You are on page 1of 17

ΝΟΜΙΚΕΣ

:

Σ:ΥΜΒΟΛΕΣ:

Η ΑΙΙΩΣΗ ΧΡΗΜΑΤιΚΗΣ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΛΟΓΩ ΗθlΚΗΣ ΒΛΑΒΗΣ

Η αξίωσπ χρnμαΤΙΚr1S ικσνοηοιόσεωε λόγω neIKr1S βλάβns
στπ νομολογία των διο.κηιικών δικσσσιρίων:
Περiληψη: Από rιs διαrάξειs των άρθρων 105 και 106 roυ ΕισΝΑΚ, πρακύπτει όrι ro Δημόσιο και ro νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, για
παράνOμΕSπράξεls ή παραλείψεls των οργάνων rous κατά την άσκηση rηs
δημόσιαs εξουσiαs που rous έχει αναrεθεί, ευθύνοvrαl, ανεξάρrηrα από
την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, και σε χρημαπκή ικανοποίηση λόγω ηθlκήs βλάβηs βάσει rηs διάrαξηs roυ άρθρου 932 ΑΚ. Η ωs
άνω ευθύνη roυ κράroυs έχει χαρακτηρισθεί ωs «ειδική αδlκοπραξiαJI•
Ζήτημα έχει τεθεί ωs npOS τη δυνατότηω αναιρεrιKoύ ελέγχου rηs κρίσηs
roυ δlKασrή ωs npOS ro ύψοs rηs εύλογηs αποζημίωσηs βάσει rηs αρχήs
rηs αναλογlκόrηrαs. Τέλοs τίθεrol ζήτημα συvrαγμαnκόrηrαs των διατάξεων οι OΠOίΕSπαρέχουν προνομιακή μεταχείριση roυ Δημοσίου ωs npOS
ro ύψοs rηs παραγραφήs rηs αξιώσεωs, την τοκογονία και την rρoπή rηs
καraψηφισrικήs σε αναγνωρlσrlKή αγωγή.

Αvτώvns Π. Αργυρόs
ΔΙΚΠΥόροs roυ Πανεπισrπμίoυ

Αθπνών

σπ ΒλάΒπs ιδιώσι από παράνoμεs πράξεls
ίων οργάνων του Δπμoσioυ ή των ΝΠΔΔ
κατά την ενόσκηοη rns δnμοσiαs εξουσiαs.
ΩS οδικοαροθο. κατά mv έννοια του άρθρου 932 τοψ ΑΚ νοείισι πάσα παράνομπ
πράξπ σορόλειψη, που γεwά υαωφέωοη
αποζnμιώσεωs7 και όχι μόνο n κατά ίΟ όρ-

r.

1. ΕlΟπγπση στο Εσισσψονικό Συνέδριο του ΝΣ:Κ
και του ΕΚΔΔ-Δελφαi 29.2.2008.
2. Περικλπs (Επιτάφιοs).

«Χρώμεθα

δε πολιτεία

ού ζηλούση

rous

των πέλas νόμοus ... lll

1. Η οστική ευθύνπ

ίου δημοσίου
1.1. Με ns δlΟίάξεls του άρθρου 105 του
Εισογωγικού Νόμου ιοψ Ασοκού Κώδικα,
ορίζετσι ότι «ΓIΟ υαρόνομσ πράξεls3 ή παρολείφεε ίων ορνόνων' του δπμoσioυ κστά
ίπν άσκπσn rns δnμόOlαs εξουσiαs που τουε
έκει ονστεθεί ίΟ δημόσιο ενέαιοι σε οηοόιμΙωσn, εκτόε αν n πράξπ ή n παράλΕ1ΨΠέγινε
κστό παράBασn διάωξns που υπάΡΧΕ1νια Χάριν του γενικού ουμφέροντοε>. Μαζ) με ίΟ δπμόσιο ευθύνεται EISολόκλπρον και ίΟ υαοίιιο
πρόσωπο, με τον επιφύλαξn ίων ειδικών διαίάξεων γισ mv ευθύνπ ίων Υπουργών».
Περαιτέρω, με ns δlΟίάξεls τοψ άρθρου 106
του ΕIοΝΑΚ ορίζεται ότι, οι σνωιέρω διστό-

ξεls εφσρμόζοντσι και γιο την ευθύνπ νομικών προσώπων δπμoσioυ δικαίου" από
πράξεls ή οσρολοψειε ίων οργάνων που
Βρίσκονται στην υππρεσiα τοιε.

3. Πρόκειται σερί «ειδικήε» οδικοηροξίοε και είναι
δυνατόν να υηωφεωθεί το Κράτοs, ανεξαρτπτωs
tns αποζημιώσεωs για αεριουσιοκή ζnμία και σε
κρτψοτική ικανοποίπσπ λόγω nelKnSΒλάΒπs(Βλ.
ΕρμΑΚ άρθρο 105 παρ. 68, Η. Κuριακόπαuλοs).
4. Κατά Μπαλή: «όργανον ο νόμοs θεωρεί πάντα
υπάλλπλο νομίμωs διατελούντα εν τπ υππρεσία
εν π διατελεί».
5. Η διάταξπ αποΒλέπει στπν προστασία του γενικού συμφέροντοs (α.κ. εσχάτns προδοσίαs, σιόσεωε κ.λπ.) Βλ. εκτενώs Α. Τσαμπάση, «Η έννοια
του γενικού συμφέροντοs κατά τπν εφορμογή
των άρθρων 105-106 ΕισΝΑΚ», ΕΔΚΑ 1990,659.
6. Βλ. ΑΠ 6212007. Τα ΝΠΔΔ για παράνoμεs πράξεls

Π παραλείψεls των οργάνων τουε κατά τπν άσκπση tns δτψόσκ» εξουσίαs που του έχει ανατεθεί,
ευθύνονται, ανεξάρτπτα από τπν αποζημίωσπ για
mv ηεριοασιοκή ζnμiα, και σε χρπμοοκπ ικσ ο. ποίπσπ, λόγω nelKIΊS ΒλόΒπs, Βόοο ιπs γMΚΉS
διατάξεωs του άρθρου 932 του ΑΚ. Ο nρoσ6oλλόμενοs στπν προσωπικότπτό τοο υnάλλnλos
ΝΠΔΔ, ουνεηείσ παρόνομπs παραλεi εωs
οργάνων του να τον τοηοθετέοοον στoυs n' α εs
επιλογπs προσωmκού, ώστε να ιφιθεi σm συνέχεια από τα αρμόδια όρ ανα εάν πρέπει α προαΧθεί σε ανώτερπ από εκεiνn rιou Kotέxει θέση,
δικαιούται να ζnιήoo xpπμαηκn ικανοποίπσπ,
λόγω tns πθlKΠsΒλάΒns που έχει τυχόν υποστεί,
εφ' όσον, μεταξύ των άλλων στοιχείων, ΕΠικαλεστεί και αποδείξει, όυ π ws άνω παράλειψπ οφείλεται σε υοσισόσιτσ των οργάνων του ΝΠΔΔ.
7. Η αποζημίωσπ εκ του άρθρου 104-105 ΕισΝΑΚ

1.2. Με το άρθρο 105 ΕIοΝΑΚ καθιερώνεται «ειδική σδικοηροξίσ» γιο την οερίοτω-

είναι «οαοάψίωσο δπμοσίου δικαίου» (Βλ.
ΕρμΑΚ άρθρο 105 παρ. 71: Η. Κυριακοποuλοs.)

θΠΔΔ 5/2008 - Ετοε 10

Α. ΑΡΓΥΡΟΣ

θρο 914 ΑΚ οδικοηρσθσ (Βλ Πarεράκηs, Η κρημστική ικσνοποίπσπ λόγω ne1KrlsBMBns, 1995, σελ. 253, 263, ΔεληΥιάwηs-Κορνηλάκηs, Ειδικό ΕνΟΧ1κόΠΙ, 1992, σελ. 290).
Η ύπαρξπ nelKrls ΒλάΒns διοσιοτώνετσι Βάσει των διδσνμάτων rns K01vrlSιιείροε και Ins λΟ'(1κήs8, και δεν σησιτείται να ισκθούν αποδείξε1S(ΔΕφΑθ 883/2000, ΔΕφΑθ 10131
1998, Δ1Δ1Κ1999, 686). Γ1'αυτό το λόγο μάλιστα n σκευκή
κρίσπ δεν ελέγκεισι ονσιρετικά? (Βλ Πarεράκηs, ανωτ. σελ.
262, ΔεληΥιάwηs-Κορνηλάκηs, ανωτ. σελ 297).
1.3. Γισ τπν θεσπιζομένn με το άρθρο 105 του Εισανωνικού
Νόμου του Αοτικού Κώδικα ευθύνπ του Δημοσίομ'? npos
αποζπμίωσπ από σορόνομσ!' πράξεls και οσρολείφευ ή
υλlκΈS ενέργειεε των οργάνων του κατά την άσκπσπ Ins
δnμόmαs εξουσίαs, n οποία έχει ανατεθεί σε αυτά, απαιτείται π πράξnU ή n παράλειψn13 ή n υλlκή14 ενέργεια των
οργάνων του Δπμοσίου να είναι παράνομπ15, δπλαδή να
οντίκειτοι σε κανόνα δικαίου, με τον οποίο προστατεύεται
ορισμένο ατομικό δικαίωμα ή συμφέρον (ΣτΕ 3587/1997,
3214/2004). Η θεσπιζομένn αστική ευθύνπ είναι οντικειμενική (ΑΠ 466/1969 ΝοΒ 18,50)16. Η καθιέρωση ονιικειμεVIKrlSευθύνns Βάσει του άρθρου 105 ΕIΟΝΑΚ έχει ws συνέιιεισ να μπν παρίσταται ανάγκπ να επικαλεσθεί ο ενάγων
και να αποδείξει πταίσμα του δπμοσίου οργάνου".
Απαραίτπτπ προϋπόθεσπ γ1Οτπν αποζπμίωσπ του ζημιωθέντοε είναι n ύπαρξπ αιnώδουs συνδέσμου 18 μεταξύ tns ζημίαs και του συμΒάντοs npos το οποίο ο νόμοs συνδέει τπν
υηωφέωοη npos αποζημίωσπ (ΑΠ 316/83, ΣτΕ 3423/1999,
ΣτΕ 2741/2000). Ειδικότερα όπωs δέκθοκε n νομολογία:
1.3.1. Η ευθύνπ npos αποζημίωσπ γεννάται όΧΙ μόνον από
τπν έκδοσπ μπ νόμψns εκτελεσιύε διοικιιτικήε πράξεωs ή
από τπ μπ νόμψπ παράλειψn εκδόσεωs τέτοισε πράξεωs,
αλλά και από μπ νόμψεs υλlκΈSενέργειεε των οργάνων του
Δπμοσίου ή από αορσλείφειε οφειλομένων νομίμων υλικών ενεργειών αυτών, εφόσον ΟΙ υλlκΈSαυτΈSενέργειεε ή
οορσλείφεσ ουνόστοντοι με τπν οργάνωσπ και λειτουρνίο
των δημοσίων υπnρεmών ι'Ίτων υπnρεmών νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου (ΑΕΔ 5/1995, ΣτΕ 3457/2003,
122412002, 1042/2007). Περωτέρω, κατά τπν έννοια των
ίδιων διατόξεων, ανεξάρτπτα από την αποζημίωσπ για τπν
οεριουσιακή ζιιμία, το δικαστήριο μπορεί να ειιιδικάσει
εύλογπ κατά τπν κρίσπ του κρημσιική ικανοποίπσπ λόγω
αθικήε ΒλάΒns, κατ' ανάλογπ εφσρμογή rns δ1Qτάξεωs του
άρθρου 932 εδ. γ' του Αστικού Κώδικα.
1.3.2. ΓεwάτΟ1ευθύνπ του Δημοσίου npos αποζπμίωσπ νιο
ζημία, n οποία οροκλόθηκε από τπν πλπμμελι'Ί εκτέλεσπ ,ή
τπν παράλειψπ εκτελέσεωs από τα όργανα του επlΒεΒλn~
μένου σ' αυτά εκ του νόμου κοθήκοντοε. Περσιιέρω, κατά
τπν έννοια Ins aums ws άνω διστάξεωε, n υηωφέωσα του .
Δημοσίου npos αποζημίωσπ αίρεται στπν περίπτωσπ που
θΠΔΔ 5/2008 - Έτοs 10

ΝΟΜΙΚΕΣ

ΣΥΜΒΟΛΕΣ

n νενεσιουρνόε Ins ζnμίαs πράξπ ή παράλειψπ ή υλική
ενέργεια ή παράλειψn υλlκήs ενέργειαs έλαΒε Χώρα κατά
παράΒασπ διατάξεωs, n οποία έχει θεσπισθεί αποκλειστικά
Χάριν του γενικού συμφέροντοs, όΧΙ όμωs και στπν περίπτωσπ που n ησρσβισσθείσσ διάταξn αποΒλέπει, παραλλήλωs με τπν προστασία του γενικού συμφέροντοs, και στπν
προστασία δικσιώματοε ή συμφέροντοε των κατ' ιδίαν προσώπων (Βλ ΣτΕ 28/2000, 3706, 3919/2001,307/2007).
1.3.3. Εάν κάιιοιο όργανο του Κράτουs απομακρυνθεi από
τπ δημόσιο υππρεσία εξαιτίαs παράνομns nράξεωs Ins
Διοικήσεωε. δικαιούται να αξιώσει από το Ελλnνlκό Δπ-

8. Όπωs προκύΠΤΕ1από τπ διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ, ο ιιροσδιορισμόε του εύλογου ποσού rns χρπμαπκπs ικονοοοιάσεωε σφέθηκε στην εκτiμηση του δικσσωρίου rns ouoias και η σχεπκπ
κρίοτι αυτού δεν οιιόκειισι στον έλεγχο του Αρεϊου Πάγου, αφού
ωσιμστίζετσι από την εκτίμοσ» ηρσνμοτικών γεγονότων και κωρίε
υπαγωγπ του πορiσματοs σε νομική έννοια, ώστε να μπορεϊ να νοπθεϊ εσφαλμένπ εφορμονό του νόμου. είιε ευθέωs είιε εκ πλαyiου
(ΑΠ 1177/2002),
9. Βλ. ΣτΕ 104212007 σντιθέτωε όμωs στην ΑΠ 132/2006, σύμφωνα με
την οποϊα δέχεται μεν, ότι ο αροοδιοριομόε του ποσού tns εύλογηs
χρημαπκπs ικονοοοιόσεωε λόγω nelKIΊS ΒλάΒηs, αφόνετσι στπν
ελεύθερπ εκτίμαοη του δικοσωρίοψ, που είναι αναιρετικά ανέλεγκτπ, οεροιιέρω θέτει ότι ο Άρειοs Πάγοs ερευνά την εφορμογό rns
apxns rns αναλΟγJκότηταs, ωs npos το ύψοs rns αποζ!1μιώσεωs. Με
έντονπ εαισσψονική κριτική για τπ ορθότητα rns Βλ. Σι. Πaιεράκη,
«Ζιιιήμοτο nelKIΊSΒλάΒns από τα σδικήμσιο τελούμενα δια των μέσων μαζlκπs επικοινωνiαs» ΕλλΔνη 48,12.
10. Βλ. Π. Πaυλόπauλοs, Η οστική ευθύνη του Δπμοσίου: 1986,
19898 ιομ Ι-ΙΙ- 2), Φ. Βεγλεριίs, Η διοικητική δικαιοσύνη υπό το
Σύνταγμα, 1960- 3), Β. Κaράκωσras, "Η nelKIΊ ΒλάΒπ σων πολlιειοκή οηοζομίωοιι» (ΔΦΝ 2004/17).
11. Παράνομπ είναι κάθε ηράξπ Π παράλειψn που οντιθσίνει στην
ορκή του κράτουs δικαίου και στπν αρχπ tns νομψότnταs (ΣτΕ
3587/1997, 2727/2003),
12. Ασοκειιοι διοικητική ατομική πράξπ δυσμενπs Π ευμενπs που
ονοκλόθηκε (Βλ. αναλυπκά: σε Επ. [πηλ/ωrόποuλο, ΕΥχΕ1ρϊδlO
2000.217 και Ν/κ. [οϊλεντάκη, "Η αγωγπ στπ Διοικητική Δισδικσσίσ σελ. 222 επ.),
13. 1) Σε παράλειψn έκδοσns διοικητικήε πράξns 2) σrπν παράλειψn
διενεργεiαs υλlκπs πράξns. Βλ. εκτενώs σε Π. Πauλόποuλοu, "Η
αστική ευθύνη του Δπμοσίου» σελ. 42 επ.
14. Όπωs Π.Χ.η εσφαλμένπ διάγνωσn οσθένεισε Π κσκή οδπγπσπ (ΑΠ
908/1990, ΑΠ 251/1974).
15, Βλ. [raσιvόποuλοs,
1954.

Αστική ευθύνπ του Κράτουs (1951), ΑΠ 4201

16, Βλ. Για τπν περϊπτωσπ διαφθοράs των οργάνων του Δπμοσίου σε
Δ. Ρά/κοu, "Η αστική ευθύνπ του Δπμοσίου των ΝΠΔΔ και των
οργάνων τous, γιο πράξεls διαφθοράε». Τψ. Τομ. Κ. Μπέη, τομ.
50S σελ, 3784-5.
17, Βλ. "Δικαιούχοι οηοάιμιώσεωε κατά το άρθρο 105 ΕIοΝΑΚ» Μελέτπ του Κ. Β. Χιώλοu, Δ.Ν., δημοσιευμένη ~O ΑρΧΝ 2006,567.
18. Εϊναl ζ!Ίτπμα πραγμαπκό και αποδεικνύεται με κάθε νόμιμο aποδεικτικό μέσο,

ΝΟΜΙΚΕΣ

ΣγΜΒΟΛΕΣ

Η ΑΙΙΩΣΗ ΧΡΗΜΑΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΛΟΓΩ ΗθlΚΗΣ ΒΜΒΗΣ

μό010 απoζnμIωσπ npos οηοκστάστοσο Lns ζnμfαs, τπν
οηοίσ υπέστπ εκ του ότι κατά τη διάρκεια Lns παράνομns

