan, PCB vb.) Ar metaller (Kurun, cva, kadmiyum, nikel vb.) Partikler madde (PM)

2 Aralk 2011 Cuma

Gaz kirleticiler
Fosil yaktlarn yaklmas sonucu oluurlar. CO2 yanmann, CO tam olmayan yanmann rndr. COnun esas kayna tama aralardr. SO2nin antropojenik kayna kkrt ierikli fosil yaktlarn (kmr ve ar yalar) yaklmas. Kkrt ierikli madenlerin erimesi, volkanlar ve okyanuslar SO2nin doal kaynaklardr. Azot oksitler genellikle NO olarak salnrlar ve atmosferde ozon ve radikallerle hzl bir ekilde reaksiyona girerek NO2yi olutururlar. Bunun yannda atmosferin en alt tabakasnda NO2 ve uucu organik bileiklerin gne ile reaksiyona girmesiyle troposferik ozon oluur. Esas antropojenik kaynaklar hareketli ve noktasal yanma kaynaklardr. Yanma sonucu oluan dier bir kirletici uucu organik bileiklerdir (VOC). VOCler benzen gibi organik yapda kimyasal trleri ierirler. Gaz kirleticilerin byk ksm solunup ve solunum sistemini etkilerken VOCler ise kansere neden olurlar.
2 Aralk 2011 Cuma

Kalc organik bileikler


Kimyasallarn toksik grubudurlar. Uzun sre bozunmadan kalabilirler Besin zincirinde birikirler. Pestisitleri, dioksin/furan, PCB (poliklorlubifenil) ve dier klorlu organik trleri ierir. Dioksinler tam olmayan yanma srasnda ve klor ieren materyallerin yanmas ile oluurlar. Bu bileikler atmosfere salndktan sonra toprakta, suda ve canllarn ya dokularnda birikirler.

2 Aralk 2011 Cuma

Ar metaller
Metal elementlerini ierir. Dnyann kabuundaki doal bileenlerdir. Metaller indirgenemez ya da paralanamazlar. Ancak hava araclyla (atmosferik tama) tanp toprak, su ve insanlarn besinlerine girebilirler. Bunun yannda metaller yanma ve atksu dearj gibi evreye ok eitli kaynaklardan girebilmektedirler. Metallerin ok kk bir ksm insan vcuduna iz element olarak girer ve bu iz elementler normal metabolik reaksiyonlar iin gereklidir. Yksek konsantrasyonlarda metaller toksik olabilirler. Metabolize edilmeleri ve vcuttan atlmalar ok yava olduu iin vcutta hzl bir ekilde birikirler.
2 Aralk 2011 Cuma

10

Partikler madde
Hava iinde askda halde bulunan paralardr. Doal ve antropojenik faaliyetler sonucu oluur. Esas kaynaklar fabrikalar, enerji tesisleri, yakma tesisleri, inaat faaliyetleri, yangnlar ve rzgrdr. PMin sala etkilerini deerlendirmek iin nemli rol oynayan parametreler partikl ap, yzeyi, kompozisyonu ve saysdr. Ultra ince ve ince partikller salk etkisi bakmndan kaba partikllerden daha tehlikelidir.

2 Aralk 2011 Cuma

11

Partikler Madde (PM)


Partikllerin boyutu ok deiiktir ve farkl kategorilerde tanmlanabilirler. Ultra ince (ultra fine) aerodinamik ap 0.1 mden kk olanlar nce (fine) partikller aerodinamik ap 1 mden kk olanlar kaba (coarse) partikller ap 1 mden byk olanlardr. PM2,5 2,5 mden kk olan ince partikller Tm yanma prosesleri ve baz endstriyel prosesleri ierir. Solunum sistemi iine girerek alveollarde birikim yaparlar. PM10 10 mden kk olan kaba partikller Kaba partikl kaynaklar ise krma, tme ilemleri, yollardan kalkan tozlardr. st solunum sisteminde birikirler.
2 Aralk 2011 Cuma

12

Karbondioksit (CO2)
17. yzyln balarnda kefedilmi; Renksiz, kokusuz; Atmosferde %0,035 orannda bulunan; Karbon ieren maddelerin yaklmas, ile ortaya kan bir gazdr.

2 Aralk 2011 Cuma

13

Kkrt dioksit (SO2)


Renksiz, keskin kokulu reaktif bir gaz Kkrt ieren maddelerin yaklmas, metal ergitme ilemleri ve dier endstriyel prosesler sonucu oluur. Hrltl solunum, gs skmas ve kesik nefes almaya sebep olur.

2 Aralk 2011 Cuma

14

Azot dioksit (NO2)


Krmzms kahverengi renkli; Yanma sonucu oluur, Astm gibi solunum hastal olan yetikinler ve ocuklarda; ksrk, hrltl solunum ve kesik nefes alma gibi solunum belirtilerine neden olabilir. Ksa sreli maruziyet dahi akcier fonksiyonunu etkiler.

2 Aralk 2011 Cuma

15

Hava kirliliinin kaynaklar


Hava kirliliinin kaynaklarn snfa ayrabiliriz. Nokta Kaynak Byk emisyon kaynaklar, endstri kurulular izgi Kaynak (Hareketli Kaynak) Karayollar vb Alan Kaynak Meskun alanlar

2 Aralk 2011 Cuma

16

Nokta kaynaklar

Tek bana olduka fazla miktarda kirlilie sebep olan tesisler

2 Aralk 2011 Cuma

17

izgi kaynaklar (hareketli kaynaklar)

Karayollarnda aralardan kaynaklanan emisyonlardr.


2 Aralk 2011 Cuma

18

Alan kaynaklar

Meskun mekanlarnda iinde bulunduu yayl emisyon kaynaklar


2 Aralk 2011 Cuma

19

Dalm - Dispersiyon

E: salm, C: evre konsantrasyon, D: kme


2 Aralk 2011 Cuma

20

Hava kirliliinin neticeleri


Hava kirlilii
Hava Kalitesinin bozulmas Asit yamurlar Canl-cansz varlklar zerinde tahribat ve tahriat Scaklk deiimleri Ozon Tabakasnn ncelmesi

Solunum rahatszlklar
Hastalklar Zehirlenmeler lmler

Buzul erimeleri
Deniz seviyesinde ykselme

Sera etkisi
Kresel Isnma

Basn merkezlerinde deiim Rzgar kuaklarnda deiim

klim Deiiklii

U meteorolojik olaylar
21

2 Aralk 2011 Cuma

2 Aralk 2011 Cuma

22

Solunum Sistemi
Hava kirleticilerinin hepsi solunum yollarn etkiler. Konsantrasyon ve maruz kalma sresi etkiyi belirler. Grlen belirtiler; burun ve boazda tahri, akcierlerde dz kaslarn evresinin skmasndan dolay hava yollarnn daralmas, ksrk, hrlt, ksa nefes alma gibi problemlerin olumas, astm Sonuta akcier fonksiyonunu azaltr, astm, anfizem ve akcier kanserine neden olurlar.
2 Aralk 2011 Cuma

23

Kardiyovaskler Sistem
Karbonmonoksit (CO) hemoglobine balanr ve onun oksijen tama kapasitesini azaltr. Bu durum oksijen eldesini azaltarak farkl organlarn, zellikle yksek miktarda oksijen tketen (kalp, beyin) organlarn fonksiyonunu etkiler. Partikler madde kanda phtlamaya neden olur ve kan damarlarn etkiler. Bu da bir eit kalp hastal olan (angina) ve mikrokardial bozulmalara nclk eder. Taikardi, kan basnc ve kanszlk da (anemi) art ar metal (cva, nikel, arsenik vb) kirlilii sonucu grlr.
2 Aralk 2011 Cuma

24

Sinir Sistemi
Sinir sistemi ar metaller ve dioksinlerden etkilenmektedir. Arsenik, cva ve kuruna maruz kalma sonucunda bellek karkl, uyku dzensizlii, fke, yorgunluk, el titremesi, bulank grme, heceleri kartrarak okuma gibi semptomlarn grld belirlenmitir. Dioksinler sinir iletim hzn azaltrlar ve ocuklarn zihinsel geliimini bozarlar .

2 Aralk 2011 Cuma

25

riner ve Sindirim Sistemi


riner Sistem Ar metaller bbrekte hasara neden olurlar. Dk molekl arlkl proteinlerin vcuttan atlm artrr, ta oluumunu ve kanser riskini arttrrlar.
Sindirim Sistemi Dioksinler karacierde hcre hasarna neden olurlar, sindirim sistemi ve karacier kanserlerine neden olurlar.
2 Aralk 2011 Cuma

26

Kirlilik haritalar (NO2)

2 Aralk 2011 Cuma

27

Hava Kalite ndeksi (HK)


HK, yaadmz evredeki hava kalitesinin gnlk olarak rapor edilmesi iin kullanlan bir indekstir. Yaadmz blgenin havasnn ne kadar temiz veya kirli olduu ve ne tr salk etkilerinin oluabilecei konusunda bilgiler verir. HK, kirli havann solunmasndan bir ka saat sonra veya bir ka gn iinde oluabilecek salk etkilerini belirtir.

2 Aralk 2011 Cuma

28

HK snflandrmalar
Hava Kalitesi ndeksi (HK) HK belirtilen aralkta olduunda 0 - 50 51 - 100 101 150 151 - 200 Salk Seviyesi Renkler

...Hava kalitesi

... renk ile sembolize edilir Yeil Sar Turuncu Krmz

yi Orta Hassas gruplar iin salksz Salksz

201 - 300
301 - 500

ok Salksz
Tehlikeli

Pembe
Kahverengi

2 Aralk 2011 Cuma

29

HK deerleri
CO iin HKnin 100 olmas, 9400 g/m3 (9 ppm) CO seviyesine karlk gelir. (ortalama 8 saat) SO2 iin HKnin 100 olmas, 383 g/m3 (0.14 ppm) SO2 seviyesine karlk gelir. (ortalama 24 saat) NO2nin ksa sreli salk etkileri, HK deeri 200n zerine kncaya kadar olumaz. Bu nedenle, HK, NO2 iin 201in altnda hesaplanmaz. NO2 iin HKnin 201 olmas, 1242 g/m3 (0,65 ppm). NO2 seviyesine karlk gelir. (ortalama 24 saat) PM10 iin HKnin 100 olmas, 150 g/m3 PM10 seviyesine karlk gelir. (Ortalama 24 saat)
2 Aralk 2011 Cuma

30

Nedir? Ne yapar?

2 Aralk 2011 Cuma

31

Asit yamurlar
Asit yamuru asidik kimyasallarn yamur, kar, sis, i veya kuru paracklar halinde dmesine verilen isimdir. Atmosfere yaylan kkrt dioksit ve azot dioksit gazlarnn kimyasal dnmlerden getikten sonra bulutlardaki su damlacklar tarafndan emilmesi ile oluur. Daha sonra bu damlacklar yeryzne yamur, kar gibi yollarla derler. Bu topran asitlik miktarn arttr ve tatl su kaynaklarnn kimyasal dengesini bozar. Havadaki tipik karbondioksit konsantrasyonunda oluan yamurun pH' 5.6 civarnndadr. Bu yzden pH' 5.6'nn altndaki yamur asit yamuru olarak nitelendirilir.
2 Aralk 2011 Cuma

32

Dnden bugne Dnyann scaklk deiimi ve dourduu sonular

2 Aralk 2011 Cuma

33

Dnyann Scaklk Deiimi

2 Aralk 2011 Cuma

34

Scaklk deiiminin sebepleri


Dnyann durum ve hareketindeki deiiklikler Kta kayma hareketleri ve da oluumlar Yanarda faaliyetleri Gneteki deiimler

2 Aralk 2011 Cuma

35

Dnyann hareketinin deimesi

2 Aralk 2011 Cuma

36

Kta hareketleri
Kta kayma hareketleri ve da oluumlar okyanus aknt sistemi ve rzgar sistemlerini deitirdiinden iklime etki yaparlar.

2 Aralk 2011 Cuma

37

Antarktika

Dnyann en souk blgesi, Avustralyann iki kat byklnde, 15 milyon yldr %98i buz, Dnyadaki buzullarn %90i, temiz suyun %70i burada, Buz kalnl 1,5-4,5 km, Gelen nn %80-85ini yanstr, Dnya ikliminin soutma sistemidir, Rzgar sistemi ve okyanus aknt sistemini etkiler
2 Aralk 2011 Cuma

38

Okyanus aknt sistemi - tayc bant


Okyanuslar aras su alveriini salar, Dnyadaki rmaklarn 20 kat kadar su tar, Is transferini salar, Bat Avrupa bu bant sayesinde 10 derece daha scak

2 Aralk 2011 Cuma

39

Yanarda faaliyetleri
Yanarda patlamalaryla atmosfere ok byk miktarlarda toz ykselir. Bu tozlar, gne nlarnn geiini engelleyen bir tabaka oluturur ve bylece dnyann scakl da der.

2 Aralk 2011 Cuma

40

Scaklk-Aerosol ilikisi

1991de Filipinlerdeki Pinatubo yanardann patlamasyla tonlarca kkrt dioksit stratosfere yaylm ve orada slfrik asit damlacklarna dnmt. Tm dnyaya yaylan bu ayresol battaniyesi, gelen gne nlarn yanstt gibi dnyann ssn da souruyordu. Bu yznden de bir yl boyunca dnyann ortalama scaklnda bir d yaanmt.
2 Aralk 2011 Cuma

41

Gneteki deiimler
Gne'in manyetik alanndaki deiimler ve Gne lekeleri, yaylan enerji miktarn etkiler. Bu da doal olarak Dnya'nn ald enerji miktarnn deimesine yol aar ve iklimler etkilenir.

2 Aralk 2011 Cuma

42

Isnyoruz
Bugn aslnda, bundan 50 milyon yl nce balam olan souk dnemin iindeki ksa sreli scak vahalardan birindeyiz. Byk bir olaslkla da vahann sonu grnmeye balad. Buna gre dnya u anda artk souma eiliminde olmal. Ancak son 150 yllk gzlemler, bir eylerin sanki ters gittiini gsteriyor. Soumuyor, snyoruz.

2 Aralk 2011 Cuma

43

Isnmann delilleri
Scaklk kaytlar Gl ve akarsulardaki scaklk art Buzul erimeleri Deniz kabarmalar Atmosferde scakln 0 dereceye indii yksekliin artmas 1970ten bu yana her sene 4,5 m artyor

2 Aralk 2011 Cuma

44

Scaklk kaytlar

1860-2000 yllar arasnda 0,7 derecelik bir art

2 Aralk 2011 Cuma

45

Buzullarn erimesi
Yeni Zelanda'daki buzullar yalnzca 20 ylda ktlelerinin n yitirdiler, spanyada 1980'de 27 olan buzul says bugn 13e dm durumda, Peru Andlar'ndaki Qori Kalis buzulu, 1963-78 yllar arasnda, ylda 4 metre kadar geri ekilirken, 1995'te buzulun yllk geri ekilme hz 30 metreye ulat, Afrika'da Kilimanjaro Da'ndaki buzul, 20. yzylda ktlesinin yaklak drtte n yitirdi, Ayn dnemde Kafkaslardaki buzullarn ktlesi yarya indi, in-Rusya snrnda, Tiyen an Dalar'ndaki buzullarsa son 40 ylda yaklak % 20 kldler.
2 Aralk 2011 Cuma

46

Buzul erimeleri

Dnyamzn snyor olduuna ilikin en gzel delillerinden biri, orta ve alak enlemlerde dalardaki buzullarn geri ekilmeleridir. Bu geri ekili, zellikle son yirmi ylda hz kazanmtr. Buzullardan buharlaan sular da denizlerin dzeylerinin ykselmesine yol aar. Bu deer 20. yzylda 10-25 cmdir.
2 Aralk 2011 Cuma

47

Buzul erimeleri

2 Aralk 2011 Cuma

48

Buzul erimeleri

2 Aralk 2011 Cuma

49

Nedir? Nerededir?

2 Aralk 2011 Cuma

50

Ozon bilgisinin zamansal geliimi


1840 : Ozon kefedildi, 1880 : Gnein ultraviyole nlarna kar bir filtre vazifesi yapt ve stratosferde bulunduu fark edildi, 1920 : Ozon tabakas ile ilgili ilk sistematik lmler balad, 1985 : Ozon delii kefedildi, 1987 : Montreal Szlemesi imzaland.
2 Aralk 2011 Cuma

51

Atmosfer ve tabakalar

2 Aralk 2011 Cuma

52

yi-Kt ozon

2 Aralk 2011 Cuma

53

Ozon tabakasnn incelmesi

2 Aralk 2011 Cuma

54

Ozon tabakasn zledim!

2 Aralk 2011 Cuma

55

Nedir? Nasl oluyor?

2 Aralk 2011 Cuma

56

Gelen enerjinin dalm

2 Aralk 2011 Cuma

57

Doal Sera Etkisi

2 Aralk 2011 Cuma

58

Sera Gazlar
Su buhar (H2O) Ozon (O3) Karbondioksit (CO2) Metan (CH4) Azot oksit (N2O) Kloroflorokarbonlar (CFC)

2 Aralk 2011 Cuma

59

Kresel Isnmaya katklar

2 Aralk 2011 Cuma

60

Karbondioksitin sera etkisi


1860dan bu yana meydana gelen 0,7 derecelik artn %60 karbondioksitten kaynaklanyor. Atmosferdeki karbondioksit miktar son 200.000 yln en st dzeyinde Sorumlusu: nsanolu

2 Aralk 2011 Cuma

61

Karbondioksitteki art

2 Aralk 2011 Cuma

62

Olaylarn karbondioksit art ile ba


Yz elli yllk scaklk kaytlar, Dnyann bu dnemde 0,50,7C kadar sndn ortaya koyuyor. Bilim adamlar, endstri devrimiyle birlikte atmosferde karbondioksit ve metan gibi sera gazlarndaki artmasnn bu snmayla ilikili olduunu dnyorlar. nk buz rnekleri zerinde yaplan almalar, yz binlerce yl boyunca atmosferdeki sera gaz oranlarnn Dnyann scaklyla birlikte artp azaldn gsteriyor.

2 Aralk 2011 Cuma

63

2 Aralk 2011 Cuma

64

2 Aralk 2011 Cuma

65

2 Aralk 2011 Cuma

66

Kii ba karbondioksit salnm

2 Aralk 2011 Cuma

67

Tahmini toplam salnm

2 Aralk 2011 Cuma

68

Tahmini karbondioksit dzeyi


Kresel snmann durdurulabilmesi iin tm lkelerin atmosfere saldklar CO2 miktarnda ok ciddi bir azalma olmas gerekiyor. Ne var ki ne sanayilemi lkeler ne de gelimekte olanlar bu ynde her hangi bir nlem almyorlar. Karbon dioksit dzeyi de azalmak yle dursun srekli olarak ykseliyor; bu hzla giderse 2100de 1850deki dzeyinin 3 katna kmas bekleniyor.

2 Aralk 2011 Cuma

69

Metan (CH4)
Havadan hafif, renksiz, kokusuz, Atmosferde CO2 miktarnn 1/200 kadar, Is tutma kapasitesi CO2in 20 kat, Atmosferde kalma sresi 10 yl, Kresel snmann %1015inden sorumlu, Her yl %1 orannda artyor.

2 Aralk 2011 Cuma

70

Kloroflorokarbonlar (CFC)
1928 ylnda yeni bir gaz tr olan kloroflorokarbonlar bulunur. Ksaca CFC olarak gsterilen bu gazlar ok ilgin zelliklere sahiptir: Zehirli deil, korozif deil, yanc deil, olduka kararl, uzun mrl ve uucu. Bu stn zelliklerinden dolay harika gaz olarak adlandrlan kloroflorokarbon gazlar, ksa zamanda ok geni uygulama alan bulur. zellikle soutucularda, iklimlendirme cihazlarnda, pskrtclerde ve kpk retiminde ok yaygn olarak kullanlr. Kullanldka ilevi biten gazlar ve atklar srekli olarak havaya braklr. Bu gazlar uucu olduklarndan kolaylkla atmosfere yaylr. Kararl olduklarndan bozulmadan atmosferde uzun sre kalabilir ve zamanla tm atmosfere yaylr. CFC gazlarnn atmosferdeki deriimi 1950'lerden sonra hzla artar.

2 Aralk 2011 Cuma

71

Mukayese tablosu
CO2 sera etkisindeki rol yksek ozon tabakasna etkisi balca doal kaynaklar balca insani kaynaklar artrc-azaltc doal evrim yksek artrc-azaltc sulak alanlar CH4 yksek artrc-azaltc topraklar, tropikal ormanlar N2O CFC'ler yksek Azaltc yok yksek yok hidrokarbonlar O3 H2O yksek Azaltc buharlama

pirin tarlalar, fosil yaktlar, hayvanlar, fosil ormanszlatrma yaktlar, biomas yanmas 50-200 yl 10 yl

buzdolaplar, Nox'li gbreler, toprak aerosoller, hidrokarbonlar, kullanmnda deiim endstriyel ilemler biomas yanmas 150 yl 60-100 yl haftadan aya kadar 10 20-40 (kuzey yarmkrede) %0,5-2

sulama

kal sresi

gnler

endstri ncesi younluk (ppb)


imdiki younluk

280.000

700

285

bilinmiyor 3.000-6.000 (stratosferde) bilinmiyor

363.000

1.670

310

CFC-11: 0,26 CFC12: 0,52 CFC-113: 0,08


4%

art hz

0,50%

0,90%

0,30%

kresel snmaya katks


insani sera etkisindeki pay

11

270

3400-7100

60%

15%

5%

12%

8%

Bilinmiyor

2 Aralk 2011 Cuma

72

Nedir? Ne oluyor?

2 Aralk 2011 Cuma

73

Tanmlar
Hava, herhangi bir yerde ve zamandaki atmosfer koullarnn ksa sreli durumudur. Hava, yeryznn herhangi bir yerindeki scaklk, ya, nem, gnelenme, sis, bulut, rzgar ve hava basnc gibi ok saydaki deikenin birliktelii ile aklanr. klim, yeryznn herhangi bir yerinde uzun yllar boyunca gzlenen hava koullarnn ortalama durumudur. Ancak iklim, yalnzca ortalamaya yakn koullar deil, u deerleri (ekstremleri) ve tm istatistiksel deiimleri de ierir. klim deiiklii, nedeni ne olursa olsun (tabii yada insan faaliyetler neticesinde) iklim koullarndaki byk lekli (kresel) ve nemli yerel etkileri bulunan, uzun sreli ve yava gelien deiiklikler biiminde tanmlanr.
2 Aralk 2011 Cuma

74

klim Deiikliinin gstergeleri


Scaklk deiimleri, Ya deiimleri, Nem oranlarndaki deiimler, Bulutluluk oranlarndaki deiimler, Rzgar kuaklarndaki deiimler, Basn alanlarnda deiiklik, Gnelenme oranlarndaki deiim, Dier meteorolojik olaylardaki deiimler

2 Aralk 2011 Cuma

75

Kresel iklim modelleri


Matematik modelleme Bilgisayar destekli modeller Tm modeller bir kresel snma olacanda birleiyor. Ancak ne kadar olaca ve etkileri konusundaki ngrler deiiyor.

2 Aralk 2011 Cuma

76

Muhtemel etkiler
Hidrolojik dngnn deimesi Enerji temin gvenlii Su kaynaklarnn hacminde ve kalitesinde azalma Kara ve deniz buzullarnn erimesi Kar ve buz rtsnn alansal olarak daralmas Deniz seviyesinin ykselmesi Kuraklk ve seller klim kuaklarnn yer deitirmesi Yksek scaklklara bal salgn hastalklarn ve zararllarn artmas sonucunda dnya leinde sosyo-ekonomik sektrleri, ekolojik sistemleri ve insan hayatn dorudan etkileyecek nemli deiiklikler
2 Aralk 2011 Cuma

77

Buzullarn erimesi
Kuzey kutbundaki buzullarn tamamnn eriyecei ngrlyor, Deniz seviyesinin 15-95 cm artaca ngrlyor, Milyonlarca insann yaad Nil ve Yangtze deltalar, Po ovas, ukurova, Banglade kylar, Pasifik'teki ada lkeleri sular altnda kalacak, evrede mlteci patlamas ve toplumsal atmalar ortaya kacaktr. Temiz su kaynaklarnn denizlere karmas ve su skntlar

2 Aralk 2011 Cuma

78

Scaklk art
Scaklktaki artn 1-3,5 derece olaca ngrlyor, Artan scaklktan dolay insan lmlerinde art, Scak dalgalar, kuraklk, ar yalar, seller, ortalama scaklklarda deiiklikler, vb. ar doa olaylarnda da bir art bekleniyor.

2 Aralk 2011 Cuma

79

Tayc bandn deimesi


Aknt sistemi durabilir, Akntnn stt yerler sour, Akntnn getii yerlerde iklim farklar azalr, Yangnlar, ormanszlama, erozyon, sel, frtna ve kasrgalarn artmas

2 Aralk 2011 Cuma

80

nsan sal
Scak oktan kaynaklanan insan lmleri Ozon tabakasnn incelmesinden kaynaklanan cilt ve deri hastalklar, yanmalar Stma gibi salgn hastalklarn yaylmas Virs eitliliinin ve dalmn artmas

2 Aralk 2011 Cuma

81

Canllara etkisi
Bitki ve hayvanlarn yaam alanlarnda deiiklikler Baz bitki ve hayvan poplasyonlarnda azalma Aalarn erken ieklenmesi, bceklerin erken ortaya kmas, kularn erken yumurtlamas Bitki ve kara hayvan trlerinin drtte birinin yada 1 milyondan fazlasnn yok olabilecek

2 Aralk 2011 Cuma

82

Dnyaya ka tane gkta arpt umurumda deil, ben hala insan trnn ortadan kalkmasna kresel snmann neden olduuna inanyorum.
2 Aralk 2011 Cuma

83

Tarmdaki deiimler
Farkl ya sistemleri tarm alanlarnn deimesini salayacak, Maliyet artacak, Kuraklk artan yerlerde tarm azalacak,

2 Aralk 2011 Cuma

84

Enerji sektrne etki


Fosil yakt yerine alternatif enerji kayna araylar Temiz ve yenilebilir enerji kaynaklarna verilen nemin artmas

2 Aralk 2011 Cuma

85

Kasrga
Scak iklim kuanda, ani basn farklarndan kaynaklanan ve hzlar saatte 100 - 150 kmye kadar kabilen ok iddetli rzgrlardr. Daha ok okyanuslar zerinde oluurlar. Belirli yollar izleyerek karalarn zerine de sokulurlar. Sarmal hava hareketleri halinde olduklarndan, genellikle hortumlara sebep olurlar. evrelerine byk zarar verirler.

2 Aralk 2011 Cuma

86

Kasrgalar

2 Aralk 2011 Cuma

87

Kasrgalar

2 Aralk 2011 Cuma

88

Kasrgalarn neticeleri

2 Aralk 2011 Cuma

89

Kasrgalarn neticeleri

2 Aralk 2011 Cuma

90

Kasrgalarn neticeleri

2 Aralk 2011 Cuma

91

Kasrgalarn neticeleri

2 Aralk 2011 Cuma

92

Tedbirler, szleme ve anlamalar

2 Aralk 2011 Cuma

93

Kirlilik nleme mekanizmalar


Yakt deiimi Enerji kayna olarak daha evreci yaktlar kullanmak Teknoloji deiimi Yakma sistemlerinde teknolojik yenilikler kapsamnda deiiklikler Artma Emisyonlarn azaltlmas iin atk gazlarn artlmas Kanuni dzenlemeler Kanun, ynetmelik ve uluslararas szlemeler

2 Aralk 2011 Cuma

94

Toplantlar - Szlemeler
1979 : WMO I. Dnya klim Konferans Eyll 1987 : Montreal Szlemesi
Ozon tabakasna zarar veren kimyasallarn azaltlmas

1988 : Deien Atmosfer Toronto Konferans


BM klimin Korunmas Karar

1990 : WMO II. Dnya klim Konferans 1992 : BM evre ve Kalknma Konferans (Yeryz Zirvesi)
BM klim Deiiklii ereve Szlemesi Ama: Atmosferdeki sera gaz birikimlerini, insann iklim sistemi zerindeki tehlikeli etkilerini nleyecek bir dzeyde durdurmak
2 Aralk 2011 Cuma

95

Toplantlar - Szlemeler
Hkmetler aras klim Deiiklii Paneli (IPCC) Nisan 1995 Almanya : 1. Taraflar Konferans DS Berlin Buyruu Aralk 1997 Japonya : 2. Taraflar Konferans DS Kyoto protokol Gelimi Taraf lkeler insan kaynakl karbondioksit (CO2) edeer sera gaz salmlarn 2008-2012 dneminde 1990 dzeylerinin toplam olarak en az % 5 altna indireceklerdir Kasm 1998 Arjantin : 3. Taraflar Toplants DS Buenos Aires Eylem Plan

2 Aralk 2011 Cuma

96

klim deiiklii ereve szlemesi


1991 ylnda Rio evre ve Kalknma Konferansnda kabul edilip 50 lkenin onaylamasn mteakip 21 Mart 1994te yrrle girmitir. Szlemenin amac; atmosferde tehlikeli bir boyuta varan insan kaynakl sera gaz emisyonu konsantrasyonunun iklim sistemi zerindeki olumsuz etkisini nlemek ve belli bir dzeyde tutulmasn salamak. Ek II listesi: 1992de OECD yesi 24 lke, Avrupa Birlii lkeleri Ek I listesi: Ek II listesine ek olarak Pazar ekonomisine gei srecinde olan lkeler

2 Aralk 2011 Cuma

97

2 Aralk 2011 Cuma

98

Kyoto Protokol
DSnin yetersiz olduu dnlerek ykmllklerin daha sk hale getirilmesi ve yasal balayc bir belge olmas amacyla Kyoto Protokol hazrlanm olup 16 Mart 1998-15 Mart 1999 tarihleri arasnda imzaya ak kalmtr. Protokole gre Ek I listesinde yer alan lkeler 2008-2012 birinci taahht dnemi sonunda toplam sera gaz emisyonlarn ortalama olarak 1990 yl seviyesinin en az %5,2 altna indirme ykmlln kabul etmitir.

2 Aralk 2011 Cuma

99

Kyoto Protokol
Protokoln yrrle girmesi iki arta baldr; Birincisi; protokoln 55 lke tarafndan onaylanmas kincisi; 1990 ylnda hesaplanan toplam CO2 emisyon miktarnn en az %55inden sorumlu Ek I lkelerinin bu 55 lke iinde yer almas %36,1 paya sahip ABD imzalamamtr. %17lik paya sahip Rusya Federasyonunun imzalamas ile 16 ubat 2005 tarihinde protokol yrrle girmitir. Protokol bugne kadar 141 lke ve Avrupa Birlii tarafndan onaylanmtr.
2 Aralk 2011 Cuma

100

2 Aralk 2011 Cuma

101

Esneklik mekanizmalar
Emisyon ticareti
Madde 17 ile dzenlenmitir. Ek I lkeleri arasnda emisyon ticaretini mmkn klmaktadr.

Ortak uygulama
Madde 6 Sera gaz azaltmn amalayan projelerden Emisyon Azaltma Kredisi elde edilir.

Temiz kalknma mekanizmas


Madde 12 Ek I lkelerinin Ek I d lkelerde gerekletirecekleri projelerden Sertifikalandrlm Emisyon Azaltm Kredisi elde etmeleri
2 Aralk 2011 Cuma

102

Trkiyedeki kanuni dzenlemeler


Isnmadan Kaynaklanan Hava Kirliliinin Kontrol Ynetmelii, 07/02/2009-27134 Trafikte Seyreden Motorlu Kara Tatlarndan Kaynaklanan Egzoz Gaz Emisyonlarnn Kontrolne Dair Ynetmelik, 08/07/2005-25869 Sanayi Kaynakl Hava Kirliliinin Kontrol Ynetmelii, 16/10/2009-27277 Hava Kalitesi Deerlendirme ve Ynetimi Ynetmelii, 05/05/2009-27219

2 Aralk 2011 Cuma

103

2 Aralk 2011 Cuma

104

Trkiye ne yapmal?
Akll ve gereki olmal, Gelimeleri yakndan takip etmeli, Frsatlar deerlendirmeli, Esneklik mekanizmalarn iyi kullanmal, Milli menfaatleri n planda tutmal, lke gereklerini iyi tahlil etmeli

2 Aralk 2011 Cuma

105

Biz ne yapalm?
Hayat alkanlklarmz gzden geirelim, Doal ve sade yaam tercih edelim, Ne yaptmzn farknda olalm, sraftan kanalm, Geri dnme, geri kazanma katkda bulunun, Bildiklerimizi bakalar ile paylaalm, Aa dikelim, dikmeyi zendirelim

2 Aralk 2011 Cuma

106

Biz ne yapalm?
Ampulnz deitirin Standart akkor ampulnz tasarruf ampul ile deitirin, ylda 75 kg karbondioksit tasarrufu salayn. Daha az araba kullann Daha sk yryn, bisiklet kullann ve toplu tama aralarndan daha ok faydalann. Araba kullanmadnz her 2 km iin 0,75 kg karbondioksit tasarruf edeceksiniz. Lastiklerinizi kontrol edin Dzgn iirilmi lastiklerle litre bana aldnz yol %3 orannda artacaktr. Her 4 litre benzin tasarrufu, 10 kg karbondioksiti atmosferimizden uzak tutar.
2 Aralk 2011 Cuma

107

Biz ne yapalm?
Daha az scak su kullann Suyu stmak iin ok fazla enerji gerekmektedir. Daha az su tketen bir du bal ile 175 kg, giysilerinizi souk ya da lk suda ykayarak da 250 kg karbondioksit tasarrufu yapabilirsiniz. Ambalajlar fazla olan rnlerden kann pnz %10 orannda azaltarak 600 kg karbondioksit tasarrufu yapabilirsiniz. Bir aa dikin Bir aa mr boyunca 1 ton karbondioksit emer.

2 Aralk 2011 Cuma

108

Teekkrler
Kmil B. Varnca Yldz Teknik niversitesi naat Fakltesi evre Mhendislii Blm Z-039 Davutpaa Yerlekesi 34220 Davutpaa / Esenler / stanbul Telefon: +90 (212) 383 53 73 Faks: +90 (212) 383 53 58 nternet: www.yildiz.edu.tr/~kvarinca E-posta: kvarinca@yildiz.edu.tr

2 Aralk 2011 Cuma

109