Prof. K.

śygulski
Wykład 1-2 WPROWADZENIE DO SOCJOLOGII Powstanie i rozwój socjologii. Socjologia, jako jedna z nauk o społeczeństwie jest nauką, historycznie biorąc, bardzo młodą: powstała w Europie, we Francji, około roku 1838. Jej twórcą był francuski badacz i filozof August Comte urodzony w 1798 r., zmarły w 1857 r. Comte opierając się na tzw. „prawie trzech stadiów” głoszonym przez francuskiego filozofa Saint-Simone, był przekonany, Ŝe myśl ludzka przechodzi przez trzy zasadnicze stadia rozwoju: 1) teologiczne – fikcyjne, w którym wszystkie zjawiska tłumaczono, przyjmując istnienie bóstw i duchów, 2) metafizyczne stadium – w którym rzeczywistość tłumaczono za pomocą abstrakcyjnych idei, zasad i sił i wreszcie trzecie stadium naukowe, polegające na zbieraniu i analizie faktów i badania związków pomiędzy nimi. Celem tak uprawianego badania naukowego powinno, według Comte´a przewidywać i kontrolować procesy jakie zachodzą wokół nas, w myśl zasady „wiedzieć aby przewidzieć”. Reprezentowany przez Comte´a pozytywizm jest waŜnym, zwłaszcza dla nauk społecznych, filozoficznym poglądem, wciąŜ, w róŜnych formach reprezentowanym w środowisku naukowym. Drugą postacią waŜną dla początkowego rozwoju nowej dyscypliny naukowej, socjologii, był Emil Durkheim, ur. 1858 – zm. 1917, - pierwszy socjolog, który dostał katedrę na uniwersytecie początkowo w Bordeaux a następnie na Sorbonie. Od niego zaczyna się historia socjologii jako dyscypliny uniwersyteckiej. Opierając się na zasadach filozoficznego pozytywizmu Durkheim rozwinął i głosił waŜną dla rozwoju metod socjologicznych tezę, Ŝe: „zjawiska społeczne naleŜy badać jak rzeczy” to jest tak, jak badają swe obiekty nauki przyrodnicze. Socjologia w Polsce zaczęła się rozwijać równolegle do socjologii europejskiej, przede wszystkim w kręgu pisarzy i publicystów zainteresowanych sprawami społecznymi. Doniosłą rolę odegrała w tym okresie, jeszcze przed odzyskaniem niepodległości działalność, związanego z ruchem robotniczym, działacza i badacza Ludwika Krzywickiego, [ur. 1859 – zm. 1941]. Od 1921 do 1939 kierował on Instytutem Gospodarstwa Społecznego, od 1918 był profesorem Uniwersytetu Warszawskiego, pozostawił ogromny dorobek badawczy ujęty w wiele publikacji. Poza granicami Polski w Austrii działał na przełomie XIX i XX w. Ludwik Gumplowicz badający, z pozycji socjologicznych, nader waŜne problemy społecznych konfliktów. Socjologia polska przeŜyła okres międzywojenny, lata 1918-30, jako okres silnego rozwoju, który pozwolił wychować kadrę badaczy, stworzyć silne naukowe instytucje i zapewnić odrodzenie socjologii po katastrofie II Wojny Światowej. W latach międzywojennych wyrosła znaczna ilość waŜnych instytucji socjologicznych i pojawili się, znani i poza Polską, uczeni socjologowie. Bardzo silny ośrodek powstał w 1921 r. w Poznaniu pod nazwą Polski Instytut Socjologiczny załoŜony i
1

Znaniecki uruchomił takŜe w 1930 naukowe czasopismo socjologiczne „Przegląd Socjologiczny”. w którym działał J. która była. a takŜe ośrodek w Łodzi. Nowe warunki pracy pozwoliły na szybkie nawiązanie stosunków ze światowymi centrami badań socjologicznych zarówno w Europie jak i za Oceanem. ze względów doktrynalnych niechętne socjologii. Reaktywowano wtedy tradycyjne ośrodki w Poznaniu i Warszawie. w USA. 2 . wznowić publikacje i nawiązać kontakty z międzynarodowymi organizacjami socjologów. Szczepański. W Warszawie. Rozwój ten przerwała II Wojna Światowa a następnie przemiany polityczne we wczesnym okresie PRL. „jako nauka burŜuazyjna” zakazana wtedy w ZSRR. Kolejna faza rozwoju socjologii w Polsce nastąpiła dopiero po 1956 r. Nowe władze były. pod kierownictwem Józefa Chałasińskiego uruchomiono Państwowy Instytut Kultury Wsi.kierowany przez Floriana Znanieckiego. Chałasiński i J. Wkrótce udało się rozwinąć nowoczesne badania oparte o technikę obliczeniową.

