‫ﻣﻌﻨﺎ درﻣﺎﻧﻲ ﭼﻴﺴﺖ؟‬

‫نويسنده‪ :‬دکتر ويکتور اميل فرانکل‬

‫مقدمه‬

‫دﻛﺘﺮ ﻓﺮاﻧﻜﻞ رواﻧﭙﺰﺷﻚ – ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه ‪ ،‬ﮔﺎﻫﻲ از ﺑﻴﻤﺎران ﺧﻮد ﻛﻪ از اﺿﻄﺮاب ﻫﺎ و دردﻫﺎي ﻛﻮﭼﻚ و ﺑﺰرگ رﻧﺞ‬
‫ﻣﻲ ﺑﺮﻧﺪ و ﺷﻜﻮه ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﻣﻲ ﭘﺮﺳﺪ ‪» ،‬ﭼﺮا ﺧﻮدﻛﺸﻲ ﻧﻤﻲ ﻛﻨﻴﺪ؟« او اﻏﻠﺐ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ از ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻴﻤﺎران ﺧﻂ اﺻﻠﻲ‬
‫روان درﻣﺎﻧﻲ ﺧﻮﻳﺶ را ﺑﻴﺎﺑﺪ‪ .‬در زﻧﺪﮔﻲ ﻫﺮ ﻛﺴﻲ ‪ ،‬ﭼﻴﺰي وﺟﻮد دارد‪ .‬در زﻧﺪﮔﻲ ﻳﻚ ﻧﻔﺮ ﻋﺸﻖ وﺟﻮد دارد ﻛﻪ او را‬
‫ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻣﻲ دﻫﺪ؛ در زﻧﺪﮔﻲ دﻳﮕﺮي ‪ ،‬اﺳﺘﻌﺪادي ﻛﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ آن را ﺑﻜﺎر ﮔﻴﺮد؛ در زﻧﺪﮔﻲ ﺳﻮﻣﻲ ‪ ،‬ﺷﺎﻳﺪ‬
‫ﺗﻨﻬﺎ ﺧﺎﻃﺮه ﻫﺎي ﻛﺸﺪاري ﻛﻪ ارزش ﺣﻔﻆ ﻛﺮدن دارد‪ .‬ﻳﺎﻓﺘﻦ اﻳﻦ رﺷﺘﻪ ﻫﺎي ﻇﺮﻳﻒ ﻳﻚ زﻧﺪﮔﻲ ﻓﺮو ﭘﺎﺷﻴﺪه ‪ ،‬ﺑﻪ‬
‫ﺷﻜﻞ ﻳﻚ اﻧﮕﺎره اﺳﺘﻮار ‪ ،‬از ﻣﻌﻨﺎ و ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﻫﺪف و ﻣﻮﺿﻮع ﻣﺒﺎرزه ﻃﻠﺒﻲ »ﻟﻮﮔﻮﺗﺮاﭘﻲ« اﺳﺖ‪ ،‬ﻛﻪ ﺗﻌﺒﻴﺮ دﻛﺘﺮ ﻓﺮاﻧﻜﻞ‬
‫» از ﺗﺤﻠﻴﻞ اﮔﺰﻳﺴﺘﺎﻧﺴﻴﺎﻟﻴﺴﺘﻲ« ﻧﻮﻳﻦ )ﻫﺴﺘﻲ درﻣﺎﻧﻲ( اﺳﺖ‪.‬‬
‫در اﻳﻦ ﻛﺘﺎب ‪ ،‬دﻛﺘﺮ ﻓﺮاﻧﻜﻞ ﺗﺠﺮﺑﻪ اي را ﻛﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻛﺸﻒ »ﻟﻮﮔﻮﺗﺮاﭘﻲ« ﺷﺪ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﻣﻲ دﻫﺪ‪ .‬وي ﻣﺪت‬
‫زﻳﺎدي در اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري اﺳﻴﺮ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺗﻨﻬﺎ وﺟﻮد ﺑﺮﻫﻨﻪ اش ﺑﺮاي او ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪ و ﺑﺲ‪ .‬ﭘﺪر ‪ ،‬ﻣﺎدر‪ ،‬ﺑﺮادر و‬
‫ﻫﻤﺴﺮش ﻳﺎ در اردوﮔﺎه ﻫﺎ ﺟﺎن ﺳﭙﺮدﻧﺪ و ﻳﺎ ﺑﻪ ﻛﻮره ﻫﺎي آدم ﺳﻮزي ﺳﭙﺮده ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺧﻮاﻫﺮش ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎزﻣﺎﻧﺪه اﻳﻦ‬
‫ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﻮد ﻛﻪ از اردوﮔﺎه ﻫﺎي ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﺟﺎن ﺳﺎﻟﻢ ﺑﺪر ﺑﺮد‪ .‬او ﭼﮕﻮﻧﻪ زﻧﺪﮔﻲ را ﻗﺎﺑﻞ زﻳﺴﺘﻦ ﻣﻲ داﻧﺴﺖ؟ در‬
‫ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ ﻫﻤﻪ اﻣﻮاﻟﺶ را از دﺳﺖ داده ﺑﻮد؛ ﻫﻤﻪ ارزش ﻫﺎﻳﺶ ﻧﺎدﻳﺪه ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد ؛ از ﮔﺮﺳﻨﮕﻲ و ﺳﺮﻣﺎ و ﺑﻲ رﺣﻤﻲ‬
‫رﻧﺞ ﻣﻲ ﺑﺮد و ﻫﺮ ﻟﺤﻈﻪ در اﻧﺘﻈﺎر ﻣﺮگ ﺑﻮد‪ .‬او ﺑﻪ راﺳﺘﻲ ﭼﮕﻮﻧﻪ زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪ؟ ﭘﻴﺎم ﭼﻨﻴﻦ رواﻧﻜﺎوي ﻛﻪ ﺧﻮد ﺑﺎ ﭼﻨﺎن‬
‫ﺷﺮاﻳﻂ ﺧﻮﻓﻨﺎﻛﻲ روﻳﺎروي ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﺷﻨﻴﺪن دارد‪ .‬اﮔﺮ ﻛﺴﻲ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣﺎ ﻋﺎﻗﻼﻧﻪ و ﺑﺎ دﻟﺴﻮزي ﺑﻨﮕﺮد ؛‬

‫اﻳﻦ ﺷﺨﺺ ﺑﻲ ﺗﺮدﻳﺪ ﺑﺎﻳﺪ دﻛﺘﺮ ﻓﺮاﻧﻜﻞ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬واژه ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ از دل دﻛﺘﺮ ﻓﺮاﻧﻜﻞ ﺑﺮ ﻣﻲ ﺧﻴﺰد ‪ ،‬ﺑﺮ دل ﻣﻲ ﻧﺸﻴﻨﺪ‪.‬‬
‫ﭼﻮن ﺑﺮ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻫﺎي ﺑﺴﻴﺎر ژرف اﺳﺘﻮار اﺳﺖ‪ .‬ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ و ژرف ﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﻛﻪ اﻧﺴﺎن ﻛﻮﭼﻜﺘﺮﻳﻦ رﻧﮕﻲ از ﻓﺮﻳﺐ‬
‫در آن ﺑﺒﻴﻨﺪ‪ .‬ﭘﻴﺎﻣﻬﺎي او واﻻﺳﺖ و ارزﻧﺪه‪ .‬و ﻛﺎرﻫﺎﻳﺶ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻛﻨﻮﻧﻲ او در داﻧﺸﻜﺪه ﭘﺰﺷﻜﻲ داﻧﺸﮕﺎه وﻳﻦ‬
‫‪ ،‬و ﺑﻪ ﻋﻠﺖ آوازه ﻛﻠﻴﻨﻴﻚ ﻫﺎي »ﻟﻮﮔﻮﺗﺮاﭘﻲ« ﻛﻪ اﻣﺮوزه در ﺑﺴﻴﺎري از ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﻫﺎ ﺑﺎ اﻟﮕﻮ ﺑﺮداري از ﭘﻠﻲ ﻛﻠﻴﻨﻴﻚ‬
‫ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ي ﻋﺼﺐ ﺷﻨﺎﺳﻲ او در وﻳﻦ آﻏﺎز ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺷﻬﺮت ﺟﻬﺎﻧﻲ دارد‪.‬‬
‫اﻧﺴﺎن ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻧﻈﺮﻳﻪ و ﺷﻴﻮه ﻛﺎر وﻳﻜﺘﻮر ﻓﺮاﻧﻜﻞ را ﺑﺎ ﻛﺎر زﻳﮕﻤﻮﻧﺪ ﻓﺮوﻳﺪ ﺳﻨﺠﺶ و ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﻧﻜﻨﺪ‪ .‬ﭼﻪ‪ ،‬ﻫﺮ‬
‫دو ﭘﺰﺷﻚ در آﻏﺎز ﺑﻪ ﻃﺒﻴﻌﺖ و درﻣﺎن »روان ﻧﮋﻧﺪﻳﻬﺎ« ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﻓﺮوﻳﺪ رﻳﺸﻪ ي اﻳﻦ »اﺧﺘﻼل ﻫﺎي « ﭘﺮﻳﺸﺎن ﻛﻨﻨﺪه‬
‫را در » اﺿﻄﺮاﺑﻲ« ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ ﻛﻪ در اﺛﺮ »اﻧﮕﻴﺰه ﻫﺎي« »ﺗﻌﺎرﺿﻲ« و »ﻧﺎ آﮔﺎه« ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﻓﺮاﻧﻜﻞ »ﻧﻮروزﻫﺎ«را‬
‫ﺑﺮ ﭼﻨﺪ ﻧﻮع ﻣﻲ داﻧﺪ و ﺑﺮﺧﻲ از آﻧﻬﺎ را )روان ﻧﮋﻧﺪي ﻧﺌﻮژﻧﻴﻚ( ‪ ،‬ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻧﺎﺗﻮاﻧﻲ ﺑﻴﻤﺎر در ﭘﻴﺪا ﻛﺮدن ﻣﻌﻨﺎ و ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺘﻲ در‬
‫زﻧﺪﮔﻲ ﺧﻮﻳﺶ ﻣﻲ داﻧﺪ‪ .‬ﻓﺮوﻳﺪ ﺑﺮ »ﻧﺎﻛﺎﻣﻲ« در زﻧﺪﮔﻲ ﺟﻨﺴﻲ ﺗﺎﻛﻴﺪ دارد‪ ،‬اﻣﺎ ﻓﺮاﻧﻜﻞ ﺑﺮ »ﻧﺎﻛﺎﻣﻲ« در »ﻣﻌﻨﺎ ﺧﻮاﻫﻲ« ‪.‬‬
‫اﻣﺮوزه در اروﭘﺎ روان ﺷﻨﺎﺳﺎن و روان ﭘﺰﺷﻜﺎن آﺷﻜﺎرا از ﻓﺮوﻳﺪ روي ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه و ﺑﻪ »ﻫﺴﺘﻲ درﻣﺎﻧﻲ« روي آورده اﻧﺪ‬
‫ﻛﻪ ﻣﻜﺘﺐ »ﻟﻮﮔﻮﺗﺮاﭘﻲ« ﻳﻜﻲ از آﻧﻬﺎﺳﺖ‪.‬ﻳﻜﻲ از وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎي دﻳﺪ ﮔﻨﺠﺎي ﻓﺮاﻧﻜﻞ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﻓﺮوﻳﺪ را رد‬
‫ﻧﻤﻲ ﻛﻨﺪ ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ روش ﺧﻮد را ﺑﺮ آﻧﭽﻪ او اﻧﺠﺎم داده اﺳﺖ ﺑﻨﺎ ﻣﻲ ﻧﻬﺪ‪ .‬او ﺣﺘﻲ ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﺷﻜﻞ ﻫﺎي »ﻫﺴﺘﻲ درﻣﺎﻧﻲ« ﻧﻴﺰ‬
‫ﺳﺮ ﺳﺘﻴﺰ ﻧﺪارد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻪ آﻧﺎن ﺧﻮﺷﺎﻣﺪ ﮔﻔﺘﻪ و از در ﺧﻮﻳﺸﻲ در ﻣﻲ آﻳﺪ‪.‬‬
‫داﺳﺘﺎن اﻳﻦ ﻛﺘﺎب ﮔﺮ ﭼﻪ ﻛﻮﺗﺎه اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﻫﻨﺮﻣﻨﺪاﻧﻪ و ﮔﻴﺮاﺳﺖ‪ .‬ﻣﻦ دو ﺑﺎر در ﻳﻚ ﻧﺸﺴﺖ آﻧﺮا از آﻏﺎز‬
‫ﺗﺎ ﭘﺎﻳﺎن ﺧﻮاﻧﺪه ام‪ .‬اﻓﺴﻮن آن ﭼﻨﺎن ﻣﺮا ﮔﺮﻓﺖ ﻛﻪ ﻳﺎراي اﻳﻨﻜﻪ آﻧﺮا ﺑﻪ زﻣﻴﻦ ﺑﮕﺬارم ﻧﺪاﺷﺘﻢ‪ .‬دﻛﺘﺮ ﻓﺮاﻧﻜﻞ در ﺟﺎﻳﻲ از‬
‫داﺳﺘﺎن‪ ،‬ﻓﻠﺴﻔﻪ »ﻟﻮﮔﻮﺗﺮاﭘﻲ« ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺧﻮاﻧﻨﺪه ﻣﻲ ﺷﻨﺎﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬او آن را ﭼﻨﺎن ﻣﻼﻳﻢ ﺑﻪ داﺳﺘﺎن ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻣﻲ دﻫﺪ ﻛﻪ ﺧﻮاﻧﻨﺪه‬

‫ﺗﻨﻬﺎ ﭘﺲ از ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن رﺳﺎﻧﺪه ﻛﺘﺎب ﺑﻪ ژرﻓﺎي ﻧﻮﺷﺘﻪ او ﭘﻲ ﻣﻲ ﺑﺮد و ﻣﻲ ﺑﻴﻨﺪ ﻛﻪ دﻳﮕﺮ اﻳﻦ ﺑﺨﺶ از ﻛﺘﺎب دﻧﺒﺎﻟﻪ داﺳﺘﺎن‬
‫ﺳﺒﻌﻴﺖ اردوﮔﺎه ﻫﺎي ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬
‫ﺧﻮاﻧﻨﺪه از ﻫﻤﻴﻦ زﻧﺪﮔﻲ ﻧﺎﻣﻪ دردﻧﺎك ﺑﺴﻴﺎري ﭼﻴﺰﻫﺎ ﻣﻲ آﻣﻮزد‪ .‬ﺧﻮاﻧﻨﺪه ﻓﺮا ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪ ،‬ﻛﻪ اﻧﺴﺎن ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ‬
‫ﺑﻪ ﻧﺎﮔﻬﺎن اﺣﺴﺎس ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ » ﭼﻴﺰي ﺑﺮاي از دﺳﺖ دادن ﺑﻪ ﺟﺰ ﺑﺪن ﻣﺴﺨﺮه ﺷﺪه ي ﺑﺮﻫﻨﻪ اش ﻧﺪارد‪ ،‬ﭼﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪«.‬‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮﺻﻴﻔﻲ ﻛﻪ ﻓﺮاﻧﻜﻞ از آﻣﻴﺨﺘﻪ »ﻫﻴﺠﺎن« و » ﺑﻲ اﺣﺴﺎﺳﻲ« ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﻲ دﻫﺪ‪ ،‬روح اﻧﺴﺎن ﺗﺴﺨﻴﺮ ﻣﻲ ﺷﻮد‪ ،‬ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﭼﻴﺰي‬
‫ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﺠﺎت اﻧﺴﺎن ﻣﻲ آﻳﺪ‪ ،‬ﻛﻨﺠﻜﺎوي ﺳﺮد ﺟﺪا ﻣﺎﻧﺪه اي اﺳﺖ ﻛﻪ اﻧﺴﺎن را ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺧﻮد ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ از‬
‫آن ﺑﻪ ﻛﺎر ﺑﺴﺘﻦ ﺷﮕﺮدﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮاي ﺣﻔﻆ ﺑﺎﻗﻴﻤﺎﻧﺪه زﻧﺪﮔﻲ‪ ،‬ﺑﺎ آﻧﻜﻪ ﺷﺎﻧﺲ زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪن ﺑﺴﻴﺎر ﻧﺎﭼﻴﺰﺳﺖ‪ .‬ﮔﺮﺳﻨﮕﻲ ‪،‬‬
‫ﺗﺤﻘﻴﺮ‪ ،‬ﺗﺮس و ﺧﺸﻢ ژرف ﻧﺎﺷﻲ از ﺑﻲ دادﮔﺮي را ﻫﺎﻟﻪ ﻫﺎﻳﻲ از اﻓﺮاد ﻣﺤﺒﻮب و ﻣﻮرد ﻋﻼﻗﻪ ‪ ،‬ﻣﺬﻫﺐ ‪ ،‬ﺷﻮخ ﻃﺒﻌﻲ و‬
‫ﺣﺘﻲ زﻳﺒﺎﻳﻲ ﻫﺎي آرام ﺑﺨﺶ ﻃﺒﻴﻌﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳﻚ درﺧﺖ ﻳﺎ ﻏﺮوب آﻓﺘﺎب ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺤﻤﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﮔﻤﺎن ﻣﺒﺮﻳﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻟﺤﻈﻪ ﻫﺎ ي آراﻣﺶ ﺑﺨﺶ ﻣﻴﻞ ﺑﻪ اداﻣﻪ زﻧﺪﮔﻲ را در زﻧﺪاﻧﻲ ﺑﺮ ﻣﻲ اﻧﮕﻴﺰد‪ .‬آﻧﻬﺎ در‬
‫ﺻﻮرﺗﻲ ﻣﻔﻴﺪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ زﻧﺪاﻧﻲ را ﻳﺎري دﻫﻨﺪ ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﺑﺮاي رﻧﺞ ﺑﻴﻬﻮده ﺧﻮد ﺑﻴﺎﺑﺪ‪ .‬و در اﻳﻨﺠﺎﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺎ ﺑﺎ‬
‫ﻫﺴﺘﻪ ﻣﺮﻛﺰي اﮔﺰﻳﺴﺘﺎﻧﺴﻴﺎﻟﻴﺴﻢ روﻳﺎروي ﻣﻲ ﺷﻮﻳﻢ ﻛﻪ اﮔﺮ زﻧﺪﮔﻲ ﻛﺮدن رﻧﺞ ﺑﺮدن اﺳﺖ ؛ ﺑﺮاي زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪن ﺑﺎﻳﺪ‬
‫ﻧﺎﮔﺰﻳﺮ ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ در رﻧﺞ ﺑﺮدن ﻳﺎﻓﺖ‪ .‬اﮔﺮ اﺻﻼ زﻧﺪﮔﻲ ﺧﻮد ﻫﺪﻓﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬رﻧﺞ و ﻣﻴﺮﻧﺪﮔﻲ ﻧﻴﺰ ﻣﻌﻨﺎ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪.‬‬
‫اﻣﺎ ﻫﻴﭻ ﻛﺲ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎ را ﺑﺮاي دﻳﮕﺮي ﺑﻴﺎﺑﺪ‪ .‬ﻫﺮ ﻛﺲ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻌﻨﺎي زﻧﺪﮔﻲ ﺧﻮد را ‪ ،‬ﺧﻮد ﺟﺴﺘﺠﻮ ﻛﻨﺪ و‬
‫ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ آﻧﺮا ﻧﻴﺰ ﭘﺬﻳﺮا ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻣﻮﻓﻖ ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺎ وﺟﻮد ﻫﻤﻪ ﺗﺤﻘﻴﺮﻫﺎ و ﺗﺤﻤﻴﻖ ﻫﺎ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ اداﻣﻪ ﻣﻲ دﻫﺪ‪ .‬ﻓﺮاﻧﻜﻞ ﻛﻪ‬
‫ﺑﻪ ﻧﻴﭽﻪ ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪ اﺳﺖ ﺑﻪ اﻳﻦ ﮔﻔﺘﻪ اش ﻧﻴﺰ اﻳﻤﺎن ‪ ،‬دارد‪» ،‬ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﭼﺮاﻳﻲ زﻧﺪﮔﻲ را ﻳﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺮ ﭼﮕﻮﻧﻪ اي ﺧﻮاﻫﺪ‬
‫ﺳﺎﺧﺖ‪«.‬‬

‫در اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﻫﺮ ﺣﺎدﺛﻪ اي ﻣﻮﺟﺐ اﻳﻦ ﻣﻲ ﺷﻮد‪ ،‬ﻛﻪ زﻧﺪاﻧﻲ ﻛﻨﺘﺮل ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﺑﺪﻫﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪ‬
‫ﻫﺪﻓﻬﺎي ﻋﺎدي زﻧﺪﮔﻲ از او ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ﭼﻴﺰي ﻛﻪ ﺑﺮاﻳﺶ ﺑﺎﻗﻲ ﻣﻲ ﻣﺎﻧﺪ »واﭘﺴﻴﻦ آزادي ﻫﺎي ﺑﺸﺮي اﺳﺖ‪«.‬‬
‫آزادي در ﮔﺰﻳﻨﺶ ﺷﻴﻮه اﻧﺪﻳﺸﻪ و ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﻳﻚ ﺳﺮي ﺣﻮادث اﻳﻦ آزادي ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻫﻢ ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ رواﻗﻴﻮن]‪ [7‬ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ‬
‫ﺷﺪه اﺳﺖ و ﻫﻢ ﻫﺴﺘﻲ ﮔﺮاﻳﺎن ﻧﻮﻳﻦ ‪ ،‬در داﺳﺘﺎن ﻓﺮاﻧﻜﻞ داراي اﻫﻤﻴﺖ درﺧﺸﺎﻧﻲ اﺳﺖ‪ .‬زﻧﺪاﻧﻲ ﻳﺎن ﻣﺮدﻣﻲ ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ ‪ ،‬اﻣﺎ دﺳﺖ ﻛﻢ ﺷﻤﺎري از آﻧﺎن ﺛﺎﺑﺖ ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ » ارزش رﻧﺞ ﻫﺎﻳﺸﺎن را دارﻧﺪ و ﺑﺎ اﻳﻦ ﻛﺎر ﺷﺎﻳﺴﺘﮕﻲ ﺑﺸﺮ را در‬
‫ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻦ ﻋﻠﻴﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺛﺒﻮت رﺳﺎﻧﺪﻧﺪ‪«.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه اﻳﻦ ﻛﺘﺎب ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ »روان درﻣﺎﻧﮕﺮ« ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﭘﻲ ﺑﺒﺮد ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﻛﻤﻚ‬
‫ﻛﺮد ﺗﺎ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺷﺎﻳﺴﺘﮕﻲ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺑﺸﺮي دﺳﺖ ﻳﺎﺑﺪ‪ .‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان در ﺑﻴﻤﺎر اﻳﻦ ﺣﺲ را ﺑﺮاﻧﮕﻴﺨﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ‬
‫ﭼﻴﺰي ﻣﺴﺌﻮل زﻧﺪﮔﻲ اﺳﺖ ‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻛﻪ در ﺑﺪﺗﺮﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ؟ ﻓﺮاﻧﻜﻞ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺗﻜﺎن دﻫﻨﺪه اي از ﻳﻚ‬
‫ﺟﻠﺴﻪ »ﮔﺮوه درﻣﺎﻧﻲ« ﻛﻪ ﺑﺎ زﻧﺪاﻧﻴﺎن دﻳﮕﺮ داﺷﺖ ﺑﻪ ﻣﺎ اراﻳﻪ ﻣﻲ دﻫﺪ‪.‬‬
‫دﻛﺘﺮ ﻓﺮاﻧﻜﻞ ﺑﻪ درﺧﻮاﺳﺖ ﻧﺎﺷﺮ ﺧﻮد ‪ ،‬ﺑﺨﺶ ﻣﺨﺘﺼﺮ وﻟﻲ آﺷﻜﺎر و ﮔﻮﻳﺎﻳﻲ‪ ،‬از اﺻﻮل اﺳﺎﺳﻲ»اوﮔﻮﺗﺮاﭘﻲ« و‬
‫ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻛﺘﺐ ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ را ﻧﻴﺰ ﺑﻪ اﻳﻦ زﻧﺪﮔﻲ ﻧﺎﻣﻪ اﻓﺰوده اﺳﺖ‪ .‬ﮔﺮﭼﻪ درﺑﺎره دو ﻣﻜﺘﺐ دﻳﮕﺮ وﻳﻦ ﻳﻌﻨﻲ ﻓﺮوﻳﺪ‬
‫و آدﻟﺮ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻫﺎي ﺑﺴﻴﺎري ﺑﻪ زﺑﺎن اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﻲ ﺑﻴﺸﺘﺮ اﻧﺘﺸﺎرات ﻣﻜﺘﺐ ﺳﻮم وﻳﻦ در رﺷﺘﻪ روان‬
‫درﻣﺎﻧﮕﺮي )ﻟﻮﮔﻮﺗﺮاﭘﻲ( ﺑﻪ ﻃﻮر ﻋﻤﺪه ﺑﻪ زﺑﺎن آﻟﻤﺎﻧﻲ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬از اﻳﻦ رو ﺟﺎ دارد ﻛﻪ ﺧﻮاﻧﻨﺪه از دﻛﺘﺮ ﻓﺮاﻧﻜﻞ‬
‫ﻛﻪ اﻳﻦ ﻛﺘﺎب را ﺑﻪ زﺑﺎن اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﺳﭙﺎﺳﮕﺬار ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻓﺮاﻧﻜﻞ ﺑﺮﺧﻼف ﺑﺴﻴﺎري از ﻫﺴﺘﻲ ﮔﺮاﻳﺎن اروﭘﺎﻳﻲ ﻧﻪ ﺑﺪﺑﻴﻦ اﺳﺖ و ﻧﻪ ﺿﺪ ﻣﺬﻫﺐ‪ .‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺮﻋﻜﺲ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه اي‬
‫ﻛﻪ ﺧﻮد ﺷﺎﻫﺪ ﻫﻤﻪ رﻧﺠﻬﺎ و ﻧﻴﺮوﻫﺎي ﺷﻴﻄﺎﻧﻲ ﺷﻜﻨﺠﻪ ﺑﻮده‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﺑﻪ ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﺑﺸﺮ در ﭼﻴﺮه ﮔﺸﺘﻦ ﺑﺮ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻮﺟﻮد‬
‫و ﻛﺸﻒ ﺣﻘﻴﻘﺘﻲ روﺷﻨﮕﺮ و ﺑﺴﻨﺪه آﮔﺎﻫﻲ دارد‪.‬‬

‫ﺧﻮاﻧﺪن اﻳﻦ ﻛﺘﺎب را ﻛﻪ واژه ﻫﺎﻳﺶ ﭼﻮن ﮔﻮﻫﺮ ﻣﻲ درﺧﺸﺪ و ﺑﺮ ژرف ﺗﺮﻳﻦ ﻣﺸﻜﻼت ﺑﺸﺮ ﻣﻲ ﺗﺎﺑﺪ‪ ،‬از‬
‫ﻫﻤﮕﺎن ﺧﻮاﺳﺘﺎرم‪ .‬زﻳﺮا ﻛﺘﺎﺑﻲ اﺳﺖ داراي ارزش ادﺑﻲ و ﻓﻠﺴﻔﻲ و ﭘﻴﺶ ﮔﻔﺘﺎري اﺳﺖ ﭘﺮ ﺟﺬﺑﻪ و ارزﻧﺪه ﺗﺮﻳﻦ ﺟﻨﺒﺶ‬
‫رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ روزﮔﺎر ﻣﺎ‪.‬‬
‫ﮔﻮردون و‪ .‬آﻟﭙﻮرت‬

‫ﺗﺠﺎرﺑﻲ از اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري‬

‫‪1‬‬

‫اﻳﻦ ﻛﺘﺎب ﻗﺼﺪ آن را ﻧﺪارد ﻛﻪ از اﺗﻔﺎﻗﺎت و روﻳﺪادﻫﺎ ﮔﺰارﺷﻲ اراﺋﻪ دﻫﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺗﺠﺎرب ﺷﺨﺼﻲ را ﻣﻨﻌﻜﺲ ﻣﻲ‬
‫ﺳﺎزد ﻛﻪ ﻣﻴﻠﻴﻮﻧﻬﺎ اﻧﺴﺎن آن را ﻟﻤﺲ ﻛﺮده و از آن رﻧﺞ ﺑﺮده اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻲ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻛﺘﺎب ﺷﺮﺣﻲ اﺳﺖ از درون اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﻛﻪ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻳﻜﻲ از ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺟﺎن ﺳﺎﻟﻢ از آن‬
‫ﺑﺪر ﺑﺮده اﺳﺖ ﺑﺎزﮔﻮ ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬داﺳﺘﺎن ﺑﻪ روﻳﺪادﻫﺎي ﻫﻮﻟﻨﺎك )ﻛﻪ ﻛﻤﺘﺮ در ﺣﺪ ﺑﺎور ﻣﺮدم ﺑﻮده( ﻧﻤﻲ ﭘﺮدازد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻪ‬
‫زﺟﺮﻫﺎي ﻛﻮﭼﻚ اﺷﺎره ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و آﻧﻬﺎ را ﻣﻲ ﺷﻜﺎﻓﺪ‪ ،‬ﺑﻪ واژه اي دﻳﮕﺮ ﺗﻼش ﻣﺎ در اﻳﻦ داﺳﺘﺎن ﺑﺮ اﻳﻨﺴﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻴﻢ‪:‬‬

‫زﻧﺪﮔﻲ روزاﻧﻪ اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري‪ ،‬در ذﻫﻦ ﻳﻚ اﻧﺴﺎن ﻣﺘﻮﺳﻂ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎزﺗﺎﺑﻲ دارد؟‬
‫ﺑﻴﺸﺘﺮ روﻳﺪادﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ در اﻳﻨﺠﺎ ﻧﺸﺎن داده ﻣﻲ ﺷﻮد‪ ،‬در اردوﮔﺎﻫﻬﺎي ﺑﺰرگ و ﻣﺸﻬﻮر روي ﻧﺪاده‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ در‬
‫اردوﮔﺎﻫﻬﺎي ﻛﻮﭼﻜﻲ رخ داده اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ آدم ﺳﻮزﻳﻬﺎ در آن اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻪ واژه اي دﻳﮕﺮ اﻳﻦ داﺳﺘﺎن ﺑﻪ رﻧﺞ و ﻣﺮگ ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﺎن ﺑﺰرگ و زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه و ﻳﺎ ﻛﺎﭘﻮﻫﺎي ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ‪-‬‬
‫زﻧﺪاﻧﻴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﻓﺮاد اﻣﻴﻦ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ از اﻣﺘﻴﺎزﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮدﻧﺪ –ﻧﻤﻲ‬
‫ﭘﺮدازد‪ .‬ﺳﺨﻦ از ﻓﺪاﻛﺎري ﻫﺎي ﻣﺼﻠﻮب ﺷﺪﮔﺎن و ﻣﺮگ ﺗﻮده ﻫﺎي ﻧ‪Ĥ‬ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ و ﻣﺠﺮﻣﻴﻨﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﮔﺰارﺷﻲ از آﻧﺎن‬
‫در دﺳﺖ ﻧﺪارﻳﻢ‪ .‬اﻳﻨﻬﺎ ﻫﻤﺎن زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻋﺎدي ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﻧﺸﺎن وﻳﮋه اي روي آﺳﺘﻴﻦ ﺧﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ و ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ‬

‫‪1-Concentration Camb‬‬

‫ﺷﺪت ﻣﻮرد ﺗﺤﻘﻴﺮ ﻛﺎﭘﻮﻫﺎ واﻗﻊ ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﻛﺎﭘﻮﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺰه ﮔﺮﺳﻨﮕﻲ را ﻧﻤﻲ ﭼﺸﻴﺪﻧﺪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ آﻧﺎن ﻳﺎ‬
‫ﭼﻴﺰي ﺑﺮاي ﺧﻮردن ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ و ﻳﺎ ﺑﺎ اﻧﺪك ﻏﺬاﻳﻲ ﻓﺮﻳﺎد ﺷﻜﻢ را ﻣﻲ ﺧﻮاﺑﺎﻧﺪﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ زﻧﺪﮔﻲ و ﮔﺬران ﺑﺴﻴﺎري از ﻛﺎﭘﻮﻫﺎ‬
‫در اردوﮔﺎﻫﻬﺎ‪ ،‬ﺑﻬﺘﺮ از زﻧﺪﮔﻲ ﭘﻴﺸﻴﻨﺸﺎن ﺑﻮد‪ .‬اﻏﻠﺐ ﻛﺎﭘﻮﻫﺎ ﺑﺎ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺳﺨﺖ ﮔﻴﺮﺗﺮ از زﻧﺪاﻧﺒﺎﻧﺎن رﻓﺘﺎر ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ و‬
‫آﻧﺎن را ﺑﻲ رﺣﻤﺎﻧﻪ ﺗﺮ از اس‪.‬اس ﻫﺎ ﺑﻪ ﺑﺎد ﻛﺘﻚ ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﻧﺎﮔﻔﺘﻪ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﻛﻪ ﻛﺎﭘﻮﻫﺎ را از ﻣﻴﺎن زﻧﺪاﻧﻴﺎﻧﻲ ﺑﺮﻣﻲ ﮔﺰﻳﺪﻧﺪ‬
‫ﻛﻪ ﺷﺨﺼﻴﺖ ﺷﺎن ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه آن ﭼﻨﺎن رﻓﺘﺎري ﺑﻮد ﻛﻪ اس‪.‬س ﻫﺎ اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺘﻨﺪ و ﭼﻨ‪Ĥ‬ﻧﭽﻪ در ﻋﻤﻞ ﺧﻼف ﺧﻮاﺳﺘﻪ و‬
‫اﻧﺘﻈﺎر اس‪.‬اس ﻫﺎ ﺗﺸﺨﻴﺺ داده ﻣﻲ ﺷﺪ ﺑﻴﺪرﻧﮓ از ﻛﺎرﺷﺎن ﺑﺮﻛﻨﺎر ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻛﺎﭘﻮﻫﺎ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﺧﻠﻖ و ﺧﻮي اس‪.‬اس ﻫﺎ و زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻫﺎي اردوﮔﺎﻫﻬﺎ را ﭘﻴﺪا ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در ﻣﻮرد آﻧﺎن ﻧﻴﺰ‬
‫ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ اﺻﻮل روان ﺷﻨﺎﺳﻲ داوري ﻛﺮد‪.‬‬
‫ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ در ﺧﺎرج زﻧﺪان ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬درﺑﺎره زﻧﺪاﻧﻴﺎن‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻠﺖ اﻳﻨﻜﻪ زﻳﺮ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻋﻮاﻃﻒ و اﺣﺴﺎﺳﺎت ﺗﺮﺣﻢ آﻣﻴﺰ واﻗﻊ‬
‫ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺼﻮرات ﻧﺎدرﺳﺘﻲ داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬زﻳﺮا آﻧﺎن از ﻣﺒﺎرزه اي ﻛﻪ در ﻣﻴﺎن زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﺮاي زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪن ﺗﻜﻮﻳﻦ ﻣﻲ ﺷﺪ و‬
‫ﻣﻲ ﺟﻮﺷﻴﺪ آﮔﺎﻫﻲ ﻛﻤﺘﺮي داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﻣﺒﺎرزه و ﺗﻼش ﺑﻪ ﻃﺮز ﺧﺸﻦ و ﺑﻲ رﺣﻤﺎﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮاي ﺑﻪ ﭼﻨﮓ آوردن ﺗﻜﻪ اي ﻧﺎن ﺑﺨﻮر و ﻧﻤﻴﺮ روزاﻧﻪ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ در‬
‫ﺟﺮﻳﺎن ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻛﺎﻣﻴﻮﻧﻲ را در ﻧﻈﺮ ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻳﻢ ﻛﻪ رﺳﻤﺎ اﻋﻼم ﻣﻲ ﺷﺪ ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ ﺷﻤﺎر وﻳﮋه اي از زﻧﺪاﻧﻴﺎن را ﺑﻪ اردوﮔﺎه‬
‫دﻳﮕﺮي ﺣﻤﻞ ﻛﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺣﺪس ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ ﻳﻘﻴﻦ ﻫﻤﻪ اﻳﻦ ﺑﻮد‪ ،‬ﻛﻪ ﻣﻘﺼﺪ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻛﺎﻣﻴﻮن ﺑﻪ اﺗﺎﻗﻬﺎي ﮔﺎز ﻣﻨﺘﻬﻲ ﺧﻮاﻫﺪ‬
‫ﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻋﺪه اي از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻴﻤﺎر و ﻧﺎﺗﻮان و از ﻛﺎر اﻓﺘﺎده را ﺑﺮﮔﺰﻳﺪه و ﺑﻪ ﻳﻜﻲ از اردوﮔﺎﻫﻬﺎي ﻣﺮﻛﺰي‬
‫ﺑﺰرگ ﻛﻪ ﻣﺠﻬﺰ ﺑﻪ اﺗﺎﻗﻬﺎي ﮔﺎز و ﻛﻮره ﻫﺎي آدم ﺳﻮزي ﺑﻮد‪ ،‬رواﻧﻪ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺷﻴﻮه ﻛﺎر زﻧﮓ ﺧﻄﺮي ﺑﻮد ﺑﺮاي ﻳﻚ‬
‫درﮔﻴﺮي آزاداﻧﻪ ﺑﻴﻦ ﻫﻤﻪ زﻧﺪاﻧﻴﺎن‪ ،‬ﻳﺎ ﺑﺮﺧﻮرد ﻳﻚ ﮔﺮوه ﺑﺎ ﮔﺮوﻫﻲ دﻳﮕﺮ‪ ،‬آﻧﭽﻪ ﺟﻨﺒﻪ ﺣﻴﺎﺗﻲ داﺷﺖ اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻫﻤﻪ‬

‫ﻣﻲ ﻛﻮﺷﻴﺪﻧﺪ ﻧﺎم ﺧﻮد ﻳﺎ دوﺳﺘﺸﺎن از ﻓﻬﺮﺳﺖ دﺳﺘﻪ اﻋﺰاﻣﻲ ﺣﺬف ﺷﻮد‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ ﻣﻲ داﻧﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺟﺎي ﻧﺎم ﺣﺬف‬
‫ﺷﺪه‪ ،‬ﺣﺘﻤﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﻳﻜﻨﻔﺮ را ﺟﺎﻧﺸﻴﻦ او ﻛﺮد‪ .‬ﭼﻮن ﺑﺎ ﻫﺮ ﻛﺎﻣﻴﻮﻧﻲ ﺷﻤﺎر ﻣﻌﻴﻨﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﺎﻳﺪ رواﻧﻪ ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬و از آﻧﺠﺎ‬
‫ﻛﻪ ﻣﻮﺟﻮدﻳﺖ ﻫﺮ زﻧﺪاﻧﻲ ﺑﺎ ﻳﻚ ﺷﻤﺎره ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﺷﺪ اﻳﻦ ﻣﻬﻢ ﻧﺒﻮد ﻛﻪ ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﺑﺎ ﻛﺎروان ﺑﺮاه ﻣﻲ اﻓﺘﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ﻛﺎﻓﻲ‬
‫ﺑﻮد ﺗﻌﺪاد ﻧﻔﺮات درﺳﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺪارك زﻧﺪاﻧﻴﺎن را ﺑﻪ ﻣﺤﺾ ورود ﺑﻪ اردوﮔﺎه )دﺳﺖ ﻛﻢ اﻳﻦ ﺷﻴﻮه اي ﺑﻮد ﻛﻪ در آﺷﻮﻳﺘﺲ‪ 2‬ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﺪ(‬
‫ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ وﺳﺎﻳﻞ ﺷﺎن ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻫﺮ زﻧﺪاﻧﻲ اﻳﻦ ﻓﺮﺻﺖ داده ﻣﻲ ﺷﺪ ﻛﻪ ﻧﺎم ﻳﺎ ﺣﺮﻓﻪ اي ﺳﺎﺧﺘﮕﻲ ﺑﺮاي‬
‫ﺧﻮد ﺑﺮﮔﺰﻳﻨﺪ ﻛﻪ ﻋﺪه زﻳﺎدي ﺑﻪ دﻻﻳﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺳﺮﭘﺮﺳﺖ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﺷﻤﺎره ﻫﺎي اﺳﺮا ﻋﻼﻗﻤﻨﺪ‬
‫ﺑﻮد‪ .‬اﻏﻠﺐ ﺷﻤﺎره زﻧﺪاﻧﻲ را روي ﺑﺪن آﻧﻬﺎ ﺧﺎﻟﻜﻮﺑﻲ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ و ﻳﺎ روي ﻗﺴﻤﺖ وﻳﮋه اي از ﻛﺖ‪ ،‬ﭘﺎﻟﺘﻮ ﻳﺎ ﺷﻠﻮارش‬
‫ﻣﻲ دوﺧﺘﻨﺪ‪ .‬ﻫﺮ زﻧﺪاﻧﺒﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺧﻮاﺳﺖ زﻧﺪاﻧﻲ رو ﺗﻨﺒﻴﻪ ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﻛﺎﻓﻲ ﺑﻮد ﻧﻴﻢ ﻧﮕﺎﻫﻲ ﺑﻪ ﺷﻤﺎره اش ﺑﻴﻨﺪازد )ﻛﻪ ﭼﻪ‬
‫ﻗﺪر ﻣﺎ از اﻳﻦ ﻧﻴﻢ ﻧﮕﺎﻫﻬﺎ وﺣﺸﺖ داﺷﺘﻴﻢ!( و ﻧﻴﺎزي ﻧﺒﻮد اﺳﻤﺶ را ﺑﭙﺮﺳﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺮﮔﺮدﻳﻢ ﺑﻪ ﻛﺎﻣﻴﻮﻧﻲ ﻛﻪ در ﺣﺎل ﺣﻤﻞ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻮد‪ .‬در اﻳﻨﺠﺎ ﻫﻢ وﻗﺖ ﺗﻨﮓ ﺑﻮد و ﻫﻢ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺴﺎﻳﻞ وﺟﺪاﻧﻲ و‬
‫اﺧﻼﻗﻲ دﻳﮕﺮ ﻣﻄﺮح ﻧﺒﻮد‪.‬‬
‫در ذﻫﻦ ﻫﺮ زﻧﺪاﻧﻲ ﺗﻨﻬﺎ ﻳﻚ اﻧﺪﻳﺸﻪ ﺟﻮﻻن ﻣﻲ داد‪ :‬ﺧﻮد را ﺑﺮاي ﺧﺎﻧﻮاده اش ﻛﻪ در اﻧﺘﻈﺎر او ﺑﻮد زﻧﺪه ﻧﮕﺎﻫﺪارد و‬
‫ﺟﺎن دوﺳﺘﺎﻧﺶ را ﻧﺠﺎت ﺑﺨﺸﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺪون ﻛﻮﭼﻜﺘﺮﻳﻦ ﺗﺮدﻳﺪي‪ ،‬زﻧﺪاﻧﻲ دﻳﮕﺮ ﻳﺎ ﺷﻤﺎره دﻳﮕﺮي را ﺑﺮﻣﻲ ﮔﺰﻳﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ‬
‫ﺟﺎي او راﻫﻲ ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪ ، Auschwitz-2‬ﺷﻬﺮي در ﻟﻬﺴﺘﺎن ﻛﻪ آﻟﻤﺎن ﻫﺎ در ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﻲ دوم اردوي ﻛﺎر اﺟﺒﺎري در اﻳﻨﺠﺎ داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬و در آن ﭼﻬﺎر ﻣﻴﻠﻴﻮن ﺗﻦ از اﺳﻴﺮان‬
‫ﺑﻪ وﻳﮋه ﻳﻬﻮدﻳﺎن ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﮔﺎز ‪ ،‬ﺗﺰرﻳﻖ اﺳﻴﺪ ﻓﻴﻨﻴﻚ ‪ ،‬ﮔﻠﻮﻟﻪ ‪ ،‬دار ‪ ،‬ﮔﺮﺳﻨﮕﻲ و ﺑﻴﻤﺎري از ﺑﻴﻦ رﻓﺘﻨﺪ‪) .‬ﺑﺮﮔﺮدان ﻛﻨﻨﺪه(‬

‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ در ﭘﻴﺶ ﺗﺮ ﻳﺎدآور ﺷﺪﻳﻢ‪ ،‬ﺟﺮﻳﺎن ﮔﺰﻳﻨﺶ ﻛﺎﭘﻮﻫﺎ ﻳﻚ ﺟﺮﻳﺎن ﻣﻨﻔﻲ ﺑﻮد‪ ،‬زﻳﺮا ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻲ رﺣﻢ ﺗﺮﻳﻦ‬
‫زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﺮاي اﻳﻦ ﺷﻐﻞ ﺑﺮﮔﺰﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ )ﮔﺮﭼﻪ ﮔﺎﻫﻲ اﺳﺘﺜﻨﺎﻫﺎﻳﻲ ﻧﻴﺰي ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﻲ ﺧﻮرد(‪.‬‬
‫ﻋﻼوه ﺑﺮ ﮔﺰﻳﻨﺶ ﻛﺎﭘﻮﻫﺎ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ اس‪.‬اس ﻫﺎ ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﻧﻮﻋﻲ ﺧﻮدﮔﺰﻳﻨﻲ ﻧﻴﺰ ﻫﻤﺎره در ﻣﻴﺎن ﻫﻤﻪ‬
‫زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺟﺮﻳﺎن داﺷﺖ‪ .‬روﻳﻬﻢ رﻓﺘﻪ ﺗﻨﻬﺎ زﻧﺪاﻧﻴﺎﻧﻲ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ زﻧﺪه ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ ﻛﻪ ﭘﺲ از ﺳﺎﻟﻬﺎ ﺟﺎﺑﺠﺎﻳﻲ از اردوﮔﺎﻫﻲ ﺑﻪ‬
‫اردوﮔﺎه دﻳﮕﺮ و در ﻣﺒﺎرزه ﺑﺮاي زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪن‪ ،‬ﻓﺎﻗﺪ ﻫﻤﻪ ﮔﻮﻧﻪ ارزﺷﻬﺎي اﺧﻼﻗﻲ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬آﻧﺎن ﺑﺮاي ﻧﺠﺎت ﺟﺎن ﺧﻮد‬
‫ﺣﺎﺿﺮ ﺑﻮدﻧﺪ دﺳﺖ ﺑﻪ ﻫﺮ ﻛﺎري ﺑﺰﻧﻨﺪ اﻋﻢ از ﻛﺎر ﺷﺮاﻓﺘﻤﻨﺪاﻧﻪ ﻳﺎ ﻏﻴﺮ ﺷﺮاﻓﺘﻤﻨﺪاﻧﻪ‪.‬‬
‫دزدي ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ و دوﺳﺘﺎﻧﺸﺎن رو ﻟﻮ ﻣﻲ دادﻧﺪ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم از ﺗﻮاﻧﺎﻳﻴﻬﺎي ﺧﻮد ‪ -‬وﻟﻮ ﺧﺸﻦ و ﺑﻲ رﺣﻤﺎﻧﻪ‪-‬اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ‬
‫ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﺎ ﻛﻪ از ﺑﺨﺖ ﺧﻮب ﻳﺎ ﺣﺴﻦ اﺗﻔﺎق ﻳﺎ ﻣﻌﺠﺰه ‪ -‬ﻳﺎ ﻫﺮ آﻧﭽﻪ ﻛﻪ ﺷﻤﺎ ﻧﺎﻣﺶ ﻣﻲ ﻧﻬﻴﺪ‪ -‬از اﻳﻦ اردوﮔﺎﻫﻬﺎ‬
‫ﺑﺎزﮔﺸﺘﻪ اﻳﻢ‪ ،‬ﺧﻮب ﻣﻲ داﻧﻴﻢ ﻛﻪ ﺑﻬﺘﺮﻳﻨﻬﺎي ﻣﺎ ﺑﺮﻧﮕﺸﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫از روﻳﺪادﻫﺎي اردوﮔﺎﻫﻬﺎي ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﺣﻘﺎﻳﻖ ﺑﺴﻴﺎري ﮔﺰارش و ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫در اﻳﻨﺠﺎ‪ ،‬ﺣﻘﺎﻳﻖ ﺗﻨﻬﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻣﻌﻨﺎ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪ ،‬ﻛﻪ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﺠﺎرب ﺷﺨﺼﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺗﻼش ﻣﺎ در اﻳﻦ ﻛﺘﺎب اﻳﻨﺴﺖ‬
‫ﻛﻪ اﻳﻦ ﺗﺠﺎرب را ﺗﻮﺿﻴﺢ دﻫﻴﻢ‪.‬‬
‫ﻣﺎ در اﻳﻨﺠﺎ ﺳﺮ آن دارﻳﻢ ﻛﻪ در ﭘﺮﺗﻮ داﻧﺶ اﻣﺮوز ﺗﺠﺎرب ﻛﺴﺎﻧﻲ را ﻛﻪ در اﻳﻦ اردوﮔﺎﻫﻬﺎ اﺳﻴﺮ ﺑﻮده اﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺸﻜﺎﻓﻴﻢ و‬
‫ﻛﺴﺎﻧﻲ را ﻫﻢ ﻛﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻪ درون اﻳﻦ اردوﮔﺎﻫﻬﺎ راه ﻧﻴﺎﻓﺘﻪ اﻧﺪ‪ ،‬ﻳﺎري دﻫﻴﻢ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ اﻳﻦ ﺗﺠﺎرب را ﺟﺬب ﻛﻨﻨﺪ و ﺑﺎﻻﺗﺮ‬
‫از آن ﺗﺠﺎرب‪ ،‬درﺻﺪ ﻛﻤﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎﻧﻲ را ﻛﻪ از آﻧﺠﺎ ﺟﺎن ﺳﺎﻟﻢ ﺑﺪر ﺑﺮدﻧﺪ و اﻛﻨﻮن زﻧﺪﮔﻲ را ﺑﺲ دﺷﻮار ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨﺪ‬
‫ﻟﻤﺲ ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ زﻧﺪاﻧﻴﺎن از ﺑﻨﺪ رﺳﺘﻪ اﻏﻠﺐ ﻣﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪ‪" ،‬از ﺑﺎزﮔﻮ ﻛﺮدن ﺗﺠﺎرب ﻣﺎن ﺑﻴﺰارﻳﻢ‪ .‬ﺑﺮاي ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ درون‬
‫اردوﮔﺎﻫﻬﺎ ﺑﻮدﻧﺪ ‪ ،‬ﻧﻴﺎزي ﻧﻴﺴﺖ ﺳﺨﻨﻲ ﺑﮕﻮﻳﻴﻢ و دﻳﮕﺮان ﻫﻢ ﻗﺎدر ﺑﻪ ﻓﻬﻤﻴﺪن اﻳﻦ ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﺎ در آن اردوﮔﺎﻫﻬﺎ‬
‫ﭼﻪ اﺣﺴﺎﺳﻲ داﺷﺘﻴﻢ و ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ درك ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ اﻛﻨﻮن ﭼﻪ اﺣﺴﺎﺳﻲ دارﻳﻢ‪".‬‬

‫ﺗﻼش ﺑﺮاي اراﺋﻪ ﻳﻚ ﺑﺮرﺳﻲ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮاﻧﻪ از اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع‪ ،‬ﻛﺎري ﺑﺲ دﺷﻮار اﺳﺖ‪ ،‬زﻳﺮا رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺑﻲ‬
‫ﻃﺮﻓﻲ ﻋﻠﻤﻲ وﻳﮋه اي ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻣﺎ آﻳﺎ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪات و ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺎي ﺧﻮد را ﺑﺮ ﻛﺎﻏﺬ ﺟﺎري ﻣﻲ ﺳﺎزد‪،‬‬
‫در ﺻﻮرﺗﻴﻜﻪ ﺧﻮد زﻧﺪاﻧﻲ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ اﻳﻦ ﺑﻲ ﻃﺮﻓﻲ را ﺣﻔﻆ ﻛﻨﺪ؟ ﭼﻨﺎن ﺑﻲ ﻃﺮﻓﻲ از آن ﻛﺴﺎﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در‬
‫ﺑﻴﺮون اردوﮔﺎﻫﻬﺎ ﺑﻮده اﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ اﻳﻦ ﻫﻢ ﺗﻬﻲ از اﺷﺘﺒﺎه ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد زﻳﺮا ﭼﻨﻴﻦ ﻓﺮدي ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻄﺎﻟﺒﻲ ﻋﺮﺿﻪ دارد ﻛﻪ از‬
‫ارزش واﻗﻌﻲ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻮن اﺳﻴﺮ اردوﮔﺎه ﻧﺒﻮده و ﺟﺮﻳﺎن آﻧﺠﺎ را ﻧﺪﻳﺪه و ﻟﻤﺲ ﻧﻜﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﻤﻜﻦ‬
‫اﺳﺖ داورﻳﻬﺎﻳﺶ ﻧﺎدرﺳﺖ و ﻫﻢ ارزﻳﺎﺑﻲ ﻫﺎﻳﺶ دور از ذﻫﻦ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻜﻮﺷﻴﻢ ﺗﺎ از ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﺟﻬﺖ ﮔﻴﺮي‬
‫ﺷﺨﺼﻲ اﺟﺘﻨﺎب ﺷﻮد ﻛﻪ اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻣﺸﻜﻞ واﻗﻌﻲ ﻛﺘﺎﺑﻲ از اﻳﻦ دﺳﺖ اﺳﺖ‪ .‬زﻳﺮا ﮔﺎﻫﻲ ﻻزم ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲ رﺳﺪ ﻛﻪ‬
‫ﺷﺨﺺ ﺑﺎﻳﺪ ﺷﻬﺎﻣﺖ ﮔﻔﺘﻦ ﺗﺠﺎرب ﺷﺨﺼﻲ ﺧﻮد را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﺑﺘﺪا ﺗﺼﻤﻴﻢ داﺷﺘﻢ اﻳﻦ ﻛﺘﺎب را ﺑﺎ ﻧﺎم ﻣﺴﺘﻌﺎر ﺑﻨﮕﺎرم‬
‫و ﺗﻨﻬﺎ از ﺷﻤﺎره زﻧﺪاﻧﻴﻢ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻢ‪ .‬اﻣﺎ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻛﺎر ﻧﻮﺷﺘﻦ ﻛﺘﺎب ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن رﺳﻴﺪ‪ ،‬ﭘﻲ ﺑﺮدم ﻛﻪ ﭼﺎپ ﻛﺘﺎب ﺑﺎ‬
‫ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه ﮔﻤﻨﺎم‪ ،‬از ارزش آن ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﺎﺳﺖ‪ .‬درﺳﺖ آﻧﺴﺖ ﻛﻪ ﻣﻦ ﺑﺎ ﻧﺎم ﻣﺸﺨﺺ ﻫﻤﻪ ﻋﻘﺎﻳﺪ اﺳﺘﻮار ﺧﻮد را ﺑﻪ روﺷﻨﻲ‬
‫ﺑﻴﺎن ﻛﻨﻢ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ ﺷﺪت از ﺧﻮدﻧﻤﺎﻳﻲ ﻧﻔﺮت دارم‪ ،‬ﻛﻮﺷﻴﺪم از ﺣﺬف ﻫﺮ ﻣﻄﻠﺒﻲ در ﻛﺘﺎب ﺧﻮدداري ﻛﻨﻢ‪.‬‬
‫اﻳﻨﻚ ﺑﺮ ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن اﺳﺖ ﻛﻪ ﭼﻜﻴﺪه ﻣﺤﺘﻮﻳﺎت ﻛﺘﺎب را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺌﻮرﻳﻬﺎي ﺧﺸﻚ در آورﻧﺪ ﺗﺎ ﺷﺎﻳﺪ اﻳﻦ ﺗﺌﻮري‬
‫ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﻪ رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ زﻧﺪﮔﻲ زﻧﺪان‪ ،‬ﻛﻪ ﭘﺲ از ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﻲ اول ﺑﻪ آن ﺗﻮﺟﻪ ﺷﺪ و ﻣﺎ را ﺑﺎ ﻧﺸﺎﻧﻪ )ﺳﻨﺪروم( » ﺑﻴﻤﺎري‬
‫ﺳﻴﻢ ﺧﺎردار« آﺷﻨﺎ ﻛﺮد ﻛﻤﻚ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﻣﺎ داﻧﺶ ﺧﻮد را در ﻣﻮرد آﺳﻴﺐ ﺷﻨﺎﺳﻲ رواﻧﻲ ﺗﻮده ﻫﺎ ﺗﺎ ﺣﺪ زﻳﺎدي ﻣﺪﻳﻮن‬
‫ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﻲ دوم ﻣﻲ داﻧﻴﻢ ﻛﻪ ﺑﻪ دآﻧﺴﺘﻪ ﻫﺎﻳﻤﺎن اﻓﺰود و آن را ﻏﻨﻲ ﺳﺎﺧﺖ‪) .‬ﻣﻦ در اﻳﻨﺠﺎ ﻋﺒﺎرت ﻣﻌﺮوف و ﻧﺎم‬
‫ﻛﺘﺎﺑﻲ را ﻣﻲ آورم ﻛﻪ ﻟﻮﺑﻮن‪ 3‬ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺑﻮد‪ (.‬ﺟﻨﮓ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺎ ﺟﻨﮓ اﻋﺼﺎب را آﻣﻮﺧﺖ و ﺟﻨﮓ اﻋﺼﺎب ﻧﻴﺰ اردوﮔﺎﻫﻬﺎي‬
‫ﻛﺎر اﺟﺒﺎري را ﺑﻪ ارﻣﻐﺎن آورد‪.‬‬

‫‪- Lebon‬‬

‫‪3‬‬

‫اﻳﻦ ﻛﺘﺎب از آن ﻟﺤﺎظ ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ درﺑﺎره ﺗﺠﺎرب ﺷﺨﺼﻲ ﻣﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ زﻧﺪاﻧﻲ ﻋﺎدي ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻣﻦ ﺑﺎ ﺳﺮﺑﻠﻨﺪي ﻳﺎدآور ﻣﻲ ﺷﻮم ﻛﻪ ﺑﻪ ﺟﺰ ﭼﻨﺪ ﻫﻔﺘﻪ آﺧﺮ در اردوﮔﺎه ﺑﻪ ﻋﻨﻮان رواﻧﭙﺰﺷﻚ زﻧﺪان ﻳﺎ ﺣﺘﻲ ﭘﺰﺷﻚ‪،‬‬
‫ﺷﻐﻠﻲ را در اردوﮔﺎه ﻧﭙﺬﻳﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮدم‪ .‬ﭼﻨﺪ ﺗﻨﻲ از ﻫﻤﻜﺎران ﻣﻦ اﻳﻦ ﻓﺮﺻﺖ را ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ ﻛﻪ در ﻣﺸﺎﻏﻞ ﻛﻤﻚ ﻫﺎي اوﻟﻴﻪ و‬
‫در اﺗﺎق ﻫﺎي ﺳﺮد‪ ،‬ﺑﻴﻤﺎران را ﺑﺎ ﺗﻜﻪ ﭘﺎره ﻫﺎي ﻛﺎﻏﺬ ﺑﺎﻃﻠﻪ زﺧﻢ ﺑﻨﺪي ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺷﻤﺎره ﻣﻦ در زﻧﺪان ‪ 119104‬ﺑﻮد و‬
‫ﺑﻴﺸﺘﺮ اوﻗﺎت ﻣﺸﻐﻮل ﻛﻨﺪن زﻣﻴﻦ ﺑﺮاي ﻛﺎر ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺧﻂ آﻫﻦ ﺑﻮدم‪ .‬زﻣﺎﻧﻲ ﻫﻢ ﻛﺎرم ﻛﻨﺪن ﺗﻮﻧﻞ راه آب ﺑﻮد ﺑﺪون‬
‫اﻳﻨﻜﻪ ﻛﻮﭼﻜﺘﺮﻳﻦ ﻛﻤﻜﻲ ﺑﻪ ﻣﻦ ﺷﻮد‪ .‬اﻣﺎ اﻳﻦ ﻛﺎر ﻣﻦ ﺑﻲ اﺟﺮ ﻧﻤﺎﻧﺪ‪ .‬زﻳﺮا درﺳﺖ ﭘﻴﺶ از ﻛﺮﻳﺴﻤﺲ ‪ ،1944‬ﻳﻚ‬
‫ﻛﻮﭘﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﺎﻳﺰه درﻳﺎﻓﺖ داﺷﺘﻢ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﻛﻮﭘﻦ ﻫﺎ را ﻳﻚ ﺷﺮﻛﺖ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻲ ﺻﺎدر ﻣﻲ ﻛﺮد ﻛﻪ ﻋﻤﻼ ﻣﺎ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺮده ﺧﺮﻳﺪاري ﻛﺮده ﺑﻮد‪ :‬ﺑﻪ اﻳﻦ‬
‫ﺷﻜﻞ ﻛﻪ ﺷﺮﻛﺖ ﻳﺎد ﺷﺪه روزاﻧﻪ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﻳﻚ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻗﻴﻤﺖ ﻣﻘﻄﻮﻋﻲ ﻣﻲ ﭘﺮداﺧﺖ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﻛﻮﭘﻦ ﻫﺎ ﺑﺮاي ﺷﺮﻛﺖ‪ ،‬ﭘﻨﺠﺎه ﻓﻴﻨﻴﻚ ﺗﻤﺎم ﻣﻲ ﺷﺪ و ﻣﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻴﻢ آﻧﺮا ﮔﺎﻫﻲ ﺣﺘﻲ ﭼﻨﺪ ﻫﻔﺘﻪ ﺑﻌﺪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺶ‬
‫ﻋﺪد ﺳﻴﮕﺎر ﺧﺮج ﻛﻨﻴﻢ‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ ﮔﺎﻫﻲ ﻫﻢ ﺑﺎﻃﻞ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬اﻛﻨﻮن ﻣﻦ ﻣﺎﻟﻚ ﺧﻮﺷﺒﺨﺖ ﺑﻨﻲ ﺑﻮدم ﻛﻪ دوازده ﻋﺪد ﺳﻴﮕﺎر‬
‫ارزش داﺷﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﻣﻬﻤﺘﺮ اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻢ ﺳﻴﮕﺎرﻫﺎ را ﺑﺎ دوزاده ﻛﺎﺳﻪ ﺳﻮپ ﻣﻌﺎوﺿﻪ ﻛﻨﻢ و ﮔﺎﻫﻲ ﻫﻤﻴﻦ دوازده‬
‫ﻛﺎﺳﻪ ﺳﻮپ ﻣﺎ را از ﻣﺮگ ﻧﺎﺷﻲ از ﮔﺮﺳﻨﮕﻲ ﻧﺠﺎت ﻣﻲ داد‪.‬‬
‫اﻣﺘﻴﺎز ﺳﻴﮕﺎر ﻛﺸﻴﺪن واﻗﻌﻲ از آن ﻛﺎﭘﻮﻫﺎ ﺑﻮد ﻛﻪ از ﺟﻴﺮه ﻫﻔﺘﮕﻲ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﺣﺘﻤﺎﻻ زﻧﺪاﻧﻴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان‬
‫ﺳﺮﻛﺎرﮔﺮ در اﻧﺒﺎرﻫﺎ و ﻛﺎرﮔﺎﻫﻬﺎ ﻛﺎر ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ در ﻗﺒﺎل ﻛﺎرﻫﺎي ﺧﻄﺮﻧﺎﻛﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ آﻧﺎن واﮔﺬار ﻣﻲ ﺷﺪ ﭼﻨﺪ ﺳﻴﮕﺎري‬
‫ﻧﺼﻴﺐ ﺷﺎن ﻣﻲ ﮔﺮدﻳﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ در ﻳﻚ ﻣﻮرد‪ ،‬اﺳﺘﺜﻨﺎ دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﺪ و آﻧﻬﻢ در ﻣﻮرد ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ اﻣﻴﺪ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ را از‬
‫دﺳﺖ داده ﺑﻮدﻧﺪ و ﻣﻲ ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ از آﺧﺮﻳﻦ روزﻫﺎي زﻧﺪﮔﻲ ﺧﻮد ﻟﺬت ﺑﺒﺮﻧﺪ‪ .‬از اﻳﻨﺮو وﻗﺘﻲ رﻓﻴﻘﻲ را ﻣﻲ دﻳﺪﻳﻢ ﻛﻪ‬
‫ﺳﻴﮕﺎرﻫﺎﻳﺶ را ﭘﻲ در ﭘﻲ دود ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﭘﻲ ﻣﻲ ﺑﺮدﻳﻢ ﻛﻪ اﻳﻤﺎن ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﻴﺮوي ﭘﺎﻳﺪارﻳﺶ در اداﻣﻪ زﻧﺪﮔﻲ از دﺳﺖ‬

‫داده اﺳﺖ‪ .‬و وﻗﺘﻲ ﻛﺴﻲ اﻳﻦ اﻳﻤﺎن را از دﺳﺖ ﻣﻲ داد ﻣﻴﻞ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ ﺑﻪ ﻧﺪرت ﺑﺎز ﻣﻲ ﮔﺸﺖ و آن ﺷﺨﺺ را ﺑﺎﻳﺪ از‬
‫دﺳﺖ رﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﭘﻨﺪاﺷﺘﻴﻢ‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﻴﺸﻤﺎري را ﻛﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪات و ﺗﺠﺎرب زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻴﺸﻤﺎري اﺳﺖ ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﻴﻢ‪ ،‬در واﻛﻨﺶ ﻫﺎي‬
‫رواﻧﻲ زﻧﺪاﻧﻴﺎن در ﺑﺮاﺑﺮ زﻧﺪﮔﻲ اردوﮔﺎه ﺳﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﻪ روﺷﻨﻲ دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﻮد‪ :‬ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻧﺨﺴﺖ ورود او ﺑﻪ زﻧﺪان ﺑﻮد‪ ،‬دو‬
‫دﻳﮕﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ اي اﺳﺖ ﻛﻪ زﻧﺪاﻧﻲ ﺑﻪ ﻛﺎرﻫﺎي روزﻣﺮه زﻧﺪان آﻣﻮﺧﺘﻪ ﺷﺪه و ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻮم آزادي اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻧﺸﺎﻧﻪ اي ﻛﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻧﺨﺴﺖ را ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﺳﺎزد ﺿﺮﺑﻪ روﺣﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺣﺘﻲ ﺿﺮﺑﻪ روﺣﻲ زﻳﺮ ﺷﺮاﻳﻂ‬
‫وﻳﮋه اي ﭘﻴﺶ از ورود ﺑﻪ زﻧﺪان ﻧﻴﺰ دﻳﺪه ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺷﺨﺼﻲ ﺧﻮدم را ﺑﺎزﮔﻮ ﻣﻲ ﻛﻨﻢ‪.‬‬
‫ﻳﻜﺒﺎر ﻫﺰار و ﭘﺎﻧﺼﺪ ﻧﻔﺮ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﺷﺒﺎﻧﻪ روز ﺳﻔﺮ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬در ﻫﺮ واﮔﻦ ﻫﺸﺘﺎد ﻧﻔﺮ را ﺟﺎ داده ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪ ﻣﺴﺎﻓﺮﻳﻦ‬
‫ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ روي ﺑﺎر ﺧﻮد ﻛﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﭘﺲ ﻣﺎﻧﺪه اﻣﻮاﻟﺸﺎن ﺑﻮد دراز ﻣﻲ ﻛﺸﻴﺪﻧﺪ‪ .‬واﮔﻨﻬﺎ آﻧﻘﺪر ﭘﺮ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ﻗﺴﻤﺖ ﺑﺎﻻي‬
‫ﭘﻨﺠﺮه ﻫﺎ روزﻧﻪ اي ﺑﺮاي ﺗﺎﺑﺶ ﻧﻮر ﮔﺮگ و ﻣﻴﺶ ﺳﭙﻴﺪه دم ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﻲ ﺧﻮرد‪ .‬ﻫﻤﻪ اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺘﻨﺪ ﻗﻄﺎر ﺳﺮ از ﻛﺎرﺧﺎﻧﻪ‬
‫اﺳﻠﺤﻪ ﺳﺎزي در آورد و اﻳﻦ ﺟﺎﻳﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﺎ را ﺑﻪ ﺑﻴﮕﺎري ﻣﻲ ﻛﺸﻴﺪﻧﺪ و ﻣﺎ ﻧﻤﻲ داﻧﺴﺘﻴﻢ ﻛﻪ ﻫﻨﻮز در ﺳﻴﻠﺴﻴﺎ‪ 4‬ﻫﺴﺘﻴﻢ ﻳﺎ‬
‫ﺑﻪ ﻟﻬﺴﺘﺎن رﺳﻴﺪه اﻳﻢ‪ .‬ﺳﻮت ﻗﻄﺎر ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺿﺠﻪ ﻛﺴﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ اﻟﺘﻤﺎس ﻛﻨﺎن ﺑﻪ ﺳﻮي ﻧﻴﺴﺘﻲ ﺳﻘﻮط ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬ﺳﭙﺲ ﻗﻄﺎر‬
‫ﺑﻪ ﺧﻂ دﻳﮕﺮي ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﺴﻴﺮ داد و ﭘﻴﺪا ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ اﻳﺴﺘﮕﺎه ﺑﺰرﮔﻲ ﻧﺰدﻳﻚ ﻣﻲ ﺷﻮﻳﻢ‪ .‬ﻧﺎﮔﻬﺎن از ﻣﻴﺎن ﻣﺴﺎﻓﺮان‬
‫ﻣﻀﻄﺮب ‪ ،‬ﻓﺮﻳﺎدي ﺑﻪ ﮔﻮش رﺳﻴﺪ‪ » ،‬ﺗﺎﺑﻠﻮ آﺷﻮﻳﺘﺲ ! « ﺑﻠﻪ آﺷﻮﻳﺘﺲ ﻧﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻣﻮ ﺑﺮ ﺗﻦ ﻫﻤﻪ راﺳﺖ ﻣﻲ ﻛﺮد‪ :‬اﺗﺎق ﻫﺎي‬
‫ﮔﺎز‪ ،‬ﻛﻮره ﻫﺎي آدم ﺳﻮزي‪ ،‬ﻛﺸﺘﺎرﻫﺎي ﺟﻤﻌﻲ‪ .‬ﻗﻄﺎر آن ﭼﻨﺎن آﻫﺴﺘﻪ و ﺑﺎ ﺗﺎﻧﻲ ﻣﺮﮔﺒﺎري در ﺣﺮﻛﺖ ﺑﻮد ﻛﻪ ﮔﻮﻳﻲ‬
‫ﻣﻲ ﺧﻮاﺳﺖ ﻟﺤﻈﻪ ﻫﺎي وﺣﺸﺖ ﻧﺎﺷﻲ از ﻧﺰدﻳﻚ ﺷﺪن ﺑﻪ آﺷﻮﻳﺘﺲ را ﻛﺸﺪارﺗﺮ از آﻧﭽﻪ ﻫﺴﺖ ﺑﮕﺮداﻧﺪ‪:‬‬
‫آش ‪ ...‬وﻳﺘﺲ!‬

‫‪1- Silesia‬‬

‫ﺑﺎ ﺑﺎﻻ آﻣﺪن ﺧﻮرﺷﻴﺪ در ﺳﭙﻴﺪه دم ﻣﻨﻈﺮه اﻳﻦ اردوﮔﺎه ﺳﻬﻤﻨﺎك ﺑﺎ ﭼﻨﺪﻳﻦ ردﻳﻒ ﺳﻴﻢ ﺧﺎردار‪ ،‬ﺑﺮج ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﻲ‪ ،‬ﻧﻮر‬
‫اﻓﻜﻦ ﻫﺎي ﭼﺮﺧﺎن‪ ،‬و ﺻﻒ ﻫﺎي دراز از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ژﻧﺪه ﭘﻮش و ﻏﻤﺰده‪ ،‬در ﺳﭙﻴﺪه دم ﺗﻴﺮه دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬زﻧﺪاﻧﻴﺎن در‬
‫اﻣﺘﺪاد ﺟﺎده ﻫﺎي ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻣﺘﺮوك ﺑﻪ دﺷﻮاري ﺧﻮد را ﻣﻲ ﻛﺸﻴﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﺪاﻣﻴﻦ ﻣﻘﺼﺪ در ﺣﺮﻛﺖ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻤﻲ‬
‫داﻧﺴﺘﻴﻢ‪ .‬ﺻﺪاي ﺗﻚ ﻧﻌﺮه ﻫﺎ و ﺳﻮﺗﻬﺎي ﻓﺮﻣﺎن‪ ،‬ﺑﻪ ﮔﻮش ﻣﻲ رﺳﻴﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺎ از اﻳﻦ ﺻﺪاﻫﺎ ﺳﺮ در ﻧﻤﻲ آوردﻳﻢ‪ .‬ﺗﺼﻮر ﻣﻦ ﭼﺸﻢ ﻫﺎﻳﻢ را ﺑﻪ دﻳﺪن ﭼﻮﺑﻪ ﻫﺎي دار ﺑﺮد ﻛﻪ ﺟﺴﺪ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﺮ آﻧﻬﺎ‬
‫ﺗﻠﻮ ﺗﻠﻮ ﻣﻲ ﺧﻮرد‪ .‬ﻣﻦ وﺣﺸﺘﺰده ﺑﻮدم و اﻳﻦ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه آن ﺑﻮد ﻛﻪ ﮔﺎم ﺑﻪ ﮔﺎم ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ ﺑﺎ وﺣﺸﺖ ﺧﻮﻓﻨﺎك ﻧﺎﻣﺤﺪودي‬
‫آﺷﻨﺎ ﺷﻮﻳﻢ و ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ آن ﻋﺎدت ﻛﻨﻴﻢ‪.‬‬
‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﻪ اﻳﺴﺘﮕﺎه رﺳﻴﺪﻳﻢ‪ .‬ﺳﻜﻮت ﭘﻴﺸﻴﻦ ﺑﺎ ﻓﺮﻳﺎدﻫﺎي ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن درﻫﻢ ﺷﻜﺴﺖ‪ .‬از آن ﭘﺲ ﻣﺤﻜﻮم ﺑﻮدﻳﻢ ﺑﺎ آن‬
‫ﻓﺮﻳﺎدﻫﺎي ﮔﻮش ﺧﺮاش و ﺧﺸﻦ زﻧﺪﮔﻲ ﻛﻨﻴﻢ و ﺑﺎرﻫﺎ و ﺑﺎرﻫﺎ در ﻫﻤﻪ اردوﮔﺎﻫﻬﺎ ﮔﻮﺷﻤﺎن از ﺷﻨﻴﺪن آن آزرده ﻣﻲ‬
‫ﺷﺪ‪ .‬ﺻﺪاي ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن ﺳﻮﻫﺎن روح ﺑﻮد و ﻣﺎﻧﻨﺪ واﭘﺴﻴﻦ ﻓﺮﻳﺎد ﻳﻚ ﻣﺤﻜﻮم ﻛﻪ ﮔﻮﻳﻲ از ﺣﻠﻘﻮم ﻣﺮدي ﺑﻴﺮون ﻣﻲ ﺟﻬﻴﺪ‬
‫ﻛﻪ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻮد ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﻓﺮﻳﺎد ﺑﻜﺸﺪ‪ ،‬ﻣﺮدي ﻛﻪ او را ﻣﻲ ﻛﺸﺘﻨﺪ و دﮔﺮﺑﺎر ﻣﻲ ﻛﺸﺘﻨﺪ‪ .‬درﻫﺎي ﻗﻄﺎر ﺑﺎز ﺷﺪ و ﮔﺮوه‬
‫ﻛﻮﭼﻜﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺗﻮﻓﺎن ﮔﻮﻧﻪ وارد ﻛﻮﭘﻪ ﻫﺎ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻟﺒﺎﺳﻬﺎي ﻳﻚ ﺷﻜﻞ راه راه ﺑﻪ ﺗﻦ داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺳﺮﺷﺎن‬
‫ﺗﺮاﺷﻴﺪه ﺑﻮد اﻣﺎ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲ رﺳﻴﺪ از ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ‪ .‬آﻧﺎن ﺑﻪ زﺑﺎﻧﻬﺎي اروﭘﺎﻳﻲ و ﺑﺎ ﺧﻮش ﻣﺰﮔﻲ ﺣﺮف ﻣﻲ‬
‫زدﻧﺪ ﻛﻪ در ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻮﺟﻮد ﻋﺠﻴﺐ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲ رﺳﻴﺪ‪ .‬ﺧﻮش ﺑﻴﻨﻲ ذاﺗﻲ ﻣﻦ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻏﺮﻳﻘﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﭘﺮﻛﺎﻫﻲ ﭼﻨﮓ ﻣﻲ‬
‫اﻧﺪازد )ﻛﻪ اﻏﻠﺐ اﺣﺴﺎﺳﺎت ﻣﺮا ﺣﺘﻲ در ﺑﺪﺗﺮﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻬﺎر ﻛﺮده اﺳﺖ( اﻳﻦ اﻧﺪﻳﺸﻪ را در ذﻫﻦ ﻣﻦ رﻳﺨﺖ ﻛﻪ‪ :‬ﻇﺎﻫﺮا‬
‫اﻳﻦ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻛﺎﻣﻼ ﺧﻮب ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲ رﺳﻴﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺧﻮش ﺧﻠﻘﻨﺪ‪ ،‬ﺣﺘﻲ ﻣﻲ ﺧﻨﺪﻧﺪ‪ .‬ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﻣﻲ داﻧﺪ؟ ﺷﺎﻳﺪ ﻣﻦ ﻫﻢ ﺑﺘﻮاﻧﻢ‬
‫در ﺷﺮاﻳﻂ ﺧﻮب زﻧﺪﮔﻲ آﻧﺎن ﺷﺮﻳﻚ ﺑﺎﺷﻢ‪.‬‬

‫در رواﻧﭙﺰﺷﻜﻲ ﺣﺎﻟﺘﻲ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻧﺎم » ﺗﻮﻫﻢ رﻫﺎﻳﻲ «‪ .‬ﻣﺮد ﻣﺤﻜﻮم ﺑﻪ ﻣﺮگ در ﭼﻨﻴﻦ ﺣﺎﻟﺘﻲ ﻟﺤﻈﻪ اي ﭘﻴﺶ از اﻳﻨﻜﻪ‬
‫ﺣﻜﻢ ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ اﺟﺮا ﮔﺬارده ﺷﻮد اﻳﻦ ﺗﻮﻫﻢ ﺑﺮاﻳﺶ ﭘﻴﺪا ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ اﺣﺘﻤﺎﻻ در واﭘﺴﻴﻦ ﻟﺤﻈﻪ‪ ،‬از ﻣﺮگ رﻫﺎﻳﻲ ﺧﻮاﻫﺪ‬
‫ﻳﺎﻓﺖ‪ .‬ﻣﺎ ﻧﻴﺰ ﭼﻨﻴﻦ ﺣﺎﻟﺘﻲ داﺷﺘﻴﻢ و ﺑﻪ ﻛﻮﭼﻜﺘﺮﻳﻦ ﭼﻴﺰي اﻣﻴﺪ ﻣﻲ ﺑﺴﺘﻴﻢ و ﺗﺎ آﺧﺮﻳﻦ ﻟﺤﻈﻪ ﻓﻜﺮ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ ﺑﻪ ﺧﻴﺮ‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺬﺷﺖ‪ .‬ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎي ﺳﺮخ و ﭼﻬﺮه ﻫﺎي ﮔﻮﺷﺘﺎﻟﻮي آن زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺧﻮد ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ دل ﮔﺮم ﻣﺎن ﻣﻲ ﺳﺎﺧﺖ و داﻧﻪ‬
‫اﻣﻴﺪ را ﺑﻪ دﻟﻤﺎن ﺑﺎرور ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬در آن زﻣﺎن ﻧﻤﻲ داﻧﺴﺘﻴﻢ آﻧﺎن ﺑﺮﮔﺰﻳﺪﮔﺎﻧﻲ ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﺮاي ﭘﺬﻳﺮاﻳﻲ زﻧﺪاﻧﻴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻫﻤﻪ‬
‫روزه وارد آﻧﺠﺎ ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫آﻧﺎن ﻣﺴﺌﻮل زﻧﺪاﻧﻴﺎن و اﺛﺎﺛﻴﻪ آﻧﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﭼﻴﺰﻫﺎي ﻣﺨﺘﺼﺮ و ﮔﺎﻫﻲ ﺟﻮاﻫﺮات ﻫﻢ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬اﺣﺘﻤﺎﻻ‬
‫آﺷﻮﻳﺘﺲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﮔﻨﺠﻴﻨﻪ ﻫﺎي ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮد ﺟﻮاﻫﺮات‪ ،‬ﻧﻘﺮه‪ ،‬ﭘﻼﺗﻴﻦ و اﻟﻤﺎس ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻪ آﻧﺠﺎ ﺳﺮازﻳﺮ و ﺑﻪ‬
‫ﻏﻨﻴﻤﺖ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬در اروﭘﺎي ﺟﻨﮓ زده ﻣﺮﻛﺰ ﻋﺠﻴﺒﻲ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻏﻨﺎﺋﻢ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ در اﻧﺒﺎرﻫﺎ دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﺪ ﺑﻠﻜﻪ‬
‫در دﺳﺖ اس‪ .‬اس ﻫﺎ ﻫﻢ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲ ﮔﺮدﻳﺪ‪.‬‬
‫در آﻟﻮﻧﻜﻲ ﻛﻪ اﺣﺘﻤﺎﻻ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﮔﻨﺠﺎﻳﺶ دوﻳﺴﺖ ﻧﻔﺮ را داﺷﺖ‪ ،‬ﻫﺰار و ﭘﺎﻧﺼﺪ ﻧﻔﺮ اﺳﻴﺮ را ﺟﺎ داده ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﺎ از ﺳﺮﻣﺎ‬
‫ﻣﻲ ﻟﺮزﻳﺪﻳﻢ‪ ،‬ﮔﺮﺳﻨﻪ ﺑﻮدﻳﻢ و ﺑﺮاي ﻫﻤﻪ ﺟﺎي ﻛﺎﻓﻲ ﻧﺒﻮد ﻛﻪ دﺳﺖ ﻛﻢ روي زﻣﻴﻦ ﺧﺸﻚ‪ ،‬ﭼﻤﺒﺎﺗﻤﻪ ﺑﺰﻧﻴﻢ ﭼﻪ رﺳﺪ ﺑﻪ‬
‫اﻳﻨﻜﻪ دراز ﺑﻜﺸﻴﻢ‪ .‬در ﻣﺪت ﭼﻬﺎر روز ﻳﻚ ﺗﻜﻪ ﻧﺎن ﭘﻨﺞ اوﻧﺴﻲ ﺗﻨﻬﺎ ﭼﻴﺰي ﺑﻮد ﻛﻪ ﻏﺬاي ﻣﺎ را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ داد‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻦ‬
‫ﺣﺎل ﻣﻲ ﺷﻨﻴﺪم زﻧﺪاﻧﻴﺎن ارﺷﺪي ﻛﻪ ﻣﺴﺌﻮل آﻟﻮﻧﻚ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﺳﺮ ﻳﻚ ﺳﻨﺠﺎق ﻛﺮاوات ﭘﻼﺗﻴﻦ ﻳﺎ اﻟﻤﺎس‪ ،‬ﺑﺎ ﻳﻜﻲ از‬
‫اﻋﻀﺎي ﻫﻴﺎت ﭘﺬﻳﺮاﻳﻲ ﭼﺎﻧﻪ ﻣﻲ زدﻧﺪ‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﻫﻤﻪ ﻏﻨﺎﻳﻢ ﺑﺎ ﻣﺸﺮوب ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻳﺎد ﻧﺪارم ﺑﺮاي ﺧﺮﻳﺪ‬
‫ﻣﻘﺪار ﻣﺸﺮوب ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻳﻚ "ﺷﺐ ﺑﺎﺷﻜﻮه" ﭼﻨﺪ ﻫﺰار ﻣﺎرك ﻻزم ﺑﻮد‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﭼﻴﺰي ﻛﻪ ﻣﻲ داﻧﻢ اﻳﻨﺴﺖ ﻛﻪ آن‬
‫زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻣﺴﺌﻮل ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﻣﺸﺮوب داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﻛﻼﻫﻤﺎن را ﻫﻢ ﻛﻪ ﻗﺎﺿﻲ ﻛﻨﻴﻢ ﻣﻲ ﺑﻴﻨﻴﻢ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﻴﻢ آﻧﺎن را در ﭼﻨﺎن ﺷﺮاﻳﻄﻲ‬
‫ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻲ ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﺧﻮد را ﺗﺨﺪﻳﺮ ﻛﻨﻨﺪ ﻣﻼﻣﺖ ﻛﻨﻴﻢ‪ .‬دﺳﺘﻪ اي دﻳﮕﺮ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﻧﺎﻣﺤﺪود‬

‫ﻟﻴﻜﻮري را ﻛﻪ اس‪.‬اس ﻫﺎ ﺗﻬﻴﻪ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ ﻣﻲ ﻧﻮﺷﻴﺪﻧﺪ‪ :‬اﻳﻦ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻣﺴﺌﻮل ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ در اﺗﺎﻗﻬﺎي ﮔﺎز و ﻛﻮره‬
‫ﻫﺎي آدم ﺳﻮزي ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﻣﻲ داﻧﺴﺘﻨﺪ روزي دﺳﺘﻪ اي دﻳﮕﺮ ﺟﺎي آﻧﺎن را ﮔﺮﻓﺘﻪ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ‬
‫از ﺳﻤﺖ ﻣﺠﺮي ﺣﻜﻢ اﻋﺪام ﻣﺤﻜﻮﻣﻴﻦ‪ ،‬ﻳﻜﺮاﺳﺖ ﺑﻪ ﻛﻮره ﻫﺎ ﺳﭙﺮده ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﻫﻤﻪ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ در آن ﻗﻄﺎر ﻫﻤﺮاه ﻣﺎ ﺑﻮدﻧﺪ اﻳﻦ ﺗﻮﻫﻢ را داﺷﺘﻨﺪ ﻛﻪ در آﺧﺮﻳﻦ ﻟﺤﻈﻪ رﻫﺎﻳﻲ ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ‬
‫دﮔﺮﺑﺎر وﺿﻊ ﻋﺎدي ﺑﻪ ﺧﻮد ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﻣﺎ درك ﻧﻤﻲ ﻛﺮدﻳﻢ در ﭘﺲ ﭘﺮده ﭼﻪ ﻣﻲ ﮔﺬرد و ﭼﻪ ﭼﻴﺰي در اﻧﺘﻈﺎر‬
‫ﻣﺎﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻣﺎ ﮔﻔﺘﻨﺪ اﺛﺎﺛﻴﻪ ﺧﻮد را در ﻗﻄﺎر ﺑﮕﺬارﻳﻢ و در دو ﺻﻒ ﺑﺎﻳﺴﺘﻴﻢ‪-‬زﻧﺎن در ﻳﻚ ﺳﻮ و ﻣﺮدان در ﺳﻮي دﻳﮕﺮ ‪-‬‬
‫ﺗﺎ از ﺟﻠﻮي اﻓﺴﺮان اس‪.‬اس ﺑﮕﺬرﻳﻢ‪ .‬ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﺎﻧﻪ ﻣﻦ ﺟﺮات ﻛﺮدم ﻛﻮﻟﻪ ﭘﺸﺘﻲ ام را زﻳﺮ ﭘﺎﻟﺘﻮﻳﻢ ﭘﻨﻬﺎن ﻛﻨﻢ‪ .‬ﮔﺮوه ﻣﺎ‬
‫ﻳﻚ ﻳﻚ از ﺟﻠﻮي اﻓﺴﺮ اس‪.‬اس ﮔﺬﺷﺖ‪ .‬اﺣﺴﺎس ﻛﺮدم اﮔﺮ اﻓﺴﺮ ﭼﺸﻤﺶ ﺑﻪ ﻛﻮﻟﻪ ﭘﺸﺘﻲ ﻣﻦ ﺑﻴﻔﺘﺪ وﺿﻊ ﺧﻄﺮﻧﺎك‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬از ﺗﺠﺎرب ﭘﻴﺸﻴﻦ ﻣﻲ داﻧﺴﺘﻢ دﺳﺖ ﻛﻢ ﻣﺮا ﺑﻪ زﻣﻴﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﻮﺑﻴﺪ‪ .‬از اﻳﻨﺮو ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻛﻪ ﺑﻪ اﻓﺴﺮ ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮ‬
‫ﻣﻲ ﺷﺪم‪ ،‬ﺑﺎ ﻗﺎﻣﺘﻲ ﻛﺸﻴﺪه راه ﻣﻲ رﻓﺘﻢ ﺗﺎ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺑﺎر ﺳﻨﮕﻴﻨﻢ ﻧﺸﻮد‪ .‬ﺣﺎﻻ دﻳﮕﺮ ﭼﻬﺮه ﺑﻪ ﭼﻬﺮه ﺑﻮدﻳﻢ‪ .‬اﻓﺴﺮ ﻣﺮدي ﺑﻮد‬
‫ﺑﻠﻨﺪ ﻗﺎﻣﺖ و ﻻﻏﺮ اﻧﺪام ﺑﺎ اوﻧﻴﻔﻮرﻣﻲ ﺷﻴﻚ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮا او ﺑﺎ ﻣﺎ ﻛﻪ ﺳﻔﺮ درازي را ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﮔﺬاﺷﺘﻪ و ﻗﻴﺎﻓﻪ ﻫﺎﻳﻲ ﻧﺎﻣﺮﺗﺐ و‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ داﺷﺘﻴﻢ‪ ،‬در ﺗﻀﺎد ﺑﻮد‪ ،‬ﻗﻴﺎﻓﻪ اش از آراﻣﺶ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮد و ﻧﮕﺎﻫﻲ ﺑﻲ اﻋﺘﻨﺎ داﺷﺖ‪ .‬ﺑﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ آرﻧﺞ دﺳﺖ‬
‫راﺳﺘﺶ را ﻧﮕﻬﺪاﺷﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬دﺳﺖ راﺳﺘﺶ ﺑﻠﻨﺪ ﻣﻲ ﺷﺪ و ﺑﺎ اﻧﮕﺸﺖ اﺷﺎره ﻫﻤﺎن دﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻲ ﻗﻴﺪاﻧﻪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﻳﺎ ﭼﭗ‬
‫اﺷﺎره ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬ﻫﻴﭻ ﻳﻚ از ﻣﺎ ﻣﻌﻨﺎي اﺷﺎره دﺳﺖ او را ﻛﻪ ﮔﺎﻫﻲ ﺑﻪ راﺳﺖ و اﻛﺜﺮا ﺑﻪ ﭼﭗ ﺑﻮد ﻧﻤﻲ داﻧﺴﺘﻴﻢ‪.‬‬
‫ﻧﻮﺑﺖ ﻣﻦ رﺳﻴﺪ‪ .‬ﻳﻚ ﻧﻔﺮ در ﮔﻮﺷﻢ زﻣﺰﻣﻪ ﻛﺮد‪ ،‬ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﻓﺮﺳﺘﺎده ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﻤﺎرده‬
‫ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ و ﻛﺴﺎﻧﻲ را ﻛﻪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ﻫﺪاﻳﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬اﻓﺮاد ﺑﻴﻤﺎري ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺗﻮان ﻛﺎر ﻛﺮدن ﻧﺪارﻧﺪ و ﺑﻪ‬
‫اردوﮔﺎه وﻳﮋه اي ﻓﺮﺳﺘﺎده ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻨﺘﻈﺮ ﺑﻮدم ﺑﺒﻴﻨﻢ ﺗﻜﻠﻴﻔﻢ ﭼﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و اﻳﻦ ﺗﺎزه آﻏﺎز ﻣﺴﺎﻳﻞ زﻳﺎدي‬
‫ﺑﻮد ﻛﻪ در آﻳﻨﺪه ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﻲ ﻛﺮدم‪ .‬ﺳﻨﮕﻴﻨﻲ ﻛﻮﻟﻪ ﭘﺸﺘﻲ ﻣﺮا ﻛﻤﻲ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ﻣﺘﻤﺎﻳﻞ ﻛﺮد اﻣﺎ ﻛﻮﺷﻴﺪم‬

‫ﻛﺸﻴﺪه ﻗﺎﻣﺖ ﮔﺎم ﺑﺮدارم‪ .‬اﻓﺴﺮ اس‪ .‬اس ﺳﺮاﭘﺎﻳﻢ را ﺑﺮاﻧﺪاز ﻛﺮد‪ .‬ﺗﺮدﻳﺪ را در ﭼﻬﺮه اش ﺧﻮاﻧﺪم‪ .‬ﺳﭙﺲ دﺳﺘﻬﺎﻳﺶ را‬
‫روي ﺷﺎﻧﻪ ﻫﺎﻳﻢ ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬ﺗﻼش ﺑﺴﻴﺎر ﻛﺮدم ﺗﺎ ﻗﻴﺎﻓﻪ ام ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪ ﺟﻠﻮه ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ آراﻣﻲ ﺷﺎﻧﻪ ﻫﺎﻳﻢ را ﭼﺮﺧﺎﻧﺪ و ﺑﻪ‬
‫ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﻫﺪاﻳﺘﻢ ﻛﺮد و ﻣﻨﻬﻢ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺳﻤﺖ ﺣﺮﻛﺖ ﻛﺮدم‪.‬‬
‫ﻣﻌﻨﺎي اﻳﻦ ﺑﺎزي اﻧﮕﺸﺖ را ﻫﻤﺎن ﺷﺐ ﺑﺮاﻳﻤﺎن ﺗﻮﺿﻴﺢ دادﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﮔﺰﻳﻨﺶ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻮدن ﻳﺎ ﻧﺒﻮدن‪ ،‬زﻳﺴﺘﻦ ﻳﺎ‬
‫ﻧﺎﺑﻮدي‪ .‬ﺑﺮاي اﻛﺜﺮ ﻫﻤﺮاﻫﺎن ﻣﺎ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ در ﺣﺪود ﻧﻮد درﺻﺪ ﺣﻜﻢ ﻣﺮگ ﺻﺎدر ﺷﺪ و ﺣﻜﻢ ﻃﻲ ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ‬
‫اﺟﺮا در آﻣﺪ‪ .‬ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ﻓﺮﺳﺘﺎده ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬از اﻳﺴﺘﮕﺎه ﻳﻜﺴﺮه ﺑﻪ ﻛﻮره ﻫﺎي آدم ﺳﻮزي رواﻧﻪ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻳﻜﻲ از ﻛﺎرﮔﺮان اﻳﻦ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ‪ ،‬روي درﻫﺎي ﻛﻮره ﻫﺎ ﺑﻪ ﭼﻨﺪﻳﻦ زﺑﺎن اروﭘﺎﻳﻲ واژه » ﮔﺮﻣﺎﺑﻪ «‬
‫ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻪ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻪ ﻣﺤﺾ ورود ﺑﻪ آﻧﺠﺎ ﻳﻪ ﻗﺎﻟﺐ ﺻﺎﺑﻮن داده ﻣﻲ ﺷﺪ و ﺑﻌﺪ‪ -‬ﻧﻴﺎزي ﻧﻤﻲ ﺑﻴﻨﻢ آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ‬
‫در آﻧﺠﺎ روي ﻣﻲ داد ﺗﻮﺿﻴﺢ دﻫﻢ‪ .‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﺴﻴﺎري از اﻳﻦ ﺻﺤﻨﻪ وﺣﺸﺘﻨﺎك ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺷﻤﺎر ﻛﻤﻲ از ﻣﺎ ﻛﻪ از ﻣﺮگ ﺟﺴﺘﻪ ﺑﻮدﻳﻢ ﺷﺐ ﻫﻨﮕﺎم ﺑﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ اﻣﺮ ﭘﻲ ﺑﺮدﻳﻢ‪ .‬از زﻧﺪاﻧﻴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﺪﺗﻲ در آﻧﺠﺎ‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ ﭘﺮﺳﻴﺪم دوﺳﺖ و ﻫﻤﻜﺎر ﻣﻦ پ ﺑﻪ ﻛﺪام ﺳﻤﺖ ﻓﺮﺳﺘﺎده ﺷﺪ‪.‬‬
‫» آﻳﺎ او را ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ؟ «‬
‫» ﺑﻠﻪ «‬
‫ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ »:‬ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻲ او را در آﻧﺠﺎ ﺑﺒﻴﻨﻲ‪« .‬‬
‫» ﻛﺠﺎ؟ «‬
‫ﺑﺎ دﺳﺘﺶ دودﻛﺸﻲ را ﻛﻪ در ﻓﺎﺻﻠﻪ ﭼﻨﺪ ﺻﺪ ﻣﺘﺮي ﺑﻮد ﻧﺸﺎﻧﻢ داد‪ .‬ﺳﺘﻮﻧﻲ از ﺷﻌﻠﻪ ﺑﻪ آﺳﻤﺎن ﺧﺎﻛﺴﺘﺮي ﻟﻬﺴﺘﺎن زﺑﺎﻧﻪ‬
‫ﻣﻲ ﻛﺸﻴﺪ‪ .‬او‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ دوﺳﺘﻢ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ اﺑﺮ ﺷﻮم دود ﺷﺪ‪.‬‬
‫» آﻧﺠﺎ ﻫﻤﺎن ﺟﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ دوﺳﺘﺘﺎن در ﺑﻬﺸﺖ ﺷﻨﺎور اﺳﺖ «‬

‫اﻣﺎ ﻣﻦ ﻫﻨﻮز ﻣﻌﻨﺎي اﻳﻦ ﺣﺮﻓﻬﺎ را ﻧﻤﻲ ﻓﻬﻤﻴﺪم ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺎ واژه ﻫﺎﻳﻲ ﺳﺎده ﺑﺮاﻳﻢ ﺗﻮﺿﻴﺢ دادﻧﺪ‪.‬‬
‫از ﻣﻄﻠﺐ دور اﻓﺘﺎدم ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ روﻳﺪادﻫﺎ را ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﻴﺎن ﻛﻨﻢ‪ .‬از ﻧﻈﺮ رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ از ﺳﭙﻴﺪه دﻣﻲ ﻛﻪ وارد اﻳﺴﺘﮕﺎه‬
‫ﺷﺪﻳﻢ‪ ،‬ﺗﺎ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ اﺳﺘﺮاﺣﺖ ﻣﺎن در اردوﮔﺎه راﻫﻲ ﺑﺲ دراز ﭘﻴﺶ روي داﺷﺘﻴﻢ‪.‬‬
‫در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ اﻓﺴﺮان ﻣﺴﻠﺢ اس‪ .‬اس ﻣﺎ را ﻫﻤﺮاﻫﻲ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻮدﻳﻢ از اﻳﺴﺘﮕﺎه ﺑﺪوﻳﻢ‪ ،‬از ﺳﻴﻢ ﻫﺎي ﺧﺎرداري‬
‫ﻛﻪ ﺑﺮق داﺷﺖ و از اردوﮔﺎه ﺑﮕﺬرﻳﻢ ﺗﺎ ﺑﻪ ﮔﺮﻣﺎﺑﻪ ﻫﺎ ﺑﺮﺳﻴﻢ‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﺎ ﻛﻪ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﮔﺰﻳﻨﺶ را ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﮔﺬارده ﺑﻮدﻳﻢ‬
‫اﻳﻦ ﻳﻚ ﺣﻤﺎم واﻗﻌﻲ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺗﻮﻫﻢ رﻫﺎﻳﻲ در ﻣﺎ ﺟﺎن ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬اﻓﺴﺮان اس‪ .‬اس ﺑﻪ ﻧﻈﺮ دوﺳﺖ داﺷﺘﻨﻲ ﻣﻲ‬
‫رﺳﻴﺪﻧﺪ و ﻣﺎ ﺑﻪ زودي ﺑﻪ دﻟﻴﻞ اﻳﻦ اﻣﺮ ﭘﻲ ﺑﺮدﻳﻢ‪ .‬ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻪ ﻣﭻ داﺷﺘﻴﻢ و ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﺎ ﭼﺮب زﺑﺎﻧﻲ‬
‫راﻣﻤﺎن ﻛﺮده و ﺳﺎﻋﺖ ﻣﺎن را ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ‪ ،‬ﺧﻮب ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬آﻳﺎ ﺑﻬﺘﺮ ﻧﺒﻮد ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ ﺧﻮد را ﺑﻪ آﻧﺎن ﺑﺪﻫﻴﻢ؟ و ﭼﺮا ﻧﺒﺎﻳﺪ اﻳﻦ‬
‫اﻓﺴﺮان ﺧﻮش ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﻋﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ؟ ﺷﺎﻳﺪ روزي ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ‪ ،‬اﻳﻦ ﮔﺬﺷﺖ ﻣﺎ را ﺗﻼﻓﻲ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫در آﻟﻮﻧﻜﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲ رﺳﻴﺪ اﺗﺎق اﻧﺘﻈﺎر ﺑﺨﺶ ﺿﺪﻋﻔﻮﻧﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ اﻧﺘﻈﺎر ﻧﺸﺴﺘﻴﻢ‪ ،‬اﻓﺴﺮان اس‪ .‬اس آﻣﺪﻧﺪ و‬
‫ﭘﺘﻮﻳﻲ روي زﻣﻴﻦ ﭘﻬﻦ ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ ﻫﻤﻪ اﺛﺎث ﻣﺎن‪ ،‬ﺳﺎﻋﺘﻬﺎ و ﺟﻮاﻫﺮات ﻣﺎن را روي آن ﻣﻲ رﻳﺨﺘﻴﻢ‪ .‬در ﻣﻴﺎن ﻣﺎ‬
‫ﻫﻨﻮز اﻓﺮاد ﺳﺎده ﻟﻮﺣﻲ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻛﺎرﻛﺸﺘﻪ اي ﻛﻪ ﺑﻪ ﻛﻤﻚ ﻣﺎ آﻣﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﻣﻲ ﭘﺮﺳﻴﺪﻧﺪ آﻳﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ‬
‫ﺣﻠﻘﻪ ازدواج ﺷﺎن‪ ،‬ﻳﺎ ﻳﻚ ﻗﻄﻌﻪ ﻧﺸﺎن ﻳﺎ ﭼﻴﺰي را ﻛﻪ ﺷﺎﻧﺲ ﻣﻲ آورد ﻧﮕﻪ دارﻧﺪ ﻳﺎ ﻧﻪ‪ .‬ﻫﻴﭽﻜﺲ ﻫﻨﻮز ﺑﻪ اﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ‬
‫ﭘﻲ ﻧﺒﺮده ﺑﻮد ﻛﻪ ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ ﻣﺎ را از ﻣﺎ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫ﻛﻮﺷﻴﺪم اﻋﺘﻤﺎد ﻳﻜﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن را ﺑﻪ ﺧﻮد ﺟﻠﺐ ﻛﻨﻢ‪ .‬ﭘﻨﻬﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﺳﻮﻳﺶ رﻓﺘﻢ و ﺑﻪ ﻟﻮﻟﻪ ﻛﺎﻏﺬي ﻛﻪ در ﺟﻴﺐ دروﻧﻲ‬
‫ﭘﺎﻟﺘﻮﻳﻢ ﺑﻮد اﺷﺎره ﻛﺮدم و ﮔﻔﺘﻢ‪ » ،‬ﺑﺒﻴﻦ اﻳﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻫﺎ ﻳﻚ ﻛﺘﺎب ﻋﻠﻤﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻲ داﻧﻢ ﺑﻪ ﻣﻦ ﭼﻪ ﺧﻮاﻫﻲ ﮔﻔﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ‬
‫ﺧﻴﻠﻲ ﺧﻮﺷﺤﺎل ﺑﺎﺷﻢ ﻛﻪ ﺗﻦ ﺳﺎﻟﻢ از اﻳﻦ ﻣﺤﻞ ﺑﻪ در ﺑﺮم و اﻳﻦ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻨﻬﺎ ﭼﻴﺰي ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ از ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺧﻮد اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺘﻪ‬

‫ﺑﺎﺷﻢ‪ .‬اﻣﺎ ﻣﻦ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﻢ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺑﻴﻨﺪﻳﺸﻢ‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ اﻳﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻫﺎ را ﺑﻪ ﻫﺮ ﻗﻴﻤﺘﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﮕﺎﻫﺪارم‪ .‬اﻳﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻫﺎ‬
‫ﺣﺎﺻﻞ ﻳﻚ ﻋﻤﺮ ﻛﺎر ﻣﻨﺴﺖ‪ .‬ﻣﻲ ﻓﻬﻤﻲ ﭼﻪ ﻣﻲ ﮔﻮﻳﻢ؟‬
‫ﺑﻠﻪ‪ ،‬ﻛﻢ ﻛﻢ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻣﻲ ﺷﺪ ﭼﻪ ﻣﻲ ﮔﻮﻳﻢ‪ .‬ﺑﻪ آراﻣﻲ ﻟﺒﺨﻨﺪي ﺑﺮ ﭼﻬﺮه اش ﻧﻘﺶ ﺑﺴﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﻟﺒﺨﻨﺪ اﺑﺘﺪا از روي ﺗﻔﺮﻳﺢ‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺟﻨﺒﻪ ﻣﺴﺨﺮه ﺑﻪ ﺧﻮد ﮔﺮﻓﺖ و اﺧﺮ ﺳﺮ ﺗﻮﻫﻴﻦ آﻣﻴﺰ ﺷﺪ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻳﻚ واژه » ﮔﻪ « در ﻓﻀﺎ ﭘﻴﭽﻴﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﺑﻮد ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻦ‪ ،‬ﺗﻜﺮار اﻳﻦ واژه در اردوﮔﺎه در ﻣﻴﺎن زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻣﻌﻤﻮل ﺑﻮد‪ .‬در آن ﻟﺤﻈﻪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻋﺮﻳﺎن را‬
‫دﻳﺪم و ﻛﺎري ﻛﺮدم ﻛﻪ ﺑﺮ ﻧﻘﻄﻪ اوج ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ واﻛﻨﺶ رواﻧﻲ ﻣﻦ داﻏﻲ ﮔﺬاﺷﺖ‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﺎ زﻧﺪﮔﻲ ﭘﻴﺸﻴﻦ ﺧﻮد‬
‫ﺑﺪرود ﮔﻔﺘﻢ‪.‬‬
‫ﻧﺎﮔﻬﺎن ﺟﻨﺐ و ﺟﻮﺷﻲ در ﻣﻴﺎن ﻫﻤﺴﻔﺮاﻧﻢ دﻳﺪه ﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ رﻧﮓ ﭘﺮﻳﺪه‪ ،‬ﭼﻬﺮه ﻫﺎي وﺣﺸﺖ زده اﻳﺴﺘﺎده ﺑﻮدﻧﺪ و در‬
‫ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺑﻲ دﻓﺎﻋﻲ ﺣﺮف ﻣﻲ زدﻧﺪ‪ .‬دﻳﮕﺮ ﺑﺎر ﻧﻌﺮه ﻫﺎي ﺧﺸﻦ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن ﮔﻮﺷﻤﺎن را آزار داد‪ .‬ﺑﺎ ﻓﺸﺎر ﺑﻪ درون اﺗﺎق‬
‫اﻧﺘﻈﺎر ﮔﺮﻣﺎﺑﻪ راﻧﺪه ﺷﺪﻳﻢ‪ .‬در آﻧﺠﺎ ﺑﻪ دور ﻳﻚ اﻓﺴﺮ اس‪.‬اس ﻛﻪ ﺻﺒﺮ ﻛﺮد ﺗﺎ ﻫﻤﻪ وارد ﺷﻮﻳﻢ ﮔﺮد آﻣﺪﻳﻢ‪ .‬آﻧﮕﺎه‬
‫ﮔﻔﺖ‪ »،‬از روي ﺳﺎﻋﺖ ﻣﻦ دو دﻗﻴﻘﻪ ﻓﺮﺻﺖ دارﻳﺪ ﻛﺎﻣﻼ ﻟﺨﺖ ﺷﻮﻳﺪ‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰﺗﺎن را روي زﻣﻴﻦ‪ ،‬ﻫﻤﺎﻧﺠﺎﻳﻲ ﻛﻪ‬
‫اﻳﺴﺘﺎده اﻳﺪ ﺑﮕﺬارﻳﺪ‪ .‬ﻫﻴﭻ ﭼﻴﺰ ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﺮ ﻧﻤﻲ دارﻳﺪ ﻣﮕﺮ ﻛﻔﺶ ﻫﺎ‪ ،‬ﻛﻤﺮﺑﻨﺪ ﻳﺎ ﺑﻨﺪ ﺷﻠﻮار و ﻳﻚ ﺷﻜﻢ ﺑﻨﺪ‪ .‬از ﻫﻤﻴﻦ‬
‫ﺣﺎﻻ وﻗﺖ ﻣﻲ ﮔﻴﺮم! «‬
‫زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﺪون ﻛﻮﭼﻜﺘﺮﻳﻦ درﻧﮓ ﺧﻮد را ﻋﺮﻳﺎن ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن دو دﻗﻴﻘﻪ ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮ ﻣﻲ ﺷﺪﻳﻢ‪ ،‬ﺣﺎﻟﺖ ﻋﺼﺒﻲ‬
‫آﻧﺎن ﻓﺰوﻧﻲ ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺖ و زﻳﺮﭘﻮش و ﻛﻤﺮﺑﻨﺪﻫﺎي ﺧﻮد را ﺑﺎ ﺣﺎﻟﺘﻲ دﺳﺖ و ﭘﺎ ﭼﻠﻔﺘﻲ از ﺗﻦ ﺑﻪ در ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ و ﺑﻨﺪ‬
‫ﻛﻔﺶ ﻫﺎﻳﺸﺎن را ﺑﺎز ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺻﺪاي ﺷﻼق را ﺷﻨﻴﺪﻳﻢ‪ .‬ﺷﻼﻗﻬﺎي ﭼﺮﻣﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺮ ﺑﺪن ﻋﺮﻳﺎن‬
‫زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻓﺮود ﻣﻲ آﻣﺪ‪.‬‬

‫ﭘﺲ از آن ﻣﺎ را ﮔﻠﻪ وار ﺑﻪ ﺳﻮي اﺗﺎﻗﻲ راﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ ﻣﻮﻫﺎي ﺑﺪﻧﻤﺎن ﺗﺮاﺷﻴﺪه ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺳﺮﻣﺎن را‬
‫ﺗﺮاﺷﻴﺪﻧﺪ ﺑﻠﻜﻪ در ﻫﻴﭻ ﺟﺎي ﺑﺪﻧﻤﺎن ﺗﺎر ﻣﻮﻳﻲ ﺑﺎﻗﻲ ﻧﮕﺬاﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﻧﻮﺑﺖ ﺣﻤﺎم ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻓﺮا رﺳﻴﺪ و در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻮد ﻛﻪ دﻳﮕﺮ ﺑﺎر‬
‫ﺑﻪ ﺻﻒ اﻳﺴﺘﺎدﻳﻢ‪ .‬ﻣﺎ ﺑﻪ ﺳﺨﺘﻲ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻴﻢ ﻫﻤﺪﻳﮕﺮ را ﺑﻪ ﺟﺎي آورﻳﻢ اﻣﺎ ﺣﺎﻻ ﺑﻌﻀﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﺎ آراﻣﺶ ﺑﺴﻴﺎر‬
‫رﻳﺰش آب واﻗﻌﻲ را ﺑﺮ ﺗﻨﺸﺎن ﻟﻤﺲ ﻛﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻣﻨﺘﻈﺮ ﺑﻮدﻳﻢ ﺗﺎ ﻧﻮﺑﺖ ﻣﺎن ﺑﺮﺳﺪ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪﻳﻢ‪ ،‬ﺗﻦ ﺑﺮﻫﻨﻪ ﻣﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﭼﻴﺰي ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺮاﻳﻤﺎن ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺎ‬
‫ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰﻣﺎن را از دﺳﺖ داده ﺑﻮدﻳﻢ‪ ،‬ﺣﺘﻲ ﻛﻮﺗﺎﻫﺘﺮﻳﻦ ﺗﺎر ﻣﻮ‪ .‬ﺗﻦ ﺑﺮﻫﻨﻪ ﻣﺎ ﺗﻨﻬﺎ داراﻳﻲ ﻣﺎ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻪ راﺳﺘﻲ دﻳﮕﺮ ﭼﻪ ﭼﻴﺰي‬
‫ﺑﺮاﻳﻤﺎن ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﺎ را ﺑﺎ زﻧﺪﮔﻲ ﭘﻴﺸﻴﻦ ﻣﺎن ﭘﻴﻮﻧﺪ دﻫﺪ؟ ﻋﻴﻨﻚ و ﻛﻤﺮﺑﻨﺪ ﺗﻨﻬﺎ ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻲ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻣﻦ ﻣﺎﻧﺪه‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬ﻛﻪ ﻣﻦ ﻛﻤﺮﺑﻨﺪم را ﻫﻢ در ﻗﺒﺎل ﻳﻚ ﺗﻜﻪ ﻧﺎن از دﺳﺖ دادم‪ .‬ﻛﺴﺎﻧﻴﻜﻪ ﺷﻜﻢ ﺑﻨﺪ داﺷﺘﻨﺪ دﭼﺎر ﻫﻴﺠﺎن ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬زﻳﺮا‬
‫ﺷﺐ ﻫﻨﮕﺎم زﻧﺪاﻧﻲ ارﺷﺪي ﻛﻪ ﻣﺴﺌﻮل ﻛﻠﺒﻪ ﻣﺎ ﺑﻮد‪ ،‬ﺿﻤﻦ ﺳﺨﻨﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﻣﺎ ﺧﻮﺷﺎﻣﺪ ﮔﻔﺖ و ﺑﻪ ﺷﺮاﻓﺘﺶ ﺳﻮﮔﻨﺪ ﺧﻮرد ﻛﻪ‬
‫اﮔﺮ ﻛﺴﻲ ﺗﻮي ﺷﻜﻢ ﺑﻨﺪش ﭘﻮل ﻳﺎ ﺳﻨﮓ ﻗﻴﻤﺘﻲ ﻣﺨﻔﻲ ﻛﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺧﻮدش ﺷﺨﺼﺎ او را » ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺗﻴﺮ« ‪ -‬ﻛﻪ ﺑﺎ‬
‫دﺳﺘﺶ ﺑﻪ آن اﺷﺎره ﻛﺮد ‪ -‬ﺑﻪ دار ﺧﻮاﻫﺪ آوﻳﺨﺖ و ﺑﺎ ﻏﺮور ﺗﻮﺿﻴﺢ داد ﻛﻪ ﻗﻮاﻧﻴﻦ اردوﮔﺎه اﻳﻦ ﺣﻖ را ﺑﻪ او ﺑﻪ ﻋﻨﻮان‬
‫ﻳﻚ ﺳﺎﻛﻦ اردوﮔﺎه ﻣﻲ دﻫﺪ‪.‬‬
‫داﺷﺘﻦ ﻛﻔﺶ‪ ،‬ﺧﻮد در زﻧﺪان ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻣﻬﻤﻲ ﺑﻮد‪ .‬ﮔﺮﭼﻪ ﻣﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ از آﻧﻬﺎ ﻧﮕﻬﺪاري ﻛﻨﻴﻢ‪ ،‬اﻣﺎ آﻧﻬﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻛﻔﺶ‬
‫ﻫﺎي ﻧﺴﺒﺘﺎ ﺧﻮﺑﻲ داﺷﺘﻨﺪ ﻣﺠﺒﻮر ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ آﻧﻬﺎ را ﺗﺤﻮﻳﻞ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﻦ ﺑﺪﻫﻨﺪ‪ .‬و در ﻋﻮض ﻳﻚ ﺟﻔﺖ ﻛﻔﺸﻲ ﻛﻪ اﻧﺪازه‬
‫ﭘﺎﻳﺸﺎن ﻧﺒﻮد درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫زﻧﺪاﻧﻴﺎﻧﻲ دﭼﺎر دردﺳﺮ واﻗﻌﻲ ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺣﺮف دﻟﺴﻮزاﻧﻪ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻣﺴﺌﻮل )در اﺗﺎق اﻧﺘﻈﺎر( ﮔﻮش ﻛﺮدﻧﺪ و ﺳﺎق‬
‫ﭼﻜﻤﻪ ﻫﺎﻳﺸﺎن را ﺑﺮﻳﺪﻧﺪ و ﺑﺮاي اﻳﻨﻜﻪ ﺟﺎي ﺑﺮﻳﺪﮔﻲ ﭘﻴﺪا ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺻﺎﺑﻮن ﺑﻪ آن ﻣﺎﻟﻴﺪﻧﺪ‪ .‬ﮔﻮﻳﺎ اﻓﺴﺮان اس‪.‬اس ﻣﻨﺘﻈﺮ‬

‫ﻫﻤﻴﻦ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻛﺴﺎﻧﻲ را ﻛﻪ ﻣﺮﺗﻜﺐ اﻳﻦ ﺟﺮم ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﻪ اﺗﺎق ﭘﻬﻠﻮﻳﻲ ﺑﺮدﻧﺪ و ﻣﺎ ﺗﺎ ﻣﺪﺗﻬﺎ ﺻﺪاي ﺗﺎزﻳﺎﻧﻪ و ﺿﺠﻪ ﻫﺎي‬
‫آﻧﺎن را ﻣﻲ ﺷﻨﻴﺪﻳﻢ‪ .‬اﻳﻦ ﺑﺎر ﺷﻜﻨﺠﻪ ﻣﺪﺗﻬﺎ ﺑﻪ درازا ﻛﺸﻴﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻲ ﺑﻴﻨﻴﺪ ﻛﻪ ﺧﻴﺎﻻت واﻫﻲ ﻣﺎ ﻳﻜﻲ ﭘﺲ از دﻳﮕﺮي ﻧﻘﺶ ﺑﺮ آب ﻣﻲ ﺷﺪ و ﭘﺲ از آن ﺑﻪ ﻃﻮر ﻏﻴﺮ ﻣﻨﺘﻈﺮه اي ﺧﻮش‬
‫ﺧﻠﻖ ﻣﻲ ﺷﺪﻳﻢ‪ .‬ﻣﺎ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﻣﻲ داﻧﺴﺘﻴﻢ ﻛﻪ ﭼﻴﺰي ﻧﺪاﺷﺘﻴﻢ از دﺳﺖ ﺑﺪﻫﻴﻢ ﻣﮕﺮ زﻧﺪﮔﻲ ﻣﺴﺨﺮه و ﺗﻦ ﻋﺮﻳﺎن ﺧﻮد را‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ دوش آب ﺑﺎز ﺷﺪ‪ ،‬ﻫﻤﮕﻲ ﺳﻌﻲ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ ﻫﻢ ﺧﻮدﻣﺎن را دﺳﺖ ﺑﻴﻨﺪازﻳﻢ و ﻫﻢ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ را‪.‬‬
‫ﺻﺮف ﻧﻈﺮ از ﺷﻮخ ﻃﺒﻌﻲ ﻛﻪ ﭘﻴﺪا ﻛﺮده ﺑﻮدﻳﻢ‪ ،‬اﺣﺴﺎس دﻳﮕﺮي ﻧﻴﺰ در ﻣﺎ ﭘﻴﺪا ﺷﺪ و آﻧﻬﻢ ﺣﺲ ﻛﻨﺠﻜﺎوي ﺑﻮد‪ .‬ﻣﻦ‬
‫ﭘﻴﺶ از اﻳﻦ‪ ،‬اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﻛﻨﺠﻜﺎوﻳﻬﺎ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان واﻛﻨﺶ اﺳﺎﺳﻲ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻫﺎي وﻳﮋه و اﺳﺘﺜﻨﺎﻳﻲ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻛﺮده ﺑﻮدم‪.‬‬
‫ﻣﻮﻗﻌﻲ ﻛﻪ ﺟﺎﻧﻢ ﻳﻜﺒﺎر در ﻳﻚ ﺣﺎدﺛﻪ ﻛﻮﻫﻨﻮردي ﺑﻪ ﺧﻄﺮ اﻓﺘﺎد در آن ﻟﺤﻈﻪ ﺑﺤﺮاﻧﻲ ﺗﻨﻬﺎ ﻳﻚ اﺣﺴﺎس داﺷﺘﻢ‪:‬‬
‫ﻛﻨﺠﻜﺎوي‪ ،‬ﻛﻨﺠﻜﺎوي در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﻛﻪ آﻳﺎ ﺟﺎن ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻪ در ﺧﻮاﻫﻢ ﺑﺮد ﻳﺎ ﺑﺎ ﺟﻤﺠﻤﻪ ﺷﻜﺴﺘﻪ و ﺑﺪن زﺧﻤﻲ ﺑﺎز ﺧﻮاﻫﻢ‬
‫ﮔﺸﺖ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﻛﻨﺠﻜﺎوي ﺗﻠﺦ در آﺷﻮﻳﺘﺲ ﻧﻴﺰ ﺣﺎﻛﻢ ﺑﻮد‪ ،‬ﻛﻪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ اي ذﻫﻦ ﻣﺎ را از ﻣﺤﻴﻂ اﻃﺮاف ﻣﻨﺤﺮف ﻣﻲ ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬
‫ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻛﻪ ﻣﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﻴﻨﻲ ﺑﺎ آن ﺑﺮﺧﻮرد داﺷﺘﻴﻢ‪ .‬در آن ﻫﻨﮕﺎم ﻣﺎ اﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ ذﻫﻨﻲ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان وﺳﻴﻠﻪ اي ﺑﺮاي‬
‫ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ ﺧﻮد ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪.‬‬
‫ﻋﻼﻗﻤﻨﺪ ﺑﻮدﻳﻢ ﺑﺪاﻧﻴﻢ روﻳﺪاد ﺑﻌﺪي ﭼﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺜﻼ ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻳﺴﺘﺎدن ﻣﺎ در ﻓﻀﺎي ﺑﺎز‪ ،‬ﻳﺎ در ﻳﺨﺒﻨﺪان آﺧﺮ ﭘﺎﻳﻴﺰ‪،‬‬
‫آﻧﻬﻢ ﻟﺨﺖ و ﻋﺮﻳﺎن ﺑﺎ ﺑﺪن ﻧﻴﻤﻪ ﺧﺸﻚ ﭘﺲ از دوش ﮔﺮﻓﺘﻦ ﭼﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﭼﻨﺪ روز ﺑﻌﺪ ﻛﻨﺠﻜﺎوي ﻣﺎ ﺟﺎﻳﺶ را ﺑﻪ‬
‫ﺷﮕﻔﺘﻲ داد‪ .‬ﺷﮕﻔﺖ زده از اﻳﻨﻜﻪ ﺳﺮﻣﺎ ﻧﺨﻮردﻳﻢ‪.‬‬
‫ﺗﺎزه واردﻳﻦ ﻣﺮﺗﺐ دﭼﺎر ﺷﮕﻔﺖ زدﮔﻲ ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬اﺑﺘﺪا ﭘﺰﺷﻜﺎﻧﻲ ﻛﻪ در ﻣﻴﺎن ﻣﺎ ﺑﻮدﻧﺪ ﭘﻲ ﺑﺮدﻧﺪ ﻛﻪ‪ » :‬ﻫﻤﻪ ﻛﺘﺎﺑﻬﺎي‬
‫درﺳﻲ دروغ اﺳﺖ‪ « .‬در ﻛﺘﺎﺑﻬﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﺸﺮ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺟﺰ ﺑﺮاي ﺳﺎﻋﺎت ﻣﺤﺪودي ﺑﻲ ﺧﻮاب ﺑﻤﺎﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻛﺎﻣﻼ‬

‫ﻏﻠﻂ اﺳﺖ! ﻣﻦ ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﺷﺪه ﺑﻮدم ﻛﻪ از اﻧﺠﺎم ﻛﺎرﻫﺎي وﻳﮋه اي ﻧﺎﺗﻮاﻧﻢ‪ :‬ﻣﺜﻼ ﻣﻦ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﻢ ﺑﺪون اﻳﻦ ﺑﺨﻮاﺑﻢ‪ ،‬ﻳﺎ ﻧﻤﻲ‬
‫ﺗﻮاﻧﻢ ﺑﺎ اﻳﻦ و آن زﻧﺪﮔﻲ ﻛﻨﻢ‪ .‬ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺷﺒﻲ ﻛﻪ در آﺷﻮﻳﺘﺲ ﺑﻮدﻳﻢ ﺑﺮ ﺑﺴﺘﺮي ﺧﻮاﺑﻴﺪﻳﻢ ﻛﻪ ﺑﻪ ردﻳﻒ ﺑﻮد‪ .‬در ﻫﺮ‬
‫ردﻳﻒ )ﻛﻪ اﻧﺪازه اش دو ﺗﺎ دو ﻣﺘﺮ و ﻧﻴﻢ ﺑﻮد( ﻧﻪ ﻧﻔﺮ ﺑﺮ ﻛﻒ زﻣﻴﻦ ﺗﺨﺘﻪ اي ﺧﻮاﺑﻴﺪﻳﻢ‪ .‬ﻫﺮ ﻧﻪ ﻧﻔﺮ دو ﭘﺘﻮ داﺷﺘﻴﻢ‪ .‬ﻧﺎﮔﻔﺘﻪ‬
‫ﻧﮕﺬارم ﻛﻪ ﻫﻤﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﭘﻬﻠﻮ ﻣﻴﺨﻮاﺑﻴﺪﻳﻢ‪ .‬ﻫﻤﻴﻦ ﺟﺎي ﻛﻢ ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪه ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻫﻢ ﭼﺴﺒﻴﺪه ﺑﺨﻮاﺑﻴﻢ ﻛﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ‬
‫از ﺳﺮﻣﺎي ﺗﻠﺦ ﺗﺎ ﺣﺪودي رﻫﺎ ﺷﻮﻳﻢ‪.‬‬
‫ﮔﺮﭼﻪ ﺑﺮدن ﻛﻔﺶ ﺑﻪ ﺧﻮاﺑﮕﺎه ﻣﻤﻨﻮع ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﻌﻀﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن از ﻛﻔﺶ ﻫﺎﻳﺸﺎن ﺑﺎ وﺟﻮد ﻻﻳﻪ ﻫﺎي ﮔﻞ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان‬
‫ﺑﺎﻟﺶ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬وﮔﺮﻧﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺳﺮ را ﺑﻪ روي دﺳﺖ ﺧﻮاب رﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﻫﻤﻪ ﺷﺮاﻳﻂ دردﻧﺎك‪ ،‬ﺧﻮاﺑﻤﺎن‬
‫ﻣﻲ ﺑﺮد‪ ،‬و ﺑﺮاي ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻋﺘﻲ ﺑﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﻓﺮاﻣﻮﺷﻲ ﻣﻲ رﻓﺘﻴﻢ و از درد و رﻧﺞ رﻫﺎ ﻣﻲ ﺷﺪﻳﻢ‪.‬‬
‫ﺑﺪ ﻧﻴﺴﺖ ﭼﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪ از ﺳﺨﺖ ﺟﺎﻧﻲ ﺧﻮد را در ﺑﺮاﺑﺮ دﺷﻮارﻳﻬﺎ ﺑﺮاﻳﺘﺎن ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﻨﻢ‪ .‬ﻣﺎ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻴﻢ دﻧﺪاﻧﻬﺎﻳﻤﺎن را‬
‫ﻣﺴﻮاك ﺑﺰﻧﻴﻢ‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل و ﺑﺎ وﺟﻮد ﻛﻤﺒﻮد وﻳﺘﺎﻣﻴﻦ ﻟﺜﻪ ﻫﺎﻳﻤﺎن ﺳﺎﻟﻤﺘﺮ از ﭘﻴﺶ ﺑﻮد‪ .‬ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻮدﻳﻢ ﻳﻚ ﭘﻴﺮآﻫﻦ را ﺷﺶ‬
‫ﻣﺎه ﺑﭙﻮﺷﻴﻢ‪ ،‬ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ از ﺷﻜﻞ ﭘﻴﺮآﻫﻦ در آﻳﺪ‪ .‬اﺗﻔﺎق ﻣﻲ اﻓﺘﺎد ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎي ﻳﺦ ﺑﺴﺘﻪ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻴﻢ ﺧﻮد را ﻳﺎ‬
‫ﺣﺘﻲ ﻗﺴﻤﺘﻲ از ﺧﻮدﻣﺎن را ﺑﺸﻮﻳﻴﻢ‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل زﺧﻢ دﺳﺖ ﻫﺎﻳﻤﺎن ﻛﻪ ﺑﻪ ﮔﻞ و ﻛﺜﺎﻓﺖ آﻟﻮده ﺑﻮد ﭼﺮك ﻧﻤﻲ ﻛﺮد‬
‫)اﻟﺒﺘﻪ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺳﺮﻣﺎزدﮔﻲ ﺟﺪا ﺑﻮد(‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪ دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺧﻮاﺑﺸﺎن ﺳﺒﻚ ﺑﻮد و اﮔﺮ ﻛﻮﭼﻜﺘﺮﻳﻦ ﺻﺪاﻳﻲ از‬
‫اﺗﺎق ﻣﺠﺎور ﻣﻲ آﻣﺪ از ﺧﻮاب ﻣﻲ ﭘﺮﻳﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺎﻻ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻛﺘﺎﺑﻲ ﻛﻨﺎر رﻓﻴﻖ ﺧﻮد ﻛﻪ ﺑﺎ ﺻﺪاي ﺑﻠﻨﺪ ﺧﺮﺧﺮ‬
‫ﻣﻲ ﻛﺮد ﺑﻪ ﺧﻮاب ﺳﻨﮕﻴﻨﻲ ﻓﺮو روﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻛﻨﻮن اﮔﺮ ﻛﺴﻲ از ﻣﺎ در ﻣﻮرد ﺣﻘﻴﻘﺖ ﮔﻔﺘﻪ داﺳﺘﺎﻳﻮﺳﻜﻲ‪ 5‬ﺑﭙﺮﺳﺪ ﻛﻪ ﻣﻲ ﮔﻔﺖ » ﺑﺸﺮ ﻣﻮﺟﻮدي اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ‬
‫ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ ﻋﺎدت ﻛﻨﺪ « ﭘﺎﺳﺦ ﺧﻮاﻫﻴﻢ داد » ﺑﻠﻪ‪ ،‬ﺑﺸﺮ ﻣﻮﺟﻮدي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ ﺧﻮ ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪ ،‬اﻣﺎ ﻧﭙﺮﺳﻴﺪ ﭼﮕﻮﻧﻪ‪.‬‬

‫‪1-Dostoevski‬‬

‫« ﻧﻪ ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺎي رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ ﻣﺎ ﺑﻪ آن ﻣﺮﺣﻠﻪ رﺳﻴﺪه ﺑﻮد و ﻧﻪ ﻣﺎ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻪ آن ﻣﺮﺣﻠﻪ رﺳﻴﺪه ﺑﻮدﻳﻢ‪ .‬زﻳﺮا ﻣﺎ ﻫﻨﻮز در‬
‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اﺑﺘﺪاﻳﻲ واﻛﻨﺶ ﻫﺎي رواﻧﻲ ﺑﻮدﻳﻢ‪.‬‬
‫ﻓﻜﺮ ﺧﻮدﻛﺸﻲ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ از ذﻫﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﺎ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﻣﺎ اﻳﻦ اﻧﺪﻳﺸﻪ را وﻟﻮ ﺑﺮاي ﻣﺪت ﻛﻮﺗﺎه ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻛﺮده ﺑﻮدﻳﻢ‪.‬‬
‫اﻧﺪﻳﺸﻪ اي ﻛﻪ زاﻳﻴﺪه وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮد‪ ،‬ﺧﻄﺮ ﻣﺮگ ﻛﻪ ﻫﻤﺎره ﺗﻬﺪﻳﺪﻣﺎن ﻣﻲ ﻛﺮد و ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻮدن ﻣﺮگ ﻛﺴﺎﻧﻴﻜﻪ زﻳﺮ‬
‫ﺷﻜﻨﺠﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻋﻘﻴﺪه اﺳﺘﻮارم ﻛﻪ ﺑﻌﺪا ﺑﻪ ذﻛﺮ آن ﺧﻮاﻫﻢ ﭘﺮداﺧﺖ‪ ،‬ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺷﺐ ورودم ﺑﻪ اردوﮔﺎه ﺑﺎ ﺧﻮد‬
‫ﭘﻴﻤﺎن ﺑﺴﺘﻢ ﻛﻪ » ﺑﻪ ﺳﻴﻢ ﺧﺎردار ﻧﺰﻧﻢ «‪ .‬اﻳﻦ ﻋﺒﺎرﺗﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ در اردوﮔﺎه ﺑﻜﺎر ﻣﻲ رﻓﺖ و ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺷﻴﻮه ﺧﻮدﻛﺸﻲ ﺑﻮد‬
‫ﻛﻪ ﺑﺎ دﺳﺖ زدن ﺑﻪ ﺳﻴﻢ ﺧﺎردار ﺑﺮق دار آﻧﺠﺎ ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﮔﺮﻓﺘﻦ ﭼﻨﻴﻦ ﺗﺼﻤﻴﻤﻲ ﺑﺮاي ﻣﻦ ﺧﺎﻟﻲ از اﺷﻜﺎل ﻧﺒﻮد‪ .‬از‬
‫آﻧﺠﺎ ‪ ،‬ﻛﻪ ﺷﺎﻧﺲ زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪن و ﻳﺎ روﻳﺪادﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻮﺟﺐ رﻫﺎﻳﻲ ﻣﻲ ﺷﺪ ﻛﻢ ﺑﻮد‪ ،‬ﺧﻮدﻛﺸﻲ دﻳﮕﺮ ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ ﻧﺪاﺷﺖ‪.‬‬
‫ﻫﻴﭽﻜﺲ اﻃﻤﻴﻨﺎن ﻧﺪاﺷﺖ ﺟﺰو ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ از ﻫﻤﻪ ﮔﺰﻳﻨﺶ ﻫﺎ ﺟﺎن ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻪ در ﺑﺮد‪ .‬زﻧﺪاﻧﻴﺎن آﺷﻮﻳﺘﺲ در ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ‬
‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺿﺮﺑﻪ روﺣﻲ از ﻣﺮگ وﺣﺸﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﺣﺘﻲ اﺗﺎق ﮔﺎز ﭘﺲ از ﭼﻨﺪ روز ﻧﺨﺴﺖ‪ ،‬اﺑﻬﺖ ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﻣﻲ داد‪.‬‬
‫دوﺳﺘﺎﻧﻲ را ﻛﻪ ﺑﻌﺪﻫﺎ دﻳﺪم‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﻣﻦ ﻳﻜﻲ از ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻧﺒﻮدم ﻛﻪ ﺑﺎ ورود ﺑﻪ اردوﮔﺎه دﭼﺎر اﻓﺴﺮدﮔﻲ ﺷﺪه‬
‫ﺑﺎﺷﻢ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺻﺒﺢ روز ﺑﻌﺪ از ورودﻣﺎن ﺑﻪ آﺷﻮﻳﺘﺲ اﺗﻔﺎق زﻳﺮ رخ داد‪ ،‬ﻣﻦ ﺗﻨﻬﺎ ﻟﺒﺨﻨﺪ زدم‪ .‬داﺳﺘﺎن از اﻳﻦ ﻗﺮار‬
‫ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺎ وﺟﻮد اﺧﻄﺎرﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﺪ ﻧﺒﺎﻳﺪ از ﻛﻠﺒﻪ ﻫﺎﻳﻤﺎن ﺧﺎرج ﺷﻮﻳﻢ‪ ،‬ﻳﻜﻲ از دوﺳﺘﺎن ﻣﻦ ﻛﻪ ﭼﻨﺪ ﻫﻔﺘﻪ‬
‫ﭘﻴﺶ وارد آﺷﻮﻳﺘﺲ ﺷﺪه ﺑﻮد ﭘﻨﻬﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﻛﻠﺒﻪ ﻣﺎ آﻣﺪ‪ .‬ﻗﺼﺪ او از اﻳﻦ دﻳﺪار ﺑﺮاي اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺎ ﮔﻔﺘﻦ ﭼﻨﺪ ﻧﻜﺘﻪ ﻛﻮﭼﻚ‬
‫ﻣﻮﺟﺐ آﺳﺎﻳﺶ ذﻫﻨﻲ ﻣﺎ ﺷﻮد‪ .‬او ﺑﻪ ﺣﺪي وزن ﻛﻢ ﻛﺮده ﺑﻮد ﻛﻪ اﺑﺘﺪا ﻧﺸﻨﺎﺧﺘﻴﻤﺶ ﺑﺎ ﺷﻮخ ﻃﺒﻌﻲ و ﺑﻲ ﻗﻴﺪي ﺷﺘﺎب‬
‫آﻟﻮد ﭼﻨﺪ ﻧﻜﺘﻪ را ﻳﺎدآور ﺷﺪ و رﻓﺖ‪:‬‬
‫» ﻧﺘﺮﺳﻴﺪ! از ﮔﺰﻳﻨﺶ وﺣﺸﺖ ﻧﻜﻨﻴﺪ! دﻛﺘﺮ‪ .‬م )رﻳﺎﺳﺖ ﭘﺰﺷﻜﻲ اس‪.‬اس( رﻓﺘﺎر ﺧﻮﺑﻲ ﺑﺎ ﭘﺰﺷﻜﺎن دارد‪) « .‬اﻳﻦ دروغ و‬
‫ﺳﺨﻨﺎن دوﺳﺘﺎﻧﻪ رﻓﻴﻖ ﻣﻦ ﮔﻤﺮاه ﻛﻨﻨﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﻳﻜﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻛﻪ ﭘﺰﺷﻚ ﺷﻤﺎري از ﻛﻠﺒﻪ ﻫﺎ ﺑﻮد و ﺣﺪود ﺷﺼﺖ ﺳﺎل از‬

‫ﺳﻨﺶ ﻣﻲ ﮔﺬﺷﺖ ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻪ دﻛﺘﺮ‪ .‬م اﻟﺘﻤﺎس ﻛﺮده ﺑﻮد ﺗﺎ از ﻓﺮﺳﺘﺎدن ﭘﺴﺮش ﺑﻪ اﺗﺎق ﮔﺎز‬
‫ﺧﻮدداري ﻛﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ دﻛﺘﺮ م‪ .‬ﺑﺎ ﺳﺮدي درﺧﻮاﺳﺖ او را رد ﻛﺮده ﺑﻮد‪(.‬‬
‫دوﺳﺘﻢ اداﻣﻪ داد‪ » :‬ﺧﻮاﻫﺶ ﻣﻲ ﻛﻨﻢ ﻫﺮ روز ﺻﻮرﺗﺘﺎن را ﺑﺘﺮاﺷﻴﺪ‪ ،‬ﺣﺘﻲ اﮔﺮ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﺎﺷﻴﺪ ﺑﺎ ﻳﻚ ﺗﻜﻪ ﺷﻴﺸﻪ اﻳﻨﻜﺎر‬
‫را ﺑﻜﻨﻴﺪ‪ ...‬و ﻳﺎ ﺑﻪ ﻗﻴﻤﺖ از دﺳﺖ دادن آﺧﺮﻳﻦ ﺗﻜﻪ ﻧﺎﻧﺘﺎن ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﺻﻮرت ﺟﻮاﻧﺘﺮ و ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎﻳﺘﺎن ﺳﺮخ ﺗﺮ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﻴﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﻴﺪ زﻧﺪه ﺑﻤﺎﻧﻴﺪ ﺗﻨﻬﺎ ﻳﻚ راه وﺟﻮد دارد‪ :‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺘﻮاﻧﻴﺪ ﻛﺎر ﻛﻨﻴﺪ‪ .‬ﻓﺮض ﻛﻨﻴﻢ ﭘﺎﺷﻨﻪ ﭘﺎﻳﺘﺎن‬
‫ﺗﺎول زده ﺑﺎﺷﺪ و ﺷﻤﺎ ﺑﻠﻨﮕﻴﺪ و در ﻫﻤﻴﻦ ﺿﻤﻦ اﻓﺴﺮ اس‪.‬اس ﺷﻤﺎ را ﺑﺒﻴﻨﺪ و ﺷﻤﺎ را ﺑﻪ ﻛﻨﺎري ﺑﻜﺸﺪ در آن ﺻﻮرت‬
‫ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺑﺎﺷﻴﺪ روز ﺑﻌﺪ اﺗﺎق ﮔﺎز در اﻧﺘﻈﺎرﺗﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻲ داﻧﻴﺪ وﻗﺘﻲ ﻣﻲ ﮔﻮﻳﻴﻢ » ﻻاﺑﺎﻟﻲ « ﻣﻨﻈﻮرﻣﺎن ﭼﻴﺴﺖ؟ ﻣﺮدي ﻛﻪ‬
‫» ﻻاﺑﺎﻟﻲ «‬

‫ﻗﻴﺎﻓﻪ ﻣﻔﻠﻮﻛﻲ دارد و ﭘﻮﺳﺘﻲ ﺑﺮ اﺳﺘﺨﻮان ﻛﻪ دﻳﮕﺮ ﺗﻮان ﻛﺎرﻫﺎي دﺷﻮار ﺑﺪﻧﻲ را ﻧﺪارد‪ ...‬اﻳﻦ ﻳﻚ‬

‫اﺳﺖ‪ .‬ﻳﻚ ﻧﻔﺮ ﻻاﺑﺎﻟﻲ دﻳﺮ ﻳﺎ زود و ﻏﺎﻟﺒﺎ ﺑﻪ زودي رواﻧﻪ اﺗﺎق ﮔﺎز ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﻪ ﻳﺎد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﺪ‪ :‬ﺻﻮرﺗﺘﺎن را‬
‫ﺑﺘﺮاﺷﻴﺪ و ﻛﺸﻴﺪه ﻗﺎﻣﺖ ﮔﺎم ﺑﺮدارﻳﺪ‪ ،‬در اﻳﻨﺼﻮرت ﻧﻴﺎزي ﻧﻴﺴﺖ از اﺗﺎق ﮔﺎز وﺣﺸﺘﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪ ﺷﻤﺎ ﻛﻪ در‬
‫اﻳﻨﺠﺎ اﻳﺴﺘﺎده اﻳﺪ ﺣﺘﻲ اﮔﺮ از اﻗﺎﻣﺖ ﺗﺎن ﺑﻴﺴﺖ و ﭼﻬﺎر ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻧﮕﺬﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﺒﺎﻳﺪ از اﺗﺎق ﮔﺎز ﺑﺘﺮﺳﻴﺪ‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﺷﻤﺎ‪.‬‬
‫ﺳﭙﺲ رو ﺑﻪ ﻣﻦ ﻛﺮد و ﮔﻔﺖ‪ » ،‬اﻣﻴﺪوارم از رك ﺑﻮدن ﻣﻦ ﻧﺮﻧﺠﻴﺪ « رو ﺑﻪ دﻳﮕﺮان ﻛﺮد و ﮔﻔﺖ‪ » :‬از ﻣﻴﺎن ﻫﻤﻪ ﺷﻤﺎ‪ ،‬او‬
‫ﺗﻨﻬﺎ ﻛﺴﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ از ﮔﺰﻳﻨﺶ ﺑﻌﺪي ﺑﺘﺮﺳﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻧﮕﺮان ﻧﺒﺎﺷﻴﺪ! «‬
‫ﻣﻦ ﻟﺒﺨﻨﺪ زدم و ﺣﺎﻻ ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﺷﺪه ام ﻛﻪ ﻫﺮ ﻛﺲ دﻳﮕﺮ در آن روز ﺟﺎي ﻣﻦ ﻣﻲ ﺑﻮد ﻫﻤﻴﻦ ﻛﺎر را ﻣﻴﻜﺮد‪.‬‬
‫ﮔﻔﺘﻪ ﻟﺴﻴﻨﮓ‪ 6‬اﺳﺖ ﻛﻪ » ﮔﺎﻫﻲ روﻳﺪادﻫﺎﻳﻲ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻲ ﺷﻮد ﺷﻤﺎ ﻣﻨﻄﻖ ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﺑﺪﻫﻴﺪ وﮔﺮﻧﻪ دﻟﻴﻞ ﺑﺮاي از‬
‫دﺳﺖ دادن آن ﻧﺪارﻳﺪ‪ « .‬ﭼﻨ‪Ĥ‬ﻧﭽﻪ واﻛﻨﺶ ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎر در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎر‪ ،‬رﻓﺘﺎر ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲ رود‪ .‬ﻣﺎ‬
‫رواﻧﭙﺰﺷﻜﺎن ﺣﺘﻲ اﻧﺘﻈﺎر اﻳﻦ را دارﻳﻢ ﻛﻪ واﻛﻨﺶ ﻫﺎي ﻳﻚ ﻓﺮد در ﺑﺮاﺑﺮ ﻳﻚ اﻣﺮ ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎر‪ ،‬از ﻗﺒﻴﻞ ﻓﺮﺳﺘﺎدن ﺑﻪ‬

‫‪1- Lessing‬‬

‫ﺗﻴﻤﺎرﺳﺘﺎن‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ درﺟﻪ ﺑﻬﻨﺠﺎر ﺑﻮدن او ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎر ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬واﻛﻨﺶ ﻓﺮدي ﻛﻪ ﺑﻪ اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري وارد ﺷﺪه اﺳﺖ‬
‫ﻧﻴﺰ وﺿﻊ ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎر ذﻫﻨﻲ او را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ‪ .‬اﻣﺎ اﮔﺮ ﺑﺎﻳﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ از دﻳﺪﮔﺎه ﻋﻴﻨﻲ ﻧﮕﺎه ﻛﻨﻴﻢ در ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻮﺟﻮد ﭼﻨﻴﻦ‬
‫واﻛﻨﺸﻲ ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺧﻮاﻫﻴﺪ دﻳﺪ واﻛﻨﺸﻲ اﺳﺖ ﺑﻬﻨﺠﺎر و راﺳﺘﻴﻦ‪ ،‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ ﻣﻦ اﻳﻦ واﻛﻨﺸﻬﺎ را ﭘﻴﺶ ﺗﺮ‬
‫ﺗﻮﺿﻴﺢ داده ام‪ ،‬ﻃﻲ ﭼﻨﺪ روز ﺑﺎژﮔﻮن ﺷﺪ‪ .‬زﻧﺪاﻧﻲ از ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻧﺨﺴﺖ ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم ﻣﻲ رﺳﻴﺪ‪ :‬ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ ،‬ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﻲ‬
‫اﺣﺴﺎﺳﻲ ﻧﺴﺒﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ زﻧﺪاﻧﻲ در اﻳﻦ دوره در ﻧﻮﻋﻲ ﻣﺮگ ﻋﺎﻃﻔﻲ دﺳﺖ و ﭘﺎ ﻣﻲ زد‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺰ واﻛﻨﺶ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺗﺎﻛﻨﻮن‬
‫ﺗﻮﺿﻴﺢ داده ام‪ ،‬زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺗﺎزه وارد ﺷﻜﻨﺠﻪ دردﻧﺎك ﺗﺮي را از ﻧﻈﺮ اﺣﺴﺎﺳﻲ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺗﻼش ﺷﺎن ﺑﺮ اﻳﻦ‬
‫ﺑﻮد ﻫﻤﻪ آﻧﻬﺎ را در ﺧﻮد ﻧﺎﺑﻮد ﺳﺎزد‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ اﻳﻨﻜﻪ‪ ،‬در ﺣﺴﺮت ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ و ﻛﺎﺷﺎﻧﻪ و ﺧﺎﻧﻮاده ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ‬
‫ﻣﻴﻞ و اﺷﺘﻴﺎق ﮔﺎه ﭼﻨﺎن ﺑﻪ زﻧﺪاﻧﻲ ﻓﺸﺎر ﻣﻲ آورد ﻛﻪ اﺣﺴﺎس ﻣﻲ ﻛﺮد ﺣﺴﺮت ﭼﻮن ﺧﻮره ﺑﻪ ﺟﺎﻧﺶ اﻓﺘﺎده اﺳﺖ‪ .‬دو‪،‬‬
‫دﻳﮕﺮ ﺗﻨﻔﺮ ﺑﻮد ؛ ﺗﻨﻔﺮ از ﻫﻤﻪ زﺷﺘﻴﻬﺎﻳﻲ ﻛﻪ در ﭘﻴﺮاﻣﻮﻧﺶ ﺑﻮد‪ ،‬ﺣﺘﻲ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻇﺎﻫﺮي‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻟﺒﺎﺳﻬﺎي ژﻧﺪه اي داده ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﺘﺮﺳﻚ از آن ﺧﻮش آﻳﻨﺪﺗﺮ ﺑﻮد‪ .‬در ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻛﻠﺒﻪ ﻫﺎ در اردوﮔﺎه‬
‫ﺟﺰ ﻛﺜﺎﻓﺖ ﭼﻴﺰي ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻧﻤﻲ ﺧﻮرد و ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺗﻤﻴﺰ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺮ ﺳﺮ راﻫﻤﺎن رﻳﺨﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬اﻓﺴﺮان و‬
‫زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻣﺴﺌﻮل ‪ ،‬ﺧﻮش داﺷﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺗﺎزه واردان را ﺑﻪ ﻛﺎر ﮔﺮوﻫﻲ ﺗﻤﻴﺰ ﻛﺮدن آﺑﺮﻳﺰﮔﺎﻫﻬﺎ و ﺑﻴﺮون رﻳﺨﺘﻦ ﻣﺪﻓﻮع‬
‫ﺑﮕﻤﺎرﻧﺪ اﮔﺮ ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ روي ﻣﻲ داد‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﺣﻤﻞ ﻣﺪﻓﻮع ﺑﮕﻤﺎرﻧﺪ اﮔﺮ ﻫﻤﺎﻧﻄﻮري ﻛﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ روي ﻣﻲ‬
‫داد‪ ،‬ﺑﻬﻨﮕﺎم ﺣﻤﻞ ﻣﺪﻓﻮع ﺑﺮ روي ﺗﭙﻪ ﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺪﻓﻮع ﺑﺴﺮ و روي زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻣﻲ رﻳﺨﺖ و ﻧﺸﺎﻧﻲ از ﺗﻨﻔﺮ در ﭼﻬﺮه اش دﻳﺪه‬
‫ﻣﻲ ﺷﺪ ﻳﺎ ﺳﻌﻲ ﻣﻲ ﻛﺮد آﻧﺮا ﭘﺎك ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺿﺮﺑﺎت ﻛﺎﭘﻮ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺮ ﭘﻴﻜﺮش ﻓﺮود ﻣﻲ آﻣﺪ و از اﻳﻨﺮو ﻛﺸﺘﻦ واﻛﻨﺶ ﻫﺎي‬
‫ﺑﻪ ﻫﻨﺠﺎر ﺗﺴﺮﻳﻊ ﻣﻲ ﺷﺪ‪.‬‬
‫اﺑﺘﺪا زﻧﺪاﻧﻲ وﻗﺘﻲ ﮔﺮوﻫﻲ را ﻣﻲ دﻳﺪ ﻛﻪ در ﺣﻴﻦ رﻓﺖ و آﻣﺪ ﻣﺠﺎزات ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ روي ﺑﺮ ﻣﻲ ﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﻧﻤﻲ‬
‫ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺗﺤﻤﻞ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ رﻓﻘﺎﻳﺶ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم رﻓﺖ و آﻣﺪ در ﺑﺎﺗﻼق ﻛﺘﻚ ﺑﺨﻮرﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ روزﻫﺎ و ﻫﻔﺘﻪ ﻫﺎي ﺑﻌﺪ ﺟﺮﻳﺎن‬

‫دﮔﺮﮔﻮن ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬ﺻﺒﺢ زود‪ ،‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻫﻮا ﻫﻨﻮز ﮔﺮگ و ﻣﻴﺶ ﺑﻮد زﻧﺪاﻧﻲ ﺑﺎ ﮔﺮوﻫﺶ ﺟﻠﻮي در ﻣﻲ اﻳﺴﺘﺎد و آﻣﺎده‬
‫ﻛﺎر ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺎ ﺷﻨﻴﺪن ﺻﺪاي ﻓﺮﻳﺎدي‪ ،‬ﻣﻲ دﻳﺪ ﻛﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ رﻓﻴﻘﻲ را ﻧﻘﺶ زﻣﻴﻦ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ و دﻳﮕﺮ ﺑﺎر او را ﻣﻲ اﻳﺴﺘﺎﻧﻨﺪ و‬
‫ﺑﺎز ﻫﻢ اﻳﻨﻜﺎر ﺗﻜﺮار ﻣﻲ ﺷﻮد‪ ،‬ﭼﺮا ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ؟ ﺑﺮاي اﻳﻦ ﻛﻪ ﺗﺐ داﺷﺖ و ﺑﻲ ﻣﻮﻗﻊ ﺑﻪ درﻣﺎﻧﮕﺎه رﻓﺘﻪ ﺑﻮد و ﺑﻪ‬
‫ﺧﺎﻃﺮ ﻫﻤﻴﻦ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺧﻮاﺳﺖ از وﻇﺎﻳﻒ روزاﻧﻪ اش رﻫﺎ ﺷﻮد ﺗﻨﺒﻴﻪ ﻣﻲ ﺷﺪ‪.‬‬
‫اﻣﺎ زﻧﺪاﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم واﻛﻨﺶ ﻫﺎي روان ﺷﻨﺎﺳﻲ رﺳﻴﺪه ﺑﻮد دﻳﮕﺮ ﺑﺎ دﻳﺪن ﺗﻨﺒﻴﻪ رﻓﻴﻘﺶ دﻳﺪه از ﺻﺤﻨﻪ ﺑﺮﻧﻤﻲ‬
‫ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬زﻳﺮا در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ اﺣﺴﺎﺳ‪Ĥ‬ﺗﺶ ﺳﺴﺖ ﺷﺪه ﺑﻮد و اﻳﻦ ﻣﻨﻈﺮه را ﺑﺪون اﻳﻨﻜﻪ ﻛﻮﭼﻜﺘﺮﻳﻦ اﺣﺴﺎﺳﻲ ﺑﻪ او دﺳﺖ‬
‫دﻫﺪ ﺗﻤﺎﺷﺎ ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪ دﻳﮕﺮ را ﺑﺮاﻳﺘﺎن ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻲ ﻛﻨﻢ‪:‬‬
‫ﻳﻜﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن در درﻣﺎﻧﮕﺎه ﺑﻪ اﻧﺘﻈﺎر اﻳﺴﺘﺎده ﺑﻮد و ﺑﺎ ﺣﺎﻟﺖ ﻟﻲ ﻟﻲ ﻗﺪم ﺑﺮ ﻣﻲ داﺷﺖ ﺑﻪ اﻣﻴﺪ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ زﺧﻢ ﻳﺎ‬
‫ﺗﺎول ﭘﺎ ﻳﺎ ﺗﺐ دو روز ﻛﺎر ﺳﺒﻚ در داﺧﻞ اردوﮔﺎه ﺑﻪ او داده ﺷﻮد‪ .‬ﭘﺴﺮ دوازده ﺳﺎﻟﻪ اي را ﻣﻲ دﻳﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ درﻣﺎﻧﮕﺎه‬
‫آوردﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﭘﺴﺮ را ﻣﺠﺒﻮر ﻛﺮده ﺑﻮدﻧﺪ ﺳﺎﻋﺘﻬﺎ در ﺑﺮف ﺑﻪ ﺣﺎل ﺧﺒﺮدار ﺑﺎﻳﺴﺘﻨﺪ و ﻳﺎ در ﻓﻀﺎي ﺑﺎز ﺑﺎ ﭘﺎي ﺑﺮﻫﻨﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ‬
‫اﻳﻨﻜﻪ ﻛﻔﺸﻲ در اردوﮔﺎه ﺑﻪ اﻧﺪازه ﭘﺎي او ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺑﻴﮕﺎري ﻛﻨﺪ‪ .‬زﻧﺪاﻧﻲ اﻳﻦ ﻣﻨﻈﺮه را ﺑﺪون ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪن روي ﻧﮕﺎه ﻣﻲ‬
‫ﻛﺮد‪ .‬اﻧﮕﺸﺘﺎن ﭘﺎي اﻳﻦ ﭘﺴﺮ ﺧﺮدﺳﺎل را ﺳﺮﻣﺎ زده ﺑﻮد و دﻛﺘﺮ ﻛﺸﻴﻚ رﻳﺸﻪ ﻫﺎي ﺳﻴﺎه ﻏﺎﻧﻘﺎرﻳﺎي او را ﻳﻜﻲ ﻳﻜﻲ ﺑﺎ‬
‫ﻣﻮﭼﻴﻦ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﻧﻔﺮت‪ ،‬وﺣﺸﺖ و ﺗﺮﺣﻢ ﻋﻮاﻃﻔﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻤﺎﺷﺎﭼﻴﺎن ﻣﺎ در ﺑﺮاﺑﺮ آﻧﻬﺎ دﻳﮕﺮ ﺳﻨﮓ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﻨﻈﺮه‬
‫ﺷﻜﻨﺠﻪ ﺷﺪﮔﺎن‪ ،‬ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ در ﺣﺎل ﻣﺮگ ﺑﻮدﻧﺪ و ﻣﺮده ﻫﺎ‪ ،‬ﭘﺲ از ﭼﻨﺪ ﻫﻔﺘﻪ زﻧﺪﮔﻲ اردوﮔﺎﻫﻲ ﭼﻨﺎن ﻋﺎدي ﻣﻲ ﺷﺪ‬
‫ﻛﻪ دﻳﮕﺮ او را ﺗﻜﺎن ﻧﻤﻲ داد‪.‬‬
‫ﻣﻦ ﻣﺪﺗﻲ در ﻛﻠﺒﻪ ﺑﻴﻤﺎران ﺗﻴﻔﻮﺳﻲ ﻛﺎر ﻛﺮدم‪ ،‬ﻛﻪ ﺗﺒﺸﺎن ﺧﻴﻠﻲ ﺑﺎﻻ ﺑﻮد و اﻏﻠﺐ ﻫﺬﻳﺎن ﻣﻲ ﮔﻔﺘﻨﺪ و در ﺣﺎل ﻣﺮگ‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﭘﺲ از اﻳﻨﻜﻪ ﻳﻜﻲ از اﻳﻦ ﺑﻴﻤﺎران ﻣﺮد‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﺪون ﻫﻴﭽﮕﻮﻧﻪ آﺷﻔﺘﮕﻲ ﻋﺎﻃﻔﻲ اﻳﻦ ﻣﻨﻈﺮه را ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﺮگ ﻫﺮ ﻧﻔﺮ‬
‫ﺗﻜﺮار ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬ﺗﻤﺎﺷﺎ ﻣﻲ ﻛﺮدم‪ .‬زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻳﻜﻲ ﻳﻜﻲ ﺑﻪ ﺟﺴﺪي ﻛﻪ ﻫﻨﻮز ﮔﺮم ﺑﻮد ﻧﺰدﻳﻚ ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﻳﻜﻲ ﭘﺲ ﻣﺎﻧﺪه‬

‫ﺳﻴﺐ زﻣﻴﻨﻲ اش را ﭼﻨﮓ زده ﺑﺮ ﻣﻲ داﺷﺖ‪ ،‬دﻳﮕﺮي ﻓﻜﺮ ﻣﻲ ﻛﺮد ﻛﻔﺶ ﭼﻮﺑﻴﻦ ﻣﺮده ﺑﺮاﻳﺶ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮ اﺳﺖ و ﻛﻔﺶ‬
‫ﻫﺎي ﺧﻮدش را ﺑﺎ آن ﻋﻮض ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬ﻧﻔﺮ ﺳﻮم ﭘﺎﻟﺘﻮﻳﺶ را ﺑﻠﻨﺪ ﻛﺮده و دﻳﮕﺮي ﺧﻮﺷﺤﺎل ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﭼﻨﺪ‬
‫ﻣﺘﺮي ﻧﺦ ﺑﻪ ﭼﻨﮓ آورد‪ ،‬ﺗﺼﻮرش را ﺑﻜﻨﻴﺪ!‬
‫ﻣﻦ ﻫﻢ اﻳﻨﻬﺎ را ﺑﺪون اﻳﻨﻜﻪ ﻛﻮﭼﻜﺘﺮﻳﻦ ﺗﻜﺎﻧﻲ ﺑﺨﻮرم‪ ،‬ﺗﻤﺎﺷﺎ ﻣﻲ ﻛﺮدم‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم از »ﭘﺮﺳﺘﺎر« ﺧﻮاﺳﺘﻢ ﻛﻪ ﺟﺴﺪ را از‬
‫آﻧﺠﺎ ﺑﻴﺮون ﺑﺒﺮد‪ .‬ﭘﺮﺳﺘﺎر وﻗﺘﻲ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺖ ﺟﺴﺪ را ﺑﺒﺮد دو ﭘﺎي ﺟﺴﺪ را ﮔﺮﻓﺖ و آﻧﺮا ﻛﺸﺎن ﻛﺸﺎن از راﻫﺮوﻳﻲ ﻛﻪ‬
‫دو ردﻳﻒ ﭼﻮب ﭼﻴﺪه ﺑﻮدﻧﺪ و ﭘﻨﺠﺎه ﺑﻴﻤﺎر ﺗﻴﻔﻮﺳﻲ را روي آﻧﻬﺎ ﺑﺴﺘﺮي ﻛﺮده ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ در ﺑﺮد‪ .‬ﭼﻮن از ﻛﻤﺒﻮد‬
‫ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ رﻧﺞ ﻣﻲ ﺑﺮدﻳﻢ‪ ،‬ﻫﻤﺎره دو ﭘﻠﻪ اي ﻛﻪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻓﻀﺎي ﺑﺎز ﻣﻲ رﻓﺖ ﺑﺮاي ﻣﺎ دﭼﺎر اﺷﻜﺎل ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ‬
‫ﭼﻨﺪ ﻣﺎه ﭘﺲ از اﻗﺎﻣﺖ ﻣﺎن در اردوﮔﺎه ﻳﺎراي ﺑﺎﻻرﻓﺘﻦ از ﭘﻠﻪ ﻫﺎ را ﻛﻪ در ﺣﺪود ﭘﺎﻧﺰده ﺳﺎﻧﺘﻴﻤﺘﺮ ﺑﻠﻨﺪي ﻫﺮ ﻳﻚ از آﻧﻬﺎ‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﺪاﺷﺘﻴﻢ و ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻴﻢ ﺑﺪون آﻧﻜﻪ دﺳﺘﻤﺎن را ﺑﻪ ﭼﻬﺎرﭼﻮب در ﺑﮕﻴﺮﻳﻢ و ﺧﻮدﻣﺎن را ﺑﻜﺸﻴﻢ از آن ﺑﺎﻻ ﺑﺮوﻳﻢ‪.‬‬
‫ﻣﺮدي ﻛﻪ ﺟﺴﺪ را ﺣﻤﻞ ﻣﻲ ﻛﺮد ﺑﻪ ﭘﻠﻪ ﻫﺎ ﻧﺰدﻳﻚ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬ﻧﻔﺲ‪ ،‬ﻧﻔﺲ زﻧﺎن ﺧﻮدش را ﺑﺎﻻ ﻣﻲ ﻛﺸﻴﺪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﻫﻢ ﺟﺴﺪ‬
‫را‪ ،‬اﺑﺘﺪا ﭘﺎﻫﺎﻳﺶ‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﺗﻨﻪ اش و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺳﺮش را ﺑﺎﻻ ﻣﻲ ﻛﺸﻴﺪ‪ .‬ﺳﺮ ﺟﺴﺪ را ﺑﺎ ﺳﺮ و ﺻﺪاي زﻳﺎد و ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﭘﻠﻪ ﻫﺎ از‬
‫آن رد ﻣﻲ ﻛﺮد‪.‬‬
‫ﺟﺎي ﻣﻦ در ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻠﺒﻪ و ﻛﻨﺎر ﺗﻨﻬﺎ ﭘﻨﺠﺮه ﻛﻮﭼﻜﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻧﺰدﻳﻚ زﻣﻴﻦ ﺑﻨﺎ ﺷﺪه ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ دﺳﺘﺎن ﺳﺮد ﺧﻮد ﻛﺎﺳﻪ داغ ﺳﻮپ را ﻣﺰه ﻣﺰه ﻣﻲ ﻛﺮدم‪ ،‬ﭼﺸﻤﻢ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻨﻈﺮه اﻓﺘﺎد‪.‬‬
‫ﺟﺴﺪي ﻛﻪ ﻫﻢ اﻛﻨﻮن از آﻧﺠﺎ دور ﺷﺪه ﺑﻮد ﺑﺎ دﻳﺪﮔﺎن زل زده ﺑﻪ ﻣﻦ ﻣﻲ ﻧﮕﺮﻳﺴﺖ‪ .‬ﻫﻤﻴﻦ دو ﺳﺎﻋﺖ ﭘﻴﺶ ﺑﻮد ﻛﻪ‬
‫ﺑﺎ اﻳﻦ ﻣﺮد ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻲ ﻛﺮدم و ﺣﺎﻻ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺳﻮﭘﻢ را ﻣﺰه ﻣﺰه ﻣﻲ ﻛﻨﻢ ﺑﻪ ﺟﺴﺪش ﻣﻲ ﻧﮕﺮم‪.‬اﮔﺮ ﺑﻲ ﻋﺎﻃﻔﮕﻲ ﻣﻦ‬
‫از ﻧﻘﻄﻪ ﻧﻈﺮ ﺣﺮﻓﻪ ام ﻣﺮا ﺑﻪ ﺷﮕﻔﺘﻲ وا ﻧﻤﻲ داﺷﺖ‪ ،‬ﺣﺎﻻ دﻳﮕﺮ اﻳﻦ واﻗﻌﻪ را ﺑﻪ ﻳﺎد ﻧﻤﻲ داﺷﺘﻢ‪ ،‬زﻳﺮا ﻛﻮﭼﻜﺘﺮﻳﻦ‬
‫اﺣﺴﺎﺳﻲ در ﻣﻦ ﺑﺮﻧﻤﻲ اﻧﮕﻴﺨﺖ‪.‬‬

‫ﺑﻲ ﺗﻔﺎوﺗﻲ و ﺳﺴﺖ ﺷﺪن ﻋﻮاﻃﻒ و اﺣﺴﺎﺳﻲ ﻛﻪ اﻧﺴﺎن دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﭼﻴﺰي اﻫﻤﻴﺖ ﻧﺪﻫﺪ‪ ،‬ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎﻳﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ در ﻣﺮﺣﻠﻪ‬
‫دوم واﻛﻨﺸﻬﺎي روان ﺷﻨﺎﺳﻲ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﭘﺪﻳﺪ ﻣﻲ آﻣﺪ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم او را در ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﻜﻨﺠﻪ ﻫﺎي ﻟﺤﻈﻪ اي و روزاﻧﻪ دﻳﮕﺮان‬
‫ﺑﻲ ﺗﻔﺎوت ﻣﻲ ﻛﺮد و ﺑﺎ ﻫﻤﻴﻦ ﺳﻨﮓ ﺷﺪن و ﺑﻲ ﺗﻔﺎوت ﻣﺎﻧﺪن ﺑﻮد ﻛﻪ زﻧﺪاﻧﻲ ﺑﻪ زودي ﺗﺎري ﺑﻪ دور ﺧﻮد ﻣﻲ ﺗﻨﻴﺪ‪.‬‬
‫ﻫﺮ ﺣﺮﻛﺘﻲ ﻣﻮﺟﺐ ﻛﺘﻚ ﺧﻮردن ﻣﻲ ﺷﺪ و ﮔﺎﻫﻲ ﺣﺘﻲ ﺑﻲ دﻟﻴﻞ ﻛﺘﻚ ﻣﻲ ﺧﻮردﻳﻢ‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺎل ﻧﺎن در ﻣﺤﻞ‬
‫ﻛﺎرﻣﺎن ﺟﻴﺮه ﺑﻨﺪي ﺑﻮد و ﻣﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ ﺑﺮاي درﻳﺎﻓﺖ ﻧﺎن ﺑﻪ ﺻﻒ ﺑﺎﻳﺴﺘﻴﻢ‪ .‬ﻳﻜﺒﺎر ﻳﻜﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﻣﻦ ﻛﻤﻲ‬
‫ﺧﺎرج از ﺻﻒ اﻳﺴﺘﺎده ﺑﻮد و اﻳﻦ ﺑﺮﻫﻢ ﺧﻮردن ﻗﺮﻳﻨﻪ ﺑﺮاي اﻓﺴﺮ اس‪.‬اس ﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻧﺒﻮد‪.‬‬
‫ﻧﻪ ﻣﻲ داﻧﺴﺘﻢ ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﻣﻦ ﭼﻪ ﻣﻲ ﮔﺬﺷﺖ و ﻧﻪ ﻣﻲ داﻧﺴﺘﻢ در ذﻫﻦ ﻧﮕﻬﺒﺎن اس‪.‬اس ﭼﻪ ﻣﻲ ﮔﺬرد‪ ،‬ﻫﻤﻴﻦ ﻗﺪر دو‬
‫ﺿﺮﺑﻪ ﻣﺤﻜﻢ ﺑﺮ ﺳﺮم ﻓﺮود آﻣﺪ‪ .‬ﻫﻤﺎن ﻣﻮﻗﻊ ﻧﮕﻬﺒﺎن را ﻛﻪ ﺑﺎ ﭼﻮب ﺑﺮ ﺳﺮم ﻣﻲ ﻛﻮﻓﺖ دﻳﺪم‪ .‬در ﭼﻨﻴﻦ ﻟﺤﻈﻪ اي‪ ،‬آﻧﭽﻪ‬
‫ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﺿﺮﺑﻪ ﻣﻲ زﻧﺪ درد ﺟﺴﻤﻲ ﻧﻴﺴﺖ )و اﻳﻦ ﻫﻤ‪Ĥ‬ﻧﻘﺪر ﻛﻪ در ﻣﻮرد ﺗﻨﺒﻴﻪ ﻛﻮدﻛﺎن ﺻﺎدق اﺳﺖ‪ ،‬در ﻣﻮرد‬
‫ﺑﺰرﮔﺴﺎﻻن ﻧﻴﺰ درﺳﺖ اﺳﺖ( ﺑﻠﻜﻪ اﻳﻦ رﻧﺞ روﺣﻲ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از ﺑﻲ ﻋﺪاﻟﺘﻲ و ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﺑﻲ ﻣﻨﻄﻘﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ آزار‬
‫دﻫﻨﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫آﻧﭽﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺷﮕﻔﺘﻲ اﺳﺖ ‪ ،‬اﻳﻨﺴﺖ ﻛﻪ ﺿﺮﺑﻪ اي ﻛﻪ ﻧﺸﺎﻧﻲ از ﺧﻮد ﺑﻪ ﺟﺎي ﻧﻤﻲ ﮔﺬارد ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ در ﺷﺮاﻳﻂ وﻳﮋه‬
‫اي ﺑﻴﺶ از ﺿﺮﺑﻪ اي ﻛﻪ ﺟﺎﻳﺶ ﺑﺎﻗﻲ ﻣﻲ ﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬آزار دﻫﺪ‪ .‬ﻳﻜﺒﺎر در ﻳﻚ ﺗﻮﻓﺎن ﺑﺮف روي ﺧﻂ راه آﻫﻦ را ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺑﺎ وﺟﻮد ﻫﻮاي ﻧﺎﻣﺴﺎﻋﺪ‪ ،‬ﮔﺮوه ﻣﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ ﻛﺎر ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬ﭼﻮن ﺗﻨﻬﺎ راه ﮔﺮم ﻧﮕﻬﺪاﺷﺘﻦ ﺧﻮدﻣﺎن را در ﻛﺎر ﻛﺮدن ﻣﻲ‬
‫دﻳﺪﻳﻢ‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﻪ ﺷﺪت رﻳﻞ را ﺟﺎﺑﺠﺎ ﻣﻲ ﻛﺮدم‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ﻳﻚ ﻟﺤﻈﻪ ﺑﺮاي اﻳﻨﻜﻪ ﻧﻔﺴﻲ ﺗﺎزه ﻛﻨﻢ ﺑﻪ ﺑﻴﻠﻢ ﺗﻜﻴﻪ دادم‪ .‬از ﺑﺨﺖ‬
‫ﺑﺮﮔﺸﺘﻪ ﻣﻦ درﺳﺖ در ﻫﻤﺎن ﻟﺤﻈﻪ ﻧﮕﻬﺒﺎن ﺑﺮﮔﺸﺖ و ﻣﺮا دﻳﺪ و ﻓﻜﺮ ﻛﺮد وﻗﺖ ﻣﻲ ﮔﺬراﻧﻢ‪ .‬دردي ﻛﻪ او در آن ﻟﺤﻈﻪ‬
‫ﺑﺮاﻳﻢ آﻓﺮﻳﺪ ﻧﻪ ازدﺷﻨﺎم ﺑﻮد و ﻧﻪ از ﺿﺮﺑﻪ اي ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻦ وارد آورده ﺑﻮد‪ .‬ﻧﮕﻬﺒﺎن ﺣﺘﻲ اﻳﻦ زﺣﻤﺖ را ﺑﻪ ﺧﻮد ﻧﺪاد ﺑﻪ ﻣﺮد‬
‫ژﻧﺪه ﭘﻮش ﮔﺮﺳﻨﻪ اي ﻛﻪ در ﺑﺮاﺑﺮش اﻳﺴﺘﺎده ﺑﻮد و ﺷﺎﻳﺪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺒﻬﻢ ﻳﺎدآور وﺟﻮد اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻴﺰي‬

‫ﺑﮕﻮﻳﺪ‪ ،‬ﺣﺘﻲ دﺷﻨﺎم ﻫﻢ ﻧﺪاد‪ .‬در ﻋﻮض ﺑﺎ ﺣﺎﻟﺘﻲ ﺧﻮﺷﺤﺎل ﺳﻨﮕﻲ از زﻣﻴﻦ ﺑﺮداﺷﺖ و ﺑﻪ ﺳﻮي ﻣﻦ ﭘﺮﺗﺎب ﻛﺮد‪ .‬اﻳﻦ ﻛﺎر‬
‫او ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻦ درﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺟﻠﺐ ﺗﻮﺟﻪ ﻳﻚ ﺣﻴﻮان ﺑﻮد‪ .‬ﻓﺮاﺧﻮاﻧﺪن ﺣﻴﻮاﻧﻲ اﻫﻠﻲ ﺑﻪ ﺳﺮ ﻛﺎرش‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﻮﺟﻮدي ﻛﻪ وﺟﻪ‬
‫ﻣﺸﺘﺮﻛﻤﺎن آﻧﻘﺪر ﻧﺎﭼﻴﺰﺳﺖ ﻛﻪ او را ﺣﺘﻲ ﺗﻨﺒﻴﻪ ﻧﻤﻲ ﻛﻨﻴﻢ دردﻧﺎك ﺗﺮﻳﻦ ﺑﺨﺶ اﻳﻦ ﻛﺘﻚ ﻫﺎ ﺗﻮﻫﻴﻦ ﻫﺎﻳﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ‬
‫ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻳﻜﺒﺎر ﻣﺠﺒﻮرﻣﺎن ﻛﺮدﻧﺪ ﺗﻴﺮﻫﺎي ﭼﻮﺑﻲ دراز و ﺳﻨﮕﻴﻦ را ﺑﺮ روي ﻣﺴﻴﺮ ﻳﺦ ﺑﺴﺘﻪ ﺣﻤﻞ ﻛﻨﻴﻢ‪ .‬اﮔﺮ‬
‫ﻳﻜﻲ از اﻓﺮاد ﭘﺎﻳﺶ ﻣﻲ ﻟﻐﺰﻳﺪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ وﺿﻊ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺧﻄﺮ اﻧﺪاﺧﺘﻪ ﺑﻮد ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺮاي ﺑﻘﻴﻪ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻫﻢ ﻛﻪ ﻫﻤﺎن ﺗﻴﺮ را ﺣﻤﻞ‬
‫ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ ﺧﻄﺮ اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬ﻟﮕﻦ ﺧﺎﺻﺮه ﻳﻜﻲ از دوﺳﺘﺎن دﻳﺮﻳﻦ ﻣﻦ ﻧﻘﺺ ﻣﺎدرزادي داﺷﺖ اﻣﺎ او ﺧﻮﺷﺤﺎل ﺑﻮد‬
‫ﻛﻪ ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻦ ﻧﻘﺺ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻛﺎر ﻛﻨﺪ زﻳﺮا ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﮔﺰﻳﻨﺶ اﻓﺮادي ﻛﻪ ﻧﻘﺺ ﻋﻀﻮي داﺷﺘﻨﺪ ﻳﻘﻴﻨﺎ ﺑﻪ اﺗﺎق ﮔﺎز‬
‫رواﻧﻪ ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬او ﻛﻪ ﺑﺎ ﻋﺪه اي ﺗﻴﺮ ﭼﻮﺑﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺳﻨﮕﻴﻨﻲ ﺣﻤﻞ ﻣﻲ ﻛﺮد‪ ،‬ﺑﺮ روي ﻣﺴﻴﺮ ﻳﺦ ﺑﻨﺪان ﻟﻨﮕﻴﺪ و ﭼﻴﺰي‬
‫ﻧﻤﺎﻧﺪه ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻴﻔﺘﺪ و ﺑﻘﻴﻪ را ﻫﻢ ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﻜﺸﺪ‪ .‬ﭼﻮن ﻫﻨﻮز ﻧﻮﺑﺖ ﻣﻦ ﻧﺮﺳﻴﺪه ﺑﻮد ﺑﺪون درﻧﮓ ﺑﻪ ﻳﺎري اش ﺷﺘﺎﻓﺘﻢ‪ .‬ﺑﻲ‬
‫درﻧﮓ ﺿﺮﺑﻪ اي ﺑﺮ ﭘﺸﺘﻢ ﻓﺮود آﻣﺪ و ﻧﮕﻬﺒﺎن در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ ﺗﻮﺑﻴﺨﻢ ﻣﻲ ﻛﺮد دﺳﺘﻮر داد ﺑﻪ ﺟﺎي ﺧﻮد ﺑﺎزﮔﺮدم‪ .‬ﺷﮕﻔﺖ‬
‫آور اﻳﻨﺠﺎﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﺮا ﻛﺘﻚ ﻣﻲ زد ﭼﻨﺪ دﻗﻴﻘﻪ ﭘﻴﺶ ﺑﺎ ﻟﺤﻦ ﺗﻮﺑﻴﺦ آﻣﻴﺰي ﺑﻪ ﻣﺎ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﺎ‬
‫»ﺧﻮﻛﻬﺎ« اﺻﻼ ﺣﺲ ﻫﻤﻜﺎري ﻧﺪارﻳﻢ‪.‬‬
‫ﻳﻜﺒﺎر ﻫﻢ‪ ،‬در ﺟﻨﮕﻠﻲ ﺑﺎ ﺣﺮارت دو درﺟﻪ ﻓﺎرﻧﻬﺎﻳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻛﻨﺪن زﻣﻴﻦ ﻳﺦ زده ﭘﺮداﺧﺘﻴﻢ ﺗﺎ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎي آب را ﺟﺎﮔﺬاري‬
‫ﻛﻨﻴﻢ‪ .‬در آﻧﺮوزﻫﺎ از ﻧﻈﺮ ﺑﺪﻧﻲ ﺿﻌﻴﻒ ﺷﺪه ﺑﻮدم‪ .‬ﺳﺮﻛﺎرﮔﺮي آﻣﺪ ﺑﺎ ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎي ﮔﻮﺷﺘﺎﻟﻮ و ﺳﺮخ‪ .‬ﭼﻬﺮه او ﻣﺮا ﺑﻪ ﻳﺎد‬
‫ﻛﻠﻪ ﺧﻮك اﻧﺪاﺧﺖ‪ .‬ﻧﮕﺎﻫﻢ روي دﺳﺘﻜﺶ ﻫﺎي ﮔﺮم و ﻧﺮم او در آن ﺳﺮﻣﺎي ﮔﺰﻧﺪه اﻳﺴﺘﺎد‪ .‬ﻣﺪﺗﻲ ﺳﺎﻛﺖ ﻣﺮا وراﻧﺪاز‬
‫ﻛﺮد‪ .‬اﺣﺴﺎس ﻛﺮدم ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺷﻜﺎرﭼﻲ در ﻛﻤﻴﻦ ﻣﻦ اﺳﺖ زﻳﺮا ﻣﻘﺪار ﺧﺎﻛﻲ را ﻛﻪ ﻛﻨﺪه ﺑﻮدم ﺟﻠﻮﻳﻢ ﺑﻮد و اﻳﻦ ﺧﻮد‬
‫ﻣﻴﺰان ﻛﺎرم را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ داد‪.‬‬

‫ﻧﺎﮔﻬﺎن ﻓﺮﻳﺎدش ﺑﻠﻨﺪ ﺷﺪ »ﺧﻮك ﻛﺜﻴﻒ‪ ،‬ﺗﻤﺎم ﻣﺪت ﻣﻮاﻇﺒﺖ ﺑﻮدم! ﻛﺎر ﻛﺮدن را ﺑﻪ ﺗﻮ ﺧﻮاﻫﻢ آﻣﻮﺧﺖ! وادارت ﻣﻲ‬
‫ﻛﻨﻢ ﺑﺎ دﻧﺪاﻧﻬﺎﻳﺖ زﻣﻴﻦ را ﺑﻜﻨﻲ و ﻣﺜﻞ ﻳﻚ ﺣﻴﻮان ﺑﻤﻴﺮي! دو روزه ﺣﺴﺎﺑﺖ را ﻣﻲ رﺳﻢ! ﻫﺮﮔﺰ در زﻧﺪﮔﻴﺖ ﻛﺎر‬
‫ﻧﻜﺮده اي‪ .‬ﺧﻮك ﻛﺜﻴﻒ‪ ،‬ﭼﻪ ﻛﺎره ﺑﻮدي؟ ﺗﺎﺟﺮ؟«‬
‫دﻳﮕﺮ ﻫﻴﭻ ﭼﻴﺰ ﺑﺮاﻳﻢ اﻫﻤﻴﺖ ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬آب از ﺳﺮم ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻮد ﭼﻪ ﻳﻚ ﻧﻲ‪ ،‬ﭼﻪ ﺻﺪﻧﻲ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻬﺪﻳﺪ او را ﺑﺮاي‬
‫ﻛﺸﺘﻨﻢ ﺟﺪي ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺘﻢ‪ .‬از اﻳﻨﺮو راﺳﺖ اﻳﺴﺘ‪Ĥ‬دم و ﭼﺸﻢ در ﭼﺸﻤﺶ دوﺧﺘﻢ‪.‬‬
‫» ﻣﻦ ﻳﻚ ﭘﺰﺷﻚ ﺑﻮدم‪-‬ﻳﻚ ﭘﺰﺷﻚ ﻣﺘﺨﺼﺺ‪« .‬‬
‫» ﭼﻲ؟ ﭘﺰﺷﻚ ﺑﻮدي؟ ﺷﺮط ﻣﻲ ﺑﻨﺪم ﻛﻪ ﺟﻴﺐ ﻣﺮدم را ﺧﺎﻟﻲ ﻛﺮده اي‪« .‬‬
‫» اﺗﻔﺎﻗﺎ ﻣﻦ در درﻣﺎﻧﮕﺎه دوﻟﺘﻲ ﻛﺎر ﻣﻲ ﻛﺮدم و ﭘﻮﻟﻲ ﻫﻢ از ﻣﺮدم درﻳﺎﻓﺖ ﻧﻤﻲ ﻛﺮدم‪ « .‬اﻣﺎ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪم زﻳﺎدي ﺣﺮف‬
‫زده ام‪ .‬در ﻫﻤﻴﻦ ﺿﻤﻦ ﻧﮕﻬﺒﺎن ﺧﻮدش را روي ﻣﻦ اﻧﺪاﺧﺖ و در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻣﺜﻞ دﻳﻮاﻧﮕﺎن ﻧﻌﺮه اي زد ﻣﺮا ﺑﻪ زﻣﻴﻦ‬
‫ﻛﻮﺑﻴﺪ‪ .‬و دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻳﺎد ﻧﺪارم ﺿﻤﻦ ﻓﺮﻳﺎدﻫﺎ ﭼﻪ ﮔﻔﺖ‪.‬‬
‫ﻣﺮاد ﻣﻦ از ﺑﻴﺎن اﻳﻦ داﺳﺘﺎن ﺟﺰﻳﻲ اﻳﻨﺴﺖ ﻛﻪ ﻧﺸﺎن دﻫﻢ ﻟﺤﻈﺎﺗﻲ ﭘﻴﺶ ﻣﻲ آﻳﺪ ﻛﻪ ﺧﺸﻢ و ﻧﻔﺮت ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺣﺘﻲ‬
‫ﻳﻚ زﻧﺪاﻧﻲ ﻣﺴﺦ ﺷﺪه را ﻧﻴﺰ ﺑﺮاﻧﮕﻴﺰاﻧﺪ‪ -‬ﺧﺸﻢ و ﻧﻔﺮت ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ از ﺑﻲ رﺣﻤﻲ ﻳﺎ درد ﻧﺎﺷﻲ از آن‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ از ﺗﺤﻘﻴﺮ ﻧﻬﻔﺘﻪ‬
‫در آن‪ .‬در آن ﻟﺤﻈﻪ ﺧﻮن ﺑﻪ ﺳﺮم دوﻳﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺳﺨﻨﺎن ﻣﺮدي ﮔﻮش دﻫﻢ ﻛﻪ ﺑﺮ ﻣﻦ و زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻦ داوري ﻣﻲ‬
‫ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﻲ آﻧﻜﻪ ﻛﻮﭼﻜﺘﺮﻳﻦ ﭼﻴﺰي از آن ﺑﺪاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺮدي ﻛﻪ )ﺑﺎﻳﺪ اﻋﺘﺮاف ﻛﻨﻢ‪ :‬وﻗﺘﻲ داﺳﺘﺎن را ﺑﺮاي رﻓﻘﺎي زﻧﺪاﻧﻲ ﺧﻮد‬
‫ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﺮدم‪ ،‬آراﻣﺶ ﻛﻮدﻛﺎﻧﻪ اي ﺑﻪ ﻣﻦ دﺳﺖ داد( آﻧﻘﺪر ﭘﺴﺖ و وﺣﺸﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﭘﺮﺳﺘﺎر درﻣﺎﻧﮕﺎه ﺳﺮﭘﺎﻳﻲ‬
‫ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎن ﻣﻦ‪ ،‬او را ﺣﺘﻲ ﺑﻪ اﺗﺎق اﻧﺘﻈﺎر راه ﻧﻤﻲ داد‪.‬‬

‫ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﺎﻧﻪ ﻛﺎﭘﻮﻳﻲ ﻛﻪ در ﮔﺮوه ﻣﺎ ﺑﻮد‪ ،‬ﺧﻮد را ﻣﺪﻳﻮن ﻣﻦ ﻣﻲ داﻧﺴﺖ‪ ،‬او ﺑﻪ ﻋﻠﺖ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ ﻣﺎﺟﺮاﻫﺎي ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ و‬
‫ﮔﺮﻓﺘﺎرﻳﻬﺎي ﺧﺎﻧﻮادﮔﻴﺶ ﮔﻮش ﻣﻲ دادم ﺑﻪ ﻣﻦ ﻋﻼﻗﻪ ﭘﻴﺪا ﻛﺮده ﺑﻮد‪ .‬او ﻣﺎﺟﺮاﻫﺎﻳﺶ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﭘﻴﺎده روي ﻫﺎي دراز ﺑﻪ‬
‫ﺳﻤﺖ ﻣﺤﻞ ﻛﺎر ﺑﺮاﻳﻢ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻲ ﻛﺮد‪.‬‬
‫ﻣﻦ ﺑﺎ ﺷﻨﺎﺧﺖ او و ﺑﺎ ﺑﺮداﺷﺘﻲ ﻛﻪ از ﺷﺨﺼﻴﺖ او داﺷﺘﻢ و ﺑﺎ ﭘﻨﺪﻫﺎي رواﻧﻜﺎواﻧﻪ‪ ،‬در او ﻧﻔﻮذ ﻛﺮدم‪ .‬از آن ﭘﺲ او از‬
‫ﻣﻦ ﺳﭙﺎﺳﮕﺰار ﺑﻮد و اﻳﻦ ﺧﻮد ﺑﺮاي ﻣﻦ ارزش داﺷﺖ‪ .‬او ﺑﺎرﻫﺎ در ﻳﻜﻲ از ﭘﻨﺞ ردﻳﻒ ﻧﺨﺴﺖ ﺻﻒ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻨﺎر ﺧﻮدش‬
‫ﺑﺮاي ﻣﻦ ﻧﮕﻪ ﻣﻲ داﺷﺖ ﻛﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺷﺎﻣﻞ دوﻳﺴﺖ و ﻫﺸﺘﺎد ﻧﻔﺮ ﻣﻲ ﺷﺪ و اﻳﻦ ﻧﻬﺎﻳﺖ ﻟﻄﻒ او ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺻﺒﺢ زود‬
‫زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻫﻨﻮز ﻫﻮا ﮔﺮگ و ﻣﻴﺶ ﺑﻮد ﺑﻪ ﺻﻒ ﻣﻲ اﻳﺴﺘﺎدﻳﻢ‪ .‬ﻫﻤﻪ از اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻤﻜﻦ ﺑﻮد دﻳﺮ ﺑﺮﺳﻨﺪ و در ردﻳﻒ ﻫﺎي‬
‫ﻋﻘﺒﻲ ﺻﻒ ﺑﺎﻳﺴﺘﻨﺪ وﺣﺸﺖ داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬زﻳﺮا اﮔﺮ ﺑﻪ اﻓﺮادي ﺑﺮاي اﻧﺠﺎم ﻛﺎرﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻧﻴﺎز داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻛﺎﭘﻮي ارﺷﺪ ﻣﻲ‬
‫آﻣﺪ و آﻧﺎن را از آﺧﺮ ﺻﻒ ﺑﺮﻣﻲ ﮔﺰﻳﺪ و اﻳﻦ اﻓﺮاد ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺳﺮﭘﺮﺳﺘﻲ ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﺎن ﻧ‪Ĥ‬ﺷﻨﺎس‪ ،‬ﺑﻪ ﻛﺎر دﻳﮕﺮي و ﺑﻪ وﻳﮋه‬
‫ﻛﺎرﻫﺎي دﺷﻮاري ﺑﭙﺮدازﻧﺪ‪ .‬ﻛﺎﭘﻮﻫﺎ‪ ،‬ﮔﺎﻫﻲ ﻫﻢ اﻳﻦ اﻓﺮاد ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز را از ﭘﻨﺞ ردﻳﻒ ﻧﺨﺴﺖ ﺑﺮﻣﻲ ﮔﺰﻳﺪﻧﺪ ﺗﺎ ﻣﭻ ﻛﺴﺎﻧﻲ‬
‫را ﻛﻪ ﺳﻌﻲ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ زرﻧﮕﻲ و رﻧﺪي ﻛﻨﻨﺪ ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻤﻪ اﻋﺘﺮاض ﻫﺎ و اﻟﺘﻤﺎﺳﻬﺎ را ﻧﻴﺰ ﺑﺎ ﭼﻨﺪ ﻟﮕﺪ ﺟﺎﻧﺎﻧﻪ‪ ،‬آرام ﻣﻲ‬
‫ﻛﺮدﻧﺪ و ﻣﺠﺮﻣﻴﻦ ﺑﺮﮔﺰﻳﺪه ﺷﺪه را ﺗﺎ رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﻣﺤﻞ ﻛﺎر ﺑﺎ ﻓﺮﻳﺎد و ﻛﺘﻚ ﻣﻲ دواﻧﻴﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻦ‪ ،‬ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻛﺎﭘﻮي ﮔﺮوﻫﻢ ﻧﻴﺎزي ﺑﻪ دردل ﺑﺎ ﻣﻦ داﺷﺖ از اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎ آﺳﻮده ﺑﻮدم‪ -‬ﺟﺎي ﺗﻀﻤﻴﻦ ﺷﺪه‬
‫اﻓﺘﺨﺎري ﻣﻦ در ﻛﻨﺎر او ﺑﻮد‪ .‬اﻣﺎ اﻳﻦ رﻓﺎﻗﺖ اﻣﺘﻴﺎز دﻳﮕﺮي ﻧﻴﺰ داﺷﺖ‪ .‬ﻣﻨﻬﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﻤﻪ زﻧﺪاﻧﻴﺎن از آﻣﺎس ﭘﺎ درد ﻣﻲ‬
‫ﻛﺸﻴﺪم‪ .‬ﭘﺎﻫﺎﻳﻢ ﺑﻪ ﺣﺪي ورم ﻛﺮده ﺑﻮد و ﭘﻮﺳﺖ ﭘﺎﻳﻢ آﻧﭽﻨﺎن ﻛﺸﻴﺪه ﻣﻲ ﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺳﺨﺘﻲ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻢ زاﻧﻮﻫﺎﻳﻢ را‬
‫ﺣﺮﻛﺖ دﻫﻢ‪ .‬ﺑﺮاي اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻢ ﺑﺎ ﭘﺎﻫﺎي آﻣﺎس ﻛﺮده ﻛﻔﺶ ﻫﺎﻳﻢ را ﺑﭙﻮﺷﻢ‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻮدم ﺑﻨﺪ ﻛﻔﺶ ﻫﺎﻳﻢ را ﻧﺒﻨﺪم‪ .‬اﮔﺮ‬
‫ﺟﻮراﺑﻲ ﻣﻲ داﺷﺘﻢ ﻫﻢ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻢ ﺑﭙﻮﺷﻢ‪ ،‬ﭼﻮن ﻛﻔﺶ ﻫﺎﻳﻢ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﻢ ﻧﻤﻲ رﻓﺖ‪ .‬از اﻳﻨﺮو ﭘﺎﻫﺎي ﻣﻦ ﻛﻪ ﻧﻴﻤﻲ از آن‬
‫ﺑﺮﻫﻨﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﻫﻤﻮاره ﺧﻴﺲ و ﻛﻔﺶ ﻫﺎﻳﻢ ﻧﻴﺰ ﭘﺮ از ﺑﺮف ﺑﻮد‪ .‬ﻛﻪ ﺻﺪ اﻟﺒﺘﻪ ﭘﺎﻫﺎﻳﻤﺎن ﻫﻤﻮاره ﺳﺮﻣﺎزده و ﻣﺘﻮرم ﺑﻮد و ﺑﻪ اﻳﻦ‬

‫ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻫﺮﮔﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺑﺮﻣﻲ داﺷﺘﻴﻢ دردﻧﺎك ﺑﻮد‪ .‬در راه ﭘﻴﻤﺎﻳﻲ ﻫﺎي دراز ﻛﻔﺶ ﻫﺎﻳﻢ ﭘﻮﺷﻴﺪه از ﺑﺮف ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬در ﻧﺘﻴﺠﻪ‬
‫زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻣﺮﺗﺒﺎ ﻣﻲ ﻟﻐﺰﻳﺪﻧﺪ و اﻓﺮادي ﻛﻪ در ﭘﺸﺖ ﺳﺮ آﻧﺎن در ﺣﺮﻛﺖ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬روي ﻫﻢ ﻣﻲ اﻓﺘﺎدﻧﺪ‪ .‬آﻧﻮﻗﺖ اﻳﻦ ﺳﺘﻮن‬
‫ﮔﻮﺷﺘﻲ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮاي ﻳﻚ ﻟﺤﻈﻪ و ﻧﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ‪،‬از ﺣﺮﻛﺖ ﺑﺎز ﻣﻲ اﻳﺴﺘﺎد‪ .‬در ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻮاردي ﻧﮕﻬﺒﺎن درﻧﮓ ﻧﻤﻲ ﻛﺮد و ﺑﺎ‬
‫ﻗﻨﺪاق ﺗﻔﻨﮓ ﺧﻮد ﺿﺮﺑﺎﺗﻲ ﺑﻪ ﭘﻴﻜﺮ زﻧﺪاﻧﻴﺎن وارد ﻣﻲ آورد و آﻧﺎن را ﺑﺮ ﻣﻲ ﺧﻴﺰاﻧﻴﺪ‪ .‬ﻃﺒﻴﻌﻲ اﺳﺖ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺟﺎﻳﺸﺎن‬
‫در ﺟﻠﻮي ﺻﻒ ﺑﻮد‪ ،‬ﻛﻤﺘﺮ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻮدﻧﺪ از ﺣﺮﻛﺖ ﺑﺎزاﻳﺴﺘﻨﺪ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻧﻴﺎزي ﻧﺒﻮد ﺑﺮاي رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﺻﻒ‪ ،‬ﺑﺎ ﭘﺎﻫﺎي‬
‫دردﻧﺎك ﺑﺪوﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎز ﻫﻢ ﻣﻦ ﺧﻮﺷﻮﻗﺖ ﺑﻮدم ﺑﻪ ﻋﻠﺖ اﻳﻨﻜﻪ ﭘﺰﺷﻚ وﻳﮋه ﻋﺎﻟﻲ ﺟﻨﺎب ﻛﺎﭘﻮ ﺷﺪه ﺑﻮدم‪ ،‬در اﺑﺘﺪاي ﺻﻒ و‬
‫ﺑﺎ ﮔﺎم ﻫﺎي آرام ﺣﺮﻛﺖ ﻣﻲ ﻛﺮدم‪.‬‬
‫ﺿﻤﻨﺎ ﺧﻴﺎﻟﻢ ﺟﻤﻊ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻛﺎﭘﻮي ﻣﻦ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺧﺪﻣﺘﻲ ﻛﻪ در ﺣﻘﺶ ﺑﻪ ﺟﺎ ﻣﻲ آوردم‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺳﻮپ ﻧﺎﻫﺎر‬
‫وﻗﺘﻲ ﻧﻮﺑﺖ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻣﻲ رﺳﻴﺪ‪ ،‬ﭼﻤﭽﻪ را ﺑﻪ ﺗﻪ دﻳﮓ ﻣﻲ زد و ﻣﻘﺪاري ﻧﺨﻮد ﻫﻢ در ﻛﺎﺳﻪ ام ﻣﻲ رﻳﺨﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﻛﺎﭘﻮ ﻛﻪ‬
‫ﭘﻴﺶ ﺗﺮ اﻓﺴﺮ ارﺗﺶ ﺑﻮد‪ ،‬ﺣﺘﻲ آﻧﻘﺪر ﺷﻬﺎﻣﺖ ﺑﻪ ﺧﺮج ﻣﻲ داد ﻛﻪ در ﮔﻮش ﺳﺮﻛﺎرﮔﺮ ﻛﻪ ﻣﻴﺎﻧﻪ ام ﺑﺎ او ﺷﻜﺮاب ﺑﻮد‬
‫زﻣﺰﻣﻪ ﻣﻲ ﻛﺮد ﻛﻪ ﻣﻦ ﻛﺎرﮔﺮ اﺳﺘﺜﻨﺎﻳﻲ ﺧﻮﺑﻲ ﻫﺴﺘﻢ‪ .‬درﺳﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻫﺎ دﺳﺘﻢ را ﻧﻤﻲ ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﻪ ﻫﺮ‬
‫ﺣﺎل زﻧﺪﮔﻲ ﻣﺮا ﻧﺠﺎت ﻣﻲ داد )ﻳﻜﻲ از ﭼﻨﺪ ﻣﻮردي ﺑﻮد ﻛﻪ ﺟﺎﻧﻢ را ﻧﺠﺎت ﻣﻲ داد(‪ .‬روز ﺑﻌﺪ از ﻣﺸﺎﺟﺮه ﻣﻦ ﺑﺎ‬
‫ﺳﺮﻛﺎرﮔﺮ‪ ،‬ﻣﺮا ﭘﻨﻬﺎﻧﻲ ﺑﺮاي ﻛﺎر ﺑﻪ ﮔﺮوه دﻳﮕﺮي ﻓﺮﺳﺘﺎد‪.‬‬
‫ﺳﺮﻛﺎرﮔﺮاﻧﻲ ﻫﻢ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﺎ ﻫﻤﺪردي ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ و ﺗﻼش ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ دﺳﺖ ﻛﻢ در ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺎر ﺗﺴﻬﻴﻼﺗﻲ ﺑﺮاي ﻣﺎ‬
‫ﻓﺮاﻫﻢ آورﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل آﻧﺎن ﻧﻴﺰ ﻫﻤﺎره ﻳﺎدآوري ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﻳﻚ ﻛﺎرﮔﺮ ﻋﺎدي در ﻣﺪت ﻛﻤﺘﺮ‪ ،‬ﭼﻨﺪﻳﻦ ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﺎ ﻛﺎر اﻧﺠﺎم ﻣﻲ‬
‫دادﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ آﻳﺎ آﻧﺎن ﻣﻲ داﻧﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺳﻬﻤﻴﻪ ﻧﺎن ﻛﺎرﮔﺮان ﻋﺎدي دﻳﮕﺮ روزي ﺳﻴﺼﺪ ﮔﺮم ﻧﺒﻮد )ﻛﻪ ﻏﺎﻟﺒﺎ ﻣﺎ ﻛﻤﺘﺮ از اﻳﻦ‬
‫ﻣﻘﺪار را درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲ داﺷﺘﻴﻢ( و روزي ﻧﻴﻢ ﻟﻴﺘﺮ ﺳﻮپ ﺑﺴﻴﺎر رﻗﻴﻖ ﻧﻤﻲ ﺧﻮردﻧﺪ‪ ،‬ﻛﻪ ﻛﺎرﮔﺮان ﻋﺎدي زﻳﺮ ﭼﻨﺎن ﻓﺸﺎري‬

‫رواﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﺎ ﺑﺪان ﻣﺤﻜﻮم ﺑﻮدﻳﻢ‪ ،‬ﻧﺒﻮدﻧﺪ ﻛﻪ از ﺧﺎﻧﻮاده ﻫﺎﻳﻤﺎن ﺧﺒﺮي درﻳﺎﻓﺖ ﻧﻤﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪-‬ﺧﺎﻧﻮاده ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻳﺎ ﺑﻪ‬
‫اردوﮔﺎﻫﻬﺎي دﻳﮕﺮي ﻓﺮﺳﺘﺎده ﺷﺪه و ﻳﺎ ﺑﻲ درﻧﮓ ﺑﻪ اﺗﺎق ﻫﺎي ﮔﺎز رواﻧﻪ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻛﻪ ﻛﺎرﮔﺮان ﻋﺎدي ﻣﺮﺗﺒﺎ ﻫﺮ روز‬
‫و ﻫﺮ ﺳﺎﻋﺖ ﺗﻬﺪﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﺮگ ﻧﻤﻲ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﻣﻦ ﺣﺘﻲ ﻳﻜﺒﺎر ﺑﻪ ﺧﻮد ﺟﺮات دادم و ﺑﻪ ﻳﻚ ﺳﺮﻛﺎرﮔﺮ ﮔﻔﺘﻢ‪ » ،‬اﮔﺮ ﺷﻤﺎ ﻫﻢ‬
‫در ﻫﻤﺎن ﻣﺪت زﻣﺎن ﻛﻮﺗﺎﻫﻲ ﻛﻪ ﻣﻦ راﻫﺴﺎزي را ﻳﺎد ﮔﺮﻓﺘﻢ‪ ،‬ﺟﺮاﺣﻲ ﻣﻐﺰ را ﻳﺎد ﮔﺮﻓﺘﻴﺪ اﺣﺘﺮام ﻓﺮاواﻧﻲ ﺑﺮاﻳﺘﺎن ﻗﺎﻳﻞ‬
‫ﻣﻲ ﺷﺪم‪ « .‬ﺳﺮﻛﺎرﮔﺮ ﺑﺎ ﺷﻨﻴﺪن اﻳﻦ ﺣﺮف ﭘﻮزﺧﻨﺪي زد‪.‬‬
‫ﺑﻲ اﺣﺴﺎﺳﻲ‪ ،‬ﻛﻪ ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻣﺮﺿﻲ ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم ﺑﻮد ﻣﻜﺎﻧﻴﺰم ﺿﺮوري »دﻓﺎع‪ 7‬از ﺧﻮد« ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲ رﻓﺖ‪ .‬رﻓﺘﻪ‬
‫رﻓﺘﻪ واﻗﻌﻴﺖ ﺳﺴﺖ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﻪ ﺗﻼﺷﻬﺎ و ﻫﻤﻪ ﻋﻮاﻃﻒ و ﻫﻴﺠﺎﻧﻬﺎ‪ ،‬روي ﻳﻚ ﻣﺴﺎﻟﻪ دور ﻣﻲ زد‪ ،‬ﺣﻔﻆ ﺟﺎن و‬
‫ﺣﻔﻆ ﺳﺎﻳﺮ دوﺳﺘﺎن‪ .‬ﺷﺎﻣﮕﺎﻫﺎن وﻗﺘﻲ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﭼﻮﻧﺎن ﮔﻠﻪ از ﻣﺤﻞ ﻛﺎر ﺑﻪ اردوﮔﺎه ﺑﺎزﮔﺮداﻧﺪه ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺷﻨﻴﺪه ﻣﻲ ﺷﺪ‬
‫ﻛﻪ ﻣﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪ‪» ،‬ﺧﻮب ﻳﻚ روز دﻳﮕﺮ ﻫﻢ ﮔﺬﺷﺖ‪«.‬‬
‫ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﻣﻲ ﺗﻮان ﭘﻲ ﺑﺮد‪ ،‬آﻧﭽﻨﺎن ﻓﺸﺎري ﻛﻪ ﺑﺎ ﻧﻴﺎز داﺋﻢ ﺑﻪ ﺗﻼش ﺑﺮاي زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪن ﻫﻤﺮاه ﺑﻮد ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻲ ﮔﺮدﻳﺪ‪،‬‬
‫وﺿﻊ روﺣﻲ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻪ ﺳﻄﺢ ﭘﺎﻳﻴﻨﻲ اﻓﺖ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺮ از ﻫﻤﻜﺎران ﻣﻦ در اردوﮔﺎه ﻛﻪ آﻣﻮزش و زﻣﻴﻨﻪ اي در‬
‫رواﻧﻜﺎوي داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻏﻠﺐ از »واﭘﺲ روي« در ﻣﻴﺎن زﻧﺪاﻧﻴﺎن اردوﮔﺎه ﺳﺨﻦ ﻣﻲ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪» ،‬واﭘﺲ روي« ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺑﺎزﮔﺸﺖ‬
‫ﺑﻪ ﻳﻚ ﻧﻮع زﻧﺪﮔﻲ ذﻫﻨﻲ اﺑﺘﺪاﻳﻲ اﺳﺖ‪ .‬در ﭼﻨﻴﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ اي‪ ،‬زﻧﺪاﻧﻲ آرزوﻫﺎ و ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﻫﺎﻳﺶ را در ﺧﻮاب ﻣﻲ ﺑﻴﻨﺪ‪.‬‬
‫زﻧﺪاﻧﻴﺎن اﻏﻠﺐ ﭼﻪ ﻧﻮع ﺧﻮاﺑﻬﺎﻳﻲ ﻣﻲ دﻳﺪﻧﺪ؟ ﻧﺎن‪ ،‬ﺷﻴﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﺳﻴﮕﺎر و ﺣﻤﺎم ﮔﺮم‪ ،‬ﺧﻮﺑﻲ را ﺑﻪ ﺧﻮاب ﻣﻲ دﻳﺪﻧﺪ‪ .‬ﭼﻮن‬
‫اﻳﻦ آرزوﻫﺎ در ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻴﺪاري ﺑﺮآورده ﻧﻤﻲ ﺷﺪ‪ ،‬از اﻳﻦ رو ﺑﻪ ﺷﻜﻞ روﻳﺎ ﺗﻈﺎﻫﺮ ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬اﻳﻨﻜﻪ آﻳﺎ دﻳﺪن اﻳﻦ ﺧﻮاﺑﻬﺎ‬
‫ﻣﻔﻴﺪ ﺑﻮد ﻳﺎ ﻧﻪ ﺑﺤﺚ دﻳﮕﺮي اﺳﺖ‪ ،‬زﻧﺪاﻧﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﭘﺲ از ﺑﻴﺪار ﺷﺪن ﺑﺎ واﻗﻌﻴﺖ زﻧﺪﮔﻲ اردوﮔﺎﻫﻲ و ﺗﻀﺎد وﺣﺸﺘﻨﺎك آن‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮﻫﻤﺎت و ﻫﺬﻳﺎﻧﻬﺎي روﻳﺎ ‪ ،‬روﻳﺎروي ﻣﻲ ﮔﺮدﻳﺪ‪.‬‬

‫‪1- Self - Defense‬‬

‫ﻫﺮﮔﺰ ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﻤﻲ ﻛﻨﻢ ﻛﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻳﻚ ﺷﺐ ﺑﺎ ﻗﺮﻗﺮ ﻳﻜﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن از ﺧﻮاب ﺟﺴﺘﻢ‪ .‬او ﺑﻪ ﺷﺪت دﺳﺖ و ﭘﺎ ﻣﻲ‬
‫زد و ﮔﻮﻳﺎ دﭼﺎر ﻛﺎﺑﻮس وﺣﺸﺘﻨﺎﻛﻲ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﻫﻤﺎره‪ ،‬ﺑﻪ وﻳﮋه ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺧﻮاب ﻫﺎي ﺗﺮﺳﻨﺎك‬
‫ﻣﻲ دﻳﺪﻧﺪ ﻳﺎ ﻫﺬﻳﺎن ﻣﻲ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺣﺲ ﺗﺮﺣﻢ داﺷﺘﻢ‪ ،‬ﺧﻮاﺳﺘﻢ ﻣﺮد ﺑﻴﭽﺎره را از ﺧﻮاب ﺑﻴﺪار ﻛﻨﻢ‪ ،‬اﻣﺎ ﻧﺎﮔﻬﺎن دﺳﺘﻢ را ﻛﻪ‬
‫ﻣﻲ رﻓﺖ او را ﺗﻜﺎن دﻫﺪ ﭘﺲ ﻛﺸﻴﺪم‪ ،‬ﭼﻮن از ﻋﻤﻠﻲ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺧﻮاﺳﺘﻢ اﻧﺠﺎم دﻫﻢ‪ ،‬وﺣﺸﺖ ﻛﺮدم‪ .‬و در آن ﻟﺤﻈﻪ ﺑﻪ‬
‫اﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ رﺳﻴﺪم ﻛﻪ ﻫﻴﭻ ﺧﻮاﺑﻲ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻫﻮﻟﻨﺎك ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺗﻠﺨﻲ و ﮔﺰﻧﺪﮔﻲ واﻗﻌﻴﺖ زﻧﺪﮔﻲ اردوﮔﺎﻫﻲ‬
‫ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﻣﺎ ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﻦ ﻧﺎآﮔﺎﻫﺎﻧﻪ ﻣﻲ ﺧﻮاﺳﺘﻢ او را ﺑﻪ آن زﻧﺪﮔﻲ ﺑﺎزﮔﺮداﻧﻢ‪.‬‬
‫ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻏﺬاي ﻧﺎﻛﺎﻓﻲ ﻛﻪ از ﻧﻈﺮ ﻛﻴﻔﻴﺖ و ﻛﻤﻴﺖ ﺻﻔﺮ ﺑﻮد و زﻧﺪاﻧﻴﺎن از آن رﻧﺞ ﻣﻲ ﺑﺮدﻧﺪ‪ ،‬آرزوي‬
‫ﻳﻚ ﻏﺬاي ﺧﻮب‪ ،‬ﻏﺮﻳﺰه اﺑﺘﺪاﻳﻲ اﺻﻠﻲ ﺷﺪه ﺑﻮد ﻛﻪ ذﻫﻦ زﻧﺪاﻧﻴﺎن را ﻫﻤﺎره ﻣﺸﻐﻮل ﻣﻲ داﺷﺖ‪ .‬ﺣﺎل ﺑﻴﺎﻳﻴﺪ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﻪ‬
‫دﻳﺪار زﻧﺪاﻧﻴﺎﻧﻲ ﺑﺮوﻳﻢ ﻛﻪ در ﺣﺎل ﻛﺎر ﻛﺮدن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻬﻢ ﻧﺰدﻳﻜﻨﺪ و اﺗﻔﺎﻗﺎ ﻛﺴﻲ ﻫﻢ ﻣﺮاﻗﺐ آﻧﺎن ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬ﺑﻴﺪرﻧﮓ در‬
‫زﻣﻴﻨﻪ ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ ﺷﺮوع ﺑﻪ ﮔﭗ زدن ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ ﻳﻚ زﻧﺪاﻧﻲ از دﻳﮕﺮي ﻛﻪ داﺧﻞ ﮔﻮدال ﻛﺎر ﻣﻲ ﻛﺮد‪ ،‬ﻣﻲ ﭘﺮﺳﻴﺪ‬
‫ﻏﺬاي دﻟﺨﻮاﻫﺶ ﭼﻴﺴﺖ‪ .‬و ﭘﺲ از آن دﺳﺘﻮر ﻏﺬاﻫﺎﻳﻲ را ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﭙﺰﻧﺪ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ رد و ﺑﺪل ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪،‬‬
‫ﺻﻮرت ﻏﺬاي روز آزادي ﺧﻮد را ﻛﻪ ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﮔﺮد ﻫﻢ ﻣﻲ آﻣﺪﻧﺪ در ذﻫﻦ آﻣﺎده ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬روزي ﻛﻪ در آﻳﻨﺪه اي‬
‫دور از ﺑﻨﺪ رﻫﺎ ﺷﻮﻧﺪ و ﺑﻪ ﻛﺎﺷﺎﻧﻪ ﻫﺎي ﺧﻮد ﺑﺎزﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬درﺑﺎره ﻏﺬا آﻧﻘﺪر ﺑﻪ ﺗﻔﻀﻴﻞ ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻧﺎﮔﻬﺎن‬
‫ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ واژه رﻣﺰ ﻳﺎ ﺷﻤﺎره اي ﺧﺒﺮ دﻫﻦ ﺑﻪ دﻫﻦ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﻲ رﺳﻴﺪ ﻛﻪ‪» :‬ﻧﮕﻬﺒﺎن ﺳﺮ رﺳﻴﺪ‪«.‬‬
‫ﻣﻦ ﻫﻤﺎره ﺻﺤﺒﺖ درﺑﺎره ﻏﺬا را ﺧﻄﺮﻧﺎك ﻣﻲ داﻧﺴﺘﻢ‪ .‬زﻳﺮا اﺷﺘﺒﺎه اﺳﺖ ﺟﻬﺎز ﻫﺎﺿﻤﻪ ﺧﻮد را ﺗﺎ ﺣﺪودي ﺑﺎ ﻛﻤﻴﺖ و‬
‫ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺑﺴﻴﺎر ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺧﻮ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﺠﺴﻢ ﻛﺮدن ﻏﺬاﻫﺎي ﺧﻮﺷﻤﺰه و ﻟﺬﻳﺬ ﺗﺤﺮﻳﻚ ﻛﻨﻴﻢ‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﺻﺤﺒﺖ‬
‫ﻫﺎ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻳﻚ آراﻣﺶ رواﻧﻲ زودﮔﺬر اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺗﺼﻮري اﺳﺖ ﻛﻪ از ﻧﻈﺮ ﺟﺴﻤﻲ ﺑﺪون ﺗﺮدﻳﺪ ﺧﺎﻟﻲ از ﺧﻄﺮ ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬

‫در اواﺧﺮ دوره زﻧﺪان‪ ،‬ﺟﻴﺮه روزاﻧﻪ ﻏﺬاﻳﻲ ﻣﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﺳﻮپ ﺑﺴﻴﺎر رﻗﻴﻖ و ﻫﻤﺎن ﺗﻜﻪ ﻛﻮﭼﻚ ﻧﺎن ﭘﻴﺸﻴﻦ ﺑﻮده‪ ،‬ﻋﻼوه‬
‫ﺑﺮ آن ﺟﻴﺮه ﺑﻪ اﺻﻄﻼح اﺿﺎﻓﻲ ﻧﻴﺰ داﺷﺘﻴﻢ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺑﻴﺴﺖ ﮔﺮم ﻛﺮه ﻧﺒﺎﺗﻲ‪ ،‬ﻳﺎ ﻳﻚ ورﻗﻪ ﻧﺎزك ﻛﺎﻟﺒﺎس ارزان ﻗﻴﻤﺖ‪ ،‬ﻳﺎ‬
‫ﻳﻚ ﺗﻜﻪ ﻛﻮﭼﻚ ﭘﻨﻴﺮ‪ ،‬ﻳﺎ ﻛﻤﻲ ﻋﺴﻞ ﻏﻴﺮ ﻃﺒﻴﻌﻲ‪ ،‬ﻳﺎ ﻳﻚ ﻗﺎﺷﻖ ﻣﺮﺑﺎي رﻗﻴﻖ ﻛﻪ ﻧﻮﻋﺶ روزاﻧﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬اﻳﻦ ﻧﻮع‬
‫ﺗﻐﺬﻳﻪ از ﻧﻈﺮ ﻛﺎﻟﺮي ﻛﺎﻣﻼ ﻧﺎﺑﺴﻨﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ وﻳﮋه ﻛﻪ ﻣﺎ ﻛﺎر ﺳﺨﺖ ﺑﺪﻧﻲ ﻫﻢ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ و در ﺿﻤﻦ ﻫﻤﺎره ﺑﺎ ﻟﺒﺎس‬
‫ﻧﺎﻛﺎﻓﻲ در ﻣﻌﺮض ﺳﺮﻣﺎ ﻫﻢ ﺑﻮدﻳﻢ‪ .‬وﺿﻊ ﺑﻴﻤﺎراﻧﻲ ﻛﻪ زﻳﺮ ﻣﺮاﻗﺒﺖ وﻳﮋه ﺑﻮدﻧﺪ و اﺟﺎزه داﺷﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﺟﺎي ﺗﺮك اردوﮔﺎه‬
‫در ﺑﺴﺘﺮ ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ از اﻳﻨﻬﻢ اﺳﻒ اﻧﮕﻴﺰﺗﺮ ﺑﻮد‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ آﺧﺮﻳﻦ ﻻﻳﻪ ﻫﺎي ﭼﺮﺑﻲ ﺑﺪﻧﻤﺎن آب ﻣﻲ ﺷﺪ و ﻣﺎ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ اﺳﻜﻠﺘﻲ در ﻣﻲ آﻣﺪﻳﻢ ﻛﻪ ﻟﺒﺎس ژﻧﺪه ﺑﻪ ﺗﻨﺶ ﻛﺮده‬
‫ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺷﺎﻫﺪ ﺗﺤﻠﻴﻞ رﻓﺘﻦ ﺑﺪﻧﻤﺎن ﻣﻲ ﺑﻮدﻳﻢ‪ .‬ﺑﺪن ﻣﺎ ﭘﺮوﺗﻴﻴﻦ ﺧﻮد را ﻫﻀﻢ ﻣﻲ ﻛﺮد و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﺎﻫﻴﭽﻪ ﻫﺎ ﻧﺎﭘﺪﻳﺪ‬
‫ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬و ﺣﺎﻻ دﻳﮕﺮ ﺑﺪﻧﻲ ﻧﻴﺮوﻳﻲ ﺑﺮاي اﻳﺴﺘﺎدﮔﻲ ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬اﻋﻀﺎي ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻛﻮﭼﻚ ﻣﺎ ﻳﻜﻲ ﭘﺲ از دﻳﮕﺮي ﻣﻲ‬
‫ﻣﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻣﺎ اﺳﺘﺎداﻧﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻴﻢ ﺑﮕﻮﻳﻴﻢ اﻳﻦ ﺑﺎر ﻧﻮﺑﺖ ﻛﻴﺴﺖ و اﻳﻦ ﺷﺘﺮ ﻛﻲ در ﺧﺎﻧﻪ ﺧﻮدﻣﺎن ﺧﻮاﻫﺪ‬
‫ﺧﻮاﺑﻴﺪ‪ .‬ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮي ﻛﻪ ﺷﺎﻫﺪش ﺑﻮدﻳﻢ‪ ،‬دﻳﮕﺮ ﻋﻼﺋﻢ ﻣﺮگ را ﺑﺨﻮﺑﻲ ﻣﻲ ﺷﻨﺎﺧﺘﻴﻢ‪ .‬و ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻫﺎي ﻣﺎ‬
‫ﻛﺎﻣﻼ دﻗﻴﻖ ﺑﻮد‪ .‬در ﮔﻮش ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ زﻣﺰﻣﻪ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪» ،‬او دﻳﺮي ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﭘﺎﻳﻴﺪ‪ «.‬ﻳﺎ »ﺣﺎﻻ ﻧﻮﺑﺖ اوﺳﺖ« و ﺷﺐ ﻫﻨﮕﺎم‬
‫ﻛﻪ ﻃﺒﻖ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ روزاﻧﻪ ﺷﭙﺶ ﻫﺎي ﺧﻮد را ﻣﻲ ﺟﺴﺘﻴﻢ و ﺗﻦ ﻋﺮﻳﺎﻧﻤﺎن را ﻣﻲ دﻳﺪم ﻓﻜﺮ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ ﻛﻪ ﭼﻪ ﺑﺮ ﺳﺮﻣﺎن‬
‫آﻣﺪه اﺳﺖ؟ آﻳﺎ اﻳﻦ ﺑﺪن‪ ،‬ﻛﻪ ﺟﺴﺪي ﺑﻴﺶ ﻧﻴﺴﺖ ﺑﺪن ﻣﺎﺳﺖ؟ ﻣﺎ دﻳﮕﺮ ﭼﻴﺰي ﺟﺰ ﻣﺸﺘﻲ از ﻳﻚ ﺗﻮده ﻋﻈﻴﻢ ﮔﻮﺷﺖ‬
‫اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻧﻴﺴﺘﻴﻢ‪ .‬ﺗﻮده ﻋﻈﻴﻢ ﭘﺸﺖ ﺳﻴﻢ ﻫﺎي ﺧﺎردار ﻛﻪ در ﻛﻠﺒﻪ ﻫﺎي ﮔﻠﻲ‪ ،‬ﮔﻠﻪ وار ﺟﺎ داده ﺷﺪه اﻳﻢ‪ ،‬ﺗﻮده اي ﻛﻪ ﻫﺮ‬
‫روز ﺑﺨﺸﻲ از آن ﻣﻲ ﭘﻮﺳﺪ و ﻓﺎﺳﺪ ﻣﻲ ﺷﻮد زﻳﺮا دﻳﮕﺮ ﺟﺎن ﻧﺪارد‪.‬‬
‫ﭘﻴﺶ از اﻳﻦ ﻳﺎدآور ﺷﺪم ﻛﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻪ ﺧﻮراك و ﻏﺬاﻫﺎي دﻟﺨﻮاه اﻧﺪﻳﺸﻴﺪن ﺧﻮره وار ﻣﻐﺰ زﻧﺪاﻧﻴﺎن را آزار ﻣﻲ داد‬
‫و اﻳﻦ ﻛﺎر اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﺑﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﻓﻜﺮ ذﻫﻦ آﮔﺎه ﻫﺮ زﻧﺪاﻧﻲ را در ﻫﺮ ﻟﺤﻈﻪ اي از ﺑﻴﻜﺎرﻳﺶ اﺷﻐﺎل ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬ﺷﺎﻳﺪ‬

‫ﺑﺘﻮاﻧﻴﺪ ﭘﻲ ﺑﺒﺮﻳﺪ ﻛﻪ ﺣﺘﻲ ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪﺗﺮﻳﻦ ﻣﺎ ﻧﻴﺰ در ﺣﺴﺮت روزي ﺑﻮدﻳﻢ ﻛﻪ ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﻏﺬاي ﻧﺴﺒﺘﺎ ﺧﻮﺑﻲ ﺑﺨﻮرﻳﻢ‪ ،‬و اﻳﻦ‬
‫اﺷﺘﻴﺎق در واﻗﻊ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺧﻮد ﺧﻮراك ﻧﺒﻮد ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺮاي روزي ﺑﻮد ﻛﻪ آن زﻧﺪﮔﻲ دون ﺑﺸﺮي ﻛﻪ در آن ﺑﻪ ﭼﻴﺰي ﺟﺰ‬
‫ﻏﺬا ﻧﻤﻲ اﻧﺪﻳﺸﻴﺪﻳﻢ از ﻫﻢ ﻓﺮو ﺑﭙﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﺮاﺣﻠﻲ را ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻧﻜﺮده اﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺸﻜﻞ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ آن ﺗﻌﺎرض ذﻫﻨﻲ را ﻛﻪ ﻧﺎﺑﻮدﻛﻨﻨﺪه روح اﺳﺖ و‬
‫ﺗﻀﺎدﻫﺎي ﻧﻴﺮوي اراده ﻣﺮدي را ﻛﻪ ﮔﺮﺳﻨﮕﻲ را ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻛﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺠﺴﻢ ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬آﻧﺎن ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻫﺮﮔﺰ درك ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ‬
‫ﻛﺮد‪ ،‬ﻣﻌﻨﺎي ﺗﻨﻬﺎ اﻳﺴﺘﺎدن و ﻛﻨﺪن ﮔﻮدال و ﮔﻮش ﺑﻪ ﺳﻮت اﻋﻼم ﺳﺎﻋﺖ ﻧﻪ و ﻧﻴﻢ ﻳﺎ ده ﺻﺒﺢ داﺷﺘﻦ ﭼﻴﺴﺖ‪ .‬ﻣﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﻴﻢ‬
‫ﺳﺎﻋﺖ اﺳﺘﺮاﺣﺖ داﺷﺘﻴﻢ و در اﻳﻦ ﺳﺎﻋﺖ ﺟﻴﺮه ﻧﺎن ﻣﺎ را ﺗﻮزﻳﻊ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ )در ﺻﻮرﺗﻴﻜﻪ اﺻﻼ ﻧﺎﻧﻲ وﺟﻮد ﻣﻲ‬
‫داﺷﺖ؟( آﻧﺎن ﺑﻪ ﻛﺮات از ﺳﺮﻛﺎرﮔﺮ راﺟﻊ ﺑﻪ ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ رﻓﺘﺎر ﻣﺎ ﻣﻲ ﭘﺮﺳﻴﺪﻧﺪ و ﻣﺎ ﻣﺮﺗﺒﺎ ﺳﺎﻋﺖ را ﻣﻲ ﭘﺮﺳﻴﺪﻳﻢ و ﺑﺎ‬
‫دﻟﮕﺮﻣﻲ ﺗﻜﻪ ﻧﺎن ﻣﺎن را در ﺟﻴﺐ ﭘﺎﻟﺘﻮ ﻟﻤﺲ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪ ،‬اﺑﺘﺪا آﻧﺮا ﭼﻮﻧﺎن ﭼﻴﺰ ﮔﺮاﻧﺒﻬﺎﻳﻲ ﺑﺎ اﻧﮕﺴﺘﺎن ﺳﺮﻣﺎزده و ﺑﺪون‬
‫دﺳﺘﻜﺶ در دﺳﺖ ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺘﻴﻢ و ﺑﻌﺪ ﺗﻜﻪ اي از آﻧﺮا ﻣﻲ ﻛﻨﺪﻳﻢ و ﺑﺪﻫﺎن ﻣﻲ ﮔﺬاﺷﺘﻴﻢ‪ ،‬و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﺎ آﺧﺮﻳﻦ ذره‬
‫ﻧﻴﺮوي اراده ﺑﺎز ﻫﻢ آﻧﺮا در ﺟﻴﺐ ﻣﻲ ﮔﺬاردﻳﻢ و ﺑﺎ ﺧﻮد ﭘﻴﻤﺎن ﻣﻲ ﺑﺴﺘﻴﻢ ﻛﻪ ﺗﺎ ﺷﺎﻣﮕﺎه آن را ﻧﮕﻪ دارﻳﻢ‪ .‬آﻳﺎ ﻛﺴﻲ ﻣﻲ‬
‫ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﻫﻤﻪ آﻧﭽﻪ ﻳﺎدآور ﺷﺪم ﭘﻲ ﺑﺒﺮد؟‬
‫ﻣﺎ در ﻣﻮرد ﺑﺎ ﻣﻌﻨﺎ ﻳﺎ ﺑﻲ ﻣﻌﻨﺎ ﺑﻮدن ﺷﻴﻮه ﻫﺎي وﻳﮋه ﻫﺎي ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻳﻜﺒﺎره ﺧﻮردن و ﻳﺎ ﻛﻢ ﻛﻢ ﺧﻮردن آن ﻳﻚ ﺗﻜﻪ‬
‫ﻧﺎن ﻧﺎﭼﻴﺰ ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪ ،‬اﻳﻦ ﻧﺎﻧﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ در اواﺧﺮ دوره زﻧﺪان و ﺗﻨﻬﺎ روزي ﻳﻜﺒﺎر ﺑﻪ ﻣﺎ داده ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬در ﻣﻴﺎن‬
‫زﻧﺪاﻧﻴﺎن دو ﻧﻮع ﻃﺮز ﺗﻔﻜﺮ وﺟﻮد داﺷﺖ‪ .‬ﻳﻜﻲ ﺧﻮردن ﺟﻴﺮه ﻧﺎن در ﻫﻤﺎن ﻟﺤﻈﻪ ﻧﺨﺴﺖ‪ .‬ﻛﻪ اﻳﻦ ﻛﺎر دو اﻣﺘﻴﺎز داﺷﺖ‪.‬‬
‫ﻫﻢ زﻧﺪاﻧﻲ درد ﮔﺮﺳﻨﮕﻲ را دﺳﺖ ﻛﻢ ﻳﻜﺒﺎر در روز ﺑﺮاي ﻣﺪﺗﻲ ﻛﻮﺗﺎه ﺗﺴﻜﻴﻦ ﻣﻲ داد و ﻫﻢ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺷﻜﻞ آﻧﺮا‬
‫از دﺳﺘﺒﺮد اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ و ﻳﺎ ﻛﻤﺒﻮد ﺟﻴﺮه ﺣﻔﻆ ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬دو دﻳﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﮔﺮوﻫﻲ ﺟﻴﺮه ﺧﻮد را ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ و ﺑﻪ‬
‫دﻓﻌﺎت ﻣﻲ ﺧﻮردﻧﺪ و دﻻﻳﻞ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﻫﻢ اراﺋﻪ ﻣﻲ دادﻧﺪ‪ .‬ﻛﻪ ﻣﻦ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﻪ ﺻﻒ آﻧﺎن ﭘﻴﻮﺳﺘﻢ‪.‬‬

‫وﺣﺸﺘﻨﺎﻛﺘﺮﻳﻦ ﻟﺤﻈﻪ ﻫﺎ در ‪ 24‬ﺳﺎﻋﺖ زﻧﺪﮔﻲ اردوﮔﺎﻫﻲ ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻴﺪاري ﺑﻮد‪ .‬زﻳﺮا ﺧﻮاب ﻣﺎ در ﺳﭙﻴﺪه دم ﮔﺮگ و‬
‫ﻣﻴﺶ ﺑﺎ ﻧﻮاﺧﺘﻦ ﺳﻪ ﺳﻮت ﭘﺎره ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﺎ را ﺑﻴﺮﺣﻤﺎﻧﻪ از ﺧﻮاب زاﻳﻴﺪه از ﺧﺴﺘﮕﻲ ﻣﻔﺮط و روﻳﺎ ﻫﺎي ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺟﺪا‬
‫ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ و در اﻳﻦ زﻣﺎن ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﻛﻔﺶ ﻫﺎي ﺧﻴﺲ ﺧﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﺪرت ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻴﻢ ﭘﺎﻫﺎي دردﻧﺎك و آﻣﺎس‬
‫ﻛﺮده ﺧﻮد را در آن ﻓﺮو ﺑﺮﻳﻢ ﻛﺸﻤﻜﺶ ﻛﻨﻴﻢ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ ﻏﺮوﻟﻨﺪﻫﺎي ﻣﻌﻤﻮل و ﻗﺮﻗﺮﻫﺎﻳﻲ ﻫﻢ ﺷﻨﻴﺪه ﻣﻲ ﺷﺪ ﻛﻪ ﻧﺎﺷﻲ از ﺑﺴﺘﻦ ﻛﻔﺶ ﺑﺎ ﺳﻴﻢ ﺑﻪ ﺟﺎي ﺑﻨﺪ ﻛﻔﺶ ﺑﻮد‪ .‬ﻳﻚ‬
‫روز ﺻﺒﺢ ﺻﺪاي ﮔﺮﻳﻪ ﻛﺴﻲ را ﺷﻨﻴﺪم ﻛﻪ او را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آدم ﺷﺠﺎع و ﺑﺎوﻗﺎري ﻣﻲ ﺷﻨﺎﺧﺘﻢ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﻣﺮد ﭼﻮﻧﺎن ﻛﻮدﻛﺎن ﻣﻲ ﮔﺮﻳﺴﺖ زﻳﺮا ﭘﺲ از ﻛﺸﻤﻜﺶ ﻓﺮاوان ﺑﺎ ﻛﻔﺶ ﻫﺎﻳﺶ ﻛﻪ ﺑﺮاﻳﺶ ﻛﻮﭼﻚ ﺷﺪه ﺑﻮد و‬
‫ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﭘﺎﻫﺎي آﻣﺎس ﻛﺮده اش را در آن ﺑﮕﻨﺠﺎﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺠﺒﻮر ﺷﺪه ﺑﻮد ﺑﺎ ﭘﺎﻫﺎي ﺑﺮﻫﻨﻪ در ﺑﺮف راه ﺑﺮود ﻣﻦ در ﭼﻨﻴﻦ‬
‫ﻟﺤﻈﺎت وﺣﺸﺘﻨﺎﻛﻲ ﻛﻤﻲ آراﻣﺶ ﻣﻲ ﻳﺎﻓﺘﻢ‪ ،‬ﺟﻴﺮه ﻧﺎﻧﻢ را از ﺟﻴﺐ در ﻣﻲ آوردم و ﺑﺎ اﺷﺘﻬﺎي ﻓﺮاوان از ذرآﺗﺶ ﻟﺬت‬
‫ﻣﻲ ﺟﺴﺘﻢ‪.‬‬
‫ﺑﺪي ﺗﻐﺬﻳﻪ و ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺑﻪ ﻏﺬاﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻧﺪﻳﺸﻴﺪن اﺣﺘﻤﺎﻻ روﺷﻦ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﭼﺮا ﻣﻌﻤﻮﻻ اﺷﺘﻬﺎي ﺟﻨﺴﻲ در ﻣﺎ از‬
‫ﺑﻴﻦ رﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﺟﺰ اﺛﺮات ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺿﺮﺑﻪ روﺣﻲ‪ ،‬اﻳﻦ ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻔﺴﻴﺮي ﺑﻮد ﻛﻪ رواﻧﺸﻨﺎس ﺑﺎﻳﺪ در اردوﮔﺎﻫﻬﺎي ﻣﺮداﻧﻪ در‬
‫ﻣﻮرد اﻳﻦ ﭘﺪﻳﺪه‪ ،‬ﻛﻪ ﺑﺮﻋﻜﺲ ﻫﻤﻪ ﺗﺎﺳﻴﺴﺎﺗﻲ ﻛﻪ اﻋﻀﺎي آن را ﻣﺮدان ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ دادﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ارﺗﺶ‪ ،‬اﻧﺤﺮاف ﺟﻨﺴﻲ‬
‫در اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﻛﻢ ﺑﻮد‪ ،‬ﺗﻮﺟﻪ ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬زﻧﺪاﻧﻲ ﺣﺘﻲ در ﺧﻮاب ﻫﻢ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺟﻨﺴﻲ ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬در‬
‫ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ اﺣﺴﺎﺳﺎت ﻧﺎﻛﺎم ﻣﺎﻧﺪه و ﻋﺎﻟﻲ او در ﻋﺎﻟﻢ ﺧﻮاب ﺗﺠﻠﻲ ﻣﻲ ﻛﺮد‪.‬‬
‫اﻛﺜﺮ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﺎ ﻏﻮﻃﻪ ور ﺷﺪن در ﻳﻚ زﻧﺪﮔﻲ ﺑﺪوي و ﺗﻼش در رﻫﺎﻳﻲ ﺟﺎﻧﺸﺎن‪ ،‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﺮ ﭼﻴﺰي ﻛﻪ ﺑﺎ اﻳﻦ‬
‫ﻫﺪف ﭘﻴﻮﻧﺪي ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﺑﻲ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻮدﻧﺪ و اﻳﻦ ﻧﺸﺎن ﻣﻲ داد ﻛﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ از اﺣﺴﺎﺳﺎت و ﻋﻮاﻃﻒ ﺗﻬﻲ ﺷﺪه اﻧﺪ‪ .‬ﻣﻦ اﻳﻦ‬

‫ﻣﺴﺎﻟﻪ را در اﻧﺘﻘﺎﻟﻢ از آﺷﻮﻳﺘﺲ ﺑﻪ اردوﮔﺎﻫﻲ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ داﺧﺎوا‪ 8‬درﻳﺎﻓﺘﻢ‪ .‬ﺗﺮﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﺎ را ﻣﻲ ﺑﺮد ﺣﺎﻣﻞ دو ﻫﺰار زﻧﺪاﻧﻲ‬
‫ﺑﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﺗﺮن از وﻳﻦ ﻣﻲ ﮔﺬﺷﺖ‪ .‬ﻧﻴﻤﻪ ﺷﺐ ﺑﻮد ﻛﻪ از ﻳﻜﻲ از اﻳﺴﺘﮕﺎﻫﻬﺎي ﻗﻄﺎر وﻳﻦ ﻣﻲ ﮔﺬﺷﺘﻴﻢ‪ .‬ﺗﺮن از ﺧﻴﺎﺑﺎﻧﻲ ﻣﻲ‬
‫ﮔﺬﺷﺖ ﻛﻪ ﻣﻦ ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺑﺴﻴﺎري از زﻧﺪﮔﻲ ام را‪ ،‬در واﻗﻊ ﺗﺎ ﭘﻴﺶ از اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ اﺳﺎرت ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮم در آﻧﺠﺎ ﺳﭙﺮي ﻛﺮده‬
‫ﺑﻮدم‪.‬‬
‫در ﻛﻮﭘﻪ ﻣﺎ ﻛﻪ داراي دو روزﻧﻪ ﻛﻮﭼﻚ ﻣﻴﻠﻪ دار ﺑﻮد‪ 50 ،‬ﺗﻦ زﻧﺪاﻧﻲ ﺟﺎ داده ﺷﺪه ﺑﻮد در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ ﻳﻚ ﮔﺮوه‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ‬
‫ﺑﺮاي ﭼﻤﺒﺎﺗﻤﻪ زدن روي ﻛﻒ ﻛﻮﭘﻪ ﺟﺎ داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻘﻴﻪ ﻛﻪ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻮدﻧﺪ ﺳﺎﻋﺘﻬﺎ ﺑﻪ اﻳﺴﺘﻨﺪ ﻛﻨﺎر آن روزﻧﻪ ﺟﻤﻊ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﮔﺮد ﭘﻨﺠﺮه ﺑﻮدﻧﺪ روي ﭘﻨﺠﻪ ﭘﺎ ﺳﺮك ﻣﻲ ﻛﺸﻴﺪﻧﺪ و ﻣﻨﻬﻢ ﺑﺎ ﻧﻴﻢ ﻧﮕﺎﻫﻲ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﺮس از ﻻﺑﻼي ﺳﺮ ﻫﻤﻪ ﺑﻪ‬
‫زادﮔﺎﻫﻢ ﻧﮕﺎه ﻣﻲ ﻛﺮدم‪ .‬از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﻓﻜﺮ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ ﻗﻄﺎر ﻣﺎ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻣﻮﺗﻬﻮزن در ﺣﺮﻛﺖ ﺑﻮد و ﺑﻴﺶ از ﻳﻚ ﻳﺎ دو‬
‫ﻫﻔﺘﻪ از ﻋﻤﺮﻣﺎن ﺑﺎﻗﻲ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺑﻴﺸﺘﺮ اﺣﺴﺎس ﻣﺮگ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ ﺗﺎ زﻧﺪﮔﻲ‪ .‬ﻳﻚ اﺣﺴﺎس ﻏﺮﻳﺰي در دروﻧﻢ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻓﻜﺮ ﻣﻲ‬
‫ﻛﺮدم ﻣﻦ ﺧﻴﺎﺑﺎﻧﻬﺎ‪ ،‬ﻣﻴﺪاﻧﻬﺎ و ﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎي دوران ﻛﻮدﻛﻲ ام را ﺑﺎ دﻳﺪﮔﺎن ﻳﻚ ﻣﺮده‪ ،‬ﻣﺮده اي ﻛﻪ از ﺟﻬﺎن دﻳﮕﺮي‬
‫ﺑﺎزﮔﺸﺘﻪ ﻧﮕﺎه ﻣﻲ ﻛﻨﻢ‪ ،‬ﻣﻦ ﺷﻬﺮ را ﻣﺜﻞ ﻳﻚ ﺷﻬﺮ ﺟﻦ زده ﻣﻲ دﻳﺪم‪ .‬ﭘﺲ از ﺳﺎﻋﺘﻬﺎ ﺗﺎﺧﻴﺮ ﺗﺮن اﻳﺴﺘﮕﺎه را ﺗﺮك ﻛﺮد‪ .‬و‬
‫اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺧﻴﺎﺑﺎن را دﻳﺪم‪-‬ﺧﻴﺎﺑﺎن ﺧﻮدﻣﺎن را! ﺟﻮاﻧﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺳﺎﻟﻬﺎ زﻧﺪﮔﻲ اردوﮔﺎﻫﻲ را ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﮔﺬارده ﺑﻮدﻧﺪ و‬
‫ﭼﻨﻴﻦ ﺳﻔﺮي ﺑﺮاﻳﺸﺎن روﻳﺪاد ﺑﺰرﮔﻲ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲ رﻓﺖ ﺑﺎ ﻋﺸﻖ از روزﻧﻪ ﺑﻪ ﺧﻴﺎﺑﺎن ﻫﺎ ﺧﻴﺮه ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ آﻧﺎن اﻟﺘﻤﺎس‬
‫ﻣﻲ ﻛﺮدم‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻢ ﺳﻠﻮﻟﻲ ﻫﺎﻳﻢ ﺗﻤﻨﺎ ﻣﻲ ﻛﺮدم ﺑﮕﺬارﻧﺪ ﺟﻠﻮي روزﻧﻪ ﺑﺎﻳﺴﺘﻢ و ﺗﻨﻬﺎ ﻳﻚ ﻟﺤﻈﻪ ﺷﻬﺮ را ﻧﮕﺎه ﻛﻨﻢ‪ .‬ﺗﻼش‬
‫ﻣﻲ ﻛﺮدم ﺑﻪ آﻧﺎن ﺑﻔﻬﻤﺎﻧﻢ ﻛﻪ در آن ﻟﺤﻈﻪ ﻧﮕﺎه ﻛﺮدن از آن روزﻧﻪ ﺑﺮاﻳﻢ ﭼﻪ ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ دارد‪.‬‬
‫ﺗﻘﺎﺿﺎﻳﻢ را ﺑﺎ ﺑﻲ ادﺑﻲ و رﻳﺸﺨﻨﺪ ﭘﺎﺳﺦ دادﻧﺪ‪» :‬ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﻲ ﺑﮕﻮﻳﻲ ﻫﻤﻪ ﻋﻤﺮت را در اﻳﻨﺠﺎ ﮔﺬراﻧﺪه اي؟ ﺧﻮب‪،‬‬
‫ﭘﺲ دﻳﺪﻧﻲ ﻫﺎ را ﺑﻪ اﻧﺪازه ﻛﺎﻓﻲ دﻳﺪه اي!«‬
‫‪ -8‬ﺷﻬﺮي در ﺑﺎوارﻳﺎي اوﻟﻴﺎ ‪ ،‬ﻧﺰدﻳﻚ ﻣﻮﻧﻴﺦ ﻣﺤﻞ اردوي ﻛﺎر اﺟﺒﺎري در زﻣﺎن ﻫﻴﺘﻠﺮ ‪).‬ﺑﺮﮔﺮداﻧﻨﺪه(‬

‫ﻣﻌﻤﻮﻻ در اردوﮔﺎه ﻳﻚ ﻧﻮع »ﺧﻤﻮدي ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ‪ «9‬ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ اﻟﺒﺘﻪ دو اﺳﺘﺜﻨﺎ وﺟﻮد داﺷﺖ‪:‬‬
‫ﺳﻴﺎﺳﺖ و دﻳﻦ‪ .‬ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻢ ﺑﮕﻮﻳﻢ در ﻫﻤﻪ اردوﮔﺎه ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺳﺨﻦ از ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻣﻲ رﻓﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻋﻤﺪه ﺑﺤﺚ ﻫﺎ ﺑﺮ‬
‫ﭘﺎﻳﻪ ﺷﺎﻳﻌﺎت ﺑﻮد‪ .‬ﺷﺎﻳﻌﻪ از ﮔﻮﺷﻪ اي درز ﻣﻲ ﻛﺮد و ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ در ﺳﺮاﺳﺮ اردوﮔﺎه رﻳﺸﻪ ﻣﻲ دواﻧﺪ‪ .‬ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺷﺎﻳﻌﺎﺗﻲ‬
‫ﻛﻪ در زﻣﻴﻨﻪ وﺿﻌﻴﺖ ارﺗﺶ رواج ﻣﻲ ﻳﺎﻓﺖ ﺿﺪ و ﻧﻘﻴﺾ ﺑﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺷﺎﻳﻌﺎت ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﻳﻜﻲ ﭘﺲ از دﻳﮕﺮي ﮔﻞ‬
‫ﻣﻲ ﻛﺮد و در ذﻫﻦ ﻫﻤﻪ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻣﻮﺟﺐ ﺟﻨﮓ اﻋﺼﺎب ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺴﻴﺎري ﻣﻮاﻗﻊ‪ ،‬اﻣﻴﺪ زﻧﺪاﻧﻴﺎن درﺑﺎره ﭘﺎﻳﺎن ﺳﺮﻳﻊ‬
‫ﺟﻨﮓ ﻛﻪ از ﺳﻮي اﻓﺮاد ﺧﻮش ﺑﻴﻦ ﺷﺎﻳﻊ ﺷﺪه ﺑﻮد ﻣﺒﺪل ﺑﻪ ﻧﻮﻣﻴﺪي ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺮﺧﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن دﻳﮕﺮ اﻣﻴﺪي ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ و‬
‫اﻳﻦ ﺑﻴﻤﺎران ﺧﻮش ﺑﻴﻦ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ روي اﻋﺼﺎب آدم ﭼﻨﮓ ﻣﻲ اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻋﻼﻳﻖ ﻣﺬﻫﺒﻲ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻛﻪ ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ ﺟﺎن ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﻧﺸﺎﻧﻲ از ﺻﻤﻴﻤﻴﺖ آﻧﺎن داﺷﺖ ﻛﻪ در ﺗﺼﻮر ﻣﻲ ﮔﻨﺠﻴﺪ‪ .‬ژرﻓﺎ‬
‫و ﻧﻴﺮوي ﻣﺬﻫﺒﻲ اﻏﻠﺐ ﺗﺎزه واردان را ﺑﻪ ﺷﮕﻔﺘﻲ وا ﻣﻲ داﺷﺖ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﻛﻪ در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ ﺳﺨﺖ اﻧﺴﺎن را زﻳﺮ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻗﺮار‬
‫ﻣﻲ داد‪ ،‬دﻋﺎﻫﺎ و ﻣﺮاﺳﻢ ﻣﺬﻫﺒﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ زﻧﺪاﻧﻴﺎن از ﺧﻮد اﺑﺪاع ﻛﺮده ﺑﻮدﻧﺪ و در ﮔﻮﺷﻪ ﻛﻠﺒﻪ اي‪ ،‬ﻳﺎ در ﺗﺎرﻳﻜﻲ ﻛﺎﻣﻴﻮن‬
‫ﻗﻔﻞ ﺷﺪه وﻳﮋه ﭼﻬﺎرﭘﺎﻳﺎن ﻛﻪ ﻣﺎ را از ﻣﺤﻞ ﻛﺎر دور اﻓﺘﺎده اي‪ ،‬ﺧﺴﺘﻪ و ﮔﺮﺳﻨﻪ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ در ﺟﺎﻣﻪ ﻫﺎي ژﻧﺪه ﺧﻮد‬
‫ﻣﻨﺠﻤﺪ ﺷﺪه ﺑﻮدﻳﻢ ﺑﻪ اردوﮔﺎه ﺑﺎز ﻣﻲ ﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺎي ﻣﻲ آوردﻧﺪ‪.‬‬
‫در زﻣﺴﺘﺎن و ﺑﻬﺎر ﺳﺎل ‪ 1945‬ﺗﻴﻔﻮس ﺷﺎﻳﻊ ﺷﺪ و ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﻫﻤﻪ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻪ اﻳﻦ ﺑﻴﻤﺎري ﻣﺒﺘﻼ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬درﺻﺪ ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ‬
‫اﻓﺮاد ﺿﻌﻴﻒ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﺗﻮان داﺷﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﻛﺎر ﺧﻮد اداﻣﻪ ﻣﻲ دادﻧﺪ ﺑﺎﻻ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻴﻤﺎران را ﺑﺴﺘﺮي ﻛﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻮد‪ .‬ﻧﻪ داروﻳﻲ وﺟﻮد داﺷﺖ و ﻧﻪ ﻣﺮاﻗﺒﺘﻲ‪ .‬ﭘﺎره اي از ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎي‬
‫ﺑﻴﻤﺎري ﺑﺴﻴﺎر ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻲ اﺷﺘﻬﺎﻳﻲ ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ ﻛﻨﺘﺮل ﺣﺘﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﻧﺎﭼﻴﺰ ﻏﺬا )ﻛﻪ ﺧﻄﺮ دﻳﮕﺮي ﺑﺮاي‬
‫زﻧﺪﮔﻴﺶ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲ رﻓﺖ( و ﺣﻤﻠﻪ ﻫﺎي وﺣﺸﺘﻨﺎك ﺳﺮﺳﺎم و ﻫﺬﻳﺎن از آن ﺟﻤﻠﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﺪﺗﺮﻳﻦ ﻣﻮرد ﻫﺬﻳﺎن داﻣﻨﮕﻴﺮ‬

‫‪1- Cultural Hibernation‬‬

‫ﻳﻜﻲ از دوﺳﺘﺎﻧﻢ ﺷﺪ‪ ،‬ﻛﻪ ﻓﻜﺮ ﻣﻲ ﻛﺮد در ﺣﺎل ﻣﺮگ اﺳﺖ و ﻣﻲ ﺧﻮاﺳﺖ دﻋﺎ ﺑﺨﻮاﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ در آن ﺣﺎل ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ‬
‫واژه ﻫﺎي ﻣﻨﺎﺳﺐ دﻋﺎ را ﺑﻴﺎﺑﺪ‪ .‬ﻣﻦ و ﺑﺴﻴﺎري دﻳﮕﺮ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻣﻲ ﻛﻮﺷﻴﺪﻳﻢ ﺑﺮاي اﻳﻨﻜﻪ دﭼﺎر ﺳﺮﺳﺎم ﻧﺸﻮﻳﻢ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺷﺐ‬
‫را ﺑﻴﺪار ﺑﻤﺎﻧﻴﻢ‪ .‬ﺳﺎﻋﺘﻬﺎ ﺗﻼش ﻣﻲ ﻛﺮدم ﺗﺎ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻢ ﺳﺨﻨﺮاﻧﻲ ﻫﺎﻳﻲ را در ذﻫﻦ ﺧﻮد آﻣﺎده ﻛﻨﻢ‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم آﻏﺎز ﺑﻪ ﻧﻮﺷﺘﻦ‬
‫ﻛﺘﺎﺑﻲ ﻛﺮدم ﻛﻪ در اﺗﺎق ﮔﻨﺪزداﻳﻲ آﺷﻮﻳﺘﺲ ﮔﻢ ﻛﺮده ﺑﻮدم‪ .‬اﻳﻦ ﺑﺎر واژه ﻫﺎي ﻛﻠﻴﺪي را ﺑﻪ ﺷﻴﻮه ﻛﻮﺗﺎه ﻧﻮﻳﺴﻲ و‬
‫روي ﭘﺎره ﻛﺎﻏﺬي ﻧﻮﺷﺘﻢ‪.‬‬
‫ﮔﻪ ﮔﺎﻫﻲ ﻫﻢ ﺟﻠﺴﺎت ﺑﺤﺚ ﻋﻠﻤﻲ در اردوﮔﺎه ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬ﻳﻜﺒﺎر ﺷﺎﻫﺪ ﭼﻴﺰي ﺑﻮدم ﻛﻪ ﻫﺮﮔﺰ در زﻧﺪﮔﻲ ﻋﺎدي‬
‫و ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ ﻋﻼﻳﻖ ﺣﺮﻓﻪ ام ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﺪﻳﺪه ﺑﻮدم و اﻳﻦ ﻳﻚ ﺟﻠﺴﻪ اﺣﻀﺎر روح ﺑﻮد‪ .‬ﺳﺮﭘﺮﺳﺖ ﭘﺰﺷﻜﺎن اردوﮔﺎه‬
‫ﻛﻪ ﻣﻲ داﻧﺴﺖ ﺗﺨﺼﺼﻢ روان ﭘﺰﺷﻜﻲ اﺳﺖ )و ﺧﻮد ﻳﻜﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻮد( از ﻣﻦ ﻫﻢ دﻋﻮت ﻛﺮده ﺑﻮد در اﻳﻦ ﺟﻠﺴﻪ‬
‫ﺣﻀﻮر ﻳﺎﺑﻢ‪ .‬اﻳﻦ ﺟﻠﺴﻪ در اﺗﺎق ﻛﻮﭼﻚ ﺧﺼﻮﺻﻲ او در ﺑﺨﺶ ﺑﻴﻤﺎران ﺑﺴﺘﺮي ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬ﺗﻌﺪاد ﻛﻤﻲ ﮔﺮد آﻣﺪه‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ در ﻣﻴﺎن آﻧﺎن‪ ،‬ﺑﺮﺧﻼف ﻗﺎﻧﻮن‪ ،‬اﻓﺴﺮي ﻫﻢ از ﺑﺨﺶ ﺑﻬﺪاري دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﺪ‪.‬‬
‫در اﻳﻨﺠﺎ ﻣﺮدي ﺑﺎ ﺧﻮاﻧﺪن دﻋﺎ‪ ،‬ﺷﺮوع ﺑﻪ اﺣﻀﺎر روح ﻛﺮد‪ .‬ﻣﻨﺸﻲ اردوﮔﺎه ﺑﺪون اﻳﻨﻜﻪ ﺧﻴﺎل ﻧﻮﺷﺘﻦ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ روي‬
‫زﻣﻴﻦ ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻮد و ﻳﻚ ﺑﺮگ ﻛﺎﻏﺬ ﺳﻔﻴﺪ ﻫﻢ ﺑﺮاﺑﺮش ﺑﻮد‪ .‬ده دﻗﻴﻘﻪ ﺑﻌﺪ )ﭘﺲ از اﻳﻨﻜﻪ ﺟﻠﺴﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ اﻳﻨﻜﻪ راﺑﻂ‬
‫ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺎ روح ارﺗﺒﺎط ﺑﺮﻗﺮار ﻛﻨﺪ( ﻣﺪاد ﻣﻨﺸﻲ ﺑﻪ آراﻣﻲ ﺧﻄﻮﻃﻲ روي ﻛﺎﻏﺬ رﺳﻢ ﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﻪ روﺷﻨﻲ واژه‬
‫»‪ «VAE.V‬ﺧﻮاﻧﺪه ﻣﻲ ﺷﺪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﻨﺸﻲ ﻫﺮﮔﺰ ﻻﺗﻴﻦ ﻧﻴﺎﻣﻮﺧﺘﻪ ﺑﻮد و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻫﺮﮔﺰ ﭘﻴﺶ از آن واژه ﻫﺎي‬
‫»‪ «Vae-victis‬را ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي واي ﺑﺮ ﻣﻐﻠﻮب اﺳﺖ را ﻧﺸﻨﻴﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻘﻴﺪه ﻣﻦ او ﺑﺎﻳﺪ ﻳﻜﺒﺎر اﻳﻦ واژه ﻫﺎ را ﭘﻴﺶ ﺗﺮ‬
‫ﺷﻨﻴﺪه ﺑﺎﺷﺪ و اﻛﻨﻮن ﺑﺪون اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ ﻳﺎد ﺑﻴﺎورد ﺑﻪ روح )ﺿﻤﻴﺮ ﻧﺎﺧﻮادآﮔﺎه او( ﺑﺎزﮔﺸﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬اﻳﻦ ﺟﻠﺴﻪ ﭼﻨﺪ ﻣﺎه ﭘﻴﺶ از‬
‫آزادي ﻣﺎ و در ﭘﺎﻳﺎن ﺟﻨﮓ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪ‪.‬‬

‫ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺎ در اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﻣﺤﻜﻮم ﺑﻪ ﻳﻚ زﻧﺪﮔﻲ ذﻫﻨﻲ و ﺟﺴﻤﻲ ﺑﺪوي ﺑﻮدﻳﻢ‪ ،‬اﻣﻜﺎن اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ‬
‫در ژرﻓﺎي زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻌﻨﻮي ﻧﻴﺰ ﻏﻮﻃﻪ ور ﺷﺪﻳﻢ‪ .‬ﺷﺎﻳﺪ اﻓﺮاد ﺣﺴﺎﺳﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻳﻚ زﻧﺪﮔﻲ روﺷﻨﻔﻜﺮاﻧﻪ ﭘﺮﺑﺎري ﻋﺎدت ﻛﺮده‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻴﺸﺘﺮ از دﻳﮕﺮان رﻧﺞ ﻣﻲ ﺑﺮدﻧﺪ )اﻳﻦ ﻋﺪه اﻏﻠﺐ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺑﺪﻧﻲ ﻇﺮﻳﻔﻲ داﺷﺘﻨﺪ( اﻣﺎ ﻛﻤﺘﺮ از دﻳﮕﺮان ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ‬
‫دروﻧﻲ آﻧﺎن آﺳﻴﺐ رﺳﻴﺪ‪ .‬آﻧﺎن ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ از ﻣﺤﻴﻂ وﺣﺸﺘﻨﺎك ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ دروﻧﻲ ﭘﺮﺑﺎر ﺧﻮد و ﺑﻪ آزادي ﻣﻌﻨﻮي‬
‫ﺑﺎزﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﭘﻲ ﺑﻪ اﻳﻦ راز آﺷﻜﺎر ﺑﺮد ﻛﻪ اﻏﻠﺐ دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﺪ ﻋﺪه اي از زﻧﺪاﻧﻴﺎن‬
‫ﺿﻌﻴﻒ و ﻧﺎﺗﻮان ﺑﻬﺘﺮ از ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪ ﺑﻮدﻧﺪ در ﺑﺮاﺑﺮ زﻧﺪﮔﻲ اردوﮔﺎﻫﻲ دوام ﻣﻲ آوردﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮاي اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺑﺮاي‬
‫ﺧﻮدم روﺷﻦ ﺷﻮد‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎرم ﺑﻪ ﺗﺠﺎرب ﺷﺨﺼﻲ ﺧﻮد ﺑﺎزﮔﺮدم‪ .‬ﺑﮕﺬارﻳﺪ ﺑﺮاﻳﺘﺎن ﺑﺎزﮔﻮ ﻛﻨﻢ ﻛﻪ در آن ﺳﺤﺮﮔﺎﻫﺎن‬
‫ﮔﺮگ و ﻣﻴﺶ ﻛﻪ ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻮدﻳﻢ ﭘﻴﺎده ﺑﻪ ﺳﻮي ﻣﺤﻞ ﻛﺎرﻣﺎن ﺑﺮوﻳﻢ ﭼﻪ اﺗﻔﺎﻗﻲ اﻓﺘﺎد‪.‬‬
‫ﻓﺮﻣﺎن ﻗﺪم رو ﺑﺎ ﻓﺮﻳﺎد ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﺻﺎدر ﻣﻲ ﺷﺪ‪» :‬ﮔﺮوه‪ ،‬ﻗﺪم رو! ﭼﭗ‪-‬دو‪-‬ﺳﻪ‪-‬ﭼﻬﺎر! ﭼﭗ‪-‬دو‪-‬ﺳﻪ‪-‬ﭼﻬﺎر! ﭼﭗ‪-‬دو‪-‬‬
‫ﺳﻪ‪-‬ﭼﻬﺎر! ﻧﻔﺮ اول ﺣﺮﻛﺖ‪ ،‬ﭼﭗ و ﭼﭗ و ﭼﭗ و ﭼﭗ! ﻛﻼﻫﻬﺎ ﺑﺮداﺷﺘﻪ!« ﻫﻨﻮز ﻫﻢ اﻳﻦ واژه ﻫﺎ در ﮔﻮش ﻣﻦ زﻧﮓ‬
‫ﻣﻲ زﻧﺪ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻓﺮﻣﺎن »ﻛﻼﻫﻬﺎ ﺑﺮداﺷﺘﻪ!« داده ﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺎ از دروازه اردوﮔﺎه ﮔﺬﺷﺘﻴﻢ و ﻧﻮراﻓﻜﻦ ﻫﺎي ﭼﺮﺧﺎن روي ﻣﺎ ﻣﻲ‬
‫ﭼﺮﺧﻴﺪ‪ .‬ﺑﻴﭽﺎره ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﺳﺮﻣﺎ ﭘﻴﺶ از اﻳﻨﻜﻪ اﺟﺎزه داده ﺷﻮد ﻛﻼﻫﻤﺎن را ﺑﻪ ﺳﺮ ﺑﮕﺬارﻳﻢ‪ ،‬ﻛﻼﻫﺶ را روي‬
‫ﮔﻮﺷﻬﺎﻳﺶ ﻛﺸﻴﺪه ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﻣﺎ در ﺗﺎرﻳﻜﻲ در اﻣﺘﺪاد ﺟﺎده اي ﻛﻪ از اردوﮔﺎه ﻣﻨﺸﻌﺐ ﻣﻲ ﺷﺪ روي ﺳﻨﮕﻬﺎي ﺑﺰرگ ﺳﻜﻨﺪري ﻣﻲ رﻓﺘﻴﻢ و ﺗﻮي‬
‫ﮔﻮداﻟﻬﺎي ﺑﺰرگ ﻣﻲ ﻟﻐﺰﻳﺪﻳﻢ ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﺎ را ﻫﻤﺮاﻫﻲ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺳﺮﻣﺎن ﻓﺮﻳﺎد ﻣﻲ زدﻧﺪ و ﺑﺎ ﻗﻨﺪاق ﺗﻔﻨﮓ ﻣﺎ را ﺑﻪ‬
‫ﭘﻴﺶ ﻣﻲ راﻧﺪﻧﺪ‪ .‬ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﭘﺎﻫﺎﻳﺸﺎن آﻣﺎس ﻛﺮده ﺑﻮد و ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ درﺳﺖ راه ﺑﺮوﻧﺪ ﺑﺎزوي رﻓﻴﻖ ﺧﻮد را ﻣﻲ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﻫﻴﭻ ﺳﺨﻨﻲ ﺷﻨﻴﺪه ﻧﻤﻲ ﺷﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﺳﻮز ﺳﺮﻣﺎ ﺣﺎﻟﻲ ﺑﺮاي ﺣﺮف زدن ﺑﺎﻗﻲ ﻧﻤﻲ ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬ﻣﺮدي ﻛﻪ ﻛﻨﺎر ﻣﻦ‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬دﻫﺎﻧﺶ را در ﻳﻘﻪ اش ﻛﻪ ﺑﺎﻻ ﻛﺸﻴﺪه ﺑﻮد ﻓﺮو ﺑﺮده و ﻧﺎﮔﻬﺎن در ﮔﻮﺷﻢ زﻣﺰﻣﻪ ﻛﺮد‪» :‬اﮔﺮ ﻫﻤﺴﺮان ﻣﺎ‪ ،‬ﻣﺎ را در اﻳﻦ‬

‫وﺿﻊ ﻣﻲ دﻳﺪﻧﺪ! اﻣﻴﺪوارم وﺿﻊ آﻧﺎن در اردوﮔﺎﻫﺸﺎن ﺑﻬﺘﺮ از ﻣﺎ ﺑﺎﺷﺪ و از ﺑﻼﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﺎ ﻣﻲ آﻳﺪ ﺧﺒﺮ ﻧﺪاﺷﺘﻪ‬
‫ﺑﺎﺷﻨﺪ‪«.‬‬
‫ﺳﺨﻨﺎن رﻓﻴﻘﻢ ﻣﺮا ﺑﻪ ﻳﺎد ﻫﻤﺴﺮم اﻧﺪاﺧﺖ‪ .‬در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮﻫﺎ ﻣﺴﺎﻓﺖ را روي ﻳﺨﻬﺎ ﺳﻜﻨﺪري ﻣﻲ ﺧﻮردﻳﻢ‪ ،‬ﺑﺎرﻫﺎ‬
‫از ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺣﺎﻳﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪ ،‬ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ را از روي زﻣﻴﻦ ﺑﻠﻨﺪ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ و ﺑﻪ ﭘﻴﺶ ﻣﻲ راﻧﺪﻳﻢ‪ ،‬اﻓﺘﺎن و‬
‫ﺧﻴﺰان در ﺣﺮﻛﺖ ﺑﻮدﻳﻢ‪ ،‬ﺑﺪون اﻳﻨﻜﻪ ﺳﺨﻨﻲ ﺑﮕﻮﻳﻴﻢ‪ .‬اﻣﺎ ﻫﺮ دو ﻣﻲ داﻧﺴﺘﻴﻢ‪ ،‬ﻛﻪ ﻫﺮ ﻳﻚ ﺑﻪ ﻫﻤﺴﺮ ﺧﻮد ﻣﻲ اﻧﺪﻳﺸﺪ‪.‬‬
‫ﮔﻬﮕﺎﻫﻲ ﺑﻪ آﺳﻤﺎن ﻛﻪ ﺳﺘﺎره ﻫﺎﻳﺶ در ﺣﺎل اﻓﻮل ﺑﻮد و روﺷﻨﺎﻳﻲ ﮔﻞ ﺑﻬﻲ رﻧﮓ ﺳﺤﺮ در ﭘﺲ ﺗﻮده اﺑﺮﻫﺎ ﺟﺎﻳﮕﻴﺮ‬
‫ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬ﻧﮕﺎه ﻣﻴﻜﺮدم‪ .‬اﻣﺎ ذﻫﻨﻢ ﺗﺼﻮﻳﺮ ﻫﻤﺴﺮم را رﻫﺎ ﻧﻤﻲ ﻛﺮد‪ .‬او را ﺑﺎ زﻳﺮﻛﻲ ﻣﺮﻣﻮزش ﻣﺠﺴﻢ ﻣﻲ ﻛﺮدم‪ .‬او ﺑﻪ ﻣﻦ‬
‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻲ داد‪ ،‬ﻟﺒﺨﻨﺪ او و ﻧﮕﺎه اﻃﻤﻴﻨﺎن ﺑﺨﺶ و رﻛﺶ را ﻣﻲ دﻳﺪم‪ .‬ﭼﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﭼﻪ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﮕﺎه او‬
‫در آن ﻟﺤﻈﻪ درﺧﺸﺎن ﺗﺮ از ﺧﻮرﺷﻴﺪي ﺑﻮد ﻛﻪ ﺧﻴﺎل ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻦ داﺷﺖ‪.‬‬
‫اﻧﺪﻳﺸﻪ اي در ﻣﻦ ﺷﻜﻔﺖ‪ :‬ﺑﺮاي ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺑﺎر در زﻧﺪﮔﻲ ام ﺣﻘﻴﻘﺘﻲ را ﻛﻪ ﺷﻌﺮاي ﺑﺴﻴﺎري ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﺗﺮاﻧﻪ ﺳﺮوده اﻧﺪ و‬
‫اﻧﺪﻳﺸﻤﻨﺪان ﺑﺴﻴﺎر ﻧﻴﺰ آﻧﺮا ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺣﻜﻤﺖ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﺑﻴﺎن داﺷﺘﻪ اﻧﺪ‪ ،‬دﻳﺪم‪ .‬اﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ‪ ،‬ﻛﻪ ﻋﺸﻖ ﻋﺎﻟﻲ ﺗﺮﻳﻦ و ﻧﻬﺎﻳﻲ‬
‫ﺗﺮﻳﻦ ﻫﺪﻓﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺸﺮ در آرزوي آﻧﺴﺖ‪ .‬و در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ رازي ﻛﻪ ﺷﻌﺮ ﺑﺸﺮ و اﻧﺪﻳﺸﻪ و ﺑﺎور‬
‫ﺑﺸﺮ ﺑﺎﻳﺪ آﺷﻜﺎر ﺳﺎزد‪ ،‬دﺳﺖ ﻳﺎﻓﺘﻢ‪ ،‬رﻫﺎﻳﻲ ﺑﺸﺮ از راه ﻋﺸﻖ و در ﻋﺸﻖ اﺳﺖ‪ .‬ﭘﻲ ﺑﺮدم ﻛﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺸﺮي ﻛﻪ‬
‫دﻳﮕﺮ ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰش را در اﻳﻦ ﺟﻬﺎن از دﺳﺖ داده‪ ،‬ﻫﻨﻮز ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﻲ و ﻋﺸﻖ ﺑﻴﻨﺪﻳﺸﺪ‪ ،‬وﻟﻮ ﺑﺮاي ﻟﺤﻈﻪ اي‬
‫ﻛﻮﺗﺎه‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻌﺸﻮﻗﺶ ﻣﻲ اﻧﺪﻳﺸﺪ‪ .‬ﺑﺸﺮ در ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﻛﻪ ﺧﻼ ﻛﺎﻣﻞ را ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ و ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻧﻴﺎزﻫﺎي دروﻧﻲ اش را‬
‫ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻋﻤﻞ ﻣﺜﺒﺘﻲ اﺑﺮاز ﻧﻤﺎﻳﺪ ﺗﻨﻬﺎ ﻛﺎري ﻛﻪ از او ﺑﺮ ﻣﻲ آﻳﺪ اﻳﻨﺴﺖ ﻛﻪ در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ رﻧﺠﻬﺎﻳﺶ را ﺑﻪ ﺷﻴﻮه اي راﺳﺘﻴﻦ‬
‫و ﺷﺮاﻓﺘﻤﻨﺪاﻧﻪ ﺗﺤﻤﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ از راه اﻧﺪﻳﺸﻴﺪن ﺑﻪ ﻣﻌﺸﻮق و ﺗﺠﺴﻢ ﺧﺎﻃﺮات ﺷﺮاﻓﺘﻤﻨﺪاﻧﻪ ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ اي ﻛﻪ از‬

‫ﻣﻌﺸﻮﻗﺶ دارد ﺧﻮد را ﺧﺸﻨﻮد ﮔﺮداﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮاي ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺑﺎر در زﻧﺪﮔﻲ ام ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي اﻳﻦ واژه ﻫﺎ ﭘﻲ ﺑﺮدم‪.‬‬
‫»ﻓﺮﺷﺘﮕﺎن در اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻫﺎي ﺷﻜﻮﻫﻤﻨﺪ اﺑﺪي و ﺑﻲ ﭘﺎﻳﺎن ﻏﺮﻗﻨﺪ‪«.‬‬
‫ﺟﻠﻮي ﻣﻦ ﻣﺮدي ﺳﻜﻨﺪري رﻓﺖ و ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﭘﺸﺖ ﺳﺮ او ﺑﻮدﻧﺪ روﻳﺶ اﻓﺘﺎدﻧﺪ ﻧﮕﻬﺒﺎن ﺑﻪ ﺳﻮي آﻧﺎن دوﻳﺪ و ﻫﻤﻪ را‬
‫ﺑﺎ ﺷﻼق زد و رﺷﺘﻪ اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻫﺎﻳﻢ ﺑﺮاي ﭼﻨﺪ ﻟﺤﻈﻪ ﭘﺎره ﺷﺪ‪.‬‬
‫اﻣﺎ ﺑﻪ زودي اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻫﺎﻳﻢ ﺑﺎر دﻳﮕﺮ راه ﺧﻮد را ﺑﺎزﻳﺎﻓﺖ و وﺟﻮد زﻧﺪاﻧﻴﺎن را ﻓﺮاﻣﻮش ﻛﺮدم و ﺑﻪ ﺟﻬﺎن ﺧﻮد ﺑﺎزﮔﺸﺘﻢ‬
‫و ﺑﺎ ﻣﻌﺸﻮﻗﻢ ﺑﻪ ﮔﻔﺘﮕﻮ ﭘﺮداﺧﺘﻢ‪ :‬از او ﭘﺮﺳﺶ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﺮدم و او ﺑﻪ ﻣﻦ ﭘﺎﺳﺦ داد‪ ،‬او ﻫﻢ ﭘﺮﺳﺸﻬﺎﻳﻲ ﻛﺮد و ﻣﻦ ﺑﻪ او‬
‫ﭘﺎﺳﺦ دآدم‪.‬‬
‫»اﻳﺴﺖ!« ﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﺤﻞ ﻛﺎرﻣﺎن رﺳﻴﺪه ﺑﻮدﻳﻢ‪ .‬ﻫﻤﻪ ﺑﺎ ﺷﺘﺎب ﺑﻪ درون ﻛﻠﺒﻪ ﺗﺎرﻳﻚ ﺳﺮازﻳﺮ ﺷﺪﻧﺪ ﺗﺎ اﺑﺰار ﻛﺎر ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﺑﻪ‬
‫ﭼﻨﮓ آورﻧﺪ‪ .‬ﻫﺮ زﻧﺪاﻧﻲ ﺑﻴﻞ ﻳﺎ ﻛﻠﻨﮕﻲ ﺑﺮداﺷﺖ‪.‬‬
‫»ﺷﻤﺎ ﺧﻮﻛﻬﺎ؟ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﻴﺪ ﺑﺠﻨﺒﻴﺪ؟« ﻣﺎ ﺑﻲ درﻧﮓ ﻫﺮ ﻳﻚ در ﮔﻮدال روز ﭘﻴﺶ وارد ﺷﺪﻳﻢ‪ .‬زﻣﻴﻦ ﻳﺦ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﺎ ﻓﺸﺎر‬
‫ﻛﻠﻨﮓ ﺷﻜﺎف ﺑﺮ ﻣﻲ داﺷﺖ و ﻧﻮك ﻛﻠﻨﮓ ﺟﺮﻗﻪ ﻣﻲ زد‪ .‬زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺧﺎﻣﻮش و ﻣﻐﺰﺷﺎن ﻛﺮﺧﺖ ﺷﺪه ﺑﻮد‪.‬‬
‫ذﻫﻦ ﻣﻦ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻫﻤﺴﺮم ﺑﻮد‪ .‬اﻧﺪﻳﺸﻪ اي از ذﻫﻨﻢ ﮔﺬﺷﺖ ﻛﻪ آﻳﺎ اﺻﻼ ﻫﻤﺴﺮم زﻧﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻦ ﺗﻨﻬﺎ ﻳﻚ ﭼﻴﺰ‬
‫را ﻣﻲ داﻧﺴﺘﻢ ﻛﻪ در اﻳﻨﺠﺎ آﻣﻮﺧﺘﻪ ام و آن اﻳﻦ ﻛﻪ ﻋﺸﻖ از ﺟﺴﻢ ﻣﻌﺸﻮق ﻫﻢ ﺑﺲ ﻓﺮاﺗﺮ ﻣﻲ رود و ﻣﻌﻨﺎي ژرف ﺧﻮد را‬
‫در ﻫﺴﺘﻲ ﻣﻌﻨﻮي ﺷﺨﺺ و در درون او ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ‪ .‬ﺣﺎل دﻳﮕﺮ ﻓﺮﻗﻲ ﻧﻤﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻌﺸﻮق ﺣﺎﺿﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﻳﺎ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺮده‬
‫ﺑﺎﺷﺪ ﻳﺎ زﻧﺪه‪ ،‬اﻳﻦ دﻳﮕﺮ اﻫﻤﻴﺘﻲ ﻧﺪارد‪.‬‬
‫ﻣﻦ ﻧﻤﻲ داﻧﺴﺘﻢ ﻫﻤﺴﺮم زﻧﺪه اﺳﺖ ﻳﺎ ﻧﻪ‪ ،‬و ﻫﻴﭻ راﻫﻲ ﻫﻢ ﺑﺮاي ﭘﻲ ﺑﺮدن ﻳﻪ اﻳﻦ اﻣﺮ ﻧﺪاﺷﺘﻢ‪) .‬در دوران زﻧﺪﮔﻲ‬
‫اردوﮔﺎﻫﻲ‪ ،‬ﻧﻪ ﻧﺎﻣﻪ اي درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲ داﺷﺘﻴﻢ و ﻧﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻴﻢ ﻧﺎﻣﻪ اي ﭘﺴﺖ ﻛﻨﻴﻢ( اﻣﺎ اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ در آن ﻟﺤﻈﻪ ﺑﺮاﻳﻢ‬
‫اﻫﻤﻴﺘﻲ ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬ﻧﻴﺎزي ﻧﺪاﺷﺘﻢ ﺣﻘﻴﻘﺖ را ﺑﻔﻬﻤﻢ‪ ،‬زﻳﺮا ﻫﻴﭻ ﭼﻴﺰ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺮ ﻧﻴﺮوي ﻋﺸﻖ ﻣﻦ‪ ،‬اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻫﺎﻳﻢ و ﺗﺼﻮﻳﺮ‬

‫ﻣﻌﺸﻮﻗﻢ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﮕﺬارد و ﺧﻠﻠﻲ وارد آورد‪ .‬اﮔﺮ در آن زﻣﺎن ﻣﻲ داﻧﺴﺘﻢ ﻫﻤﺴﺮم ﻣﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎز ﻫﻢ اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻫﺎﻳﻢ ﮔﺴﺴﺘﻪ‬
‫ﻧﻤﻲ ﺷﺪ و ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺑﻪ او ﻣﻲ اﻧﺪﻳﺸﻴﺪم و ﮔﻔﺘﮕﻮي ذﻫﻨﻲ ﻣﻦ ﻫﻤﭽﻨﺎن درﺧﺸﻨﺪه و ﺧﺸﻨﻮدﻛﻨﻨﺪه ﻣﻲ ﺑﻮد‪) .‬ﻣﺮا ﭼﻮن‬
‫ﻣﻬﺮي ﺑﺮ ﻗﻠﺒﺖ ﺑﺰن‪ ،‬ﻋﺸﻖ ﻫﻤﺎن اﻧﺪازه ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺮگ‪(.‬‬
‫ﺗﻘﻮﻳﺖ زﻧﺪﮔﻲ دروﻧﻲ ﺑﻪ زﻧﺪاﻧﻲ ﻛﻤﻚ ﻣﻲ ﻛﺮد ﺗﺎ از ﺧﻼ ﭘﺮﻳﺸﺎﻧﻲ و ﻓﻘﺮ روﺣﻲ ﻫﺴﺘﻲ ﺧﻮد از ﺣﺎل ﺑﮕﺮﻳﺰد و ﺑﻪ‬
‫ﮔﺬﺷﺘﻪ ﭘﻨﺎه ﺑﺮد‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم آزادي‪ ،‬ﺗﺨﻴﻞ او در روﻳﺪادﻫﺎي ﮔﺬﺷﺖ ﺳﻴﺮ ﻣﻲ ﻛﺮد‪ ،‬ﻛﻪ اﻏﻠﺐ ﻣﻬﻢ ﻫﻢ ﻧﺒﻮدﻧﺪ ﺑﻠﻜﻪ وﻗﺎﻳﻌﻲ ﺟﺰﻳﻲ ﺑﻪ‬
‫ﺷﻤﺎر ﻣﻲ رﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ذﻫﻦ دﻟﺘﻨﮓ او‪ ،‬ﺑﻪ آن روﻳﺪادﻫﺎ ﺷﻜﻮه ﻣﻲ ﺑﺨﺸﻴﺪ و اﻧﻬﺎ ﺧﺼﻮﻳﺎت ﻋﺠﻴﺒﻲ ﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬در‬
‫ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ ﺟﻬﺎن زﻧﺪاﻧﻴﺎن و وﺟﻮدﺷﺎن ﺑﺎ اﻧﻬﺎ ﻓﺎﺻﻠﻪ زﻳﺎدي داﺷﺖ روﺣﺸﺎن ﺑﺎ ﺣﺴﺮت و اﺷﺘﻴﺎق در آن ﻧﻔﻮذ ﻣﻲ ﻛﺮد و‬
‫ﻣﺘﺎﺛﺮ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬ﻣﻦ در ﻋﺎﻟﻢ ﺧﻴﺎل‪ ،‬اﺗﻮﺑﻮﺳﻲ ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺘﻢ و ﺑﻪ ﺳﻮي ﺧﺎﻧﻪ ام ﻣﻲ رﻓﺘﻢ‪ ،‬در ورودي آﭘﺎرﺗﻤﺎﻧﻢ را ﺑﺎز ﻣﻲ‬
‫ﻛﺮدم‪ ،‬ﭼﺮاﻏﻬﺎ را روﺷﻦ ﻣﻲ ﻛﺮدم‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﻠﻔﻦ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺷﺪ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻲ دادم‪ ،‬اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻣﺎ ﺣﺘﻲ ﺗﺎ اﻳﻦ ﺟﺰﻳﻴﺎت ﭘﻴﺶ ﻣﻲ‬
‫رﻓﺖ و اﻳﻦ ﺧﺎﻃﺮه ﻫﺎ ﺧﻮد ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻣﺎ را ﺗﺎ ﺣﺪ ﮔﺮﻳﻪ ﺑﺮاﻧﮕﻴﺰد‪.‬‬
‫ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻛﻪ زﻧﺪﮔﻲ دروﻧﻲ زﻧﺪاﻧﻲ ژرﻓﺘﺮ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬زﻳﺒﺎﻳﻲ ﻫﻨﺮ و ﻃﺒﻴﻌﺖ را ﻧﻴﺰ ﺑﻴﺶ از ﭘﻴﺶ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬و در‬
‫ﭼﻨﻴﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ اي ﺑﻮد ﻛﻪ زﻧﺪاﻧﻲ در اﺛﺮ ﻟﻤﺲ واﻗﻌﻲ آﻧﻬﺎ ﮔﺎﻫﻲ ﺣﺘﻲ وﺿﻌﻴﺖ ﻫﻮﻟﻨﺎك ﺧﻮد را ﻧﻴﺰ ﻓﺮاﻣﻮش ﻣﻲ ﻛﺮد‪.‬‬
‫اﮔﺮ ﻛﺴﻲ ﭼﻬﺮه ﻫﺎي ﻣﺎ را در ﺳﻔﺮ از آﺷﻮﻳﺘﺲ ﺑﻪ اردوﮔﺎه ﺑﺎوارﻳﺎ دﻳﺪه ﺑﻮد ﻛﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻧﮕﺎﻫﻬﺎي ﻣﺎ از ﭘﻨﺠﺮه ﻫﺎي ﻣﻴﻠﻪ‬
‫دار ﻛﻮﭼﻚ واﮔﻦ زﻧﺪان ﻛﻮﻫﻬﺎي ﺳﺎﻟﺰﺑﻮرگ و ﻗﻠﻪ ﻫﺎﻳﺸﺎن را ﻛﻪ در آﻓﺘﺎب ﻣﻲ درﺧﺸﻴﺪ ﺑﺎ ﭼﻪ ﺣﺮص و وﻟﻌﻲ ﻣﻲ‬
‫ﺑﻠﻌﻴﺪ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﺑﺎور ﻧﻤﻲ ﻛﺮد اﻳﻦ ﭼﻬﺮه ﻫﺎ از آن ﻣﺮداﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻤﻪ اﻣﻴﺪ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ و آزادي را از دﺳﺖ داده اﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ‬
‫وﺟﻮد اﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ و ﻳﺎ ﺷﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ آن ﻣﺎ ﺑﺎ زﻳﺒﺎﻳﻲ ﻃﺒﻴﻌﺖ ﻛﻪ ﻣﺪﺗﻬﺎ از آن ﺟﺪا ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮدﻳﻢ‪ ،‬ﺳﺤﺮ ﻣﻲ ﺷﺪﻳﻢ‪.‬‬

‫در اردوﮔﺎه ﻧﻴﺰ ﮔﺎه ﻣﺴﺤﻮر زﻳﺒﺎﻳﻲ ﻃﺒﻴﻌﺖ ﻣﻲ ﺷﺪﻳﻢ‪ .‬ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻳﻚ زﻧﺪاﻧﻲ ﺗﻮﺟﻪ رﻓﻴﻘﺶ را ﻛﻪ در ﻛﻨﺎر او ﻛﺎر‬
‫ﻣﻲ ﻛﺮد ﺑﻪ ﻣﻨﻈﺮه ﻓﺮوﻧﺸﺴﺘﻦ ﺧﻮرﺷﻴﺪ از ﻻﺑﻼي درﺧﺘﺎن ﻗﺪ ﺑﺮاﻓﺮاﺷﺘﻪ ﺟﻨﮕﻞ ﻫﺎي ﺑﺎوارﻳﺎ ﺟﻠﺐ ﻣﻲ ﻛﺮد‪) .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در‬
‫ﻧﻘﺎﺷﻲ اﺑﺮﻧﮓ ﻣﻌﺮوف دورر‪ 10‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ(‬
‫اﻳﻦ ﻫﻤﺎن ﺟﻨﮕﻠﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﺎ در وﺳﻂ آن ﻛﺎرﺧﺎﻧﻪ وﺳﻴﻊ اﺳﻠﺤﻪ ﺳﺎزي ﺑﻨﺎ ﻛﺮده ﺑﻮدﻳﻢ‪ .‬ﻳﻜﺮوز ﻏﺮوب‪ ،‬وﻗﺘﻴﻜﻪ در‬
‫ﻛﻒ ﻛﻠﺒﻪ ﻫﺎﻳﻤﺎن در ﺣﺎل اﺳﺘﺮاﺣﺖ و ﺑﻲ ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺧﺴﺘﻪ ﺑﻮدﻳﻢ و ﻛﺎﺳﻪ ﺳﻮپ در دﺳﺘﻤﺎن ﺑﻮد ﻳﻜﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﺎ ﺷﺘﺎب‬
‫وارد ﻛﻠﺒﻪ ﺷﺪ و از ﻣﺎ ﺧﻮاﺳﺖ ﺑﻪ زﻣﻴﻦ رژه ﺑﺮوﻳﻢ و ﻏﺮوب ﺧﻮرﺷﻴﺪ زﻳﺒﺎ را ﺗﻤﺎﺷﺎ ﻛﻨﻴﻢ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﺑﻪ ﺑﻴﺮون از ﻛﻠﺒﻪ رﻓﺘﻴﻢ‬
‫اﺑﺮﻫﺎي اﻧﺒﻮه را دﻳﺪﻳﻢ ﻛﻪ در ﻏﺮب ﻣﻲ درﺧﺸﻴﺪ و ﭘﻬﻨﻪ آﺳﻤﺎن ﺑﺎ اﺑﺮﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ در ﺣﺎل ﺑﺎژﮔﻮﻧﻲ ﺷﻜﻞ و رﻧﮓ‬
‫ﺑﻮد ﺟﺎن ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬اﺑﺮﻫﺎ از آﺑﻲ ﭘﻮﻻدي ﺑﻪ ﺳﺮخ آﺗﺸﻴﻦ ﺗﻐﻴﻴﺮ رﻧﮓ ﻣﻲ داد‪ ،‬ﮔﻮدال ﻫﺎي اب ﮔﺮﻓﺘﻪ زﻣﻴﻦ‪ ،‬آﺳﻤﺎن‬
‫درﺧﺸﺎن را ﻣﻨﻌﻜﺲ ﻣﻲ ﻛﺮد و ﻛﻠﺒﻪ ﻫﺎي ﮔﻠﻲ ﻏﻢ زده ﻣﺎ در ﺑﺮاﺑﺮ اﻳﻦ ﻣﻨﻈﺮه ﺑﺎﺷﻜﻮه‪ ،‬ﺗﻀﺎد ﻋﺠﻴﺒﻲ داﺷﺖ‪.‬‬
‫ﭘﺲ از ﭼﻨﺪ ﻟﺤﻈﻪ ﺧﺎﻣﻮﺷﻲ ﻳﻜﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻪ دﻳﮕﺮي ﮔﻔﺖ‪» :‬ﺟﻬﺎن ﭼﻘﺪر زﻳﺒﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺎﺷﺪ!«‬
‫ﻳﻜﺒﺎر ﻫﻢ ﻫﻤﻪ ﻣﺎ در ﮔﻮدال ﻫﺎ ﻛﺎر ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪ .‬ﺳﭙﻴﺪه دم ﺧﺎﻛﺴﺘﺮي ﺑﻮد‪ .‬آﺳﻤﺎن ﺑﺎﻻي ﺳﺮﻣﺎن ﻫﻢ ﺧﺎﻛﺴﺘﺮي ﺑﻮد‪،‬‬
‫ﺑﺮﻓﻲ ﻫﻢ ﻛﻪ در روﺷﻨﺎﻳﻲ ﭘﺮﻳﺪه رﻧﮓ ﺳﺤﺮ ﻣﻲ دﻳﺪم ﺧﺎﻛﺴﺘﺮي ﺑﻮد‪ ،‬ﺣﺘﻲ ﭼﻬﺮه ﻫﺎي رﻓﻘﺎي زﻧﺪاﻧﻲ ﺑﺎ آن ژﻧﺪه ﻫﺎﻳﻲ‬
‫ﻛﻪ ﺑﻪ ﺗﻦ داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺧﺎﻛﺴﺘﺮي ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲ رﺳﻴﺪ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﺎز ﻫﻢ در ﺧﺎﻣﻮﺷﻲ ﺑﺎ ﻫﻤﺴﺮم در ﮔﻔﺘﮕﻮ ﺑﻮدم‪ ،‬ﻳﺎ ﺷﺎﻳﺪ در ﺗﻼش‬
‫ﺑﻮدم دﻟﻴﻞ رﻧﺠﻬﺎﻳﻢ را و ﻣﺮگ ﺗﺪرﻳﺠﻲ ام را درﻳﺎﺑﻢ‪.‬‬
‫در آﺧﺮﻳﻦ اﻋﺘﺮاض ﺧﺸﻮﻧﺖ آﻣﻴﺰ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺮگ ﻧﺰدﻳﻚ‪ ،‬اﺣﺴﺎس ﻛﺮدم روﺣﻢ ﺗﻴﺮﮔﻴﻬﺎ را ﺷﻜﺎﻓﺘﻪ و ﺑﺮ ﻣﻲ ﺧﻴﺰد‪.‬‬
‫اﺣﺴﺎس ﻛﺮدم روﺣﻢ از آن ﺟﻬﺎن ﺑﻴﻬﻮده و ﺑﻲ ﻣﻌﻨﻲ اوج ﮔﺮﻓﺖ و از ﺟﺎﻳﻲ ﻧﺪاي ﭘﻴﺮوزﻣﻨﺪاﻧﻪ »ﺑﻠﻪ« را در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ‬

‫‪ -10‬دورر آﻟﺒﺮﺷﺖ ‪ ،‬ﻧﻘﺎش ‪ ،‬رﺳﺎم و ﺣﻜﺎك ﺑﺰرگ آﻟﻤﺎﻧﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻘﺎﺷﻲ او در ﻋﻴﻦ ﻗﺪرت و اﺻﺎﻟﺖ ﺗﺎ ﺣﺪودي ﺑﺪوي اﺳﺖ‪ .‬او ﻓﺮزﻧﺪ واﻗﻌﻲ‬
‫رﻧﺴﺎﻧﺲ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﭘﺮﺳﺸﻢ ﻛﻪ آﻳﺎ در آﻓﺮﻳﻨﺶ ﻫﺪف ﻏﺎﻳﻲ وﺟﻮد دارد‪ ،‬ﺷﻨﻴﺪم‪ .‬در آن ﻟﺤﻈﻪ در آن دورﻫﺎ ﭼﺮاﻏﻲ در ﻛﻠﺒﻪ روﺳﺘﺎﻳﻲ‬
‫روﺷﻦ ﺷﺪ‪ .‬ﻛﻠﺒﻪ ﭼﻮﻧﺎن ﺗﺎﺑﻠﻮي ﻧﻘﺎﺷﻲ‪ ،‬در ﻣﻴﺎن ﺳﭙﻴﺪه دم ﻏﻢ اﻧﮕﻴﺰ‪ ،‬ﺑﺎوارﻳﺎ در اﻓﻖ ﺑﺮﭘﺎي ﺑﻮد و ﻧﻮري در ﺗﺎرﻳﻜﻲ‬
‫درﺧﺸﻴﺪن ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫ﺳﺎﻋﺘﻬﺎ زﻣﻴﻦ ﻣﻨﺠﻤﺪ را ﺑﺎ ﻛﻠﻨﮓ ﻣﻲ ﺷﻜﺎﻓﺘﻢ‪ .‬ﻧﮕﻬﺒﺎن ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﻋﺒﻮر از آﻧﺠﺎ ﺗﺤﻘﻴﺮم ﻛﺮد‪ .‬ﻳﻜﺒﺎر دﻳﮕﺮ ﺑﺎ ﻫﻤﺴﺮم‬
‫راﺑﻄﻪ ﺑﺮﻗﺮار ﻛﺮدم‪ .‬ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺎ او ﺳﺨﻦ ﻣﻲ ﮔﻔﺘﻢ‪ ،‬ﺑﻴﺸﺘﺮ اﺣﺴﺎس ﻣﻲ ﻛﺮدم ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻢ ﻟﻤﺴﺶ ﻛﻨﻢ‪ ،‬دﺳﺘﻬﺎﻳﻢ را‬
‫ﺑﮕﺸﺎﻳﻢ و دﺳﺘﻬﺎﻳﺶ را در دﺳﺘﻢ ﺑﮕﻴﺮم‪ .‬اﺣﺴﺎﺳﻢ ﺑﺴﻴﺎر ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪ ﺑﻮد‪ ،‬او آﻧﺠﺎ ﺑﻮد و در ﻛﻨﺎر ﻣﻦ اﻳﺴﺘﺎده ﺑﻮد‪ ،‬در ﻫﻤﺎن‬
‫ﻟﺤﻈﻪ ﭘﺮﻧﺪه اي در ﺧﺎﻣﻮﺷﻲ ﻓﺮود آﻣﺪ و در ﺑﺮاﺑﺮم روي ﺗﻮده ﺧﺎﻛﻲ ﻛﻪ از ﮔﻮدال ﻛﻨﺪه ﺑﻮدم‪ ،‬ﻧﺸﺴﺖ و ﺑﺎ ﻧﮕﺎﻫﻲ‬
‫ﮔﻮﻳﺎ ﺑﻪ ﻣﻦ ﺧﻴﺮه ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﭘﻴﺶ از اﻳﻦ از ﻫﻨﺮ ﻳﺎد ﻛﺮدم‪ .‬آﻳﺎ در ﻳﻚ اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﻫﻨﺮ وﺟﻮد دارد؟ اﻳﻦ دﻳﮕﺮ ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ آن دارد ﻛﻪ‬
‫ﺷﺨﺺ ﭼﻪ ﭼﻴﺰي را ﻫﻨﺮ ﺑﻨﺎﻣﺪ‪ .‬ﮔﻬﮕﺎﻫﻲ ﻧﻮﻋﻲ ﻛﺎﺑﺎره ﺑﺮاﻳﻤﺎن ﺑﭙﺎ ﻣﻲ داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﻣﻮﻗﺘﺎ ﻛﻠﺒﻪ اي را ﺧﺎﻟﻲ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺪ‬
‫ﻧﻴﻤﻜﺖ ﭼﻮﺑﻲ را ﻛﻨﺎر ﻫﻢ ﻗﺮار ﻣﻲ دادﻧﺪ ﻳﺎ ﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﻴﺦ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ روي آن اﺟﺮا ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬ﺷﺎﻣﮕﺎه‪ ،‬ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ‬
‫در اردوﮔﺎه از اﻣﺘﻴﺎزاﺗﻲ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮدﻧﺪ‪ -‬ﻛﺎﭘﻮﻫﺎ و ﻛﺎرﮔﺮاﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﺠﺒﻮر ﻧﺒﻮدﻧﺪ ﺑﺮاي اﻧﺠﺎم ﻛﺎر اردوﮔﺎه را ﺑﻪ ﻣﻘﺼﺪ‬
‫ﻛﺎرﮔﺎﻫﻲ دور اﻓﺘﺎده ﺗﺮك ﻛﻨﻨﺪ‪ -‬در آﻧﺠﺎ ﮔﺮد ﻣﻲ آﻣﺪﻧﺪ‪ .‬ﻣﻲ آﻣﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﮕﻮﻳﻨﺪ و ﺑﺨﻨﺪﻧﺪ و ﺑﮕﺮﻳﻨﺪ و ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ را ﺑﻪ‬
‫دﺳﺖ ﻓﺮاﻣﻮﺷﻲ ﺳﭙﺎرﻧﺪ‪.‬‬
‫در اﻳﻦ ﻧﻮع ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎ ﺗﺮاﻧﻪ‪ ،‬ﺷﻌﺮ‪ ،‬ﻓﻜﺎﻫﻲ و ﻛﻨﺎﻳﻪ ﻫﺎﻳﻲ در ﻣﻮرد اردوﮔﺎه ﮔﻨﺠﺎﻧﻴﺪه ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪ اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎ ﺑﻪ‬
‫ﻣﻨﻈﻮر اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﺎ ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ را ﻓﺮاﻣﻮش ﻛﻨﻴﻢ و ﻓﺮاﻣﻮش ﻫﻢ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪ .‬اﻳﻦ ﮔﺮدﻫﻤﺎﻳﻲ ﻫﺎ ﺑﻪ اﻧﺪازه اي در روﺣﻴﻪ‬
‫ﻫﻤﻪ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻋﺪه اي از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ ﺑﺎ وﺟﻮد ﺧﺴﺘﮕﻲ روزاﻧﻪ و ﺑﺎ وﺟﻮدي ﻛﻪ ﺳﻬﻤﻴﻪ ﻏﺬاﻳﺸﺎن را از دﺳﺖ‬
‫ﻣﻲ دادﻧﺪ ﺑﻪ دﻳﺪن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎ ﻣﻲ آﻣﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫در ﻧﻴﻢ ﺳﺎﻋﺖ اﺳﺘﺮاﺣﺖ ﺑﺮاي ﺻﺮف ﻧﻬﺎر‪ ،‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺟﻴﺮه ﺳﻮپ ﻣﺎ را )ﻫﺰﻳﻨﻪ ﺳﻮپ را ﭘﻴﻤﺎﻧﻜﺎران ﻣﻲ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ ﻛﻪ‬
‫ﭘﻮل زﻳﺎدي ﻫﻢ ﺧﺮج آن ﻧﻤﻲ ﻛﺮدﻧﺪ( در ﻣﺤﻞ ﻛﺎر ﻣﻲ دادﻧﺪ‪ ،‬اﺟﺎزه داﺷﺘﻴﻢ ﺑﻪ ﻳﻜﻲ از اﺗﺎق ﻫﺎي ﻛﺎرﺧﺎﻧﻪ ﻧﺎﺗﻤﺎم‬
‫ﺑﺮوﻳﻢ‪ .‬ﺑﻪ ﻣﺤﺾ ورودﻣﺎن ﺑﻪ آﻧﺠﺎ ‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﻧﻔﺮ ﻳﻚ ﭼﻤﭽﻪ ﭘﺮ‪ ،‬ﺳﻮپ رﻗﻴﻖ داده ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ وﻟﻊ ﺳﻮپ را ﻣﺰه‬
‫ﻣﺰه ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪ ،‬ﻳﻚ زﻧﺪاﻧﻲ ﺑﺎﻻي ﻳﻚ ﺗﻐﺎر ﭼﻮﺑﻲ ﻣﻲ رﻓﺖ و آرﻳﺎي اﻳﺘﺎﻟﻴﺎﻳﻲ ﻣﻲ ﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﻣﺎ ﺑﺎ ﺷﻨﻴﺪن آواز‪ ،‬ﺳﺮﺷﺎر از‬
‫ﻟﺬت ﻣﻲ ﺷﺪﻳﻢ و ﺑﻪ او ﻗﻮل ﻣﻲ دادﻳﻢ ﻳﻚ ﭼﻤﭽﻪ دﻳﮕﺮ ﺳﻮپ از ﺗﻪ دﻳﮓ ﺑﻪ او ﺑﺪﻫﻴﻢ ﺳﻮپ ﺗﻪ دﻳﮓ ﻳﻌﻨﻲ ﺳﻮﭘﻲ ﻛﻪ‬
‫ﻧﺨﻮد ﻫﻢ ﻫﻤﺮاه داﺷﺖ!‬
‫در اردوﮔﺎه ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺗﻔﺮﻳﺢ و ﺳﺮﮔﺮﻣﻲ ﻛﺎر ﻣﺎ ﺑﻲ اﺟﺮ ﻧﻤﻲ ﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺮاي ﻛﻒ زدن و ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻛﺮدن ﻫﻢ‬
‫ﺳﻴﺒﻞ ﻣﺎن را ﭼﺮب ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼ ﻣﻦ ﺧﻮدم ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻢ ﻧﻈﺮ ﻣﻮاﻓﻖ ﺑﻲ رﺣﻤﺘﺮﻳﻦ ﻛﺎﭘﻮﻫﺎ را در اردوﮔﺎه‬
‫ﺟﻠﺐ ﻛﻨﻢ)و ﭼﻪ ﺧﻮﺷﺒﺨﺖ ﺑﻮدم ﻛﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﻧﻴﺎزي ﺑﻪ ﺗﻮﺟﻪ آﻧﺎن ﻧﺪاﺷﺘﻢ(‪ .‬اﻳﻦ ﻛﺎﭘﻮ ﺑﻪ دﻻﻳﻞ ﺑﻲ ﺷﻤﺎر »ﻛﺎﭘﻮي آدم‬
‫ﻛﺶ« ﻧﺎﻣﻴﺪه ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬داﺳﺘﺎن اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ روي داد‪ .‬ﻳﻚ روز ﻏﺮوب اﻓﺘﺨﺎر آﻧﺮا ﻳﺎﻓﺘﻢ ﻛﻪ دﻳﮕﺮ ﺑﺎر ﺑﻪ ﺟﻠﺴﻪ اﺣﻀﺎر ارواح‬
‫دﻋﻮت ﺷﻮم‪ .‬ﻫﻤﺎن ﺟﻤﻊ ﭘﻴﺸﻴﻦ ﻛﻪ رﻓﻘﺎي ﻧﺰدﻳﻚ ﭘﺰﺷﻚ اردوﮔﺎه ﺑﻮدﻧﺪ و از ﻫﻤﻪ ﻏﻴﺮﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﺗﺮ اﻓﺴﺮي از ﺑﺨﺶ‬
‫ﺑﻬﺪاري ﻧﻴﺰ در آﻧﺠﺎ ﮔﺮد آﻣﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻛﺎﭘﻮي آدم ﻛﺶ ﺗﺼﺎدﻓﺎ وارد اﺗﺎق ﺷﺪ و از او ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺷﺪ ﻳﻜﻲ از اﺷﻌﺎرش را‬
‫ﻛﻪ در اردوﮔﺎه ﻣﺸﻬﻮر ﻳﺎ ﻧﻨﮓ آور ﺗﻠﻘﻲ ﻣﻲ ﺷﺪ ﺑﺨﻮاﻧﺪ‪ .‬ﻧﻴﺎزي ﻧﺒﻮد دوﺑﺎر از او ﺑﺨﻮاﻫﻨﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﺑﻲ درﻧﮓ ﺗﻘﻮﻳﻤﺶ را‬
‫از ﺟﻴﺐ در آورد و ﺷﺮوع ﺑﻪ ﺧﻮاﻧﺪن ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎﻳﻲ از ﻫﻨﺮش ﻛﺮد‪ .‬ﺿﻤﻦ ﺧﻮاﻧﺪن ﻳﻜﻲ از اﺷﻌﺎر ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ اش ﺑﺮاي اﻳﻨﻜﻪ‬
‫ﻧﺨﻨﺪم آﻧﻘﺪر ﻟﺒﻢ را ﮔﺎز ﮔﺮﻓﺘﻢ ﻛﻪ آﺳﻴﺐ دﻳﺪ و ﺷﺎﻳﺪ ﻫﻤﻴﻦ ﺧﻮدﻣﻬﺎري‪ ،‬زﻧﺪﮔﻴﻢ را ﻧﺠﺎت داد‪ .‬از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﻛﻒ‬
‫ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺑﺮاﻳﺶ زدم‪ ،‬ﺣﺘﻲ اﮔﺮ ﺑﻨﺎ ﻣﻲ ﺷﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻨﺒﻴﻪ ﻣﺤﻜﻮم ﺑﻪ ﻛﺎر در ﮔﺮوه او ﻣﻲ ﺷﺪم زﻧﺪﮔﻴﻢ ﻧﺠﺎت ﭘﻴﺪا ﻛﺮده‬
‫ﺑﻮد‪ .‬ﻣﻦ ﺑﻴﺶ از آن ﻳﻚ روز در ﮔﺮوه اﻳﻦ ﻛﺎﭘﻮ ﻛﺎر ﻛﺮده ﺑﻮدم و ﻫﻤﺎن ﻳﻜﺮوز ﺑﺮاي ﻫﻔﺘﺎد ﭘﺸﺘﻢ ﻛﺎﻓﻲ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﺮ‬

‫ﺣﺎل اﻳﻨﻜﻪ ﻛﺎﭘﻮي آدم ﻛﺶ از زاوﻳﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﻣﺮا ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺧﻮد ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻣﻔﻴﺪ واﻗﻊ ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺎ ﻫﻴﺠﺎن ﻫﺮﭼﻪ‬
‫ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻛﻒ ﻣﻲ زدم‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ‪ ،‬ﭘﻴﮕﻴﺮي ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﻛﺎر ﻫﻨﺮي در اردوﮔﺎه ﺗﺎ ﺣﺪودي ﻛﺎر ﻣﻀﺤﻜﻲ ﺑﻮد‪ .‬زﻳﺮا ﺗﺎﺛﻴﺮ واﻗﻌﻲ ﻛﻪ ﻫﺮ‬
‫ﻧﻮع ﻛﺎر ﻫﻨﺮي ﻳﺎ آﻧﭽﻪ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻫﻨﺮ ﺑﻮد ﺑﺮ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻣﻲ ﮔﺬاﺷﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﺗﻀﺎدي ﺑﻮد ﻛﻪ از اﺟﺮاي ﻛﺎر ﻫﻨﺮي و‬
‫ﭘﻴﺸﻴﻨﻪ زﻧﺪﮔﻲ زﺟﺮ آور اردوﮔﺎه ﺑﺮ ﻣﻲ ﺧﻮاﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮﮔﺰ ﺷﺐ دوم ورودم را ﺑﻪ آﺷﻮﻳﺘﺲ ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﻤﻲ ﻛﻨﻢ‪ .‬در اﻳﻦ‬
‫ﺷﺐ از ﺧﻮاب ﻋﻤﻴﻘﻲ ﻛﻪ ﻧﺎﺷﻲ از ﺧﺴﺘﮕﻲ ﻣﻔﺮط ﺑﻮد ﺑﺎ ﻧﻮاي ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﺑﻴﺪار ﺷﺪم‪ .‬زﻧﺪاﻧﺒﺎن ارﺷﺪ ﻛﻠﺒﻪ ﻣﺎ در اﺗﺎﻗﺶ ﻛﻪ‬
‫ﺑﻪ ورودي ﻛﻠﺒﻪ ﻣﺎ ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻮد ﺟﺸﻨﻲ ﺑﻪ ﭘﺎ ﻛﺮده ﺑﻮد‪ .‬و آﻧﺎن ﺑﺎ ﻋﺮﺑﺪه ﻫﺎي ﻧﺎﺷﻲ از ﻣﺴﺘﻲ آﻫﻨﮕﻬﺎي ﻣﺒﺘﺬل ﻣﻲ‬
‫ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ‪ .‬ﻧﺎﮔﻬﺎن ﺳﻜﻮت ﻫﻤﻪ ﺟﺎ را ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺖ و در دل ﺗﺎرﻳﻜﻲ ﺷﺐ وﻳﻮﻟﻮﻧﻲ ﻳﻚ آﻫﻨﮓ ﺑﺴﻴﺎر ﻏﻢ اﻧﮕﻴﺰ ﺗﺎﻧﮕﻮ را‬
‫ﻣﻲ ﻧﻮاﺧﺖ‪ ،‬آﻫﻨﮕﻬﺎي اﺳﺘﺜﻨﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ وﺟﻮد ﻗﺪﻳﻤﻲ ﺑﻮدن ارزش ﺧﻮد را ﺣﻔﻆ ﻛﺮده ﺑﻮد‪ .‬وﻳﻮﻟﻮن ﻣﻲ ﮔﺮﻳﺴﺖ و‬
‫وﺟﻮد ﻣﻨﻬﻢ ﻫﻤﺮاه آن ﻧﺎﻟﻪ ﻣﻲ ﻛﺮد‪ ،‬زﻳﺮا آﻧﺮوز ﺑﻴﺴﺖ و ﭼﻬﺎرﻣﻴﻦ ﺑﻬﺎر زﻧﺪﮔﻲ ﻳﻜﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻮد‪ .‬آن ﺷﺨﺺ در‬
‫ﻗﺴﻤﺖ دﻳﮕﺮي از اردوﮔﺎه آﺷﻮﻳﺘﺲ اﺳﻴﺮ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺷﺎﻳﺪ ﭼﻨﺪ ﺻﺪ ﻣﺘﺮ و ﻳﺎ ﻳﻚ ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ ﺑﺎ ﻣﺎ ﻓﺎﺻﻠﻪ داﺷﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل‬
‫و ﺑﺎ اﻳﻦ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻧﺰدﻳﻚ‪ ،‬ﻣﺎ ﺑﻪ او دﺳﺘﺮﺳﻲ ﻧﺪاﺷﺘﻴﻢ‪ .‬آن ﺷﺨﺺ ﻛﺴﻲ ﺟﺰ ﻫﻤﺴﺮم ﻧﺒﻮد‪.‬‬
‫ﺷﺎﻳﺪ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ در اﻳﻦ زﻧﺪاﻧﻬﺎ ﻧﺒﻮده اﻧﺪ از ﺷﻨﻴﺪن اﻳﻨﻜﻪ در اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﻧﻤﺎﻳﺶ ﻫﻨﺮي ﻫﻢ وﺟﻮد داﺷﺖ‬
‫ﺷﮕﻔﺖ زده ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﺎﻳﻪ ﺷﮕﻔﺘﻲ اﺳﺖ‪ ،‬روﺣﻴﻪ ﺷﻮﺧﻲ و ﻣﺰاﺣﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ در اردوﮔﺎه ﺣﺎﻛﻢ ﺑﻮد‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ از‬
‫ﻧﻮع ﻣﻼﻳﻢ و ﺗﻨﻬﺎ ﭼﻨﺪ ﺛﺎﻧﻴﻪ ﻳﺎ دﻗﻴﻘﻪ اي ذﻫﻦ ﻣﺎ را ﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﺸﻐﻮل ﻣﻲ داﺷﺖ‪ .‬ﺷﻮﺧﻲ ﻳﻜﻲ دﻳﮕﺮ از اﺳﻠﺤﻪ ﻫﺎي روح‬
‫ﺑﻮد ﻛﻪ در ﻣﺒﺎرزه ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺣﻔﻆ ﺟﺎن ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ رﻓﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ دﻳﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﻮﺧﻲ ﺑﻴﺶ از ﻫﺮ ﭼﻴﺰ دﻳﮕﺮي در ﺳﺎﺧﺖ ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ اﻧﺴﺎن را از ﺷﺮاﻳﻂ ﺳﺨﺖ‬
‫ﻣﻮﺟﻮد ﺟﺪا ﺳﺎزد و ﺑﻪ او ﺗﻮاﻧﻲ ﺑﺒﺨﺸﺪ ﺗﺎ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺳﺨﺘﻴﻬﺎ و زﺷﺘﻴﻬﺎ ﺑﺮﺧﻴﺰد‪ ،‬وﻟﻮ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺮاي ﭼﻨﺪ ﺛﺎﻧﻴﻪ ﺑﻮده‬

‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﻦ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻢ ﺑﻪ ﻳﻜﻲ از دوﺳﺘﺎﻧﻢ ﻛﻪ در ﻛﻨﺎر ﻣﻦ در ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻲ ﻛﺎر ﻣﻲ ﻛﺮد ﻳﺎد دﻫﻢ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺷﻮخ ﻃﺒﻌﻲ را ﻓﺮا‬
‫ﮔﻴﺮد‪ .‬ﺑﻪ او ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﻛﺮدم ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺑﮕﻴﺮﻳﻢ روزاﻧﻪ دﺳﺖ ﻛﻢ ﻳﻚ داﺳﺘﺎن ﺗﻔﺮﻳﺤﻲ ﺑﺴﺎزﻳﻢ‪ ،‬ﻛﻪ درون ﻣﺎﻳﻪ آن درﺑﺎره‬
‫روﻳﺪادي ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻳﻚ روز ﭘﺲ از آزادي ﻣﺎ اﺗﻔﺎق ﺑﻴﻔﺘﺪ‪ .‬دوﺳﺖ ﻣﻦ ﺟﺮاح‪ ،‬و ﻣﻌﺎون ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎن ﺑﺰرﮔﻲ‬
‫ﺑﻮد‪ .‬ﻳﻜﺒﺎر ﺳﻌﻲ ﻛﺮدم او را ﺑﺨﻨﺪاﻧﻢ و ﮔﻔﺘﻢ ﻛﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻋﺎدات زﻧﺪﮔﻲ اردوﮔﺎﻫﻲ را از ﺳﺮ ﺑﺪر ﻛﻨﺪ‪ .‬در‬
‫ﻣﺤﻞ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن )ﺑﻪ وﻳﮋه ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺑﺎزرس ﻣﻲ آﻣﺪ( ﺳﺮﻛﺎرﮔﺮ ﻣﺎ را ﺑﺎ ﻓﺮﻳﺎد‪» ،‬ﺑﺠﻨﺒﻴﺪ‪،‬ﺑﺠﻨﺒﻴﺪ« ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻣﻲ ﻛﺮد ﻛﻪ‬
‫ﺳﺮﻳﻊ ﺗﺮ ﻛﺎر ﻛﻨﻴﻢ‪.‬‬
‫ﺑﺪوﺳﺘﻢ ﮔﻔﺘﻢ‪» ،‬روزي ﺗﻮ ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎن ﭘﻴﺸﻴﻦ ﺧﻮد ﺑﺎز ﻣﻲ ﮔﺮدي و روزي ﻛﻪ ﻣﺸﻐﻮل ﻋﻤﻞ ﺟﺮاﺣﻲ ﺣﺴﺎﺳﻲ ﻫﺴﺘﻲ‪،‬‬
‫در اﺗﺎق ﻋﻤﻞ ﺑﺎز ﻣﻲ ﺷﻮد و ﻧﺎﮔﻬﺎن ﺳﺮﻛﺎرﮔﺮ ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎن ﺑﺎ ﺷﺘﺎب وارد ﻣﻲ ﺷﻮد و ورود ﺟﺮاح ارﺷﺪ را ﺑﺎ ﻓﺮﻳﺎد‬
‫»ﺑﺠﻨﺒﻴﺪ‪ ،‬ﺑﺠﻨﺒﻴﺪ!« اﻋﻼم ﻣﻲ دارد‪«.‬‬
‫ﮔﺎﻫﻲ ﺳﺎﻳﺮ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻧﻴﺰ داﺳﺘﺎﻧﻬﺎي ﺟﺎﻟﺒﻲ درﺑﺎره آﻳﻨﺪه ﻣﻲ ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼ ﺷﺒﻲ را ﻣﺠﺴﻢ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺷﺎم دﻋﻮت‬
‫ﺷﺪه اﻧﺪ‪ ،‬ﻓﺮاﻣﻮش ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﻛﺠﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ و وﻗﺘﻲ ﺑﺎ ﺳﻮپ ﭘﺬﻳﺮاﻳﻲ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﻴﺰﺑﺎن اﻟﺘﻤﺎس ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﭼﻤﭽﻪ را‬
‫»ﺑﻪ ﺗﻪ دﻳﮓ ﺑﺰن« و ﺳﻮپ ﺑﺪه ﺗﺎ ﻣﻘﺪاري ﻧﺨﻮد ﻫﻢ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫اﻧﺴﺎن وﻗﺘﻲ ﺗﻼش ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻫﻨﺮ زﻳﺴﺘﻦ را ﻓﺮاﮔﻴﺮد‪ ،‬اﻳﻦ ﺗﻼش ﻛﻪ ﺑﺮاي اﻳﺠﺎد روﺣﻴﻪ ﺷﻮخ ﻃﺒﻌﻲ و ﺧﻮﺷﻤﺰﮔﻲ و ﺑﻪ‬
‫ﺧﺎﻃﺮ ﺗﺤﻤﻞ ﺷﺮاﻳﻂ زﻳﺴﺘﻲ ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﺧﻮد ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ رود ﺷﮕﺮد ﺷﮕﻔﺖ اﻧﮕﻴﺰي ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﺷﮕﺮد را ﺣﺘﻲ در‬
‫اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﻫﻢ ﺑﺎ وﺟﻮد رﻧﺞ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑﻜﺎر ﺑﺮد‪ .‬ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﻣﻄﻠﺐ را ﺑﺸﻜﺎﻓﻢ‪ :‬رﻧﺞ اﻧﺴﺎن ﺷﺒﻴﻪ ﻋﻤﻞ‬
‫ﻛﺮد ﮔﺎز اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ اﮔﺮ ﻣﻘﺪار ﻣﻌﻴﻨﻲ از ﮔﺎز را ﺑﺎ ﺗﻠﻤﺒﻪ وارد اﺗﺎق ﺧﺎﻟﻲ ﺑﻜﻨﻴﻢ‪ ،‬اﺗﺎق ﻫﺮ ﻗﺪر ﻫﻢ ﻛﻪ ﺑﺰرگ ﺑﺎﺷﺪ‪،‬‬
‫ﺗﻠﻤﺒﻪ اﺗﺎق را ﭘﺮ از ﮔﺎز ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﺮد‪ .‬و آﻧﺮا ﻳﻜﺴﺎن و ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﻗﺴﻤﺖ ﻫﺎي اﺗﺎق ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﺎﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‬

‫رﻧﺞ ﭼﻪ ﻛﻢ و ﭼﻪ زﻳﺎد روح ﺑﺸﺮ و ﺿﻤﻴﺮ آﮔﺎه او را آزار ﺧﻮاﻫﺪ داد‪ .‬از اﻳﻨﺮو ﻣﻲ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻛﻪ »ﻣﻴﺰان« رﻧﺞ ﺑﺸﺮ‬
‫ﻛﺎﻣﻼ ﻧﺴﺒﻲ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﻣﻲ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ روﻳﺪاد ﺑﺴﻴﺎر ﻧﺎﭼﻴﺰي ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﺷﺎدﻣﺎﻧﻴﻬﺎ ﮔﺮدد‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺎل‬
‫واﻗﻌﻪ اي را ﻛﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﺳﻔﺮﻣﺎن از آﺷﻮﻳﺘﺲ ﺑﻪ اردوﮔﺎﻫﻲ ﻛﻪ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ داﺧﺎوا ﺑﻮد رخ داد‪ ،‬ﺑﺮاﻳﺘﺎن ﺑﺎزﮔﻮ ﻣﻲ ﻛﻨﻢ‪ .‬ﻣﺎ‬
‫ﻫﻤﻪ ﻧﮕﺮان ﺑﻮدﻳﻢ ﻛﻪ ﻣﻘﺼﺪ ﻣﺎ‪ ،‬اردوﮔﺎه ﻣﻮﺗﻬﻮرن ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺗﺸﻮﻳﺶ ﻣﺎ ﺑﺎ ﻧﺰدﻳﻚ ﺷﺪن ﺑﻪ ﭘﻠﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ روي داﻧﻮب ﺑﻮد‬
‫ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬زﻳﺮا رﻓﻘﺎي ﺑﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﻲ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﺗﺮن ﺑﺮاي رﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﻣﻮﺗﻬﻮزن ﺑﺎﻳﺪ از روي ﭘﻞ ﺑﮕﺬرد‪ .‬ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﭼﻨﻴﻦ‬
‫ﺣﻮادﺛﻲ را ﻧﺪﻳﺪه اﻧﺪ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﭘﺎﻳﻜﻮﺑﻲ ﺷﺎدﻣﺎﻧﻪ اي را ﻛﻪ زﻧﺪاﻧﻴﺎن در ﺗﺮن ﺑﺮ ﭘﺎ ﻛﺮدﻧﺪ ﺗﺼﻮر ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬آﻧﺎن‬
‫وﻗﺘﻲ دﻳﺪﻧﺪ ﺗﺮن از روي ﭘﻞ ﻧﮕﺬﺷﺖ و در ﻋﻮض »ﺗﻨﻬﺎ« ﺑﻪ ﺳﻮي اردوﮔﺎه داﺧﺎوا رﻓﺖ ﺳﺮ از ﭘﺎ ﻧﻤﻲ ﺷﻨﺎﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫و اﻣﺎ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ورودﻣﺎن ﺑﻪ اردوﮔﺎه ﭘﺲ از دو روز و ﺳﻪ ﺷﺐ ﺳﻔﺮ ﭼﻪ اﺗﻔﺎﻗﻲ اﻓﺘﺎد؟ ﺟﺎ ﺑﺴﻨﺪه ﺑﺮاي ﻫﺮ ﻧﻔﺮ ﻧﺒﻮد ﺗﺎ‬
‫ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﭼﻤﺒﺎﺗﻤﻪ روي زﻣﻴﻦ ﺑﻨﺸﻴﻨﺪ‪ .‬اﻛﺜﺮ ﻣﺎ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻮدﻳﻢ ﻫﻤﻪ راه را ﺑﺎﻳﺴﺘﻴﻢ‪ .‬ﻋﺪه ﻛﻤﻲ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﺖ روي ﺣﺼﻴﺮﻫﺎي‬
‫ﭘﺎره اي ﻛﻪ از ادرار زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺧﻴﺲ ﺑﻮد ﭼﻤﺒﺎﺗﻤﻪ زده ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﻮﻗﻌﻲ ﻛﻪ وارد اردوﮔﺎه ﺷﺪﻳﻢ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﻬﻤﻲ ﻛﻪ از‬
‫زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺳﺎﻟﺨﻮرده ﺗﺮ ﺷﻨﻴﺪﻳﻢ اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ اﻳﻦ اردوﮔﺎه ﻧﺴﺒﺘﺎ ﻛﻮﭼﻚ )ﺟﻤﻌﻴﺖ آن ‪ 2500‬ﻧﻔﺮ ﺑﻮد( ﻧﻪ ﻛﻮره آدم‬
‫ﺳﻮزي دارد و ﻧﻪ اﺗﺎق ﮔﺎز! ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ ﻛﻪ ﺷﺨﺼﻲ ﻛﻪ از ﭘﺎ اﻓﺘﺎد ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎ ﺑﻪ اﺗﺎق ﮔﺎز ﻓﺮﺳﺘﺎده ﻧﻤﻲ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎﻳﺪ‬
‫ﻣﻨﺘﻈﺮ ﻣﻲ ﺷﺪ ﺗﺎ ﻫﻤﺮاه )ﮔﺮوه ﺑﻴﻤﺎران( ﺑﻪ آﺷﻮﻳﺘﺲ ﻓﺮﺳﺘﺎده ﺷﻮد‪ .‬ﻫﻤﻴﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﺴﺮت ﺑﺨﺶ ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪ ﻛﻪ ﺳﺮدﻣﺎغ‬
‫ﺑﻴﺎﻳﻴﻢ‪ .‬آرزوي ﻧﮕﻬﺒﺎن ارﺷﺪ ﻛﻠﺒﻪ ﻣﺎ در آﺷﻮﻳﺘﺲ ﺑﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﭘﻴﻮﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺎ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﺑﻪ ﻣﺤﻠﻲ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﺪه ﺑﻮدﻳﻢ ﻛﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬
‫آﺷﻮﻳﺘﺲ »دود ﻛﺸﻲ« در ﻛﺎر ﻧﺒﻮد‪ .‬ﺑﺎ وﺟﻮد ﻫﻤﻪ ﻣﺸﻘﺎﺗﻲ ﻛﻪ در ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻋﺖ آﻳﻨﺪه در اﻧﺘﻈﺎرﻣﺎن ﺑﻮد‪ ،‬ﺷﻮﺧﻲ و‬
‫ﻟﻮدﮔﻲ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪.‬‬

‫وﻗﺘﻲ ﻣﺎ ﺗﺎزه واردﻳﻦ را ﺷﻤﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻳﻜﻲ از ﻣﺎ ﻛﻢ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ در ﺑﺎران و ﺑﺎد ﺳﺮد آﻧﻘﺪر ﻣﻨﺘﻈﺮ ﻣﻲ ﻣﺎﻧﺪﻳﻢ ﺗﺎ‬
‫ﻓﺮد ﮔﻤﺸﺪه ﭘﻴﺪا ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم اﻳﻦ زﻧﺪاﻧﻲ را در ﻛﻠﺒﻪ اي ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ ﻛﻪ از ﺷﺪت ﺧﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﺧﻮاب رﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬در اﻳﻨﺠﺎ‬
‫ﺣﻀﻮر و ﻏﻴﺎب ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ ﻣﺎﻧﻮر ﺗﻨﺒﻴﻬﻲ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ ﻛﻪ ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻮدﻳﻢ ﺗﻤﺎم آﻧﺸﺐ و ﺗﺎ دﻳﺮوﻗﺖ ﺻﺒﺢ روز ﺑﻌﺪ در‬
‫ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ از ﺳﺮﻣﺎ ﻣﻨﺠﻤﺪ و از ﺑﺎران ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻮش آب ﻛﺸﻴﺪه ﺷﺪه ﺑﻮدﻳﻢ‪ ،‬ﺧﺴﺘﻪ از ﺳﻔﺮ دراز در ﻓﻀﺎي ﺑﺎز ﺑﺎﻳﺴﺘﻴﻢ‪ .‬ﺑﺎ ﻫﻤﻪ‬
‫اﻳﻦ ﻧﺎراﺣﺘﻲ ﻫﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﺧﺸﻨﻮد ﺑﻮدﻳﻢ از اﻳﻨﻜﻪ در اﻳﻦ اردوﮔﺎه دودﻛﺸﻲ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ و ﺗﺎ آﺷﻮﻳﺘﺲ ﻫﻢ راه درازي‬
‫ﺑﻮد‪.‬‬
‫روزي دﺳﺘﻪ اي از ﻣﺤﻜﻮﻣﻴﻦ را در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ از ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﺎرﮔﺎه ﻣﺎ ﻣﻲ ﮔﺬﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬دﻳﺪﻳﻢ‪ .‬و آﻧﺮوز ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﺴﺒﻲ ﺑﻮدن‬
‫ﻫﻤﻪ رﻧﺠﻬﺎ ﭘﻲ ﺑﺮدﻳﻢ‪ .‬ﻣﺎ ﺑﻪ آن زﻧﺪاﻧﻴﺎن و زﻧﺪﮔﻲ ﻧﺴﺒﺘﺎ ﻣﻨﻈﻢ و ﺧﻮب آﻧﺎن ﻏﺒﻄﻪ ﺧﻮردﻳﻢ‪ .‬ﺑﺎ اﻧﺪوه ﺑﻪ وﺿﻊ آﻧﺎن‬
‫ﺣﺴﺮت ﻣﻲ ﺧﻮردﻳﻢ ﻛﻪ ﻣﻄﻤﺌﻨﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﻣﺮﺗﺒﺎ ﺣﻤﺎم ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ‪ ،‬ﻳﻘﻴﻨﺎ آﻧﺎن ﻣﺴﻮاك‪ ،‬ﻣﺎﻫﻮت ﭘﺎك ﻛﻦ‪ ،‬ﺗﺸﻚ‪ -‬ﺗﺸﻚ‬
‫ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﻧﻔﺮ‪ -‬و ﭘﺴﺖ ﻣﺎﻫﺎﻧﻪ داﺷﺘﻨﺪ ﻛﻪ از ﺧﻮﻳﺸﺎن ﺧﻮد درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲ داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﻳﺎ دﺳﺖ ﻛﻢ ﺧﺒﺮ ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‬
‫ﻛﻪ زﻧﺪه اﻧﺪ ﻳﺎ ﻧﻪ‪ .‬اﻣﺎ ﻫﻤﻪ ﻣﺎ ﻣﺪﺗﻬﺎ ﺑﻮد ﻛﻪ از ﻫﻤﻪ اﻳﻦ ﭼﻴﺰﻫﺎ ﻣﺤﺮوم ﺑﻮدﻳﻢ‪.‬‬
‫ﻣﺎ ﺑﻪ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺷﺎﻧﺲ را داﺷﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﻛﺎرﺧﺎﻧﻪ اي ﺑﺮوﻧﺪ و در ﻣﺤﻞ ﺳﺮﭘﻮﺷﻴﺪه اي ﻛﺎر ﻛﻨﻨﺪ ﺣﺴﺮت ﻣﻲ ﺑﺮدﻳﻢ‪،‬‬
‫آرزوي ﻫﺮ ﻛﺴﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺷﻜﻞ ﺑﺨﺖ ﺑﺎ او ﻳﺎري ﻛﻨﺪ‪ .‬ﻣﻴﺰان ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﻲ ﻧﺴﺒﻲ ﺣﺘﻲ ﺑﻴﺶ از اﻳﻦ ﻫﻢ ﻣﻲ رود‪.‬‬
‫ﺣﺘﻲ در ﻣﻴﺎن ﮔﺮوﻫﻬﺎي ﻛﻪ در ﺑﻴﺮون اردوﮔﺎه ﺑﻮدﻧﺪ)ﻛﻪ ﻣﻦ ﺧﻮد ﻋﻀﻮ ﻳﻜﻲ از آﻧﻬﺎ ﺑﻮدم( واﺣﺪﻫﺎﻳﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ وﺿﻊ‬
‫ﺷﺎن ﺑﺪﺗﺮ از دﻳﮕﺮان ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺎ ﺣﺘﻲ ﺑﻪ ﻣﺮدي رﺷﻚ ﻣﻲ ﺑﺮدﻳﻢ ﻛﻪ ﻣﺠﺒﻮر ﻧﺒﻮد روزي دوازده ﺳﺎﻋﺖ در ﮔﻞ و ﺷﻞ ﻳﻚ‬
‫زﻣﻴﻦ ﺳﺮاﺷﻴﺐ را ﺑﻴﻞ ﺑﺰﻧﺪ و ﮔﻮداﻟﻬﺎي ﺧﻂ آﻫﻦ را ﺧﺎﻟﻲ ﻛﻨﺪ‪ .‬زﻳﺮا ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺣﺎدﺛﻪ ﻫﺎ ﺣﻴﻦ اﻧﺠﺎم ﻫﻤﻴﻦ ﻛﺎرﻫﺎ رخ ﻣﻲ‬
‫داد ﻛﻪ اﻏﻠﺐ ﻛﺸﻨﺪه ﻫﻢ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺎ را در اردوﮔﺎه ﺑﻪ ﻣﺮگ ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺗﺐ راﺿﻲ ﺷﻮﻳﻢ‪ .‬در ﺳﺎﻳﺮ ﮔﺮوﻫﻬﺎ ﺳﺮﻛﺎرﮔﺮ‬
‫ﺳﻠﻴﻘﻪ وﻳﮋه ﺳﻨﺘﻲ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﻪ ﻛﺎرﮔﺮان ﭼﭗ و راﺳﺖ ﻛﺘﻚ ﻣﻲ زد‪ ،‬ﻛﻪ ﺧﻮد ﻫﻤﻴﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻣﻮﺟﺐ‬

‫ﻣﻲ ﺷﺪ از اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺨﺖ ﺑﺎ ﻣﺎ ﻳﺎري ﻛﺮده و زﻳﺮ ﻓﺮﻣﺎن ﭼﻨﺎن ﺳﺮﻛﺎرﮔﺮي ﻧﻴﺴﺘﻴﻢ‪ .‬ﻣﻲ ﺑﻴﻨﻴﺪ ﻛﻪ اﻧﺴﺎن ﭼﮕﻮﻧﻪ از اﻓﻌﻲ ﺑﻪ ﻣﺎر‬
‫ﭘﻨﺎه ﻣﻲ ﺑﺮد‪ .‬ﻣﻦ ﻳﻜﺒﺎر‪ ،‬از ﺑﺨﺖ ﺑﺪ در ﭼﻨﺎن ﮔﺮوﻫﻲ اﻓﺘﺎدم‪ .‬اﮔﺮ ﭘﺲ از دو ﺳﺎﻋﺖ ﻛﺎر )در اﻳﻦ ﻣﺪت ﺳﺮﻛﺎرﮔﺮ ﺗﻤﺎم‬
‫ﺗﻮﺟﻬﺶ ﺑﻪ وﻳﮋه روي ﻣﻦ ﻣﺘﻤﺮﻛﺰ ﺑﻮد( آژﻳﺮ ﺣﻤﻠﻪ ﻫﻮاﻳﻲ ﺑﻪ ﺻﺪا در ﻧﻴﺎﻣﺪه ﺑﻮد و ﻛﺎر را ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻧﻜﺮده ﺑﻮد و آﻧﺎن‬
‫ﻣﺠﺒﻮر ﻧﻤﻲ ﺷﺪﻧﺪ ﺑﺮاي آﻏﺎز ﻛﺎر ﻣﺎ را دوﺑﺎره ﮔﺮوه ﺑﻨﺪي ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺮا ﺑﺎ ﻳﻜﻲ از آن ﺗﺎﺑﻮﺗﻬﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﺮدﮔﺎن ﻳﺎ اﻓﺮادي‬
‫را ﻛﻪ از ﺷﺪت ﺧﺴﺘﮕﻲ در ﺣﺎل ﻣﺮگ ﺑﻮدﻧﺪ ﺣﻤﻞ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ اردوﮔﺎه ﺑﺎز ﻣﻲ ﮔﺮداﻧﺪﻧﺪ‪ .‬ﻫﻴﭽﻜﺲ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ‬
‫ﺗﺼﻮر ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺻﺪاي آژﻳﺮ در ﭼﻨﺎن وﺿﻌﻴﺘﻲ ﭼﻪ ﻣﻮﻫﺒﺘﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺘﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﮕﻮﻳﻢ ﻳﻚ ﺑﻮﻛﺲ ﺑﺎز ﻫﻢ ﻛﻪ در آﺧﺮﻳﻦ‬
‫ﻟﺤﻈﺎت ﺧﻄﺮﻧﺎك ﺻﺪاي زﻧﮓ ﭘﺎﻳﺎن را ﻣﻲ ﺷﻨﻮد ﻧﻴﺰ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ آراﻣﺶ ﻣﺮا در آن ﻟﺤﻈﻪ وﻳﮋه اﺣﺴﺎس ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫در ﺑﺮاﺑﺮ ﻛﻮﭼﻜﺘﺮﻳﻦ ﻟﻄﻔﻲ ﻛﻪ در ﺣﻖ ﻣﺎ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺎﺳﮕﺰار ﺑﻮدﻳﻢ‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﻤﻮﻧﻪ از اﻳﻨﻜﻪ ﭘﻴﺶ از رﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﺑﺴﺘﺮ ﺑﺎﻳﺪ‬
‫ﺷﭙﺶ ﻫﺎﻳﻤﺎن را ﻣﻲ ﻛﺸﺘﻴﻢ ﺧﻮﺷﺤﺎل ﺑﻮدﻳﻢ‪ .‬ﮔﺮﭼﻪ اﻳﻨﻜﺎر ﭼﻨﺪان ﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻧﺒﻮد‪ ،‬زﻳﺮا ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﺗﻦ ﺑﺮﻫﻨﻪ در ﻛﻠﺒﻪ ﺑﺪون‬
‫ﺑﺨﺎري ﻛﻪ از ﺳﻘﻔﺶ ﻫﻢ ﻗﻨﺪﻳﻞ آوﻳﺰان ﺑﻮد ﺷﭙﺶ ﻛﺸﻲ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪ .‬اﻣﺎ اﮔﺮ در ﺣﻴﻦ اﻳﻨﻜﺎر آژﻳﺮ ﺣﻤﻠﻪ ﻫﻮاﻳﻲ ﺑﻪ ﺻﺪا‬
‫در ﻧﻤﻲ آﻣﺪ و ﭼﺮاﻏﻬﺎ را ﺧﺎﻣﻮش ﻧﻤﻲ ﻛﺮدﻧﺪ ﺳﭙﺎﺳﮕﺰار ﻣﻲ ﺷﺪﻳﻢ‪ ،‬زﻳﺮا اﮔﺮ ﻛﺎرﻣﺎن ﻧﺎﺗﻤﺎم ﻣﻲ ﻣﺎﻧﺪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺎ ﻧﻴﻤﻪ ﻫﺎي‬
‫ﺷﺐ ﺑﻴﺪار ﻣﻲ ﻣﺎﻧﺪﻳﻢ‪.‬‬
‫ﺧﻮﺷﻲ ﻫﺎي ﺟﺰﻳﻲ زﻧﺪﮔﻲ اردوﮔﺎﻫﻲ ﻧﻮﻋﻲ ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻲ ﻣﻨﻔﻲ ﺑﻤﺎ ﻣﻲ داد‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺷﻮﭘﻨﻬﺎور آن را »رﻫﺎﻳﻲ از رﻧﺞ«‬
‫ﻣﻲ ﻧﺎﻣﺪ و ﺗﺎزه ﻫﻤﻴﻦ ﻫﻢ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﺴﺒﻲ ﺑﻮد‪ .‬ﺧﻮﺷﻲ ﻫﺎي ﻣﺜﺒﺖ واﻗﻌﻲ ﺣﺘﻲ ﻧﻮع ﻧﺎﭼﻴﺰش ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻢ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻳﺎد دارم‬
‫روزي ﺗﺮازﻧﺎﻣﻪ اي از ﺧﻮﺷﻲ ﻫﺎﻳﻢ را رﺳﻢ ﻛﺮدم و ﭘﺲ از ﺑﺮرﺳﻲ ﭘﻲ ﺑﺮدم ﻛﻪ در ﺑﺴﻴﺎري از ﻫﻔﺘﻪ ﻫﺎي ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬ﻣﻦ‬
‫ﺗﻨﻬﺎ دو ﻟﺤﻈﻪ ﻟﺬت ﺑﺨﺶ را ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻛﺮده ام‪ .‬ﻳﻜﺒﺎر‪ ،‬روزي ﺑﻮد ﻛﻪ وﻗﺘﻲ از ﻛﺎرﮔﺎه ﺑﺎزﻣﻲ ﮔﺸﺘﻴﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻦ اﺟﺎزه دادﻧﺪ‬
‫ﭘﺲ از اﻧﺘﻈﺎر زﻳﺎد ﺑﻪ آﺷﭙﺰﺧﺎﻧﻪ اردوﮔﺎه ﺑﺮوم و در ﺻﻔﻲ ﺑﺎﻳﺴﺘﻢ ﻛﻪ زﻧﺪاﻧﻲ آﺷﭙﺰ ف‪ ......‬ﺟﻴﺮه ﻫﺎﻳﻤﺎن را ﻣﻲ داد‪ .‬آﺷﭙﺰ‬
‫ﭘﺸﺖ دﻳﮓ ﺑﺰرﮔﻲ اﻳﺴﺘﺎده ﺑﻮد‪ .‬در ﻛﺎﺳﻪ ﻫﺮ زﻧﺪاﻧﻲ ﻛﻪ از ﺟﻠﻮﻳﺶ رد ﻣﻲ ﺷﺪ ﻳﻚ ﭼﻤﭽﻪ ﺳﻮپ ﻣﻲ رﻳﺨﺖ‪ .‬او ﺗﻨﻬﺎ‬

‫آﺷﭙﺰي ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﭼﻬﺮه زﻧﺪاﻧﻴﺎﻧﻲ ﻛﻪ در ﻛﺎﺳﻪ ﺷﺎن ﺳﻮپ ﻣﻲ رﻳﺨﺖ‪ ،‬ﻧﮕﺎه ﻧﻤﻲ ﻛﺮد ‪،‬ﺗﻨﻬﺎ آﺷﭙﺰي ﻛﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﻳﻜﺴﺎن‬
‫ﺳﻮپ ﻣﻲ داد‪ ،‬ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻨﻜﻪ زﻧﺪاﻧﻲ ﻛﻴﺴﺖ‪ .‬ﺣﺘﻲ ﺑﺎ دوﺳﺘﺎن ﻳﺎ ﻫﻤﺸﻬﺮﻳﻬﺎي ﺧﻮد ﻫﻢ ﻳﻜﺴﺎن رﻓﺘﺎر ﻣﻲ ﻛﺮد‪ ،‬ﻧﻪ‬
‫اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ آﻧﺎن ﺳﻴﺐ زﻣﻴﻨﻲ ﺑﺪﻫﺪ و ﺑﻪ ﺳﺎﻳﺮﻳﻦ ﺳﻮپ رﻗﻴﻖ‪.‬‬
‫ﻣﻦ ﻧﻤﻲ ﺧﻮاﻫﻢ درﺑﺎره زﻧﺪاﻧﻴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ رﻓﻘﺎي ﺧﻮد اﻫﻤﻴﺖ ﻣﻲ دادﻧﺪ و ﺗﺒﻌﻴﺾ ﻗﺎﻳﻞ ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬داوري ﻛﻨﻢ‪ .‬ﻛﻴﺴﺖ‬
‫ﻛﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻣﺮدي را ﻛﻪ رﻓﻘﺎي ﺧﻮد را در ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﻛﻪ دﻳﺮ ﻳﺎ زود ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻣﺮگ ﻳﺎ زﻧﺪﮔﻲ ﺑﺮاﻳﺸﺎن ﻣﻄﺮح اﺳﺖ‪ ،‬در‬
‫درﺟﻪ اول اﻫﻤﻴﺖ ﻗﺮار ﻣﻲ دﻫﺪ‪ ،‬ﻣﻼﻣﺖ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﻫﻴﭽﻜﺲ ﺣﻖ ﭼﻨﻴﻦ داوري را ﻧﺪارد‪ ،‬ﻣﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺎ ﺻﺪاﻗﺖ ﻣﻄﻠﻖ از‬
‫ﺧﻮد ﺑﭙﺮﺳﺪ ﻛﻪ آﻳﺎ اﮔﺮ او ﻫﻢ ﺑﻪ ﺟﺎي آن ﺷﺨﺺ ﻣﻲ ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﻨﻴﻦ ﻧﻤﻲ ﻛﺮد‪.‬‬
‫ﻣﺪﺗﻬﺎ ﭘﺲ از اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ ﻋﺎدي ﺧﻮد ﺑﺎزﮔﺸﺘﻢ )ﻳﻌﻨﻲ ﻣﺪﺗﻬﺎ ﭘﺲ از رﻫﺎﻳﻲ از اردوﮔﺎه( ﻳﻜﻨﻔﺮ ﻳﻚ‬
‫ﻣﺠﻠﻪ ﻣﺼﻮر ﻫﻔﺘﮕﻲ ﻧﺸﺎﻧﻢ داد ﻛﻪ ﻋﻜﺲ ﻫﺎﻳﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎﻧﻲ ﻛﻪ در ﺑﺴﺘﺮﻫﺎي ﺷﺎن دراز ﻛﺸﻴﺪه و ﻣﺎت و ﻣﺒﻬﻮت ﺑﻪ‬
‫ﻣﻼﻗﺎﺗﻲ ﺧﻴﺮه ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﭼﺎپ ﻛﺮده ﺑﻮد‪ .‬او ﭘﺮﺳﻴﺪ »آﻳﺎ اﻳﻦ ﻧﮕﺎﻫﻬﺎي ﺧﻴﺮه ﺗﺮﺳﻨﺎك‪ ،‬وﺣﺸﺘﻨﺎك ﻧﻴﺴﺖ؟«‬
‫ﭘﺮﺳﻴﺪم‪» ،‬ﭼﺮا؟« زﻳﺮا ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮرش ﭘﻲ ﻧﺒﺮدم و ﭼﻮن در آن ﻟﺤﻈﻪ ﺑﺎر دﻳﮕﺮ زﻧﺪﮔﻲ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺟﺎن ﮔﺮﻓﺖ‪ :‬ﺳﺎﻋﺖ ﭘﻨﺞ‬
‫ﺻﺒﺢ‪ .‬ﺑﻴﺮون ﻫﻨﻮز ﻫﻮا ﮔﺮگ و ﻣﻴﺶ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﻦ روي ﺑﺴﺘﺮ ﺳﺨﺖ ﭼﻮﺑﻲ در ﻛﻠﺒﻪ اي ﮔﻠﻲ دراز ﻛﺸﻴﺪه ﺑﻮدم‪-‬ﻣﺎ ﻫﻔﺘﺎد‬
‫ﻧﻔﺮ ﺑﻮدﻳﻢ ﻛﻪ از ﻣﺎ ﻣﺮاﻗﺒﺖ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺎ ﻣﺮﻳﺾ ﺑﻮدﻳﻢ و ﺗﺎ ﭼﻨﺪ ﻫﻔﺘﻪ آﻳﻨﺪه ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﺗﺮك اردوﮔﺎه ﺑﺮاي ﺑﻴﮕﺎري‬
‫ﻧﺒﻮدﻳﻢ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻧﺎﭼﺎر ﻧﺒﻮدﻳﻢ رژه ﺑﺮوﻳﻢ‪ -‬ﻣﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻴﻢ ﻫﻤﻪ روز در ﮔﻮﺷﻪ اي در ﻛﻠﺒﻪ دراز ﺑﻜﺸﻴﻢ و ﭼﺮت ﺑﺰﻧﻴﻢ و‬
‫ﻣﻨﺘﻈﺮ ﺟﻴﺮه روزاﻧﻪ ﻣﺎن )ﻛﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎران ﻛﻤﺘﺮ ﻣﻲ دادﻧﺪ( و ﺳﻮپ )اﺑﻜﻲ ﺗﺮ و ﺑﺎ ﻣﻘﺪار ﻛﻤﺘﺮ( ﺑﺎﺷﻴﻢ‪ .‬ﺑﺎ ﻫﻤﻪ اﻳﻨﻬﺎ ﭼﻪ‬
‫ﻗﺪر ﺧﺸﻨﻮد ﺑﻮدﻳﻢ‪ ،‬ﺑﺎ وﺟﻮد ﺷﺮاﻳﻂ وﺣﺸﺘﻨﺎك زﻧﺪﮔﻲ ﺧﺸﻨﻮد ﺑﻮدﻳﻢ‪ .‬ﻣﻮﻗﻌﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻛﺘﺎﺑﻲ ﻛﻨﺎر ﻫﻢ ﭼﻴﺪه ﺷﺪه‬
‫ﺑﻮدﻳﻢ ﺗﺎ ﮔﺮﻣﺎي ﺑﺪﻧﻤﺎن ﻫﺪر ﻧﺮود و آﻧﻘﺪر ﺗﻨﺒﻞ و ﺑﻴﺤﺎل ﺑﻮدﻳﻢ ﻛﻪ ﻧﻤﻲ ﺧﻮاﺳﺘﻴﻢ ﺣﺘﻲ ﻳﻚ اﻧﮕﺸﺘﻤﺎن را ﺑﺪون‬

‫ﺿﺮورت ﺣﺮﻛﺖ دﻫﻴﻢ‪ ،‬ﺳﻮت ﮔﻮﺷﺨﺮاش و ﻓﺮﻳﺎدﻫﺎي ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﺎن را از ﻣﻴﺪاﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻛﺸﻴﻚ ﺷﺒﺎﻧﻪ ﺑﺎزﻣﻴﮕﺸﺘﻨﺪ و ﺑﺮاي‬
‫ﺣﻀﻮر و ﻏﻴﺎب ﮔﺮد ﻣﻲ آﻣﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻲ ﺷﻨﻴﺪﻳﻢ‪.‬‬
‫در ﺑﻪ ﺷﺪت ﺑﺎز ﺷﺪ و ﺗﻮﻓﺎن ﺑﺮف ﺑﻪ داﺧﻞ ﻛﻠﺒﻪ ﻫﺠﻮم آورد‪ ،‬رﻓﻴﻖ ﺧﺴﺘﻪ و وازده اي ﻛﻪ ﭘﻮﺷﻴﺪه از ﺑﺮف ﺑﻮد ﺑﺪرون‬
‫ﺳﻜﻨﺪري رﻓﺖ و ﭼﻨﺪ ﻟﺤﻈﻪ اي ﻧﺸﺴﺖ‪.‬‬
‫اﻣﺎ ﻧﮕﻬﺒﺎن ارﺷﺪ او را ﺑﻪ ﺑﻴﺮون ﺑﺎزﮔﺮداﻧﺪ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺗﻌﺪاد زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺎ ﺣﻖ ﻧﺪاﺷﺘﻴﻢ ﺑﻴﮕﺎﻧﻪ اي را ﺑﻪ‬
‫درون ﻛﻠﺒﻪ ﺧﻮد راه دﻫﻴﻢ‪ .‬در آن ﻟﺤﻈﻪ ﻣﻦ ﭼﻪ ﻗﺪر ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ او اﺣﺴﺎس ﺗﺮﺣﻢ ﻛﺮدم و ﭼﻪ ﻗﺪر ﺧﻮﺷﺤﺎل ﺑﻮدم ﻛﻪ اﻳﻦ‬
‫اﺗﻔﺎق ﺑﺮاي ﻣﻦ ﻧﻴﻔﺘﺎد و در ﻋﻮض ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻢ در ﺑﺴﺘﺮم در ﺑﺨﺶ ﺑﻴﻤﺎران ﭼﺮت ﺑﺰﻧﻢ! دو روز اﺳﺘﺮاﺣﺖ در ﺑﺨﺶ ﻛﻪ‬
‫اﺣﺘﻤﺎﻻ دو روز دﻳﮕﺮ ﻫﻢ ﺗﻤﺪﻳﺪ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﻓﺮﺷﺘﻪ رﻫﺎﻳﻲ ﺑﺨﺶ ﺑﻮد!‬
‫ﻫﻤﻪ داﺳﺘﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاﻳﺘﺎن ﺑﺎزﮔﻮ ﻛﺮدم ﺑﺎ دﻳﺪن ﻋﻜﺴﻬﺎ در ذﻫﻨﻢ ﺟﺎن ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاﻳﺸﺎن از زﻧﺪﮔﻲ‬
‫اردوﮔﺎﻫﻲ ام ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻢ ﻓﻬﻤﻴﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﭼﺮا ﻋﻜﺴﻬﺎ را آﻧﻘﺪرﻫﺎ ﻫﻢ وﺣﺸﺘﻨﺎك ﻧﻤﻲ ﻳﺎﻓﺘﻢ‪ .‬از ﻫﻤﻪ اﻳﻨﻬﺎ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺷﺎﻳﺪ‬
‫ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ زﻧﺪﮔﻲ اردوﮔﺎﻫﻲ را ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻛﺮده اﻧﺪ‪ ،‬آﻧﻘﺪرﻫﺎ ﻫﻢ ﻧﺎﺧﺸﻨﻮد ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫روز ﭼﻬﺎرم اﺳﺘﺮاﺣﺘﻢ در ﺑﺨﺶ ﺑﻴﻤﺎران ﻣﺮا ﻣﺎﻣﻮر ﻛﺸﻴﻚ ﺷﺒﺎﻧﻪ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬در ﻫﻤﻴﻦ ﺣﻴﻦ ﭘﺰﺷﻚ ﺳﺮﭘﺮﺳﺖ ﺑﺎ ﺷﺘﺎب‬
‫ﺑﺪرون ﻛﻠﺒﻪ آﻣﺪ و از ﻣﻦ ﺧﻮاﺳﺖ در اردوﮔﺎه دﻳﮕﺮي ﻛﻪ ﺑﻴﻤﺎران ﺗﻴﻔﻮﺳﻲ داﺷﺖ ﺑﺮاي ﻛﺎرﻫﺎي ﭘﺰﺷﻜﻲ داوﻃﻠﺐ‬
‫ﺷﻮم‪ .‬ﺑﺮﺧﻼف اﻧﺪرزﻫﺎي ﻣﺼﺮاﻧﻪ رﻓﻘﺎﻳﻢ )و ﺑﺎ وﺟﻮدي ﻛﻪ ﻫﻴﭻ ﻳﻚ از ﻫﻤﻜﺎراﻧﻢ ﺣﺎﺿﺮ ﺑﻪ ﻫﻤﻜﺎري ﻧﺸﺪﻧﺪ(‪ ،‬ﺗﺼﻤﻴﻢ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻢ داوﻃﻠﺐ ﺷﻮم‪ .‬زﻳﺮا ﻣﻲ داﻧﺴﺘﻢ ﺑﺎ ﺑﻴﮕﺎري ﻛﻪ از ﻣﻦ ﻣﻲ ﻛﺸﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺰودي ﺧﻮاﻫﻢ ﻣﺮد‪ .‬اﻣﺎ اﮔﺮ در ﺑﺨﺶ ﺑﻬﺪاري‬
‫ﻣﻲ ﻣﺮدم دﺳﺖ ﻛﻢ ﻣﺮﮔﻢ ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﭘﻴﺪا ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬ﻓﻜﺮ ﻣﻲ ﻛﺮدم ﺑﻲ ﺗﺮدﻳﺪ اﮔﺮ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﭘﺰﺷﻚ ﺑﻪ رﻓﻘﺎﻳﻢ ﻛﻤﻚ‬
‫ﻛﻨﻢ ﻫﺪﻓﻲ دارم‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ اﮔﺮ زﻧﺪﮔﻲ ﻧﺒﺎﺗﻲ را اداﻣﻪ ﻣﻲ دادم ﻳﺎ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻛﺎرﮔﺮ ﺑﻲ ﻣﺼﺮﻓﻲ ﻣﻲ ﻣﺮدم‪،‬‬
‫دردي را دوا ﻧﻤﻲ ﻛﺮدم‪.‬‬

‫اﻳﻨﻜﺎر از ﻧﻈﺮ ﻣﻦ ﺣﺴﺎب دودوﺗﺎ ﭼﻬﺎر ﺗﺎ ﺑﻮد ﻧﻪ ﻓﺪاﻛﺎري‪ .‬اﻣﺎ اﻓﺴﺮ ﻣﺎﻣﻮر ﺑﺨﺶ ﺑﻬﺪاري ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺤﺮﻣﺎﻧﻪ دﺳﺘﻮر داده‬
‫ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ از دو ﭘﺰﺷﻚ ﺑﻴﻤﺎري ﻛﻪ داوﻃﻠﺐ ﺑﺨﺶ ﺗﻴﻔﻮس اردوﮔﺎه ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ »ﻣﺮاﻗﺒﺖ« ﺑﻪ ﻋﻤﻞ آﻳﺪ‪ .‬ﻣﺎ آﻧﻘﺪر‬
‫ﺿﻌﻴﻒ ﺷﺪه ﺑﻮدﻳﻢ ﻛﻪ اﻓﺴﺮ ﻣﻲ ﺗﺮﺳﻴﺪ ﺑﻪ ﺟﺎي دو ﭘﺰﺷﻚ دو ﺟﺴﺪ اﺿﺎﻓﻲ روي دﺳﺘﺶ ﺑﻤﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫ﭘﻴﺶ از اﻳﻦ ﻳﺎدآور ﺷﺪم ﻛﻪ ﻫﺮ ﭼﻴﺰي ﻛﻪ ارﺗﺒﺎﻃﻲ آﻧﻲ ﺑﺎزﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪن ﺧﻮد ﻳﺎ رﻓﻘﺎي ﺻﻤﻴﻤﻲ ﻣﺎن ﻧﺪاﺷﺖ ﺑﺮاي ﻣﺎ ﺑﻲ‬
‫ارزش ﺑﻮد‪ ،‬زﻳﺮا ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ ﺑﺎﻳﺪ ﻓﺪاي اﻳﻦ ﻫﺪف )ﺑﻘﺎ( ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬ﺷﺨﺼﻴﺖ ﻓﺮد آن ﭼﻨﺎن در ﭼﻨﮕﺎل اﻳﻦ ﻫﺪف ﮔﺮﻓﺘﺎر ﺑﻮد‬
‫ﻛﻪ ﺷﺨﺺ ﺗﻌﺎدل ﻓﻜﺮي ﺧﻮد را ﺗﺎ ﺣﺪي ﻛﻪ ﻫﻤﻪ ارزش ﻫﺎي او را ﺗﻬﺪﻳﺪ و ﻳﺎ دﺳﺖ ﻛﻢ زﻳﺮ ﻋﻼﻣﺖ ﺳﻮال ﻣﻲ ﻛﺸﻴﺪ‪،‬‬
‫از دﺳﺖ ﻣﻲ داد‪ .‬در ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻛﻪ دﻳﮕﺮ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ ﺑﺸﺮ و ﻋﻈﻤﺖ او ﺑﻬﺎﻳﻲ ﻧﻤﻲ دادﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ اراده اش را در ﻫﻢ ﺷﻜﺴﺘﻪ و او‬
‫را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺷﻴﻴﻲ ﺑﺮاي ﻧﺎﺑﻮد ﺷﺪن در آورد‪) .‬ﺑﺎ اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي‪ ،‬ﻛﻪ اﺑﺘﺪا ﻫﻤﻪ ﮔﻮﻧﻪ اﺳﺘﻔﺎده اي از او ﺑﻜﻨﻨﺪ و آﺧﺮﻳﻦ‬
‫ذره ﻧﻴﺮوﻳﺶ را از او ﺑﺴﺘﺎﻧﻨﺪ(‪ .‬زﻳﺮا در اﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ‪ ،‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم »ﺧﻮد ﺷﺨﺺ‪ «11‬از ﮔﻢ ﺷﺪن ارزش ﻫﺎ رﻧﺞ ﻣﻲ ﺑﺮد‪.‬‬
‫اﮔﺮ اﻧﺴﺎن در اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﺑﺎ از ﺑﻴﻦ رﻓﺘﻦ ارزش ﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺒﺎرزه ﻧﻤﻲ ﻛﺮد و ﻧﻤﻲ ﻛﻮﺷﻴﺪ ﻋﺰت ﻧﻔﺲ ﺧﻮد را‬
‫ﺣﻔﻆ ﻛﻨﺪ‪ ،‬اﺣﺴﺎس اﻧﺴﺎن ﺑﻮدن را‪-‬اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ داراي ﻣﻐﺰ اﺳﺖ و از آزادي دروﻧﻲ و ارزﺷﻲ ﺷﺨﺼﻲ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪-‬‬
‫از دﺳﺖ ﻣﻲ داد‪ .‬و ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺨﺸﻲ ﻣﻲ ﺷﺪ از ﺗﻮده ﻋﻈﻴﻢ ﻣﺮدم و ﻫﺴﺘﻲ او ﺗﺎ ﺣﺪ زﻧﺪﮔﻲ ﺣﻴﻮاﻧﻲ ﺳﻘﻮط ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬زﻧﺪاﻧﻴﺎن‬
‫را ﻫﺮ ﻟﺤﻈﻪ ﺑﻪ ﻳﻚ ﺳﻮ ﭼﻮﻧﺎن ﮔﻠﻪ ﻣﻲ ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬ﮔﺎﻫﻲ ﻫﻤﻪ را ﺑﺎ ﻫﻢ و ﮔﺎﻫﻲ ﻫﻢ ﺟﺪا از ﻫﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ رﻣﻪ ﮔﻮﺳﻔﻨﺪاﻧﻲ ﻛﻪ ﻧﻪ‬
‫ﻣﻲ اﻧﺪﻳﺸﻴﺪ و ﻧﻪ اراده اي از ﺧﻮد دارد‪ .‬ﮔﺮوه ﻛﻮﭼﻚ اﻣﺎ ﺧﻄﺮﻧﺎﻛﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻫﻤﻪ ﺷﻴﻮه ﻫﺎي ﺷﻜﻨﺠﻪ و آزار دادن آﺷﻨﺎ‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ از ﻫﻤﻪ ﺳﻮ ﭼﻬﺎر ﭼﺸﻤﻲ زﻧﺪاﻧﻴﺎن را ﻣﻲ ﭘﺎﻳﻴﺪﻧﺪ‪ .‬آﻧﺎن رﻣﻪ را ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺑﺎ ﻓﺮﻳﺎدﻫﺎ و ﻟﮕﺪﻫﺎ و ﺿﺮﺑﺎت ﺑﻪ ﺟﻠﻮ و ﻋﻘﺐ‬
‫ﻣﻲ راﻧﺪﻧﺪ‪ .‬و ﻣﺎ ﮔﻮﺳﻔﻨﺪان ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ دو ﭼﻴﺰ ﻣﻲ اﻧﺪﻳﺸﻴﺪﻳﻢ‪ .‬ﭼﮕﻮﻧﻪ از ﭼﻨﮕﺎل ﺳﮕﺎن ﻫﺎر ﺑﮕﺮﻳﺰﻳﻢ و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻏﺬاي ﺑﺨﻮر‬
‫و ﻧﻤﻴﺮي ﺑﻪ ﻛﻒ آرﻳﻢ‪.‬‬

‫‪1- Personal Ego‬‬

‫درﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﻮﺳﻔﻨﺪاﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﻈﻠﻮﻣﺎﻧﻪ در وﺳﻂ رﻣﻪ ﺟﻤﻊ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻣﺎ ﻧﻴﺰ ﻣﻲ ﻛﻮﺷﻴﺪﻳﻢ ﺑﻪ ﻣﻴﺎن زﻧﺪاﻧﻴﺎن‬
‫راه ﻳﺎﺑﻴﻢ‪ .‬زﻳﺮا ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ از ﺿﺮﺑﺎت ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﺎﻧﻲ ﻛﻪ در دو ﺳﻮ و ﻋﻘﺐ و ﺟﻠﻮ ﺳﺘﻮن ﮔﻮﺷﺘﻲ در ﺣﺮﻛﺖ ﺑﻮدﻧﺪ در اﻣﺎن‬
‫ﺑﻮدﻳﻢ‪ .‬در ﻣﺮﻛﺰ ﺟﻤﻊ ﺑﻮدن اﻳﻦ اﻣﺘﻴﺎز را داﺷﺖ ﻛﻪ از ﺳﻮز ﺳﺮﻣﺎ ﻣﺤﻔﻮظ ﻣﻲ ﻣﺎﻧﺪﻳﻢ‪ ،‬ﺳﺎده ﺗﺮ ﺑﮕﻮﻳﻢ در ﻣﺮﻛﺰ ﺟﻤﻊ‬
‫ﺑﻮدن ﺗﻼﺷﻲ ﺑﻮد ﺑﺮاي زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪن و اﻳﻨﻜﺎر را ﻣﺎ ﻣﺎﺷﻴﻦ وار اﻧﺠﺎم ﻣﻲ دادﻳﻢ‪ .‬اﻣﺎ در ﻣﻮاﻗﻊ دﻳﮕﺮ ﺗﻼش ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ ﺑﻪ‬
‫ﻣﻮﺟﺐ ﻗﻮاﻧﻴﻦ اﺟﺒﺎري اردوﮔﺎه و ﺑﺮاي ﺣﻔﻆ ﺟﺎن در ﻣﻌﺮض دﻳﺪ ﻧﺒﺎﺷﻴﻢ‪ .‬ﻣﺎ ﻫﻤﺎره ﻣﻲ ﻛﻮﺷﻴﺪﻳﻢ ﺟﻠﺐ ﺗﻮﺟﻪ اس‪ .‬اس‬
‫ﻫﺎ را ﻧﻜﻨﻴﻢ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻮاﻗﻌﻲ ﻫﻢ ﻣﻤﻜﻦ و ﺣﺘﻲ ﻻزم ﺑﻮد از ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﺪور ﺑﻤﺎﻧﻴﻢ‪ .‬ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻧﺸﺎن داده اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻨﺴﺖ زﻧﺪﮔﻲ‬
‫اﺟﺘﻤﺎع اﺟﺒﺎري‪ ،‬ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﮔﺮﻳﺰ اﻧﺴﺎن از آن اﺟﺘﻤﺎع وﻟﻮ ﺑﺮاي ﻣﺪت ﻛﻮﺗﺎﻫﻲ ﺑﺸﻮد‪ ،‬زﻳﺮا در ﭼﻨﻴﻦ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻫﻤﻪ‬
‫ﺣﻮاﺳﻬﺎ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻫﺮ ﻛﺎري اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻚ ﺗﻚ اﻓﺮاد در ﻫﺮ ﻟﺤﻈﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ دﻫﻨﺪ‪ .‬زﻧﺪاﻧﻲ آرزو داﺷﺖ ﺑﺎ ﺧﻮد و اﻧﺪﻳﺸﻪ‬
‫ﻫﺎﻳﺶ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻤﺎﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺣﺴﺮت ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﻮدن و ﻣﻨﺰوي ﺑﻮدن را ﻣﻲ ﺧﻮرد‪ .‬ﭘﺲ از اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻪ اﺻﻄﻼح ﺑﻪ )اردوﮔﺎه‬
‫اﺳﺘﺮاﺣﺖ(‪ ،‬ﺑﻨﺪرت اﺗﻔﺎق ﻣﻲ اﻓﺘﺎد ﻛﻪ ﻣﻦ ﺑﺘﻮاﻧﻢ ﭘﻨﺞ دﻗﻴﻘﻪ اي ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎﺷﻢ‪ .‬ﭘﺸﺖ ﻛﻠﺒﻪ ﮔﻠﻲ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻦ ﻛﺎر ﻣﻲ‬
‫ﻛﺮدم و ﺟﺎﻳﻲ ﻛﻪ در ﺣﺪود ‪ 50‬ﺑﻴﻤﺎر ﺑﺪﺣﺎل ﺟﺎ داده ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬در ﮔﻮﺷﻪ اي در ﻛﻨﺎر ﺳﻴﻢ ﺧﺎردار دو ﺟﺪاره ﻛﻪ‬
‫اردوﮔﺎه را از دﻧﻴﺎي ﺧﺎرج ﺟﺪا ﻣﻲ ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬ﺟﺎﻳﻲ را ﺳﺮاغ داﺷﺘﻢ‪ .‬در آﻧﺠﺎ ﻳﻚ ﭼﺎدر ﻣﻮﻗﺘﻲ ﺑﺎ ﭼﻨﺪ ﺗﻴﺮ و ﺷﺎﺧﻪ‬
‫درﺧﺖ ﺑﺮﭘﺎ ﻛﺮده ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ ﭼﻨﺪ ﺟﺴﺪ را در آن ﺟﺎ دﻫﻨﺪ )ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ ﻫﺮ روزه در اردوﮔﺎه(‪.‬‬
‫ﻣﺤﻮري ﻫﻢ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎي آب ﻣﻨﺘﻬﻲ ﻣﻲ ﺷﺪ و درﭘﻮش ﭼﻮﺑﻲ داﺷﺖ‪ ،‬ﻛﻪ ﻣﻦ در ﻣﻮاﻗﻊ ﺑﻴﻜﺎري روي آن ﻣﻲ‬
‫ﻧﺸﺴﺘﻢ و ﺑﻪ ﺳﺮاﺷﻴﺒﻲ ﻫﺎي ﭘﺮ از ﮔﻞ و ﺗﭙﻪ ﻫﺎي ﺳﺮﺳﺒﺰ دورﻧﻤﺎي ﺑﺎوارﻳﺎ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺷﺒﻜﻪ اي از ﺳﻴﻢ ﻫﺎي ﺧﺎردار اﺣﺎﻃﻪ ﺷﺪه‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﮕﺎه ﻣﻲ ﻛﺮدم‪ .‬ﺑﺎ ﺣﺴﺮت در روﻳﺎ ﻓﺮو ﻣﻲ رﻓﺘﻢ و اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻫﺎﻳﻢ در ﺷﻤﺎل و ﺷﻤﺎل ﺷﺮﻗﻲ در ﻣﺴﻴﺮ ﺧﺎﻧﻪ ام ﺳﻴﺮ و‬
‫ﺳﻴﺎﺣﺖ ﻣﻲ ﻛﺮد‪ ،‬اﻣﺎ ﺟﺰ اﺑﺮ ﭼﻴﺰي ﻧﻤﻲ دﻳﺪم‪.‬‬

‫ﺟﺴﺪﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ در ﻛﻨﺎرم ﺑﻮدﻧﺪ و ﺷﭙﺶ در آﻧﻬﺎ ﻣﻲ ﻟﻮﻟﻴﺪ‪ ،‬ﻧﺎراﺣﺘﻢ ﻧﻤﻲ ﻛﺮد‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ﺻﺪاي ﭘﺎي ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﺎن رﺷﺘﻪ اﻧﺪﻳﺸﻪ‬
‫ﻫﺎﻳﻢ را ﭘﺎره ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬ﻳﺎ از ﺑﻬﺪاري ﻣﺮا ﻣﻲ ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ و ﻳﺎ ﺑﺮاي ﺗﺤﻮﻳﻞ ﮔﺮﻓﺘﻦ داروﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺗﺎزه وارد ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﻛﻠﺒﻪ‬
‫ام ﻣﻲ رﻓﺘﻢ‪ - .‬اﻳﻦ داروﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﭘﻨﺞ ﻳﺎ ده ﻗﺮض آﺳﭙﺮﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻣﺼﺮف ﭼﻨﺪ روز ﭘﻨﺠﺎه ﺑﻴﻤﺎر ﺑﻮد‪ .‬ﺳﻬﻤﻴﻪ‬
‫داروﻫﺎﻳﻢ را ﺗﺤﻮﻳﻞ ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺘﻢ‪ ،‬ﻧﺒﺾ ﺑﻴﻤﺎراﻧﻢ را ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺘﻢ و ﺑﻪ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺣﺎﻟﺸﺎن وﺧﻴﻢ ﺑﻮد ﻧﺼﻒ ﻗﺮص ﻣﻲ دادم‪.‬‬
‫اﻣﺎ ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎراﻧﻲ ﻛﻪ آﺧﺮﻳﻦ ﻧﻔﺴﻬﺎ را ﻣﻲ ﻛﺸﻴﺪﻧﺪ دارو ﻧﻤﻲ دادم‪ .‬زﻳﺮا اﮔﺮ ﻫﻢ ﻣﻲ دادم ﻓﺎﻳﺪه اي ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬از آن‬
‫ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻫﻢ ﻛﻪ ﻫﻨﻮز اﻣﻴﺪي ﺑﻪ ﺑﻬﺒﻮدﻳﺸﺎن ﻣﻲ رﻓﺖ از دارو ﻣﺤﺮوم ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮاي ﺑﻴﻤﺎراﻧﻲ ﻛﻪ ﺣﺎﻟﺸﺎن ﭼﻨﺪان‬
‫ﻫﻢ ﺑﺪ ﻧﺒﻮد ﭼﻴﺰي ﻧﺪاﺷﺘﻢ ﺟﺰ اﻳﻨﻜﻪ دﻟﺪارﻳﺸﺎن دﻫﻢ‪.‬‬
‫ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ در اﺛﺮ ﺗﻴﻔﻮس ﺑﺴﻴﺎر ﺿﻌﻴﻒ و ﺧﺴﺘﻪ ﺑﻮدم‪ ،‬ﺧﻮدم را ﻣﻲ ﻛﺸﻴﺪم و ﺑﻴﻤﺎران را ﻋﻴﺎدت ﻣﻲ ﻛﺮدم‪ ،‬ﭘﺲ از آن ﺑﻪ‬
‫ﻣﺤﻞ اﻣﻦ ﺧﻮدم روي ﺳﺮﭘﻮش ﻣﺤﻮر ﻣﻲ رﻓﺘﻢ‪.‬‬
‫ﺗﺼﺎدﻓﺎ ﻫﻤﻴﻦ ﻣﺤﻮر ﺟﺎن ﺳﻪ زﻧﺪاﻧﻲ را ﻧﺠﺎت داد‪ .‬ﻛﻤﻲ ﭘﻴﺶ از آزادﻳﻤﺎن‪ ،‬ﻣﻘﺎﻣﺎت زﻧﺪان‪ ،‬زﻧﺪاﻧﻴﺎن را در ﺗﻮده ﻫﺎي‬
‫ﻋﻈﻴﻢ ﺑﻪ داﺧﺎوا ﻣﻲ ﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ و اﻳﻦ ﺳﻪ زﻧﺪاﻧﻲ ﻛﺎر ﻋﺎﻗﻼﻧﻪ اي ﻛﺮده و ﻧﻤﻲ ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﺑﺮوﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮاي اﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر از ﻣﺤﻮر‬
‫ﭘﺎﻳﻴﻦ رﻓﺘﻨﺪ ﺗﺎ از دﻳﺪ ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﺎن در اﻣﺎن ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﻣﻨﻬﻢ ﺑﺎ ﻗﻴﺎﻓﻪ اي ﺑﻴﮕﻨﺎه و آرام روي ﺳﺮﭘﻮش ﻧﺸﺴﺘﻪ و ﺑﻪ ﺑﺎزي ﺑﭽﮕﺎﻧﻪ‬
‫ﭘﺮﺗﺎب ﺷﻦ ﺑﻪ ﺳﻴﻢ ﺧﺎردار ﻣﺸﻐﻮل ﺑﻮدم‪ .‬ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﺎن ﺑﺎ دﻳﺪن ﻣﻦ ﻟﺤﻈﻪ اي ﻣﺮدد ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ و ﺑﻌﺪ رﻓﺘﻨﺪ و ﻣﻦ ﺑﻴﺪرﻧﮓ ﺑﻪ آن‬
‫ﺳﻪ ﻧﻔﺮ ﮔﻔﺘﻢ ﻛﻪ ﺧﻄﺮ رﻓﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﺮاي ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ در درون اﻳﻦ اردوﮔﺎﻫﻬﺎ ﻧﺒﻮده اﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺴﻴﺎر دﺷﻮار اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﻣﻴﺰان ﺑﻲ ارزش ﺑﻮدن ﺟﺎن اﻧﺴﺎن‬
‫را درك ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬زﻧﺪاﻧﻲ ﻛﻪ دﻳﮕﺮ ﺳﺨﺖ ﺟﺎن ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ زﻣﺎﻧﻲ اﻳﻦ ﺑﻲ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﺑﻪ ﻫﺴﺘﻲ ﺑﺸﺮ را اﺣﺴﺎس ﻣﻲ ﻛﺮد‪،‬‬
‫ﻛﻪ ﻣﺮدان ﺑﻴﻤﺎر را ﺑﻪ ﻣﺤﻞ دﻳﮕﺮي اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻲ دادﻧﺪ‪.‬‬

‫ﺑﻴﻤﺎران ﺑﺪﺣﺎل را در ﮔﺎرﻳﻬﺎﻳﻲ ﺟﺎ ﻣﻲ دادﻧﺪ ﻛﻪ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﺎﻳﺪ آن را ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ ﻫﺎ اﻏﻠﺐ در ﺗﻮﻓﺎن ﺑﺮف ﺑﻪ اردوﮔﺎه‬
‫دﻳﮕﺮ ﺑﻜﺸﻨﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻳﻜﻲ از ﺑﻴﻤﺎران ﭘﻴﺶ از ﺣﺮﻛﺖ ﻣﻲ ﻣﺮد‪ ،‬ﺑﺎز ﻫﻢ او را در ﮔﺎري ﻣﻲ اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﻓﻬﺮﺳﺖ اﺳﻢ ﻫﺎ‬
‫ﺑﺎﻳﺪ دﻗﻴﻖ ﻣﻲ ﺑﻮد! ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻧﺎﻣﻬﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﭼﻴﺰي ﺑﻮد ﻛﻪ اﻫﻤﻴﺖ داﺷﺖ‪ .‬ﻳﻚ ﻣﺮد ﺑﻪ اﻳﻦ دﻟﻴﻞ ﺷﻤﺮده ﻣﻲ ﺷﺪ ﻛﻪ داراي‬
‫ﺷﻤﺎره اي ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ واژه اي دﻳﮕﺮ اﻧﺴﺎن ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ ﺷﻤﺎره ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬اﻳﻦ دﻳﮕﺮ اﻫﻤﻴﺖ ﻧﺪاﺷﺖ ﻛﻪ آن ﺷﻤﺎره زﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﻳﺎ‬
‫ﻣﺮده‪ ،‬زﻧﺪﮔﻲ ﻳﻚ )ﺷﻤﺎره( دﻳﮕﺮ ﻣﻄﺮح ﻧﺒﻮد‪ .‬در ﭘﺲ آن ﺷﻤﺎره و زﻧﺪﮔﻲ ﻛﻪ ﺣﺘﻲ اﻫﻤﻴﺘﺶ ﻛﻤﺘﺮ از ﺷﻤﺎره ﺑﻮد ﭼﻪ‬
‫ﻧﻬﻔﺘﻪ ﺑﻮد؟ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ‪ ،‬ﺗﺎرﻳﺦ و ﻧﺎم آن ﻣﺮد‪ .‬در ﮔﺎري ﺑﻴﻤﺎراﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ اردوﮔﺎه دﻳﮕﺮ ﺣﻤﻞ ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ و ﻣﻨﻬﻢ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان‬
‫ﭘﺰﺷﻚ ﻫﻤﺮاﻫﺸﺎن از ﺑﺎوارﻳﺎ ﺑﻪ اردوﮔﺎه دﻳﮕﺮي ﻣﻲ رﻓﺘﻴﻢ‪.‬‬
‫زﻧﺪاﻧﻲ ﺟﻮاﻧﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ اﺳﻢ ﺑﺮادرش در ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻧﺒﻮد و ﺑﻪ ﻧﺎﭼﺎر ﺑﺎﻳﺪ در ﻫﻤﺎن اردوﮔﺎه ﻣﻲ ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬زﻧﺪاﻧﻲ ﺟﻮان آﻧﻘﺪر‬
‫اﻟﺘﻤﺎس ﻛﺮد ﺗﺎ ﺳﺮﭘﺮﺳﺖ اردوﮔﺎه ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺖ ﺟﺎي ﻣﺮد دﻳﮕﺮي را ﺑﻪ او دﻫﺪ و ﺑﺮادر او ﺟﺎي ﻣﺮدي را ﮔﺮﻓﺖ ﻛﻪ‬
‫ﺗﺮﺟﻴﺢ ﻣﻲ داد در آن ﻟﺤﻈﻪ در ﻫﻤﺎن اردوﮔﺎه ﺑﻤﺎﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻓﻬﺮﺳﺖ اﺳﻤﻬﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻲ ﻧﻘﺺ ﻣﻲ ﺑﻮد! اﻟﺒﺘﻪ اﻳﻨﻜﺎر ﻫﻢ آﺳﺎن‬
‫ﺑﻮد‪ .‬زﻳﺮا ﺷﻤﺎره اﻳﻦ دو زﻧﺪاﻧﻲ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺟﺎﺑﺠﺎ ﻣﻲ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ ﭘﻴﺶ از اﻳﻦ ﻳﺎدآور ﺷﺪم ﻣﺎ ﺻﺎﺣﺐ ﺑﺪﻧﻤﺎن ﺑﻮدﻳﻢ‪ ،‬ﻛﻪ ﭘﺲ از ﻫﻤﻪ ﺑﻼﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺳﺮﻣﺎن آﻣﺪه ﺑﻮد‬
‫‪،‬ﻫﻨﻮز ﺟﺎن داﺷﺖ و ﺑﻘﻴﻪ ﭼﻴﺰﻫﺎ از ﺟﻤﻠﻪ ژﻧﺪه ﻫﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻟﺒﺎس ﻛﻪ اﺳﻜﻠﺖ وﺟﻮدﻣﺎن را ﻣﻲ ﭘﻮﺷﺎﻧﺪ ﺗﻨﻬﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﺑﻪ درد‬
‫ﻣﻲ ﺧﻮرد ﻛﻪ ﻣﺎ را در ﮔﺎري ﺑﻴﻤﺎران ﻣﻲ اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫زﻧﺪاﻧﻴﺎن اﻳﻦ ﻣﻮﻣﻨﺎن را ﺳﺮ ﺗﺎ ﭘﺎ وراﻧﺪاز ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺒﻴﻨﻨﺪ ﭘﺎﻟﺘﻮ ﻳﺎ ﻛﻔﺶ ﻫﺎﻳﺸﺎن ﺑﻬﺘﺮ از ﻣﺎل ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﻮد ﻳﺎ ﻧﻪ‪.‬‬
‫از آن ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ آﻧﺎن ﺑﺴﺮ آﻣﺪه و ﻣﻬﺮﭘﺎﻳﺎن ﺑﺮاﺳﻜﻠﺖ آﻧﺎن ﺧﻮرده ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻫﻨﻮز زﻧﺪه ﺑﻮدﻧﺪ و‬
‫ﻫﻨﻮز ﻧﻴﺮوي ﻛﺎر داﺷﺘﻨﺪ ﺑﺎﻳﺪ از ﻫﺮ وﺳﻴﻠﻪ اي ﻛﻪ ﻣﺪت زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪﻧﺸﺎن را درازﺗﺮ ﻣﻲ ﻛﺮد اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬آﻧﺎن‬

‫دﻳﮕﺮ اﺣﺴﺎﺳﺎﺗﻲ ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ .‬رﻓﺘﺎر زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻛﺎﻣﻼ ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﺧﻠﻖ و ﺧﻮي ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﺎن داﺷﺖ‪-‬ﺑﺎزي ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ‪ -‬و اﻳﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ‬
‫ﺑﻴﺸﺘﺮ آﻧﺎن را از اﺣﺴﺎس ﺑﺸﺮي دور ﻣﻲ ﻛﺮد ﺗﺎ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻮﺟﻮد اردوﮔﺎه‪.‬‬
‫ﻣﻦ در آﺷﻮﻳﺘﺲ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺑﺮﮔﺰﻳﺪه ﺑﻮدم ﻛﻪ ﻣﻔﻴﺪ ﺑﻮد و ﺑﻴﺸﺘﺮ رﻓﻘﺎي ﻣﻦ ﺑﻌﺪﻫﺎ از آن ﭘﻴﺮوي ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﻦ ﻣﻌﻤﻮﻻ‬
‫ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﮔﻮﻧﻪ ﭘﺮﺳﺶ ﻫﺎ در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺻﺪاﻗﺖ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻲ دادم‪ ،‬اﻣﺎ در ﻣﻮرد ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺻﺮﻳﺤﺎ از ﻣﻦ ﻧﭙﺮﺳﻴﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‬
‫ﺳﻜﻮت ﻣﻲ ﻛﺮدم‪ .‬اﮔﺮ ﺳﻨﻢ را ﻣﻲ ﭘﺮﺳﻴﺪﻧﺪ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻲ دادم‪ .‬اﮔﺮ ﺣﺮﻓﻪ ام را ﻣﻲ ﭘﺮﺳﻴﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻲ ﮔﻔﺘﻢ )ﭘﺰﺷﻚ( و دﻳﮕﺮ‬
‫ﺗﻮﺿﻴﺤﻲ ﻧﻤﻲ دادم‪.‬‬
‫ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺻﺒﺤﻲ ﻛﻪ در آﺷﻮﻳﺘﺲ ﺑﻮدﻳﻢ‪ ،‬اﻓﺴﺮ اس‪ .‬اس ﺑﻪ ﻣﺤﻞ رژه آﻣﺪ‪ .‬آن روز ﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﮔﺮوﻫﻬﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ‬
‫ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﺷﺪﻳﻢ‪ .‬ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﻴﺶ از ‪ 40‬ﺳﺎل داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻛﻤﺘﺮ از ‪ 40‬ﺳﺎل داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻓﻠﺰﻛﺎران‪ ،‬ﻣﻜﺎﻧﻴﻚ ﻫﺎ و‬
‫از اﻳﻦ دﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ از آن ﻣﺎ را ﻣﻌﺎﻳﻨﻪ ﻛﺮدﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺒﻴﻨﻨﺪ ﻓﺘﻖ دارﻳﻢ ﻳﺎ ﻧﻪ‪ .‬و ﺑﺮﺧﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﺎﻳﺪ ﮔﺮوه ﺟﺪﻳﺪي ﺗﺸﻜﻴﻞ‬
‫ﻣﻲ دادﻧﺪ‪ .‬ﮔﺮوﻫﻲ ﻛﻪ ﻣﻦ در آن ﺟﺎي داده ﺷﺪه ﺑﻮدم‪ ،‬ﺑﻪ ﻛﻠﺒﻪ دﻳﮕﺮي ﺑﺮده ﺷﺪﻳﻢ ﻛﻪ دوﺑﺎره ﺑﻪ ﺻﻒ اﻳﺴﺘﺎدﻳﻢ‪ .‬در‬
‫اﻳﻨﺠﺎ ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﭘﺮﺳﺶ ﻫﺎﻳﻲ در ﻣﻮرد ﺳﻦ و ﺣﺮﻓﻪ ام ﺑﻪ ﮔﺮوه ﻛﻮﭼﻚ دﻳﮕﺮي ﭘﻴﻮﺳﺘﻢ‪ .‬ﻳﻜﺒﺎر دﻳﮕﺮ ﻣﺎ را ﺑﻪ‬
‫ﻛﻠﺒﻪ دﻳﮕﺮي ﺑﺮدﻧﺪ و ﺑﻪ ﮔﺮوﻫﻬﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬اﻳﻨﻜﺎر ﺗﺎ ﻣﺪﺗﻲ اداﻣﻪ داﺷﺖ و ﻣﻦ ﻛﻪ ﺧﻮد را در ﻣﻴﺎن ﻋﺪه‬
‫اي ﻧﺎآﺷﻨﺎ ﻣﻲ دﻳﺪم ﻛﻼﻓﻪ ﺑﻮدم‪ ،‬زﻳﺮا آﻧﻬﺎ ﺑﻪ زﺑﺎﻧﻬﺎﻳﻲ ﺳﺨﻦ ﻣﻲ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺮاﻳﻢ ﻣﻔﻬﻮم ﻧﺒﻮد‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم واﭘﺴﻴﻦ ﮔﺰﻳﻨﺶ‬
‫اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺖ و ﻣﻦ ﺑﻪ ﮔﺮوﻫﻲ ﺑﺎزﮔﺸﺘﻢ ﻛﻪ در ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﻛﻠﺒﻪ ﺑﺎ ﻣﻦ ﺑﻮدﻧﺪ! دوﺳﺘﺎن ﻣﻦ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻧﺸﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﻦ در‬
‫اﻳﻦ ﻣﺪت زﻣﺎن از ﻛﻠﺒﻪ اي ﺑﻪ ﻛﻠﺒﻪ دﻳﮕﺮ اﻧﺘﻘﺎل داده ﻣﻲ ﺷﺪم‪ .‬اﻣﺎ ﻣﻲ داﻧﺴﺘﻢ ﻛﻪ آن ﻟﺤﻈﺎت ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺳﺎز ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﮔﺎري ﺣﻤﻞ ﺑﻴﻤﺎران ﻛﻪ آﻧﺎن را ﺑﻪ ﻣﻘﺼﺪ )اردوﮔﺎه اﺳﺘﺮاﺣﺖ( ﻣﻲ ﺑﺮد ﺗﺮﺗﻴﺐ داده ﺷﺪ‪ ،‬اﺳﻢ ﻣﻦ )ﻳﻌﻨﻲ‬
‫ﺷﻤﺎره ام( در ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺑﻮد‪ ،‬زﻳﺮا در آن ﻣﺤﻞ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﭘﺰﺷﻚ ﻧﻴﺎز داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻫﻴﭽﻜﺲ ﺑﺎور ﻧﻤﻲ ﻛﺮد ﻛﻪ ﻣﻘﺼﺪ ﻣﺎ واﻗﻌﺎ‬
‫اﺳﺘﺮاﺣﺘﮕﺎه ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭼﻨﺪ ﻫﻔﺘﻪ ﭘﻴﺶ ﻳﻚ ﭼﻨﻴﻦ اﻧﺘﻘﺎﻟﻲ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﺑﺎر ﻫﻢ ﻫﻤﻪ ﻓﻜﺮ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ ﻣﻘﺼﺪ اﺗﺎق ﮔﺎز‬

‫اﺳﺖ‪ .‬وﻗﺘﻲ اﻋﻼم ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻛﺸﻴﻚ ﺷﺒﺎﻧﻪ داوﻃﻠﺐ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬اﺳﻤﺸﺎن از ﺻﻮرت اﺳﺎﻣﻲ ﺣﺬف ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪،‬‬
‫ﻫﺸﺘﺎد و دو ﻧﻔﺮ زﻧﺪاﻧﻲ ﺑﻴﺪرﻧﮓ داوﻃﻠﺐ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﻳﻜﺮﺑﻊ ﺑﻌﺪ اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻨﺘﻔﻲ ﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﺸﺘﺎد و دو ﻧﻔﺮ ﻫﻤﭽﻨﺎن در ﻛﺸﻴﻚ‬
‫ﺷﺐ ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮاي اﻛﺜﺮ ﻛﺸﻴﻚ ﻫﺎ اﻳﻦ ﺷﺐ ﻛﺎري ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﻣﺮگ در ‪ 15‬روز آﻳﻨﺪه ﺑﻮد‪.‬‬
‫و اﻛﻨﻮن دوﺑﺎره ﮔﺎري ﺣﻤﻞ ﺑﻴﻤﺎران ﺑﺮاي اﺳﺘﺮاﺣﺘﮕﺎه آﻣﺎده ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎز ﻫﻢ ﻛﺴﻲ ﻧﻤﻲ داﻧﺴﺖ ﭼﻪ ﺣﻘﻪ اي درﻛﺎرﺳﺖ‬
‫ﺗﺎ آﺧﺮﻳﻦ ﻧﻴﺮوي اﻓﺮاد در ﺣﺎل ﻣﺮگ ﺑﻜﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد‪ -‬آﻳﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮاي دو ﻫﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ -‬ﺑﻪ اﺗﺎق ﮔﺎز ﺧﻮاﻫﺪ رﻓﺖ و ﻳﺎ ﺑﻪ‬
‫اردوﮔﺎه اﺳﺘﺮاﺣﺖ واﻗﻌﻲ رﻫﺴﭙﺎر ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺰﺷﻚ ﺳﺮﭘﺮﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻟﻄﻒ داﺷﺖ ﺳﺎﻋﺖ ﻳﻚ رﺑﻊ ﺑﻪ ده ﻏﺮوب‬
‫ﻳﻚ روز ﭘﻨﻬﺎﻧﻲ ﺳﺮ در ﮔﻮﺷﻢ ﮔﺬاﺷﺖ و ﮔﻔﺖ‪) ،‬در اﺗﺎق ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﻲ ﮔﻔﺘﻪ ام ﻛﻪ ﻫﻨﻮز ﻫﻢ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻲ اﺳﻤﺖ را از‬
‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺣﺬف ﻛﻨﻲ و ﺗﺎ ﺳﺎﻋﺖ ده ﺷﺐ ﻫﻢ ﺑﺮاي ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺘﻦ وﻗﺖ داري‪(.‬‬
‫ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﻛﺎري ﻧﻤﻲ ﻛﻨﻢ و ﺑﻪ اﻳﻦ ﻧﺘﻴﺠﻪ رﺳﻴﺪه ام ﻛﻪ ﺧﻮد را ﺑﺪﺳﺖ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺑﺴﭙﺎرم‪) .‬ﺗﺮﺟﻴﺢ ﻣﻲ دﻫﻢ ﺑﺎ‬
‫دوﺳﺘﺎﻧﻢ ﺑﻤﺎﻧﻢ( ﺗﺮﺣﻢ را در ﭼﺸﻤﺎﻧﺶ ﺧﻮاﻧﺪم‪ ،‬ﮔﻮﻳﻲ واﻗﻌﻴﺖ را ﻣﻲ داﻧﺴﺖ‪ .‬دﺳﺘﻢ را در ﺳﻜﻮت ﻓﺸﺮد‪ ،‬ﮔﻮﻳﻲ‬
‫ﺧﺪاﺣﺎﻓﻈﻲ ﺑﺮاي زﻧﺪﮔﻲ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ از زﻧﺪﮔﻲ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻪ آراﻣﻲ ﺑﻪ ﻛﻠﺒﻪ ام ﺑﺎزﮔﺸﺘﻢ‪ .‬در آﻧﺠﺎ دوﺳﺘﻲ در اﻧﺘﻈﺎرم ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺑﺎ اﻧﺪوه ﭘﺮﺳﻴﺪ‪ » ،‬ﺑﺮاﺳﺘﻲ ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﻲ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﺮوي؟ «‬
‫» ﺑﻠﻪ ‪ ،‬ﻣﻲ روم «‬
‫اﺷﻚ در ﭼﺸﻤﺎﻧﺶ ﺣﻠﻘﻪ زد و ﻣﻦ ﻛﻮﺷﻴﺪم آراﻣﺶ ﻛﻨﻢ‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ ﻛﺎري ﻣﻲ ﻛﺮدم‪ ،‬وﺻﻴﺖ ﻛﺮدم‪:‬‬
‫» ﮔﻮش ﻛﻦ‪ ،‬اوﺗﻮ ! اﮔﺮ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﻧﺰد ﻫﻤﺴﺮم ﺑﺎزﻧﮕﺸﺘﻢ و اﮔﺮ ﺗﻮ او را دﻳﺪي‪ ،‬ﺑﻪ او ﺑﮕﻮ ﻛﻪ ﻫﺮ روز و ﻫﺮ ﺳﺎﻋﺖ راﺟﻊ‬
‫ﺑﻪ او ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻲ ﻛﺮدم‪ .‬ﻳﺎدت ﺑﺎﺷﺪ و دﻳﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ او را ﺑﻴﺶ از ﻫﺮ ﻛﺴﻲ دوﺳﺖ دارم‪ .‬ﺳﻪ دﻳﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ‪ ،‬ﺑﺎ وﺟﻮد‬
‫ﻣﺸﻘﺎﺗﻲ ﻛﻪ در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﺴﺮم آﻣﺪه ﻳﺎد ﻣﺪت ﻛﻤﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ او زﻧﺪﮔﻲ ﻛﺮده ام ﻫﻤﺎره ﺑﻴﺶ از ﻫﺮ ﭼﻴﺰ ﺑﺮاﻳﻢ ﻋﺰﻳﺰ و ﮔﺮاﻧﺒﻬﺎ‬
‫ﺑﻮده اﺳﺖ‪« .‬‬

‫اوﺗﻮ! ﺣﺎﻻ ﺗﻮ ﻛﺠﺎﻳﻲ؟ زﻧﺪه اي؟ از آﺧﺮﻳﻦ ﺑﺎري ﻛﻪ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﻮدﻳﻢ ﭼﻪ اﺗﻔﺎﻗﺎﺗﻲ ﺑﺮاﻳﺖ اﻓﺘﺎده؟ ﻫﻤﺴﺮت را ﭘﻴﺪا‬
‫ﻛﺮدي؟ ﺑﻪ ﻳﺎد داري ﭼﮕﻮﻧﻪ از ﺗﻮ ﺧﻮاﺳﺘﻢ وﺻﻴﺖ ﻣﺮا ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﺴﭙﺎري واژه واژه و ﺗﻮ ﻛﻮدﻛﺎﻧﻪ اﺷﻚ ﻣﻲ رﻳﺨﺘﻲ؟‬
‫ﺻﺒﺢ روز ﺑﻌﺪ آﻧﺠﺎ را ﺗﺮك ﻛﺮدم‪ .‬اﻳﻦ ﺑﺎر ﻧﻴﺮﻧﮕﻲ در ﻛﺎر ﻧﺒﻮد ﻣﻘﺼﺪ ﻣﺎ اﺗﺎق ﮔﺎز ﻧﺒﻮد ﺑﻠﻜﻪ واﻗﻌﺎ اﺳﺘﺮاﺣﺖ ﮔﺎه‬
‫ﺑﻮد‪ .‬ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺎ اﺣﺴﺎس ﺗﺮﺣﻢ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ در اردوﮔﺎه ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ و ﺑﺰﻳﺮ ﻣﻬﻤﻴﺰ ﻗﺤﻄﻲ ﻛﺸﻴﺪه ﺷﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻴﺮﺣﻤﺎﻧﻪ‬
‫ﺗﺮ از اردوﮔﺎه ﺟﺪﻳﺪ ﻣﺎ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺣﻤﻠﻪ ور ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬آﻧﺎن ﻛﻮﺷﻴﺪﻧﺪ زﻧﺪﮔﻲ ﺷﺎن را ﻧﺠﺎت دﻫﻨﺪ اﻣﺎ ﺑﺎ اﻳﻦ ﻛﺎر ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ‬
‫ﺧﻮد را ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﺎﻫﻬﺎ ﭘﺲ از آزادﻳﻤﺎن‪ ،‬دوﺳﺘﻲ را از اردوﮔﺎه ﻗﺪﻳﻤﻲ ﻣﻼﻗﺎت ﻛﺮدم‪ .‬او ﻛﻪ در اردوﮔﺎه در‬
‫ﺳﻤﺖ ﭘﻠﻴﺲ ﻛﺎر ﻣﻲ ﻛﺮد‪ ،‬ﻣﻲ ﮔﻔﺖ در ﺑﻪ در دﻧﺒﺎل ﻳﻚ ﺗﻜﻪ ﮔﻮﺷﺖ ﻣﺮدار اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣﻲ ﮔﺸﺖ ﻛﻪ از ﺗﻮده ﺟﺴﺪﻫﺎ‬
‫ﻛﻨﺪه ﺑﻮدﻧﺪ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم آﻧﺮا در ﻗﺎﺑﻠﻤﻪ اي ﻛﻪ روي آﺗﺶ ﺑﻮد ﭘﻴﺪا ﻛﺮد‪ .‬آدﻣﺨﻮاري اردوﮔﺎه را ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد و ﻣﻦ ﺑﻪ‬
‫ﻣﻮﻗﻊ آﻧﺠﺎ را ﺗﺮك ﻛﺮده ﺑﻮدم‪.‬‬
‫آﻳﺎ اﻳﻦ وﺿﻌﻴﺖ داﺳﺘﺎن ﻣﺮگ در ﺗﻬﺮان را در ذﻫﻦ آدم زﻧﺪه ﻧﻤﻲ ﻛﻨﺪ؟ داﺳﺘﺎن از اﻳﻦ ﻗﺮار ﺑﻮد ﻛﻪ ﻳﻜﺒﺎر ﻳﻚ‬
‫ﻣﺮد ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ و ﻣﻘﺘﺪر اﻳﺮاﻧﻲ ﺑﺎ ﻳﻜﻲ از ﺧﺪﻣﺘﻜﺎراﻧﺶ در ﺑﺎغ ﻗﺪم ﻣﻲ زد‪ .‬ﺧﺪﻣﺘﻜﺎر ﻓﺮﻳﺎد ﺑﺮآورد ﻛﻪ ﻋﺰراﻳﻴﻞ ﻛﻪ او را‬
‫ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻛﺮده ﺑﻮد ‪ ،‬دﻳﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺧﺪﻣﺘﻜﺎر از ارﺑﺎﺑﺶ ﺗﻘﺎﺿﺎ ﻛﺮد ﻛﻪ ﺗﻴﺰﭘﺎﺗﺮﻳﻦ اﺳﺒﺶ را ﺑﻪ او ﺑﺪﻫﺪ ﺗﺎ او ﺑﺎ ﺷﺘﺎب ﺑﻪ‬
‫ﺗﻬﺮان ﺑﮕﺮﻳﺰد‪ ،‬او ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻏﺮوب ﻫﻤﺎن روز ﺑﻪ ﺗﻬﺮان ﺑﺮﺳﺪ‪ .‬ارﺑﺎب ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻛﺮد‪ ،‬ﺧﺪﻣﺘﻜﺎر ﺷﺘﺎﺑﺎن ﺑﻪ ﺳﻮي ﺗﻬﺮان‬
‫ﺗﺎﺧﺖ‪ .‬ارﺑﺎب ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ اش ﻋﺰراﻳﻴﻞ را دﻳﺪ و از او ﭘﺮﺳﻴﺪ» ﭼﺮا ﺧﺪﻣﺘﻜﺎر ﻣﺮا ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻛﺮدي و‬
‫ﺗﺮﺳﺎﻧﺪي؟ « ﻋﺰراﻳﻴﻞ ﭘﺎﺳﺦ داد‪ » ،‬ﻣﻦ او را ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻧﻜﺮدم‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﺷﮕﻔﺖ زده ﺷﺪم ﻛﻪ ﭼﺮا در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ ﻗﺮار ﺑﻮد ﻛﻪ اﻣﺸﺐ‬
‫او را در ﺗﻬﺮان ﺑﺒﻴﻨﻢ ﻫﻨﻮز اﻳﻨﺠﺎﺳﺖ‪«.‬‬
‫زﻧﺪاﻧﻴﺎن اردوﮔﺎه از ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮي در ﻫﺮ زﻣﻴﻨﻪ اي وﺣﺸﺖ داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬و اﻳﻦ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﺣﺴﺎس ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪ آﻧﺎن در اﻳﻦ‬
‫زﻣﻴﻨﻪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه اﺳﺖ و اﻧﺴﺎن ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﺎ آن ﺑﺎزي ﻛﻨﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﺑﮕﺬارد ﻫﺮ آﻧﭽﻪ ﭘﻴﺶ آﻳﺪ ﺧﻮش آﻳﺪ‪.‬‬

‫از آن ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻲ اﺣﺴﺎﺳﻲ ﺑﺮ ﻫﻤﻪ اﺣﺴﺎﺳﺎت زﻧﺪاﻧﻲ ﭼﻴﺮه و ﺣﺎﻛﻢ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﮔﺎﻫﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺼﻤﻴﻤﺎت ﺑﺮق آﺳﺎﻳﻲ ﻣﻲ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻴﻢ‪ ،‬ﺗﺼﻤﻴﻤﺎﺗﻲ ﻛﻪ ﻣﺘﻀﻤﻦ ﻣﺮگ ﻳﺎ زﻧﺪﮔﻲ ﺑﻮد‪ .‬اﻣﺎ ﺣﺘﻲ در ﭼﻨﻴﻦ ﻟﺤﻈﺎﺗﻲ ﻧﻴﺰ زﻧﺪاﻧﻲ ﺗﺮﺟﻴﺢ ﻣﻲ داد ﺗﺴﻠﻴﻢ‬
‫ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺧﻮد ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﮔﺮﻳﺰ از ﻫﺮ ﻧﻮع ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮي وﻗﺘﻲ ﺑﻴﺶ از ﻫﺮ ﭼﻴﺰ ﭼﺸﻢ ﮔﻴﺮ ﻣﻲ ﺷﺪ ﻛﻪ زﻧﺪاﻧﻲ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻮد‬
‫ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺑﻪ ﻓﺮار ﻛﺮدن ﻳﺎ ﻧﻜﺮدن ﺑﮕﻴﺮد و در ﭼﻨﻴﻦ ﻟﺤﻈﺎﺗﻲ ﻛﻪ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺴﺎس ﺑﻮد و دﻗﺎﻳﻖ ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﻲ آﻣﺪ‪ ،‬او‬
‫دﭼﺎر ﺷﻜﻨﺠﻪ روﺣﻲ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬و ﻣﺮدد ﻣﻲ ﻣﺎﻧﺪ ﻛﻪ آﻳﺎ ﺟﺎن ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺧﻄﺮ ﺑﻴﻨﺪازد و ﻓﺮار ﻛﻨﺪ ﻳﺎ ﻧﻪ؟‬
‫ﻣﻦ ﺧﻮد ﻧﻴﺰ دﭼﺎر ﭼﻨﻴﻦ ﺷﻜﻨﺠﻪ اي ﺷﺪم‪ .‬زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺟﺒﻬﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﻪ ﻧﺰدﻳﻜﻲ اردوﮔﺎه ﻛﺸﺎﻧﺪه ﺷﺪه‪ ،‬ﻣﻦ ﻧﻴﺰ ﻓﺮﺻﺖ‬
‫اﻳﻦ را داﺷﺘﻢ ﻛﻪ ﺑﮕﺮﻳﺰم‪ .‬داﺳﺘﺎن ﭼﻨﻴﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻳﻜﻲ از ﻫﻤﻜﺎراﻧﻢ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮاي دﻳﺪن ﺑﻴﻤﺎران ﺑﺨﺎرج از اردوﮔﺎه ﻣﻲ رﻓﺖ‬
‫و اﻳﻦ ﻳﻚ ﻣﺎﻣﻮرﻳﺖ ﭘﺰﺷﻜﻲ ﺑﻮد‪ .‬او ﻣﻲ ﺧﻮاﺳﺖ در اﻳﻦ زﻣﺎن ﻓﺮار ﻛﻨﺪ و ﻣﺮا ﻫﻢ ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﺒﺮد‪ .‬او ﺑﻪ ﺑﻬﺎﻧﻪ ﻣﺸﺎوره‬
‫ﭘﺰﺷﻜﻲ در ﻣﻮرد ﺑﻴﻤﺎري ﻛﻪ ﺑﻴﻤﺎرﻳﺶ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﻣﺸﻮرت ﺑﺎ ﻳﻚ ﻣﺘﺨﺼﺺ داﺷﺖ ﻣﺮا از اردوﮔﺎه ﺧﺎرج ﺳﺎزد‪ .‬ﻗﺮار ﺑﻮد‬
‫ﺧﺎرج اردوﮔﺎه ﻳﻜﻲ از اﻋﻀﺎي ﺟﻨﺒﺶ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺧﺎرﺟﻲ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻟﺒﺎس و ﻣﺪارك ﻻزم را ﺑﺪﻫﺪ‪ .‬در واﭘﺴﻴﻦ دم ﺑﻪ ﻋﻠﺖ‬
‫ﻣﺸﻜﻼت ﻓﻨﻲ ﻧﺎﭼﺎر ﺷﺪﻳﻢ ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺑﻪ اردوﮔﺎه ﺑﺮﮔﺮدﻳﻢ‪ .‬ﻣﺎ ﻫﻢ ﻓﺮﺻﺖ را ﻏﻨﻴﻤﺖ ﺷﻤﺮده ﻣﻘﺪار ﺳﻴﺐ زﻣﻴﻨﻲ ﺧﺮاب و‬
‫ﻳﻚ ﻛﻮﻟﻪ ﭘﺸﺘﻲ ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﺮداﺷﺘﻴﻢ‪.‬‬
‫در راه ﻣﺎ ﺧﻮد را ﺑﻪ اردوﮔﺎه زﻧﺎن و ﺑﻪ درون ﻛﻠﺒﻪ اي رﺳﺎﻧﺪﻳﻢ‪ .‬اﻳﻦ اردوﮔﺎه ﺧﺎﻟﻲ ﺑﻮد‪ ،‬زﻳﺮا زﻧﺎن را ﺑﻪ اردوﮔﺎه‬
‫دﻳﮕﺮي ﻓﺮﺳﺘﺎده ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻛﻠﺒﻪ ﻣﺜﻞ ﺑﺎزار ﺷﺎم ﺑﻮد و ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ در ﻫﻢ رﻳﺨﺘﻪ‪ .‬ﭘﻴﺪا ﺑﻮد ﻛﻪ زﻧﺎن ﺧﺮت و ﭘﺮﺗﻬﺎﻳﻲ ﺑﺮاي ﺧﻮد‬
‫دﺳﺖ و ﭘﺎ ﻛﺮده و ﺑﻌﺪ ﻫﻢ ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ آﻧﺠﺎ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻟﺒﺎس ژﻧﺪه‪ ،‬ﺣﺼﻴﺮ‪ ،‬ﻏﺬاي ﻓﺎﺳﺪ و ﻇﺮوف ﺷﻜﺴﺘﻪ از آن‬
‫ﺟﻤﻠﻪ ﺑﻮد‪ .‬ﭼﻨﺪ ﻛﺎﺳﻪ ﺳﺎﻟﻢ ﻫﻢ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺪرد ﻣﺎ ﻣﻲ ﺧﻮرد اﻣﺎ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺘﻴﻢ ﺑﺮﻧﺪارﻳﻢ‪ .‬ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺷﻨﻴﺪﻳﻢ ﻛﻪ وﻗﺘﻲ اوﺿﺎع‬
‫ﺑﺤﺮاﻧﻲ ﺷﺪ‪ ،‬از اﻳﻦ ﻛﺎﺳﻪ ﻫﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮاي ﻏﺬا اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻲ ﻛﺮدﻧﺪ ﺑﻠﻜﻪ‪ ،‬ﺑﺠﺎي ﻟﮕﻦ و ﻟﮕﻦ دﺳﺘﺸﻮﻳﻲ ﻧﻴﺰ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﺷﺪ‪.‬‬
‫)ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺮدن ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﻇﺮﻓﻲ ﺑﻪ داﺧﻞ ﻛﻠﺒﻪ ﻣﻤﻨﻮع ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﮔﺎﻫﻲ ﺑﻌﻀﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻪ زﻳﺮ ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﻗﺎﻧﻮن ﻣﻲ‬

‫ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ وﻳﮋه ﺑﻴﻤﺎران ﺗﻴﻔﻮﺳﻲ ﻛﻪ ﺿﻌﻴﻒ ﺗﺮ از آن ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ ﺧﺎرج از ﻛﻠﺒﻪ ﺑﻪ ﺗﻮاﻟﺖ ﺑﺮوﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺘﻲ اﮔﺮ ﻛﺴﻲ ﺑﻪ آﻧﺎن‬
‫ﻛﻤﻚ ﻣﻲ ﻛﺮد( در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﻣﻦ ﺑﻴﺮون ﻛﻠﺒﻪ ﻛﺸﻴﻚ ﻣﻲ دادم دوﺳﺘﻢ داﺧﻞ ﻛﻠﺒﻪ رﻓﺖ و ﭘﺲ از ﻣﺪت ﻛﻮﺗﺎﻫﻲ ﺑﺎ‬
‫ﻳﻚ ﻛﻮﻟﻪ ﭘﺸﺘﻲ ﻛﻪ زﻳﺮ ﻛﺘﺶ ﭘﻨﻬﺎن ﻛﺮده ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻴﺮون آﻣﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺑﺎر ﻧﻮﺑﺖ ﻣﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ داﺧﻞ ﻛﻠﺒﻪ ﺑﺮوم و ﻛﻮﻟﻪ ﭘﺸﺘﻲ‬
‫دﻳﮕﺮي را ﻛﻪ دوﺳﺘﻢ دﻳﺪه ﺑﻮد ﺑﺮدارم‪ .‬ﺑﻪ داﺧﻞ رﻓﺘﻢ و ﺗﻮي ﺧﺮت و ﭘﺮت ﻫﺎ ﺑﻪ ﺟﺴﺘﺠﻮ ﭘﺮداﺧﺘﻢ‪ .‬ﻛﻮﻟﻪ ﭘﺸﺘﻲ را ﭘﻴﺪا‬
‫ﻛﺮدم‪ .‬ﺣﺘﻲ ﻳﻚ ﻣﺴﻮاك ﻫﻢ ﺑﭽﻨﮓ آوردم‪ .‬و ﻧﺎﮔﻬﺎن در ﻣﻴﺎن آن ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ زﻧﺎن ﺑﺠﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﺟﺴﺪ‬
‫زﻧﻲ را دﻳﺪم‪.‬‬
‫ﺑﺎ ﺷﺘﺎب ﺑﻪ ﻛﻠﺒﻪ ام ﺑﺎزﮔﺸﺘﻢ ﻛﻪ اﺛﺎﺛﻴﻪ ام را ﺟﻤﻊ ﻛﻨﻢ‪ :‬ﻛﺎﺳﻪ ﻏﺬا‪ ،‬ﻳﻚ ﺟﻔﺖ دﺳﺘﻜﺶ ﻣﻨﺪرس‪ ،‬ﻛﻪ از ﻳﻜﻲ از‬
‫ﺑﻴﻤﺎران ﻣﺮده ﺗﻴﻔﻮﺳﻲ )ﺑﻪ ارث( ﺑﺮده ﺑﻮدم‪ ،‬ﭼﻨﺪ ﺗﻜﻪ ﻛﺎﻏﺬي ﻛﻪ ﻳﺎدداﺷﺘﻬﺎﻳﻢ را ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻮدم )ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ ﻳﺎدآور‬
‫ﺷﺪم‪ ،‬ﻣﻦ ﻳﺎدداﺷﺘﻬﺎﻳﻲ را ﻛﻪ در آﺷﻮﻳﺘﺲ ﮔﻢ ﻛﺮده ﺑﻮدم‪ ،‬ﺑﺎزﻧﻮﻳﺴﻲ ﻛﺮده ﺑﻮدم(‪ .‬ﺑﺮاي آﺧﺮﻳﻦ ﺑﺎر از ﺑﻴﻤﺎراﻧﻢ دﻳﺪن‬
‫ﻛﺮدم‪ .‬اﻳﻦ ﺑﻴﻤﺎران در دوﺳﻮي ﻛﻠﺒﻪ‪ ،‬روي ﭼﻮﺑﻬﺎي ﭘﻮﺳﻴﺪه ﺧﻮاﺑﻴﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎﻻي ﺳﺮ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻴﻤﺎري ﻛﻪ ﻫﻤﺸﻬﺮﻳﻢ ﺑﻮد‬
‫رﻓﺘﻢ‪ .‬ﺧﻴﻠﻲ ﺳﻌﻲ ﻛﺮده ﺑﻮدم ﺟﺎﻧﺶ را ﻧﺠﺎت دﻫﻢ‪ ،‬اﻣﺎ وﺿﻌﺶ وﺧﻴﻢ و رو ﺑﻪ ﻣﺮگ ﺑﻮد‪ .‬ﻫﻴﭻ ﻗﺼﺪي ﻧﺪاﺷﺘﻢ راﺟﻊ ﺑﻪ‬
‫ﻓﺮارم ﺑﻪ دﻳﮕﺮان ﭼﻴﺰي ﺑﮕﻮﻳﻢ‪ ،‬اﻣﺎ ﮔﻮﻳﺎ رﻓﻴﻘﻢ ﺣﺪس زده ﺑﻮد )ﺷﺎﻳﺪ ﻗﻴﺎﻓﻪ ﻣﻦ ﻋﺼﺒﻲ ﺑﻮد(‪ .‬ﺑﺎ ﺻﺪاﻳﻲ ﺧﺴﺘﻪ از ﻣﻦ‬
‫ﭘﺮﺳﻴﺪ » ﺗﻮ ﻫﻢ اﻳﻨﺠﺎ را ﺗﺮك ﻣﻲ ﻛﻨﻲ؟ « اﻧﻜﺎر ﻛﺮدم‪ ،‬اﻣﺎ ﮔﺮﻳﺰ از ﻧﮕﺎه اﻧﺪوﻫﮕﻴﻨﺶ دﺷﻮار ﺑﻮد‪ .‬ﭘﺲ از اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﻪ‬
‫ﺑﻴﻤﺎران ﺳﺮ ﻛﺸﻴﺪم‪ ،‬ﭘﻴﺶ او ﺑﺎزﮔﺸﺘﻢ و ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺑﺎ ﻧﮕﺎه ﺑﻴﻤﺎرش ﻛﻪ ﻣﺮا ﻣﺘﻬﻢ ﻣﻲ ﻛﺮد روﻳﺎروي ﺷﺪم‪ .‬ﭘﺲ از اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ‬
‫رﻓﻴﻘﻢ ﮔﻔﺘﻢ ﻣﻨﻬﻢ ﺑﺎ او ﻓﺮار ﺧﻮاﻫﻢ ﻛﺮد‪ ،‬اﺣﺴﺎس ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪي ﺑﺪروﻧﻢ ﭼﻨﮓ اﻧﺪاﺧﺖ ﻛﻪ ﻟﺤﻈﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﻈﻪ ژرﻓﺘﺮ ﻣﻲ‬
‫ﺷﺪ‪ .‬ﻧﺎﮔﻬﺎن ﺑﺮ آن ﺷﺪم ﻛﻪ ﺑﺮاي ﻳﻜﺒﺎر ﻫﻢ ﻛﻪ ﺷﺪه ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ را در دﺳﺖ ﺑﮕﻴﺮم و ﻣﻬﺎرش ﻛﻨﻢ‪ .‬ﺑﻴﺮون ﻛﻠﺒﻪ دوﻳﺪم و‬
‫ﺑﻪ دوﺳﺘﻢ ﮔﻔﺘﻢ ﻛﻪ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﻢ ﺑﺎ او ﺑﺮوم‪ .‬ﺑﻪ ﻣﺠﺮدي ﻛﻪ ﺑﺎ ﻗﺎﻃﻌﻴﺖ ﺑﻪ دوﺳﺘﻢ ﮔﻔﺘﻢ ﻛﻪ ﻣﺎﻳﻠﻢ ﺑﺎ ﺑﻴﻤﺎراﻧﻢ ﺑﻤﺎﻧﻢ آن‬
‫اﺣﺴﺎس ﺑﻴﻤﺎرﮔﻮﻧﻪ رﻫﺎﻳﻢ ﻛﺮد‪ .‬ﻧﻤﻲ داﻧﺴﺘﻢ روزﻫﺎي آﻳﻨﺪه ﭼﻪ در ﭘﻴﺶ ﺧﻮاﻫﻴﻢ داﺷﺖ اﻣﺎ ﻳﻚ آراﻣﺶ دروﻧﻲ‬

‫اﺣﺴﺎس ﻣﻲ ﻛﺮدم ﻛﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻴﺶ از آن ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻧﻜﺮده ﺑﻮدم‪ .‬ﺑﻪ ﻛﻠﺒﻪ ﺑﺎزﮔﺸﺘﻢ‪ ،‬روي ﺗﺨﺘﻪ ﻫﺎ ﻛﻨﺎر ﻫﻤﺸﻬﺮﻳﻢ ﻧﺸﺴﺘﻢ و‬
‫ﺳﻌﻲ ﻛﺮدم آراﻣﺶ ﻛﻨﻢ‪ ،‬ﭘﺲ از آن ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﺑﻴﻤﺎران ﮔﭗ زدم و ﻛﻮﺷﻴﺪم در آن ﺣﺎل ﻫﺬﻳﺎﻧﻲ ﻛﻪ داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬آراﻣﺸﺎن‬
‫ﻛﻨﻢ‪.‬‬
‫آﺧﺮﻳﻦ روز اﻗﺎﻣﺖ ﻣﺎ در اردوﮔﺎه ﻓﺮا رﺳﻴﺪ‪ .‬ﻫﺮ ﻗﺪر ﻛﻪ داﻣﻨﻪ ﺟﺒﻬﻪ ﻫﺎ ﺑﻪ اردوﮔﺎه ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬زﻧﺪاﻧﻴﺎن را دﺳﺘﻪ‬
‫ﺑﻪ دﺳﺘﻪ ﺑﻪ اردوﮔﺎﻫﻬﺎي دﻳﮕﺮ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﻘﺎﻣﺎت زﻧﺪان‪ ،‬ﻛﺎﭘﻮﻫﺎ و آﺷﭙﺰﻫﺎ ﻓﺮار را ﺑﺮ ﻗﺮار ﺗﺮﺟﻴﺢ داده ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫در ﭼﻨﻴﻦ روزي دﺳﺘﻮر داده ﺷﺪه ﺑﻮد ﻛﻪ اردوﮔﺎه ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺎ ﻏﺮوب آﻓﺘﺎب ﻛﺎﻣﻼ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺷﻮد‪ .‬ﺣﺘﻲ ﭼﻨﺪ زﻧﺪاﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﻗﻲ‬
‫ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮدﻧﺪ )ﺑﻴﻤﺎران‪ ،‬ﭼﻨﺪ ﭘﺰﺷﻚ و ﭘﺮﺳﺘﺎران( ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﺗﺮك آﻧﺠﺎ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺷﺐ ﻫﻨﮕﺎم اردوﮔﺎه را آﺗﺶ‬
‫ﺑﺰﻧﻨﺪ‪ .‬ﻫﻨﻮز از آﻣﺪن ﻛﺎﻣﻴﻮن ﻛﻪ ﻗﺮار ﺑﻮد ﺑﻌﺪ از ﻇﻬﺮ ﺑﻴﺎﻳﺪ و ﺑﻴﻤﺎران را ﺑﻪ اردوﮔﺎه دﻳﮕﺮي ﺣﻤﻞ ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺧﺒﺮي ﻧﺒﻮد‪ .‬در‬
‫ﻋﻮض دروازه ﻫﺎي اردوﮔﺎه ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪ و ﻣﺮاﻗﺒﺖ در اﻃﺮاف ﺳﻴﻢ ﻫﺎي ﺧﺎردار ﺷﺪﻳﺪﺗﺮ ﺷﺪ ﺗﺎ ﻛﺴﻲ ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﻓﺮار ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ‬
‫ﻧﻈﺮ ﻣﻲ رﺳﻴﺪ ﺑﺎﻗﻴﻤﺎﻧﺪه زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻣﺤﻜﻮم ﺑﻮدﻧﺪ در اردوﮔﺎه آﺗﺶ زده ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻣﻦ و دوﺳﺘﻢ ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺘﻴﻢ ﻓﺮار‬
‫ﻛﻨﻴﻢ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻣﺎ دﺳﺘﻮر دادﻧﺪ ﺟﺴﺪ ﺳﻪ زﻧﺪاﻧﻲ را ﺑﻴﺮون اردوﮔﺎه و ﭘﺸﺖ ﺳﻴﻢ ﻫﺎي ﺧﺎردار ﺑﻪ ﺧﺎك ﺑﺴﭙﺎرﻳﻢ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺎ دو ﻧﻔﺮ‬
‫ﺑﻮدﻳﻢ ﻛﻪ ﻧﻴﺮو داﺷﺘﻴﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﻛﺎري را اﻧﺠﺎم دﻫﻴﻢ‪ .‬ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﺑﻘﻴﻪ اﻓﺮاد در ﭼﻨﺪ ﻛﻠﺒﻪ اي ﻛﻪ ﻫﻨﻮز ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ‬
‫ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬در ﺑﺴﺘﺮ ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﺎ ﺗﺐ و ﻫﺬﻳﺎن دﺳﺖ و ﭘﻨﺠﻪ ﻧﺮم ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺣﺎﻻ دﻳﮕﺮ ﻧﻘﺸﻪ اي دﻳﮕﺮ در ﺳﺮ داﺷﺘﻴﻢ‪ :‬ﺑﺮاي‬
‫ﺑﺮدن ﺟﺴﺪ از ﻳﻚ وان ﻛﻬﻨﻪ ﺑﻪ ﺟﺎي ﺗﺎﺑﻮت اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ ﻛﻪ ﻛﻮﻟﻪ ﭘﺸﺘﻲ را ﻫﻢ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻴﻢ در درون آن ﭘﻨﻬﺎن‬
‫ﻛﻨﻴﻢ‪ .‬ﺑﺎ دوﻣﻴﻦ ﺟﺴﺪ ﻛﻮﻟﻪ ﭘﺸﺘﻲ را ﻣﻲ ﺑﺮدﻳﻢ و ﻗﺼﺪ داﺷﺘﻴﻢ ﺑﺎ ﺳﻮﻣﻴﻦ ﺟﺴﺪ ﻫﻢ ﻓﺮار ﻛﻨﻴﻢ‪ .‬در ﺑﺮدن دو ﺟﺴﺪ ﻛﺎر ﻣﺎ‬
‫ﻃﺒﻖ ﻧﻘﺸﻪ اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ رو ﺑﻪ راه ﺑﻮد‪ .‬ﭘﺲ از اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺮﮔﺸﺘﻴﻢ‪ ،‬ﻣﻮﻗﻌﻲ ﻛﻪ دوﺳﺘﻢ رﻓﺘﻪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺗﻜﻪ ﻧﺎﻧﻲ دﺳﺖ‬
‫و ﭘﺎ ﻛﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻴﻢ در ﭼﻨﺪ روز آﻳﻨﺪه در ﺟﻨﮕﻠﻬﺎ ﺑﺎ آن رﻓﻊ ﮔﺮﺳﻨﮕﻲ ﻛﻨﻴﻢ‪ ،‬ﻣﻦ ﻣﻨﺘﻈﺮ ﻣﺎﻧﺪم‪ .‬دﻗﻴﻘﻪ ﻫﺎ ﻣﻲ ﮔﺬﺷﺖ و‬

‫ﻣﻦ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻣﻨﺘﻈﺮ ﺑﻮدم‪ .‬ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺖ زﻣﺎن و ﻧﻴﺎﻣﺪن دوﺳﺘﻢ ﺑﻲ ﻗﺮارﺗﺮ ﻣﻲ ﺷﺪم‪ .‬ﭘﺲ از ﺳﻪ ﺳﺎل زﻧﺪﮔﻲ اردوﮔﺎﻫﻲ‪ ،‬ﻣﺰه‬
‫آزادي را ﺷﺎدﻣﺎﻧﻪ در ذﻫﻨﻢ زﻧﺪه ﻣﻲ ﻛﺮدم‪ .‬ﻓﻜﺮ ﻣﻲ ﻛﺮدم ﭼﻪ ﻗﺪر ﻋﺎﻟﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﺑﻪ ﺳﻮي ﺟﺒﻬﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﺮوﻳﻢ‪ .‬اﻣﺎ‬
‫ﻛﺎر ﻣﺎ ﺑﻪ آﻧﺠﺎ ﻧﺮﺳﻴﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻤﺎن ﻟﺤﻈﻪ اي ﻛﻪ دوﺳﺘﻢ ﺑﺎزﮔﺸﺖ‪ ،‬دروازه اردوﮔﺎه ﺑﺎز ﺷﺪ‪ ،‬ﻳﻚ اﺗﻮﻣﺒﻴﻞ ﭘﺮ زرق و ﺑﺮق ﺳﺮﺑﻲ رﻧﮓ ﻛﻪ روﻳﺶ‬
‫ﻋﻼﻣﺖ ﺻﻠﻴﺐ ﺳﺮخ دﻳﺪه ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬آﻫﺴﺘﻪ ﺑﻪ زﻣﻴﻦ رژه رﺳﻴﺪ‪ .‬ﻧﻤﺎﻳﻨﺪه اي از ﺻﻠﻴﺐ ﺳﺮخ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ در ژﻧﻮ وارد ﺷﺪ‪،‬‬
‫و ﺣﺎﻻ دﻳﮕﺮ اردوﮔﺎه و زﻧﺪاﻧﻴﺎن در ﭘﻨﺎه او ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻧﻤﺎﻳﻨﺪه در ﻳﻚ ﺧﺎﻧﻪ روﺳﺘﺎﻳﻲ اﻗﺎﻣﺖ ﮔﺰﻳﺪ ﺗﺎ در ﺻﻮرت ﺑﺮوز ﻫﺮ‬
‫ﮔﻮﻧﻪ ﺧﻄﺮي ﻧﺰدﻳﻚ اردوﮔﺎه ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺣﺎﻻ دﻳﮕﺮ ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﺑﻪ ﻓﻜﺮ ﻓﺮار ﺑﻮد؟ ﺑﺴﺘﻪ ﻫﺎي دارو ﺑﻮد ﻛﻪ از اﺗﻮﻣﺒﻴﻞ ﺑﻴﺮون‬
‫ﻣﻲ آوردﻧﺪ‪ ،‬ﺳﻴﮕﺎر ﺗﻮزﻳﻊ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬از ﻣﺎ ﻋﻜﺲ ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و ﺷﺎدي از زﻣﻴﻦ و زﻣﺎن ﻣﻲ ﺑﺎرﻳﺪ و ﺧﺠﺴﺘﻪ ﻟﺤﻈﺎﺗﻲ‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬ﺣﺎﻻ دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺎزي ﻧﺒﻮد ﺟﺎن ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺧﻄﺮ اﻧﺪاﺧﺘﻪ و ﺑﻪ ﺟﺒﻬﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﺮوﻳﻢ‪.‬‬
‫در اﺛﺮ ﻫﻴﺠﺎن زدﮔﻲ ﺟﺴﺪ ﺳﻮم را ﻓﺮاﻣﻮش ﻛﺮده ﺑﻮدﻳﻢ‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺟﺴﺪ را ﺑﻴﺮون ﺑﺮده و در ﻗﺒﺮي ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺳﻪ ﺟﺴﺪ‬
‫ﻛﻨﺪه ﺑﻮدﻳﻢ ﺟﺎ دادﻳﻢ‪ .‬ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﺎ را ﻫﻤﺮاﻫﻲ ﻣﻲ ﻛﺮد‪ -‬و ﻧﺴﺒﺘﺎ آدم ﺑﻲ آزاري ﺑﻮد‪ -‬دﻓﻌﺘﺎ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ آدم ﻣﻼﻳﻤﻲ‬
‫ﺷﺪ‪ ،‬او ﻓﻜﺮ ﻣﻲ ﻛﺮد ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ورق ﺑﺮﮔﺮدد و ﺟﻠﺐ ﺧﺸﻨﻮدي ﻣﺎ ﺑﺮاي روز ﻣﺒﺎدا ﻗﻄﻌﺎ ﺑﻪ ﻛﺎرش ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ‪.‬‬
‫ﭘﻴﺶ از اﻳﻨﻜﻪ ﺧﺎك را ﺑﺮ روي ﺟﺴﺪﻫﺎ ﺑﺮﻳﺰﻳﻢ‪ ،‬دﻋﺎ ﻛﺮدﻳﻢ و او ﻧﻴﺰ در ﻣﺮاﺳﻢ دﻋﺎ ﺑﻪ ﻣﺎ ﭘﻴﻮﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ از آﻧﻬﻤﻪ‬
‫ﻫﻴﺠﺎﻧﺎت و ﻓﺸﺎرﻫﺎي ﺣﺎﺻﻠﻪ در آن ﭼﻨﺪ روز ﺳﺨﺖ و ﺳﻴﺎه‪ ،‬روزﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﺮ ﻣﺮگ ﭼﻴﺮه ﮔﺸﺘﻴﻢ‪ ،‬واژه ﻫﺎي‬
‫ﻧﻴﺎﻳﺶ ﻣﺎ در رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﺻﻠﺢ و آراﻣﺶ درﺧﺸﺎن ﺗﺮﻳﻦ و ﺻﻤﻴﻤﺎﻧﻪ ﺗﺮﻳﻦ واژه ﻫﺎﻳﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ از درون ﻣﺎ ﺑﺮ ﻣﻲ ﺧﺎﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ آﺧﺮﻳﻦ روز زﻧﺪان را ﻧﻴﺰ ﺑﻪ اﻣﻴﺪ آزادي ﺳﭙﺮي ﻛﺮدﻳﻢ‪ .‬اﻣﺎ ﮔﻮﻳﺎ ﭘﻴﺮوزي را زودﺗﺮ از ﻣﻮﻗﻊ ﺟﺸﻦ ﮔﺮﻓﺘﻪ‬
‫ﺑﻮدﻳﻢ‪ .‬زﻳﺮا ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪه ﺻﻠﻴﺐ ﺳﺮخ ﺑﻪ ﻣﺎ اﻃﻤﻴﻨﺎن داد ﻛﻪ ﭘﻴﻤﺎن ﺻﻠﺢ اﻣﻀﺎ ﺷﺪه و اردوﮔﺎه را ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﺮد‪ ،‬اﻣﺎ‬

‫ﻫﻤﺎن ﺷﺐ اﻓﺴﺮان اس‪ .‬اس ﺳﺮ رﺳﻴﺪﻧﺪ و ﮔﻔﺘﻨﺪ دﺳﺘﻮر دارﻧﺪ ﻛﻪ اردوﮔﺎه را ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﻗﺮار ﺑﻮد ﺑﺎﻗﻲ زﻧﺪاﻧﻴﺎن را ﺑﻪ‬
‫اردوﮔﺎه ﻣﺮﻛﺰي ﺑﺒﺮﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻌﺪ ﻇﺮف ‪ 48‬ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻪ ﺳﻮﻳﻴﺲ ﺑﻔﺮﺳﺘﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ اﺳﺮاي ﺟﻨﮓ ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫اﻓﺴﺮان اس‪ .‬اس آﻧﻘﺪر رﻓﺘﺎرﺷﺎن دوﺳﺘﺎﻧﻪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﺎ ﺑﺎور ﻧﻤﻲ ﻛﺮدﻳﻢ اﻳﻨﻬﺎ ﻫﻤﺎن اس‪.‬اس ﻫﺎي ﺷﻜﻨﺠﻪ ﮔﺮﻧﺪ‪ .‬اس‪.‬‬
‫اس ﻫﺎ ﻣﻲ ﻛﻮﺷﻴﺪﻧﺪ ﻣﺎ را وادار ﻛﻨﻨﺪ ﺑﺪون وﺣﺸﺖ ﺳﻮار ﻛﺎﻣﻴﻮﻧﻬﺎ ﺷﻮﻳﻢ و ﻣﻲ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﺑﺎﻳﺪ از ﺷﺎﻧﺲ ﺧﻮب ﺧﻮد‬
‫ﺳﭙﺎﺳﮕﺰار ﺑﺎﺷﻴﻢ‪ .‬ﻛﺴﺎﻧﻴﻜﻪ ﻫﻨﻮز ﺗﻪ ﻧﻴﺮوﻳﻲ داﺷﺘﻨﺪ ﺳﻮار ﻛﺎﻣﻴﻮﻧﻬﺎ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﻛﺴﺎﻧﻲ را ﻫﻢ ﻛﻪ ﻛﺎﻣﻼ از رﻣﻖ رﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪،‬‬
‫ﺑﻪ دﺷﻮاري ﺑﻠﻨﺪ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ و در ﻛﺎﻣﻴﻮن ﺟﺎ ﻣﻲ دادﻧﺪ‪.‬‬
‫دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺎزي ﻧﺒﻮد ﻣﻦ و دوﺳﺘﻢ ﻛﻮﻟﻪ ﭘﺸﺘﻲ ﻣﺎن را ﭘﻨﻬﺎن ﻛﻨﻴﻢ‪ .‬ﻣﺎ در ﺻﻒ آﺧﺮﻳﻦ ﮔﺮوﻫﻲ اﻳﺴﺘﺎدﻳﻢ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺳﻴﺰده‬
‫ﻧﻔﺮ را از اﻳﻦ ﮔﺮوه ﺑﺮ ﻣﻲ ﮔﺰﻳﺪﻧﺪ و ﺑﺎ ﻛﺎﻣﻴﻮن ﻣﺎ ﻗﺒﻞ آﺧﺮ ﻣﻲ ﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ‪ .‬ﺳﺮﭘﺮﺳﺖ ﭘﺰﺷﻜﺎن ﺗﻌﺪاد ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز را ﺷﻤﺮد‪،‬‬
‫اﻣﺎ ﻣﺎ از ﻗﻠﻢ اﻓﺘﺎدﻳﻢ‪ .‬ﺳﻴﺰده ﻧﻔﺮ ﺳﻮار ﻛﺎﻣﻴﻮن ﺷﺪﻧﺪ و ﻣﺎ دو ﻧﻔﺮ ﺟﺎ ﻣﺎﻧﺪﻳﻢ‪ .‬ﻣﺎ ﺷﮕﻔﺖ زده‪ ،‬ﻧﺎراﺣﺖ و ﻧﺎاﻣﻴﺪ ﭘﺰﺷﻚ را‬
‫ﻣﻼﻣﺖ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪ .‬او ﻫﻢ ﺧﺴﺘﮕﻲ و ﻛﻼﻓﻪ ﺷﺪن ﺧﻮد را ﺑﻬﺎﻧﻪ ﻛﺮد و ﻋﺬر ﺧﻮاﺳﺖ زﻳﺮا ﻓﻜﺮ ﻛﺮده ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﺎ دو ﻧﻔﺮ‬
‫ﻫﻨﻮز ﺧﻴﺎل ﻓﺮار در ﺳﺮ دارﻳﻢ‪ .‬ﻣﺎ در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ ﻛﻮﻟﻪ ﭘﺸﺘﻲ ﻫﺎﻳﻤﺎن را ﺑﻪ ﭘﺸﺖ داﺷﺘﻴﻢ و در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺑﻲ ﺻﺒﺮي و ﺑﻲ ﻗﺮاري‬
‫ﻫﻤﺮاه ﺑﺎﻗﻲ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻧﺸﺴﺘﻴﻢ و ﻣﻨﺘﻈﺮ آﺧﺮﻳﻦ ﻛﺎﻣﻴﻮن ﺷﺪﻳﻢ‪ .‬ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻮدﻳﻢ ﻣﺪت درازي ﺑﻪ اﻧﺘﻈﺎر ﺑﻤﺎﻧﻴﻢ‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم در‬
‫اﺗﺎق ﺧﺎﻟﻲ ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﺎن روي ﺗﺸﻚ ﻫﺎ دراز ﻛﺸﻴﺪﻳﻢ‪ ،‬ﻟﺤﻈﺎت را در اﻣﻴﺪ و ﻧﺎاﻣﻴﺪي ﺳﭙﺮي ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪ .‬ﺑﺎ ﻟﺒﺎس و ﻛﻔﺶ‬
‫ﺧﻮاﺑﻴﺪﻳﻢ ﺗﺎ آﻣﺎده ﺳﻔﺮ ﺑﺎﺷﻴﻢ‪.‬‬
‫ﺑﺎ ﺻﺪاي ﺗﻴﺮاﻧﺪازي و ﺗﻮپ ﺑﻴﺪار ﺷﺪﻳﻢ‪ ،‬ﻧﻮر ﺧﻤﭙﺎره و ﺻﺪاي ﺗﻴﺮ و ﺗﻮپ ﺑﻪ درون ﻛﻠﺒﻪ ﻣﻲ رﻳﺨﺖ‪ .‬ﺳﺮﭘﺮﺳﺖ‬
‫ﭘﺰﺷﻜﺎن ﺑﺎ ﺷﺘﺎب وارد ﻛﻠﺒﻪ ﺷﺪ و دﺳﺘﻮر داد ﺑﻪ ﺳﻴﻨﻪ روي زﻣﻴﻦ ﺑﺨﻮاﺑﻴﻢ‪ .‬ﻳﻜﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻪ ﻣﺤﺾ ﺷﻨﻴﺪن دﺳﺘﻮر‬
‫ﭘﺰﺷﻚ از روي ﺑﺴﺘﺮش ﺑﺎ ﻛﻔﺶ روي ﺷﻜﻤﻢ ﭘﺮﻳﺪ‪ .‬از ﺧﻮاب ﺑﻴﺪار ﺷﺪم و دﻳﺪم ﻫﻨﻮز ﺳﺎﻟﻤﻢ! و در آن ﻟﺤﻈﻪ ﺑﻮد ﻛﻪ‬

‫ﻓﻬﻤﻴﺪﻳﻢ ﭼﻪ اﺗﻔﺎﻗﻲ اﻓﺘﺎده اﺳﺖ‪ :‬داﻣﻨﻪ ﺟﺒﻬﻪ ﺟﻨﮓ ﺗﺎ اردوﮔﺎه ﻣﺎ رﺳﻴﺪه ﺑﻮد! ﺗﻴﺮاﻧﺪازي آرام ﮔﺮﻓﺖ و ﺳﭙﻴﺪه زد‪ .‬و‬
‫ﺑﻴﺮون روي ﺗﻴﺮي در دروازه اردوﮔﺎه ﭘﺮﭼﻢ ﺳﻔﻴﺪي ﺑﺎ وزش ﺑﺎد ﺑﻪ اﻫﺘﺰاز در آﻣﺪ‪.‬‬
‫ﭼﻨﺪﻳﻦ ﻫﻔﺘﻪ ﺑﻌﺪ ﭘﻲ ﺑﺮدﻳﻢ ﻛﻪ ﺣﺘﻲ در ﻫﻤﺎن ﺳﺎﻋﺎت آﺧﺮﻳﻦ ﻧﻴﺰ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﭼﻪ ﺑﺎزﻳﻬﺎ ﺑﺎ ﻣﺎ ﺑﺎﻗﻴﻤﺎﻧﺪه زﻧﺪاﻧﻴﺎن داﺷﺘﻪ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬و دﻳﺪﻳﻢ ﻛﻪ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺑﺸﺮ ﺑﻪ وﻳﮋه در ﻣﻮارد ﻣﺮگ و زﻧﺪﮔﻲ ﭼﻪ ﻗﺪر ﻧﺎاﺳﺘﻮار اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻋﻜﺲ ﻫﺎﻳﻲ ﺑﻪ دﺳﺘﻢ رﺳﻴﺪ ﻛﻪ از اردوﮔﺎه ﻛﻮﭼﻜﻲ ﻛﻪ از اردوﮔﺎه ﻣﺎ ﭼﻨﺪان دور ﻧﺒﻮد ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬دوﺳﺘﺎن ﻣﺎ ﻛﻪ‬
‫آﻧﺸﺐ ﻓﻜﺮ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ در ﻛﺎﻣﻴﻮﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺳﻮي آزادي ﻣﻲ روﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ اﻳﻦ اردوﮔﺎه ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﺪﻧﺪ و در آﻧﺠﺎ در ﻛﻠﺒﻪ ﻫﺎي‬
‫ﻗﻔﻞ ﺷﺪه ﺳﻮزاﻧﺪه ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﺪﻧﻬﺎي ﻧﻴﻤﻪ ﺳﻮﺧﺘﻪ آﻧﺎن را ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻢ ﺗﺸﺨﻴﺺ دﻫﻢ‪ .‬ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻳﺎد ﻋﺰراﻳﻴﻞ در ﺗﻬﺮان‬
‫اﻓﺘﺎدم‪.‬‬
‫ﺑﻲ اﺣﺴﺎﺳﻲ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺟﺰ اﻳﻨﻜﻪ ﻧﻘﺸﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻜﺎﻧﻴﺴﻢ دﻓﺎﻋﻲ داﺷﺖ‪ ،‬زاﻳﻴﺪه ﻋﻮاﻣﻞ دﻳﮕﺮي ﺑﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﺑﻲ اﺣﺴﺎﺳﻲ‬
‫زاﻳﻴﺪه ﮔﺮﺳﻨﮕﻲ و ﻛﻤﺒﻮد ﺧﻮاب )ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ در زﻧﺪﮔﻲ ﻋﺎدي ﻧﻴﺰ ﭘﻴﺶ ﻣﻲ آﻣﺪ( و ﺑﻲ ﺣﻮﺻﻠﮕﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻳﻜﻲ از‬
‫ﻣﺸﺨﺼﺎت روﺣﻲ زﻧﺪاﻧﻲ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲ رﻓﺖ‪ .‬ﻛﻤﺒﻮد ﺧﻮاب ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ وﺟﻮد ﺷﭙﺶ آزار دﻫﻨﺪه در ﻛﻠﺒﻪ ﻫﺎي‬
‫ﭘﺮﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑﻮد ﻛﻪ در اﺛﺮ ﻧﺪاﺷﺘﻦ ﺑﻬﺪاﺷﺖ و ﻧﻈﺎﻓﺖ ﻓﺰوﻧﻲ ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﺑﻲ ﺣﻮﺻﻠﮕﻲ و ﺑﻲ اﺣﺴﺎﺳﻲ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻧﺨﻮردن‬
‫ﻗﻬﻮه و ﻧﻜﺸﻴﺪن ﺳﻴﮕﺎر ﻫﻢ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻳﻦ اﻧﮕﻴﺰه ﻫﺎي ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ‪ ،‬اﻧﮕﻴﺰه ﻫﺎي رواﻧﻲ ﻧﻴﺰ ﻣﻄﺮح ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻋﻘﺪه ﻫﺎي وﻳﮋه اي ﺑﺮوز ﻣﻲ ﻛﺮد‬
‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ اﻛﺜﺮ زﻧﺪاﻧﻴﺎن از ﻧﻮﻋﻲ ﻋﻘﺪه ﺣﻘﺎرت رﻧﺞ ﻣﻲ ﺑﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﺎ ﻫﺮ ﻳﻚ ﭘﻴﺶ از اﺳﺎرت ﻓﻜﺮ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ )ﻛﺴﻲ ﻫﺴﺘﻴﻢ(‬
‫در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ در زﻧﺪان ﺑﺮاي ﻣﺎ ﺑﻪ اﻧﺪازه ﭘﺸﻴﺰي ارزش ﻗﺎﻳﻞ ﻧﺒﻮدﻧﺪ )اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ ارزش دروﻧﻲ ﺑﺸﺮ ﺑﻪ زﻣﻴﻨﻪ ﻫﺎي ﻣﻌﻨﻮي و‬
‫واﻻﺗﺮي ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد و زﻧﺪﮔﻲ اردوﮔﺎﻫﻲ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ آﻧﺮا از ﻫﻢ ﻓﺮو ﭘﺎﺷﺪ‪ .‬اﻣﺎ آﻳﺎ ﭼﻪ ﺗﻌﺪادي از اﻧﺴﺎﻧﻬﺎي آزاد از اﻳﻦ‬
‫ﺳﻴﺮ و ﺳﻠﻮك ﻣﻌﻨﻮي ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﺎ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن اﻧﺘﻈﺎر دارﻳﻢ؟(‬

‫زﻧﺪاﻧﻲ ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ ﺑﺪون اﻧﺪﻳﺸﻴﺪن ﺑﻪ اﻳﻦ واﻗﻌﻴﺖ در اﺳﺎرت ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﻲ ﺑﺮد‪ ،‬اﺣﺴﺎس ﻣﻲ ﻛﺮد از ﻧﻈﺮ ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎي اﻧﺴﺎﻧﻲ‬
‫ﻛﺎﻣﻼ ﺳﻘﻮط ﻛﺮده اﺳﺖ‪ .‬و اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ زﻣﺎﻧﻲ آﺷﻜﺎر ﻣﻲ ﺷﺪ ﻛﻪ اﻧﺴﺎن ﺗﻀﺎدﻫﺎي ﻧﺎﺷﻲ از ﺳﺎﺧﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎﺳﻲ‬
‫اﺳﺘﺜﻨﺎﻳﻲ اردوﮔﺎه را ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻲ ﻛﺮد‪.‬‬
‫» ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺗﺮﻳﻦ« زﻧﺪاﻧﻴﺎن‪ ،‬ﻛﺎﭘﻮﻫﺎ ‪،‬آﺷﭙﺰﻫﺎ‪ ،‬ﻣﻐﺎزه داران‪ ،‬ﭘﻠﻴﺲ ﻫﺎي اردوﮔﺎه ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﻪ ﻫﻴﭻ وﺟﻪ اﺣﺴﺎس ﻧﻤﻲ‬
‫ﻛﺮدﻧﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻛﺜﺮ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺗﻨﺰل ﻳﺎﻓﺘﻪ اﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻓﻜﺮ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ اﻓﺘﺨﺎري ﻧﺼﻴﺒﺸﺎن ﺷﺪه اﺳﺖ!‬
‫ﺑﻪ ﺑﻌﻀﻲ از آﻧﺎن ﺣﺘﻲ اﺣﺴﺎس ﺑﺰرﮔﻲ ﻧﻴﺰ دﺳﺖ ﻣﻲ داد‪ .‬واﻛﻨﺶ ذﻫﻨﻲ ﻛﻪ اﻛﺜﺮ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﻳﻦ ﮔﺮوه اﻗﻠﻴﺖ‬
‫ﻋﺰﻳﺰ ﻛﺮده از ﺧﻮد ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دادﻧﺪ ‪،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺣﺴﺪورزي و ﻗﺮﻗﺮ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﺷﻜﻠﻬﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن و ﮔﺎﻫﻲ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ‬
‫ﺑﺬﻟﻪ ﮔﻮﻳﻲ و ﺷﻮﺧﻲ ﺑﺮوز ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﻳﻚ زﻧﺪاﻧﻲ‪ ،‬ﺑﻪ زﻧﺪاﻧﻲ دﻳﮕﺮي راﺟﻊ ﺑﻪ ﻛﺎﭘﻮﻳﻲ دﻳﮕﺮ ﻣﻲ ﮔﻔﺖ‪» ،‬‬
‫ﻓﻜﺮش را ﺑﻜﻦ! ﻣﻦ اﻳﻦ ﻣﺮد را زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺗﻨﻬﺎ رﻳﻴﺲ ﻳﻚ ﺑﺎﻧﻚ ﺑﻮد ﻣﻲ ﺷﻨﺎﺧﺘﻢ‪ .‬ﺟﺎي ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﻲ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﭼﻨﻴﻦ‬
‫ﻣﻘﺎم واﻻﻳﻲ رﺳﻴﺪه اﺳﺖ؟ «‬
‫ﺑﻪ ﻣﺤﺾ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻴﻦ اﻛﺜﺮﻳﺖ ﺗﺤﻘﻴﺮ ﺷﺪه و اﻗﻠﻴﺖ ﺑﻪ ﻋﺮش رﺳﻴﺪه‪ ،‬روﻳﺎروﻳﻲ ﭘﻴﺶ ﻣﻲ آﻣﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ درﮔﻴﺮﻳﻬﺎ ﻛﻢ ﻫﻢ‬
‫ﻧﺒﻮد و ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻫﻢ ﺑﺎ ﺗﻮزﻳﻊ ﻏﺬا ﺷﺮوع ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬ﻧﺘﻴﺠﻪ اش ﻳﻚ ﺟﺮﻳﺎن اﻧﻔﺠﺎري ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻓﺸﺎرﻫﺎي‬
‫رواﻧﻲ ﻓﺰوﻧﻲ ﻣﻲ ﻳﺎﻓﺖ‪ ،‬ﻛﺞ ﺧﻠﻘﻲ ﻫﻤﻪ ﮔﻴﺮ ﻛﻪ راﺟﻊ ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ آن ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺻﺤﺒﺖ ﻛﺮدﻳﻢ ﻧﻴﺰ ﺷﺪﻳﺪﺗﺮ ﻣﻲ‬
‫ﮔﺮدﻳﺪ‪ .‬و ﻫﻴﭻ ﺟﺎي ﺷﮕﻔﺘﻲ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻓﺸﺎرﻫﺎ اﻏﻠﺐ ﺳﺒﺐ در ﮔﺮﻓﺘﻦ دﻋﻮا ﻧﻴﺰ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ زﻧﺪاﻧﻲ ﭘﻴﻮﺳﺖ‬
‫ﺷﺎﻫﺪ ﺷﻼق ﺧﻮردن زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﻴﻞ ﺑﻪ ﺧﺸﻮﻧﺖ در او ﺳﺮ ﺑﺮﻣﻲ داﺷﺖ‪ .‬ﻣﻦ ﺧﻮدم وﻗﺘﻲ ﮔﺮﺳﻨﻪ و ﺧﺴﺘﻪ ﺑﻮدم‪ ،‬ﺧﻮن‬
‫ﺑﻪ ﺳﺮم ﻣﻲ دوﻳﺪ و ﻣﺸﺘﻬﺎﻳﻢ را ﮔﺮه ﻣﻲ ﻛﺮدم‪ .‬ﺑﻪ ﻣﺎ اﺟﺎزه داده ﺑﻮدﻧﺪ در ﻛﻠﺒﻪ ﺑﻴﻤﺎران ﺗﻴﻔﻮﺳﻲ ﺑﺨﺎري روﺷﻦ ﻛﻨﻴﻢ و‬
‫ﻣﻦ ﺑﺮاي اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺨﺎري ﺧﺎﻣﻮش ﻧﺸﻮد ﺗﺎ ﺻﺒﺢ ﻛﺸﻴﻚ ﻣﻲ دادم ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﻋﻠﺖ ﻏﺎﻟﺒﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﺧﺴﺘﻪ و ﻓﺮﺳﻮده ﺑﻮدم‪ .‬روﻳﺎﻳﻲ‬
‫ﺗﺮﻳﻦ ﺳﺎﻋﺎت ﻣﻦ ﻫﻤﻴﻦ ﺷﺒﻬﺎﻳﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻘﻴﻪ ﻳﺎ ﺧﻮاب ﺑﻮدﻧﺪ و ﻳﺎ ﻫﺬﻳﺎن ﻣﻲ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ .‬ﻣﻦ در دل اﻳﻦ ﻧﻴﻤﻪ ﺷﺐ ﻫﺎ‪ ،‬ﻣﻲ‬

‫ﺗﻮاﻧﺴﺘﻢ ﺟﻠﻮي ﺑﺨﺎري دراز ﺑﻜﺸﻢ و ﭼﻨﺪ ﺳﻴﺐ زﻣﻴﻨﻲ دزدي را روي آﺗﺸﻲ ﻛﻪ ذﻏﺎﻟﺶ ﻫﻢ دزدي ﺑﻮد ﺑﺮﺷﺘﻪ ﻛﻨﻢ‪ .‬اﻣﺎ‬
‫روز ﺑﻌﺪ ﺧﺴﺘﻪ ﺗﺮ‪ ،‬ﺑﻲ ﺣﺲ ﺗﺮ و ﺗﻨﺪﺧﻮد ﺗﺮ ﺑﻮدم‪.‬‬
‫ﻣﻮﻗﻌﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﺰﺷﻚ در ﻛﻠﺒﻪ ﺑﻴﻤﺎران ﺗﻴﻔﻮﺳﻲ ﻛﺎر ﻣﻲ ﻛﺮدم‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺟﺎي ﺳﺮﭘﺮﺳﺖ ارﺷﺪ ﻧﻴﺰ ﻛﻪ ﻣﺮﻳﺾ ﺑﻮد‬
‫ﻛﺎر ﻛﻨﻢ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﻦ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻘﺎﻣﺎت اردوﮔﺎه ﻣﺴﺌﻮل ﺗﻤﻴﺰ ﻧﮕﺎﻫﺪاﺷﺘﻦ ﻛﻠﺒﻪ ﻫﺎ ﺑﻮدم‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ اﮔﺮ ﺑﺸﻮد ﻛﺎري را ﻛﻪ ﻣﺎ‬
‫ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ ﺑﻪ واژه ﺗﻤﻴﺰ ﺷﻨﺎﺧﺖ‪ .‬ﺗﻈﺎﻫﺮ ﺑﻪ ﺑﺎزرﺳﻲ ﻛﻪ اﻏﻠﺐ ﻫﻢ از ﻛﻠﺒﻪ ﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﻤﻞ ﻣﻲ آﻣﺪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺷﻜﻨﺠﻪ ﻣﺎ‬
‫ﺑﻮد ﺗﺎ ﺑﻬﺪاﺷﺖ‪.‬‬
‫آﻧﭽﻪ ﺑﺮاي ﻣﺎ ﺣﻴﺎﺗﻲ ﺑﻮد دارو و ﻏﺬاي ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺎزرﺳﺎن ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻳﻚ ﭘﺮ ﻛﺎه وﺳﻂ راﻫﺮو‬
‫ﻧﻴﻔﺘﺎده ﺑﺎﺷﺪ و ﻳﺎ ﭘﺘﻮﻫﺎي ﻛﺜﻴﻒ و ﭘﺮ از ﻛﺮم ﺑﻴﻤﺎرن ﻣﺮﺗﺐ ﺗﺎ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ و دﻳﮕﺮ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺳﺮ ﺑﻴﻤﺎر ﭼﻪ ﻣﻲ‬
‫آﻳﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﮔﺰارﺷﻢ را درﺳﺖ ﻣﻲ دادم ﻳﻌﻨﻲ ﻛﻼﻫﻢ را ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ از ﺳﺮم ﺑﺮ ﻣﻲ داﺷﺘﻢ و ﭘﺎﻫﺎﻳﻢ را ﺑﻬﻢ ﻣﻲ ﻛﻮﻓﺘﻢ‪» ،‬ﻛﻠﺒﻪ‬
‫ﺷﻤﺎره ‪ : 6-9‬ﭘﻨﺠﺎه و دو ﺑﻴﻤﺎر‪ ،‬دو ﭘﺮﺳﺘﺎر و ﻳﻚ ﭘﺰﺷﻚ ‪ «،‬ﺧﺸﻨﻮد آﻧﺠﺎ را ﺗﺮك ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﻌﻤﻮﻻ وﻗﺘﻲ اﻋﻼم ﻣﻲ‬
‫ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺑﺎزرﺳﻲ ﺧﻮاﻫﻨﺪ آﻣﺪ‪ ،‬اﻏﻠﺐ ﺑﺎ ﺳﺎﻋﺘﻬﺎ ﺗﺎﺧﻴﺮ ﻣﻲ آﻣﺪﻧﺪ و ﮔﺎﻫﻲ ﻫﻢ اﺻﻼ ﻧﻤﻲ آﻣﺪﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ‬
‫ﻧﻴﺎﻣﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﻣﻦ ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻮدم ﭘﺘﻮﻫﺎ را ﻣﺮﺗﺐ ﻛﻨﻢ‪ ،‬ذرات ﻛﺎه را ﻛﻪ از رﺧﺘﺨﻮاب ﺑﻴﺮون ﻣﻲ رﻳﺨﺖ‪ ،‬ﺟﻤﻊ ﻛﻨﻢ‪.‬‬
‫و ﺳﺮ ﺑﻴﻤﺎران ﺑﻴﭽﺎره را ﻛﻪ در رﺧﺘﺨﻮاب ﺷﺎن ﻣﻲ ﻏﻠﺘﻴﺪﻧﺪ و ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ زﺣﻤﺖ ﻣﺮا در ﻧﻈﻢ رﺧﺘﺨﻮاب ﻫﺪر‬
‫ﺧﻮاﻫﻨﺪ داد ﻓﺮﻳﺎد ﺑﻜﺸﻢ‪ .‬ﺑﻲ اﺣﺴﺎﺳﻲ و ﺑﻲ ﺗﻔﺎوﺗﻲ در ﻣﻴﺎن ﺑﻴﻤﺎران ﺑﺪﺣﺎل آﻧﻘﺪر ﻣﺤﺴﻮس ﺑﻮد ﻛﻪ ﻫﻴﭽﮕﻮﻧﻪ واﻛﻨﺸﻲ‬
‫از ﺧﻮد ﻧﺸﺎن ﻧﻤﻲ دادﻧﺪ‪ ،‬ﻣﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﺳﺮﺷﺎن ﻓﺮﻳﺎد ﻣﻲ زدم‪ .‬ﻛﻪ ﮔﺎﻫﻲ ﻓﺮﻳﺎد ﻫﻢ ﻛﺎرﮔﺮ ﻧﻤﻲ ﺷﺪ و در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ‬
‫ﺳﺨﺖ ﺧﻮدم را ﻛﻨﺘﺮل ﻣﻲ ﻛﺮدم ﺗﺎ آﻧﺎن را ﻛﺘﻚ ﻧﺰﻧﻢ‪ .‬زﻳﺮا اﻧﺴﺎن وﻗﺘﻲ ﺧﻮد از ﺗﻨﺪﺧﻮﻳﻲ اش رﻧﺞ ﻣﻲ ﺑﺮد ﺑﺎ ﺑﻲ‬
‫اﺣﺴﺎﺳﻲ و ﺑﻲ ﺗﻔﺎوﺗﻲ دﻳﮕﺮان ﺑﻪ وﻳﮋه در ﻣﻮارد ﺧﻄﺮﻧﺎك )ﻛﻪ در ﻣﻮاﻗﻊ ﺑﺎزرﺳﻲ ﭘﻴﺶ ﻣﻲ آﻣﺪ( روﻳﺎروي ﻣﻲ ﺷﺪ‪.‬‬

‫ﺑﺎ ﻛﻮﺷﺸﻲ ﻛﻪ در اراﺋﻪ ي اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ي رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ و ﺗﻮﺟﻴﻪ آﺳﻴﺐ ﺷﻨﺎﺳﻲ رواﻧﻲ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت وﻳﮋه ي اﺳﻴﺮان‬
‫اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﻧﻤﻮدم ‪ ،‬ﻣﻤﻜﻨﺴﺖ اﻳﻦ ﺗﺼﻮر را در ذﻫﻦ ﺷﻤﺎ اﻳﺠﺎد ﻛﺮده ﺑﺎﺷﻢ ﻛﻪ ﺑﺸﺮ ﻛﺎﻣﻼ ﺑﮕﻮﻧﻪ اي اﺟﺘﻨﺎب‬
‫ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ زﻳﺮ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻣﺤﻴﻂ ﺧﻮﻳﺶ واﻗﻊ ﻣﻲ ﺷﻮد‪) .‬اﻟﺒﺘﻪ در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﻣﺤﻴﻂ‪ ،‬ﻣﺤﻴﻂ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮد زﻧﺪان اﺳﺖ ﻛﻪ زﻧﺪاﻧﻲ‬
‫را وا ﻣﻲ داﺷﺖ‪ ،‬رﻓﺘﺎرش را ﺑﺎ اﻟﮕﻮي ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اي ﺗﻄﺒﻴﻖ دﻫﺪ‪ (.‬ﭘﺲ آزادي ﺑﺸﺮ ﭼﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد؟ ﻫﻴﭽﮕﻮﻧﻪ آزادي‬
‫ﻣﻌﻨﻮي در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ رﻓﺘﺎر و واﻛﻨﺶ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬وﺟﻮد ﻧﺪارد؟ آﻳﺎ اﻳﻦ ﻧﻈﺮﻳﻪ درﺳﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺸﺮ ﭼﻴﺰي‬
‫ﺟﺰ ﻣﺤﺼﻮل ﻋﻮاﻣﻞ و ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺤﻴﻄﻲ‪ ،‬اﻋﻢ از اﻳﻨﻜﻪ داراي ﻃﺒﻴﻌﺖ زﻳﺴﺘﻲ رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ ﻳﺎ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻴﺴﺖ؟‬
‫آﻳﺎ ﺑﺸﺮ ﻣﺤﺼﻮل ﺗﺼﺎدﻓﻲ اﻳﻦ ﻋﻮاﻣﻞ اﺳﺖ؟ ﻣﻬﻤﺘﺮ از ﻫﻤﻪ اﻳﻨﻜﻪ‪ ،‬آﻳﺎ واﻛﻨﺶ ﻫﺎي زﻧﺪاﻧﻲ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺟﻬﺎن واﺣﺪ‬
‫اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﺛﺎﺑﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺸﺮ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ از ﺗﺎﺛﻴﺮات ﻣﺤﻴﻂ ﺧﻮد ﺑﮕﺮﻳﺰد؟ آﻳﺎ ﺑﺸﺮ در روﻳﺎروﻳﻲ ﺑﺎ ﭼﻨﺎن‬
‫ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﺣﻖ ﮔﺰﻳﻨﺶ ﻋﻤﻞ ﻧﺪارد؟‬
‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﻫﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻴﻢ ﺑﻪ ﻃﻮر اﺻﻮﻟﻲ و از روي ﺗﺠﺮﺑﻪ ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻴﻢ‪ .‬ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻫﺎي اﻧﺪوﺧﺘﻪ ﺷﺪه در زﻧﺪﮔﻲ‬
‫اردوﮔﺎﻫﻲ ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ ﻛﻪ ﺑﺸﺮ ﺣﻖ ﮔﺰﻳﻨﺶ ﻋﻤﻞ را دارد‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ اﻏﻠﺐ داراي ﻃﺒﻴﻌﺖ ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﺎﻧﻪ اﺳﺖ وﺟﻮد‬
‫دارد‪ ،‬ﻛﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ اﻧﺴﺎن ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮ ﺑﻲ اﺣﺴﺎﺳﻲ ﭼﻴﺮه ﺷﻮد و ﺗﻨﺪﺧﻮﻳﻲ را ﻧﻴﺰ ﻣﻬﺎر ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺸﺮ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺣﺘﻲ در‬
‫ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﻫﻮﻟﻨﺎك ﻓﺸﺎرﻫﺎي روﺣﻲ و ﺟﺴﻤﻲ‪ ،‬آزادي ﻣﻌﻨﻮي ﺧﻮد را ﺣﻔﻆ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺎ ﻛﻪ در اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﻲ دﻳﺪﻳﻢ ﻣﺮداﻧﻲ را ﻛﻪ ﺑﻪ ﻛﻠﺒﻪ ﻫﺎي دﻳﮕﺮ ﻣﻲ رﻓﺘﻨﺪ و‬
‫دﻳﮕﺮان را دﻟﺪاري ﻣﻲ دادﻧﺪ و آﺧﺮﻳﻦ ﺗﻜﻪ ﻧﺎﻧﺸﺎن را ﻫﻢ ﺑﻪ آﻧﺎن ﻣﻲ ﺑﺨﺸﻴﺪﻧﺪ‪ .‬درﺳﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﻤﺎر اﻳﻦ ﻣﺮدان زﻳﺎد‬
‫ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻤﻴﻦ ﻫﻢ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﻲ ﻛﺮد ﻛﻪ ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ را ﻣﻲ ﺗﻮان از ﻳﻚ اﻧﺴﺎن ﮔﺮﻓﺖ ﻣﮕﺮ ﻳﻚ ﭼﻴﺰ‪ :‬آﺧﺮﻳﻦ آزادي ﺑﺸﺮ‬
‫را در ﮔﺰﻳﻨﺶ رﻓﺘﺎر ﺧﻮد در ﻫﺮ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻮﺟﻮد و ﮔﺰﻳﻨﺶ راه ﺧﻮد‪.‬‬

‫ﻣﺎ در اردوﮔﺎه‪ ،‬ﻫﺮ روز و ﻫﺮ ﺳﺎﻋﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻓﺮﺻﺖ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ داده ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬ﻗﺮار داﺷﺘﻴﻢ و ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﻣﻲ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻴﻢ‪ ،‬ﺗﺼﻤﻴﻢ در ﻣﻮرد اﻳﻨﻜﻪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻧﻴﺮوﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﺎ را ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻣﻲ ﻛﺮد ﺗﺴﻠﻴﻢ ﺑﺸﻮﻳﻢ ﻳﺎ ﻧﻪ‪ ،‬ﺗﻬﺪﻳﺪ ﺑﻪ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺎ را از‬
‫ﺧﻮدﻣﺎن و از آزادي دروﻧﻲ ﻣﺎن ﺑﺪزدﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺼﻤﻴﻤﻲ ﻛﻪ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﻛﺮد ﻣﺎ ﺑﺎزﻳﭽﻪ ﺷﺮاﻳﻂ ﻫﺴﺘﻴﻢ‪ ،‬آزادي و ﺑﺰرﮔﻲ را‬
‫از ﻣﺎ ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺖ و ﻣﺎ را ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻳﻚ زﻧﺪاﻧﻲ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻗﺎﻟﺐ رﻳﺰي ﻣﻲ ﻛﺮد‪.‬‬
‫اﮔﺮ از اﻳﻦ دﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺑﻨﮕﺮﻳﻢ‪ ،‬ﻣﻲ ﺑﻴﻨﻴﻢ ﻛﻪ واﻛﻨﺶ ﻫﺎي رواﻧﻲ زﻧﺪاﻧﻴﺎن اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﺑﺎﻳﺪ ﭼﻴﺰي ﺑﻴﺶ از‬
‫ﺑﻴﺎن ﺷﺮاﻳﻂ وﻳﮋه ﺟﺴﻤﻲ و ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎﺳﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﮔﺮﭼﻪ ﺷﺮاﻳﻂ ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ زﻧﺪﮔﻲ از ﻗﺒﻴﻞ ﻛﻤﺒﻮد ﺧﻮاب‪ ،‬ﻏﺬاي ﻧﺎﻛﺎﻓﻲ و ﻓﺸﺎرﻫﺎي رواﻧﻲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻲ ﺷﺪ‬
‫زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻪ ﺷﻜﻠﻲ از ﺧﻮد واﻛﻨﺶ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪ‪ ،‬وﻟﻲ در ﺗﺠﺰﻳﻪ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻧﻬﺎﻳﻲ روﺷﻦ ﻣﻲ ﺷﻮد ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﺎﻫﻴﺖ زﻧﺪاﻧﻲ ﻧﺘﻴﺠﻪ‬
‫ﺗﺼﻤﻴﻢ دروﻧﻲ اوﺳﺖ و ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﺎﺛﻴﺮات زﻧﺪﮔﻲ اردوﮔﺎﻫﻲ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬اﺻﻮﻻ ﻫﺮ ﻣﺮدي ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺣﺘﻲ در ﭼﻨﺎن‬
‫ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺑﮕﻴﺮد از ﻧﻈﺮ روﺣﻲ و ﻣﻌﻨﻮي ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻳﺎﺑﺪ‪ .‬او ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ارزش اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺧﻮد را ﺣﺘﻲ در اردوﮔﺎه‬
‫ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﻧﮕﺎﻫﺪارد‪ .‬داﺳﺘﺎﻳﻮﺳﻜﻲ ﻣﻲ ﮔﻮﻳﺪ‪» :‬ﻣﻦ ﺗﻨﻬﺎ از ﻳﻚ ﭼﻴﺰ ﻣﻲ ﺗﺮﺳﻢ و آن اﻳﻨﻜﻪ ﺷﺎﻳﺴﺘﮕﻲ‬
‫رﻧﺠﻬﺎﻳﻢ را ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻢ‪ «.‬ﭘﺲ از آﺷﻨﺎﻳﻲ ﺑﺎ اﺳﻴﺮاﻧﻲ ﻛﻪ رﻓﺘﺎرﺷﺎن در اردوﮔﺎه ‪ ،‬رﻧﺠﻬﺎ و ﻣﺮﮔﺸﺎن ﺷﺎﻫﺪي ﺑﺮ اﻳﻦ‬
‫واﻗﻌﻴﺖ ﺑﻮد ﻛﻪ آﺧﺮﻳﻦ آزادي را ﻫﺮﮔﺰ ﻧﻤﻲ ﺗﻮان از دﺳﺖ داد‪ ،‬ﺑﻪ ﻳﺎد ﮔﻔﺘﻪ داﺳﺘﺎﻳﻮﺳﻜﻲ ﻣﻲ اﻓﺘﻢ‪ .‬زﻳﺮا ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﻲ‬
‫دﻳﺪم ﻛﻪ آﻧﺎن ارزش رﻧﺠﻬﺎﻳﺸﺎن را دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺷﻴﻮه اي ﻛﻪ رﻧﺞ را ﻣﻲ ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻨﺪ و ﺗﺤﻤﻞ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺣﻜﺎﻳﺖ از ﻳﻚ‬
‫ﻋﻈﻤﺖ دروﻧﻲ ﺑﻜﺮ داﺷﺖ‪ .‬و ﻫﻤﻴﻦ آزادي ﻣﻌﻨﻮي ﺑﻮد ﻛﻪ ﻫﻴﭽﻜﺲ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ آﻧﺮا از ﻣﺎ ﺑﺮﺑﺎﻳﺪ و ﻫﻤﻴﻦ آزادي‬
‫ﻣﻌﻨﻮي ﺑﻮد ﻛﻪ زﻧﺪﮔﻲ را ﭘﺮﻣﻌﻨﺎ و ﺑﺎ ﻫﺪف ﻣﻲ ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬
‫زﻧﺪﮔﻲ ﻓﻌﺎل ﺑﻪ ﺑﺸﺮ ﻓﺮﺻﺖ ﻣﻲ دﻫﺪ ﺗﺎ در ﻛﺎر ﺧﻼﻗﻪ ﺑﻪ ارزﺷﻬﺎ ﭘﻲ ﺑﺮد‪ ،‬و زﻧﺪﮔﻲ ﻏﻴﺮ ﻓﻌﺎل ﺗﻔﺮﻳﺤﻲ‪ ،‬ﻓﺮﺻﺘﻲ اﺳﺖ‬
‫ﺑﺮاي دﺳﺖ ﻳﺎﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﻛﻤﺎل در ﺗﺠﺮﺑﻪ زﻳﺒﺎﻳﻲ‪ ،‬ﻫﻨﺮ ﻳﺎ ﻃﺒﻴﻌﺖ‪ .‬اﻣﺎ در زﻧﺪﮔﻲ ﻛﻪ ﻧﻪ ﻓﻌﺎل اﺳﺖ و ﻧﻪ ﻏﻴﺮ ﻓﻌﺎل و اﻣﻜﺎن‬

‫رﻓﺘﺎر اﺧﻼﻗﻲ واﻻﺗﺮي را ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﻲ دﻫﺪ‪ ،‬ﻧﻴﺰ ﻫﺪﻓﻲ ﻧﻬﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺎل‪ ،‬در ﮔﺮاﻳﺶ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ وﺟﻮد ﺧﻮﻳﺶ‪،‬‬
‫وﺟﻮدي ﻛﻪ ﺑﺎ ﻧﻴﺮوﻫﺎي ﺑﻴﺮوﻧﻲ ﻣﺤﺪود ﺷﺪه اﺳﺖ زﻧﺪاﻧﻲ از زﻧﺪﮔﻲ ﺧﻼﻗﻪ و ﺗﻔﺮﻳﺤﻲ ﻫﺮ دو ﻣﺤﺮوم ﺑﻮد‪ .‬اﻣﺎ ﺗﻨﻬﺎ‬
‫ﺧﻼﻗﻴﺖ و ﺷﺎدﻣﺎﻧﻪ زﻳﺴﺘﻦ زﻧﺪﮔﻲ را ﭘﺮﺑﺎر ﻧﻤﻲ ﻛﻨﺪ‪ .‬اﮔﺮ اﺻﻼ زﻧﺪﮔﻲ داراي ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﻳﺪ رﻧﺞ ﻫﻢ ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ‬
‫داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬رﻧﺞ‪ ،‬ﺑﺨﺶ ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ رﻳﺸﻪ ﻛﻦ ﺷﺪن زﻧﺪﮔﻲ اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ و ﻣﺮگ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬زﻧﺪﮔﻲ ﺑﺸﺮ‬
‫ﺑﺪون رﻧﺞ و ﻣﺮگ ﻛﺎﻣﻞ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﺷﻴﻮه اي ﻛﻪ اﻧﺴﺎن ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ و ﻫﻤﻪ رﻧﺠﻬﺎﻳﺶ را ﻣﻲ ﭘﺬﻳﺮد‪ ،‬ﺑﻪ ﺷﻴﻮه اي ﻛﻪ ﺻﻠﻴﺐ ﺧﻮد را ﺑﻪ دوش ﻣﻲ ﻛﺸﺪ‪،‬‬
‫ﻓﺮﺻﺘﻲ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ ﻛﻪ ﺣﺘﻲ در دﺷﻮارﺗﺮﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ‪ ،‬ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ژرﻓﺘﺮ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻴﺶ ﺑﺒﺨﺸﺪ‪.‬‬
‫ﭼﻨﻴﻦ زﻧﺪﮔﻲ ﻫﻤﺎره ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﻪ و ﺷﺮاﻓﺘﻤﻨﺪاﻧﻪ و آزاد ﺧﻮاﻫﺪ درﺧﺸﻴﺪ و ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻫﻢ ﻛﻪ در ﻣﺒﺎرزه ﺑﺮاي ﻧﺠﺎت‬
‫ﺟﺎن‪ ،‬ﻋﻈﻤﺖ ﺑﺸﺮي ﺧﻮد را ﻓﺮاﻣﻮش ﻛﺮده و در زﻣﺮه ﺣﻴﻮاﻧﺎت در ﻣﻲ آﻣﺪﻧﺪ‪ .‬و در اﻳﻨﺠﺎﺳﺖ ﻛﻪ ﻳﺎ ﺑﺸﺮ از ﻓﺮﺻﺘﻬﺎ‬
‫ﺑﺮاي رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ارزش ﻫﺎي اﺧﻼﻗﻲ ﻛﻪ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ و ﺷﺮاﻳﻂ دﺷﻮار در ﭘﻴﺶ راه او ﻗﺮار ﻣﻲ دﻫﺪ‪ ،‬ﺳﻮد ﻣﻲ ﺟﻮﻳﺪ و ﻳﺎ از‬
‫آن روي ﺑﺮ ﻣﻲ ﮔﺮداﻧﺪ‪ .‬و ﻫﻤﻴﻦ ﮔﺰﻳﻨﺶ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ او ارزش رﻧﺠﻬﺎﻳﺶ را دارد ﻳﺎ ﺧﻴﺮ‪.‬‬
‫ﮔﻤﺎن ﻣﺒﺮﻳﺪ ﻛﻪ اﻳﻨﻬﺎ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﻏﻴﺮدﻧﻴﺎﻳﻲ اﺳﺖ و ﺧﺎرج از زﻧﺪﮔﻲ واﻗﻌﻲ ﻣﺎﺳﺖ‪ .‬واﻗﻌﻴﺖ اﻳﻨﺴﺖ ﻛﻪ ﺷﻤﺎر ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ‬
‫ﺷﺎﻳﺴﺘﮕﻲ رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﭼﻨﺎن ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎي اﺧﻼﻗﻲ واﻻﻳﻲ دارﻧﺪ اﻧﮕﺸﺖ ﺷﻤﺎرﺳﺖ‪ .‬در ﻣﻴﺎن زﻧﺪاﻧﻴﺎن‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻌﺪودي ﺑﻮدﻧﺪ‬
‫ﻛﻪ آزادي ﻛﺎﻣﻞ دروﻧﻲ ﺧﻮد را ﺣﻔﻆ ﻛﺮدﻧﺪ و ﺑﻪ ﭼﻨﺎن ارزش ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ارﻣﻐﺎن رﻧﺠﻬﺎﻳﺸﺎن ﺑﻮد دﺳﺖ ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺣﺘﻲ‬
‫ﻳﻚ ﻧﻤﻮﻧﻪ از اﻳﻦ دﺳﺖ ﺷﺎﻫﺪ ﺑﺴﻨﺪه اي اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﻴﺮوي دروﻧﻲ ﺑﺸﺮ او را ﺑﺮاﻧﮕﻴﺰد و ﺑﺮ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺻﻮري ﺧﻮد‬
‫ﭘﻴﺮوزش ﮔﺮداﻧﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ در اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﭼﻨﻴﻦ ﻣﺮداﻧﻲ را ﻳﺎﻓﺖ‪ .‬ﺑﺸﺮ در ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ﺑﺎ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ‬
‫و ﺑﺎ ﻓﺮﺻﺖ دﺳﺖ ﻳﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﭼﻴﺰي از راه رﻧﺠﻬﺎﻳﺶ روﻳﺎروي اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺑﻬﺘﺮﺳﺖ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺑﻴﻤﺎران و ﺑﻪ وﻳﮋه ﺑﻴﻤﺎراﻧﻲ را ﻣﺜﺎل ﺑﻴﺎورم ﻛﻪ ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﻋﻼج ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻳﻜﺒﺎر ﻧﺎﻣﻪ ﺟﻮان ﻣﻌﻠﻮﻟﻲ ﺑﻪ‬
‫دﺳﺘﻢ اﻓﺘﺎد ﻛﻪ ﺑﺮاي دوﺳﺘﻲ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﭼﻴﺰي از ﻋﻤﺮش ﺑﺎﻗﻲ ﻧﻴﺴﺖ و ﺣﺘﻲ ﻋﻤﻞ ﺟﺮاﺣﻲ ﻫﻢ ﻓﺎﻳﺪه اي ﻧﺨﻮاﻫﺪ‬
‫داﺷﺖ‪ .‬و ﺑﻌﺪ ﻫﻢ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻮد ﻓﻴﻠﻤﻲ را ﺑﻪ ﻳﺎد ﻣﻲ آورد ﻛﻪ در آن ﻣﺮدي را ﺗﺼﻮﻳﺮ ﻣﻲ ﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﺷﻴﻮ ه اي ﺷﺠﺎﻋﺎﻧﻪ و ﺑﺎ‬
‫رﺷﺎدت در اﻧﺘﻈﺎر ﻣﺮگ ﺑﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﭘﺴﺮ ﻣﻌﻠﻮل ﻓﻜﺮ ﻣﻲ ﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﺮﺧﻮرد اﻳﻦ ﻣﺮد ﺑﺎ ﻣﺮگ ﺳﻴﺮﻛﻤﺎل او را ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺎﻧﺪ ﻛﻪ‬
‫ﭼﻨﺎن ﺑﺰرگ ﻣﻨﺸﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﭘﻴﺸﻮاز ﻣﺮگ ﻣﻲ رﻓﺖ و ﻧﻴﺴﺘﻲ ﻣﺎدي را ﭘﺬﻳﺮا ﻣﻲ داﺷﺖ‪.‬‬
‫ﺳﺎﻟﻬﺎ ﭘﻴﺶ ﻓﻴﻠﻤﻲ ﺑﻪ ﻧﺎم »رﺳﺘﺎﺧﻴﺰ‪ «12‬از ﻳﻜﻲ از ﻛﺘﺎﺑﻬﺎي ﺗﻮﻟﺴﺘﻮي‪ 13‬ﺑﺮ روي اﻛﺮان آﻣﺪ‪ ،‬آن ﻋﺪه از ﻣﺎ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻓﻴﻠﻢ‬
‫را دﻳﺪﻳﻢ ﻧﻴﺰ ﭼﻨﻴﻦ اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻫﺎﻳﻲ در ﺳﺮ داﺷﺘﻴﻢ‪ .‬زﻳﺮا اﻳﻦ ﻓﻴﻠﻢ ﺳﺮﺷﺎر ﺑﻮد از ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﻣﺮدان ﺑﺰرگ ﮔﺮﭼﻪ در آن زﻣﺎن‬
‫ﺑﺮاي ﻣﺎ ﻧﻪ اﻳﻤﺎﻧﻲ ﺑﺎ آن ﻋﻈﻤﺖ وﺟﻮد داﺷﺖ و ﻧﻪ اﻣﻴﺪ ﺑﻪ رﺳﻴﺪن ﺑﻪ آﻧﭽﻨﺎن درﺟﻪ واﻻ‪.‬‬
‫ﺑﻪ واژه اي دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﻓﺮﺻﺘﻲ ﻧﺪاﺷﺘﻴﻢ ﺑﻪ ﭼﻨﺎن ﻋﻈﻤﺘﻲ دﺳﺖ ﻳﺎﺑﻴﻢ‪ .‬ﭘﺲ از دﻳﺪن آن ﻓﻴﻠﻢ ﺑﻪ ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮﻳﻦ ﭼﺎﻳﺨﺎﻧﻪ رﻓﺘﻴﻢ و‬
‫ﭘﺲ از ﻧﻮﺷﻴﺪن ﻳﻚ ﻓﻨﺠﺎن ﻗﻬﻮه و ﺧﻮردن ﻳﻚ ﺳﺎﻧﺪوﻳﭻ اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻫﺎي ﻣﺘﺎﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﻋﺠﻴﺒﻲ را ﻛﻪ ﻳﻚ ﻟﺤﻈﻪ از ذﻫﻨﻤﺎن‬
‫ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﻓﺮاﻣﻮﺷﻲ ﺳﭙﺮدﻳﻢ‪.‬‬
‫اﻣﺎ وﻗﺘﻲ ﺧﻮدﻣﺎن ﺑﺎ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺑﺰرﮔﻲ روﻳﺎروي ﺷﺪﻳﻢ و ﺑﺮ آن ﺷﺪﻳﻢ ﻛﻪ آن را ﺑﺎ ﻋﻈﻤﺖ روﺣﻲ ﺑﺮاﺑﺮي ﭘﺬﻳﺮا‬
‫ﺑﺎﺷﻴﻢ‪ ،‬دﻳﮕﺮ ﻫﻤﻪ آن راه ﺣﻠﻬﺎي ﺟﻮاﻧﻲ را ﻓﺮاﻣﻮش ﻛﺮده و از ﭘﺎ در اﻓﺘﺎدﻳﻢ‪.‬‬
‫ﺷﺎﻳﺪ زﻣﺎﻧﻲ ﻣﻲ رﺳﻴﺪ ﻛﻪ ﺑﻌﻀﻲ از ﻣﺎ ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﻫﻤﺎن ﻓﻴﻠﻢ و ﻳﺎ ﻧﻈﻴﺮ آن را ﻣﻲ دﻳﺪﻳﻢ‪ .‬اﻣﺎ ﺣﺎﻻ دﻳﮕﺮ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻓﺮق ﻣﻲ‬
‫ﻛﺮد زﻳﺮا ﺷﺎﻳﺪ در ﻫﻤﺎن زﻣﺎن ﺗﺼﺎوﻳﺮي را ﺑﺎ ﭼﺸﻢ دل ﻣﻲ دﻳﺪﻳﻢ‪ ،‬ﺗﺼﺎوﻳﺮ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ در زﻧﺪﮔﻲ ﺧﻮد ﺑﻪ ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻲ‬
‫دﺳﺖ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﺤﺘﻮاﻳﺶ ﺧﻴﻠﻲ ﺑﻴﺶ از ﻣﺤﺘﻮاي ﻳﻚ ﻓﻴﻠﻢ اﺣﺴﺎﺳﻲ ﺑﻮد‪ .‬ﺷﺎﻳﺪ ﭘﺎره اي از ﺟﺰﻳﻴﺎت ﻋﻈﻤﺖ‬
‫دروﻧﻲ ﻣﺮد ﻣﻌﻴﻨﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ داﺳﺘﺎن زن ﺟﻮاﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﻦ ﺧﻮد در اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﺷﺎﻫﺪ ﻣﺮﮔﺶ ﺑﻮدم‪ ،‬از ذﻫﻦ ﺷﻤﺎ ﮔﺬر‬
‫‪1- Resurrection‬‬
‫‪13 - Tolstoy‬‬

‫ﻛﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ داﺳﺘﺎن ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻮﺗﺎه اﺳﺖ و ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﻢ ﻣﻄﻠﺐ زﻳﺎدي درﺑﺎره اش ﺑﮕﻮﻳﻢ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﮔﻮﻳﻲ داﺳﺘﺎن ﺳﺎﺧﺘﻪ و‬
‫ﭘﺮداﺧﺘﻪ ذﻫﻦ ﺧﻮدم اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺮاي ﻣﻦ اﻳﻦ داﺳﺘﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﻌﺮ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻗﻬﺮﻣﺎن داﺳﺘﺎن ﻣﻲ داﻧﺴﺖ ﻛﻪ ﻇﺮف ﭼﻨﺪ روز آﻳﻨﺪه ﺧﻮاﻫﺪ ﻣﺮد‪ .‬اﻣﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﻦ ﺑﺎ او ﺻﺤﺒﺖ ﻛﺮدم‪ ،‬از روﺣﻴﻪ‬
‫ﺧﻮﺑﻲ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮد‪ .‬اﻳﻦ زن ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ‪ » ،‬از ﺳﺮﻧﻮﺷﺘﻢ ﺳﭙﺎﺳﮕﺰارم ﻛﻪ ﭼﻨﻴﻦ ﺿﺮﺑﻪ ﺳﻬﻤﮕﻴﻨﻲ ﺑﺮ ﻣﻦ وارد آورد‪ ،‬زﻳﺮا‬
‫در زﻧﺪﮔﻲ ﭘﻴﺸﻴﻨﻢ زﻳﺎده ﺧﻮاه و از ﺧﻮد راﺿﻲ ﺑﻮدم و ﻛﻤﺎل ﻣﻌﻨﻮي را ﺟﺪي ﺗﻠﻘﻲ ﻧﻤﻲ ﻛﺮدم « در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ ﺑﻪ ﭘﻨﺠﺮه‬
‫ﻛﻠﺒﻪ اﺷﺎره ﻣﻲ ﻛﺮد ﮔﻔﺖ‪ » ،‬در ﻟﺤﻈﺎت ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ اﻳﻦ درﺧﺖ ﺗﻨﻬﺎ دوﺳﺘﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻦ اﻳﺴﺘﺎده اﺳﺖ‪ «.‬اﻳﻦ زن‬
‫ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ از ﭘﻨﺠﺮه ﺗﻨﻬﺎ ﻳﻚ ﺷﺎﺧﻪ درﺧﺖ ﺷﺎه ﺑﻠﻮط را ﺑﺒﻴﻨﺪ ﻛﻪ روي آن دو ﻏﻨﭽﻪ ﺑﻮد‪ .‬او ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ‪ » ،‬ﻣﻦ اﻏﻠﺐ‬
‫ﺑﺎ اﻳﻦ درﺧﺖ دردل ﻣﻲ ﻛﻨﻢ‪ « .‬ﻣﻦ در ﺷﮕﻔﺖ ﺷﺪم‪ ،‬ﻧﻤﻲ داﻧﺴﺘﻢ ﭼﻪ ﺑﮕﻮﻳﻢ‪ .‬آﻳﺎ اﻳﻦ زن ﻫﺬﻳﺎن ﻣﻲ ﮔﻔﺖ؟ آﻳﺎ دﭼﺎر‬
‫ﻛﺎﺑﻮس ﺑﻮد؟ ﺑﺎ اﺷﺘﻴﺎق از او ﭘﺮﺳﻴﺪم آﻳﺎ درﺧﺖ ﻫﻢ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻲ داد؟‬
‫» ﺑﻠﻪ «‬
‫ﭼﻪ ﻣﻲ ﮔﻔﺖ؟‬
‫ﻣﻲ ﮔﻔﺖ‪ ،‬ﻣﻦ اﻳﻨﺠﺎ ﻫﺴﺘﻢ ‪ -‬ﻣﻦ اﻳﻨﺠﺎ ﻫﺴﺘﻢ‪ -‬ﻣﻦ زﻧﺪﮔﻲ ﻫﺴﺘﻢ‪ ،‬ﻣﻦ زﻧﺪﮔﻲ ﺟﺎوداﻧﻢ‪ .‬ﭘﻴﺶ از اﻳﻦ ﻧﻴﺰ ﻳﺎدآور ﺷﺪم‬
‫ﻛﻪ آﻧﭽﻪ ﻧﻬﺎﻳﺘﺎ ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺎژﮔﻮﻧﻲ وﺿﻊ روﺣﻲ و دروﻧﻲ زﻧﺪاﻧﻲ ﻣﻲ ﺷﺪ ﭼﻨﺪان واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ رواﻧﻲ – ﺟﺴﻤﻲ‬
‫ﻣﺤﻴﻂ زﻧﺪان ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﺼﻤﻴﻢ آزاد زﻧﺪاﻧﻲ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺎي رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻧﺸﺎن داده اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻨﻬﺎ‬
‫ﻣﺮداﻧﻲ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮات ﻣﺨﺮب زﻧﺪﮔﻲ اردوﮔﺎﻫﻲ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻛﻪ اﺟﺎزه دادﻧﺪ ﺧﻮي ﻣﻌﻨﻮي و اﺧﻼﻗﻲ آﻧﺎن اﻓﺖ‬
‫ﻛﻨﺪ‪ .‬در اﻳﻨﺠﺎ اﻳﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﭘﻴﺶ ﻣﻲ آﻳﺪ ﻛﻪ ﭼﻪ ﭼﻴﺰي ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ و ﻳﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ ﭼﻨﻴﻦ )ﻧﻴﺮوي دروﻧﻲ( را در ﻣﺎ‬
‫اﻳﺠﺎد ﻛﻨﺪ؟‬

‫زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﭘﻴﺸﻴﻦ وﻗﺘﻲ از ﺗﺠﺎرب ﺧﻮد ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﻳﺎ ﻣﻲ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮآﻧﻨﺪ آﻧﭽﻪ ﻛﻪ ﺑﻴﺶ از ﻫﻤﻪ ﻣﻮﺟﺐ آزار و‬
‫ﺗﻀﻌﻴﻒ روﺣﻲ زﻧﺪاﻧﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد اﻳﻨﺴﺖ ﻛﻪ ﻧﺪاﻧﺪ ﻣﺪت زﻧﺪان او ﭼﻪ ﻗﺪر ﺑﻪ درازا ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﺸﻴﺪ‪ .‬زﻧﺪاﻧﻲ ﺗﺎرﻳﺦ‬
‫آزادﻳﺶ را ﻧﻤﻲ داﻧﺴﺖ‪) .‬درزﻧﺪان ﻣﺎ ﺣﺮف زدن در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﻧﻴﺰ ﺑﻲ ﻣﻌﻨﻲ ﺑﻮد( در واﻗﻊ ﻣﺪت زﻧﺪان ﻧﺎﻣﻌﻠﻮم و‬
‫ﻧﺎﻣﺤﺪود ﺑﻮد‪ .‬ﻳﻚ رواﻧﺸﻨﺎس ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﻛﻪ زﻧﺪﮔﻲ در اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﻳﻚ »زﻧﺪﮔﻲ‬
‫ﻣﻮﻗﺖ« اﺳﺖ‪ .‬و ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﻣﺎ اﻳﻦ ﻋﺒﺎرت را ﺑﻪ اﻳﻦ ﺷﻜﻞ ﻛﺎﻣﻞ ﻛﻨﻴﻢ و آﻧﺮا »زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻮﻗﺖ ﻧﺎﻣﺤﺪود« ﺑﻨﺎﻣﻴﻢ‪.‬‬
‫ﺗﺎزه واردان ﻫﻴﭻ ﻳﻚ از ﺷﺮاﻳﻂ زﻧﺪﮔﻲ در اردوﮔﺎه را ﻧﻤﻲ داﻧﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ از ﺳﺎﻳﺮ اردوﮔﺎﻫﻬﺎ ﺑﺎزﮔﺸﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﺳﻜﻮت ﺑﻮدﻧﺪ و از ﺑﻌﻀﻲ اردوﮔﺎﻫﻬﺎ ﻫﻢ ﻫﻴﭽﻜﺲ ﺑﺎزﻧﮕﺸﺘﻪ‬
‫ﺑﻮد‪ .‬در ذﻫﻦ زﻧﺪاﻧﻲ در اﺑﺘﺪاي ورود ﺑﻪ اردوﮔﺎه ﺑﺎژﮔﻮﻧﻲ ﻫﺎﻳﻲ ﭘﺪﻳﺪ ﻣﻲ آﻣﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﭘﺎﻳﺎن اﺑﻬﺎم و ﺗﺮدﻳﺪ‪ ،‬ﻋﺪم اﻃﻤﻴﻨﺎن‬
‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن دوره زﻧﺪان اﺑﻬﺎم دﻳﮕﺮي ﺑﺮاي ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﻛﺎر زﻧﺪاﻧﻲ در دﻟﺶ ﺳﺮ ﺑﺮﻣﻲ داﺷﺖ‪ .‬زﻳﺮا اﻣﻜﺎن ﻧﺪاﺷﺖ ﻛﻪ‬
‫زﻧﺪاﻧﻲ ﺑﺪاﻧﺪ اﺻﻼ اﻳﻦ ﺷﻜﻞ زﻧﺪﮔﻴﺶ ﭘﺎﻳﺎﻧﻲ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ ﻳﺎ ﻧﻪ‪.‬‬
‫واژه ﻻﺗﻴﻦ ‪ Finis‬دو ﻣﻌﻨﺎ دارد‪ :‬ﭘﺎﻳﺎن ﻳﺎ ﻫﺪف‪ ،‬و ﻫﺪﻓﻲ ﺑﺮاي رﺳﻴﺪن‪ .‬ﻣﺮدي ﻛﻪ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ »زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻮﻗﺖ« ﺧﻮد‬
‫را ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻫﺪف ﻧﻬﺎﻳﻲ را ﻧﺸﺎﻧﻪ ﺑﮕﻴﺮد‪ .‬او دﻳﮕﺮ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ‪ ،‬ﺑﺮﺧﻼف زﻧﺪﮔﻲ ﻃﺒﻴﻌﻲ دﻳﮕﺮان‬
‫ﺑﺮاي آﻳﻨﺪه زﻧﺪﮔﻲ ﻛﻨﺪ‪ .‬و ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺳﺎﺧﺖ ﻛﻠﻲ زﻧﺪﮔﻲ دروﻧﻲ او ﺑﺎژﮔﻮن ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬و ﻣﺎ ﺑﺎ اﻳﻦ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎي‬
‫ﺳﻘﻮط و اﻓﺖ در ﺳﺎﻳﺮ ﻣﺮاﺣﻞ زﻧﺪﮔﻲ ﻧﻴﺰ روﻳﺎروي ﺑﻮدﻳﻢ‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﻛﺎرﮔﺮ ﺑﻴﻜﺎر در وﺿﻊ ﻣﺸﺎﺑﻬﻲ ﻗﺮار دارد‪،‬‬
‫زﻳﺮا زﻧﺪﮔﻲ او ﻣﻮﻗﺘﻲ ﺑﻮد و ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻲ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺮاي آﻳﻨﺪه زﻧﺪﮔﻲ ﻛﻨﺪ و ﻳﺎ ﻫﺪﻓﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ‬
‫در ﻣﻮرد ﻣﻌﺪﻧﭽﻴﺎن ﺑﻴﻜﺎر اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ ﻛﻪ آﻧﺎن از ﻧﻮﻋﻲ ﻣﺮﺣﻠﻪ دﮔﺮﮔﻮن ﺷﺪه وﻳﮋه اي ‪-‬ﻣﺮﺣﻠﻪ‬
‫دروﻧﻲ‪ -‬ﻛﻪ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از وﺿﻊ ﻧﺎﺑﺴﺎﻣﺎن دوران ﺑﻴﻜﺎري آﻧﺎﻧﺴﺖ‪ ،‬رﻧﺞ ﻣﻲ ﺑﺮدﻧﺪ‪ .‬زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻧﻴﺰ از اﻳﻦ »ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ اي«‬
‫ﻋﺠﻴﺐ رﻧﺞ ﻣﻲ ﺑﺮدﻧﺪ‪ .‬در اردوﮔﺎه زﻧﺪاﻧﻲ ﻳﻚ واﺣﺪ زﻣﺎﻧﻲ‪ ،‬ﻣﺜﻼ ﻳﻜﺮوز را ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻪ ﺳﺎﻋﺖ ﺑﺎ ﺷﻜﻨﺠﻪ ﺳﭙﺮي ﻣﻲ‬

‫ﻛﺮد و ﺧﺴﺘﮕﻲ ﭘﺎﻳﺎن ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲ رﺳﻴﺪ‪ .‬واﺣﺪ زﻣﺎﻧﻲ ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺗﺮ‪ ،‬ﻣﺜﻼ ﻳﻚ ﻫﻔﺘﻪ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﻣﻲ ﮔﺬﺷﺖ‪ .‬ﻣﻦ ﻣﻌﺘﻘﺪ‬
‫ﺑﻮدم ﻛﻪ در اردوﮔﺎه ﻳﻚ روز درازﺗﺮ از ﻳﻚ ﻫﻔﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲ رﺳﻴﺪ و رﻓﻘﺎﻳﻢ ﻫﻢ ﺑﺎ ﻣﻦ ﻫﻢ ﻋﻘﻴﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ‬
‫ﻣﺎ در ﻣﻮرد ﮔﺬﺷﺖ زﻣﺎن ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ ﺷﮕﻔﺖ اﻧﮕﻴﺰ ﺑﻮد! و در اﻳﻨﺠﺎ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻳﺎد‪ ،‬ﻛﻮه ﺳﺤﺮآﻣﻴﺰ‪ ،‬ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺗﻮﻣﺎس‬
‫ﻣﺎن‪ 14‬ﻣﻲ اﻓﺘﺪ ﻛﻪ داراي ﭘﺎره اي از ﻧﻜﺎت ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺎن ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻣﻌﻨﻮي ﻛﺴﺎﻧﻲ را ﻛﻪ در ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ‬
‫رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ ﻣﺸﺎﺑﻬﻲ ﺑﻮدﻧﺪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻛﺮد‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺎل ﺑﻴﻤﺎران ﻣﺴﻠﻮل را در ﻳﻚ آﺳﺎﻳﺸﮕﺎه ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗﺮار داد ﻛﻪ ﻧﻤﻲ‬
‫داﻧﺴﺘﻨﺪ ﭼﻪ زﻣﺎﻧﻲ از آﻧﺠﺎ ﻣﺮﺧﺺ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪ .‬آﻧﺎن ﻧﻴﺰ زﻧﺪﮔﻲ ﻣﺸﺎﺑﻬﻲ را ﺑﺪون ﻫﺪف و آﻳﻨﺪه ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻳﻜﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎﻧﻲ ﻛﻪ در اﺑﺘﺪاي ورودش ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺳﺘﻮﻧﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺟﺪي از اﻳﺴﺘﮕﺎه ﺗﺮن ﺑﻪ اردوﮔﺎه ﻣﻲ رﻓﺖ‪،‬‬
‫ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺑﺮاﻳﻢ ﻧﻘﻞ ﻛﺮد ﻛﻪ در آن ﻟﺤﻈﻪ اﺣﺴﺎس ﻣﻲ ﻛﺮد در ﺗﺸﻴﻴﻊ ﺟﻨﺎزه ﺧﻮد ﺷﺮﻛﺖ ﺟﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬زﻳﺮا زﻧﺪﮔﻴﺶ را‬
‫ﻛﺎﻣﻼ ﺑﺪون آﻳﻨﺪه ﻣﻲ دﻳﺪ‪ .‬و زﻧﺪﮔﻲ را آﻧﭽﻨﺎن ﭘﺎﻳﺎن ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻟﻤﺲ ﻣﻲ ﻛﺮد ﻛﻪ ﮔﻮﻳﻲ ﻣﺮده اﺳﺖ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ اﻳﻦ اﺣﺴﺎس‬
‫ﻣﺮگ ﺑﺎ ﻋﻮاﻣﻞ دﻳﮕﺮي ﺗﺸﺪﻳﺪ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ زﻣﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻧﺎﻣﺤﺪود ﺑﻮدن دوره زﻧﺪاﻧﺶ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺷﺪت ﻫﻢ اﺣﺴﺎس‬
‫ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ ﻣﻜﺎﻧﻲ ﻣﺤﺪوده ﺗﻨﮓ زﻧﺪان آزارش ﻣﻲ داد‪ .‬ﻫﺮ آﻧﭽﻪ ﻛﻪ در ﭘﺲ ﺳﻴﻢ ﻫﺎي ﺧﺎردار ﺑﻮد ﺑﻪ ﻧﻈﺮش‬
‫ﻣﺘﺮوك‪ ،‬دور از دﺳﺘﺮس و ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻲ ﻏﻴﺮ واﻗﻌﻲ ﺟﻠﻮه ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻣﺮدم و روﻳﺪادﻫﺎي ﺧﺎرج از اردوﮔﺎه و ﻫﻤﻪ‬
‫زﻧﺪﮔﻲ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺑﺮاﻳﺶ ﺟﻨﺒﻪ ﺷﺒﺤﻲ را ﭘﻴﺪا ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬زﻧﺪﮔﻲ ﺧﺎرج را ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﺑﺒﻴﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﺑﻪ‬
‫ﻧﻈﺮش ﻣﻲ رﺳﻴﺪ ﻛﻪ ﮔﻮﻳﻲ ﻣﺮد ﻣﺮده اي از دﻧﻴﺎي دﻳﮕﺮ ﺑﺪان ﻣﻲ ﻧﮕﺮﻳﺴﺖ‪.‬‬
‫ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﻫﺪﻓﻲ در آﻳﻨﺪه ﻧﻤﻲ دﻳﺪ‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎر ﺗﺴﻠﻴﻢ واﭘﺲ ﻧﮕﺮي ﻣﻲ ﺷﺪ و اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻫﺎي ﮔﺬﺷﺘﻪ را ﻧﺸﺨﻮار ﻣﻴﻜﺮد ﻛﻪ‬
‫ﻫﻤﻴﻦ ﺑﺎﻋﺚ ﺳﻘﻮط او ﻣﻲ ﺷﺪ‪.‬‬

‫‪1- Thomas mann‬‬

‫ﭘﻴﺶ از اﻳﻦ در زﻣﻴﻨﻪ ﺗﻤﺎﻳﻞ ﺑﻪ واﭘﺲ ﻧﮕﺮي ﻛﻪ ﺳﺒﺐ ﻣﻲ ﺷﺪ زﻧﺪاﻧﻲ »ﺣﺎل« را ﺑﻬﺘﺮ ﺗﺤﻤﻞ ﻛﻨﺪ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻴﻢ‪ .‬اﻳﻦ‬
‫ﻣﻜﺎﻧﻴﺴﻢ ﺷﺨﺺ را ﻗﺎدر ﻣﻲ ﺳﺎﺧﺖ ﻛﻪ ﺧﻮف و دﻫﺸﺖ ﺣﺎل را ﻏﻴﺮ واﻗﻌﻲ ﺗﺮ اﺣﺴﺎس ﻛﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺗﻬﻲ ﻛﺮدن ﺣﺎل از‬
‫واﻗﻌﻴﺘﺶ ﺧﻮد ﺧﻄﺮﻧﺎك ﺑﻮد‪ .‬زﻳﺮا در اﻳﻦ ﺻﻮرت ﻓﺮﺻﺖ ﻫﺎﻳﻲ را ﻛﻪ ﭘﻴﺶ ﻣﻲ آﻣﺪ‪ -‬ﻓﺮﺻﺖ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ واﻗﻌﺎ وﺟﻮد‬
‫داﺷﺖ‪ -‬و اﻣﻜﺎن داﺷﺖ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ اردوﮔﺎﻫﻲ ﻣﻌﻨﺎي ﻣﺜﺒﺘﻲ ﺑﺒﺨﺸﺪ را ﻧﺎدﻳﺪه ﻣﻲ اﻧﮕﺎﺷﺘﻴﻢ و ﺑﻪ آﺳﺎﻧﻲ از ﻛﻨﺎر آﻧﻬﺎ رد‬
‫ﻣﻲ ﺷﺪﻳﻢ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ »زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻮﻗﺖ ﻣﺎن« ﻛﻪ ﺧﻮد ﻳﻚ زﻧﺪﮔﻲ ﻏﻴﺮواﻗﻌﻲ و ﻋﺎﻣﻞ ﻣﻬﻤﻲ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲ رﻓﺖ و ﻣﻲ‬
‫ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻣﻮﺟﺐ ﺷﻮد زﻧﺪاﻧﻲ ﺗﻌﺎدل ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﺑﺪﻫﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻲ ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ ﺑﻲ ﻣﻌﻨﻲ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻓﺮاﻣﻮش‬
‫ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﭼﻨﺎن ﺷﺮاﻳﻂ دﺷﻮار اﺳﺘﺜﻨﺎﻳﻲ اﻏﻠﺐ ﻓﺮﺻﺘﻲ ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ ﺗﺎ از ﻧﻈﺮ روﺣﺎﻧﻲ ﻓﺮاﺳﻮي ﺧﻮد ﮔﺎم‬
‫ﮔﺬارﻧﺪ‪ .‬آﻧﺎن ﺑﻪ ﺟﺎي اﻳﻨﻜﻪ دﺷﻮارﻳﻬﺎي اردوﮔﺎه را ﺳﻨﮓ ﻣﺤﻜﻲ ﺑﺪاﻧﻨﺪ از ﻧﻴﺮوي دروﻧﻲ ﺧﻮد‪ ،‬زﻧﺪﮔﻲ را ﺟﺪي ﺗﻠﻘﻲ‬
‫ﻧﻤﻲ ﻛﺮدﻧﺪ و آﻧﺮا ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭼﻴﺰي ﻛﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ اي در ﺑﺮ ﻧﺪاﺷﺖ ﺗﺤﻘﻴﺮ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ و ﺗﺮﺟﻴﺢ ﻣﻲ دادﻧﺪ ﭼﺸﻢ ﻫﺎﻳﺸﺎن را‬
‫ﺑﺒﻨﺪﻧﺪ و در ﮔﺬﺷﺘﻪ زﻧﺪﮔﻲ ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ زﻧﺪﮔﻲ ﺑﺮاي ﭼﻨﻴﻦ اﺷﺨﺎﺻﻲ ﺑﻲ ﻣﻌﻨﺎ ﻧﻴﺰ ﻣﻲ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻃﺒﻴﻌﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺷﻤﺎر ﻛﻤﻲ ﺑﻪ اوج واﻻي روﺣﺎﻧﻴﺖ دﺳﺖ ﻣﻲ ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻛﻤﻲ ﻫﻢ اﻳﻦ ﻓﺮﺻﺖ دﺳﺖ‬
‫ﻣﻲ داد ﻛﻪ ﺣﺘﻲ ﺑﺎ وﺟﻮد ﺷﻜﺴﺘﻬﺎي آﺷﻜﺎر دﻧﻴﺎﻳﻲ ﺷﺎن‪ ،‬و ﻣﺮگ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻈﻤﺖ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑﺮﺳﻨﺪ‪ ،‬و اﻳﻦ ﻛﻤﺎﻟﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ آﻧﺎن‬
‫ﻫﺮﮔﺰ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ در ﺷﺮاﻳﻂ ﻋﺎدي ﺑﺪان دﺳﺖ ﻳﺎﺑﻨﺪ‪ .‬در ﻣﻮرد ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎ ﻛﻪ اﻓﺮادي ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ و ﺑﻲ ﻋﻼﻗﻪ ﺑﻮدﻳﻢ ﺳﺨﻦ‬
‫ﺑﻴﺴﻤﺎرك‪ 15‬ﺻﺎدق ﺑﻮد‪» :‬زﻧﺪﮔﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ رﻓﺘﻦ ﺑﻪ دﻧﺪاﻧﭙﺰﺷﻚ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻮن اﻧﺴﺎن ﻫﻤﻮاره ﻣﻨﺘﻈﺮ دردﻧﺎﻛﺘﺮﻳﻦ ﻟﺤﻈﺎت‬
‫اﺳﺖ در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ آن ﻟﺤﻈﺎت را ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ «.‬از اﻳﻨﻬﺎ ﻛﻪ ﺑﮕﺬرﻳﻢ‪ ،‬ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻢ ﺑﮕﻮﻳﻢ ﻛﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﺮدان در‬
‫اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﻓﺮﺻﺖ ﻫﺎي واﻗﻌﻲ زﻧﺪﮔﻲ را از دﺳﺖ داده اﻧﺪ‪ .‬وﻟﻲ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل در واﻗﻌﻴﺖ از‬

‫‪1- Bismarck‬‬

‫اﻳﻦ ﻓﺮﺻﺖ ﻫﺎ و ﻣﺒﺎرزات ﻫﻨﻮز ﻫﻢ وﺟﻮد داﺷﺖ‪ .‬اﻧﺴﺎن ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ در اﻳﻦ ﺗﺠﺎرب ﻧﻴﺰ ﭘﻴﺮوز ﺷﻮد و زﻧﺪﮔﻲ را ﺑﻪ‬
‫ﭘﻴﺮوزي دروﻧﻲ ﺳﻮق دﻫﺪ‪ ،‬ﻳﺎ ﺑﺮﻋﻜﺲ از ﻣﺒﺎرزه درﮔﺬرد و ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻛﺜﺮ زﻧﺪاﻧﻴﺎن‪ ،‬زﻧﺪﮔﻲ ﻧﺒﺎﺗﻲ را ﺑﺮﮔﺰﻳﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﻼش در ﻣﺒﺎرزه ﺑﺎ ﺗﺎﺛﻴﺮ»روان ﺑﻴﻤﺎري زاي‪ «16‬ﻣﺤﻴﻂ زﻧﺪان ﺑﺮ زﻧﺪاﻧﻲ‪ ،‬ﭼﻪ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ روان درﻣﺎﻧﮕﺮي و ﻳﺎ‬
‫دﻳﮕﺮ روﺷﻬﺎي ﺑﻬﺪاﺷﺖ روان‪ ،‬ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ ﺑﺮ اﻳﻦ اﺻﻞ اﺳﺘﻮار ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻧﻴﺮوﻫﺎي دروﻧﻲ زﻧﺪاﻧﻲ را ﺑﺎ ﻧﺸﺎن دادن‬
‫ﻫﺪﻓﻬﺎي آﺗﻲ‪ ،‬ﺑﺮاﻧﮕﻴﺰاﻧﺪ‪ .‬و روزﻧﻪ اﻣﻴﺪي ﺑﺮ او ﺑﮕﺸﺎﻳﺪ‪ .‬ﺑﺮﺧﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻪ ﻃﻮر ﻏﺮﻳﺰي ﺧﻮد ﻣﻲ ﻛﻮﺷﻴﺪﻧﺪ ﺑﻪ ﻫﺪﻓﻲ‬
‫ﭼﻨﮓ ﺑﻴﻨﺪازﻧﺪ‪ .‬زﻳﺮا ﻳﻜﻲ از وﻳﮋﮔﻴﻬﺎي ﺑﺸﺮ اﻳﻨﺴﺖ ﻛﻪ او ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ اﻣﻴﺪ ﺑﻪ آﻳﻨﺪه زﻧﺪﮔﻲ ﻛﻨﺪ‪Sab specie 17 .‬‬
‫‪ ، aeterni tatsi‬ﮔﺮﭼﻪ زﻧﺪاﻧﻲ ﮔﺎﻫﻲ ﺑﺮاي اﻣﻴﺪ ﺑﺴﺘﻦ ﺑﻪ ﭼﻴﺰي ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺧﻮد ﻓﺸﺎر آورد‪ ،‬وﻟﻲ اﻳﻦ ﻓﺸﺎر ﺧﻮد در‬
‫دﺷﻮارﺗﺮﻳﻦ ﻟﺤﻈﺎت زﻧﺪﮔﻴﺶ ﻣﻮﺟﺐ رﻫﺎﻳﻴﺶ ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﻳﻜﻲ از ﺗﺠﺎرب ﺷﺨﺼﻲ ﺧﻮدم را ﺑﺮاﻳﺘﺎن ﺑﺎزﮔﻮ ﻣﻲ ﻛﻨﻢ‪ .‬در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ از ﺷﺪت درد ﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﻲ ﭘﻴﭽﻴﺪم )در اﺛﺮ‬
‫ﭘﻮﺷﻴﺪن ﻛﻔﺶ ﭘﺎره ﭘﺎﻫﺎﻳﻢ زﺧﻢ ﺷﺪه ﺑﻮد( ﭼﻨﺪ ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮي را ﺑﺎ ﺳﺘﻮن ﮔﻮﺷﺘﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن از اردوﮔﺎه ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻣﺤﻞ‬
‫ﻛﺎر‪ ،‬ﻟﻨﮓ ﻟﻨﮕﺎن رﻓﺘﻢ‪ .‬ﺳﺮﻣﺎي ﺳﺨﺖ و ﺑﺎد ﺗﻠﺦ ﺑﻪ ﺻﻮرﺗﻢ ﻣﻲ ﻛﻮﻓﺖ‪ .‬ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺑﻪ ﻣﺸﻜﻼت ﻛﻮﭼﻚ ﺑﻲ ﭘﺎﻳﺎن زﻧﺪﮔﻲ‬
‫ﺳﺮاﺳﺮ ﻣﺸﻘﺖ ﺑﺎر ﺧﻮد ﻣﻲ اﻧﺪﻳﺸﻴﺪم‪ .‬ﺑﻪ اﻳﻨﻜﻪ ﻏﺬا اﻣﺸﺐ ﭼﻪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داد‪ .‬اﮔﺮ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﺟﻴﺮه اﺿﺎﻓﻲ ﻳﻚ ﺗﻜﻪ‬
‫ﺳﻮﺳﻴﺲ ﺑﺪﻫﻨﺪ‪ ،‬آﻧﺮا ﺑﺎ ﺗﻜﻪ ﻧﺎﻧﻲ ﻋﻮض ﻛﻨﻢ؟ ﻳﺎ آﺧﺮﻳﻦ ﺳﻴﮕﺎرم را ﻛﻪ دو ﻫﻔﺘﻪ ﭘﻴﺶ ﺑﺎ ﺑﻦ ﺑﻪ دﺳﺖ آوردم ﺑﺎ ﻳﻚ‬
‫ﻛﺎﺳﻪ ﺳﻮپ ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﻛﻨﻢ؟ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻢ ﺗﻜﻪ ﺳﻴﻤﻲ ﭘﻴﺪا ﻛﻨﻢ و ﺑﺠﺎي ﺑﻨﺪ ﻛﻔﺶ از آن اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻢ‪ .‬آﻳﺎ ﺧﻮاﻫﻢ‬
‫ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ ﺑﻪ ﮔﺮوه ﻛﺎر ﻫﻤﻴﺸﮕﻲ ﺧﻮد ﺑﭙﻴﻮﻧﺪم ﻳﺎ ﻣﺠﺒﻮر ﺧﻮاﻫﻢ ﺷﺪ ﺑﻪ ﮔﺮوه دﻳﮕﺮي ﻣﻠﺤﻖ ﺷﻮم ﻛﻪ ﺳﺮﻛﺎرﮔﺮ‬
‫ﺑﻲ رﺣﻤﻲ دارد؟ ﭼﻪ ﻛﻨﻢ ﺑﺘﻮاﻧﻢ ﺑﺎ ﻛﺎﭘﻮ راﺑﻄﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﺑﺮﻗﺮا ﻛﻨﻢ؟ ﻛﺎﭘﻮﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻛﻤﻜﻢ ﻛﻨﺪ ﺑﻪ ﺟﺎي اﻳﻦ ﭘﻴﺎده‬
‫روﻳﻬﺎي وﺣﺸﺘﻨﺎك و دراز روزاﻧﻪ‪ ،‬ﻛﺎري در اردوﮔﺎه ﺑﻪ دﺳﺖ آورم؟ از اﻳﻨﻜﻪ ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻮدم‪ ،‬ﻫﺮ روز و ﻫﺮ ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻪ اﻳﻦ‬
‫‪16 -Psychopathological‬‬
‫‪ -17‬ﮔﻔﺘﺎري اﺳﺖ از اﺳﭙﻴﻨﻮزا ﻓﻴﻠﺴﻮف ﻣﺸﻬﻮر‪ ).‬زﻳﺮ ﺳﻴﻤﺎي ﺟﺎوﻳﺪان(‬

‫ﻣﺴﺎﻳﻞ ﻧﺎﭼﻴﺰ ﺑﻴﻨﺪﻳﺸﻢ‪ ،‬ﺟﺎﻧﻢ ﺑﻪ ﻟﺐ رﺳﻴﺪه ﺑﻮد‪ .‬و ﻛﻮﺷﻴﺪم اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻫﺎﻳﻢ را ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع دﻳﮕﺮي ﻣﺸﻐﻮل دارم‪ .‬ﻧﺎﮔﻬﺎن‬
‫ﺧﻮد را در روي ﺳﻜﻮي اﻃﺎق ﮔﺮم و روﺷﻦ ﺳﺨﻨﺮاﻧﻲ دﻳﺪم‪ .‬در ﺑﺮاﺑﺮم ﻋﺪه اي ﺳﺮاﭘﺎﮔﻮش در ﺻﻨﺪﻟﻴﻬﺎي ﻧﺮم ﻓﺮو رﻓﺘﻪ‬
‫و ﺑﻪ ﺳﺨﻨﺎﻧﻢ ﮔﻮش ﻣﻲ دادﻧﺪ‪ .‬ﻣﻮﺿﻮع ﺳﺨﻨﺮاﻧﻲ ام رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﺑﻮد! ﻫﻤﻪ آﻧﭽﻪ زﻳﺮ ﻓﺸﺎرم ﻗﺮار‬
‫داده ﺑﻮد ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﻴﻨﻲ در آﻣﺪ‪ ،‬ﻛﻪ در آن ﻟﺤﻈﻪ ﻛﻢ ﻛﻢ ﺟﻨﺒﻪ ﻋﻠﻤﻲ ﺑﺮاﻳﻢ ﭘﻴﺪا ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬ﻣﻦ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺷﻴﻮه ﺗﻮاﻧﺴﺘﻢ ﺑﻪ‬
‫ﮔﻮﻧﻪ اي در اوﺿﺎع ﻣﺤﻴﻄﻢ‪ ،‬و ﺑﺮ رﻧﺠﻬﺎي آن ﻟﺤﻈﻪ ﻣﺴﻠﻂ ﺷﻮم‪ ،‬و آﻧﻬﺎ را ﭼﻨﺎن ﻣﻲ دﻳﺪم ﻛﻪ ﮔﻮﻳﻲ ﺑﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺗﻌﻠﻖ‬
‫دارﻧﺪ‪ .‬ﻧﺎﮔﻬﺎن ﻣﻦ و ﻣﺸﻜﻼﺗﻢ اﻧﮕﻴﺰه ﻳﻚ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ رواﻧﻲ‪ -‬ﻋﻠﻤﻲ ﺷﺪ ﻛﻪ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻋﻬﺪه ﮔﺮﻓﺘﻢ‪ .‬اﺳﭙﻴﻨﻮزا‪ 18‬در ﻛﺘﺎب‬
‫اﺧﻼق ﺧﻮد ﻣﻲ ﮔﻮﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﺤﺾ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺎ ﺗﺼﻮﻳﺮ روﺷﻦ و دﻗﻴﻘﻲ از ﻋﻮاﻃﻒ ﺧﻮد رﺳﻢ ﻣﻲ ﻛﻨﻴﻢ‪ ،‬ﻋﻮاﻃﻒ در ﺣﺎل‬
‫رﻧﺞ‪ ،‬از رﻧﺞ ﻛﺸﻴﺪن ﺑﺎز ﻣﻲ اﻳﺴﺘﺪ‪.‬‬
‫زﻧﺪاﻧﻲ ﻛﻪ اﻣﻴﺪ ﺑﻪ آﻳﻨﺪه ﺧﻮد را از دﺳﺖ داده ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﺤﻜﻮم ﺑﻪ ﻓﻨﺎ ﺑﻮد و ﺑﺎ از دﺳﺖ دادن اﻳﻤﺎن ﺑﻪ آﻳﻨﺪه‪ ،‬دﺳﺘﺎوﻳﺰ‬
‫ﻣﻌﻨﻮي ﺧﻮد را ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻳﻜﺒﺎره از دﺳﺖ ﻣﻲ داد‪ ،‬او ﺧﻮد را ﻣﺤﻜﻮم ﺑﻪ ﻓﺮوﭘﺎﺷﻴﺪن و ﭘﻮﺳﻴﺪﮔﻲ ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ و رواﻧﻲ ﻣﻲ دﻳﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻌﻤﻮﻻ اﻳﻦ ﻓﺮوﭘﺎﺷﻲ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻳﻚ ﺑﺤﺮان و ﻛﺎﻣﻼ ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﻲ اﺗﻔﺎق ﻣﻲ اﻓﺘﺎد و زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪ اردوﮔﺎه ﺑﺎ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎي آن‬
‫آﺷﻨﺎ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﺎ ﻫﻤﻪ از اﻳﻦ ﻟﺤﻈﻪ ﺷﻮم ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺮاي دوﺳﺘﺎﻧﻤﺎن وﺣﺸﺖ داﺷﺘﻴﻢ ﺗﺎ ﺧﻮدﻣﺎن‪ .‬ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻫﻢ ﺟﺮﻳﺎن ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺮوع‬
‫ﻣﻲ ﺷﺪ ﻛﻪ زﻧﺪاﻧﻲ ﻳﻚ روز ﺻﺒﺢ از ﺑﻠﻨﺪ ﺷﺪن و ﻟﺒﺎس ﭘﻮﺷﻴﺪن و ﺷﺴﺘﺸﻮ ﻳﺎ رﻓﺘﻦ ﺑﻪ زﻣﻴﻦ رژه ﺧﻮدداري ﻣﻲ ورزﻳﺪ‪.‬‬
‫اﻟﺘﻤﺎس و ﻓﺸﺎر و ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻧﻴﺰ ﭼﻮن آب در ﻫﺎون ﻛﻮﺑﻴﺪن ﺑﻮد‪ .‬زﻧﺪاﻧﻲ از دﺳﺖ رﻓﺘﻪ در ﺟﺎي ﺧﻮد دراز ﻣﻲ ﻛﺸﻴﺪ و‬
‫ﺣﺮﻛﺘﻲ ﻫﻢ ﻧﻤﻲ ﻛﺮد‪ .‬اﮔﺮ اﻳﻦ ﺑﺤﺮان ﻫﻤﺮاه ﻳﻚ ﺑﻴﻤﺎري ﭘﺪﻳﺪ ﻣﻲ آﻣﺪ‪ ،‬زﻧﺪاﻧﻲ از رﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﺑﻬﺪاري و ﻳﺎ از‬
‫درﻳﺎﻓﺖ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﻛﻤﻜﻲ ﺧﻮدداري ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬ﺑﻪ واژه اي دﻳﮕﺮ‪ ،‬او از ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ دﺳﺖ ﻣﻲ ﺷﺴﺖ‪ .‬در ﺑﺴﺘﺮ ﺧﻮد در‬
‫ﻣﺪﻓﻮع و ادرار ﺧﻮد ﻣﻲ ﻟﻮﻟﻴﺪ و دﻳﮕﺮ ﭼﻴﺰي آزارش ﻧﻤﻲ داد‪.‬‬

‫‪18 -Spinoza‬‬

‫ﻣﻦ ﺧﻮد ﻳﻜﺒﺎر ﺷﺎﻫﺪ ارﺗﺒﺎط ﻧﺰدﻳﻚ ﻗﻄﻊ اﻣﻴﺪ از آﻳﻨﺪه‪ ،‬و اﻳﻦ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﻣﺤﺾ ﺧﻄﺮﻧﺎك ﺑﻮد‪ .‬ف ‪ ...‬ﺳﺮﭘﺮﺳﺖ ارﺷﺪ‬
‫ﻣﻦ ﻛﻪ آﻫﻨﮕﺴﺎز و ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه اﺷﻌﺎر اﭘﺮا و ﺷﺨﺺ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ اي ﺑﻮد ﻳﻚ روز ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺤﺮﻣﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ‪» :‬دﻛﺘﺮ ﻣﻲ‬
‫ﺧﻮاﻫﻢ ﭼﻴﺰي را ﺑﺮاﻳﺖ ﺑﮕﻮﻳﻢ‪ .‬ﺧﻮاب ﻋﺠﻴﺒﻲ دﻳﺪه ام‪ .‬در ﺧﻮاب ﻧﺪاﻳﻲ ﺑﻪ ﮔﻮﺷﻢ رﺳﻴﺪ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻢ آرزوﻳﻲ در دل‬
‫ﺑﻜﻨﻢ و ﺑﮕﻮﻳﻢ ﭼﻪ ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﻢ ﺑﺪاﻧﻢ و ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﭘﺮﺳﺶ ﻫﺎي ﻣﻦ ﭘﺎﺳﺦ داده ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﻓﻜﺮ ﻣﻲ ﻛﻨﻲ ﭼﻪ ﭘﺮﺳﻴﺪم؟‬
‫ﭘﺮﺳﻴﺪم ﺟﻨﮓ ﺑﺮاي ﻣﻦ ﭼﻪ وﻗﺖ ﭘﺎﻳﺎن ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ‪ .‬ﻣﻨﻈﻮرم را ﻣﻲ ﻓﻬﻤﻲ دﻛﺘﺮ‪ ،‬ﺑﺮاي ﻣﻦ! آرزو داﺷﺘﻢ ﺑﺪاﻧﻢ ﭼﻪ وﻗﺖ ﻣﺎ و‬
‫اردوﮔﺎه ﻣﺎ آزاد ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و رﻧﺠﻬﺎي ﻣﺎ ﻛﻲ ﺑﻪ ﺧﻂ ﭘﺎﻳﺎن ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﻴﺪ‪«.‬‬
‫از او ﭘﺮﺳﻴﺪم ﭼﻪ زﻣﺎﻧﻲ اﻳﻦ ﺧﻮاب را دﻳﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﭘﺎﺳﺦ داد‪ ،‬در ﻓﻮرﻳﻪ ‪ .1945‬ﺣﺎﻻ ﭼﻪ ﺗﺎرﻳﺨﻲ اﺳﺖ‪ ،‬آﻏﺎز ﻣﺎه ﻣﺎرس‪.‬‬
‫»ﺻﺪا ﭼﻪ ﭘﺎﺳﺨﻲ داد؟«‬
‫ﻳﻮاﺷﻜﻲ در ﮔﻮﺷﻢ زﻣﺰﻣﻪ ﻛﺮد‪» ،‬ﺳﻲ ام ﻣﺎه ﻣﺎرس«‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ف ‪ ....‬داﺳﺘﺎن را ﺑﺮاﻳﻢ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻛﺮد‪ ،‬ﺳﺮﺷﺎر از اﻣﻴﺪ و ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺧﻮاﺑﺶ ﺗﻌﺒﻴﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻫﺮ ﭼﻪ‬
‫ﺑﻪ ﺳﻲ ام ﻣﺎرس ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮ ﻣﻲ ﺷﺪﻳﻢ‪ ،‬ﺑﺎ اﺧﺒﺎري ﻛﻪ راﺟﻊ ﺑﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﻪ اردوﮔﺎه ﻣﺎ ﻣﻲ رﺳﻴﺪ‪ ،‬ﻣﻲ دﻳﺪﻳﻢ ﻛﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﺗﻌﺒﻴﺮ‬
‫ﺧﻮاب دوﺳﺘﻢ ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻢ اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺎﮔﻬﺎن روز ‪ 29‬ﻣﺎرس دوﺳﺘﻢ ﺑﻴﻤﺎر ﺷﺪ و ﺗﺐ ﺷﺪﻳﺪي ﻛﺮد‪ 30 .‬ام ﻣﺎرس ﻳﻌﻨﻲ روزي‬
‫ﻛﻪ ﺑﻪ او وﻋﺪه داده ﺷﺪه ﺑﻮد روز ﭘﺎﻳﺎن ﺟﻨﮓ و رﻧﺠﻬﺎﻳﺶ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬دﭼﺎر ﻫﺬﻳﺎن و ﺑﻴﻬﻮﺷﻲ ﺷﺪ‪ .‬روز ﺳﻲ و ﻳﻜﻢ‬
‫ﻣﺎرس او ﻣﺮد‪ .‬ﻇﺎﻫﺮا از ﺗﻴﻔﻮس ﺟﺎن ﺳﭙﺮد‪.‬‬
‫ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ راﺑﻄﻪ ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻴﻦ وﺿﻊ روﺣﻲ ﻳﻚ اﻧﺴﺎن‪ ،‬ﺟﺮات و اﻣﻴﺪ ﻳﺎ ﺑﻲ ﺟﺮاﺗﻲ و ﻧﻮﻣﻴﺪي او‪ ،‬و درﺟﻪ اﻳﻤﻨﻲ از‬
‫ﺑﻴﻤﺎري را ﻣﻲ داﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺧﻮب آﮔﺎﻫﻨﺪ ﻛﻪ دﺳﺖ ﺷﺴﺘﻦ از ﺟﺮات و اﻣﻴﺪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺎﺛﻴﺮي ﻛﺸﻨﺪه داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ‬
‫ﻋﻠﺖ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻣﺮگ دوﺳﺖ ﻣﻦ اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ آن آزادي ﻛﻪ او در اﻧﺘﻈﺎرش ﺑﻮد اﺗﻔﺎق ﻧﻴﻔﺘﺎد و در ﻧﺘﻴﺠﻪ او ﺑﻪ ﺷﺪت دﭼﺎر‬

‫ﻧﻮﻣﻴﺪي ﮔﺮدﻳﺪ‪ .‬ﻛﻪ اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺧﻮد ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﺪﻧﺶ را در ﺑﺮاﺑﺮ ﺗﻴﻔﻮس ﻣﺰﻣﻦ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﻲ ﭘﺎﻳﻴﻦ آورد و ﻣﻮﺟﺐ‬
‫ﻧﺎﺑﻮدﻳﺶ ﺷﺪ‪ .‬اﻳﻤﺎن او ﺑﻪ آﻳﻨﺪه و اراده او ﺑﺮاي زﻳﺴﺘﻦ ﻓﻠﺞ ﺷﺪ و ﺑﺪﻧﺶ ﺑﻴﻤﺎري را ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺻﺪاي ﻋﺎﻟﻢ‬
‫ﺧﻮاب ﺑﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﭘﻴﻮﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻣﺸﺎﻫﺪات ﻣﻦ از اﻳﻦ ﻳﻚ ﻣﻮرد و ﻧﺘﺎﻳﺠﻲ ﻛﻪ از آﻧﻬﺎ ﮔﺮﻓﺘﻢ ﺑﺎ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎ و ﻣﺸﺎﻫﺪات ﺳﺮﭘﺰﺷﻚ اردوﮔﺎه ﻛﺎﻣﻼ‬
‫ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬وي ﻣﻲ ﮔﻔﺖ ﻣﻴﺰان ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ از ﻛﺮﻳﺴﻤﺲ‪ 1944‬ﺗﺎ ﺳﺎل ﻧﻮ ‪ 1945‬ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﭘﻴﺶ ﺑﻮده‪،‬‬
‫اﻳﻦ ﭘﺰﺷﻚ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد ﺗﻮﺟﻴﻬﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاي اﻳﻦ ﻗﻮس ﺻﻌﻮدي ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻴﻢ ﺑﻴﺎﺑﻴﻢ‪ ،‬ﺷﺮاﻳﻂ ﺳﺨﺖ ﺑﻴﮕﺎري ﻳﺎ رژﻳﻢ ﺑﺪﺗﺮ‬
‫ﻏﺬاﻳﻲ‪ ،‬ﻳﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻫﻮا ﻳﺎ ﺷﻴﻮع ﺑﻴﻤﺎرﻳﻬﺎي ﻣﺴﺮي ﻧﺒﻮد‪ .‬ﺑﻠﻜﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ اﻳﻦ دﻟﻴﻞ ﺑﻮد ﻛﻪ اﻛﺜﺮ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻪ اﻳﻦ اﻣﻴﺪ زﻧﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‬
‫ﻛﻪ ﻓﻜﺮ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ ﺑﺮاي ﻛﺮﻳﺴﻤﺲ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎي ﺧﻮد ﺑﺎزﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﺸﺖ‪ .‬و ﭼﻮن ﻛﺮﻳﺴﻤﺲ ﻧﺰدﻳﻚ ﻣﻲ ﺷﺪ و ﻫﻴﭻ‬
‫ﺧﺒﺮ اﻣﻴﺪ ﺑﺨﺸﻲ درﻳﺎﻓﺖ ﻧﻤﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻴﻞ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ در آﻧﺎن ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ ﻳﺎﻓﺖ و ﻧﻮﻣﻴﺪي ﺑﺮ وﺟﻮدﺷﺎن ﭼﻴﺮه ﻣﻲ‬
‫ﮔﺸﺖ‪ .‬ﻛﻪ اﻳﻦ ﺧﻮد ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﺲ ﺧﻄﺮﻧﺎﻛﻲ در ﻧﻴﺮوي ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺷﺎن ﻣﻲ ﮔﺬاﺷﺖ و ﺷﻤﺎر ﻛﺜﻴﺮي از آﻧﺎن ﻣﻲ ﻣﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮرﻳﻜﻪ ﭘﻴﺶ ﺗﺮ ﻳﺎدآور ﺷﺪم‪ ،‬ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻼﺷﻲ ﺑﺮاي ﺣﻔﻆ ﻧﻴﺮوي دروﻧﻲ زﻧﺪاﻧﻲ در اردوﮔﺎه ﺑﺎﻳﺪ در ﺟﻬﺖ‬
‫ﻧﺸﺎن دادن ﻫﺪﻓﻲ در آﻳﻨﺪه‪ ،‬اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻧﻴﭽﻪ‪ 19‬ﻣﻲ ﮔﻮﻳﺪ »ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﭼﺮاﻳﻲ ﺑﺮاي زﻳﺴﺘﻦ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬از ﭘﺲ‬
‫ﻫﺮ ﭼﮕﻮﻧﻪ اي ﻧﻴﺰ ﺑﺮ ﻣﻲ آﻳﺪ« و اﻳﻦ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻳﻚ ﺷﻌﺎر ﻫﺪاﻳﺖ ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺮاي ﻫﻤﻪ ﺗﻼش ﻫﺎي روان درﻣﺎﻧﻲ ﮔﺮاﻳﺎﻧﻪ و‬
‫ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﻲ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ ﻫﺮ وﻗﺖ ﻓﺮﺻﺘﻲ دﺳﺖ ﻣﻲ داد ﭼﺮاﻳﻲ – ﻳﻌﻨﻲ ﻳﻚ ﻫﺪف‪ -‬ﺑﻪ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻣﻲ دادﻳﻢ‬
‫ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻴﻢ ﺑﺮاي ﺗﺤﻤﻞ ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ وﺣﺸﺘﻨﺎك زﻧﺪﮔﻲ ﺷﺎن ﺑﻪ آﻧﺎن ﻧﻴﺮو ﺑﺒﺨﺸﻴﻢ‪ .‬واي ﺑﺮ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ دﻳﮕﺮ ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ در‬
‫زﻧﺪﮔﻴﺶ ﻧﻤﻲ ﻳﺎﻓﺖ‪ ،‬ﻫﺪﻓﻲ و ﻣﻘﺼﻮدي ﻫﻢ ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺧﻮد را در ﭼﻨﻴﻦ ﺣﺎﻟﻲ ﺗﻬﻲ ﻣﻲ دﻳﺪ و ﻗﺎدر ﺑﻪ اداﻣﻪ زﻧﺪﮔﻲ‬
‫ﻧﺒﻮد‪ .‬و ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﻮد ﻛﻪ دﻳﮕﺮ دﻳﺮي ﻧﻤﻲ ﭘﺎﻳﻴﺪ‪ .‬ﭘﺎﺳﺨﻲ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻓﺮد ﮔﻢ ﮔﺸﺘﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﺑﺤﺜﻬﺎي اﻣﻴﺪ ﺑﺨﺶ ﻣﻲ داد‬

‫‪19 - Nietzsche‬‬

‫و آﻧﺮا رد ﻣﻲ ﻛﺮد ﻳﻜﻲ ﺑﻮد‪» :‬ﻣﻦ دﻳﮕﺮ ﭼﻴﺰي از زﻧﺪﮔﻲ ﻧﻤﻲ ﺧﻮاﻫﻢ‪ «.‬و دﻳﮕﺮ ﭼﻪ ﭘﺎﺳﺨﻲ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻴﻢ ﺑﻪ ﭼﻨﻴﻦ‬
‫ﺷﺨﺼﻲ ﺑﺪﻫﻴﻢ؟‬
‫در ﭼﻨﻴﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ اي ﺑﻪ آﻧﭽﻪ ﻛﻪ واﻗﻌﺎ و ﺟﺪا ﻧﻴﺎز ﺑﻮد‪ ،‬ﻳﻚ ﺗﻐﻴﻴﺮ رﻳﺸﻪ اي در ﻧﮕﺮش و ﻃﺮز ﺗﻔﻜﺮ ﻣﺎ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﻣﺎ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﭼﻨﻴﻦ ﺣﺎﻟﺘﻲ را در ﺧﻮد‪ ،‬ﺑﺎزﺳﺎزي ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﺮدان ﻧﻮﻣﻴﺪ و اﻓﺴﺮده ﻧﻴﺰ ﻣﻲ آﻣﻮﺧﺘﻴﻢ‬
‫ﻛﻪ آﻧﭽﻪ اﻫﻤﻴﺖ دارد اﻳﻨﺴﺖ ﻛﻪ زﻧﺪﮔﻲ از ﻣﺎ ﭼﻪ ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﺪ‪ ،‬ﻧﻪ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺎ از زﻧﺪﮔﻲ ﭼﻪ اﻧﺘﻈﺎري دارﻳﻢ‪ .‬ﻣﺎ دﻳﮕﺮ ﻧﺒﺎﻳﺪ‬
‫درﺑﺎره ﻣﻌﻨﺎي زﻳﺴﺘﻦ ﭘﺮﺳﺸﻲ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎﻳﺪ در ﻣﻮرد ﺧﻮدﻣﺎن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﻮرد ﺑﺎزﺧﻮاﺳﺖ زﻧﺪﮔﻲ‬
‫ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ و ﻫﺮ روز و ﻫﺮ ﺳﺎﻋﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻲ اﻧﺪﻳﺸﻴﺪﻳﻢ‪ .‬ﭘﺎﺳﺨﻲ ﻛﻪ ﻣﺎ ﻣﻲ دادﻳﻢ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﺎ واژه و اﻧﺪﻳﺸﻪ‬
‫ﻣﻲ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎ ﻛﺮدار راﺳﺘﻴﻦ و ﺑﻪ رﻓﺘﺎري راﺳﺘﻴﻦ ﺟﻠﻮه ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬زﻳﺮا زﻧﺪﮔﻲ ﻧﻬﺎﻳﺘﺎ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﻣﺴﺌﻮل ﺑﻮدن ﺑﺮاي ﻳﺎﻓﺘﻦ‬
‫ﭘﺎﺳﺦ راﺳﺘﻴﻦ ﺑﻪ دﺷﻮارﻳﻬﺎ و ﻣﺸﻜﻼت آن و اﻧﺠﺎم وﻇﺎﻳﻔﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﻓﺮا راه ﻫﺮ ﻓﺮدي ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫اﻳﻦ وﻇﺎﻳﻒ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﻌﻨﺎي زﻧﺪﮔﻲ ﻧﺰد اﻓﺮاد ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬و ﻟﺤﻈﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﻈﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ ﺑﺮوز ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪ .‬از اﻳﻨﺮو‬
‫ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻌﻨﺎي زﻧﺪﮔﻲ و دادن ﻳﻚ ﻓﺮﻣﻮل‪ ،‬ﻧﺎﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮﮔﺰ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﻴﻢ ﭘﺮﺳﺶ ﻫﺎي در ﻣﻮرد ﻣﻌﻨﺎي زﻧﺪﮔﻲ را ﺑﺎ‬
‫ﻋﺒﺎرات ﮔﺴﺘﺮده و ﻛﻠﻲ ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻴﻢ‪» .‬زﻧﺪﮔﻲ« ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﭼﻴﺰ ﻣﺒﻬﻢ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺮﻋﻜﺲ ﭼﻴﺰي اﺳﺖ ﺑﺴﻴﺎر واﻗﻌﻲ و‬
‫ﻗﺎﺑﻞ ﻟﻤﺲ‪ ،‬ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﻛﻪ وﻇﺎﻳﻒ ﻣﻮﺟﻮد در زﻧﺪﮔﻲ ﻧﻴﺰ ﺑﺴﻴﺎر واﻗﻌﻲ و ﻟﻤﺲ ﭘﺬﻳﺮﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ وﻇﺎﻳﻒ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺑﺸﺮ را ﻛﻪ‬
‫وﻳﮋه ﺧﻮد اوﺳﺖ ﻣﻲ ﺳﺎزد‪ .‬ﻫﻴﭻ ﻓﺮد ﻳﺎ ﻫﻴﭻ ﺳﺮﻧﻮﺷﺘﻲ را ﻧﻤﻲ ﺗﻮان ﺑﺎ ﻓﺮد ﻳﺎ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ دﻳﮕﺮي ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﻛﺮد‪ .‬ﻫﻴﭻ‬
‫ﻣﻮﻗﻌﻴﺘﻲ ﺗﻜﺮار ﻧﻤﻲ ﮔﺮدد و ﺑﻪ ﻫﺮ ﻣﻮﻗﻌﻴﺘﻲ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ ﺑﺎﻳﺪ داده ﺷﻮد‪ .‬ﮔﺎﻫﻲ ﻣﻮﻗﻌﻴﺘﻲ ﻛﻪ ﻣﺮد در آن ﻗﺮار ﻣﻲ‬
‫ﮔﻴﺮد‪ ،‬اﻳﺠﺎب ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﺑﺎ ﻋﻤﻠﻲ ﻛﻪ در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ آن ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ در ﭘﻴﺶ ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪ ،‬ﺳﺮﻧﻮﺷﺘﺶ را ﺷﻜﻞ ﺑﺨﺸﺪ ﮔﺎﻫﻲ اﮔﺮ‬
‫از ﻓﺮﺻﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﺪ و ﺑﻪ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد و آﻧﭽﻪ ﻫﺴﺖ ﺑﻴﻨﺪﻳﺸﺪ‪ ،‬ﺑﺮاﻳﺶ ﺳﻮدﻣﻨﺪﺗﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﮔﺎﻫﻲ ﻧﻴﺰ ﻻزم اﺳﺖ‬

‫ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺧﻮد را ﺑﭙﺬﻳﺮد و رﻧﺠﻬﺎﻳﺶ را ﺗﺤﻤﻞ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﻫﺮ ﻣﻮﻗﻌﻴﺘﻲ ﺑﺎ اﺳﺘﺜﻨﺎﻳﻲ ﺑﻮدن ﺧﻮد ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﺷﻮد و ﻫﻤﺎره‬
‫ﻳﻚ ﭘﺎﺳﺦ راﺳﺘﻴﻦ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﻣﺸﻜﻠﻲ ﻛﻪ در ﭘﻴﺶ روي اﺳﺖ وﺟﻮد دارد‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ اﻧﺴﺎن ﭘﻲ ﻣﻲ ﺑﺮد ﻛﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ او ﻧﻴﺰ رﻧﺞ ﺑﺮدن اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎرﺳﺖ رﻧﺠﺶ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان وﻇﻴﻔﻪ – وﻇﻴﻔﻪ اي‬
‫اﺳﺘﺜﻨﺎﻳﻲ و ﻳﮕﺎﻧﻪ‪ -‬ﺑﭙﺬﻳﺮد‪ .‬ﻧﺎﮔﺰﻳﺮ ﺑﺎﻳﺪ اﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ را ﺑﭙﺬﻳﺮد ﻛﻪ در رﻧﺞ ﺑﺮدن ﻧﻴﺰ در ﺟﻬﺎن ﺗﻚ و ﺗﻨﻬﺎﺳﺖ‪ .‬ﻫﻴﭽﻜﺲ‬
‫ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ او را از رﻧﺠﻬﺎﻳﺶ ﺑﺮﻫﺎﻧﺪ و ﻳﺎ ﺑﻪ ﺟﺎي او رﻧﺞ ﺑﺮد‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ﻓﺮﺻﺖ ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﻧﺤﻮه ﺑﺮﺧﻮرد او ﺑﺎ‬
‫ﻣﺸﻜﻼت و ﺗﺤﻤﻞ ﻣﺸﻘﺎت دارد‪.‬‬
‫ﺑﺮاي ﻣﺎ زﻧﺪاﻧﻴﺎن اﻳﻦ اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻫﺎ ﺟﺪا از واﻗﻌﻴﺖ ﻧﺒﻮد و ﺑﻪ ﻣﺎ ﻛﻤﻚ ﻫﻢ ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬زﻳﺮا ﺣﺘﻲ در ﺑﺪﺗﺮﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﻧﻴﺰ ﻛﻪ‬
‫ﻫﻴﭻ راه ﮔﺮﻳﺰي ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻧﻤﻲ رﺳﻴﺪ‪ ،‬ﻣﺎ را از ﻧﻮﻣﻴﺪي رﻫﺎﻳﻲ ﻣﻲ ﺑﺨﺸﻴﺪ‪ .‬ﻣﺪﺗﻬﺎ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﺎ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭘﺮﺳﺶ درﺑﺎره ﻣﻌﻨﺎي‬
‫زﻧﺪﮔﻲ را ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺑﻮدﻳﻢ‪.‬‬
‫ﭘﺮﺳﺶ ﺳﺎده اي ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ‪ ،‬زﻧﺪﮔﻲ ﻳﻌﻨﻲ دﺳﺖ ﻳﺎﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﻫﺪﻓﻲ از راه ﺧﻼﻗﻴﺖ ﻓﻌﺎل‪ ،‬ﭼﻴﺰ ارزﻧﺪه ﺑﺮاي‬
‫ﻣﺎ ﻣﻌﻨﺎي زﻧﺪﮔﻲ در ﺑﺮ ﮔﻴﺮﻧﺪه دوره اي وﺳﻴﻊ از زﻧﺪﮔﻲ و ﻣﺮگ‪ ،‬رﻧﺞ ﻛﺸﻴﺪن و ﻣﺮدن ﺑﻮد‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻲ رﻧﺞ ﭘﻲ ﺑﺮدﻳﻢ‪ ،‬از ﻛﺎﻫﺶ دادن ﻳﺎ ﺳﺒﻚ ﻛﺮدن ﺷﻜﻨﺠﻪ ﻫﺎي اردوﮔﺎه از راه ﻧﺎدﻳﺪه اﻧﮕﺎﺷﺘﻦ آﻧﻬﺎ‪ ،‬ﻳﺎ‬
‫ﺗﺼﻮرات واﻫﻲ و ﺧﻮش ﺑﻴﻨﻲ ﺳﺎﺧﺘﮕﻲ‪ ،‬ﺳﺮﺑﺎز ﻣﻲ زدﻳﻢ‪ .‬در واﻗﻊ رﻧﺞ ﻛﺸﻴﺪن ﺑﺮاي ﻣﺎ وﻇﻴﻔﻪ اي ﺷﺪه ﺑﻮد ﻛﻪ ﻧﻤﻲ‬
‫ﺧﻮاﺳﺘﻴﻢ ﺑﻪ آن ﭘﺸﺖ ﺑﻜﻨﻴﻢ‪ .‬ﻣﺎ ﺑﻪ ﻓﺮﺻﺖ ﻫﺎي ﭘﻨﻬﺎﻧﻲ رﻧﺞ ﻛﺸﻴﺪن ﺑﺮاي ﻛﻤﺎل ﭘﻲ ﺑﺮده ﺑﻮدﻳﻢ‪ .‬ﻓﺮﺻﺖ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ‬
‫رﻳﻠﻜﻪ‪ 20‬ﺷﺎﻋﺮ آﻟﻤﺎﻧﻲ را ﺑﺮ آن داﺷﺖ ﭼﻨﻴﻦ ﺑﻨﮕﺎرد‪» ،‬ﭼﻪ ﻗﺪر رﻧﺞ و ﻣﺸﻘﺖ را ﺑﺎﻳﺪ ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﺑﮕﺬارﻳﻢ!« رﻳﻠﻜﻪ ﭼﻨﺎن از‬
‫رﻧﺞ ﻛﺸﻴﺪن ﺳﺨﻦ ﻣﻲ ﮔﻮﻳﺪ‪ ،‬ﻛﻪ ﺳﺎﻳﺮﻳﻦ از ﻛﺎر ﻛﺮدن‪ .‬ﻣﺎ رﻧﺞ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻲ ﺑﺮدﻳﻢ‪ .‬از اﻳﻨﺮو‪ ،‬ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ ﺑﺎ اﻳﻦ رﻧﺠﻬﺎ‬
‫روﻳﺎروي ﻣﻲ ﺷﺪﻳﻢ و ﻣﻲ ﻛﻮﺷﻴﺪﻳﻢ ﻟﺤﻈﺎت ﺿﻌﻒ و اﺷﻜﻬﺎي ﭘﻨﻬﺎﻧﻲ را ﺑﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ﺑﺮﺳﺎﻧﻴﻢ‪ .‬اﻣﺎ ﻧﻴﺎزي ﻧﺒﻮد از اﺷﻜﻬﺎي‬

‫‪20 - Rilke‬‬

‫ﺧﻮد ﺷﺮﻣﻨﺪه ﺑﺎﺷﻴﻢ‪ ،‬ﭼﻪ اﻳﻦ اﺷﻜﻬﺎ ﺧﻮد ﺷﺎﻫﺪي ﺑﺮ آﻧﺴﺖ ﻛﻪ اﻧﺴﺎن دﻻوراﻧﻪ و ﺑﺮاﻓﺮاﺷﺘﻪ ﻗﺎﻣﺖ‪ ،‬رﻧﺞ ﻫﺎ را ﺗﺤﻤﻞ ﻣﻲ‬
‫ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫اﻣﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﺷﻤﺎر ﻛﻤﻲ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﭘﻲ ﺑﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮﺧﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﺎ ﺷﺮﻣﻨﺪﮔﻲ اﻋﺘﺮاف ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﮔﺮﻳﻪ ﻛﺮده‬
‫اﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ رﻓﻴﻘﻲ ﻛﻪ از او ﭘﺮﺳﻴﺪم‪» :‬آﻣﺎس ﭘﺎﻳﺶ را ﭼﮕﻮﻧﻪ درﻣﺎن ﻛﺮده« ﭘﺎﺳﺦ داد »ﺑﺎ ﮔﺮﻳﻪ از ﺗﻨﻢ ﺑﻴﺮون راﻧﺪم«‬
‫روان درﻣﺎﻧﻲ ﻳﺎ ﺑﻬﺪاﺷﺖ روان درﻣﺎﻧﻲ آﻏﺎز ﺷﺪ ﻛﻪ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻴﻢ در اردوﮔﺎه اﻓﺮاد را ﺑﻪ ﻃﻮر اﻧﻔﺮادي ﻳﺎ ﺟﻤﻌﻲ درﻣﺎن‬
‫ﻛﻨﻴﻢ‪ .‬ﺗﻼش ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ از ﻧﻈﺮ روان درﻣﺎﻧﮕﺮي ﻓﺮدي اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬اﻏﻠﺐ ﻧﻮﻋﻲ )ﻧﺠﺎت زﻧﺪﮔﻲ( و ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﺮاي‬
‫ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از ﻋﻤﻞ ﺧﻮدﻛﺸﻲ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﻘﺮرات ﺳﺨﺖ اردوﮔﺎه ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﻼﺷﻲ را ﺑﺮاي ﻧﺠﺎت ﻣﺮدي ﻛﻪ ﻗﺼﺪ ﺧﻮدﻛﺸﻲ‬
‫داﺷﺖ‪ ،‬ﻣﻨﻊ ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺎل ﻗﻄﻊ ﻃﻨﺎﺑﻲ ﻛﻪ زﻧﺪاﻧﻲ ﺳﻌﻲ ﻣﻲ ﻛﺮد ﺧﻮد را ﺑﺎ آن ﺑﻪ دار آوﻳﺰد‪ ،‬ﻣﻤﻨﻮع ﺑﻮد‪ .‬ﭘﺲ‬
‫ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از وﻗﻮع ﭼﻨﻴﻦ روﻳﺪادﻫﺎﻳﻲ اﻫﻤﻴﺖ داﺷﺖ‪.‬‬
‫ﻣﻦ دو ﻣﻮرد را ﺑﻪ ﻳﺎد دارم ﻛﻪ اﻣﻜﺎن داﺷﺖ ﺑﻪ ﺧﻮدﻛﺸﻲ ﺑﻴﺎﻧﺠﺎﻣﺪ و ﺷﺒﺎﻫﺖ زﻳﺎدي ﻫﻢ ﺑﻪ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ داﺷﺖ‪ .‬ﻫﺮ دو‬
‫زﻧﺪاﻧﻲ از ﻗﺼﺪ ﺧﻮدﻛﺸﻲ ﺻﺤﺒﺖ ﻛﺮده ﺑﻮدﻧﺪ و ﻫﺮ دو ﻋﻠﺖ ﺧﻮدﻛﺸﻲ را ﻫﻤﺎن ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻌﻤﻮل ﻛﻪ دﻳﮕﺮ اﻧﺘﻈﺎري از‬
‫زﻧﺪﮔﻲ ﻧﺪارﻧﺪ را ﻣﻲ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ .‬در ﻫﺮ دو ﻣﻮرد ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ آﻧﺎن ﺗﻔﻬﻴﻢ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ ﻛﻪ ﻫﻨﻮز ﻫﻢ زﻧﺪﮔﻲ از آﻧﺎن اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺖ‪،‬‬
‫ﭼﻴﺰي در آﻳﻨﺪه در اﻧﺘﻈﺎر آﻧﺎن ﺑﻮد‪ .‬در واﻗﻊ ﻣﺎ ﭘﻲ ﺑﺮدﻳﻢ ﻛﻪ ﻳﻜﻲ از آﻧﺪو ﻓﺮزﻧﺪي داﺷﺖ ﻛﻪ در ﻛﺸﻮر ﺧﺎرﺟﻲ در‬
‫اﻧﺘﻈﺎر او ﺑﻮد‪ ،‬ﻓﺮزﻧﺪي ﻛﻪ او ﺑﻪ ﺣﺪ ﭘﺮﺳﺘﺶ دوﺳﺖ ﻣﻲ داﺷﺖ‪ .‬ﺑﺮاي دﻳﮕﺮي ﻫﻢ ﭼﻴﺰي ﻣﻄﺮح ﺑﻮد ﻧﻪ ﺷﺨﺺ‪ .‬دوم ﻣﺮد‬
‫داﻧﺸﻤﻨﺪي ﺑﻮد ﻛﻪ ﻳﻚ ﺳﺮي ﻛﺘﺎب ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻮد و ﺑﺎﻳﺪ آﻧﺎن را ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن ﻣﻲ ﺑﺮد‪ .‬ﻫﻴﭽﻜﺲ دﻳﮕﺮي ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺟﺎي اﻳﻦ‬
‫داﻧﺸﻤﻨﺪ را ﭘﺮ ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻫﻴﭻ ﻛﺲ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺟﺎي آن ﭘﺪر را ﺑﺮاي ﻓﺮزﻧﺪ ﭘﺮ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﻳﻜﺘﺎﻳﻲ و وﺣﺪت ﻛﻪ ﻫﺮ ﻓﺮد را از دﻳﮕﺮي ﻣﻤﺘﺎز ﻣﻲ ﺳﺎزد و ﺑﻪ ﻫﺴﺘﻲ او ﻣﻌﻨﺎ ﻣﻲ ﺑﺨﺸﺪ‪ ،‬در ﻛﺎرﻫﺎي ﺧﻼﻗﻪ ﻧﻴﺰ‬
‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﺸﻖ ﺑﺸﺮي ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻣﻲ ﮔﺬارد‪ .‬وﻗﺘﻲ ﺑﻪ ﻧﺎﻣﻤﻜﻦ ﺑﻮدن ﺟﺎﺑﺠﺎﻳﻲ ﻓﺮدي ﺑﺎ دﻳﮕﺮي ﭘﻲ ﻣﻲ ﺑﺮﻳﻢ‪ ،‬آﻧﮕﺎه ﺑﺎ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ‬

‫ﻓﺮد ﻧﻴﺰ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻫﺴﺘﻲ ﺧﻮﻳﺶ ‪ .‬اداﻣﻪ آن ﺑﺎ ﻫﻤﻪ ﻋﻈﻤﺘﺶ آﺷﻨﺎ ﻣﻲ ﺷﻮﻳﻢ‪ .‬ﻣﺮدي ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﺧﻮﻳﺶ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻳﻚ‬
‫اﻧﺴﺎن ﻛﻪ ﻣﺸﺘﺎﻗﺎﻧﻪ در اﻧﺘﻈﺎر اوﺳﺖ‪ ،‬ﻳﺎ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻳﻚ ﻛﺎر ﻧﺎﺗﻤﺎم آﮔﺎه اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺗﻮاﻧﺴﺖ دﺳﺖ ﺑﻪ ﺧﻮدﻛﺸﻲ‬
‫ﺑﺰﻧﺪ ‪،‬او ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ »ﭼﺮاي« ﻫﺴﺘﻲ اش را ﻣﻲ داﻧﺪ و ﺗﻮان آﻧﺮا ﻧﻴﺰ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻫﺮ »ﭼﮕﻮﻧﻪ اي« در اﻓﺘﺪ‪.‬‬
‫ﻃﺒﻴﻌﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در اردوﮔﺎه‪ ،‬ﻓﺮﺻﺖ ﭼﻨﺪاﻧﻲ ﺑﺮاي درﻣﺎن دﺳﺘﻪ ﺟﻤﻌﻲ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬ﮔﺎﻫﻲ ﻳﻚ اﻟﮕﻮي راﺳﺘﻴﻦ ﺑﻪ‬
‫ﻣﺮاﺗﺐ ﻣﻮﺛﺮﺗﺮ از ﻛﻼم ﺑﻮد‪ .‬زﻧﺪاﻧﺒﺎن ارﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﻘﺎﻣﺎت زﻧﺪان ﻫﻤﺪل ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺑﺎ رﻓﺘﺎر ﻋﺎدﻻﻧﻪ و ﺗﺸﻮﻳﺶ آﻣﻴﺰ ﺧﻮد از‬
‫ﻫﺰاران ﻓﺮﺻﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮده و ﺗﺎﺛﻴﺮ اﺧﻼﻗﻲ ﺷﮕﻔﺘﻲ ﺑﺮ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻣﻲ ﮔﺬاﺷﺖ ﻛﻪ زﻳﺮ ﻧﻈﺮ او ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﭼﻪ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻓﻮري‪ ،‬ﻫﻤﻮاره ﻣﻮﺛﺮﺗﺮ از واژه اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﮔﺎﻫﻲ ﺻﺤﺒﺖ ﻧﻴﺰ ﺑﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻧﺒﻮد و اﻳﻦ زﻣﺎﻧﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﭘﺎره‬
‫اي از ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﻴﺮوﻧﻲ ‪،‬ﭘﺬﻳﺮش ذﻫﻨﻲ ﺗﺸﺪﻳﺪ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬ﻳﻜﻲ از ﻣﻮارد را ﺑﻪ ﻳﺎد دارم‪ .‬وﺿﻌﻲ ﭘﻴﺶ آﻣﺪ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ روي‬
‫زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻳﻚ ﻛﻠﺒﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪ ،‬ﻛﻪ ﭘﺬﻳﺮش ذﻫﻨﻲ اﻳﻦ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺑﻴﺮوﻧﻲ وﻳﮋه اي ﺗﺸﺪﻳﺪ ﺷﺪه ﺑﻮد‪.‬‬
‫روز ﺑﺪي ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﻣﺮاﺳﻢ رژه‪ ،‬اﻋﻼم ﻛﺮدﻧﺪ ﺑﺴﻴﺎري از ﻛﺎرﻫﺎ را از آن ﭘﺲ ﺧﺮاﺑﻜﺎري ﺑﻪ ﺣﺴﺎب آورده و‬
‫ﺷﺨﺺ ﻣﺠﺮم ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﻪ دار آوﻳﺨﺘﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ اﻳﻦ ﺟﺮﻣﻬﺎ‪ ،‬ﺑﺮﻳﺪن ﻧﻮاري از ﭘﺘﻮﻫﺎي ﻛﻬﻨﻪ »ﺑﺮاي ﻣﭻ ﺑﻨﺪ« و‬
‫دزدﻳﻬﺎي ﺟﺰﻳﻲ ﺑﻮد‪ .‬ﭼﻨﺪ روز ﭘﻴﺶ ﻫﻢ ﻳﻚ زﻧﺪاﻧﻲ ﮔﺮﺳﻨﻪ وارد ﺳﻴﺐ زﻣﻴﻨﻲ اﻧﺒﺎر ﺷﺪه و ﻣﻘﺪاري دزدﻳﺪه ﺑﻮد‪ .‬دزدي‬
‫ﺑﺮﻣﻼ ﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﻀﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن »دزد« را ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﺧﺒﺮ ﺑﻪ ﮔﻮش ﻣﻘﺎﻣﺎت اردوﮔﺎه رﺳﻴﺪ‪ ،‬دﺳﺘﻮر دادﻧﺪ ﻛﻪ‬
‫ﻳﺎ دزد را ﺗﺤﻮﻳﻞ دﻫﻴﻢ و ﻳﺎ ﻫﻤﻪ اردوﮔﺎه ﺗﻤﺎم روز را ﺑﻲ ﻏﺬا ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬ﻃﺒﻴﻌﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ‪ 2500‬ﻧﻔﺮ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‬
‫روزه ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺷﺎﻣﮕﺎه آﻧﺮوز روزه داري‪ ،‬ﻫﻤﻪ در ﻛﻠﺒﻪ ﻫﺎي ﺧﻮد ﻣﻐﻤﻮم دراز ﻛﺸﻴﺪه ﺑﻮدﻳﻢ ﻛﺴﻲ ﺣﺮﻓﻲ ﻧﻤﻲ زد و ﻫﺮ واژه اي‬
‫ﭼﻮن ﭘﺘﻜﻲ ﺑﺮ ﺳﺮﻣﺎن زده ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺪﺗﺮ از ﻫﻤﻪ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺮق ﻫﻢ ﺧﺎﻣﻮش ﺷﺪ‪ .‬دﻳﮕﺮ ﺟﺎن ﻫﻤﻪ ﺑﻪ ﻟﺐ رﺳﻴﺪه ﺑﻮد‪ .‬اﻣﺎ‬
‫ﻧﮕﻬﺒﺎن ارﺷﺪ ﻣﺎ ﻣﺮد ﻋﺎﻗﻠﻲ ﺑﻮد‪ .‬ﺷﺮوع ﻛﺮد ﺑﻪ ﺻﺤﺒﺖ ﻛﺮدن درﺑﺎره ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ در آن ﻟﺤﻈﻪ از ذﻫﻦ ﻣﺎ ﻣﻲ‬

‫ﮔﺬﺷﺖ‪ .‬از رﻓﻘﺎﻳﻲ ﺣﺮف ﻣﻲ زد ﻛﻪ در ﭼﻨﺪ روز ﮔﺬﺷﺘﻪ ﭼﻪ در اﺛﺮ ﺑﻴﻤﺎري و ﭼﻪ ﺧﻮدﻛﺸﻲ در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ‬
‫ﺿﻤﻨﺎ ﻳﺎدآور ﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﻲ داﻧﺪ ﻋﻠﺖ ﻣﺮگ واﻗﻌﻲ آﻧﺎن اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ دﺳﺖ از اﻣﻴﺪ ﺷﺴﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬او ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ‬
‫راﻫﻲ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﺘﻮان ﺟﻠﻮي اﻣﻜﺎن وﻗﻮع ﭼﻨﻴﻦ ﺣﻮادﺛﻲ را ﮔﺮﻓﺖ و ﻧﮕﺬاﺷﺖ ﻗﺮﺑﺎﻧﻴﺎن آﻳﻨﺪه ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ‬
‫ذﻫﻨﻲ ﺑﺮﺳﻨﺪ‪ .‬و از ﻣﻦ ﺧﻮاﺳﺖ راﻫﮕﺸﺎي زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﺎﺷﻢ‪.‬‬
‫ﺧﺪا ﻣﻲ داﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﻦ اﺻﻼ ﺣﻮﺻﻠﻪ ﻧﺪاﺷﺘﻢ‪ ،‬ﺗﻮﺿﻴﺤﺎت رواﻧﺸﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﺪﻫﻢ و ﻳﺎ ﻣﻮﻋﻈﻪ ﻛﻨﻢ و ﺑﻪ رﻓﻘﺎﻳﻢ ﻧﻮﻋﻲ‬
‫دﺳﺘﻮرات ﻣﺮاﻗﺒﺘﻲ ﺑﺪﻫﻢ‪ .‬ﺳﺮد و ﮔﺮﺳﻨﻪ ﺑﻮدم‪ .‬ﺗﻨﺪﺧﻮ و ﺧﺴﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻮدم‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻼش ﻣﻲ ﻛﺮدم و از اﻳﻦ ﻓﺮﺻﺖ‬
‫اﺳﺘﺜﻨﺎﻳﻲ ﺳﻮد ﻣﻲ ﺟﺴﺘﻢ‪ .‬ﺣﺎﻻ ﺗﺸﻮﻳﻖ ﺑﻴﺶ از ﻫﺮ ﭼﻴﺰي ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ آﻣﺪ و ﻧﻴﺎز ﺑﻪ آن اﺣﺴﺎس ﻣﻲ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎ اﻳﻦ اﻧﺪﻳﺸﻪ ﺻﺤﺒﺖ را ﻛﻪ ﺟﻨﺒﻪ ﺗﺴﻜﻴﻨﻲ داﺷﺖ آﻏﺎز ﻛﺮدم‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ ﻛﻪ ﺣﺘﻲ در اروﭘﺎ و در ﺷﺸﻤﻴﻦ زﻣﺴﺘﺎن ﺟﻨﮓ‬
‫ﺟﻬﺎﻧﻲ دوم‪ ،‬وﺿﻊ ﻣﺎ ﭼﻨﺪان ﻫﻢ وﺣﺸﺘﻨﺎك ﻧﺒﻮده‪ ،‬ﻧﻪ آﻧﮕﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﻣﺎ ﻓﻜﺮ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ ﻛﻪ ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻣﺎ‬
‫ﺑﺎﻳﺪ از ﺧﻮد ﺑﭙﺮﺳﺪ ﺗﺎﻛﻨﻮن ﭼﻪ ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻲ را از دﺳﺖ داده اﺳﺖ ﻛﻪ ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺎزﮔﺸﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﻓﻜﺮ ﻛﺮدم ﺑﺮاي ﺑﻴﺸﺘﺮ‬
‫زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻣﻴﺰان آﻧﭽﻪ از دﺳﺖ داده اﻧﺪ واﻗﻌﺎ ﻧﺎﭼﻴﺰ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﻫﻨﻮز زﻧﺪه ﺑﻮد‪ ،‬دﻟﻴﻠﻲ ﺑﺮاي اﻣﻴﺪوار ﺑﻮدن‬
‫داﺷﺖ‪ .‬ﺳﻼﻣﺖ‪ ،‬ﺧﺎﻧﻮاده‪ ،‬ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﻲ‪ ،‬ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﻫﺎي ﺣﺮﻓﻪ اي‪ ،‬ﺛﺮوت‪ ،‬ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ را ﻣﻲ ﺷﺪ ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ‬
‫آورد‪ .‬از آن ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺘﺨﻮاﻧﻬﺎي ﻣﺎ ﻫﻨﻮز ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻤﻪ آﻧﭽﻪ ﺑﺮ ﻣﺎ رﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ در آﻳﻨﺪه ﺑﺮاﻳﻤﺎن ﺳﻮدﻣﻨﺪ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬آﻧﻮﻗﺖ ﻋﺒﺎرت ﻧﻴﭽﻪ را ﺑﺎزﮔﻮ ﻛﺮدم‪ ،‬ﻛﻪ آﻧﭽﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﺮگ ﻣﻦ ﻧﺸﻮد‪ ،‬ﻣﺮا ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪﺗﺮ ﻣﻲ ﺳﺎزد‪.‬‬
‫ﺳﭙﺲ راﺟﻊ ﺑﻪ آﻳﻨﺪه داد ﺳﺨﻦ دادم‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ در ﻧﻈﺮ ﻫﺮ ﺷﺨﺺ ﺑﻲ ﻃﺮﻓﻲ‪ ،‬آﻳﻨﺪه ﺑﺴﻴﺎر ﺗﺎرﻳﻚ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲ رﺳﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﻳﻦ‬
‫ﻋﻘﻴﺪه ﺑﻮدم ﻛﻪ ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻣﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺣﺪس ﺑﺰﻧﺪ ﺷﺎﻧﺲ زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪﻧﺶ ﭼﻪ ﻗﺪر ﻛﻢ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻪ آﻧﺎن ﮔﻔﺘﻢ ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻫﻨﻮز‬
‫ﺑﻴﻤﺎري ﺗﻴﻔﻮس در اردوﮔﺎه ﻫﻤﻪ ﮔﻴﺮ ﻧﺸﺪه‪ ،‬وﻟﻲ ﺷﺎﻧﺲ زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪﻧﺶ ﭼﻪ ﻗﺪر ﻛﻢ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻪ آﻧﺎن ﮔﻔﺘﻢ ﺑﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻫﻨﻮز‬
‫ﺑﻴﻤﺎري ﺗﻴﻔﻮس در اردوﮔﺎه ﻫﻤﻪ ﮔﻴﺮ ﻧﺸﺪه‪ ،‬وﻟﻲ ﺷﺎﻧﺲ زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪن ﺧﻮد ﻣﻦ ﭘﻨﺞ درﺻﺪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل‪ ،‬ﻫﻴﭻ ﺧﻴﺎل‬

‫آﻧﺮا ﻧﺪارم ﻛﻪ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﻮﻣﻴﺪي ﺑﺴﭙﺎرم‪ .‬زﻳﺮا ﻫﻴﭽﻜﺲ ﻧﻤﻲ داﻧﺪ در آﻳﻨﺪه ﺣﺘﻲ ﻳﻚ ﺳﺎﻋﺖ آﻳﻨﺪه ﭼﻪ روي ﺧﻮاﻫﺪ‬
‫داد و ﻣﮕﺮ ﻧﻪ اﻳﻨﻜﻪ ﻳﻚ ﺳﻴﺐ را ﻛﻪ ﺑﻪ آﺳﻤﺎن ﺑﻴﻨﺪازي ﺑﻪ زﻣﻴﻦ ﻧﺮﺳﻴﺪه ﻫﺰار ﭼﺮخ ﻣﻲ ﺧﻮرد‪ .‬ﺣﺘﻲ اﮔﺮ اﻧﺘﻈﺎر‬
‫روﻳﺪادﻫﺎي ﻧﻈﺎﻣﻲ را ﻫﻢ در ﭼﻨﺪ روز آﻳﻨﺪه ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ‪ ،‬ﭼﻪ ﻛﺴﻲ ﺑﻬﺘﺮ از ﻣﺎ – ﺑﺎ اﻳﻨﻬﻤﻪ ﺗﺠﺎرب اردوﮔﺎﻫﻲ‪ -‬ﻣﻲ‬
‫داﻧﺪ ﻛﻪ ﮔﺎﻫﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﻲ ﭼﻪ ﺷﺎﻧﺲ ﻫﺎﻳﻲ – دﺳﺖ ﻛﻢ ﺑﺮاي ﻓﺮد‪ -‬ﭘﻴﺶ ﻣﻲ آﻳﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺎل ﻣﻤﻜﻦ ﺑﻮد زﻧﺪاﻧﻲ‬
‫را ﺑﻪ ﻃﻮر ﻏﻴﺮ ﻣﻨﺘﻈﺮه ﺑﻪ ﮔﺮوه وﻳﮋه اي ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺎز ﻫﻢ ﺑﻪ ﻃﻮر اﺳﺘﺜﻨﺎﻳﻲ از ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺧﻮب ﻛﺎري ﺑﻬﺮه ﻣﻨﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫زﻳﺮا ﻫﻤﻴﻦ ﭼﻴﺰﻫﺎ ﺑﻮد ﻛﻪ »ﺷﺎﻧﺲ« زﻧﺪاﻧﻲ را ﺑﺮآورد ﻣﻲ ﻛﺮد‪.‬‬
‫در ﺳﺨﻨﺎﻧﻢ ﺑﺎ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﮔﺮﺳﻨﻪ ﺗﻨﻬﺎ از آﻳﻨﺪه و ﻧﻘﺎﺑﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ آن ﻛﺸﻴﺪه ﺷﺪه ﺑﻮد ﺣﺮف ﻧﺰدم‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ از ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬زﻳﺒﺎﻳﻲ ﻫﺎ‬
‫و روﺷﻨﺎﻳﻲ ﻫﺎﻳﺶ ﻛﻪ در ﺗﺎرﻳﻜﻲ زﻧﺪﮔﻲ ﻛﻨﻮﻧﻲ ﻣﺎن ﻣﻲ درﺧﺸﻴﺪ ﻧﻴﺰ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻢ‪ .‬ﺑﺮاي اﻳﻨﻜﻪ ﺳﺨﻨﺎﻧﻢ ﺟﻨﺒﻪ وﻋﻆ‬
‫ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻋﺒﺎرﺗﻲ را از ﺷﺎﻋﺮي ﺑﻴﺎن ﻛﺮدم‪ :‬آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ ﺷﻤﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻛﺮده اﻳﺪ‪ ،‬ﻫﻴﭻ ﻧﻴﺮوﻳﻲ در دﻧﻴﺎ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ از ﺷﻤﺎ‬
‫ﺑﺎزﺳﺘﺎﻧﺪ‪ .‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻫﺎي ﻣﺎ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎ ﻫﻤﻪ آﻧﭽﻪ اﻧﺠﺎم داده اﻳﻢ‪ ،‬ﻫﻤﻪ اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻫﺎي ﺑﺰرﮔﻲ ﻛﻪ در ﺳﺮ داﺷﺘﻪ اﻳﻢ و از‬
‫ﻫﻤﻪ آﻧﭽﻪ ﻛﻪ رﻧﺞ ﺑﺮده اﻳﻢ‪ ،‬ﭼﻴﺰي را از دﺳﺖ ﻧﺪاده اﻳﻢ‪ .‬ﮔﺮﭼﻪ ﻫﻤﻪ اﻳﻨﻬﺎ ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺖ وﻟﻲ ﻣﺎ اﻳﻨﻬﺎ را ﻫﺴﺘﻲ ﺑﺨﺸﻴﺪه‬
‫اﻳﻢ‪ .‬زﻳﺮا ﺑﻮدن ﻧﻮﻋﻲ ﻫﺴﺘﻲ اﺳﺖ ﺷﺎﻳﺪ ﻫﻢ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺗﺮﻳﻦ ﺷﻜﻞ آﻧﺴﺖ‪.‬‬
‫ﺳﭙﺲ در ﻣﻮرد ﻓﺮﺻﺖ ﻫﺎي ﺑﺴﻴﺎري ﻛﻪ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻌﻨﺎ ﻣﻲ ﺑﺨﺸﺪ‪ ،‬ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻢ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﻪ رﻓﻘﺎﻳﻢ )ﻛﻪ ﺑﻲ ﺣﺮﻛﺖ دراز‬
‫ﻛﺸﻴﺪه ﺑﻮدﻧﺪ و ﮔﻬﮕﺎه آﻫﻲ ﻣﻲ ﻛﺸﻴﺪﻧﺪ( ﮔﻔﺘﻢ ﻛﻪ زﻧﺪﮔﻲ ﺑﺸﺮ در ﻫﺮ ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﻫﺮﮔﺰ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻲ ﻣﻌﻨﺎ ﺑﺎﺷﺪ و اﻳﻦ‬
‫ﻣﻌﻨﺎي ﺑﻲ ﭘﺎﻳﺎن زﻧﺪﮔﻲ رﻧﺞ و ﻣﻴﺮﻧﺪﮔﻲ‪ ،‬ﻣﺤﺮوﻣﻴﺖ و ﻣﺮگ را ﻧﻴﺰ در ﺑﺮ دارد‪ .‬از اﻳﻦ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎي ﺳﺮﮔﺸﺘﻪ ﻛﻪ در‬
‫ﺗﺎرﻳﻜﻲ ﻛﻠﺒﻪ ﺑﻪ دﻗﺖ ﺑﻪ ﺳﺨﻨﺎن ﻣﻦ ﮔﻮش ﻣﻲ دادﻧﺪ ﺧﻮاﺳﺘﻢ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺑﺤﺮاﻧﻲ ﺑﻮدن وﺿﻊ ﺧﻮد ﭘﻲ ﺑﺮﻧﺪ‪ .‬آﻧﺎن ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ‪،‬‬
‫ﻧﺒﺎﻳﺪ دﺳﺖ از اﻣﻴﺪ ﺑﺸﻮﻳﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎﻳﺪ اﻳﻤﺎن داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻪ ﭘﺎ در ﻫﻮاﻳﻲ ﻣﺒﺎرزه ﻣﺎ از ﻋﻈﻤﺖ و ﻣﻌﻨﺎﻳﺶ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﻛﺎﺳﺖ‬
‫و ﺑﺎﻳﺪ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺷﻬﺎﻣﺖ ﺧﻮد را ﺣﻔﻆ ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ آﻧﺎن ﮔﻔﺘﻢ ﻛﻪ در اﻳﻦ ﺳﺎﻋﺎت دﺷﻮار و ﻣﺮﮔﺒﺎر دوﺳﺘﻲ‪ ،‬ﻫﻤﺴﺮي‪ ،‬ﻳﻚ‬

‫ﻣﺮده و ﻳﺎ ﻳﻚ زﻧﺪه‪ ،‬ﻳﺎ ﺧﺪا ﭼﺸﻢ ﺑﻪ ﻣﺎ دوﺧﺘﻪ اﺳﺖ و اﻧﺘﻈﺎر ﻧﺪارد ﻧﻮﻣﻴﺪش ﻛﻨﻴﻢ‪ .‬او اﻣﻴﺪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺒﻴﻨﺪ ﻣﺎ‬
‫ﺑﺎ ﺳﺮاﻓﺮاﺷﺘﻪ رﻧﺞ ﻣﻲ ﺑﺮﻳﻢ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﺎ ﺑﺪﺑﺨﺘﻲ و ﺧﻔﺖ و ﻫﻨﺮ ﻣﺮدن را آﻣﻮﺧﺘﻪ اﻳﻢ‪.‬‬
‫و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺳﺨﻦ از ﻓﺪاﻛﺎري ﺑﻪ ﻣﻴﺎن آوردم‪ ،‬ﻓﺪاﻛﺎري ﻛﻪ در ﻫﺮ ﻣﻮردي ﻣﻌﻨﺎ ﭘﻴﺪا ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬و در ﻃﺒﻴﻌﺖ اﻳﻦ‬
‫ﻓﺪاﻛﺎري ﺑﻮد ﻛﻪ دﻧﻴﺎي ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻣﺎدي ﺑﺪان ﺑﻪ دﻳﺪه ﺗﻌﺠﺐ ﻣﻲ ﻧﮕﺮﻳﺴﺖ و آﻧﺮا ﺑﻲ ﻣﻌﻨﻲ ﻣﻲ ﭘﻨﺪاﺷﺖ‪ .‬در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ‬
‫ﻓﺪاﻛﺎري ﻣﺎ در واﻗﻌﻴﺖ ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ژرف داﺷﺖ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﻲ ﭘﺮده ﺑﻪ آﻧﺎن ﮔﻔﺘﻢ‪ ،‬ﻛﺴﺎﻧﻴﻜﻪ اﻳﻤﺎن ﻣﺬﻫﺒﻲ دارﻧﺪ اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ را ﺑﻪ‬
‫آﺳﺎﻧﻲ درك ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬داﺳﺘﺎن رﻓﻴﻘﻲ را ﺑﺮاﻳﺸﺎن ﺑﺎزﮔﻮ ﻛﺮدم ﻛﻪ در اﺑﺘﺪاي ورود ﺑﻪ اردوﮔﺎه‪ ،‬ﺑﺎ ﺧﺪاي ﺧﻮد ﭘﻴﻤﺎن‬
‫ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻮد ﻛﻪ رﻧﺞ و ﻣﺮگ را ﺑﻪ ﺟﺎن ﻣﻲ ﭘﺬﻳﺮد‪ ،‬ﺗﺎ ﻛﺴﻲ را ﻛﻪ دوﺳﺖ ﻣﻲ داﺷﺖ دﭼﺎر ﺳﺮاﻧﺠﺎم وﺣﺸﺘﻨﺎﻛﻲ ﻧﺸﻮد‪.‬‬
‫ﺑﺮاي اﻳﻦ ﻣﺮد رﻧﺞ و ﻣﺮگ ﭘﺮﻣﻌﻨﺎ ﺑﻮد‪ ،‬ﻓﺪاﻛﺎري او ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﺑﺲ ژرف داﺷﺖ‪ .‬او ﻧﻤﻲ ﺧﻮاﺳﺖ ﺑﺮاي ﻫﻴﭻ ﺑﻤﻴﺮد‪.‬‬
‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ ﻫﻴﭻ ﻳﻚ از ﻣﺎ ﻧﻤﻲ ﺧﻮاﻫﻴﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﺑﻤﻴﺮﻳﻢ‪.‬‬
‫ﻣﻨﻈﻮر ﻣﻦ از ﺑﻜﺎر ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻫﻤﻪ اﻳﻦ واژه ﻫﺎ اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ در آن زﻣﺎن‪ ،‬و در آن ﻛﻠﺒﻪ‪ ،‬و در آن وﺿﻊ ﻣﺮﮔﺒﺎر‪ ،‬ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ‬
‫ﺑﺮاي زﻧﺪﮔﻲ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻴﺎﺑﻢ و ﺑﻪ دﻳﺪه ﺑﺎز ﺷﺎﻫﺪ ﺗﻼش ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ آﻣﻴﺰ ﺧﻮد ﺑﻮدم‪ .‬زﻳﺮا وﻗﺘﻲ ﺑﺮق روﺷﻦ ﺷﺪ‪ ،‬ﭘﻴﻜﺮﻫﺎي‬
‫ﻧﺤﻴﻒ دوﺳﺘﺎﻧﻢ را دﻳﺪم ﻛﻪ اﻓﺘﺎن و ﺧﻴﺰان و ﺑﺎ دﻳﺪﮔﺎن اﺷﻚ اﻟﻮد ﺑﺮاي ﺳﭙﺎﺳﮕﺰاري ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻣﻦ ﻣﻲ آﻣﺪﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ‬
‫اﻋﺘﺮاف ﻛﻨﻢ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﺪرت ﭘﻴﺶ ﻣﻲ آﻣﺪ ﻣﻦ ﻧﻴﺮوﻳﻲ ﺑﺮاي ﺳﻬﻴﻢ ﺷﺪن در رﻧﺠﻬﺎﻳﺸﺎن داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻢ و ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺴﺎب ﮔﻮﻳﺎ‬
‫ﻓﺮﺻﺖ ﻫﺎي ﺑﻲ ﺷﻤﺎري را ﺑﺮاي اﻳﻨﻜﺎر از دﺳﺖ داده ﺑﻮدم‪.‬‬
‫و اﻳﻨﻚ ﺑﭙﺮدازﻳﻢ ﺑﻪ ﺳﻮﻣﻴﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ واﻛﻨﺶ ﻫﺎي رواﻧﻲ ﻳﻚ زﻧﺪاﻧﻲ ﻳﻌﻨﻲ رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ زﻧﺪاﻧﻲ ﭘﺲ از آزادي‪ .‬اﻣﺎ ﭘﻴﺶ‬
‫از آﻧﻜﻪ اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ را روﺷﻦ ﻛﻨﻢ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﭘﺮﺳﺸﻲ اﺷﺎره ﻛﻨﻢ ﻛﻪ اﻏﻠﺐ از رواﻧﺸﻨﺎس ﻣﻲ ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻪ وﻳﮋه ﻛﻪ رواﻧﺸﻨﺎس‬
‫ﺧﻮد زﻧﺪاﻧﻲ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎ در ﻣﻮرد رﻓﺘﺎر رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﺎن اردوﮔﺎه ﭼﻴﺴﺖ؟ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ‬
‫آﻣﻴﺨﺘﻪ اي از ﮔﻮﺷﺖ و ﺧﻮن اﺳﺖ‪ ،‬رﻓﺘﺎري را ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎري از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﺎزﮔﻮ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﺑﺎ آﻧﺎن اﻋﻤﺎل ﻛﺮده ﺑﺎﺷﻨﺪ؟‬

‫وﻗﺘﻲ اﻧﺴﺎن اﻳﻦ داﺳﺘﺎﻧﻬﺎي ﻫﻮﻟﻨﺎك را ﻣﻲ ﺷﻨﻴﺪ و وﻗﺘﻲ ﺑﺎور ﻣﻲ ﻛﺮد ﻛﻪ ﻫﻤﻪ آﻧﭽﻪ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻧﻘﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺎده‬
‫اﺳﺖ و اﻓﺴﺎﻧﻪ ﻧﻴﺴﺖ اﻧﺴﺎن از ﺧﻮد ﻣﻲ ﭘﺮﺳﻴﺪ از ﻧﻈﺮ رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ اﻧﺴﺎﻧﻲ‪ ،‬اﻧﺴﺎن دﻳﮕﺮ را آﻧﭽﻨﺎن‬
‫ﺷﻜﻨﺠﻪ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮاي اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻴﻢ – ﺑﻲ آﻧﻜﻪ وارد ﺟﺰﻳﻴﺎت ﺷﻮﻳﻢ‪ -‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﭘﺮﺳﺶ‪ ،‬ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻴﻢ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﭼﻴﺰ اﺷﺎره‬
‫ﻛﻨﻢ‪:‬‬
‫ﻧﺨﺴﺖ اﻳﻨﻜﻪ‪ ،‬در ﻣﻴﺎن ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﺎن ﻋﺪه اي ﺳﺎدﻳﺴﺖ ﻳﺎ آزارﮔﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي واﻗﻌﻲ ﺑﺎﻟﻴﻨﻲ آن وﺟﻮد داﺷﺖ‪.‬‬
‫دو دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻣﻘﺎﻣﺎت اردوﮔﺎه ﺑﺮاي اﻧﺠﺎم ﻣﺎﻣﻮرﻳﺖ ﻫﺎي ﺳﺨﺖ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ اﻓﺮادي داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬آﻧﺎن را از ﻣﻴﺎن اﻳﻦ‬
‫آزارﮔﺮان ﺑﺮ ﻣﻲ ﮔﺰﻳﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ اﺟﺎزه داده ﻣﻲ ﺷﺪ )ﭘﺲ از دو ﺳﺎﻋﺖ ﻛﺎر ﻃﺎﻗﺖ ﻓﺮﺳﺎ در ﻳﺨﺒﻨﺪان ﺗﻠﺦ( ﺧﻮدﻣﺎن را در ﻛﻨﺎر آﺗﺸﻲ‬
‫ﻛﻪ ﺑﺎ ﺧﺮده ﭼﻮب درﺳﺖ ﻛﺮده ﺑﻮدﻳﻢ‪ ،‬ﮔﺮم ﻛﻨﻴﻢ‪ ،‬از ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻲ در ﭘﻮﺳﺖ ﺧﻮد ﻧﻤﻲ ﮔﻨﺠﻴﺪﻳﻢ‪ .‬اﻣﺎ در ﻫﻤﻴﻦ ﻟﺤﻈﺎت‬
‫ﻛﻮﺗﺎه ﺧﻮﺷﻲ ﻧﻴﺰ‪ ،‬ﺳﺮﻛﺎرﮔﺮاﻧﻲ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ از ﮔﺮﻓﺘﻦ آن ﺧﻮﺷﻲ از ﻣﺎ ﺑﺲ ﻟﺬت ﻣﻲ ﺑﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﻤﻲ‬
‫ﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ ﻛﻨﺎر آﺗﺶ ﺑﺎﻳﺴﺘﻴﻢ ﺑﻠﻜﻪ آن آﺗﺶ زﻳﺒﺎ را روي ﺑﺮﻓﻬﺎ ﭘﺨﺶ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮق ﻟﺬت در ﭼﺸﻤﺎﻧﺸﺎن ﻣﻲ‬
‫درﺧﺸﻴﺪ! ﻫﻤﺎره در ﻣﻴﺎن زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ در ﺷﻜﻨﺠﻪ و آزارﮔﺮي ﺗﺨﺼﺺ داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬و اس‪ .‬اس ﻫﺎ وﻗﺘﻲ از‬
‫ﻛﺴﻲ ﺧﻮﺷﺸﺎن ﻧﻤﻲ آﻣﺪ او را ﺑﻪ اﻳﻦ اﻓﺮاد آزارﮔﺮ ﺣﻮاﻟﻪ ﻣﻲ دادﻧﺪ‪ .‬ﺳﻮم اﻳﻨﻜﻪ اﻛﺜﺮ ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﺎن در اﺛﺮ ﺳﺎﻟﻬﺎي ﻣﺘﻤﺎدي‬
‫ﻛﺎر در اردوﮔﺎه و ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻮدن ﺑﺮ ﺷﻴﻮه ﻫﺎي ﺑﻲ رﺣﻤﺎﻧﻪ و وﺣﺸﻴﺎﻧﻪ اردوﮔﺎه در ﺷﻜﻨﺠﻪ زﻧﺪاﻧﻴﺎن‪ ،‬اﺣﺴﺎﺳﺎت ﺷﺎن ﻣﺮده‬
‫ﺑﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﻣﺮداﻧﻲ ﻛﻪ از ﻧﻈﺮ اﺧﻼﻗﻲ و رواﻧﻲ ﺳﻨﮓ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺪاﻗﻞ ﻛﺎري ﻛﻪ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ اﻳﻦ ﺑﻮد‪ ،‬ﻛﻪ ﺧﻮد از ﻧﻘﺶ‬
‫ﻓﻌﺎل در آزارﮔﺮي ﺳﺮﺑﺎز ﻣﻲ زدﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ دﻳﮕﺮ ﻣﺎﻧﻊ آزار رﺳﺎﻧﻲ ﺳﺎﻳﺮﻳﻦ ﻧﻤﻲ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫ﭼﻬﺎرم‪ ،‬در ﻣﻴﺎن ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﺎن ﻫﻢ ﭘﻴﺪا ﻣﻲ ﺷﺪ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ دﻟﺸﺎن ﺑﻪ ﺣﺎل ﻣﺎ ﻣﻲ ﺳﻮﺧﺖ‪ .‬ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﻪ ذﻛﺮ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه‬
‫اردوﮔﺎﻫﻲ ﻛﻪ ﻣﻦ از آﻧﺠﺎ آزاد ﺷﺪم ﺑﺴﻨﺪه ﻣﻲ ﻛﻨﻢ‪.‬‬

‫ﭘﺲ از آزادي ﻣﺎ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﻣﺒﻠﻎ زﻳﺎدي از ﺟﻴﺐ ﺧﻮد ﭘﻮل ﺧﺮج ﻛﺮده ﺗﺎ از ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮﻳﻦ ﺑﺎزار‪ ،21‬ﺑﺮاي‬
‫زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺧﻮد دارو ﺑﺨﺮد و اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ را ﺗﻨﻬﺎ ﭘﺰﺷﻚ اردوﮔﺎه ﻛﻪ ﺧﻮد ﻳﻚ زﻧﺪاﻧﻲ ﺑﻮد ﻣﻲ داﻧﺴﺖ و ﺑﺲ‪ .‬اﻣﺎ ﻧﮕﻬﺒﺎن‬
‫ارﺷﺪ اردوﮔﺎه ﻛﻪ ﺧﻮد از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻮد‪ ،‬ﺳﺨﺖ ﮔﻴﺮﺗﺮ از ﻫﺮ اﻓﺴﺮ اس‪.‬اس رﻓﺘﺎر ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه اردوﮔﺎه‪،‬‬
‫ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﻣﻦ ﻣﻲ داﻧﻢ ﻫﺮﮔﺰ دﺳﺘﺶ را روي ﻣﺎ ﺑﻠﻨﺪ ﻧﻜﺮد‪ ،‬اﻳﻦ ﻧﮕﻬﺒﺎن ﺑﺎ ﻛﻮﭼﻜﺘﺮﻳﻦ ﻓﺮﺻﺘﻲ ﻛﻪ ﻣﻲ ﻳﺎﻓﺖ زﻧﺪاﻧﻴﺎن‬
‫را ﺑﻪ ﺑﺎد ﻛﺘﻚ ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺎ داﻧﺴﺘﻦ اﻳﻨﻜﻪ اﻳﻦ ﻣﺮد ﻳﺎ ﻧﮕﻬﺒﺎن اردوﮔﺎه ﺑﻮد ﻳﺎ ﻳﻚ زﻧﺪاﻧﻲ‪ ،‬ﭼﻴﺰي را ﺣﻞ ﻧﻤﻲ ﻛﺮد‪ .‬در ﻣﻴﺎن ﻫﺮ ﮔﺮوﻫﻲ‬
‫ﻣﻬﺮ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﻲ ﺧﻮرد‪ ،‬ﺣﺘﻲ در ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﺎ ﺑﻪ راﺣﺘﻲ ﻣﻮرد ﻣﻼﻣﺖ ﻗﺮار ﻣﻲ دﻫﻴﻢ‪ .‬ﻣﺮز ﺑﻴﻦ ﮔﺮوﻫﻬﺎ داراي‬
‫وﺟﻪ ﻣﺸﺘﺮﻛﻲ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺎ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﮔﻔﺘﻦ اﻳﻨﻜﻪ اﻳﻦ ﻣﺮدان ﻓﺮﺷﺘﻪ اﻧﺪ و آن دﺳﺘﻪ دﻳﮕﺮ اﻫﺮﻳﻤﻦ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﺮﺳﻴﻢ‪.‬‬
‫ﻣﺴﻠﻤﺎ وﻗﺘﻲ ﻳﻚ ﻧﮕﻬﺒﺎن ﻳﺎ ﻳﻚ ﺳﺮﻛﺎرﮔﺮ ﺑﺎ وﺟﻮد ﻫﻤﻪ ﻛﻨﺘﺮل ﻫﺎي اردوﮔﺎه‪ ،‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ زﻧﺪاﻧﻴﺎن رﻓﺘﺎر ﻣﻬﺮ آﻣﻴﺰي‬
‫داﺷﺖ‪ ،‬در ﺟﻬﺖ ﻣﺜﺒﺖ و اﻧﺴﺎﻧﻲ ﮔﺎم ﺑﺮ ﻣﻲ داﺷﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﭘﺴﺘﻲ زﻧﺪاﻧﻲ را ﻛﻪ ﺑﺎ رﻓﻘﺎي زﻧﺪاﻧﻲ ﺧﻮدش آﻧﭽﻨﺎن رﻓﺘﺎر‬
‫ﻧﺎﺷﺎﻳﺴﺘﻲ داﺷﺖ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻲ ﺗﻮان ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻛﺮد‪ .‬ﭘﺮ واﺿﺢ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻛﻤﺒﻮد ﺷﺨﺼﻴﺖ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﺮداﻧﻲ ﺑﺮاي زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻣﻨﻘﻠﺐ‬
‫ﻛﻨﻨﺪه ﺑﻮد‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ از ﻛﻮﭼﻜﺘﺮﻳﻦ ﺣﺮﻛﺖ ﻣﻬﺮآﻣﻴﺰ ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﺎن ﻋﻤﻴﻘﺎ ﺑﻪ ﻫﻴﺠﺎن ﻣﻲ آﻣﺪﻧﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ روزي‬
‫ﻳﻚ ﺳﺮﻛﺎرﮔﺮ ﭘﻨﻬﺎﻧﻲ ﺗﻜﻪ ﻧﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﻣﻦ داد ﻛﻪ ﺗﺮدﻳﺪ ﻧﺪارم از ﺟﻴﺮه ﺻﺒﺤﺎﻧﻪ اش ذﺧﻴﺮه ﻛﺮده ﺑﻮد‪ .‬در آن ﻟﺤﻈﻪ‪ ،‬آﻧﭽﻪ‬

‫‪1‬‬

‫‪ -‬واﻗﻌﻪ ﺟﺎﻟﺒﻲ ﻛﻪ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ اﻳﻦ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه اس‪ .‬اس روي داد‪ ،‬رﻓﺘﺎري اﺳﺖ ﻛﻪ ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺮ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﻳﻬﻮدي ﺑﺎ او در ﭘﻴﺶ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬در‬

‫ﭘﺎﻳﺎن ﺟﻨﮓ‪ ،‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ اﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻲ ﻫﺎ زﻧﺪاﻧﻴﺎن را از اردوﮔﺎه ﻣﺎ آزاد ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺳﻪ ﺟﻮان ﻣﺠﺎرﺳﺘﺎﻧﻲ ﻳﻬﻮدي اﻳﻦ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه را در ﺟﻨﮕﻞ ﻫﺎي‬
‫ﺑﺎوارﻳﺎ ﭘﻨﻬﺎن ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬و ﺳﭙﺲ ﻧﺰد ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﻧﻴﺮوﻫﺎي اﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﻋﻼﻗﻤﻨﺪ ﺑﻮد اﻳﻦ اﻓﺴﺮ اس‪ .‬اس را دﺳﺘﮕﻴﺮ ﻛﻨﺪ رﻓﺘﻨﺪ و ﮔﻔﺘﻨﺪ ﺗﻨﻬﺎ‬
‫در ﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ ﻗﻮل ﺑﺪﻫﻨﺪ آﺳﻴﺒﻲ ﺑﻪ او ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ رﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺎﺿﺮﻧﺪ ﻣﺤﻞ ﭘﻨﻬﺎﻧﻲ او را ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ از ﻣﺪﺗﻲ اﻓﺴﺮ اﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻲ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﻪ‬
‫اﻳﻦ ﺳﻪ ﺟﻮان ﻗﻮل داد ﻛﻪ ﺑﻪ اﻓﺴﺮ اس‪ .‬اس در اﺳﺎرت آﺳﻴﺒﻲ ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ رﺳﺎﻧﺪ‪ .‬اﻓﺴﺮ اﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻲ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻗﻮل ﺧﻮد وﻓﺎ ﻛﺮد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ در واﻗﻊ‬
‫ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﭘﻴﺸﻴﻦ ﺑﻪ ﻧﺤﻮي در ﭘﺴﺖ ﺧﻮد ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪ و ﺳﺮﭘﺮﺳﺘﻲ ﺟﻤﻊ آوري ﭘﻮﺷﺎك از روﺳﺘﺎﻫﺎي ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﺎوارﻳﺎ و ﺗﻮزﻳﻊ آن در ﻣﻴﺎن ﻣﺎ ﺑﻪ‬
‫او ﺳﭙﺮده ﺷﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﻣﺎ ﺗﺎ آن زﻣﺎن در اردوﮔﺎه آﺷﻮﻳﺘﺲ از ﻟﺒﺎس ﻛﺴﺎﻧﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ ﻛﻪ ﻧﮕﻮن ﺑﺨﺖ ﺗﺮ از ﻣﺎ ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﻪ ﻣﺤﺾ‬
‫ورود ﺑﻪ اﻳﺴﺘﮕﺎه ﺗﺮن ﺑﻪ اﺗﺎق ﮔﺎز ﻓﺮﺳﺘﺎده ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫اﺷﻚ را ﺑﻪ دﻳﺪﮔﺎﻧﻢ ﺟﺎري ﻛﺮد ﺗﻜﻪ ﻧﺎن ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﭼﻴﺰي از اﻧﺴﺎﻧﻴﺖ ﺑﻮد ﻛﻪ اﻳﻦ ﻣﺮد ﺑﻪ ﻣﻦ داد‪ ،‬واژه ﻫﺎ و ﻧﮕﺎﻫﻲ ﺑﻮد‬
‫ﻛﻪ ﻫﻤﺮاه دادن ﻧﺎن ﺑﻪ ﭼﻬﺮه ام ﮔﺴﺘﺮد و ﮔﻮﺷﻬﺎﻳﻢ را ﻧﻮازش داد‪.‬‬
‫از ﻫﻤﻪ آﻧﭽﻪ ﺑﺮاﻳﺘﺎن ﮔﻔﺘﻢ‪ ،‬ﭘﻲ ﻣﻲ ﺑﺮﻳﻢ ﻛﻪ در ﺟﻬﺎن ﺗﻨﻬﺎ دو ﻧﮋاد وﺟﻮد دارد‪ .‬ﻧﮋاد ﻣﺮدان ﻛﺎﻣﻞ و ﻧﺎﻗﺺ‪ .‬اﻳﻦ دو‬
‫ﻧﮋاد در ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ زﻳﺮا در ﻣﻴﺎن ﻫﻤﻪ ﮔﺮوﻫﻬﺎي اﺟﺘﻤﺎع ﻧﻔﻮذ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﻫﺮﮔﺰ ﻧﻤﻲ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ اﻳﻦ ﮔﺮوه‬
‫ﻛﺎﻣﻼ ﻛﺎﻣﻞ اﺳﺖ و اﻳﻦ ﮔﺮوه ﻧﺎﻗﺺ‪ .‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻫﻴﭻ ﮔﺮوﻫﻲ از »ﻧﮋاد ﺧﺎﻟﺺ« ﻧﻴﺴﺖ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﮔﻬﮕﺎه ﺑﻪ اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ‬
‫اﻓﺮاد ﻛﺎﻣﻞ در ﻣﻴﺎن ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﺎن اردوﮔﺎه ﻫﻢ ﺑﺮ ﻣﻲ ﺧﻮردﻳﻢ‪.‬‬
‫زﻧﺪﮔﻲ در اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري زواﻳﺎي روح اﻧﺴﺎن را ﻣﻲ ﺷﻜﺎﻓﺪ و ژرﻓﺎي آﻧﺮا ﻧﻤﺎﻳﺎن ﻣﻲ ﺳﺎزد‪ .‬آﻳﺎ ﺷﮕﻔﺖ‬
‫اﻧﮕﻴﺰﺳﺖ ﻛﻪ در آن ژرﻓﺎﻫﺎي روح اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﺧﺼﻮﺻﻴﺎﺗﻲ از اﻧﺴﺎن ﺑﺮﺧﻮرﻳﻢ ﻛﻪ ﻃﺒﻴﻌﺘﺶ آﻣﻴﺨﺘﻪ اي از‬
‫ﺧﻮب و ﺑﺪ ﺑﺎﺷﺪ؟ ﺷﻜﺎﻓﻲ ﻛﻪ ﺧﻮب را از ﺑﺪ ﺟﺪا ﻣﻲ ﺳﺎزد‪ ،‬از ﻫﻤﻪ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﻣﻲ ﮔﺬرد‪ ،‬ﺑﻪ ﭘﺎﻳﻴﻨﺘﺮﻳﻦ ﺳﻄﺢ ﻣﻲ رﺳﺪ و‬
‫ﺣﺘﻲ در ژرﻓﺎي آﻧﭽﻪ ﻛﻪ در اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري ﺑﻨﻴﺎن ﮔﺬارده اﺳﺖ‪ ،‬آﺷﻜﺎر ﻣﻲ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫و اﻛﻨﻮن در آﺧﺮﻳﻦ ﻓﺼﻞ رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ اردوﮔﺎه ﻛﺎر اﺟﺒﺎري‪ ،‬ﻣﻲ رﺳﻴﻢ ﺑﻪ رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ زﻧﺪاﻧﻲ ﻛﻪ آزاد ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در‬
‫ﺗﻮﺻﻴﻒ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻫﺎي آزادي ﻛﻪ ﻃﺒﻴﻌﺘﺎ ﺑﺎﻳﺪ از ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻫﺎي ﺧﻮدم ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ آن ﺑﺨﺸﻲ ﺧﻮاﻫﻢ ﭘﺮداﺧﺖ ﻛﻪ از ﺻﺒﺢ‬
‫روزي اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﺮﭼﻢ ﺳﻔﻴﺪ ﭘﺲ از روزﻫﺎي ﭘﺮاﺿﻄﺮاب ﺑﺮﻓﺮاز دروازه ﻫﺎي اردوﮔﺎه ﺑﻪ اﻫﺘﺰاز در آﻣﺪ‪ .‬در اﻳﻦ زﻣﺎن‬
‫ﺣﺎﻟﺖ ﺳﺮﮔﺮداﻧﻲ دروﻧﻲ ﻣﺎ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ اﺳﺘﺮاﺣﺖ ﺷﺪ‪ .‬اﻣﺎ اﮔﺮ ﺑﮕﻮﻳﻴﻢ از ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻲ دﭼﺎر ﺟﻨﻮن ﺷﺪه ﺑﻮدﻳﻢ اﺷﺘﺒﺎه ﻛﺮده‬
‫اﻳﻢ‪ .‬ﭘﺲ ﭼﻪ اﺗﻔﺎﻗﻲ اﻓﺘﺎد؟‬
‫ﻣﺎ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﺎ ﮔﺎم ﻫﺎي ﺧﺴﺘﻪ ﺧﻮدﻣﺎن را ﺑﻪ ﺳﻮي دروازه ﻫﺎي اردوﮔﺎه ﻣﻲ ﻛﺸﻴﺪﻳﻢ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﺮس و دﻟﻬﺮه ﺑﻪ اﻃﺮاف ﻣﻲ‬
‫ﻧﮕﺮﻳﺴﺘﻴﻢ و ﺑﺎ ﻧﻴﻢ ﻧﮕﺎه ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ را ﺳﻮال ﭘﻴﭻ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪ .‬ﺑﻌﺪ ﭼﻨﺪ ﮔﺎﻣﻲ ﺑﻪ ﺑﻴﺮون اردوﮔﺎه ﻣﻲ رﻓﺘﻴﻢ‪ .‬اﻳﻦ ﺑﺎر ﻛﺴﻲ ﺑﺮ‬
‫ﺳﺮﻣﺎن ﻓﺮﻳﺎد ﻧﻤﻲ زد و ﻫﻴﭻ ﻧﻴﺎزي ﻧﺒﻮد ﺑﺮاي ﻓﺮار از ﻟﮕﺪ ﻳﺎ ﻛﺘﻚ ﺟﺎ ﺧﺎﻟﻲ ﺑﺪﻫﻴﻢ‪ .‬ﻧﻪ! اﻳﻨﺠﺎ ﺣﺘﻲ ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﺎ ﺳﻴﮕﺎر‬

‫ﺗﻌﺎرف ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ! اﺑﺘﺪا آﻧﺎن را ﻧﺸﻨﺎﺧﺘﻴﻢ‪ ،‬زﻳﺮا ﺑﺎ ﺷﺘﺎب ﻟﺒﺎس ﻫﺎﻳﺸﺎن را ﻋﻮض ﻛﺮده و ﻟﺒﺎس ﺷﺨﺼﻲ ﭘﻮﺷﻴﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻪ آراﻣﻲ در اﻣﺘﺪاد ﺟﺎده اي ﻛﻪ از اردوﮔﺎه ﻣﻨﺸﻌﺐ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬ﻗﺪم ﻣﻲ زدﻳﻢ‪ .‬ﭘﺎﻫﺎﻳﻤﺎن درد ﮔﺮﻓﺖ و ﻣﻤﻜﻦ ﺑﻮد ﻫﺮ‬
‫ﻟﺤﻈﻪ ﺑﭙﻴﭽﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻟﻨﮓ ﻟﻨﮕﺎن ﻣﻲ رﻓﺘﻴﻢ و ﻣﻲ ﺧﻮاﺳﺘﻴﻢ اﻃﺮاف اردوﮔﺎه را ﺑﺮاي ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺑﺎر ﺑﺎ دﻳﺪﮔﺎن ﻣﺮدان‬
‫آزاد ﺑﺒﻴﻨﻴﻢ‪ .‬ﺑﺎ ﺧﻮد ﺗﻜﺮار ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ »آزادي« اﻣﺎ ﻫﻨﻮز ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻴﻢ ﺑﺎور ﻛﻨﻴﻢ ﻛﻪ آزادﻳﻢ‪ .‬ﻣﺎ ﻃﻲ ﺳﺎﻟﻴﺎن ﻣﺘﻤﺎدي ﻛﻪ‬
‫در آرزوي آزادي ﺑﻮدﻳﻢ آﻧﻘﺪر اﻳﻦ واژه را ﺑﺮ زﺑﺎن راﻧﺪه ﺑﻮدﻳﻢ ﻛﻪ دﻳﮕﺮ ﻣﻌﻨﺎي ﺧﻮد را از دﺳﺖ داده ﺑﻮد‪ .‬دﻳﮕﺮ‬
‫واﻗﻌﻴﺖ آزادي ﺑﻪ ﺿﻤﻴﺮ آﮔﺎﻫﻤﺎن رﺧﻨﻪ ﻧﻤﻲ ﻛﺮد و ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻴﻢ اﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ را ﺑﭙﺬﻳﺮﻳﻢ ﻛﻪ اﻛﻨﻮن آزادي از آن ﻣﺎ‬
‫ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﭼﻤﻦ ﭘﺮ از ﮔﻞ رﺳﻴﺪﻳﻢ‪ ،‬ﮔﻠﻬﺎ را دﻳﺪﻳﻢ و ﺑﻪ ﻳﺎد آوردﻳﻢ ﻛﻪ آﻧﻬﺎ ﻫﻤﻴﺸﻪ آﻧﺠﺎ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﺎ ﻫﻴﭻ اﺣﺴﺎﺳﻲ ﻧﺴﺒﺖ‬
‫ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻧﺪاﺷﺘﻴﻢ‪ .‬ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺟﺮﻗﻪ ﺷﺎدﻣﺎﻧﻲ زﻣﺎﻧﻲ ﺳﺮﺷﺎرﻣﺎن ﻛﺮد ﻛﻪ ﺧﺮوﺳﻲ را ﺑﺎ دم رﻧﮕﺎرﻧﮓ دﻳﺪﻳﻢ‪ .‬اﻣﺎ اﻳﻦ ﺟﺮﻗﻪ‬
‫ﻫﻤﭽﻨﺎن ﭼﻮن ﻧﻘﻄﻪ ﻛﻮري ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪ زﻳﺮا ﻣﺎ ﺑﻪ اﻳﻦ دﻧﻴﺎ ﺗﻌﻠﻖ ﻧﺪاﺷﺘﻴﻢ‪.‬‬
‫ﺷﺎﻣﮕﺎﻫﺎن وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﻫﻤﻪ در ﻛﻠﺒﻪ ﻫﺎﻳﻤﺎن ﮔﺮد آﻣﺪﻳﻢ ﻳﻜﻲ در ﮔﻮش دﻳﮕﺮي زﻣﺰﻣﻪ ﻛﺮد »ﺑﮕﻮ ﺑﺒﻴﻨﻢ اﻣﺮوز‬
‫ﺧﻮﺷﺤﺎل ﺑﻮدي؟« و آن ﻣﺮد ﺑﺎ ﺷﺮﻣﻨﺪﮔﻲ ﮔﻔﺖ »راﺳﺘﺶ را ﺑﺨﻮاﻫﻲ‪ ،‬ﻧﻪ« و او ﻧﻤﻲ داﻧﺴﺖ ﻛﻪ ﻣﺎ ﻫﻤﻪ ﻫﻤﻴﻦ اﺣﺴﺎس را‬
‫داﺷﺘﻴﻢ‪ .‬در واﻗﻊ ﻣﺎ اﺣﺴﺎس ﺧﻮش ﺑﻮدن و ﺧﻮﺷﺤﺎل ﺷﺪن را از دﺳﺖ داده ﺑﻮدﻳﻢ و ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺗﺪرﻳﺞ اﻳﻦ ﻫﻨﺮ ﺧﻮش ﺑﻮدن‬
‫را دوﺑﺎره ﻣﻲ آﻣﻮﺧﺘﻴﻢ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﻛﻪ از ﻧﻈﺮ رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ ﺑﺮاي زﻧﺪاﻧﻴﺎن از ﺑﻨﺪ رﺳﺘﻪ اﺗﻔﺎق ﻣﻲ اﻓﺘﺎد‪ ،‬ﺷﺨﺼﻴﺖ زداﻳﻲ ﻧﺎم‬
‫داﺷﺖ‪ .‬ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ ﻏﻴﺮ واﻗﻌﻲ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲ رﺳﻴﺪ‪ .‬ﻣﺎﻧﻨﺪ روﻳﺎ ‪ .‬ﻣﺎ ﺑﺎور ﻧﺪاﺷﺘﻴﻢ ﻛﻪ آﻧﭽﻪ ﻣﻲ ﺑﻴﻨﻴﻢ واﻗﻌﻲ اﺳﺖ‪ .‬در ﺳﺎﻟﻬﺎي‬
‫ﮔﺬﺷﺘﻪ ﭼﻪ ﺑﺴﺎ در ﺧﻮاب ﮔﻮل ﺧﻮرده ﺑﻮدﻳﻢ‪ .‬ﺧﻮاب ﻣﻲ دﻳﺪم ﻛﻪ روز آزادي ﻓﺮا رﺳﻴﺪه‪ ،‬ﻣﺎ آزاد ﺷﺪه اﻳﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﻛﺎﺷﺎﻧﻪ‬
‫ﺧﻮد ﺑﺎزﮔﺸﺘﻪ اﻳﻢ و ﺑﻪ دوﺳﺘﺎﻧﻤﺎن ﺧﻮش آﻣﺪ ﻣﻲ ﮔﻔﺘﻴﻢ‪ ،‬ﻫﻤﺴﺮﻣﺎن را در آﻏﻮش ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺘﻴﻢ‪ ،‬ﺑﺮ ﺳﺮ ﻣﻴﺰ ﻧﺸﺴﺘﻪ و از‬

‫آﻧﭽﻪ ﻛﻪ ﺑﺮ ﻣﺎ رﻓﺘﻪ ﺑﻮد و ﺣﺘﻲ از ﺧﻮاﺑﻬﺎﻳﻲ ﻛﻪ از روز آزادي دﻳﺪه ﺑﻮدﻳﻢ ﺳﺨﻦ ﻣﻲ ﮔﻔﺘﻴﻢ‪ .‬و آﻧﮕﺎه ‪ ...‬ﺳﻮت زﻧﺪاﻧﺒﺎن‬
‫ﭘﺎﻳﺎن روﻳﺎي آزادي ﻣﺎ ﺑﻮد و ﺣﺎﻻ اﻳﻦ ﺧﻮاﺑﻬﺎ ﺑﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ آﻳﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻴﻢ ﺑﺎور ﻛﻨﻴﻢ؟‬
‫ﺑﺪن ﻛﻤﺘﺮ از ذﻫﻦ ﻧﻴﺮوﻫﺎي ﺑﺎزدارﻧﺪه دارد و از ﻫﻤﺎن ﻟﺤﻈﻪ ﻧﺨﺴﺖ ﺣﺪاﻛﺜﺮ اﺳﺘﻔﺎده را از آزادي ﻣﻲ ﻛﺮد‪ .‬زﻧﺪاﻧﻲ‬
‫ﭘﺲ از ﺑﻪ دﺳﺖ اوردن آزادي ﺳﺎﻋﺘﻬﺎ و روزﻫﺎ ﭼﻮن ﻗﺤﻄﻲ زده ﻫﺎ ﺣﺘﻲ در ﻧﻴﻤﻪ ﺷﺒﺎن ﻧﻴﺰ ﻏﺬا ﻣﻲ ﺧﻮرد‪ .‬آﻧﭽﻪ اﻧﺴﺎن‬
‫را ﺑﻪ ﺷﮕﻔﺘﻲ وا ﻣﻲ دارد اﻳﻨﺴﺖ ﻛﻪ ﻣﮕﺮ اﻧﺴﺎن از ﻧﻈﺮ ﻣﻘﺪار ﭼﻘﺪر ﮔﻨﺠﺎﻳﺶ ﺧﻮردن دارد‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻳﻚ روﺳﺘﺎﻳﻲ ﻛﻪ‬
‫رواﺑﻂ دوﺳﺘﺎﻧﻪ اي ﺑﺎ ﻳﻜﻲ از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﭘﻴﺪا ﻛﺮده ﺑﻮد او را ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ اش دﻋﻮت ﻛﺮد‪ ،‬اﻳﻦ زﻧﺪاﻧﻲ ﺑﻲ وﻗﻔﻪ ﻏﺬا ﺧﻮرد‪،‬‬
‫ﻗﻬﻮه ﻧﻮﺷﻴﺪ و ﻛﻤﻲ ﻛﻪ آراﻣﺶ ﺑﺪﺳﺖ آورد ﺳﺎﻋﺘﻬﺎ ﺣﺮف زد‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم از ﻓﺸﺎري ﻛﻪ ﺳﺎﻟﻬﺎ ذﻫﻨﺶ را ﻣﻲ آزرد رﻫﺎ‬
‫ﺷﺪ‪ .‬اﻧﺴﺎن وﻗﺘﻲ ﺑﻪ ﺣﺮﻓﻬﺎﻳﺶ ﮔﻮش ﻣﻲ ﻛﺮد‪ ،‬اﺣﺴﺎس ﻣﻲ ﻛﺮد ﻛﻪ او ﻧﺎﮔﺰﻳﺮ و ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﺣﺮف زدن اﺳﺖ و در ﺑﺮاﺑﺮ‬
‫اﺷﺘﻴﺎق ﺧﻮد ﺑﻪ ﺣﺮف زدن ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﻣﻦ ﻛﺴﺎﻧﻲ را ﻣﻲ ﺷﻨﺎﺧﺘﻢ ﻛﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮاي ﻣﺪت ﻛﻮﺗﺎﻫﻲ )ﻣﺜﻼ‪ ،‬در‬
‫ﺑﺎزرﺳﻲ ﻫﺎي ﮔﺸﺘﺎﭘﻮ( ﭼﻨﻴﻦ ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ ﻫﺎﻳﻲ از ﺧﻮد ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دادﻧﺪ‪ .‬روزﻫﺎ ﺳﭙﺮي ﻣﻲ ﺷﺪ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ زﻧﺪاﻧﻲ‬
‫زﺑﺎن ﺑﺎز ﻣﻲ ﻛﺮد و ﺑﺪون ﺗﻮﻗﻒ ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻲ ﻛﺮد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﭼﻴﺰ دﻳﮕﺮي ﻫﻢ در او ﻣﻲ ﺷﻜﻔﺖ و در اﻳﻦ زﻣﺎن ﺑﻮد ﻛﻪ‬
‫اﺣﺴﺎﺳﺎت ﺧﺎﻣﻮش ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﻲ زﻧﺠﻴﺮ ﻣﻲ ﮔﺴﺴﺖ‪.‬‬
‫ﭼﻨﺪ روز ﭘﺲ از آزادي ﻳﻜﺮوز ﻣﻦ در دﻫﻜﺪه ﻛﻪ ﭼﻤﻨﺰار ﭘﺮ از ﮔﻞ ﺑﻮد ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮﻫﺎ راه رﻓﺘﻢ‪ .‬ﻣﻘﺼﺪم ﺑﺎزاري ﺑﻮد ﻛﻪ‬
‫ﻧﺰدﻳﻚ اردوﮔﺎه ﻗﺮار داﺷﺖ‪ .‬ﭼﻜﺎوك ﻫﺎ ﺑﻪ آﺳﻤﺎن ﭘﺮ ﻣﻲ ﻛﺸﻴﺪﻧﺪ و ﺻﺪاي ﺷﺎدﻣﺎﻧﻪ آﻧﻬﺎ را ﻣﻲ ﺷﻨﻴﺪم‪ .‬ﻫﻴﭽﻜﺲ در‬
‫آن اﻃﺮاف ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻧﻤﻴﺨﻮرد‪ .‬ﭼﻴﺰي ﺟﺰ زﻣﻴﻦ وﺳﻴﻊ و ﭘﻬﻨﻪ آﺳﻤﺎن و آواي ﺧﻮش ﭼﻜﺎوك ﻫﺎ و آزادي ﻓﻀﺎ ﻧﻤﻲ‬
‫دﻳﺪم‪ .‬اﻳﺴﺘﺎدم‪ ،‬ﺑﻪ اﻃﺮاﻓﻢ ﻧﮕﺎه ﻛﺮدم و ﺑﻪ آﺳﻤﺎن ﻧﻴﺰ ﭼﺸﻢ دوﺧﺘﻢ‪ .‬آﻧﮕﺎه زاﻧﻮ زدم‪ .‬در آن ﻟﺤﻈﻪ ﺧﻮد و دﻧﻴﺎ را ﻓﺮاﻣﻮش‬
‫ﻛﺮده ﺑﻮدم‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ﻳﻚ ﺟﻤﻠﻪ در ذﻫﻨﻢ ﺑﻮد‪ .‬ﻫﻤﺎن ﺟﻤﻠﻪ ﻫﻤﻴﺸﮕﻲ‪» :‬ﻣﻦ ﻳﺰدان را از زﻧﺪان ﻛﻮﭼﻚ ﺧﻮد ﻓﺮاﺧﻮاﻧﺪم و او‬
‫در آزادي ﭘﻬﻨﻪ وﺳﻴﻊ‪ ،‬ﭘﺎﺳﺨﻢ داد‪«.‬‬

‫ﺗﺎ ﭼﻪ زﻣﺎﻧﻲ زاﻧﻮ زده و اﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ را ﺗﻜﺮار ﻣﻲ ﻛﺮدم‪ ،‬ﭼﻴﺰي ﺑﻪ ﻳﺎد ﻧﻤﻲ آورم‪ .‬ﺣﺘﻲ ﭼﻴﺰي ﻛﻪ ﻣﻲ داﻧﻢ اﻳﻨﺴﺖ ﻛﻪ‬
‫در آن روز و در آن ﺳﺎﻋﺖ زﻧﺪﮔﻲ ﺗﺎزه ﻣﻦ آﻏﺎز ﺷﺪ‪ .‬ﮔﺎم ﺑﻪ ﮔﺎم ﭘﻴﺶ ﻣﻲ رﻓﺘﻢ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺧﻮدم ﺷﺪم‪ ،‬ﻳﻚ‬
‫اﻧﺴﺎن‪.‬‬
‫راﻫﻲ را ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ از ﺗﻨﺶ و ﻓﺸﺎر ذﻫﻨﻲ روزﻫﺎي آﺧﺮ در اردوﮔﺎه )از آن ﺟﻨﮓ اﻋﺼﺎب ﺗﺎ آراﻣﺶ ذﻫﻨﻲ( ﻃﻲ ﻣﻲ‬
‫ﻛﺮدﻳﻢ‪ ،‬ﻳﻘﻴﻨﺎ ﺧﺎﻟﻲ از ﻣﺎﻧﻊ ﻧﺒﻮد‪ .‬اﮔﺮ ﻣﺎ ﻓﻜﺮ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ ﻛﻪ زﻧﺪاﻧﻲ آزاد ﺷﺪه دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻣﺮاﻗﺒﺖ روﺣﻲ ﻧﻴﺎز ﻧﺪارد‪ ،‬دﭼﺎر‬
‫اﺷﺘﺒﺎه ﺑﻮدﻳﻢ‪ .‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺮﻋﻜﺲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ اﻳﻦ واﻗﻌﻴﺖ ﺗﻮﺟﻪ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪ ،‬ﻣﺮدي ﻛﻪ ﺑﺮاي آن زﻣﺎن دراز زﻳﺮ آﻧﭽﻨﺎن ﻓﺸﺎر‬
‫رواﻧﻲ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ وﻳﮋه ﻛﻪ اﻳﻦ ﻓﺸﺎرﻫﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﻲ رﻫﺎ ﻣﻲ ﺷﺪ ﻃﺒﻴﻌﺘﺎ ﭘﺲ از آزادﻳﺶ در ﻣﻌﺮض ﺧﻄﺮﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﺧﻄﺮ‬
‫)ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ اش( واﻛﻨﺶ رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ آن ﻓﺸﺎرﻫﺎﺳﺖ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺟﺴﻤﻲ ﻛﺎرﮔﺮ زﻳﺮ درﻳﺎﻳﻲ‬
‫ﻧﻴﺰ در ﺻﻮرﺗﻴﻜﻪ ﻣﺤﻔﻈﻪ اش را ﺑﻪ ﻧﺎﮔﻬﺎن ﺗﺮك ﻛﻨﺪ )در اﻳﻦ ﻟﺤﻈﻪ زﻳﺮ ﻓﺸﺎر ﺷﺪﻳﺪ ﺟﻮي اﺳﺖ(‪ ،‬در ﺧﻄﺮ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﺮدي ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﺎﮔﻬﺎن از ﻓﺸﺎر رواﻧﻲ رﺳﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ اﺧﻼﻗﻲ و ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﻲ ﺑﺴﻴﺎر آﺳﻴﺐ ﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ داراي ﻃﺒﻌﻲ ﺑﺪوي ﺗﺮ از دﻳﮕﺮان ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬در اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ رواﻧﺸﻨﺎﺳﻲ‪ ،‬ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ از ﺗﺎﺛﻴﺮات وﺣﺸﻴﮕﺮﻳﻬﺎي‬
‫زﻧﺪﮔﻲ اردوﮔﺎﻫﻲ در اﻣﺎن ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ‪ .‬ﺣﺎﻻ ﻛﻪ از آزادي ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﮔﻤﺎن ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎ ﻫﺮزﮔﻲ و ﺑﻪ‬
‫ﺷﻴﻮه اي ﺳﺘﻤﮕﺮاﻧﻪ از آن اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ﭼﻴﺰﻳﻜﻪ ﺑﺎژﮔﻮن ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ اﻛﻨﻮن آﻧﺎن ﻇﺎﻟﻢ ﺑﻮدﻧﺪ ﻧﻪ ﻣﻈﻠﻮم‪،‬‬
‫آﻧﺎن دﻳﮕﺮ از ﺣﺎﻟﺖ ﺷﻲ ﺑﻮدن در آﻣﺪه و ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻧﻴﺮوي ارادي و ﺑﺮاﻧﮕﻴﺰاﻧﺪه‪ ،‬ﺑﻲ دادﮔﺮي‬
‫ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫آﻧﺎن ﺷﻴﻮه رﻓﺘﺎرﺷﺎن را ﺑﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻫﺎي ﺗﻠﺦ و وﺣﺸﺘﻨﺎك ﺧﻮد ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻛﻪ اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ اﻏﻠﺐ در روﻳﺪادﻫﺎي‬
‫ﺟﺰﻳﻲ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﻲ ﺧﻮرد‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ روزي ﺑﺎ دوﺳﺘﻲ از ﻣﺰرﻋﻪ اي دﺳﺖ در دﺳﺖ ﻣﻲ ﮔﺬﺷﺘﻴﻢ و ﺑﻪ ﺳﻤﺖ اردوﮔﺎه‬
‫ﻣﻲ رﻓﺘﻴﻢ‪ ،‬ﻧﺎﮔﻬﺎن ﺑﻪ ﻣﺰرﻋﻪ ﮔﻨﺪم ﺳﺒﺰ رﺳﻴﺪﻳﻢ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﻲ اﺧﺘﻴﺎر ﺳﻌﻲ ﻛﺮدم آﻧﺮا ﻟﮕﺪ ﻧﻜﻨﻢ‪ ،‬اﻣﺎ دوﺳﺘﻢ‪ ،‬ﺑﺎ دﺳﺘﺶ دﺳﺘﻢ‬

‫را ﻛﺸﻴﺪ و ﻣﺮا ﻛﺸﺎن ﻛﺸﺎن از ﻻﺑﻼي ﮔﻨﺪم ﺑﺮد‪ .‬ﻣﻦ ﻣﻜﺚ ﻛﺮدم ﻛﻪ ﻣﺒﺎدا ﮔﻨﺪم ﺟﻮان را ﻟﮕﺪﻣﺎل ﻛﻨﻢ‪ .‬دوﺳﺘﻢ‬
‫ﺑﺮآﺷﻔﺖ‪ .‬ﻧﮕﺎه ﭘﺮ از ﺧﺸﻤﻲ ﺑﻪ ﻣﻦ اﻧﺪاﺧﺖ و ﻓﺮﻳﺎد زد‪» ،‬ﺑﺒﻴﻨﻢ! آﻧﭽﻪ ﻛﻪ از ﻣﺎ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ ﻛﺎﻓﻲ ﻧﻴﺴﺖ؟ ﻫﻤﺴﺮم و‬
‫ﻓﺮزﻧﺪم را ﺑﻪ اﺗﺎق ﮔﺎز ﻓﺮﺳﺘﺎده اﻧﺪ و ﺣﺎﻻ ﺗﻮ ﻣﺮا از ﻟﮕﺪﻣﺎل ﻛﺮدن ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻗﻪ ﮔﻨﺪم ﻣﻨﻊ ﻣﻲ ﻛﻨﻲ!«‬
‫ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ آراﻣﻲ و ﺣﻮﺻﻠﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﺮدان ﻣﻲ ﻓﻬﻤﺎﻧﺪﻳﻢ ﻛﻪ ﻫﻴﭽﻜﺲ ﺣﻖ ﻧﺪارد ﺧﻄﺎ ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺣﺘﻲ اﮔﺮ ﺑﻪ او ﺳﺘﻢ رﻓﺘﻪ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﺗﻼش ﭘﻴﮕﻴﺮ آﻧﺎن را ﺑﻪ ﺳﻮي اﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﻲ راﻧﺪﻳﻢ وﮔﺮﻧﻪ ﻧﺘﺎﻳﺠﻲ ﺷﻮم ﺗﺮ از‪ ،‬از دﺳﺖ دادن ﭼﻨﺪ ﻫﺰار‬
‫ﺳﺎﻗﻪ ﮔﻨﺪم ﺑﻪ ﺑﺎر ﻣﻲ آﻣﺪ‪ .‬ﻣﻦ ﻫﻨﻮز ﻳﻚ زﻧﺪاﻧﻲ را ﺑﻪ ﻳﺎد ﻣﻲ آورم ﻛﻪ آﺳﺘﻴﻦ ﻫﺎﻳﺶ را ﺑﺎﻻ زد‪ ،‬دﺳﺖ راﺳﺘﺶ را زﻳﺮ‬
‫ﭼﺸﻢ ﮔﺮﻓﺖ و ﻓﺮﻳﺎد زد »ﺑﺮﻳﺪه ﺑﺎد اﻳﻦ دﺳﺖ ﻣﻦ‪ ،‬اﮔﺮ آﻧﺮا ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ام ﺑﻪ ﺧﻮن ﺳﺘﻤﮕﺮان ﻧﻴﺎﻻﻳﻢ!« ﻣﻦ‬
‫ﺗﺎﻛﻴﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﻢ ﻛﻪ ﮔﻮﻳﻨﺪه اﻳﻦ واژه ﻫﺎ‪ ،‬اﻧﺴﺎن ﺑﺪي ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ رﻓﻴﻖ ﻣﻦ در اردوﮔﺎه و ﭘﺲ از آزادي ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺑﻴﻤﺎرﮔﻮﻧﮕﻲ اﺧﻼﻗﻲ ﻛﻪ ﻧﺎﺷﻲ از رﻫﺎﻳﻲ ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﻲ از ﻓﺸﺎر ﺑﻮد‪ ،‬دو ﺗﺠﺮﺑﻪ اﺳﺎﺳﻲ دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺰ ﺷﺨﺼﻴﺖ زﻧﺪاﻧﻲ‬
‫آزاد ﺷﺪه را ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻣﻲ ﻛﺮد‪ :‬ﻳﻜﻲ ﺗﻠﺨﻲ زﻧﺪﮔﻲ ﭘﺲ از آزادي و دوم ﺳﺮﺧﻮردﮔﻲ‪ ،‬ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ‬
‫ﭘﻴﺸﻴﻦ‪.‬‬
‫ﺗﻠﺨﻲ زﻧﺪﮔﻲ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻣﺴﺎﺋﻠﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ او در ﺷﻬﺮش ﺑﺎ آن ﻣﻮاﺟﻪ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﻛﻪ وﻗﺘﻲ ﺑﻪ ﺷﻬﺮ ﺧﻮد ﺑﺎز ﻣﻲ‬
‫ﮔﺸﺖ‪ ،‬در ﺑﺴﻴﺎري ﺟﺎﻫﺎ ﺑﺎ ﺳﺮدي او را ﭘﺬﻳﺮا ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ و ﺟﻤﻼت ﭘﻴﺶ ﭘﺎ اﻓﺘﺎده ﺗﺤﻮﻳﻠﺶ ﻣﻲ دادﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ‬
‫ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﮔﺰﻧﺪه اي ﻣﻲ ﺷﺪ و از ﺧﻮد ﻣﻲ ﭘﺮﺳﻴﺪ ﭼﺮا ﻣﺘﺤﻤﻞ آن ﻫﻤﻪ رﻧﺞ و ﻣﺸﻘﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬وﻗﺘﻲ ﻫﻤﺎن‬
‫ﺟﻤﻼت ﻛﻠﻴﺸﻪ اي را از ﻣﺮدم ﻣﻲ ﺷﻨﻴﺪ ﻛﻪ »ﻣﺎ ﻧﻤﻲ داﻧﺴﺘﻴﻢ« و ﻳﺎ »ﻣﺎ ﻫﻢ رﻧﺞ ﻛﺸﻴﺪه اﻳﻢ«‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﻲ ﮔﻔﺖ آﻳﺎ واﻗﻌﺎ‬
‫اﻳﻨﻬﺎ ﺟﻤﻼت ﺑﻬﺘﺮي ﺑﺮاي ﮔﻔﺘﻦ ﻧﺪارﻧﺪ؟‬
‫اﻣﺎ ﻣﺴﺎﻟﻪ و ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺳﺮﺧﻮردﮔﻲ ﭼﻴﺰي دﻳﮕﺮ اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻨﺠﺎ دﻳﮕﺮ ﺣﻜﺎﻳﺖ دوﺳﺘﻲ ﻧﺒﻮد )ﻛﻪ ﺳﻄﺤﻲ ﻧﮕﺮي و ﻧﺪاﺷﺘﻦ‬
‫اﺣﺴﺎس ﺑﻮد‪ ،‬ﻛﻪ ﺑﻴﺰار ﻛﻨﻨﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﻛﻪ ﺷﺨﺺ ﺳﺮاﻧﺠﺎم اﺣﺴﺎس ﻣﻲ ﻛﺮد ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻪ ﮔﻮﺷﻪ اي ﺑﺨﺰد و دﻳﮕﺮ ﺻﺪاي‬

‫اﻧﺴﺎﻧﻲ را ﻧﺸﻨﻮد و ﭼﻬﺮه اﻧﺴﺎﻧﻲ را ﻧﺒﻴﻨﺪ( ﺑﻠﻜﻪ داﺳﺘﺎن ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺑﻮد ﻛﻪ آﻧﭽﻨﺎن ﻇﺎﻟﻤﺎﻧﻪ و ﺑﻲ رﺣﻤﺎﻧﻪ او را در ﻫﻢ‬
‫ﻛﻮﺑﻴﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺮدﻳﻜﻪ ﺳﺎﻟﻬﺎ ﻓﻜﺮ ﻣﻲ ﻛﺮد ﺣﺪ ﻣﻄﻠﻖ ﻫﻤﻪ رﻧﺠﻬﺎي ﻣﻤﻜﻦ را ﻟﻤﺲ ﻛﺮده اﺳﺖ‪ ،‬در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﻲ‬
‫رﺳﻴﺪ ﻛﻪ رﻧﺞ ﺣﺪودي ﻧﻤﻲ ﺷﻨﺎﺳﺪ و او ﻫﻨﻮز ﻫﻢ ﺑﺎﻳﺪ رﻧﺞ ﺑﻜﺸﺪ‪ ،‬ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﭘﻴﺶ‪.‬‬
‫وﻗﺘﻲ ﻣﺎ از ﻛﻮﺷﺶ ﺑﺮاي اﻳﺠﺎد ﺷﻬﺎﻣﺖ رواﻧﻲ ﻳﻚ زﻧﺪاﻧﻲ در اردوﮔﺎه ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻲ ﻛﺮدﻳﻢ‪ ،‬ﺑﺮ آن ﺑﻮدﻳﻢ ﻛﻪ درﻳﭽﻪ‬
‫اﻣﻴﺪي را در آﻳﻨﺪه ﺑﺮاي او ﺑﺎز ﻛﻨﻴﻢ‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻳﺎدش ﻣﻲ آوردﻳﻢ ﻛﻪ زﻧﺪﮔﻲ ﻫﻨﻮز در اﻧﺘﻈﺎر اوﺳﺖ و اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣﻨﺘﻈﺮ‬
‫ﺑﺎزﮔﺸﺖ اوﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ؟ زﻧﺪاﻧﻴﺎﻧﻲ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﭘﻲ ﺑﺮدﻧﺪ ﻫﻴﭽﮕﺎه ﻛﺴﻲ در اﻧﺘﻈﺎرﺷﺎن ﻧﺒﻮد‪ .‬واي ﺑﻪ ﺣﺎل‬
‫ﻛﺴﻲ ﻛﻪ دﻳﺪ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺧﺎﻃﺮه اش ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ در اردوﮔﺎه ﺑﻪ او اﻣﻴﺪ ﻣﻲ ﺑﺨﺸﻴﺪ دﻳﮕﺮ وﺟﻮد ﻧﺪارد! واي ﺑﻪ ﺣﺎل ﻛﺴﻲ‬
‫ﻛﻪ وﻗﺘﻲ روﻳﺎﻳﺶ ﺑﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﭘﻴﻮﺳﺖ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم آزاد ﮔﺸﺖ‪ ،‬آزادي را ﻛﺎﻣﻼ ﻣﺘﻔﺎوت از آﻧﭽﻪ در اﺷﺘﻴﺎﻗﺶ ﺑﻮد‪،‬‬
‫ﻳﺎﻓﺖ! ﺷﺎﻳﺪ ﺳﻮار واﮔﻦ ﺑﺮﻗﻲ ﻣﻲ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ اي ﻣﻲ رﻓﺖ ﻛﻪ ﺳﺎﻟﻬﺎ در ذﻫﻨﺶ ﺟﺎن داﺷﺖ‪ ،‬در ﻋﺎﻟﻢ درون‪ ،‬زﻧﮓ در‬
‫را ﺑﻪ ﺻﺪا در ﻣﻲ آورد ‪ -‬درﺳﺖ ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﻛﻪ در ﻫﺰاران روﻳﺎي ﺧﻮد ﻛﺮده ﺑﻮد‪ -‬ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮاي اﻳﻨﻜﻪ اﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ را‬
‫درﻳﺎﺑﺪ ﻛﻪ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ در را ﺑﺎز ﻛﻨﺪ دﻳﮕﺮ آﻧﺠﺎ ﻧﻴﺴﺖ و ﻫﺮﮔﺰ ﻫﻢ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺎ ﻫﻤﻪ در اردوﮔﺎه‬
‫ﺑﻪ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻣﻲ ﮔﻔﺘﻴﻢ ﻛﻪ ﻫﻴﭻ ﺷﺎدي دﻧﻴﺎﻳﻲ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺗﻮاﻧﺴﺖ آن ﻫﻤﻪ رﻧﺠﻲ را ﻛﻪ ﻣﺘﺤﻤﻞ ﺷﺪه اﻳﻢ‪ ،‬ﺟﺒﺮان ﻛﻨﺪ‪ .‬ﻣﺎ ﺑﻪ‬
‫ﺷﺎدﻣﺎﻧﻲ روزﮔﺎر آزادي دل ﻧﺒﺴﺘﻪ ﺑﻮدﻳﻢ و اﻳﻦ اﻣﻴﺪ ﻧﺒﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﺷﻬﺎﻣﺖ ﻣﻲ ﺑﺨﺸﻴﺪ و ﺑﻪ رﻧﺠﻬﺎي ﻣﺎ‪ ،‬ﻓﺪاﻛﺎرﻳﻬﺎي ﻣﺎ‬
‫و ﻣﺮدن ﻣﺎ ﻣﻌﻨﺎ ﻣﻲ ﺑﺨﺸﻴﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﺮاي ﻏﻢ و اﻧﺪوه ﻫﻢ دﻳﮕﺮ آﻣﺎدﮔﻲ ﻧﺪاﺷﺘﻴﻢ‪ .‬اﻳﻦ ﺳﺮﺧﻮردﮔﻲ ﻛﻪ در اﻧﺘﻈﺎر ﺷﻤﺎر‬
‫زﻳﺎدي از زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻮد‪ ،‬ﺗﺠﺮﺑﻪ اي ﺳﺨﺖ ﺑﻮد ﻛﻪ ﭘﺸﺖ ﺑﺴﻴﺎري را ﺑﻪ ﺧﺎك رﺳﺎﻧﺪ و ﺑﺮاي ﻳﻚ رواﻧﭙﺰﺷﻚ ﻧﻴﺰ دﺷﻮار‬
‫ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ آﻧﺎن ﻛﻤﻚ ﻛﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺮ اﺣﻮال ﻏﻤﺰده ﺧﻮد ﭼﻴﺮه ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ اﻳﻦ ﻫﻢ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻣﻮﺟﺐ دﻟﺴﺮدي رواﻧﭙﺰﺷﻚ ﺷﻮد‪،‬‬
‫ﺑﺮﻋﻜﺲ ﺑﺎﻳﺪ اﻧﮕﻴﺰه اي ﺗﺎزه ﺑﻪ ﺷﻤﺎر آﻳﺪ‪.‬‬

‫ﺑﺮاي ﻫﺮ زﻧﺪاﻧﻲ از ﺑﻨﺪ رﺳﺘﻪ اي روزي ﻓﺮا ﻣﻲ رﺳﺪ ﻛﻪ وﻗﺘﻲ ﺑﻪ دوران اﺳﺎرت ﺧﻮد ﻣﻲ ﻧﮕﺮد و ﺗﺠﺎرب اردوﮔﺎﻫﻲ‬
‫را زﻳﺮ و رو ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎور ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﻛﺮد ﻛﻪ ﭼﻨﺎن روزﮔﺎر دﺷﻮاري را ﺗﺤﻤﻞ و ﺳﭙﺮي ﻛﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻛﻪ‬
‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم روز آزادﻳﺶ ﻓﺮا رﺳﻴﺪ و ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ در ﻧﻈﺮش ﭼﻮن روﻳﺎي زﻳﺒﺎﻳﻲ ﺑﻮد‪ ،‬روزي ﻫﻢ ﻓﺮا ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﻴﺪ ﻛﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ‬
‫ﻫﺎي اردوﮔﺎﻫﻲ اش ﭼﻮن ﻛﺎﺑﻮس رﻧﺠﺶ ﺧﻮاﻫﺪ داد‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻫﺎي ﮔﺮاﻧﺒﻬﺎ ﺑﺮاي ﻣﺮدي ﻛﻪ ﺑﻪ ﺳﻮي ﺧﺎﻧﻪ اش ﮔﺎم ﺑﺮ ﻣﻴﺪارد اﺣﺴﺎس ﺷﮕﺮﻓﻲ ﻣﻲ آﻓﺮﻳﻨﺪ‪ ،‬ﻛﻪ ﭘﺲ از آن‬
‫ﻫﻤﻪ رﻧﺠﻲ ﻛﻪ ﺟﺎن و رواﻧﺶ ﻣﺘﺤﻤﻞ ﺷﺪه‪ ،‬دﻳﮕﺮ ﭼﻴﺰي ﻧﺒﻮد ﻛﻪ او از آن ﺑﺘﺮﺳﺪ‪.‬‬

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful