TERTIO Dossier: Zelfdoding

7 maart 2012

7

Zie de gekwetste mens
Teksten: Joris Delporte | Onze

hele samenleving moet in actie komen om de hoge

opdracht van elke Vlaming en ook de kerk kan daarbij een voortrekkersrol spelen. Dat vinden Vlaams minister Jo Vandeurzen en auteur Bart Demyttenaere. Deskundigen en hulpverleners uit kerk en maatschappij delen hun mening.

suïcidecijfers in Vlaanderen naar beneden te halen. Werk maken van preventie, gekwetste mensen opvangen en een luisterend oor bieden; het is de

Minister Jo Vandeurzen ziet bij suïcidepreventie een rol weggelegd voor elke Vlaming

‘Als samenleving zelfdoding niet langer doodzwijgen’
“Het Vlaamse suïcidecijfer is met gemiddeld drie slachtoffers per dag ronduit dramatisch. En toch maakt het mij niet fatalistisch. Ik hoop het aantal zelfdodingen zelfs met 20 procent terug te dringen tegen 2020”, zegt Vlaams minister van Welzijn en Volksgezondheid Jo Vandeurzen. Tegelijk erkent hij de inherente grenzen van het zorgbeleid. “Dit is meer een maatschappelijk dan een politiek verhaal. Preventie is een opdracht voor elke Vlaming.”
“Zelfdoding en psychische problemen blijven in Vlaanderen te weinig bespreekbaar. Samen met de economische crisis lijkt die zwijgzaamheid een belangrijke oorzaak voor de dramatisch hoge zelfmoordcijfers”, stelt een snipverkouden Jo Vandeurzen op zijn kabinet in Brussel. “Het taboe speelt in de eerste plaats bij wie zijn zelfmoordgedachten voor zich houdt, met mogelijk fatale gevolgen. Maar ook de bredere samenleving durft de dialoog nog te weinig aan met gekwetste medemensen. Die voelen daardoor te weinig steun van hun omgeving als ze bijvoorbeeld na een poging tot zelfdoding weer in hun parochies of scholen opduiken. Het stigma rond psychische problemen wegnemen, blijft daarom een aandachtspunt binnen het Vlaamse beleid. Zo pompen we ook dit jaar geld in beeldvormingscampagnes rond dat thema. En meer algemeen steun ik alle initiatieven die burDe Vlaamse minister die zijn volk over psychische problemen wil leren praten, heeft alvast een sprekend cijferdoel waarmee hij zelfdoding hoopt terug te dringen. “Onze jongste gezondheidsdoelstelling mikt op 20 procent minder geregistreerde ‘slachtoffers van zelfdoding’ in gers aanzetten om op tijd aan de alarmbel te trekken wanneer gekwetste collega’s, klasgenoten of medeparochianen in moeilijkheden raken. Preventie lijkt een taak voor alle Vlamingen.” 2020 ten opzichte van 2000 (1.174 in het Vlaams Gewest, nvdr). Tijdens een ‘Gezondheidsconferentie Suïcidepreventie’ in december hebben stakeholders, nabestaanden en hulpverleners mij alvast de strategieën aangereikt om die doelstelling te bereiken. De concrete vertaling van die ambities volgt in een actieplan. Dat staat nu in de steigers en gaat daarna nog naar de Vlaamse regering en het parlement. Voor harde beloftes vind ik het dus te vroeg. Toch verzeker ik dat Vlaanderen één laagdrempelig contactpunt krijgt voor wie met vragen zit over zelfdoding. Kenners dringen al langer aan op dat online platform voor suïcidale burgers, hun omgeving, nabestaanden en hulpverleners.” Vandeurzen doet alvast een andere toezegging: een richtlijn voor hulpverleners die met suïcidale patiënten omgaan.“Het werkveld voelt een grote behoefte aan die wetenschappelijke onderbouwing voor de diagnose en de behandelmethode. Kwestie van de deskundigheid rond suïcide nog te verhogen binnen de sector. Ook focust het toekomstige actieplan nog nadrukkelijker op kwetsbare doelgroepen. Daarbij denk ik onder anderen aan gedetineerden, ouderen, mensen met psychotische stoornissen of eetstoornissen.” Ook voor de roep om laagdrempelige geestelijke gezondheidszorg is Vandeurzen niet doof. “Het ambulante zorgaanbod voor mensen met psychologische problemen blijkt niet toegankelijk genoeg. Dat geef ik grif toe en daarom heeft mijn departement onlangs proefprojecten gelanceerd die een ‘eerstelijns psychologische functie’ organiseren. Daarbij voegen we gediplomeerde psychologen met expertise in geestelijke gezondheidszorg toe aan de huisartsenkringen of aan de Centra voor Algemeen Welzijnswerk.”

Het haalbare doen
“Een noodzakelijke volgende stap is evenwel de professionele erkenning van klinisch psychologen en de terugbetaling van psychotherapie. Daartoe houd ik overleg met de mutualiteiten om de uiteenlopende initiatieven rond gedeeltelijke terugbetaling van psychotherapie te stroomlijnen. Toch bots ik hier op de grenzen van mijn Vlaamse bevoegdheden, want dat is hoofdzakelijk federale materie, een bevoegdheid van mijn federale collega Laurette Onkelinx. Binnen de interministeriële Conferentie Volksgezondheid probeer ik het dossier rond terugbetaling wel op de agenda te krijgen. Al lijkt het niet gemakkelijk om een bijkomende uitgavenpost te creëren in de huidige context van besparingen. Een eerste stap die dan meer haalbaar lijkt, is die erkenning van klinisch psychologen. Daartoe zijn wetsvoorstellen ingediend die binnenkort in de Kamercommissie Volksgezondheid aan bod komen.”

‘Elke levendige gemeenschap vormt een potentieel vangnet voor suïcidale medemensen.’

Niet fatalistisch
De minister botst op politieke grenzen in zijn strijd tegen de hoge zelfdodingcijfers. Toch benadrukt hij dat de thematiek hem niet fatalistisch maakt. Hij steigert zelfs bij de suggestie dat hij in een samenleving met afnemende cohesie dweilt met de kraan open. “Is de afbrokkelijking van de zuilen echt zo nefast voor de geestelijke gezondheid? Ik ben geen socioloog. Als beleidsman heb ik ook geen heimwee naar weleer maar zoek ik oplossingen vanuit mijn analyse van de actuele situatie. Daarbij stel ik vast dat het zorgaanbod in Vlaanderen al fantastisch is uitgebouwd. Tegelijk ondersteunen we hulpverleners waar mogelijk nog extra om zelfdoding te voorkomen. Maar opnieuw, dit is niet alleen een beleidskwestie maar een maatschappelijk verhaal. Ik gruwel van de opdeling tussen de gezonde, actieve Vlamingen en zij die uit de boot vallen. Dat geldt voor dementerenden, psychiatrisch patiënten en suïcidale men© rr De Limburgse beleidsman verzekert dat Vlaanderen één laagdrempelig contactpunt krijgt voor wie met vragen zit over zelfdoding.

sen. Iedereen dient meer aandacht te hebben en ruimte te maken voor die kwetsbare groepen. Gewoon in het leven van alledag.”