απομακρύνσεώs τ:ου από τπν υππρεσfα δεν εισέαροξε το
σύνολο των σηοδοκών που θα εισέιιρσιτε. αν δεν είχε απομοκρυνθεί παρανόμωs. Στο σύνολο δε των σιιοδοκών αυτών περιλαμΒάνονται και τα πάσns φύσεωs και οισσδήηοτε
μορφήε επιδόματα, τα οηοίσ κατοθάλλοντοι στα όργανα
του Κράτουs που Βρίσκονται σε ενεργό υππρεσfα, έστω
και αν τα επιδόματα αυτά συναρτώνται, είτε κατά το νόμο
είτε κατά τπ φύσπ τ:ous, οροε ενεργό υππρεσfα, υπό μόνπ
τπν προϋπόθεσπ ότι κοτοθάλλονται παγfωs και κατά τακτά
κρονικά διοστήμστσ σωυε τελούνιεε σε ενεργό υππρεσfα
(Βλ ΣτΕ 1553/2006 7μελούs, 3771. 2431/2004, 3303/2001,
2171/2000, και 357012003, 91512001, 52012007).
1.3.4. Υφίστστσι ευθύνπ τ:ου ΕλλnV1κού Δπμoσfoυ npos
απoζnμIωσπ, κατ' εφαρμoγι'l του άρθρου 105 τ:ου Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικοε, από τπν εκ μέρουs Lns
Ελλnνlκι'ls Πολιιείοε νομοθέτπσπ διο των αρμοδίων, κατά
το Σύντ:αγμα, οργάνων Lns n εκ Lns παραλεfψεωs των οργάνων αυτών να νομοθετήσουν, όταν από την νομοθέτπσπ ι'l
μπ γεννότοι οντίθεσο σροε τουε υπερκεfμενουs και επικρατ:oύντ:ΕSκσνόνεε δικαίου, όπωs είναι οι διεθνεis Συνθι'lKΕS19
και οι δlΟτάξεls τ:ου Συντ:άγματ:οs (Βλ ΣτΕ 3587/97, 11411
99, 5/2001). Η παραΒιασπ συτό δημιουργεί οντικειμενική
ευθύνπ npos απoζnμIωσπ τ:ου Δπμoσfoυ από ns δlΟτάξεls
τ:ου άρθρου 105 ΕIοΝΑΚ (Βλ ΑΠ Ολ 13/1991. ΣτΕ 35871
1997, 114111999). Από τ:ο συνδυασμό των διαιόξεων των
άρθρων 105 ΕIοΝΑΚ, 914, 298 και 937 ΑΚ προκύπω ότι
επι σδικοορσθοε από mv εκδήλωση του ζnμlOγόνOυ γεγονότ:οs γεννιέται υπέρ εκείνου που ζπμιώθπκε αξιωσπ σηοζnμfωσns νισ όλn, ΚΟ1τπ μέλλουσα, πρoBλεπτι'l, κατά τπν
συνι'lθπ ηορείσ των πραγμάτων ζnμfα (Βλ ΑΠ 1921/1988
ΝοΒ 1989,1035, ΑΠ 317/1958, ΝοΒ 1958,980, και ΑΠ 3161
1986 ΝοΒ 1987,26). Προκεψένου σερί σδικοαρσθοε που
δημιουργεί παράνομπ κατόστσσο, n διόρκειο Lns παράνομns αυτή κοτάσιοσαε δεν ονάγετοι oτous όρουs υπό τ:ous
onofous γεννιέται το δικαίωμα αποζnμfωσns, αλλά έχει σπμασfα μόνο για τ:ον οροσδιοριομό του ποσού Lns αποζπμfωσns. Συνεπώs υφίσταισι μια και όΧΙ αερισσότερεε κατ'
εξακολούθπσn (παράνoμεs) πράξεls (Βλ ΑΠ 317/1958).
Εξάλλου κατά τον έννοια Lns δlΟτάξεωs τ:ου άρθρου 105
ΕισΝΑΚ n ευΟύνn τ:ου Δnμοσfου καλύπτει κάθε θετική n
οηοθευκή ζπμια τ:ου ζnμιωθέντοs από την παράνομn δρασιηριότητσ των οργάνων τ:ου Δπμoσfoυ καθώs και κρτψστική ικονοηούιοη λόγω nelKι'ls ΒλάΒπs (Βλ ΣτΕ 2643/1998
ΕΔΚΑ 1998,347). Το Δικοσιόριο δύναται, αφού εκτιμόσει
τ:α υπόψn του τιθέμενο πραγμαnκά ηεριστστικά, τ:ο Βαθμό
του πτ:αfσματοs, το εfδοs Lns σροσθολόε. τον περιουΟ1ακή και κοινωνική κοτάοτοσο των μερών κ.λπ. και με Βάσn
τ:ous κονόνεε Lns κοινήε πεfραs και λογlκι'ls να επιδικάσει

τπ κρτιμοτική IKavonofnon, καθορfζοντ:αs συγχρόνωs ΚΟ1
το ποσό που θεωρεί εύλογο (Βλ ΑΠ 1577/1988).
1.3.5. Κατά ουνέσεια, από την εφορμονή εκ μέρουs των οργάνων τ:ουΔnμοσfου διοτάξεων rns οολεοδομικήε νομοθεσfas ονιίθειων στο άρθρο 24 του Συντ:άγματοs, διατάξεων
που θεοηίζουν γενικώε τ:ous όρουs και LISηροϋοοθέσειε
ανεγέρσεωs των οικοδομών και κατά τούτο εξυπnρετ:ούν
το δημόσιο συμφέρον, αλλά παραλλΓιλωs παρέχουν και σε
κάθε ενδιαφερόμενο το δικσίωμο να λάΒει άδεια οικοδομι'ls υπό ns ηροϋηοθέσειε και όρουs που τάσσουν οι διατάξεls αυιέε, γεwάται αξfωσn σε Βάροs τ:ου Δπμoσfoυ npos
αποκατάστασn Lns ζnμfαs που οροκσλείτοι στο δικαιοωω
από παράνoμεs πράξεls ι'l παραλεfψεlS των οργάνων του
(Βλ ΣτΕ 282912005, πρΒλ και 1920/1993, 104712007).

2. α) Η πρoσιασiα Ins προσωπικότ:nτ:αsΒ) Η αξίωσπ κρημστικήε ικαvοποιι1σεωs
λόγω ηθικήε ΒλάΒnsγ) Το ιιεριεκόμενο αποζnμiωσns
Από ns διατάξειs των άρθρων 105 και 106 του ΕισΝΑΚ,
προκύπτει ότι τ:ο Δημόσιο και τα νομικά πρόσωπα δnμοσfoυ δικαίου, για παράνoμεs πράξειs n παραλεfψειs των
οργάνων τ:ous κατά την άσκnσn Lns δημόσισε εξουσfαs που
τ:ous έχει σνσιεθεί ευθύνονται, ανεξάρτnτ:α από την απoζnμfωσn για την αεριουσιοκή ζnμIα, και σε κρημστική ικαvonofnon, λόγω neIKι'ls ΒλάΒns, Βάσει Lns γενικns δισιόξεωs του άρθρου 932 τ:ου ΑΚ, n οηοίσ παρέχει χρnμαίlΚι'l
IKavonofnon σε κάθε οερίοτωοο neIKns ΒλάΒns, δnλαδn
και ότ:αν αυτ:n οροέρκετσι από οηοισδήηοιε οδικοορσθα,
έστω και αν ουιή σφέφετσι κατά (ns οεριουοίσε (Βλ ΑΠ
Ολ 812/1980). Εξάλλου, οι διατάξεls για την ηροσιοσίσ
του δικσιώματοε Lns προσωπικότnτ:αs ίων άρθρων 57 και
59 τ:ου ΑΚ ορίζουν ότι ο προσΒαλλόμενοs παράνομα σmν

19. Βλ. m ΣτΕ 909/2007, Eυθύνrι του δπμoσioυ σε απoζnμίωσπ κατά
το άρθρο 105 ΕισΝΑΚ. Προϋnοθέσειs BEμEλiwanstns ευθύνns σε
περίπτωσπ ψήφισns νόμου ή παράλειψns νομοθέmσns από το αρμόδια όργανα. Κύρωσπ tns διεθνούs σύμΒασns για τπν οδική οήμανσπ και σnματοδόmσn παυ υπεγράφπ στπ BιΈWπτο 1968, με το
Ν 1604/1986. Οι διατάξειs των εδ. γ και δ' tns παρ. 1 του όρθραυ
11 του Ν 2696/1999, επιφέπoυσεs κατ' αρχήν τπν εγκοτάστοσα
διαφπμίσεων επί του οδοσφώματοs και των πεζοδραμίων οδών
εντόs κατοικπμένων περιοχών, οντίκειντσι στην ανωτέρω Διεθνή
ΣύμΒασπ και είναι ανίσxυρεs. Υπαχρέωσπ των ΟΤΑ και tns κρστιKhS Διοίκnσns για αφαίρεσπ, εξάλειψπ ή θέσπ εκιόε λειτουργiαs
παράνομων διαφπμιστικών πινακίδων. θανάσιμοs τρουμοτιομόε
οδπγού οοτοκινότου λόγω πρόσκρουσns αυτού στπν τσιμεντένια
Βόσπ διοφομκπικήε πινακίδαs. Περιστατικά. Μπ νόμιμπ n κρίσπ
tns προσΒαλλόμενns απόφασns άτι n πινακίδα αυτή είχε νόμιμα
τοποθετπθεί και δεν υπήρχε ευθύνπ του δπμoσioυ σε απoζnμίωσπ. (Η απόφασπ δπμοσιεύεται στο παρόν ιεωωε, σελ. 568).

θΠΔΔ 5/2008 - Έτ:οs 10

Ι

Α. ΑΡΓΥΡΟΣ

ΝΟΜΙΚΕΣ

προσωπικότητά του έχει δικαίωμα να απαιτήσει να αρθεί η
οροοθολό και να μην εαοναλοφθεί στο μέλλον, κωρίε να
αποκλείεται να αξιώσει και αΠOζnμίωση20, σύμφωνα με τιε
διατάξεls για us οδικοαρσθεε. Ειδικότερα:
2.1. Η προσωπικότητα αποτελεί τα πλέγμα των αγαθών
που συνθέτουν την υπόσταση ενόs προσώπου, με το οποίο
αυτά είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένα (Βλ ΓεωργιάδηΣroθόπουλου Αστικώs Κώδιξ Ιενικσί Αρκαί άρθρο 57, Ι
αριθμόs 1, σελ 99). Η προσωπικότητα προστατεύεται από
το άρθρο 5 παρ. 1 του Συντάγμστοε. Δικαίωμα επί tflS προσωηικότυτσε αυτού στην έκφονσο lflS αίοιεωε. tflS υπολήψεωs, του επαγγέλματοs, του μέλλοντοs και των λοιπών
άυλων αγαθών που του αναγνωρίζονται έχει και το νομικό
πρόσωπο (βλ Σημαvrήραs, ϊενικοί Αρκσί, Ημιτ. Α, αρ. 538,
ΑΠ 182/1967 ΝοΒ 16,46 ΕΑ 6338/1981 ΝοΒ 29,1412) και
συνεπώs σε περίπτωση προσΒολήs lflS οροσωηικόσιτάε
του σε οποιαδήποτε από αυτΈS τιε εκφάνσειε με κάποια
παράνομη ενεργεία, δικαιούται, σύμφωνα με τα άρθρα
57 και 59 ΑΚ, να απαιτήσει την άρση tns οροσθολόε και
την παράλειψη aUInS στο μέλλον (ΑΠ Ολ 812/1980 ΝοΒ
29,79) κωρίε να απαιτείται η συνδρομή υπαιτιότηταs του
προσΒάλλοντοs (ΕΑ 3962/1982 ΕλλΔνη 23,489) καθώs και
με συνδρομή και του στοιχείου tns υπαιτιότπταs του τελευταίου, την ικσνοηοίιιοη lns nelKriS ΒλάΒηs την οποία υπέστη από την παράνομη οροοθολό (Βλ ΑΠ 849/1985 ΝοΒ
34,836 ΕΑ 401/1986 ΕλλΔνπ 27,508 ΕΑ 6338/1981) που
μπορεί να συνίσταται εκτόε από δημοσίευμα ή οτιδήποτε
άλλο επιΒάλλεται από tlS ηερισιάσειε και σε πληρωμή χρηματικού ποσού (Βλ. ΕΑ 6338/1981). Εξάλλου, π χρηματική
ικανοποίηση, που προΒλέπεται από το νόμο σε ορισμένεε
μόνο αεριοτώσε» μεταξύ των οποίων και επί rnS κατά τα
ωs άνω οορόνομω και υησίτισε οροοθολύε lflS προσωπlκότοτσε (Βλ άρθρο 59 ΑΚ) ωs μορφή αποζnμιώσεωs npos
σηοκστόστσοη ms εηερκόμενηε στην ηθική πνευματική
και σωμστική ουνκροωοα του ΒλαΒέντοs nelKriS ζnμίαs,
μολονότι είναι και ουιό «οαοόψίωσο» κοροκιηρίζετσι ωs
χρηματική ικονοηοίαοη-! οροε διάκρισή lflS από την οσοζnμίωση για την αποκατάσταση ms υλlκήs ζnμίαs, η οποία
επέρχεται στην αεριουοία του ΒλαΒέντοs (Βλ Παν. Ζέπου
Ενοκικόν Δίκαιον, Γενικό Μέροs, 1975, άρθρο 932, 933
παρ. 4, σελ 917-918).
2.2. Κατά μεν το άρθρο 299 ΑΚ, για μη περιουσιακή ζημία οφείλετοι κρομστική ικσνοηοίυοη του παθόντοsΠ, στιε
περιπτώσεls23 που ορίζει ο νόμοs, κατά δε το άρθρο 932
ΑΚ ((Σε περίπrωση αδικοπραξίαs, ανεξάρrηro από (ην αποζημίωση για (ην περιουσιακή ζημία, ro δικαστήριο μπορεί
να επιδικάσει εύλογη καrά (ην κρίση roυ XρημαrιKή ικανοποίηση λόγω ηθικήs βλάβηs. Αυrό ισΧύει ιδίωs για εκείνον
που έπαθε προσβολή

rηs υγείαs, rηs rψήs ή rηs αyvείαs

roυ ή σrερήθηKε [ην ελευθερία
θΠΔΔ 5/2008 -Έτοs 10

roυ. Σε περίπrωση θανά-

rwoηs προσώπου η χρημαrιKή
να επιδικαστεί

σrην οικογένεια

ΣΥΜΒΟΛΕΣ

αυrή ικανοποίηση

μπορεί

roυ θύμαros λόγω ψυχικήs

οδύνηs».

Από τιε ανωτέρω διατάξειs συνάγεται ότι καθιερώνεται γενική σρκή του δικαίου εφορμοζόμενη από τα δικαστήρια
πάσηs δικσιοδοσίσε. Επί πλέον δε συνάγεται ότι π σχετική
αξίωσπ για χρηματική ικανοποίηση λόγω nelKnS ΒλάΒηs
είναι ανεξάρτητη από την οντίστουω αξίωση οροε αποζημίωσπ του παθόντοs. Ο παθών μπορεί, κατ' εηιλογήν του24,
ν' ασκήσει μόνο το δικαίωμά του για χρηματική ικανοποίηση λόγω nelKriS ΒλάΒηs2S.
Ηθική ΒλάΒη είναι η μη περιουσιακή ΒλάΒη η εσερκόμενη στην ηθική, πνευματική και σωματική ουγκρότοσο του
αδlκηθέντοs26. Η ψυχική οδύνη, αποτελεί μορφύ tns ηθιKnS ΒλάΒηs και πρόκειται για τον ψυχικό πόνο που υφίστστσι το άτομο από την οροσθολό εννόμου αγαθού δικού
του ή τρίτου προσώπου μετά του οποίου συνδέεται στενά.
Προϋηοθέσειε

ms δυνατότnτοs εηιδκάσεωε

χρηματικήs

ικσνοηοίασι» λόγω ιιθικήε ΒλάΒηs είναι:
α) αδικοπραξία β) πθlκή ΒλάΒη γ) αιιιώδηε συνάφεια μεταξύ nelKriS ΒλάΒns του ζημιωθέντοs και tns αδίκου συμπεριφοράs του οδικήοσντον".
Έτσι: Ι) οαοάιμίωσ« χωρεί, γενικώε, όπου υπάρχει παράΒοσο του νόμου (υησίτιοε ή αντικειμενική (ΑΚ 91428, επ).

20. Βλ. απόφασπ: Β2012000 ΔΠρθεσσαλονiκπs αλλά και ΣτΕ 34631
2006.
21. Βλ.Σ. Πarεράκηs, Η κρτψστική ικσνοσοίσσα λόγω nelKhSΒλάΒηs,
2001, σελ. 230-240.
22. Βλ: [. Πarεράκηs, Ζοτήμστο nelKhS ΒλάΒηs από αδικι'ιματα τελούμενα δια των μέσων μαζικήs ειυκοινωνίο. ΔJνη 2007,1.
23. Βλ. ΑΠ 37/1967.
24. Κauκάs 932-933 παρ. 2.
25. Βλ.!. Κaράκωστas, Ικονοσοίασο rns μη αεριομσισκήε ζημiαs και
νομολοyiα ΝοΒ 34/1986, 13Β5.
26. Κατά τον Α. ΓεωΡΥιάδη στο Ενοχικό δίκαιο, γενικό μέροs, 1999,
σελ. 611, ηθική ΒλάΒη είναι η μη αποτιμητή σε χρήμα ζημια, που
υφίστατοι το πρόσωπο από την αροσβολό των εννόμων αγαθών
του, τόσο περιουσιακών, όσο και μη περιουσιακών, δηλαδή αγαθών rns οροσωοικόωτοε του.
27. Που αποτελεί στοιχείο που κρίνει κατά nayia νομολοyiα το δικαστήριο rnS ouσias και όΧΙ ο ονσιρετικόε δικοσιήε. Βλ. όμωs στην
ΣτΕ 909/2007 «...Ούτε είναι νόμιμπ η σκέψη περί αποκλεισμού
του αιuώδουs συνδέσμου, δεδομένου όα η παράνομη αορόλειψπ rnS διοικήσεωε να οαομακρύνει την διοφτψιοτική πινακίδα
και η διατι'ιρπσπ aurhS στη ουγκεκρψένη θέση (και συναφώs π
πρόσκρουση) σηοτελεί αρόσφορσ σιτίσ για την επέλΕυση του ζημιογόνου αποτελέσματοs...»
28. Κατά τη διάταξη ΑΚ 914 «ο παρά τον νόμο ζημιώσαs άλλον υπαιriws δικσιούτσι E1Sαπoζnμίωσιν» βλ. ΕρμΑΚ σε Λιrζερόποuλο υπ'
αρθ. 297-300, Μπαλή, Γενικαι Αρχαί παρ. 171.

ΝΟΜΙΚΕΣ

ΣΥΜ80ΛΕΣ

Η ΑΙΙΩΣΗ ΧΡΗΜΑΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΛΟΓΩ ΗθlΚΗΣ ΒΛΑΒΗΣ

Π) κρημοτική ικανοποίηση λόγω ιιθικήε ΒλάΒηs χωρεί
μόνον σε εKείνΕSIJS ηεριαιώσειε που ρητά μνημονεύονται
από τον νόμο, όπωs στσ άρθρα: 57, 58, 5929 60, 299, 914,
929, 930, 932 ΑΚ Κ.λπ.3Ο•
Το δικοσυιριο για τον υπολογισμό Ins χρημαηκι'Ίs ικσνοποιι'Ίσεωs θα λάΒει υπ' όψη του το σύνολον των αεριοταυκών Ins συγκεκριμένηε περιπτώσεωs. (Βλ. Ζέπο, Ενωοκόν
Δίκαιον, ΙΙ, σελ. 758/9).

3. Η Ευθύνη του κράτουs ωs «ειδική
αδικοπραξία»
Η ευθύνη τ:ου Κράτ:ουs από τιε διατάξεls τ:ου άρθρου 105
ΕισΝΑΚ έχει χαρακτηρισθεί ωs «ειδlκι'Ί αδικοπραξία» και
κατά ίΟ άρθρον 932 ΑΚ και σων περίπτωση αυτι'Ί χωρεί
κρημστική ικανοποίηση λόγω neIKnSΒλάΒηs, όπωs παγίωs
δέκετσι η νομολογίσ":
3.1. Αιιόφοσο ΣτΕ 1042/2007 (θΠΔΔ 2008,453): Ευθύνη
του Δπμοσίου σε οηοόψίωσα κατά το άρθρο 105 του
ΕισΝΑΚ. Προϋποθέσειs θεμελίωοηε Ins ευθύνηε. Μπ νόμιμπ παράλειψη έκδοοηε διοικητικύε πράξηs ι'Ίμη νόμψεs
υλlKΈSενέρνειεε των οργάνων του Δημοσίου. Επιδίκαση
σω (JΊμιωθέντα εύλογηs κρημοτικήε ικσνοαοηιοιιε λόγω
neIKnS ΒλάΒηs ι'ι ψυχικι'ιs οδύνηε. Η κρίση τ:ου δικσσωρίου για την επέλευση Ins neJKnSΒλάΒηs και ο ηροοδιορισμόε του ποσού Ins κρηματικήε IKavonolnans δεν ελέγχονται αναιρετικά. θανάτωση προσώπου από ασωνομικό
όργανο κατά την εκτέλεση Ins unnPEaias τ:ου. Η οκευκή
πράξπ είναι παράνομη και τ:οΔημόσιο, οφείλει να καταΒάλει σων οικογένεια του θύματ:οs κρημοηκή ικανοποίηση
λόγω ψυχικι'ιs οδύνηε.
3.2. Αηόφσοη ΣτΕ 1915/2007 (θΠΔΔ 2008,496 περιλ.): Ευθύνη του Δημοσίου σε απo(JΊμίωση κατά τ:ο άρθρο 105
του ΕισΝΑΚ. Τι οεριλαμβάνει n αποζημίωσπ. ΒλάΒη του
σώματ:οs ι'ι Ins UYEias φυmκού προσώπου. Δικαιοωωε
Ins σοοόψίωσοε και τι αυτι'ι περιλαμΒάνει. Τι λογίζεται ωs
διαφυγόν κέρδοs και πότε είναι ορισμένη η σκετική αγωγι'Ί. Πρόσθετα αποζημίωση κατά τ:ο άρθρο 931 ΑΚ. Πότε
έχει αξίωση απο(JΊμίωσηs ο εμμέσωs ζημιωθείs. Επιδίκαση στον παθόντα κρημοτικήε ικσνοηοίοσοε λόγω nelKnS
ΒλάΒηs. Πότε η σκετική κρίση του δικασιπρίου ελέγχεται
αναιρετικά και έκτσσο του ελέγχου. Ο εμμέσωs (JΊμιωθείs
τρίιοε δεν έχει τέτοιο αξίωση. Τραυμστισμόε στρστιώτο
κατά την εκτέλεσπ οικοδομικών εργαmών σε στρατιωτική
λέσχη. Περισιοτικά. Ανεπαρκώs σιτιολογημένη η απόρριψη του κονδυλίου για διαφυγόντα κέρδπ του παθόντοs,
αφού δεν συνεκτιμι'Ίθπκαν τα πτυχία που αυτόs κατείχε. Για
τπν έναρξπ Ins τοκογονίοε αρκεί n γένεσπ επιδικίαs με τπν
άσκπσπ αγωγι'ιs, ονογνωρισιικήε ι'ι κοταφηφιστικήε.' Δεν

δικαιούνται κρημστική ικσνοηοίοοη λόγω nelKnS ΒλάΒηs
οι YOVEiSτου ιισθόντοε.
3.3. Αιιόφοοη ΔΕφΑθ 108112007: Ευθύνη τ:ου Δημοσίου
κοι των ΝΠΔΔ σε αηoζημίωσn κατά τα άρθρα 105 ΚΟ1 106
του ΕIΟΝΑΚ. Προϋηοθέοεε θεμελίωοηε Ins ευθύνηε. Σε Ό
ουνίσωται η υποχρέωση ms Διοίκηοη; να ουρμορφώνετσι
npos τιε οκυρωυκέε οηοφόοειε τ:ου ΣτΕ ι'Ί τοψ Διοισιτικού
Εφετείοιι Κρίσιμο το σνυκεψενο ms οπαγγελομένηs σκύρωσοε. Αν η διοικητική ηράξη ακυρώθπκε νιο πλημμέλεlΕS
InS σισολογίοε. η Διοίκηση μοορεί να επαναλάΒει τπν κρίση
Ins αναδρομικά και να εκδώσει όμοια πράξη νόμιμα αιτιολογημένη. Η νέα κρίση InS Διοίκησω πρέπει να μην έρκετοι
σε αντίθεση με IIS κρίσειε ms σκυρωυκήε οηόφοοηε και εκφέρετοι ενόψει όσων ίσχυαν κατά το χρόνο που εκδόθηκε η
πράξη που ακυρώθηκε. Η ανωτέρω ευθύνη γισ οηοωμίωοη
είναι σντικεψενική και ουνίστατσι σε οηοκστάστσοη θετικήε
ι'Ί οιιοθετικήε (JΊμίαs και σε κραμσοκή ικανοποίπσπ λόγω
nelKnS ΒλάΒηs. Με τιε αναφερόμενεs σmν ένδικη υπόθεση σοοφάσειε του ΣτΕ και τ:ου Διοικητικού Εφετείου σκυρώθπκαν κατ' επανάληψη οι αποφάσειs τ:ου ΟΑΕΔ, με !1S
οηοίεε ηροήκθησσν σε θέση Διευθυντι'Ί ΚΟ1 προϊσιαμένου
συνάδελφοι τ:ου, κατά παράλειψπ τ:ου ιδίου, κωρίε όμωs να
διααιστωθεί υηέρβαοη των άκρων ορίων όισκριυκήε ευκέρεισε από m διοίκηση τ:ου Οργανισμού. Δεν προκύπτει
άρνηση ι'Ίπαράλειψη ms Διοίκησηs να συμμορφωθεί με τIS
δικσσσκέε σηοφόσειε και εκδίδονται νέεs πράξειs με όμοιο
npos τιε σκυρωθείσεε περιεχόμενο με αναδρομικι'Ί ισχύ. Δεν
τεκμαριώνεται παρανομία των οργάνων τ:ου ΟΑΕΔ και υποχρέωση npos αποζημίωση, και ορθά οιιερρίφθη η αγωγι'Ί.
3.4. Αηόφσσυ ΔΠρΑθ 1445/2007 (ΔιΔικ 2007/514) Δι καστικοί λειτ:ουργοί και σηοδοκέε αυτών κατά τα οριζόμενα
στο Σύνταγμο. Χορήνησο στον πρόεδρο Ins εθνικήε ειη29. Από τα άρθρα 57 εδ. α', 59 εδ. α' και 932 ΑΚ, σε συνδυασμό και
npos τα άρθρα 361, 362, 363 και 367 ΠΚ, συνάγονται τα έξήs:

ΌποlΟSπαράνομα προσΒάλλεται στπν προσωπικόmτά του, νοούμενπ ωs το προστατευόμενο από το Σύνταγμα (άρθρ. 2 παρ. 1)
πλέγμα των αξιών που απαρτiζoυν τπν πθlκή υπόστασπ του ανθρώπου, και ειδικότερα προσΒάλλεται στπν προστατευόμενπ από
το Σύνταγμα (άρθρ. 5 παρ. 2 και 9 παρ. 1), από τπν Ευρωπαϊκή
ΣύμΒασπ για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ, ΝΔ 53/1974,
άρθρο 8) και από το Διεθνέε Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά
Δικαιώματα (ΔΣΑΠΔ, Ν 2462/1997, άρθρα 17 και 22), τιμή του ή
τπν υπόλπψή του και μάλιστα εκείνπ που σχετίζεται με τπν ιδιωτική ή τπν οικογενειακή ζωή του, με συκοφαντία ή δυσφήμοοιι ή
εξύ8ρισπ, έχει δικαίωμα να ζητήσει να αρθεί π σροοβολό και να
μπν επαναλπφθεί στο μέλλον. Σε περίπτωσπ που προαναφερόμενπ οροσθολή υπήρξε και υπαίτια, το δικαστήριο μπορεί επιπλέον,
αφού λάΒει υπόψπ το είδοs tns προσ80λήs, να καταδικάσει τον
προσΒολέα να ικανοποιήσει τπν πθlκή ΒλάΒπαυτού που έχει προσΒλπθεί (ΑΠ 854/2002, Συντ. 1/2.003).
30. Βλ. Κauκάs 932-933 παρ. 2.
31. Βλ ΑΠ 854/1954.

θΠΔΔ 5/2008 - 'Eτos 10

Α. ΑΡΓΥΡΟΣ

τροηόε τπλεπικοινωνιών και τωωδρομείων οηοδοκών
ανώτερων αυτών που καταΒάλλονταν στουε προέδρουs
των ανώτατων δικαστπρΙων. ΥπολογlΟμόs tns δισφοράε
των σιιοδοκών που πρέπει να καταΒλπθε! στουε δικσστικούs λεnουργούs ώστε να εξισωθούν με ουτέε του προέδρου tns ΕΕΠ. Η ασρανρσφή tns σκετικήε αξiωσns των
δικαστικών λειτουργών είναι nEvtaEιIis και όΧΙ διετήs.
Έναρξπ tns οορονροφάε. Άσκηση ονσγνωρισυκήε αγωγήs
και υηολονισμό, τόκων υηερημερίσε. Εφαρμοστέο το εκάστοτε ισχύον ειυτόκιο υηερημερίσε και όΧΙ το προΒλεπόμενο στο άρθρο 21 του ΚΝΔΔ. Πσρσνομίσ των οργάνων
του δημοσίοα και εοιδίκσοη στο ζημιωθέντα και εύλογηs
κρημσυκήε ικονοηοηιοηε λόγω προσΒολήs οροσωιιικότητσε. Κριτήριο που λαμΒάνονται υπόψη.
3.5. Αοόφσσα ΣτΕ 1410/2006: Ασφόλισα κοινωνική. Ταμείο Προνοίσε Δπμoσiων Υπαλλήλων. Προϋποθέσειs κοphynans στουε οσφσλισμένοιε εφάπαξ Βοηθήμστοε. Τα
αρμόδια όργανα δεσμεύονται από t:nv πράξη κανονισμού
tns σύνταξns και ns οριστικέε αποφάσειs του Ελεγκτικού
Συνεδρίου ωs npos το χρόνο, τη φύσπ tns οηηρεσίοε, το
ύψοs των αποδοχών και τον τερματισμό tns συντάξψηs
υηηρεσίσε. Ανακαθορισμόs tns σύνταξns με απόφασπ του
Ελενκτικού Συνεδρίου και ανακαθορισμόs και του εφάπαξ.
Αν τα οσφολιουκά όργανα αρνπθούν ή καθυστερούν να
εκδώσουν τπ σχετική πράξπ ανακαθορισμού, ο ασφαλισμένοs μαορεί να οοσιτόσει και διαφυγόν κέρδοs, όπωs n
απώλεια τόκων από την κατάθεσπ του συμπλπρωμαοκού
ποσού σε τράπεζα. Επιδίκασπ κρημσιικήε IKavonoinans
λόγω neIKhS ΒλάΒns και αροσβολό tns προσωπικότnταs
του ασφαλισμένου. Η κρίση ότι ο σνσιρεσείων δεν είκε
οαοοτεί πθική ΒλάΒπ δεν ελέγχεται αναιρετικά.
3.6. Απόφασπ Στ-Ε2796/2006 (θΠΔΔ 2008,595): Ευθύνπ
του Δπμoσioυ σε απoζημIωσn κατά τα άρθρα 105 και 106
του ΕισΝΑΚ. Οι αναφυόμενεs διαφoρΈS είναι διοικητικέε
διαφoρΈS ouσias και υπάγονται σm δικαιοδοσίσ των διοικουκών δικασυιρίων, εκτόε αν οι πράξειs ή παραλεiψειs ή
οι υλΙKΈSενέργειεs συνάπτονται με τον ιδιωτική δισκείριοη
του Δπμoσioυ κ.λπ. ή οφείλονισι σε προσωπικό πταίσμα
οργάνου ενεργόσοντοε εκτόε του κύκλου των υππρεσιακών του καθηκόντων. Δικοιούκοε tns αποζημiφσηs είναι ο
άμεσα ζnμιωθείs. Τι περιλαμΒάνει η απoζημίωσn. Ο έμμεσα
ζnμιωθείs δικαιούται αποζημιωσπ μόνο αν αυτό προΒλέπετω ειδικά από διάταξπ νόμου. Εηιδίκσοη χρnμαηκήs ικανοnoinans λόγω neIKIis ΒλάΒns. Η κρίσο του δικσσσιρίου ms
ouσias για το ύψοs tns αποζημiωσns autIis δεν ελέγχεται
αναιρετικά. Εοιδίκσοη auths μόνον στον ίδιο τον οσθόντσ.
Βσρύτοτοε τραυμστισρόε προσώπου και ευθύνπ του πανεαισυψίου. αφού n εποπτεύουσα το εργαστήριο δεν tns είχε
Επισημάνει τον κίνδυνο έκρnξns και δεν ήταν παρούσα όταν
γινόταν το πεiραμα. Συντρέχον οτσίσμο και tns παθούσαs.
θΠΔΔ 5/2008 - Ετοε 10

ΝΟΜΙΚΕΣ ΣγΜΒΟΛΕΣ

Περιστατικό. Δεν υποχρεούται ο νομοθέτυ να θεσπίσει
αποζημιωσπ tns έμμεσns neIKhS ΒλάΒns των γονέων σε
περίπτωσπ τρσομοτισρού του ενήλικου τέκνου τοιε. Δεν
παραΒιάζεται κάποια διάταξπ του Συντάγματοs ή Διεθνών
ΣυμΒάσεων. Δεν επιδΙΚάζεται οηοόψίωσα σm μπτέρα tns
παθούσαs για m διακοπή λειτουργίαs του κοτσσσψοτόε ms
κατά m διάρκεια νοσnλεiαs tns κόρτιε ms.
3.7. Απόφασπ 13/2006 ΕιδΔικ άρθρου 88 παρ. 2 Συνι. (ΝοΒ
2007,471): Δικοιοδοοίο του για εκδίκσοη διαφορών που
ασκούνται μετά mv 7.8.2002. Eξoμoίωσn των σοοδοκών των
προέδρων των τριών ανωτάτων δικσσσιρίων με os οοοδοκέε
του Προέδρου ms EeV1KhSEnIιponhs ΤηλεΠΙKOlνωνtών και
Ταxυδρoμεiων, χωρίs να οηοιιείισι σντισωυοο των προϋποθέσεων και των συνθηκών άσκησns του λεπουργήματόs
τουε. Ευθύνη του Διψοσίου λόγω tns παράλειψns των οργάνων ms νομοθετικήε εξΟlJσiαs να θεσηίσει ρύθμισn σχετικά
με το ύψοs των αποδοχών των τριών Προέδρων. Σύμφωνα
με το άρθρο 105 του ΕισΝΑΚ «Για παράνoμεs πράξειs ή ηαραλεiψειs των οργάνων του δημοσίοψ κατά mv άσκηση ms
δηρόσιοε εξουσiαs που τοιε έχει σναιεθεί το δημόσιο ενέχεται σε απoζημIωσn, εκτόs αν η πράξη ή η παράλElψηέγινε
κατά οορόθοοη διάταξηs που υπάρχει για Χάρη του γενικού
συμφέροντοs. Μαζ! με το δημόσιο ευθύνεται ElSολόκλαρον
και το υπαίοο πρόσωπο, με την επιφύλαξη των ειδικών διατάξεων για mv ευθύνη των υπουργών». Κατά mv έννοια ms
διατάξεωs aums για τπ γέννηση ms αξιώσεωs npos απoζnμIωσn οιιαιιείιοι μεταξύ άλλων, η πράξη ή π παράλειψη των
οργάνων του Δομοοίοι; να εiναι παράνομη, δπλαδή να σντικειτσι σε κανόνα δικοκω, με ων οηοίο προστατεύεται ορισμένο ατομικό δικαίωμα ή συμφέρον. Υφίστοτοι δε σνοκεψενική
ευθύνη του Δημοσίου npos απoζημίωσn, κατ εφσρμογά του
άρθρου 105 του ΕισΝΑΚ, από mv εκ μέρουs tns Ελληνtκήs
Πολιιε1αs νομοθέυιοη διά των ορμοδίων, κατά το Σύνταγμα, οργάνων ms ή εκ ms παραλεfψεωs των οργάνων αυτών
να νομοθετήσουν, όταν από m νομοθέυκπι ή μπ, γεννάται
οντίθεου npos τουε υπερκεiμενουs κονόνεε δικαίου, όπωs
είναι διεθνεis ΣυνθήKΕSκαι οι διατάξειs του Συντάγματοs (ΣτΕ
3587/1997, 114111999,5/2001, Απόφ. 112005 Ειδικού Δικσσmρίoυ άρθρου 88 παρ. 2 του Συνι.),
3.8. Ασόφσσο ΔΠρΡόδου 70/2006: ΙΚΑ. Διαδοχική ασφάλισο. Αγωγή κστ' άρθρο 105-106 ΕισΝΑΚ επιδίκασπs μπ
απονεμομένων συντάξεων. Επιδικάζεται ωs αποζημίωση
το ποσό σύνταξηs που το ΙΚΑ όφειλε λόγω θανάτου να
καταΒάλλει, μετά την παραπομπή του συνταξιοδοτικού φακέλου από το ΝΑΤ που ήταν ο και' αρχήν απονέμων τη
σύνταξπ ασφαλιοοκόs οργονισμόε καθώs Enians και κρτιμστική υωνοηοίασιι για οθική ΒλάΒη tns συζύγου και του
ονηλίκου τέκνου του θσνόντοε ασφαλισμένου.
3.9. Αιιόφασο ΔΠρΑθ 2192/2006 (ΔιΔικ 2006,1465): Αγωγή
αποζημίωσηs κατά το άρθρο 105 του ΕισΝΑΚ. Προϋποθέσειs

ΝΟΜΙΚΕΣ

ΣΥΜΒΟΛΕΣ

Η ΑΙΙΩΣΗ

θεμελίωσns rns ευθύνns και ζημία που αποκαθίσταται Πότε
υπάρχει αιτιώδns συνάφεια ζημίαs και παράνομπs πράξns ή
παράλειψns. Χρηματική ικανοποίπσπ λόγω nelKfIs ΒλάΒns.
Η σύλλπψπ και n κράσιοη του ενάγοντα ήτον παράνoμεs,
αφού οι δικοοτικέε σοοφάσειε των οποίων έγlνε επίκλnσn
δεν μπορούσαν να εκτελεστούν. λόγω xopfIynans αναστολήs εκτέλεσns. Μπ ενnμέρωσn τοψ φακέλου του ενάγοντα
και παρανομία ms διοίκηοιιε. Δεν οίρεισι ούτε μειώνεται n
ευθύνπ τοψ δnμοσiου από rn μπ προσκόμισn ίων αποφάσεων σνσστολπ, από τον ίδιο τον ενόγοντο. Επιδίκασn ποσού
γιο κρομστική ικανοποίπσπ λόγω nelKfIs ΒλάΒns.

ΧΡΗΜΑΤιΚΗΣ

ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ

ΛΟΓΩ ΗθΙΚΗΣ

ΒΛΑΒΗΣ

3.10. Απόφασn ΔΠρΑθ 3441/2006: Αστική ευθύνπ Δπμοσioυ νιο tIS παράνoμεs ηαρσλείψειε Ins ΕΛΑΣ. Πλnμμελήs
σωμσιικόε έλεγχοs των εισερκομένων στο γήπεδο οπαδών
από τπν ΕΛΑΣ. Αποζημίωσπ φιλάθλου γιο τον τρσψμστισμό
του από φωτοθολίδσ, Επιπλέον, επιδίκασπ χρnμαί1κήs ικσvonoinons για υλική και πθlκή ΒλάΒπ που υπέστπ από την
σηώλεισ κατά 80% rns όρσοήε του στον έναν οφθαλμό.

3.14. Απόφασπ ΔΕφΑθ 627/2005 {ΔιΔικ 2006, 153}: Ευθύνπ του δnμοσiου σε αποζημίωσπ κατά ίΟ άρθρο 105 του
ΕισΝΑΚ. Προϋηοθέσειε θεμελίωσns rns ευθύνns. Η αποζημίωσο μπορεί να συνίστοτοι και σε κρημοσκή ικανοποίπσπ
λόγω nelKnS ΒλάΒns. Τι περιλαμΒάνει n αποζημίωσπ. Πότε
οηοκοθίσιστοι n μελλοντική ζημία. Ο κλnρονόμοs από mv
επαγωγή rns κλnρονομίαs αποκτά rnv κυριότητα των στοιχείων rns κλnρονομίαs, με m νομική αίρεση rns μετονρσφήs rns σηοδοκήε κλnρονομίαs. Κάθε διάθεσπ που γίνείΟl
πριν από σι μεταγρσφή δεν εηιφέρει σσοτελέσματο. Μπαγενέστερπ μετσγροφή rns σηοδοκήε κυρώνει αναδρομικά
τη διάθεσπ των στοαείων ms κλnρονομίαs. Η άρνπσπ του
αρμοδίου οργάνου του υηοθηκοφψλακσοψ να μεταγράψει
το πωλnτήριο συμΒόλαιο, με τπν σιτιολογίσ ότι δεν είχαν
μεταγρσφεί δτιλώσειε οηοδωσιε κλnρονομfαs είναι μπ νόμιμπ και ορθή. Ο εκκαλών δεν υπέστπ ζημία από τπν άρνπσπ αυτή, αλλά υπέσm πθlκή ΒλάΒπ και του επιδικάζεται
κρηματική ικανοποίπσπ.

3.11. Απόφασn ΣτΕ 1732/2005: Ευθύνn του Δnμοσiου
npos αποζnμίωσn κατά το άρθρο 105 τοψ ΕIΟΝΑΚ. Η ευθύνπ αυτή κολύηιει κάθε θειική ή σηοθετική ζπμία καθώs
κσι κρημστική ικανοποίπσπ λόγω nelKhs ΒλάΒns. Πότε
δικαιούνται να (nrfIoouv κρημουκή ικανοποίπσπ τσ νομικά πρόσωπα. Δεν είναι οηοραίιοτο να εξειδlκεύπOl n
ηθική ΒλάΒn ότσν από τπ φύσπ rns πράξns είναι δυνστόν
να επέλθει τέτοια ΒλάΒπ. Εκητωσιι Ins αnούσαs εταιρείσε
από τπ σύμΒασπ με ίΟ Δπμό010 για την εκιέλεσα ορισμένων εργασιών. Η έκπτωσπ είναι δυνατόν να έχει οντίκτωιο
στπν οίσια. στο κύροs και στπ φήμn rns ετσιρείσε και δεν
οηοιτείιαι για ίΠ θεμελίωσπ Ins nelKhs BMBns n επίκλπσπ
συγκεκριμένων αεριστσοκών.

3.15. Απόφασπ ΔΠρΗροκλείου 186/2005: Αδικοπραξία
οργάνων του δπμoσioυ. Αυτοκινητικό σιωωμο. Πρόσκρουσπ μοτοσυκλέιαε σε κορμό δένφου που ευρίσκετο
εντόs τοψ οδοστρώμσιοε. Παράλειψn των οργάνων τοψ
δήμου να αφαφέσουν ίΟ δένφο από το δρόμο ή έστω να
τοηοθετόοουν ειδική οήμονοη ώστε να είναι ορατό από
τοιε οδnγούs και να πλεκτροφωόσουν το σημείο. Οι παρσλείψειε αυτΈSότσν ικσνέε σφ' εοψιού να προκαλέσουν
ίΟ οτωσψο. παρόλο που ίον οδπγό θάμπωσαν και ίΟ
φώτσ σνιιθέτωε ερχόμενου οκήμοιοε. Δεν οσσιτείται να
οηοδευθεί υησιυότητα των αρμόδιων οργάνων. ΣοΒαρόs
τρουμοτισμόε ανnλίκου στο κεφόλι. Εύλογπ αποζημίωσn
ποσού nelKhs ΒλάΒns.

3.12. Απόφασπ ΣτΕ 2819/2005: Ευθύνπ του Δπμoσioυ και
των ΝΠΔΔ νια αποζημίωσπ κατά ιουε όρουs τοψ άρθρου
105 του ΕIΟΝΑΚ. Τα δικαστήρια μπορούν να εηιδικάσουν
και χρπμαί1κή ικονοηοίοσο λόγω nelKhs ΒλάΒns, n κρίσπ
περί του ύψουs rns onoias δεν ελέγχείΟl ονσιρετικά. Τραυμστισμόε πυροσΒέστπ λόγω κοτοκρήρνισοε σε κοίσι ΠΟίομού ωωμοτοε Ins nupooBEOΤIKfISυηηρεσίσε, από υησιτιότοτο τοψ οδnγού. Αιτιολονημένσ εηιδικόσθηκε το ποσό των
600.000 ευρώ για τπν οιτίο αυτή. Η προαγωγή που δόθπκε
δεν ασκεί καμία συρροή στο ύψοs του εηιδικσζομένου ποσού. Αιιορρίοιετοι n αναίρεσn για έλλειψπ οιυολονίσε.

3.16. Απόφασπ ΔΠρΡόδου 268/2005: Τροχαίο στωωμο
με όκημσ tns Πυροσβεοτικήε Υοηρεσίοε. Υοοκρέωσο του
Ελλπνlκού Δπμoσioυ νια αποζημίωσn κατ' άρθρο 105
ΕIοΝΑΚ. Υασιτιότητο του οδπγού του οκήμοτοε rns Π.Υ.
σε ποσοστό 70%, λόγω οηισθοηορείσε με περιορισμένπ
ορατότητα κωρίε ΒεΒαίωσn, ότι μπορούσε να ίΟ πράξει
με σσφάλεισ. ruvunafIlos ο ενάγων, διότι ενώ ανυλΠφθπκε ίΟ υηηρεσισκό όκημσ στπ σφοφή διέσχισε τπ διασταύρωσπ και ακινητοηοίοσε ίΟ ΙΧ πίσω από αυτό κωρίε
επαρκή απόστασπ ασφαλείαs. Εηιδίκασιι θετικών ζnμιών.
Ηθική ΒλάΒπ. Ειιιδικάζετσι και αν αροκσλείιοι μόνο υλική
ζnμία.

3.13. Απόφασπ ΣτΕ 3594/2005: Airnon avaipεons κατά
απόφασns που αφορά σε αγωγή, με τπν οποία ζήτπσε από
ΝΠΔΔ (νοσοκομείο) χρπμαί1ΚΙ; ικανοποίπσπ npos οηοκοτάστασn nelKhs ΒλάΒns που υnέστn από τπν εκ μέρουε των
οργάνων του νοσοκομείου μπ νόμψπ εφσρμονή Ins νομοθεσίοε σκειικό με τπν πειθαρχική δίωξn, rnv οιιόοηοση,
rnv επιλογή και τπν τοηοθέτοσο σε θέσn διευθυντή.

3.17. Απόφασπ ΔΠρΑθ 3751/2005 {ΝοΒ 2006,1165}: ΑΟί1κή ευθύνn νοσοκομείου από παράνομn πράξn ιατρού.
Ρήξπ οισοφάγου κατά τπ διάρκεια γασφοσκόπnσπs λόγω
λανθασμένου κειρισμού εργαλείου. Χρηματική ικανοποίπσπ λόγω nelKhs ΒλάΒns. Λήψπ·υπόψπ του νεαρού rns πλlκίοε rns ενάγουσαs.

~I

θΠΔΔ 5/2008 - Ετοε 10

Α. ΑΡΓΥΡΟΣ

3.18. Απόφασπ ΣτΕ 2732/2004: Ευθύνπ του Δημοσίου npos
αΠOζnμίωσπ κατά τα άρθρα 105 και 106 EJσNAK. Χρημστική ικανοποίπσπ λόγω nelKnS ΒλάΒηs. Σφράγιοη του δικηγορικού γρσφείου για τέσσεριε εργάσιμεε ημέρεε εξαniαs
ληξιπροθέσμων χρεών του npos το Δημόσιο. Ακύρωσπ rns
σxEtJKnsυοουργικήε απόφασns και επιδίκασπ χρημαηκns
IKavonoinans λόγω nelKns ΒλάΒns. Ο προσδlOΡJσμόs τοψ
ύψουs rns κρημστικόε ικανοποίnσns ονόκει στπν κυριορχlκιΊ κρίσπ του δικασωρίου rns ουσίσε, n οποία δεν υπόκειται σε ονοιρευκό έλεγχο. Απορρίπτεται n αναίρεσπ.
3.19. Απόφασπ ΣτΕ 3463/2004: Ιρσυμστισμόε προσώπου
από υηαιτιότοτσ οργάνου του Δπμοσ1ου με συνέιιειο τπν
αναππρία. AuτorEλns αξίωσπ για απoζnμίωσπ, αν n αναππρίο επιδρά στο οικονομικό μέλλον του παθόντοs. Ο διορισμόs του παθόντοs, μετά τον ιραυμοτισμό του, στο Δημόσιο ωs μόνιμοε υπάλλnλοs, είναι στουαίο που λαμβάνεται
υπόψπ για τπν εηιμέτρησο rns χρnμαt1κns ικονοηοίασοε.
3.20. Απόφασπ ΔΕφΠειροιά 1721/2004 (ΠεφΝ 2006,186):
Αστική Ευθύνπ Δημοσίου. Ηθική ΒλάΒπ. Αστική ευθύνπ
του Δημοσίου από υλlκιΊ ενέργεια. Αυτοκινητιστικό στύχπμα προκλπθέν από ωωμα που ανήκει στο Δπμόσιο. Στπν
αποζημίωση περιλαμΒάνεται και n ηθική ΒλάΒη καθώs και
n μείωσε rns εμιιορικήε αξίαs του άλλου ωσψστοε. Κριιήρια αροσδιορισμού του ύψουs rns αποζnμίωσns.
3.21. Αοόφοσο ΣτΕ 1696/2003: Καταδίκπ σε πθlκιΊ ΒλάΒπ
υπέρ xnpas και τέκνων οψντοξιοωωψ που ανέμεναν επί 13
έtn από τοψ θανάτου του mv ουντοξιοδόιηοη τous από
το ΙΚΑ.

4. Τα πορίσματα Ins vομολογiαs
4.1. Οι δικαιούΧοι rηs αποζημfωσηs λόγω
ηθlκήs βλάβηs
Δικσιοωωε rns κρημοτικήε ικονοηοιύοεωε είναι EΚEivos
που άμεσα32 υπέστπ τπν πθlκιΊ ΒλάΒπ (Βλ. ΣτΕ 19151200733,
ΣτΕ 2796/200634, Κauκάs, Ενοχικό ΔίΚ010: 932-933 παρ.
2, Τριavraφuλλόποuλοs, ΝΔ 6, 5, Φίλιοs, Ενοκικόν Δίκαιον σελ. 689, ΑΠ 273/1954 ΝοΒ 2,1285, ΑΠ 243/1957 ΝοΒ
16,65, ΑΠ 384/1963 ΝοΒ 12,46, ΑΠ 350/1972 ΝοΒ 20,978,
ΑΠ 501/1974 ΝοΒ 22,1321). Δικσιοωωε κρημστικήε ικανοηοιόσεωε. μπορεί να είναι και νομικό πρόσωπο (Βλ. σε
Ζέπο, Ενοχικό Δίκαιο σελ. 759, Τριavraφuλλόποuλοs, ΝΔ 6,
5, Φίλιοs, Ενοχικό Δίκαιο σελ. 689/90, ΑΠ 62111971 ΑρΧΝ
23,463, ΑΠ 204/1965 ΑρΧΝ 17,152, ΑΠ 182/1967 ΝοΒ 16,46,
ΑΠ 479/1968 ΝοΒ 17,597, ΜονΠρΙάνθns 36/200735)..
Σε ιιερίατωοη θανάτωσns προσώπου n κρημστική ουτή
ικονοηοίασο " μπορεί να επιδικασθεί στπν οικογένεια του
θύμστοε λόγω ψυχικns οδύνns. Ο ορισμόs rns έwοιαs rns

θΠΔΔ 5/2008 - ΈίΟS 10

ΝΟΜΙΚΕΣ ΣγΜΒΟΛΕΣ

οικογενείοε δεν παρέχεται από καμιά διάταξη του ΑΚ. Συνεπώs ο προσδιορισμόs των προσώπων που υπάγονται
στην οικογένεια rns ΑΚ 932 ανήκει στη θεωρία και στη
νομολογία. Στπν οικογένεια κατά κανόνα περιλαμΒάνονται
τα πρόσωπα που συνδέονταν με το θύμα με δεσμούs σιεvns ουννένειοε και αγάπηs, έστω κι αν δεν συγκατοικούσαν μ' αυτό. Πάντωs σ' αυτόν δεν συμπεριλαμΒάνονται,
μεταξύ άλλων, και οι σύζυγοι των αδελφών του θανόντοs
όπωs και οι κουνιάδοι (αδελφοί του n rns συζύγου του

32. Επιδικάζεται ωs απο4"ιμiωσπ το ποσά σύνταξπs που το ΙΚΑ όφειλε
λόγω θανάτου να κστοθάλλει. μετά τπν παραπομπή του ουντσξιοδοτικού φακέλου από το ΝΑΤ που ήταν ο κατ' αρχήν απονέμων τπ
σύνταξπ σσφσλιστικόε οργανισμόs καθώs Enians και κρημοτική
ικσνοηοίαοη Υ1απθlκή ΒλάΒπ tns συζύγου και του ανπλiκου τέκνου του θανόντοs ασφαλισμένου (ΔΠρΡόδου 70/2006).
33. Ο εμμέσωs 4"ιμιωθεis τρίιοε δεν έχει τέτοια αξiωσπ. Τραυματισμόs
οτροτιώτο κστά την εκτέλεση οικοδομικών εργοσιών σε σιρστιωτική Λέσχη. Δεν δικαιούνται χρηματική IKavonoinan λόγω οθιKnSΒλάΒπs οι yovεis του παθόντοs.

34. Δικσιοωωε tns οπο4"ιμiωσηs είναι ο άμεσα 4"ιμιωθείs. Τι περιλαμΒάνει η απο4"ιμίωσπ. ο έμμεσα 4"ιμιωθείs δικαιούται απο4"ιμίωση
μόνο αν αυτό προΒλέπεται ειδικά από διάταξη νόμου. Επιδiκαση χρημαΌκήs ικονοσοίοσοε λόγω nelKnS ΒλάΒηs. Η κρίσο του
δικσσωρίοο tns ouσias Υ1ατο ύψοs rns αποζημίωσηs aurns δεν
ελέγχεται αναφrnκά. Επιδiκαση aurns μόνον στον iδιο τον παθόντα. Βαρύταταs τροψματιομόε rns αναφεσiΒλητηs και ευθύνη του
πανεπιστημίου. Δεν υποχρεούται ο νομοθέτηε να θεσσίοει οηο4"ιμiωση tns έμμεσηs nelKnS ΒλάΒns των γονέων σε οερίοτωσο
τρσυμοτισρού του ενήλικου τέκνου tous. Δεν επιδικάζεται απο4"ιμίωσο στη μητέρα rns παθούσαs Υ1ατη διοκοοή λειτουργiαs του
κοτοσσψστόε tns κατά τη διάρκεια νοοσλείσε tns κόρηε rns.
35. Επί αγωγήs κατά διψοτικήε EnlxEipnans εκμετάλλευσηs camping.
Δήμου και δημάρχου από τous yovεis ανήλικου τέκνου το onoio
έπεσε σε Βόθρο στο camping 4"ιτώνταs απο4Ίμίωση και ηθική
ΒλάΒη του τέκνου τουε καθώs και δική rous. Ααορρίυτει αγωγή
ωs npos το δήμο λόγω έλλειψηs δικωοδοσίοε. AnoppintEl κονδύλιο Υ1ατην αποκατάστασπ nelKnS ΒλάΒηs των γονέων. ΔικσιούΧΟSμόνο ο ανήλlκοs.

36. Με την ΣτΕ 1042/2007 κρίθηκε ότι: Σε περίπτωση θανάτωσπs
οροοώηου, η κρημοτική αυτή ~Kανoπoίηση μπορεί να ειιιδικσσθεί στην οικογένεια του θύματοs λόγω ψυχικήs oδύνη~. Από τη
διάταξη αυτή προκύπτει ότι παρέχεται στο δικαστήριο η ειαέρεισ,
αφού εκτψήσει τα ορογροηκά ηερισιστικά που θέτουν υπ' όψιν
του οι διάδικοι (Βαθμό πταiσματοs του ιωοκρέου. εiδοs προσΒολήs, αεριουσιοκά και κοινωνική κατάσταση των μερών, κ.λη.) και
με Βάση tous κοινούs κσνόνεε rns KOlvnS ηείροε και λογlκήs, να
εηιδικάσε: χρημαΌκή IKavonoinan και να καθορίσει το εύλογο
ποσό auIήs, αν κρίνει ότι επήλθε στον αδικηθέντα ηθική ΒλάΒπ
ή ψυχική οδύνη. Η κρίσο του δικαστηρίου tns ouσias ότι επήλθε
ηθική ΒλάΒη ή ψυχική οδύνη καθώs και ο προσδιορισμόs από το
δικαστήριο tns ouσias του ποσού rns χρημαηκήs ικσνοηοιόοεωε
δεν υπόκεινται σε ονσιρετικό έλεγχο, αφού σωμοτίζοντοι από
την εκτiμηση σρογμοτικών γεγονότων και χωρίs υπαγωγή του
πορίσματοs σε νομική έννοια, ώσίε να μπoρεi να νοοθεί εσφαλμένη εφσρμογή του νόμου (Βλ. ΑΠ 1586/2002, 77712003, 674,
1974/2004).

Ι

~5

ΝΟΜΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΛΕΣ

Η ΑΙΙΩΣΗ

ΧΡΗΜΑΤιΚΗΣ

ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ

ΛΟΓΩ ΗθlΚΗΣ

ΒΛΑΒΗΣ

--------~---------------------------------------θανόντοs) ακόμπ και ότον n θανάτωσπ του συγγενούs τous
γίνεται ενώnιον τous (ΑΠ 874/2007).
4.2. Η αρχή rηs αναλΟγJκόrηrαs
4.2.1. Η ορκή tns ονολογικότοτοε έχει αναγνωρισθεf από το
Δικσστόριο Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ), ωs «γενικώε
αποδεκτόs κανόναs δικσίου» και ωs «γενική σρκή του κοινοτικού δικαίου». Η κοινουκή σρκύ tns οναλογικόσιτοε'"
επιβάλλει τόσο στα κοινουκό όργανα όσο και στα κράτη
μέλπ, έναν σεριορισμό σων άσκπσπ των αρμοδιοτήτων
τous που απορρέουν από το κοινοτικό δίκοιο, οηοιιώντοε
τα μέτρα που υιοθετούνται να Βρίσκονται σε εύλογπ σκέσπ, δηλαδή σε σνσλονίσ, οροε το επιδιωκόμενο από αυτά
αποτέλεσμα.
Η εν λόγω κοινοτική αρκή τορείισι, όταν το υιοθετούμενο
μέτρο είναι κατάλλπλο ενόψει του επιδιωκόμενου από αυτό
σκοπού και είναι ονογκσίο γισ τπν επιτευξπ του επιδιωκόμενου σκοπού, δπλαδr1 είναι απολύτωs επlΒεβλnμένο n
σηοραίιητο npos επιτευξπ του επιδιωκομένου σκοπού και
δεν υπάρχει λιγότερο εησκθέε μέτρο μεταξύ εκείνων που
δύνανται να ειιιτωωυν το αυτό αποτέλεσμα. Στπν τελευταίο
οερίατωοη. όπου υπάρχει δυνοτότατο επιλογns μεταξύ ηερισσοτέρων μέτρων, πρέπει να εξετάζεtαl το υιοθετούμενο
μέτρο εν ουγκρίσει npos τα άλλα επfσns κσταρκήν καιάλλπλα μέτρα, ώστε να διαπιστωθεf μnπωs το μειονεκτόμστσ
που εοέρκονιο: είναι μεγαλύτερα από το ολεονεκτήμοτο. Η
κοινοτικό σρκή tns ονολογικότοταε εφαρμόζεtOl πάντοτε
ακόμα και όταν έρκετοι σε οντίθεσα με ιπν εθνική σρκή InS
ονσλονικότοτοε (άρθρο 25 παρ. 1 Συντ.)
Η εθνική σρκή tns ονσλονικότητσε είναι πάντοτε εφαρμοσιέο στο σημείο που δεν θίγεται n ορκή σνολογικότατοε
του κοινοτικού δικαίου.
Με τπ διάταξn του άρθρου 5 παρ. 1 του Συντάγματοs ορίζετσι όιι; «κσθένοε έχει το δικαίωμα να αναπτύσσει ελεύθερα
την αροσωηικότητά του και να συμμετέχει στπν κοινωνική. οικονομική και πολlτικn ζωn tns Χώραs, εφόσον δεν
προσΒάλλει τα δικαιώματα των άλλων και δεν παραβιάζει
το Σύνταγμα και τσ κρηστά όθη», σκοαείτσι δε με συτή π
κστοκύρωοα InS ελεύθερns ανάΠίUξns Ins προσωπικότπtaS του ανθρώπου, που σηοτελεί το κύριο περιεχόμενο Ins
αξlOπρέπειάs του και ιιρανματώνεται με τπν ελευθερία του
ατόμου γισ τπν αδέσμευτπ, μέσα στα όριο που ορίζονται
με σι διάτσθι, εηυαίρηση ενεργειών που ονοφέροντσι
στην κοινωνική, οικονομική και πολιηκn δρσσιηριόιητά
του (ΑΠ Ολ 2/1997). Η με τπ διάισθι συτό καθιερούμενn
πρoστασfα tns οικονομικήε και εησγγελμστική, ελεψθερίοε
δεν είναι απόλυτπ και είναι δυνατόν να επιΒάλλονται νομοθειικοί αεριοριομοί, εφόσον αυτοί είναι σντικειμενικοί και
δικαιολογούνται από λόγουs γενικότερου δnμόmου n κοι-

νωνικού συμφέροντοs. Όρο ιιορσδωήε των περιορισμών
αυτών οηοιελεί και ο υπό τούτων σεβασμόε InS apxns tns
σνσλονικότητσε'".
Η σρκή ουτό, αναγνωριζόμενn παγiωs
ωs ισχύουσα από τπ νομολογία των δικοσσιρίων και πριν
από τπν σνονωνή tns σε ρητό ουντογμασκή έννοια με τπν
αναθεώρπσπ του Συντάγματοs από ίΠ Ζ" Αναθεωρητική
Βουλπ τπν 18.4.2001 (άρθρο 25 παρ. 1 εδ. Β'), οηοιτεί όπωs
οι από το νομοθέτπ n τπ διοίκηση επιΒαλλόμενοι nεploplσμοί στπν άσκπσπ των ατομικών δικαιωμάτων οριοθετούντσι με Βάσπ τα εννοιολογικά σιοικείσ tns οροσφορόωτοε
και tnS αναγκαιότπταs του λαμΒανόμενου μέτρου κο! tns
αναλογiαs39 του ηροε τον επιδιωκόμενο με αυτό σκοπό.
(ΑΠ Ολ 10/2003),
Αμφισβηιείτσι αν n κρίσο του δικσσωρίου σερί του ύψουs
tns χρπμαί1κns ικσνοηοιάσεωε ιπιόκειτσι στον σνσιρετικό
έλεγχο (Βλ. κατσφστικά σε Ζέπο, Ενοχικό Δίκαιο, σελ. 759,
αρνητικά σε Κaυκό, Ενοχικό Δίκαιο 932-933 παρ. 2 σπμ. 4,
Φίλ,ο Ενοχικό Δίκαιο 693, ΑΠ Ολ 444/1964 ΝοΒ 12,1075,
ΑΠ 582/1967 ΝοΒ 16,177, ΑΠ 3551 1966 ΝοΒ 15,120, ΑΠ
555/1974 ΝοΒ 23,144, ΑΠ 440/1975 ΝοΒ 23,1228, ΑΠ 8561
1976 ΝοΒ 25,205, ΑΠ 1336/1976 ΝοΒ 25,935) κοι μάλιστα
σε εφορμογή tns «ορκόε tns ονολονικότοτοε».
Το ζrΊτπμα αυτό σηοτελεί, μετά t1S δισκυμόνσειε tns εθνιKns μαs νομολογίαs, θέμα που θα επιλυθεί ιελικώε από
τπν Πλήρη Ολομέλεια του ΑΠ μετά τπν με αριθμό 41/2007
Απόφασπ tns τακτικήε Ολομέλεισε του Αρείου Πάγου.
Όμωs δεν μσορεί να αγνοπθεί από τα Δικαστήριο n νομολογια του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στπ υπόθεσπ Λιονaρόκη κατά Ελλάδοs4Ο (Απόφασπ tns 5.7.2007, Αριθ, Προσφυγήε 1131/05) με τπν οηοίο
κρίθηκε το ζιΊτπμα tns κρημστικήε ικανοηοίιισηε λόγω
nelKns βλάΒπs από πρoσBoλΈS tns ημns διό των τιιλεοπτικών μέσων, ορκό tns ονσλονικότιιτσε και σνοιρετικόε
έλεγχοs του Αρείου Πάγου. Η δικσσυκή απόφασπ κατά
τπν επιδίκασπ κρηματικήε IKavonoinans γιο δυσφήμοοη
πρέπει να εμφσνίζει μία εύλογπ οκέσο οναλονικόιητοε
με τπν οροσθολό tns υπόλnψns. Στο ύψοs tns ε~ιδiκασns
tns κρημοτικήε autns IKavonoinans το Δικαστήριο οφείλει να συνυπολογίζει τπν ηροσωηική κατάστασπ του ενο-

37. Βλ. Φ. Δερμιrζόκη, Η εργασiα ορισμένου χρόνου υnό το φωs των
ρnτρών 5 και 8 tns Οδnγiαs 1999ΠΟΙΕΚ, ΕΕργΔ65,403-404.
38. Αιιοδεικτικέε οησγορεύσειε και αρχή tns αναλογικότnιαs. Σκετ.
Νομολ.: ΑΠ Ολ 1/2001, ΑΠ 42/2004 Μελέτn του Γεωργίου Ν. Τριavraφύλλου, Λέκτορα Πανεnιοιnμiου Αθπνών, δnμοmευμένn στα
ΠοινΧρ 2007,295.
39. Βλ. ΑΠ Ολ 43/2005 EλMvn 46,1649, ΑΠ 132/2006 ΕλλΔνπ47,740,
ΑΠ 146212005 ΕλλΔνπ47,187 .:
40. Βλ. ΝοΒ 55,2212 με EniKaIpΈSκαι δροσυκέε οσρστορήσειε και
σχόλια ίου Μ. ΜaΡΥaρίrη, Αρεοοονίψι.

θΠΔΔ 5/2008 -Έτοs 10

,

Α. ΑΡΓΥΡΟΣ

γομένου και κυρίωε τous μισθούε και τα εισοδήμοτσ του,
όπωs αυτά προκύπτουν από τπν εξέτασπ του φακέλου tns
υπόθεσns. Η επιδίκασπ από τα εσωτερικά δικαστήρια <<μίνιμουμ κρημστικήε αnοζnμίωσns» στερεί τον διάδικο από
τπ δυνστότητο να σιιοδείξει ότι n ΒλάΒπ που υπέστπ ήταν
ενδεωμένωε κατώτερη του ποσού ουτοψ".
Με τπν ίδια απόφασπ κρίθηκε ότι, παρά το γεγονόs ότι
σύμφωνα με το ελληνικό δίκαιο το Δημόσιο δεν φέρει ευθύνπ για ων ζπμία που οροκλόθηκε από αποφάσειs των
Δικαστηρίων σύμφωνα με το άρθρο 99 του Συνι., έχει
ευθύνπ το Δημόσιο σύμφωνα με το άρθρο 41 tns ΕΣΔΑ
για τπν παραΒίασπ tns ΕΣΔΑ και υηωφεώθηκε σε αποζπμίωσα. Ετσι με την απόφασπ αυτή ονοτρέαετσι π επικρατήσασα στπν θεωρία και τπν νομολογία άποψπ περί του
ανεύθυνου του κράτουs για τιε ενέργειεε των δικαστικών
οργάνων εν όψει tns διατάξεωs του Συντάγματοs του άρθρου 99 για τπν ατομική ευθύνπ των δικαστικών λειτουργών λόγω κοκοδικίοε.
4.2.2. Η νομολογία για τον προσδιορισμό του ποσού tns
εύλογns κρημστικήε ικονοηοιύσεωε σε συνάρτπσπ με τπν
ορκή tns ονσλονικότοτοε έχει διόφορεε διακυμάνσεε που
εαιγρομρσσκά είναι οι σκόλουθεε:
4.2.2.1. Ο προσδιορισμόs του ποσού tns εύλογns κρημστιKrlSικσνοηοιύσεωε αφέθπκε στπν ελεύθερπ κρίοη του δικοσσιρίου. n οποία δεν ωιόκειτο: στον έλεγχο του Αρείου
Πάγου, αφού σχnμαtiζεταl από τπν εκtiμπσπ ορονμστικών
γεγονότων (άρθρ. 561 παρ. 1 ΚΠολΔ). κωρίε υπαγωγή του
ηορίσμστοε σε νομική έννοια, ώστε να μπορεί να νοηθεί
εσφαλμένπ εφορμογή του νόμου είτε ευθέωs είτε εκ πλαγίου ή παράΒασπ διδαγμάτων tns κοινήε αείροε.
Η κρίσιι ωs npos το ύψοs του ποσού tns εύλογns οσοόψίωons του δικοστηρίου tns ouσias δεν ωιόκειτοι σε αναιρετικό έλεγχο (Βλ. ΠΕ 1042/2007) ούτε και από άποψπ παραΒιάσεωε ή μπ tI1Sapxrls tns αναλογικότnταs, που εισάγεται
ωs νομικόε κανόναs με τπ διάταξπ του άρθρου 25 παρ. 1
του Συντάγματοs. Και τούτο διότι ο δικσσιικόε έλεγχοs tns
τορόσεωε tns apxns tns οναλονικότοτοε περιορίζεται στον
έλεγχο tns ουνταγμοτικόταταε διατάξεωs νόμου και συγκεκριμένα αν ο νομοθευκόε περιορισμόs ενόs ουντονμστικώε
προστατευομένου δικαιώμστοε σέβεται ή όχι τπν σρκή tns
οναλονικόιητοε. Δπλαδή ο έλενκοε από άποψπ ταρήσεωε
tns opxrls autns γίνεται μεταξύ αφενόs μεν tns συντσνμοτιKrlSδιατάξεωs, που προστατεύει κάποιο δικαίωμα, σφετέρου δε tns νομοθετικήε διατάξεωs, που το περιορίζει. 'Εξω,
όμωs, από το πεδίο αυτό τα δικσσοκά όργανα δεν έχουν
εξoυσiα να εφαρμόζουν απευθείαs τπν σρκή tns σνσλονικότnταs κατά τπν ενάσκπσπ tns δικαιοδοτικήε λειτουργίαs
τous σε συγκεκριμένπ υπόθεσπ, αλλά εφαρμόζουν τπν οικεία διάταξπ του νόμου, ο οιιοίοε αναθέτει σε αυτά ν' σηοθΠΔΔ 5/2008 - Έτοs 10

ΝΟΜΙΚΕΣ

ΣΥΜΒΟΛΕΣ

φασiζoυν. Επομένωs, δικαστική απόφασπ, που δεν προέβπ σε συγκεκριμένπ περίπτωσπ στον προσδιορισμό tns
εύλογns κρημσιικήε αποζnμιώσεωs του άρθρου 932 ΑΚ,
δεν είναι σντίθετο npos τπν αρκό tns σναλονικότητσε, αλλά
είναι εσφαλμένπ και θα ελεγκθεί με τα επnρεπόμενα ένδικα
μέσα, με Βάσπ τous κσνόνεε που το ίδιο άρθρο, θέτει, και
στα αλοίσιο, που οι ρυθμίζoυσεs τα ένδικα μέσα διατάξεls
οριοθετούν τον έλεγχο (ΑΠ 163/2007, 167012006).
4.2.2.2. Κατά το άρθρο 932 ΑΚ σε σερίοτωοη σδικοηρσξiαs, ανεξάρτπτα από την απoζnμίωσπ για σεριουσιακή
ζnμία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογπ κρηματική ικανοποίπσπ λόγω nelKns ΒλάΒns. Σε ηερίοτωσο
θανατώσεωs προσώπου n κρυμαυκή ικανοποίπσπ μπορεί
να επιδικασθεί στπ οικογένεια του θύματοs λόγω ψωοκήε
οδύνns. Από ιη διάταξπ αυτή συνάγεται, ότι παρέχεται
με αυτή δυνπηκή ειαέρεισ στο δικαστήριο να επιδικάσει κρτψστικό ικανοποίπσπ και να καθορίσει το εύλογο
ποσό, αφού εκτιμήσει τα υπόψπ του τιθέμενο πραγματικά
περιστατικά (βαθμό στοίσμοτοε. είδοε οροσθολόε, περlουσιακή και κοινωνική κοτάοτασιι των μερών φυσικών
προσώπων και σε περίπτωσπ θανατώσεωs προσώπου,
ολικίσ του θύματοs και των μελών tns οικογένειόε του, τα
οποία δοκιμάζουν ψυχική οδύνπ με Βάσο τous κονόνεε tns
κωνήε οείραε και tns λογlκήs εάν κρίνει ότι επήλθε πθlκή
βλάΒπ n ψυχική οδύνπ). Κατά τπ σταθερή νομολογία του
Αρείου Πάγου ο προσδιορισμόs του ποσού tns εύλογns
χρnμαηκήs ικσνοηοιόσεωε λόγω nelKns Βλάβns ή ψυXIKnSοδύνns που οφείλεισι στο δικσιοωω βάσει tns ΑΚ
932 αφέθπκε στπν ελεύθερπ εκτψοσο του δικσσωρίοψ tns
ouσias. Η κρίσπ αυτή σκημστίζετσι από τπν εκτίμπσπ πραγματικών γεγονότων κωρίε υπαγωγή του αορίομοτοε σε κάποια νομική έννοια ώστε να μπορεί να νοηθεί εσφαλμένπ
εφσρμονή του νόμου είτε ευθέωs (αριθμόs 1του άρθρου
559 ΚΠολΔ) είτε εκ πλαγίου (αριθμόs 19 του άρθρου 559
ΚΠολΔ) είτε ησρόβσοη των διδαγμάτων tns κοινήε αείρσε.
Επομένωs n οκετική κρίσο του δικσσιηρίου tns ouσias
στον καθορισμό του ύψουs tns οφειλόμενns χρnμαηκns
ικσνοηοιόσεωε δεν ωιόκειισι στον έλεγχο του Ακυρωιικού. Και ορίζεται μεν από το άρθρο 25 του ισκύοντοε Συντάγματοs ότι: «Τα δικαιώματα του ανθρώπου ωs ατόμου
και ωs μέλουs του κοινωνικού συνόλου και π σρκή του
κοινωνικού κράτουs δικοίου τελούν υπό τπν εγγύπσπ του
Κράτουs .... Οι κάθε είδουs περιορισμοί που μπορούν κατά

41. Η napaBiaan tns «apxns tns αναλογικότπταs» απoτελεi κατά μια
άποψπ ελάττωμα tns απόφαcιπs ταυ οασιοστικού δικασυιρίοψ
που ελέγχεται ονοιρευκά κατ' άρθρο 559 αρ. 1 και 19. Η αρχπ tns
ονολογικόωτοε πρέπει να εφαρμόζεται σε κάθε αερίστωσο αιτιολόγπσπs tns δικοσιικω απόφασπs Erii ταυ ζnτnματαs αυταύ και
μάλιστα μεταξύ άλλων στον καθορισμό ταυ ύψουs tns κρτψστικήε
ικονοηοιύοεωε.

Ι

~J

ΝΟΜΙΚΕΣ ΣγΜΒΟΛΕΣ

Η ΑΙΙΩΣΗ

το Σύνταγμα να επlΒλnθούν στα δικαιώματα αυτά πρέπει
να προΒλέπονται είτε σαευθείοε από το Σύνταγμα είιε από
το νόμο, εφόσον υπάρχει επιφύλαξπ υπέρ αυτού και να
σέΒονται τπν σρκή tns οναλονικότοτσε». Όμωs n αρκή tns
ονολογικότητσε οριοθετεί τον τιεριοριστικό του δικσιώμοτos νόμο. Ακολουθεi εντεύθεν ότι n ιήρηοή tns εναπόκειται στο νομοθέτη. Η διοίκηση και ο δικοστήε μπορούν και
οφεiλουν να ελέγχουν απλώs, αν n αρχπ συτό έχει τηρηθεί
και σε σρνηυκή nερiπτωσn να αρνούνται τπν εφορμογή
νόμου που ενέχει δυσανάλογο οεριοριομό του ατομικού
δικσιώμστοε. Η αρχπ tns ονσλονικότστσε δεν εφαρμόζεται
απ' ευθείοε από τα δικσστόρισ παρά μόνο γιο τον έλεγχο
ουντονμοτικότσταε νόμων που οεριορίζοψν δικαιώματα
του ανθρώπου. Αυτό οημοίνει, ότι, όταν το δικαστήριο
κσλείιαι να οροθεί σε αροσδιορισμό εύλογns χρnματικπs
ικσνοηοιάσεωε tns ιιθικήε ΒλάΒns Π ψωσκήε οδύνns στα
ηλοίσισ ms ΑΚ 932, δεν εφαρμόζει τπν σρκή tns αναλογικότητοε, αλλά τπ σκευκή νομοθευκή διάταξn. Επομένωs
δικαστική απόφασπ που δεν npoBaiVEI σε καθορισμό εύλογns κρημστικήε ικονοσοιόσεωε δεν είναι αντίθετη στπν
σρκή tns ονσλονικότσταε, αλλά υτιόκειωι σε έλεγχο με τα
εκάστοτε επιφεπόμενα ένδικα μέσα και μέσα στα ολσίσιο
που αυτά παρέχουν. Αλλά όπωs στπν σρκή tns παρούσαs
σκέψεωs εκτέθηκε το καθορισθέν από το δικαστήριο tns
ouσias ποσό χρnμαrικπs ιωνοηοιύσεωε λόγω nelKns ΒλάBns Π ψυχlκπs οδύνns, εφόσον δεν διαπιστώνεται υπέρΒασπ απ' αυτό των ακραίων ορίων tns δισκριτικήε του ειαέρειαε, δεν ελέγχεται γιο ευθεία Π εκ πλαγiου napaBiaon tns
διατάξεωs του άρθρου 932 ΑΚ το καθορισθέν από το δικσστήριο tns ouσias ποσό χρnμαt1ΚΠS ικσνοηοιόσεωε λόγω
ηθικήε ΒλάΒns Π ψυχlκπs οδύνns (Βλ ΑΠ 1255/2007).
4.2.2.3. EKEivos που εμμέσωs ζπμιώθnκε από τπν παράνομπ ενέργεια Π παράλειψπ των οργάνων του Δπμoσioυ
έχει αξiωσn αποζnμιώσεωs μόνον σιιε ηεριατώσειε EKEivεs
που προΒλέπεται ειδικώε από διάταξn νόμου (άρθρα 928
εδαφ. Β' και 929 εδαφ. Β' ΑΚ) (Βλ ΣτΕ 2796/2006 7μ., ΑΠ
Ολ 18/2004,61 και 900/1991). Περοιτέρω, ο αμέσωs ζπμlωθεis από τπν παράνομπ πράξπ Π παράλειψn των οργάνων
του Δπμoσioυ, δικαιούται εηί πλέον και εύλογπ κρημοτική
IKavonoinon λόγω lns nelKns ΒλάΒns τον onoia υπέστπ,
κατά τον ουσιοστική. σερί του ζnτπματοs τούτου, κρίσο των
δικασωρίων tns ouσias, n onoia δεν ελέγχεται κατ' avaiρεσπ, αφού σσψοτίζετσι από τπν εκτίμασιι πραγμαπκών
γεγονότων κωρίε τπν υπαγωγπ του πορiσματοs σε νομική
έννοια, ώστε να μαορεί να νοηθεί εσφαλμένπ εφσρμονή
του νόμου (ΣτΕ 2256/2006, 2727/2003, 1222,1223/2002,
740/2001, 2463/1998). Ελέγχεται, όμωs, κατ' ονσίρεσο n
κρίσιι των δικαστηρίων tns ouσias αν, κατά τον οροσδιορισμό του ποσού tns κρσμοτικήε ικσνοηοίοσοε. ελόφθησαν
υπόψπ αεριοτσυκά που δεν πταν εηιτρεητό να συνεκτψπ-

ΧΡΗΜΑΤΙΚΗΣ

ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ

ΛΟΓΩ ΗθΙΚΗΣ

ΒΛΑΒΗΣ

θούν για τον σxπμαrισμό lns κρίσαε autns Π αν δεν συγεγονότα τα onoia εϋων τεθεί υπόψπ τous
και τα onoia επιδρούν στον ηροσδιορισμό του ποσού lns
κρημστικήε κσνοηοιόσεωε (ΣτΕ 2796/2006 7μ).
νεκτιμόθηκον

Enions, n σκετική κρίσο των δικσστηρίων tns ouσias Ελέγχεται και ωs σροε το εάν είναι σύμφωνπ με τπν σρκή tns
ονσλογικότοτοε, με τπν έννοια ότι τα δικοσιόρια lns ουσias δεν πρέπει ούτε να υποΒαθμiζουν ιnν απαξiα ms παράνομns πράξεωs, παραλεiψεωs, υλlκπs ενέρνεισε Π παραλεiψεωs οφειλόμενηε νόμψns ενέργεισε με την επιδiκασn
σοήμσνισ χαμπλών ποσών, ούτε να κοτολόγουν με σκρσίεs εκτιρήσειε, στον υπέρμετρο πλoυrισμό του ενόs μέρουs.
(ΣτΕ 191512007, 2256/2006. πρΒλ ΑΠ 43/2005). Τέτοια
αξiωσn χρnμαrικπs IKavonoinons, λόγω nelKns ΒλάΒns,
δεν έχΕ1ο εμμέσωs ζnμιωθεis τρίιοε (ΣτΕ 2796/2006 7μ.,
ΑΠ Ολ 1812004).
4.2.2.4. Το άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματοs, εισάνονισε
ωs νομικό κανόνα την σρκή ms ονσλονικότοτοε'", επιΒάλλει σε όλα τα κροτικά όργανα, συνεπώs και τα δικσιοδοιικό, κατά τπν στάθμισπ των εκατέρωθεν δικαιωμάτων και
υποχρεώσεων, να λαμΒάνουν υπόψπ τous την εκάστοτε
σνυστουοο μεταξύ των χρπσψοποιουμένων
μέσων και
του επιδιωκομένου σκοπού. Ετσι, σε περiπτωσπ ηροσδιορισμού του ποσού tns χρnμαt1ΚΠSIKavonoinons λόγω ηθιKrlS ΒλάΒns Π ψωοκήε οδύνns, το δικσσιήριο tns ouσias
δεν πρέπει ούτε να υηοθσθμίζει τπν απαξiα tns πράξεωs
εηιδικόζονισε οοήμσνιο χαμπλό ποσό43, ούτε να κστσλήγει, με ακροίεε εκτψόσειε. στον υπέρμετρο αλουτισμό του
ενόs μέρουs, διότι τούτο υηερσκοντίζει το σκοπό του νομοθέτου που απέΒλεψε στπν αποκατάστασπ tns φωθεiσns
με τπν αδικοηροξίσ κοινωνικήε Elpnvns (Βλ ΣτΕ 3256/2006,
ΑΠ 43/200544, Βλ και Α. Κλειδωνόnοuλοs ΔJνπ 2007,1607)
Η Αρχπ tns Ανσλογικότητοε (άρθρο 25 παρ.1 του Συνι.):
Ελέγχονται αναιρετικά ΟΙ δικοστικέε σαοφάσειε νιο τπ
42. Βλ. 24-1112005 ΕΔΔΑ (Προσφυγή

υπ' αριθμό 3273012003), Η άρνπσπ lns KuBέpvnσns, αλλά και των Δικασιnρίων lns Ελλάδοs να
χορπγήσουν σιnν σιιούσο ειδική αnoζnμίωσn γιο τπ μείωσn ms
αξίαs ισυ ακινήτου lns εξαιriαs του έργου lns διάνΟιξnS lns Εγναtios Οδού, κατά το άρθρο 1 του Ν 653/1977, οντίκειτσι σιο άρθρο
1του Προσθέτου Πρωτοκόλλου lns Ευρωασϊκήε Σ:ύμΒασns για τα
δικαιώματα του ονθρώηου-ορκή αναλΟ'{1κότnταs.

43. Βλ. ΑΠ 13212006 Αρμ 2006,757,

ΕnισκΕΔ 2006,1996. Χρnμαuκή ικονοσοήισο λόγω nfuKns ΒλάΒns. Κστά τον ηροσδιορισμό
του ποσού, δεν αρέαει να υποΒαθμίζετα1 n απαξία lns nράξns
ούτε όμωs n εηιδίκσσο ιδιαίτερο υψnλού ποσού να οδnγεί oιnv
εξουθένωσn ισυ ενόs μέρουs κσι σιον υπέρμετρο πλουnσμό ισυ
άλλου. Η ειιιδίκοοη υπέρμετρα σσυνόθισσ» χρnμαnκήs ικσνοnoinans, παραΒ1άζε1 ιιι συνταγμαnκά κοτωωρωμένη αρχή tns
ονσλονικότετοε και ιδρύει τον υπ' σρ. 559 αρ. 1 λόγο ovoiprans.

44. ΈτΟ1ο σνοιρετικοε

δικσοτικήε μετσβάλλεται σε δικαστή ouoίos,
κστσλύετσι n αναιρετική διοδιωσίσ και ονστρέιιετω n πάγ1α και
σταθερή νομολαγία των δικαστηρίων.
θΠΔΔ 5/2008 -Έτοs 10

Α. ΑΡΓΥΡΟΣ

μπ τήρηοη Ins apxnS Ins αναλονικότητσε και μάλιστα με
απ'ευθείαs εφορμογή Ins και ειδικότερα γισ ω «εύλογο»
ωs npos ω ύψοs Ins σιιδικοσθείσσε κρημσιικήε ικσνοτιοίnans λόγω nθ1ΚΠSΒλάΒns (άρθρο 932 ΑΚ. ΣχεΙ1ΚΠΝομολονίο: ΑΠ 132/200645, ΑΠ Ολ 43/2005, ΣτΕ 2938/2005).
4.2.2.5. Ήδπ n τ:αΚΙ1ΚΠΟλομέλεια τοψ Αρείου Πάγου με
την 41/2007 οηόφσσό Ins παρέπεμψε στ:π πλπρπ Ολομέλεισ του Αρείου Πάγου ω ζrΊίπμα αν n ονσλονικόιητα, ωs
υηερνομοθετική ορκή. ιδρύει τουε σνσιρετικούε λόγουs
τοψ άρθρου 559 αριθμού 1 και 19 ΚΠολΔ, ώστε να ελένκετσι ονσιρευκά n κρίσιι του δικσστορίου Ins ouσias νιο ω
εύλογο Πόχι τοψ ποσού Ins χρnμαηκπs IKavonoinans που
ειιιδικάσθηκε Π n σνολογικόσιτσ είναι ερμονευυκή σρκό.
οπότε δεν ιδρύεται μ' αυτή λόγοs avaipεons.
4.2.2.6. Το Δικσσιόριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων με την με
αριθμό 11.1.2007 ΕΔΔΑ οηόφσσή τοψ (Υπόθεσπ Μαμιδάκηs κοτό Ελλάδοs, αριθμόs οροσφυνόε 35533/2004) έκρινε
(Βλ nolvΔlvn 2007,855) την εΠ1Βολπ στον προσφεύγοντ:α
διοικητικού αροσσμου για λοθρεμιιορίσ, προΒλεπομένου
από ων τελωνειακό κώδικα. Επικύρωσn οροστίροψ από
το ελλnνlκά διοικητικό δικαστήριο. Απόρριψn aniaans του
προσφεύγοντ:οs ότι το διοικητικό δικοστόρισ που ων έκριναν δεν έλαΒαν υπόψπ IIS θεμελιώδειε EyyunaEISπου καθιερώνει ω άρθρο 6 Ins σύμΒασns, μεταξύ των οτιοίων και
ω τεκμήριο Ins αθωότητσε, εφόσον ο προσφεύγων έιιαε
μιαs κατ σντιμωλίον διοδικοσίοε και προέΒαλε όλα ία κατ'
εκείνον οροοήκοντα ειιυαιρήμαια, ω γεγονόs δε ότι δεν
ελήφθη υπόψπ n μπ άσκπσπ nOIVlKIΊSδiωξns γιο τον ίδιο
παράΒασπ δεν συνιστά ησρσβίσοη του τεκμιιρίου σθωότοτοε. Κρίσο όμωs ότι n επlΒολπ του προστ:ίμου έθιξε σε
τέτοιο Βαθμό την οικονομική κστόστοοη του προσφεύγοVΊOS,που απετέλεσε δυσανάλογο μέτρο ωs npos ων εηιδιωκόμενο οικονομικό σκοπό και έτσι παραΒιάσθπκε n σρκή
Ins ονολονικόυιισε.
4.2.2.7. Δικοσωριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (Δεύτερο
Τμπμα) Yπόθεσn ΔΕΚ (-34812004 απόφασπ Ins 26.4.2007
(Boehrίnger lngelheim KG κλπ. καrά SWΊngward Ltd).
ΈΚΡ1νε όΙ1 ((... Επίσηs, εθνικό μέrρO δυνάμει [ου οποίου,
στ:ην περίπrωση που ο παράλ/ηλοs εισαγωγέαs, ο OnOiOS
διέθεσε στ:ο εμπόριο προϊόvrα που δεν είναι πλαστ:ά χωρίs
να ειδοποιήσει προηγουμένωs τον δικαιούχο roυ σήμαros,
έχει αξίωση χρημαrικήs αποζημιώσεωs υπό rιs ίδιΕS περιστ:άσειsόπωs σrην περίπrωση πλαστ:ών προϊόvrων, δεν φαίνεrαι, καθεαυrό, να αvrιβαίνει σrην αρχή rηs αναλογικόιηras. Ωσrόσo, εναπόκειrαι σroν εθνικό δΙKασrή να καθορίσει
καrά περίπrωση, αφού λάβει υπόψη [ην έκrαση rηs ζημίαs
που προξένησε σroν δικαιούχο roυ σήμαros η παράβαση
[ου παράλληλου εισαγωγέα και rηρούμενηs rηs αρχήs rηs
αναλογικόrηras, ro ύψοs rηs χρημαrικήs αποζημίωσηs»:

θΠΔΔ 5/2008 - ·EίOs 10

ΝΟΜΙΚΕΣ

ΣΥΜΒΟΛΕΣ

4.2.2.8. Το Δ1καστ:ΠΡ10Ανθρωπίνων δικαιωμάτων με τον με
αριθμό 27-712006 οσόφασιι ΕΔΔΑ υπόθεσπ 36998/02 υπόθεσπ Eυσrαθίoυ κ.ά. κατά Ελλάδοs (ΝοΒ 2006,1170) έκρινε
ηοροθίοοη τοψ άρθρου 6 παρ. 1 Ins ΣύμΒασns αναφορικά
με ω δικαίωμα ίων προσφευγόντ:ων να έχουν πρόσΒασπ σε
δικαστήριο. εφόσον n κπρυξπ του απαραδέΚΤου ίων σνσιρετικών λόγων με τσν οιιιολογίο ότι οι πρoσφεύγoντ:εs «δεν
είχαν εκθέσει σmν aiman ονσίρεοηε όσα είχε δεχθεί ίΟ Εφειείο επί Ins ouσias», αποτελεί μία πρoσέyγlσπ υπερΒολικά
προσπλωμένπ στουε Iύnous κατά παράΒασπ Ins apxns Ins
ονσλογκόψιιοε. Εννοισ ευλόγου κοροκτόρσ Ins διάρκειαs
μlΟSδίκns: «Το Δικσσιήριο υπενθυμιζεl τπν πάγlΟ νομολογία ίου, σύμφωνα με τον οποία δεν έχει σκοπό να υποκατασσιοει τσ εθνικό δικσιοδοτικά όργανα. Η ερμπνεία Ins
εσωιερικήε νομοθεσiαs ανΠΚΕ1κατά κύριο λόγο Oί1SεθVlΚέs
σρκέε και κστεξοκήν στα δικαστήρια (Βλ μετ:αξύπολλών άλλων, Garc;a Mani-bardo κατά Ianaνias, αρ. 38695/97, παρ.
36, αΟΗ 2000-ΙΙ). Εξάλλου, ω «δικαίωμα σε δικσστόριο»,
ίου οποίου ιδισίιερη πτ:uχπ αποτελεί ω δικοίωμσ πρόσΒαans, δεν είναι οηόλυιο και υηόκειτσι σε έμμεσουs ηεριορισμούs, κυρίωs ωs npos ns οροϋηοθέσεε παραδεκιού μlΟS
ιιροσφυνήε, διότι ηροοηαιιεί λόγω Ins iδlΟSτου Ins φύσns
μια ρύθμισn από ω Κράιοε. ω οηοίο διοθέιει ωs npos αυτό
ω σπμείο ένα περιθώριο ελεύθερns εΚίίμnσns. Πάντ:ωs,
συτοί οι ιιεριορισμοί δεν μπορούν να παρεμποδίζουν τον
ελευθερία πρόσΒασns ενόs σιιούνιοε κατά τέτοιο φόπο Πσε
τέτοιο Βαθμό ώστε ω δικαίωμα σε δικσστόριο να Βλάπτεται
ουmωδώs. Εντέλει, οι ηεριορισμοί δεν είναι σύμφωνοι με
ω άρθρο 6 παρ. 1 παρά μόνο εάν εξυππρετούν δικσιολογημένο σκοπό και αν υηόρκει εύλογπ σκέσο ονολονικόσιτσε
ανάμεσα στσ κρηοιμοηοιούμενα μέσα και ων εαιδιωκόμενο σκοπό (Βλ μεταξύ πολλών άλλων, Edίficationes March
Gallego S.A. κατά Ianavios, απόφασπ Ins 19ns Φεθρουσρίου 1998, Recueit des arrets et dοόsiοns 1998-1, ρ. 290, παρ.
34). Πράγμστι, ω δικαίωμα πρόσΒασns σε δικσοτόριο παραΒιάζεται ότ:αν n εθνική ρύθμισπ δεν εξυππρετει πλέον τοιε
σκοπούs ms σσφάλειαε δικαίου και Ins χρnOIns αιιονομέε
Ins δικσιοούνηε. αλλά αποτελεί ένα είδοs εμποδίου για ων
σιτούντσ ωs npos ω να κριθεί στ:πν oυσiα Ins n διαφορά
από ΙΟ αρμόδιο δικσστήριο».

45.IIm κοιό ιην απόφασπ, σε περίπιωσπ αροοδιορισμού ιου ποσού
Ins χρπμαιικπs ικονοοοίσσοε λόγω neIKns ΒλάΒπs, ιο δικοσιήριο
Ins ouσios δεν πρέπει μεν να υποΒαθμίζει ιπν απαξία Ins πράξεws επιδικάζονιαs χαμπλό ποσό όμωs συγχρόνωs δεν ορέοει με
οκροίεε εκτψήσειε, να κοτολόνει σε εξουθένωσπ ιου ενόs μέρουs
και οντίσιουω υπέρμεφο πλουτισμό ιου άλλου, διόιι τούτο υπερακοντίζει ιο σκοπό που επιδίωξε ο νομοθέιπs, ΠΙΟΙιπν αποκαιάσιασπ Ins φωθείσαs δια Ins αδικοπραξίαs κοινωνικήε Eιpnvns. Η
παραΒίασπ Ins υηερνομοθετικω OUIns opxns ιδρύει ιous αναιρειικούs λόγαυs ιου άρθρου 559 αριθ. 1 και 19.

ΝΟΜΙΚΕΣ ΣγΜΒΟΛΕΣ

Η ΑΙΙΩΣΗ ΧΡΗΜΑΤιΚΗΣ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΛΟΓΩ ΗθΙΚΗΣ ΒΛΑΒΗΣ

5. Τα ηρονόμισ {ου δημοσίου κσι αξ1ώσε1S
οηοάψιώσεωε από ηθική βλάβη
Σύμφωνα με τπν ΕυρωπαϊκΓι ΣύμΒασπ για τπν πρoστασiα
των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών
ελευθεριών, που κυρώθπκε μαζι με τπ σύμΒασπ με το ΝΔ
537/1974 και έχει, σύμφωνα με το 28 παρ. 1 του Συντάγματοs, αυξπμένπ τuΠIKΓι ισχύ έναντι των κοινών νόμων
αλλά και σύμφωνα με το άρθρο 20 παρ. 1 Συντ. σε συνδυασμό npos 4 Συvτ. που επιτάσσει ισότητα διοδικσστική μεταξύ των διαδίκων με τπν επικλπσπ του «δημοσίου
συμφέροντοεν" δεν δικσιολονείτσι n διστόρησσ διαφορετικών διαδικαστικών προϋποθέσεων και ρυθμίσεων"
n προθεσμιών οηοισσδήηοτε φύσεωs και σε οηοισδήηοτε
διοδικοοίο ενώπιον διοικητικύε apxns n Δικαστπρίου υπέρ
του Δπμoσioυ έναντι εκείνων που ισχύουν για τous σντιδίKOUSΤOUS.Erιί μακρόν το Κράτοs νομοθετούσε, θέτονταs
το Ελλιινικό Δnμόmο εκτόs των δικονομικών αλοισίων
που ισχύουν για όλουs τous λοιπούs διαδίκουs. Η σκευκή
νoμoθεσiα είναι μάλιστα διάσπαρτπ σε πλπθώρα νομοθετικών κειμένων με κυριότερο το κωδικοηοιημένο διάταγμα
Tns 26.6/10.7.1944 «Περί κώδικοε των νόμων οερί δικών
του Δπμoσioυ48». Σύμφωνα μάλιστα με το άρθρο 96 του
Ν 321/1969 «Περί Κώδικοε Δπμoσioυ Λογιστικού» n ένστασπ ηορσγρσφήε των αξιώσεων κατά του ΕλλnV1κού
Δπμoσioυ λαμβάνεται υπόψπ αυτεπαγγέλτωs από τα δικσστήρισ - ενώ Βάσει του άρθρου 52 παρ. 3 του Ν 496/1974
«Περί Λογιστικού των Νομικών Προσώπων Δπμoσioυ
Δικαίου» το ίδιο προνομιακό καθεστώs ισχύει και για τα
ΝΠΔΔ49 με αποτέλεσμα μάλιστα να μεταφέρεται n σκεσκή
ένστασπ και στο εφετείο ονεξορτύτωε του σιτόμοτοε Tns
έφεσns5Ο. Ανιιθέιωε. οι αντίδικοι του Δπμoσioυ ιδιώτεε,
οφείλουν να οροτείνοψν οι ίδιοι τπν ένστασπ σσρονροφόε
των εναντίον TOUSαξιώσεων του Διψοσίοο>'.
Εωε προσφάτωs, n νομολογία των ελλυνικών δικαστήρίων δεχόταν σε γενικέε γραμμΈS αΒασάνιστα τα δικονομικά προνόμια του δπμoσioυ με σκοπό τπν θερσηείο του
«δημοσίου σιιμφέροvτοs», το οηοίο εδώ προφανώs ουνίστοτοι στο συμφέρον που έχει το Δnμόmο n τα ΝΠΔΔ να
νικήσουν στπ δικπ, δεδομένου ότι σε αvτIθετπ περίπτωσπ
θα ζπμιωθεί n ιιεριοψοία ΤOUSκαι θα επιΒαρυνθεί ο προϋπολογισμόs τous, τον οποίο στπρίζουν οι έλλπνβ φορολογούμενοι με τπν κοτοθολό των φόρων TOUS52.
Τα πράγματα άρχισαν ν' αλλάζουν53 στπ νομολογία με τπν
απόφασπ του Ευρωπαϊκού Δικαστπρίου Δικαιωμάτων του
Ανθρώπου στπν υπόθεσπ Πλarάκοu κατά Ελλάδαs rns
11ns Ιανουαρίου 200154. Το ΕΔΔΑ, κατέλπξε ότι οντο δικονομικό προνόμιο σνσστολόε των προθεσμιών κατά ns
δικοοτικέε δισκοηέε εφαρμοζόταν και υπέρ του ιδιώτη διαδίκου, με τπν απόφασπ συτύ κρίθηκε «π προσφεύγουσα

αντιμετωπίστπκε κατά τρόπο καθαρά μειονεκτικο εναντι
του Δπμoσioυ». Αναφέρει κσρσκτοριοτικό: «Το Δικσσιόριο υπενθυμιζεl ότι n σρκή Tnsισόυιιαε των όπλων συνιστά
έννοια ευρύτερπ από αυτή Ins δίκαιns δiκns. Συνεπάγεται
τπν οοοκρέωοη να δίδεται σε κάθε διάδικο μέροs n εύλογπ δυνατότπτα να αξιολογπθούν τα εαυαιρήμστά του υπό
ουνθήκεε που δεν το θέτουν σε μειονεκυκή θέσπ με τρόπο
αισθητό σε οκέσιι και με το αντίδικο μέροs»55. Ακολουθώvτas τπν απόφασπ αυτπ56, τα ανώτατα δικασιόρισ σε μια
σειρά αποφάσεων τουε (ΣτΕ 26061200157, 497/200258, ΑΠ

46. Βλ αναλυτικά τα προνόμια του Δσμοσίου σε Κ. Μπακάλη, Πρόεδρο ΝΣΚ «Το ΔημόCJ10και Πολιτική Δίκη, 2005».
47. ·Οπωs του άρθρου 126 ΚΠολΔ για rιs επιδόσειs στο δημόσιο,
του άρθρου Β του ΑΝ 1539/1938 για την σίσκπι θεροαείσε επί
εμπραγμάτων αγωγών κατά του δημοσίου και το άρθρο 12 του
Ν 3693/1957.
48. Το νομοθέτημα αυτό αποτελεί την χαρακτηριστική προνομιακή

ρύθμιση-ανισότητα των θέσεων των διαδίκων στη δίκη, Βλ τα
άρθρα 9,10,21.
49. ΣτΕ 3850/2000,

ΔιΔικ 2003,633, ΑΠ 1382/2001. ΕλΔ/νη 2003,782.

50. Β. ΡήΥαs, Η δικανική ισότητα κατά την ErΔA και τα δικονομικά
προνόμια του Ελληνικού Διψοσίοψ. ΕλλΔνη 2003,311, Ν. NfKOS,

Η αρΧή lns ισόαιισε των όπλων και τα δικονομικό προνόμια του
δημοσίου στην πολιτική δίκη, Αρμ. 2004,330.
51. Βλ ΕφΠειρ 220/1998,

ΕλλΔνη 1998,917.

52. ΑΠ Ολ 11/2003, ΕλλΔνη 2003,408-410.
53. Βλ Α. Γέροvrαs, Η ευθύνη του κράτουs μέλουs για παράνoμεs
αποφάσειs ανώτατων εθνικών δικαστηρίων ΔιΑ 2007,851.
54. ΝοΒ 2001,765

εσ. Εν συντομία το ιστορικό αυτήs lns υπόθεσηs
έχει ωs εξήs: Η Πλαιάκaυ είχε στην κυριότητά tns ένα οικόπεδο
με ένα νεοκλασικό κτίσμα στην Σπάρτη. Το Δημόσιο οροκώρησε
σε ονσγκσσσκή απαλλοτρίωση αυτού προκειμένου να στεγάσει
το μουσείο Σπάρτηs.Το δικαστήριο όρισε πολύ μικρή προσωρινή
τιμή μονάδοs και στη συνέχεια η Πλατάκου προσέφυγε ενώπιον
του Εφετείου ζnτώνταs ΟΡΙΟΌκόπροσδιορισμό. Αηό λάθοs, όμωs,
του δικαστικού επιμελητή η αίτησή tns κοινοποιήθηκε εκπρόθεσμα oτous αντίδικουs με αποτέλεσμα να οηορριφθεί ωs απαράδεκτη. Αντίστοιχα οηορρίφθοκε και η αίτηση του Δπμoσioυ για
ΟΡΙΟΌκόπροσδιορισμό, αλλά για το Δημόσιο αναγνωρίστηκε ότι
η προθεσμία είχε ανασταλεί κατά tIs δικαστικέε δισκοιιέε. Συι συνέχεια τόσο ο Άρειοε Πάγοs όσο και το Εφειείο απέρριψαν για
τυπικούs λόγουs την αίτηση εnαναφοράs των πραγμάτων σmν
προτέρα κατάσταση. Ακολούθωs η Πλοτάκου σροσέφυγε στο
ΕΔΔΑ, το οποίο, αφού εξέτασε και τous λοιπούs ισωριομούε tns,
τη δικαίωσε με την εν λόγω οσόφοσό του.

55. ΝοΒ 2001,77 Ι.
56. Γιατο ζήτημα ms συμμόρφωοηε των εθνικών δικαστηρίων, και ιδίωs
των ελληνικών, oτιs ααοφάσειε του ΕΔΔΑ Βλ. Ρ.Η. Imbert. Η εκτέλε-

ση των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του
Ανθρώπου - η συνεισφορά του εθνικού δικαστή, ΕΕΕυρΔ2002, 1-25
και ιδίωs σ. 18-23, Γ. Παρσράs, Δικονομικά προνόμια του Δπμoσioυ
και ErΔA, Σχόλιο σmν ΑΠ Ολ 1212002, ΔιΑ 2003, 277 επ.
57. ΕΔΔΔ 2002,140

επ.

58. Βάση Νομικών Δεδομένων ΝΟΜΟΣ.

θΠΔΔ 5/2008 - Ετοε 10

-

Α. ΑΡΓΥΡΟΣ

12/200259) αναγνωρίζουν πλέον τον πλι'φπ ανιίθεσπ του
προνομίου rns αναστολήs των τιροθεομιών με τα άρθρα
4 παρ. 1 του Συνιάγματοs και 6 παρ. 1 tns Ευρωησϊκήε
ΣύμΒασns Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Η απόφασπ 11/2003 ΑΠ Ολ6Οδεν δέαιικε ότι προσκρούει στπν σρκή rns ισότατοε των διαδίκων, όπωs προκύπτει
από το άρθρο 4 παρ. 1 Συντ., και στο δικσίωμσ γlΟ κρησιή δίκη, που ππγάζε1από τα άρθρα 20 Συνι. κσι 6 παρ.
1 ΕΣΔΑ, n αυ:επάγγελτπ λήψπ υπόψπ rns ενστάσεωs παρσγρσφήε των αξιώσεων κατά του Δπμοσίου. Ενώ, ακόμπ
και ωs οροε τα ουσιοσυκού δικοίου ηρονόμισ, όπωs είνσι
το κομαλότερο ύψοs νόμιμου τόκου που υηωφεοάτσι να
κστοθάλλει το Δπμό010 βάσει του άρθρου 21 ΒΔ tns 26.6/
10.7.1944 (<<Κώδ1καsνόμων περί δικών του Δπμοσίου»)61,
τα Ανώτατα Δικσστήριά μαs έλαΒαν ανιIθετεs μεταξύ tous
αποφάσε1s62.
ΠαραΒίασπ έκδπλπ rns apxris tns ισότοτσε αλλά και tns Ευρωησϊκήε ΣύμΒασπs γιο τπν Προστασία των Δικαιωμάτων
του Ανθρώπου κσι των θεμελιωδών Ελευθεριών κσι στο
Σύνιαγμα εμφονίζει n ρύθμιση υπέρ του Δπμοσίου του τόκου υπερπμερίαs ή tnS παραγραφήs των αξ1ώσεων. Εινα1
προφσνέε ότι δεν δικαιολογείται δισφορετικόε υηολονισμόs τόκου υπερnμερίαs από εκείνον που ιοκύει σε Βάροs
των αντιδίκων του. Ούτε πολύ ηερισσότερο οηοκλεισμόε
του σε περίπτωσπ τροηόε κσταψοφιουκού οιτόματοε αγωyriS κστά του Δπμοσίου σε σνογνωριστικό. Ειδικότερο:

5.1. Παραγραφή αξ,ώσεωs
5.1.1. Σύμφωνα με t1Sδ1Οτάξε1Sτων άρθρων 247, 251, 298
ΚΟ1937 παρ. 1 ΑΚ, σε περίπτωσπ οδικοηρσξίαε, αφότου
εκδηλώνεται το ζnμlOγόνO γεγονόs, με οηοισδήηοτε μορφή ζnμiαs, θετικήε ή σηοθετικήε, γεννάται υπέρ του ζnμιωθένιοs αξιωσπ οηοάψιώσεωε για όλπ ίΠ ζπμια, παρούσα
και μέλλουσα, εάν αυτή είναι προΒλεπτή κατά τιι συνήθη
πορεία των πραγμάτων και εφόσον π δικαστική εΠ1διωξπ
είναι δυνατή, αρχιζε1 n ηορογρσφή tnS οκετικύε αξίωσns,
π οηοίσ είνο: nEVtaEτfιs, από τότε που ο ζπμ1ωθεis έμαθε
τπ ζπμία κσι τον υπόχρεο σε απoζnμIωσπ. Τρέχε1 δε από
τότε ο κρόνοε tnS ησρονροφόε για όλΕS ίIS εοελθούσεε
και μέλλουσεε ζnμ1ΈS,εκτόs από εκείνεε. των οποίων δεν
είναι δυνατή π πρόΒλεψπ κατά τπ ουνηθισμένη πορεία των
πραγμάτων (ΑΠ Ολ 24/2003). Στον παραπάνω οσρσγρσφή
υηόκεποι και n αξιωσπ κρημστικήε ικονοηοιόσεωε που
οφείλετοι γιο μπ οεριοψσισκή ζnμIα (άρθρα 299, 932 ΑΚ)
(Βλ ΑΠ 72/2007).
Με το άρθρο 90 παρ. 3 του νέου Ν 2362/1995 «περί Δτψοσίου Λονιστικού» ορίζεται ότι: «Η οηοίσιοη οηοιουδήηοτε
των επι σκέσει δπμοσίου ή ιδιωτικού δικαίου υπαλλήλων
του Δπμοσίου, αολιυκών ή στρατιωτικών, κατ' αυτού, που

θΠΔΔ 5/2008 - Έτοs 10

ΝΟΜΙΚΕΣ

ΣγΜΒΟΛΕΣ

αφορά σε απoδoxΈSή άλλεs κάθε φύσεωs απoλαBΈSαυτών
ή οηοόψιώσεε, έστω και αν Βασίζεται σε ησρανομίσ των
οργάνων του Δπμοσίου ή OΤ1Sσερί σδικσιολογήτου πλουιισμού δlΟτάξε1S,οαρονράφετσι μετά διετία από tns γενέσεώs τσε». Η διόταθι αυίή, αιιοτελεί ουοιοοτικά σνσδιστύπωσπ tns σροκαύοψσαε δ1άταξns του άρθρου 91 παρ.
3 του ΝΔ 321/1969. Με τπν ονοδιστύηωοη αυτή ο νομοθέτns ειιιδίωξε τπν κατάργπσπ tns νομολονισκά παγ1ωμέvns, υπό το καθεστώs του ΝΔ 321/1969, διάκριοηε μεταξύ
ευθείσε και αποζπμ1ωΤ1κήsαγωγήs (Βλ ΑΠ Ολ 1471Π7), π
οσοίο (διάκριοη) υπό το ισωον δίκαιο (Ν 2362/1995) δεν
έχε1 πλέον ηεδίο εφσρμογόε. καθώs όλεs ΟΙ αξ1ώσε1Sπου
αφορούν σε απoδoxΈSτων, επί οκέοη δπμοσίου ή 1δ1ωΤ1κού δικαίου, υπαλλήλων του Δπμοσίου υηόκεινιοι πλέον
συλλήΒδπν στnν ωs άνω ε1δ1κήΒρωωηρόθεομο δ1ετή παρογροφή, π οιιοίσ, κατά τπ σσφό δ1άταξπ του άρθρου 91
εδ. α' του ίδιου Νόμου, αρχιζε1 από το τέλοs του οικονομικού έτουs μέσα στο οηοίο γεννήθηκε και ήταν δυνατή n
δικαστική εΠ1διωξπ αυίήs (Βλ ΑΠ 1726/2002).
5.1.2. Η νομολογία όρκισε να δισφοροηοιείτσι τελευταiωs
στο ζήτπμα rns οαρογροφόε. Ετσι κρίθηκε με τπν 1/2005
Ε1δ Δ1Κ άρθρου 88 παρ. 2 Συντ.63 (Βλ ΕΔΚΑ 2005,892,
ΑρΧΝ 2006,78, Δ/νπ 2006,6) ότι ΟΙ δ1Οτάξε1Sτου άρθρου
90 παρ. 3, Ν 2362/1995 είναι ανιiθετεs npos το άρθρο 4
παρ. 1 του Συνιάγματοs αφού θεσαίζουν σδικσιολονητο
σε Βάροs των Ελλήνων Πολιτών ρυθμίσειε. Με t1S ανωιέρω δ1Οτάξε1Sδισμορφώθτικε ευνοϊκή μετοκείρισο υπέρ
του Δημοσίου, όπωs ορίζεται στο άρθρο 89 παρ. 2 του
Ν 2362/1995 «Η κρημοτική αοαίτησα του Δπμοσίου μετά
των σψμβεβαιουμένων οροστίμων οορονράφετοι μετά
πενταετία από τπ λήψπ (Ου οικονομικού έτουε μέσα στο
οηοίο ΒεΒα1ώθπκε εν στενή έννοια και κατέστπ σοτό λπξlπρόθεσμπ» ενώ αντίθετο σύμφωνα με τπ δ1άταξπ του άρθρου 90 παρ. 3 Ν 2362/1995 n οσοίσισο υπαλλήλων του
Δπμοσίου, κατ' αυτού, που αφορά σε απoδoxΈS ή άλλεs
κάθε φύσεωs απoλαBΈSαυτών ή οηοόψιώσειε, έστω και
αν Βασίζεται σε οσρονομίσ των οργάνων του Δπμοσίου ή
OΤ1Sσερί οδικαιολονήιοψ πλουπσμού δlΟτάξε1S,παραγράφετσι, μετά διετία από lns γενέσεώs rns. Η δ1άταξπ αυτή,
59. ΔΙΑ 2003,279

με οσρσωρήοειε Γ. Παραρά.

60. ΕλλΔνπ 2003,408.

61. Γ. Κrισrάκ/s, Το ανίσχυρο του χαμπλού εηιιοκίου '(10{πν σερίαιωσπ υπερπμερίαs τοψ δπμoσioυ, Δίκπ 2001, 26-29.
62. Σ{Ε 3651/2002 και ΑΠ 80412002, ΔΕΕ 2003,344·351.
63. Κατόπιν ακολούθπσε n ΔΠρΑθ 1445/2007 που έκρινε ότι; Η πα-

ρσνραφό rns σκετικήε αξίωσns των δικσστικών λειτουργών είναι
nEVIaEtns και όΧΙ διετns. ·Εναρξπ rns ιισρονροφιε. Άσκπσπ αναγνωριοτικόε aywyns και υπολΟΥ1σμόsτόκων υπερnμερίαs. Εφαρμoσrέo ω εκάστοτε ιωωον αιιτόκιο υπερnμερίοs και όΧΙ το προΒλεπόμενο στο άρθρο 21 του ΚΝΔΔ.

-

ΝΟΜΙΚΕΣ-

Σ-ΥΜΒΟΛΕΣ-

Η ΑΙΙΩΣΗ ΧΡΗΜΑΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΛΟΓΩ ΗθΙΚΗΣ ΒΛΑΒΗΣ

που είναι γενική, και με m ρύθμισn αυτπ δσμιουργείισι
προφανέστατπ άνιοη μετοκείρισο των ιδιωτών διαδίκων
έναντι του Δπμoσioυ. Επειδπ, ενόψει όσων προεκτέθπκαν,
πρέπει να γiνεl δεκτό ότι οι οοσιωοειε γ1Οκστοβολό αποζnμίωσns από αδικοπραξία οργάνων του Δπμoσioυ αποτελούν αεριουσισκήε φύσεωs δικαιώματα, τα οηοίσ, εσομένωs, προστατεύονται από τlS δlΟτάξΕ1Sτου άρθρου 17 του
Συντάγματοs και του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου
Πρωτοκόλλου Tns ΕΣΔΑ, θεμελιώνονται δε επιπλέον στιε
ηροονσφερόμενεε ουντονμοσκέε δlΟτάξεls από τιε οηοίεε
απορρέουν οι ορκέε TnSαλληλέγγυαs οναλογικήε ισότιιισε
στπν ανάληψπ των δημοσίων Βαρών και Tns νομψότnταs.
Συνεπώs, κάθε διάταξη νόμου, n οαοίσ, xwpiS να συνφέκει ιδισίτεροε λόγοs δπμoσioυ συμφέροντοs, που να δικαιολογεί τπ οκετική ρύθμιοιι με Βάση πάντοτε τπν σρκή Tns
ονολογικότοτσε. αΙΡεΊ Π οεριορίζει (άμεσα Π έμμεσα) τπν
ευθύνπ του Δημοσίου, με αποτέλεσμα n κστσθσλλόμενη
απoζnμIωση να μπν είναι πλπρηs, σντίκειισι στιε παραπάνω υηερνομοθετικήε ισκύοε διατάξεls και αρκέε (Βλ. Μnέηs
σε Δίκη 26,348).
Ετσι, Βάσει των εν λόγω ρυθμίσεων του Ν 2362/1995,
γ1Οτην ααρονραφή των αξιώσεων Ύ1αμεν το Δημόσιο n
οροθεσμίο σε Βάροs του ολοκληρώνεται σε σέντε χρόνια
ενώ σε Βάροs των ιδιωτών γ1ΟτlS αξιώσεls τous σε Βάροs
του δπμoσioυ συμπληρώνεται σε δύο χρόνια και πρέπει
να κριθεί ότι οι ανωτέρω ρυθμίσειε, κατά το μέροs που
με αυτΈSδισφοροηοιείτοι σε Βάροs του ιδιώτη διοδίκου
n αροθεσμία συμπληρώσεωs Tns ησραγραφήε μεταξύ του
Δπμoσioυ και των ιδιωτών διαδίκων, είναι σνίσωρεε ωs
σντικεψενεε στπν σρκή TnSισότητσε αλλά και TnSδικονομlκπs ισότατσε των διαδίκων, όπωs αυτή συνάγεται από
το άρθρο 4 παρ. 1, 20 παρ. 1, 25 παρ. 1 του Συντάγματοs,
6, 13, 14 Tns ΕΣΔΑ (ΝΔ 53/1974) και 2 παρ. 3α, Β, 14 και
26 του Διεθνούs Συμφώνου γ1Οτα ατομικά και ηολιυκό
δικαιώμστο (Ν 2462/1997) Ύ1ατπν αποκατάσταση Tns οηοίos n συμπλπρωσπ Tns οσρσγρσφόε δέον να θεωρηθεί ότι
είναι nEYτaEτriSκατ' άρθρο 250, 937 ΑΚ» (Βλ. 1/2005 Ειδ
Δικ άρθρου 88 παρ. 2 Συντ.).
5.1.3. Το ζriτπμα Tns διετούs nαραγραφπs64 των αξιώσεων
των υπαλλπλων ΝΠΔΔ κρίθηκε πρόσφατα με απόφασπ Tns
31/2007 Ολομέλεκε του ΑΠ, ότι δεν αντίκειτοι στπν αρχπ
Tnsισότοτοε. ούτε στο άρθρο 6 παρ. 1 ΕΣΔΑ και 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου TnSΕΣΔΑ. Ωστόσο με τπν υπ'
οριθ. 3428/2006 απόφασπ Tns επταμελούs συνθέσεωs του
Στ' Τμπματοs του Συμβουλίου Tns EnIKpaTEfas,κρίθηκε ότι
σντίκειτσι τόσο στο άρθρο 4 παρ. 1 του Συντάγμοτοε, όσο'
και στο άρθρο 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου
Tns Ευρωησϊκήε ΣυμΒάσεωs των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου n ρύθμισο του άρθρου 48 παρ. 3 του ΝΔ 496/1974, με
τπν οποία θεσοίζετσι EISΒάροs των υπαλλπλων των ΝΠΔΔ

ειδlκπ Βραχυπρόθεσμη διετπs ασρσγραφά, καθώs με αυτπ
ηεριορίζεται το δικαίωμα τous να διεκδικήσουν αναδρομικά ποσά λόγω καθυστερουμένων αποδοχών Π άλλων απολαΒών Π αποζημιώσεωs εξ σδικσιολονήτου ηλουτισμού,
xwpfs αυτό να δικσιολονείισι από λόγουs δημόσκσ ωφέλεΊαs, το σχετικό ζπmμα δε παραπέμφθπκε σροε επιλυσπ
στπν Ολομέλεια του ΔικαστπρΙου.
5.1.4. Με τπ ΣτΕ 199/2007 κρίθηκε ότι οηοιιήοεε από κοθυστερoύμενεs σαοδοκέε Π άλλns φύσεωs απoλαBΈSτων
υπαλλπλων του ΙΚΑ υηόκειντσι σε αεντσετή παραγραφΠ.
5.1.5. Με τπ ΕλΣυν Ολ 2437/2007 (θΠΔΔ 2008,88) σσόφοσπ κρίθηκε ότι: Η θεσπιζόμενn από τπ διάταξn του άρθρου
61 παρ.3 του ΣυνταξlOδOτlKOύ Κώδικα εξάμπνπ προθεσμία, εντόs Tns onofas οι κληρονόμοι του αnοΒιώσαντοs
συνισξιοωωψ οφείλουν να ννωστοοοιόσουν στο Δημόσιο
τlS κλαρονομικέε τous σσαπόσειε, συνιστά δυσανάλογο
εηοκθέε μέτρο σε οκέσο με τον επιδιωκόμενο με τιι διάταξn
συτό σκοπό και ωs εκ τούτου σντίκειτοι στο άρθρο 25 παρ.
1 του Συντάγματοs (σρκή ονολογικότοτσε).
5.1.6. Η Ολομέλεια ΑΠ (11/08), έκρινε ότι το Σύνταγμα και
n ΕΣΔΑ (Ευρωησϊκή ΣύμΒασπ Δικαιωμάτων του Ανθρώπου) επιΒάλλουν τπν ίση μετωείρισα των διαδίκων, όσον
αφορά τπ δικαστική πρoστασiα τous και n οορονροφή των
οκειικών αξιώσεων σε Βάροs των ευυωρήοεων όπου το
Δημόσιο κατέχει το σύνολο των μετοχών αλλά λειτουργούν ws Aνώνυμεs EταφεIεs, είναι οεντσετόε. Ο ΑΠ ανέτρεψε ομόφωνα τη θέσπ του Εφετείου και την πρότασπ του
εισσγνελέο του ΑΠ, σύμφωνα με TISoπoIεs ο ΟΣΕ έχει τα
ηρονόμισ του Δπμoσioυ και πρέπει να εσεκτσθεί υπέρ του
το δικονομικό αρονόμιο Tns σόντομοε διετούs παραγραφπs που ισκύει για το Δημόσιο.

5.2. ΤOKoγoνio
5.2.1. Από το συνδυασμό των διστόξεων των άρθρων 340,
341,345,346 του ΑΚ, 75 παρ. 3 του ΚΔΔ (Ν 2717/1999,
ΦΕΚ Α" 90) και 21 του Δlτos Tns 26.6/10.7.1944 (Κώδιξ Δικών Δημοσίου), που ορίζει ότι «ο νόμψοs και ο Tns υπε-

64. Βλ. ΑΠ 588/2007. Διειns π οσρογροφή των ουσιιόσεων οποιουδήποτε των εn( σκέσει δπμoσioυ ή ιδιωτικού δικαίου υπαλλήλων
του Δημοσίου, οολιιικών ή σφοτιωτικών, κατ" αυτού, που αφορά
σε οηοδοκέε ή άλλεs κάθε φύσεωs απoλαBΈSαυτών ή σηοάψιώσειε, ακόμπ και αν Βοσίζοντοι σε παρανομiα των οργάνων του
Δπμoσioυ ή Ot1S nεpi αδικαιολογήτου ολουτισμού δlΟτάξεls. Η ws
άνω αορογροφή, ο κρόνοε tns onoias είναι μικρόαροε ή και μεγαλύτεροs από το χρόνο ηορσγροφήε παρόμοιων αξιώσεων και
μικρότεροι από το χρόνο σσρονροφόε των αξιώσεων του Δπμοσioυ κατά τρίτων, είνσι ουνιονμοτικώε θεμιτό και δεν σντίκειτσι
ούτε στην αρχή tns ισοσιωε ούτε προσκρούει στο άρθρο 6 παρ.
1 tns ΕΣΔΑ, ούτε στιε δlΟτάξοs του Διεθνούs Συμφώνου γlO τα
ατομικά και ιιολιυκό δικαιώματα.

θΠΔΔ 5/2008 - Έτοs 10

Α. ΑΡΓΥΡΟΣ

ρnμερίαs τόκοs πάσns του Δπμoσioυ οφειλόε ορίζεται EIS
6%65 ετασίωε, πλπν αν άλλωs ωρίσθη δια συμΒάσεωs Π
ειδικού νόμου. Ο εφnμένοs τόκοs άρχεται από ΤΠ5επιδόσεωs tns αγωγπs», προκύπτει ότι n υηωφέωση npOSκστοΒολπ τόκων66 επί των οφειλών του Ελλnνlκού Δπμoσioυ
αρχίζει πάντοτε και μόνον από τπν επίδοσπ tns oxεt1KriS
αγωγΠs67.
5.2.2. Ήδπ n νομολογία έχει αρχίσει να δισφοροηοιείτσι στο ύψοs tns εκ τόκων οφειλύε όπωs κρίθηκε με τπν
1/2005 Ειδ Δικ άρθρου 88 παρ. 2 Συντ. (ΕΔΚΑ 2005/892,
ΑρχΝ 2006,78, Δ/νπ 2006,6) n διάταξn 21 του Δlτos tns
26.6/10.7.1944 περί του ύψουs του νόμψου και tns υπερπμερίοε τόκου πάσns του δπμoσioυ οφειλπs σε 6% ετnσiωs,
σντιθσίνει στπν σρκή tns σνολονικότατοε και στα άρθρα 4
παρ. 1 και 20 παρ. 1 του Συντάγματοs, 6 και 14 tns ΕΣΔΑ και
2 παρ. 3α και Β ,14 παρ. 1 και 26 του διεθνούs Συμφώνου
νια τα ατομικά και αολιυκό δικαιώματα (Ν 2462/1997), διότι θεσπίζει ιιρονομισκή μετοκείρισο του δπμoσioυ σε σκέσπ με τous ιδιώτεε οντιδίκουε του, κωρίε να δικαιολογείται
τούτο από λόγουs δπμoσioυ συμφέροντοs (ΑΠ 252/2005,
ΣτΕ 3651/2002, ΣτΕ 802/2007 σε ΕΔΚΑ 2007,240).
5.2.3. Με τπ ΣτΕ 1915/2007 κρίθηκε ότι για τπν έναρξπ tns
τοκονονίσε αρκεί n γένεσπ επιδlκίαs με τπν άσκπσπ αγωyns, ονοννωριστικήε Π καταψnφιστlκΠs68• Με τπ ΣτΕ 8021
2007 (ΕΔΚΑ 2007,240) κρίθηκε ότι ο νόμψοs τόκοs και ο
τόκοε υπερnμερίαs κάθε οφειλήs του δπμoσioυ, κατά τπ
διάταξn του άρθρου 21 του Κώδικα νόμων περί δικών του
δπμoσioυ, που ορίζεται σε 6% ετnσiωs, σντίκειται στο Σύνταγμα και τπν ΕΣΔΑ, ενώ το ζΠτπμα παραπέμφθπκε στπν
ολομέλεια του.
5.2.4. Με τον ΑΠ 231/2005 (Δινπ 2006,837) επί των οφειλών του ΟΓΑ ο οφειλόμενοs τόκοs υπερπμερίαs κρίθηκε
ότι είναι ο οριζόμενοs σύμφωνα με το άρθρο 293 ΑΚ και
δεν απολαμΒάνει ο ΟΓΑ των προνομίων του δπμoσioυ
ωs npos το ποσοστό του τόκου. "Οπωs όμωs έκρινε n ΑΠ
242/2004 το Δημόσιο οφείλει τόκουs, νόμψουs και υπερπμερίοε, σε ποσοστό 6% από τπν επίδοσπ κστοψοφιστικήε
αγωγπs Εναντίον του.
5.2.5. Όπωs κρίθηκε n διάταξn του άρθρου 42 παρ. 3 του
ισωοντοε κστσστοτικού του Ταμείου Ασφόλιοηε Εμπόρων,
σύμφωνα με τπν οποία ο ιόκοε πάσns οφειλόε του ταμείου ορίζεται σε 6% ετnσiωs, σντίκειται στα άρθρα 4 και 20
και 25 του Συντάγματοs και lns ΕΣΔΑ. Δπλαδπ εφαρμόζοντσι οι σκετικέε δlΟτάξεls που ισχύουν και για τοιε ιδιώτεε
οφειλέτεε (Βλ. ΕφΑθ 3763/2005, Δ/νπ 2005,1147).
Όπωs φσίνεισι το ζriτπμα θα επιλυθεί οριστικά από tJS
Ολομέλειε, των Ανωτάτων Δικοσσιρίων και τελικά σε περίπτωσπ αντίθετων αποφάσεων από το ΑΕΔ.

θΠΔΔ 5/2008 - Έτοs 10

ΝΟΜΙΚΕΣ ΣγΜΒΟΛΕΣ

5.2.6. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του
Ανθρώπου δικαίωσε τον Ευθύμιο Μεϊδάνη, ο οιιοίοε προσέφυγε κατά lns Ελλάδοs όσον αφορά το δικαίωμα του Δπμoσioυ και των Νομικών Προσώπων Δπμoσioυ Δικαίου να
καταΒάλουν ποσοστό τόκου uπερnμερίαs (6%) μικρότερο
από εκείνο που καταΒάλουν οι ιδιώτεε (το ποσοστό αυτό
σήμερα είναι 12%, ενώ ότον 27% κοι 23% κατά τον επίμαχπ
ΧΡΟνΙΚΠπερίοδο). Με τπν υπ' αριθμ. 3/2006 σιιόφοσό tns
n Ολομέλεια του Aρεioυ Πάγου έκρινε κατά πλειοψπφία ότι
n διαφοροποίnσn μεταξύ του ΝΠΔΔ-οφειλέτn και του ιδιώτο-οφειλέτη, ωs npos το ύψοs του οφειλόμενου τόκου υπερnμερίαs, είναι δικσιολογημένη και ότι n εαίμωσι ρύθμιοη
του άρθρου 7 παρ. 2 του NΔIIos 496/1974 περί λονισοκού
των ΝΠΔΔ δεν οντίκειιαι στα άρθρα 20 του Συντ:άγματοs, 6
παρ. 1 tns ΕΣΔΑ και 1 του πρώτου πρόσθετου στπν ΕΣΔΑ
πρωτοκόλλου. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του
Ανθρώπου έκρινε ομόφωνα ότι, τόσο n επίμaxπ ρύθμιοη
του άρθρου 7 παρ. 2 του NΔlIos 496/1974 περί λονιστικού
των ΝΠΔΔ n οποία ορίζει ότι ο νόμψοs τόκοε υπερnμερίαs
πάσns οφειλπs των ΝΠΔΔ ανέρχεται σε 6% ετ:nσiωs, όσο
και n απόφασπ lns Ολομέλεισε του Αρείου Πάγου (3/2006)
που την έκρινε ουνιονμοτική, παραΒίασε το δικαίωμα του
συγκεκρψένου προσφεύγοντ:οs στπν οεριοψσίσ, όπωs αυτό
ηροοτστεύεται από το άρθρο 1 του πρώτου, πρόσθετου
στπν ΕΣΔΑ, πρωτοκόλλου. Το Δικσοτόριο επιδίκασε τον
τόκο υπερnμερίαs των ιδιωτών τns επίδlκns περιόδου (27%
και 23%) υπέρ του προσφεύγοντοs (σύνολο 6.572 ευρώ).

6. Τροηή Ins κστοψηφιστικήε

σε αναγνωριστική

αγωγπ - Σuνέπειεs

6.1. Η ΑΠ Ολ 231200469 έκρινε νια ζriτπμα, εάν n τροηό
lns κοτοψαφισσκήε aywyns σε σνογνωριοτική συνεπάγετσι ωιωφέωοη τοκοφορίοε Π όχι. Με τπν απόφασπ αυτπ
65. Βλ Μελέτπτου κ.8. Χιώλου, Δ.Ν., δnμOOlευμένnστο ΑρΧΝ 2007,4 15.
(Σχεοκή Noμoλoγiα: ΣτΕ 80212007).

Αγωγή υπαλλπλου κατά ΟΓΑ για την κστσβολή
μισθών. Δήλπ πμέρα καταΒολήs του μισθού, Δεκτή n αγωγή. Υπολογίσωκον τόκοι με το μειωμένο επιτόκιο και από τπν επίδoσn
rns αγωγήs γιατi ο ΟΓΑ απολαμΒάνει τα δικοσοκό ορονόμισ του
Δπμoσioυ. Πορσηέμιιει στπν Ολομέλεια για να κριθεί αν στα δικοσυκά προνόμια περιλαμΒάνονται και τα οψσιοοτικό προνόμια
rns καταΒολήs μειωμένου επιτοκίου και rns ενάρξεωs rns οφΕ1λήs
από τπν επίδοσπ rns αγωγήs.

66. Βλ. ΑΠ 277/2007

67. Βλ ΣτΕ 3202/2006,

2555/2007. Αρκεί π άσκπσπ και π επίδοσπ rns
αγωγήs, ονσγνωριστικήε ή κοτσφαφισυκήε. Ορθά εωδικάσθηκσν
τόκοι από τπν επίδοσπ rns ονσγνωριοτκήε ογωγήs, οπότε γεννήθπκε π επιδικία ωs npos τπν απαίτπσπ.

68. Βλ ΔΕφΑθ 1036/2007.
69. Βλ ΕΔΚΑ 2004,616, ΕΕργΔ 2005,17,
2004,633, ΧρΙΔ 2004,914.

ΝοΒ 2005,74,

ΕπισκΕΔ

Ν Ο Μ Ι ΚΕΣ

ΣγΜ

Β ΟΛΕΣ

Η ΑΙΙΩΣΗ ΧΡΗΜΑΤιΚΗΣ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΛΟΓΩ ΗθΙΚΗΣ ΒΛΑΒΗΣ

κρίθηκε ότι (i) ο ΟΣΕ είναι εναγόμενοs, οφείλει τόκουs από
τπν επίδοσπ tns καταψnφιστικrΊs αγωγrΊs μόνον, (ϊϊ) n συγκεκρψένπ ρύθμισπ είναι οντισυντονμαυκή (αντίθετη στπν
σρκή tns ισότnταs των διαδίκων), εφόσον δεν συνάδει με
τπν υφιστάμενπ νομική φύσπ του ΟΣΕ ωs ΑΕ και (ϊϊϊ) τόκοι οφείλονται και από τπν επίδοσπ tns αναγνωριστικrΊs
αγωγrΊs.
6.2. Enians κρίθηκε με τπν 1/2005 ΕιδΔικ άρθρου 88 παρ.
2 Συντ.7Ο ότι από τπ διάταξπ του άρθρου 21 του ιοκύοντοε
Κώδικα Δικών Δπμoσioυ, n οποία δεν διακρίνει μεταξύ
αναγνωριστικrΊs και καταψnφιστικrΊs αγωγrΊs και ίIS διατάξειs των άρθρων 73 παρ. 3 και 197 του ΚΔΔ που ορίζουν
ότι το αίτπμα tns αγωγrΊs μπορεί να είναι καταψπφιστικό rΊ
αναγνωριστικό και ότι οι τελεσίδικεε αποφάσειs αποτελούν
δεδικασμένο, συνάγεται, ότι με mv ασκούμενπ ενώπιον των
δΙΟΙΚΠί1κών δικασσιρίων ονσννωρισοκή αγωγrΊ, n οποία
έχει αντικείμενο τπν αυθεντική διάγνωσπ κάποιαs κρηματιKrΊSαξιώσεωs από σκέοη δπμoσioυ δικαίου κατά το άρθρο
71 του ΚΔΔ παρέχεται από τον ΚΔΔ ισότψπ πρoστασiα με
εκείνπ tns καταψnφιστικrΊs αγωγrΊs. Και τούτο, διότι n αναννωρισυκό αγωγrΊ δεν έχει επικουρικό κορσκτήρσ έναντι
tns καταψnφιστικrΊs (Βλ Κεραμέω5, Σχέσειs αναγνωριστιKrΊSκαι καταψnφιστικrΊs αγωγrΊs, Τψ.Τόμ. Μιχαηλίδη-Νουάρου, τομ. Α', 1987, σελ. 502 και εη.), n κοτάθεσό tns διακόπτει τπν παραγραφrΊ tns αξιώσεωs (άρθρο 75 παρ. 2 του
ΚΔΔ) και τέμνεται n διαφορά με δύναμπ δεδικασμένου και
έτσι, n ασφάλεια του δικαίου, στπν οποία εκτόs των άλλων
αποΒλέπει n δίκπ, πραγματώνεται πλrΊρωs και με τπν απλrΊ
αναγνώρισπ tns xpnIJatIKrΊS αξιώσεωs. Το γεγονόs ότι επί
αναγνωριστικrΊs αγωγns δεν αποκτάται τίτλοε εκτελεστόs,
δεν αναιρείται, αφού n απόφασπ αποτελεί δεδικασμένο
για το δικαστήριο που θα επιλπφθεί tns καταψnφιστικrΊs
αγωγrΊs. Εξ άλλου δεν αίρονται όμωs και οι ουνέηειεε tns
επιδόσεωs ωs οκλόσεωε. n οποία καθιστά τον οφειλέτπ
υηερήμερο, σύμφωνα με tIS διατάξειs των άρθρων 340 και
345 ΑΚ, δεδομένου ότι n επίδοσπ στον εναγόμενο αγωγrΊs
για τπν επιδίκασπ κρημσσκήε απαιτrΊσεωs δεν είναι μόνο
σύνθετπ διαδικαστική πράξπ, αλλά έχει και το κορσκτήρα
οιονεί δικαιοπραξίαs οκλόσεωε του οφειλέτπ για τπν εκπλrΊρωσπ tns napoxrΊs (Βλ ΑΠ Ολ 13/1994).
6.3. Οι αξιώσειs των συνταξιούχων από Kαθυστερoύμενεs
συντάξειs και παντόs είδουs επιδόματα rΊ βοηθήματα τα

οποία ορίζονται και οφείλονται απευθείαs από τον Νόμο και
των οποίων τπν πλπρωμrΊ αρνείται n καθυστερεί ο καθΌυ
ασφαλιστικόs φορέαs για οηοιονδήηοτε λόγο, υηόκειντσι
σε διετπ οσραγροφή", n οποία αρκίζει από το τέλοε του
οικονομικού έτουs μέσα στο οηοίο γεwrΊθnκε n απαίτπσπ
και ήταν δυνατrΊ n δικοσιική επιδίωξπ tns. Η πενταετns παρσγρσφή, αντιθέτωs, ιωωει όταν για τπν ιιληρωμό των συνταξιοδοτικών παροχών rΊ των πάσns φύσεωs επιδομάτων
Π Βοπθπμάτων στον ασφαλισμένο, απαιτείται n έκδοσπ
πράξns του Ταμείου, τπν οποία παρανόμωs παραλείπουν
να εκδώσουν τα όργανά του, δπλαδrΊ όταν δεν πρόκειται
για ευθεία αγωγrΊ λόγω άρνnσns n καθυστέρnσns καταΒολns rΊδπ καθορισμένων συντάξεων κ.λπ., αλλά για αγωγrΊ
αποζnμίωσns λόγω παράλειψns οφειλόμενns νόμψns ενέργειαs των οργάνων του, σύμφωνα με τα άρθρα 105 και 106
ΕισΝΑΚ (Βλ ΣτΕ 2968/1994, 983/1998,1921/2007).

70. Βλ. ό.π., υποσπμ. 63.
71. Σύμφωνα δε με το όρθρο 107 παρ. 1 του Ν 2362/1995 "Περί
Δπμoσioυ Λονιστικού»
(ΦΕΚ Α' 247) ,,01 δ1ατάξε1S του παρόντοs
νόμου περί παραγραφΓιs εφσρμόζοντοι
επί σηαιτόσεων που γεννώντοι μετά τπν έναρξιν InS 1σχύοs του. Όσον αφορά όμωs την
ονσστολό και τπ διακοηή ffiS οσρονραφήε, ΟΙ σκετικέε δlΟτάξΕ1S
του παρόντοs εφαρμόζοντσι
κσι επί οησιιήσεων που έχουν γεννπθεί ηριν από τπν ιωω αυτού, εάν τα επαγόμενα την σνσστολό
π διακοηό γεγονότα έχουν συντελεσθεί μετά τπν 1σχύ αυτού».
Με το άρθρο 119 του ίδιου νόμου ορίσθηκε ότι:
νόμοs aυτόs
αρΧίζεΙ να ιωωει από τπν 1π Ιανουαρίου
1996, εκτόs αν δισφορετικά ορίζεται στιε επί μέρουs δισιάξειε». Περσιιέρω. στο άρθρο
90 του ίδιου νόμου ορίζε1 στπν παρ. 1 αυτού ότι «Οηοισδήυοτε
απαίτπσπ κατά του Δπμoσioυ οσρσνράφετσι μετά πενταετία, εφόσον από άλλπ YEVlKn Γι ε1δ1ΚΓι δ1άταξπ δεν ορίζεται Βρωύτεροε
κρόνοε παραγραφΓιs ουτήε», κσι στπν παρ. 5 ότι
χρόνοs παραγραφΓιs των σαοιιόοεων των συντοξιούκων εν γένε1 κσι Βοοθομστοϊαων του Δπμoσioυ, καθώs και των κλπρονόμων αυτών από
καθψστεροάμενεε
συντάξε1S, ετιιδόμοτο κοι ΒοπθΓιματα είνσι δύο
ετών, και αν έχουν ενταλθεi εσφαλμένα. ΟΙ εντελλόμενεs δεδουλευμένεs συντάξE1~, ΒοπθΓιματα Γι εηιδόμστα κατά τπν εκτέλεσπ,
το πρώτο πράξεων Γι αποφάσεων κονονισμού συντάξεωs Γι ΒοπθΓιματοs σαρονράφοντσι
σε δύο κρόνιο, που αρxiζουν μετά την
παρέλευσn φψΓινου
από τη χρονολογία εκδόσεωs Ins ωατικήε
πράξεωs Γι αποφάσεωs». Tuos, το άρθρο 91 του ίδιου ωs άνω νόμου ορίζε1 ότι «Εηιφυλοοσορένοε
κάθε άλληs ε1δ1ΚΓιsδlΟτάξεωs
του παρόντοs n παραγραφΓι οαοιοσδήοοτε
οοοιτόσεωε κατά του
Δπμoσioυ αρΧίζεΙ από το tuos του ωκονομικού
έτουε μέσα στο
οποίο γεννΓιθηκε κα1 Γιταν δυνστό π δικσσοκή εΠ1δίωξπ ουιή ... ».

"ο

"ο

•• • •
θΠΔΔ 5/2008 - Έτοs 10