Co więcej. często Ŝyjących w tradycyjnych układach społecznych i kulturowych.Prof. który zebrał ogromny etnograficzny materiał ukazujący Ŝycie. od staroŜytności po dzień wczorajszy. których naukowe poznanie wymaga zaznajomienia się z przeszłością. powstało monumentalne dzieło etnografa Oskara Kolberga. zwłaszcza gdy analizujemy dzieje nauki. Ten warsztat terenowy etnografa został po części przejęty przez socjologów. kulturę materialną. W Polsce pierwsze etnograficzne studia terenowe rozwinęły się juŜ na przełomie XVIII i XIX wieku. na wiedzę o społeczeństwach poza Europą. naleŜących do klasy chłopskiej. Powołuje wtedy wiele waŜnych dla poznania procesów społecznokulturowych prac i wydawnictw. obyczaje i kulturę mieszkańców róŜnych części Polski. powstaje zapotrzebowanie. zaleŜnego władzy od mocarstw europejskich. nieraz zresztą badania prowadzone są wspólnie gdyŜ problemy są podobne. systemu kolonialnego. dla niezbędnej informacji o sąsiadach w poszukiwaniach naukowych. w tym studia terenowe. Mają one często swe własne metody badań i działają w tym samym polu poszukiwań co i socjologia. 3 . zwłaszcza ludność wiejską zachowującą wtedy przynajmniej część swego tradycyjnego sposobu Ŝycia. W tym teŜ czasie powstaje teŜ charakterystyczny warsztat etnografia. zasady obserwacji i opisu. materiały badań socjologicznych prowadzonych w przeszłości nieraz juŜ dziś są cennym materiałem dla historyka. istnieją inne dyscypliny. W rezultacie rozwoju technicznego i ekonomicznego. powstają zbiory i muzea etnograficzne. śygulski Wykład 3-4 WPROWADZENIE DO SOCJOLOGII Socjologia a inne nauki o społeczeństwie Mówiąc o socjologii naleŜy zawsze pamiętać. tworzą się próby powiązania badań terenowych z teoriami rozwoju społecznego. musimy mieć o nich niezbędną wiedzę. obyczaje. ich formy Ŝycia. wyznaniowe i kulturowe tworzyły się nieraz stopniowo i socjolog badający dziś tę czy inną grupę natrafia na realia. Rozwija się wtedy etnografia wypracowując własne metody badawcze. gwarę. W tym sensie socjolog stwarza dla przyszłego historyka naszej epoki dokumentację naukową. Na pierwszym miejscu naleŜy postawić naukę historii: Obejmuje ona ogromny okres czasu. i to. chodzi tu przede wszystkim o zasady obserwacji. której w przyszłości nie da się niczym zastąpić. Wielkim zainteresowaniem cieszyła się wtedy dziedzina kultury ludowej jaką stanowią pieśni ludowe. obejmująca swymi zainteresowaniami i część ludności Europy. Dlatego teŜ. umacnianie się w XIX w. Rozbudowuje się wtedy etnografia. w tym i praktyczne. Ŝe jest ona tylko jedną z wielu nauk zajmujących się społeczeństwem i Ŝe obok niej. K. W drugiej połowie XIX w. Swą historię mają wielkie i małe społeczeństwa.

zarówno w planowaniu swoich badań jak i w interpretacji ich wyników z dorobku współczesnej demografii a więc nauki opartej o statystykę ludności i badającej cechy oraz strukturę określonych grup. ludzkich populacji. Są one zarówno w planowaniu jak i zarządzaniu niezbędną pomocą szczególnie cenną w analizie procesów migracyjnych. 4 .Socjolog korzysta często. prognozy demograficzne. Demografia współczesna nie tylko bada te struktury ale przygotowuje tzw.

uniwersyteckimi dyscyplinami naukowymi zajmującymi się w ten czy inny sposób sprawami społecznymi. Ŝe w jej teoriach i praktyce kryją się pewne załoŜenia ideowe – nieraz ostro zwalczane – jak np. Pierwsze źródło miało i ma charakter światopoglądowy. człowieka lub teorii. śygulski Wykład 5-6 Krytyka socjologii i jej źródła Historia socjologii wskazuje Ŝe przez dłuŜszy czas była ona. niezbywalnych prawach etc. rządzącej partii i jej progresywnych zasad. bardzo osłabła. roli i perspektywy róŜnych grup społecznych. w tym i praktyczną. braki w metodach zbierania materiałów i łatwość konstruowania wniosków naukowych na kruchych podstawach. a w niektórych okresach i miejscach wręcz zakazywana jako coś szkodliwego społecznie i naukowo. socjologia z jej niezbędną swobodą badań ujawniającą opinie. załoŜenie o ich równości.. zwłaszcza z kręgów związanych z tradycyjnymi. K. W historii krytyki socjologii wskazywano nieraz Ŝe poprzez swoiste kształtowanie badań. w pewnym sensie do dziś istniejące choć bardzo juŜ osłabione. Dziś. Bardzo często w krytyce socjologii podkreślano. 5 . napotyka na krytykę lub nawet zakazy w imię interesów władzy i doktryny na której się one opierają. istniejące w społeczeństwie. Zarzuty takie spowodowały. Wszędzie tam gdzie istnieją siły. niekiedy bardzo gwałtownie krytykowana. Socjologii zarzucano słabość warsztatu badawczego. z perspektywy historycznej moŜna wydzielić dwa podstawowe źródła tej krytyki. opierających się często na doktrynach dotyczących społeczeństwa. zwłaszcza badań opinii. Drugie źródło ostrej krytyki socjologii płynęło z samej nauki. jest ona w istocie narzędziem społeczno-politycznej propagandy i praktycznie kwestionuje niezwykłą rolę i wagę społeczną oficjalnej doktryny np. zwiększenie wysiłków w zakresie naukowego warsztatu socjologa. Niechęć rządów typu autorytarnego. o kierowniczej roli jakiejś partii. jego ustaleń. W okresie zakazu uczenia socjologii i prowadzenia swobodnych badań socjologicznych w ZSRR wysuwano zarzut Ŝe jest to próba osłabienia wpływów jednej. Dziś moŜna sądzić. swoboda wypowiedzi obywateli. często bardzo wpływowe społecznie a nawet rządzące. Przyczyniły się do tego szczególnie badania opinii publicznej będące waŜnym elementem Ŝycia kaŜdego współczesnego i demokratycznego społeczeństwa. jest więc zupełnie naturalna i zrozumiała. Ŝe krytyka naukowa socjologa i jego warsztatu.Prof. nieraz bardzo róŜnorodne. jego matematyzację i logiczną analizę kaŜdych wyników badań terenowych. zwłaszcza w drugiej połowie XX w. zwłaszcza jeśli chodzi o wartość. zwłaszcza teorii materializmu dziejowego.

notuje. Badacz stara się zebrać potrzebne mu dane obserwując ludzi. zwycięŜyły. np. o zachowaniach grup ludzkich w powtarzających się sytuacjach. rozmowy. zgodnie z planem badawczym. krytykę swego warsztatu. stosowana takŜe przez etnografię. często wręcz naukowym instytutom badawczym lub firmom handlowym specjalizującym się w wywiadach. charakter pytań w związku z przewidywanym adresatem. było przyczyną słusznych zarzutów pod adresem socjologicznych praktyk tego rodzaju. np. grupy turystów czy grupy pracy. bądź za pomocą drukowanych i rozsyłanych. metoda obserwacji. Bardziej skomplikowana ale bogatsza w moŜliwości jest tzw. zabawie czy podróŜy. losowej próby określonej grupy. np. w pracy. Cała grupa metod badawczych łączy się z zadawaniem pytań. z której wyciąganie wniosków socjologicznych jest niemoŜliwe. dla zebrania informacji waŜnych w praktyce handlowej czy administracyjnej.Prof. Dla wielu zadań badawczych słuŜy jej. zabiegów często amatorskich. naukowe dane. w ramach matematyzacji metod socjologicznych badań. Budowa naukowego. bądź to wprost. w tym znajomość języka jakim posługuje się badana grupa. członkiem obserwowanej grupy. chodzi o znajomość tematu i jego przypuszczalne miejsce w Ŝyciu respondenta. Kwestionariusz musi być pod kaŜdym względem sprawdzony w próbnej ankiecie i dopiero wtedy moŜe być uznany za narzędzie naukowe a nie po prostu rodzaj rozmowy z daną grupą ludzi. kwestionariuszy. nieraz ciekawe. czy pytań w bezpośrednich wywiadach. Analizując zebrany materiał porządkuje uzyskane dane i formułuje. Jest to zresztą metoda uprawiana takŜe dla celów poza naukowych. Taka poprawnie dokonana operacja wyłonienia tzw. Dla sukcesu takich zabiegów waŜne jest odpowiednie przygotowanie. socjologicznego kwestionariusza do wywiadu jest w praktyce socjologicznej waŜną umiejętnością badacza. na czas badań. obserwacja uczestnicząca. w czasie której badacz sam staje się. śygulski Wykład 7-8 Metody badań socjologicznych W swoim rozwoju. socjologia wypracowała i sprawdziła szereg metod badawczych pozwalających na stawianie i rozwiązywanie na drodze badań empirycznych. dla badań masowych praktyki oparte o dokonywanie doboru respondentów na drodze wyłaniania tzw. opartej o losowanie konkretnych respondentów z całej grupy badawczej. Ostatecznie. Wielkim problemem metodologicznym był długo dobór respondentów. Dlatego teŜ dziś zabiegi takie powierzane są fachowcom. zwykle jakąś grupę. Chodzi tu przede wszystkim o język kwestionariusza. wybranym celowo respondentom. jej cele i formy działania. K. Trzeba podkreślić Ŝe rozpowszechnianie się formy pytań poprzez kwestionariusze wysyłane pocztą. zapewnia największą wiarygodność i zarazem 6 . reagując świadomie na pojawiającą się w dyskusjach interdyscyplinarnych. wielu problemów. próby losowej. niekiedy wspomaga obserwacje techniką zdjęć fotograficznych lub filmowych.

opracowana w latach międzywojennych tzw. które odegrały istotną rolę w historii. W historii polskich badań socjologicznych istotną rolę odegrała. Rozpowszechniające się badania opinii społecznych dla celów politycznych czy rynkowych udowodniło. w szczególności chodzi tu o listy i pamiętniki osób znanych. W praktyce są to znane teŜ w badaniach historycznych. zwykle w oparciu o jakąś naukową instytucję socjologiczną. 7 . Ŝe metoda taka jest często optymalnym i ścisłym zabiegiem pozwalającym na formułowanie wniosków socjologicznych o poglądach duŜych zbiorowości np. znamy teŜ zbiory listów i pamiętników Ŝołnierzy z I i II Wojny Światowej. Od dawna zbiory takie wykorzystują historycy. Ŝe socjolog. W badaniach migracji ta metoda cieszy się wciąŜ uznaniem badaczy.pozwala określić matematyczny stopień wiarygodności tych odpowiedzi. wspomnień i pamiętników. Polega ona na tym. metoda dokumentów osobistych. Socjologowie polscy wykorzystali zbiory listów związanych z waŜnym dla badaczy Ŝycia społecznego procesem. w formie charakterystycznej dla Ŝycia prywatnego. takich jak wyborcy w milionowym mieście gdzie o głosy walczą róŜne partie. zbiera materiały wytworzone przez uczestników Ŝycia społecznego. zbiory listów wysyłanych przez ludzi. którzy z Polski emigrowali do Stanów Zjednoczonych. zbiory listów.

zapoznaje się z językiem i zwyczajami panującymi w grupie w której dojrzewa. Ŝe jednostka styka się i staje się aktywna w róŜnych grupach i Ŝe ten udział jest dla grupy konieczny. Do takich podstawowych pojęć naleŜy przede wszystkim pojęcie więzi społecznej i grupy społecznej. rodzaje więzi . ta grupa występuje jako zasadnicza. przede wszystkim rodzinnej. jest nie tylko charakter łączącej ją więzi. 8 . róŜne są. i dlatego w badaniach socjologicznych. większa lub mniejsza. Jak i w wielu innych dziedzinach nauki są to często pojęcia bardzo ogólne. nie mógłby istnieć. Stąd płynie takŜe społeczne znaczenie tej grupy opiekuńczej w procesie fizycznego i umysłowego dojrzewania. rodzina. śygulski Wykład 9/10 PODSTAWOWE POJĘCIA SOCJOLOGICZNE Jak i kaŜda współczesna dyscyplina naukowa tak i socjologia ma pewną liczbę pojęć podstawowych. Rozwój Ŝycia społecznego powoduje. które naleŜy poznać i zrozumieć aby móc czytać i rozumieć język naukowych publikacji na tematy socjologiczne. Człowiek naleŜy do tych stworzeń które Ŝyją w grupach. Ten pierwszy okres Ŝycia często jest decydujący dla całego bytu człowieka – jest to okres rozwoju w którym człowiek uczy się zdolności Ŝycia w grupie. uczenia się charakterystycznych dla grupy i epoki ról i wzorów społecznych. ale takŜe trwałość więzów i ich znaczenie w Ŝyciu jednostki – członka grupy. zawodowa. które konkretyzują się na obszarze interesującym socjologa. Wymogi jakie stawia przyroda otaczająca ludzi. Człowiek naleŜy do istot o bardzo długim okresie dzieciństwa. Cechą charakterystyczną grupy społecznej będącą głównym polem refleksji socjologicznej. K. Ŝe ludzi tworzących je łączy pewna więź – zaczynając od więzi rodzinnej. Do zasadniczych zadań badawczych socjologii jak nauki naleŜą więc badania grup społecznych a takŜe społecznych struktur i funkcji. zwłaszcza w socjologii wychowania. uczy się komunikacji z innymi jej członkami. w praktyce Ŝycia społecznego. którą tworzy grupa. moŜe ono normalnie odbywać się tylko w grupie opiekuńczej. i o tym trzeba pamiętać. o róŜnej trwałości i znaczeniu dla jednostki i zbiorowości. Grupy o których mówimy tworzą fundamentalne jednostki większych zbiorowości. jako gatunek. zaspokojenie ich elementarnych i własnych potrzeb. tj. (np. a w Ŝyciu tych ostatnich spotykamy z reguły elementy struktur społecznych i funkcji społecznych. Bez istnienia tego rodzaju więzi człowiek. religijna). grupy te istnieją i funkcjonują dlatego.Prof. Z róŜnych względów szczególne znaczenie w praktyce ma grupa rodzinna. powoduje trwałość zarówno struktur jak i funkcji grup ludzkich.

świadczy Ŝe trudności ustrojowej transformacji nie zostały jeszcze przezwycięŜone i Ŝe badanie konfliktów wręcz narzuca się jako zadanie nie tylko badawcze. twierdził on Ŝe historia wszystkich grup ludzkich dowodzi o powszechności konfliktów i powszechności walki pomiędzy róŜnymi grupami ludzi. kolonializmu. równocześnie nasilenie się trudności wychowawczych. Bardzo wpływowe w XIX i XX w. awans Ŝyciowy są zjawiskami bardzo powszechnymi. Ŝe rozwój techniczno-naukowy nie eliminuje ani źródeł ani cech konfliktów. Bezsilne próby ograniczenia konfliktów narodowych. w tym takŜe europejskich społeczeństw. Ŝe głównym zadaniem nowej dyscypliny powinno być badanie konfliktów społecznych. Nasilają się konflikty związane z masowymi migracjami. Kwestionowane są dotychczasowe formy Ŝycia rodziny. Badacze kultury wskazywali. zmuszają badaczy do dalszej analizy przyczyn i przebiegu typowych konfliktów. których wiele zna historia. Noszące cechy dociekań naukowych. koncentrowała się na badaniu przyczyn konfliktów we wszystkich ludzkich grupach. w XX w. Nawiązując do teorii Darwina. świadczą. śygulski Wykład 11/12 KONFLIKTY JAKO TEREN BADAŃ SOCJOLOGII JuŜ w pierwszej fazie rozwoju socjologii jako nauki pojawiła się teza. które w ostatnich dziesięcioleciach zmieniły struktury demograficzne wielu. słabną więzi łączące członków rodziny a zwłaszcza małŜonków. K. Ŝe konflikty pomiędzy bliskimi osobami. W wielu częściach świata nasilają się konflikty rodzinne. pod koniec XIX w. Analiza historyczna i wydarzenia Ŝycia społecznego ostatniego stulecia potwierdzają wiele tez o powszechności konfliktów pomiędzy grupami ludzi konfliktów o często krwawym przebiegu. konflikty o władzę. 9 . Ŝe pod wieloma względami jesteśmy społeczeństwem bardzo jednolitym. zwłaszcza sytuacja kobiet i młodego pokolenia. Ale nauka zwłaszcza psychologia. teorii powszechnej w świecie istot Ŝywych „walki o byt”. będące pochodną XIX i XX w. bogactwo. naukowe. w tym takŜe wyniki ostatniego spisu ludności. wielkich i małych. zarówno w rodzinie jak i kaŜdej innej grupie. polski socjolog pracujący w Austrii Ludwik Gumplowicz. wzmagające się konflikty religijne. teorie o walce ras. ale i społeczne. od rodziny poczynając.Prof. krwawe konflikty religijne zdają się świadczyć. które muszą skończyć się zwycięstwem jednej strony i budową bezkonfliktowego społeczeństwa miały cechy utopii. Analiza polskiego społeczeństwa. wzrost agresji i związanych z nią zjawisk kryminalnych. Sformułował ją. teorie o walce ras i walce klas.

Zachowują się jednak róŜnice związane z zawodami – niektóre z nich wciąŜ są społecznie bardziej cenione niŜ inne i badania powaŜania zawodów. wypełnienie waŜnych funkcji społecznych. Ŝe społeczeństwa posiadają nieraz historycznie bardzo trwałą. takich przede wszystkim jak władza. przez wieki panującej – stanu szlacheckiego. podstawową. o dobrze znanych socjologom następstwach. W warunkach transformacji ustrojowej jaką obecnie przeŜywamy w Polsce.Prof. śygulski Wykład 13/14 BADANIA PODSTAWOWYCH STRUKTUR SPOŁECZNYCH Od wieków wiadomo. w pierwszym rzędzie własnego mieszkania – grupa bezdomnych. Udział w bogactwie społecznym. do klasy wyŜszej. są dobrym wskaźnikiem przemian społecznych. włościan i mieszczan. hierarchiczną strukturę określoną przez typowy układ klas. W obecnej Europie do której staramy się obecnie dostawać występuje względne nowe zjawisko – pojawia się grupa ludzi tzw. Przez wieki ten awans miał pewne. przemiany następują szczególnie szybko. prawnie i obyczajowo utrwalone drogi – w Polsce oznaczał on przede wszystkim przejście z klas niŜszych. warstw czy kast. mówiąc po prostu z bogactwem. K. 10 . Badania nowej hierarchii bogactwa i biedy stają się więc dziś niezbędne. aby socjologia polska. prowadzone przez polskich socjologów od kilkudziesięciu lat. Transformacja ekonomiczna i powrót do gospodarki wolnorynkowej spowodował szybkie róŜnicowanie się majątkowe i powrót obiektywnych zjawisk społecznych znanych za czasów II Rzeczpospolitej w latach 1918-1930. obejmującej praktycznie wszystkie strony Ŝycia zbiorowego. pozwala widzieć społeczeństwo jako względnie trwały układ w którym istnieją zazwyczaj procesy awansu i degradacji społecznej. w czasie tzw. Wielkiego Kryzysu mogła kontrolować podstawowe procesy społeczne. status społeczny. doza społecznego uznania grup. ujawnia w badaniach socjologicznych dość trwały nieraz historycznie układ swoich elementów od szczytów społecznych do społecznego dna. ich tzw. podobnie jak to robiła w latach trzydziestych XX w. wykluczonych tj. Zazwyczaj taka struktura ma kształt piramidy. W ramach systemu kapitalistycznego awans społeczny i degradacja człowieka są coraz silniej związane ze stanem posiadania. wymiar sprawiedliwości. Chodzi tu przede wszystkim o masowe bezrobocie. nie tylko bez pracy lecz pozbawionych dóbr uznawanych za społecznie niezbędnych.

Inne. zarówno indywidualnego jak i zbiorowego. które uległy znacznej feminizacji. Młody pracownik wchodzi w nowe dlań relacje – zaczyna stykać się z problemami władzy w systemie pracy. Jest to szczególnie widoczne w niektórych zawodach jak choćby – w zawodach nauczycielskim. Poszukiwanie pracy jest takŜe często bodźcem dla migracji. związana jest ze szczególnym nowicjatem. Dlatego teŜ badania w tym obszarze dobrze odzwierciedlają ogólne przemiany społeczne. Dyscyplina pracy i chęć robienia kariery stawiają przed młodymi problemy znalezienia swego miejsca i często uczestnictwa w typowych dla zbiorowości związanych pracą konfliktów. mają w danym społeczeństwie niskie notowania. WiąŜe się on. zajmują wysokie miejsca w hierarchii powaŜania społecznego zawodów. 11 . Teren pracy jest waŜny dla socjologa z kilku względów. praca jest wciąŜ jednym z głównych obszarów badań socjologicznych. zarówno wewnątrz kraju jak i zagranicą. specjalnych uprawnień. obszarem bezrobocia i powstawaniem duŜej grupy ludzi nie znajdującej miejsca na rynku pracy. ich szczególna sytuacja była przedmiotem badań polskich socjologów juŜ w okresie II Rzeczpospolitej w latach trzydziestych XX wieku. nowe role związane z nią muszą być wyuczone i opanowane – ta adaptacja do środowiska pracy – po okresie szkolnym – stwarza specyficzne trudności. Socjologiczne badania powaŜania zawodów mają duŜą tradycję i są waŜnym wskaźnikiem i przemian w charakterze pracy i zmiennych ocen wartości takiego czy innego zawodu. Często szuka takŜe w pracy partnerów Ŝyciowych. po zakończeniu pierwszego okresu studiów.Prof. w tym takŜe następstwa rozwoju techniki i procesów równouprawnienia. K. śygulski Wykład 15/16 PRACA JAKO OBSZAR BADAŃ SOCJOLOGICZNYCH Jako jedna z podstaw Ŝycia. Niektóre z nich wymagają specjalnych studiów. Praca związana jest z podziałem na zawody. Odmienność sytuacji. nawiązuje więzy koleŜeńskie. w sposób naturalny z obszarem charakterystycznym dla wielu społeczeństw. jest to obszar na który corocznie wstępuje znaczna ilość młodych ludzi. często przez całe historyczne epoki. gdy kapitalistyczną Polskę dotknął światowy kryzys gospodarczy.

Proces ten był badany przez demografów i polityków Niemiec nosił nawet swoistą nazwę i „Ostflucht” tzw.Prof. powstała nawet i rozwinęła się. Ŝe przesiedleńcy o których tu mowa. Ziomkostwa. przede wszystkim kulturowy związek istniał od wieków pomiędzy ludźmi a ich rodzimą ziemią. zwolnionej od pracy fizycznej i odgrywającej rolę klasy rządzącej i zbrojnej. szczególna koncepcja dotycząca ojczyzny a więc tej ziemi z którą człowiek jest szczególnie związany. naszego odwiecznego sąsiada. „prawo do ojczyzny lokalnej” „Heimatrecht”. stał się w Niemczech podstawą organizowania się ludzi przesiedlonych w rezultacie wyników II wojny i decyzji aliantów. K. i małą ojczyznę Heimat. W XIX w. O posiadaniu ziemi plemiona i narody toczyły krwawe boje. ziemi jako źródła produktów podstawowych dla wielkich grup. Na obszarze Niemiec. Koncepcja ta łączy się z przekonaniem Ŝe człowiek ma dwie ojczyzny. procesem odpływu ludności na zachód Niemiec. wobec których jest zobowiązany – wielką ojczyzną narodową – zwaną po niemiecku Vaterland. Warto jeszcze dodać. Od tego czasu organizacje przesiedleńców tzw. odegrało w historii społeczeństw ogromną rolę. od słowa Vater oznaczającego Ojca. 12 . kwestionując wyniki II wojny i. ziemią dzieciństwa. Tak było przez wieki w Polsce. W praktyce prawnej prawo do małej ojczyzny było dość powszechnie sformalizowane. pochodzą z ziem ogarniętych przez lata. od końca XIX w. śygulski Wykład 17/18 ZIEMIA W PROCESACH SPOŁECZNYCH Zarówno etnograf badający kulturę ludową i jej dawne tradycje i współczesne przemiany. otrzymywali je takŜe Polacy mieszkający na terenie zaboru austriackiego. Inny. twierdząc. Po II Wojnie Światowej tzw. stanowią swoistą grupę nacisku. prawo jest dziedziczone. co z naukowego punktu widzenia jest co najmniej wątpliwe. ucieczka ze Wschodu. Ŝe tzw. jak i socjolog badający podstawowe więzi ludzi. UŜytkowanie ziemi dla budowy schroniska. domu. ziemią grobów przodków. a zwłaszcza grup decydujących o losach całych wielkich zbiorowości. od słowa Heim oznaczającego „schronienie”. posiadanie ziemi było niezbędnym warunkiem posiadania statusu przynaleŜenia do wyŜszej warstwy. nie mogą pominąć problemów znaczenia uŜytkowania i posiadania ziemi dla ludzi.

w rezultacie I i II Wojny światowej. zniechęcająca do miejsca pobytu i rysująca nieraz wielkie powodzenia w nowym miejscu. takŜe migracje ekonomiczne wywołują procesy integracji i globalizacji ułatwiające decyzje ludzkie. Ŝe często działają w społeczeństwach dwie niejako siły – przywiązanie do miejsca. Znaniecki. RóŜne są przyczyny i mechanizmy procesów o których tu mowa. Ogromne migracje powojenne. Zjawiska te zna dobrze nasza historia. i nieznośne nieraz niebezpieczne warunki Ŝycia. Obecne migracje Polaków rysują się znowu jako waŜny temat badań socjologicznych. często ojczystego. Badania socjologiczne od pokoleń śledzą procesy migracyjne – nieraz na drodze współpracy naukowej. tym razem zarobkową. Badacze procesów migracji rozróŜniają róŜne typy migracji i określają warunki jej powstawania. To właśnie współpracując z amerykańskim uczonym. będącą następstwem naszego udziału w Unii Europejskiej. tytuł oryginału: W. Ŝe od głębokiej staroŜytności po dzień dzisiejszy społeczeństwa ludzkie migrują. do migracji skłaniają lata nieurodzaju i biedy a takŜe przegrane wojny. Florian Znaniecki w latach 1918-1920 słynne dzieło socjologiczne „Chłop polski w Europie i Ameryce”. w tym i przegrane wojny wzmagają chęć emigrowania. Decyzję o emigracji wzmacnia przekonanie. i siła wypychająca. obce najazdy. do migracji skłania ludzi chęć zdobycia bogactwa. Thomas i F. śygulski Wykład 19/20 WPROWADZENIE DO SOCJOLOGII Procesy migracyjne jako teren badań socjologicznych historia ludzkości świadczy. Dzieło to oparte zastało w całości na analizie zbioru listów wymienianych przez emigranta z krajem. w naturalny sposób róŜne klęski społeczne. rozpad państw.Prof. często złudne. o rzekomo niezwykle korzystnych warunkach Ŝycia za granicą. 13 . W chwili obecnej Polska przeŜywa kolejną taką migrację. („The polish Peasent in Europe and America”. K. Na ogół przyjmuje się.I.

wskazują jednak na trudności charakterystyczne dla wejścia kaŜdej nowej fali młodzieŜyw Ŝycie dorosłe – zaczynając od szkół wyŜszych. Rodzina jako fundamentalna instytucja ludzka. chodzi tu przede wszystkim o władzę w rodzinie i o prawa młodych. Znaniecki F. 3. śygulski Wykład 21/22 WPROWADZENIE DO SOCJOLOGII Badania nad rodziną. „Socjologia wychowania”. K. Analiza socjologiczna. „Studia nad znaczeniem pracy dla człowieka” Wrocław 1974. przebieg tego dojrzewania pokoleń. Głoszono wtedy takŜe tezy o naturalnym. „Społeczeństwo wychowawcze współczesnej Polski”. „Ludzie teraźniejsi a cywilizacja przyszłości”. Chałasiński J. Lublin 1980. Wincławski W. Warszawa 1976. Wybór tekstów. zwłszcza kobiet – do Ŝycia samodzielnego.Prof. Ośrodkiem tego konfliktu stały się liczne szkoły wyŜsze. szkołą i konfliktem pokoleń WaŜnym rozdziałem badań socjologicznych są badania nad przemianami podstawowych instytucji społecznych – przede wszystkim rodziną i szkołą a więc tymi instytucjami w których dojrzewają nowe pokolenia i formują się zmiany społeczne. Dobrowolska D. zdaniem niektórych. Adamski F. Postarzenie społeczeństwa. doszło na tym tle do powaŜnych konfliktów w rodzinach rozwiniętych krajów po obu stronach Atlantyku. „Społeczeństwo i wychowanie”. wychowania mają spajać ich osłabienia. 3. W połowie XX w. Mielicka H. na czele konfliktu okazali się przedsawiciele starszego pokolenia. PWN. badacze spraw społecznych i entuzjaści równouprawnienia. Cała ta dziedzina jest w istocie zaleŜna zarówno od rozwoju ekonomiczno-technicznego jak i panujących poglądów i praktyk zarówno w rodzinie jak i instytucji wychowania w szkole i poza szkołą. socjologicznie licząc zaleŜny od układu sił. 2. W USA i w Europie. zmiany reguł. w naturalny sposób osłabia tego rodzaju konflikty. „MałŜeństwo i rodzina”. Warszawa 1958. związana wciąŜ z Ŝyciem i siłą organizacji religijnych rodzi wszędzie te same zasadnicze problemy. związana jest ściśle i z przemianami instytucji pracy i systemów prawnych. jest. PWN. Jest to teren współŜycia pokoleń i zarazem teren nieunikniętych konfliktów – nieraz utajonych ale ujawniających się. 2. 14 . okazuje wciąŜ swą historyczną trwałość. Socjologia LEKTURY DLA STUDENTÓW WYDZIAŁU PEDAGOGICZNEGO 1. „konflikcie pokoleń” któremu przypisywano powodowanie postępowych zmian w społeczeństwie. LEKTURY STUDENTÓW WYDZIAŁU EKONOMICZNEGO 1. Badania nie potwierdzają tak radykalnych tez socjologicznych. 1934. Kielce 2000. proces obserwowany obecnie w wielu rozwiniętych krajach.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful