You are on page 1of 5

· Barok

:
(Nazwa epoki)
-Pochodzenie nazwy: termin "barok" wywodzi się od włosko - portugalskiego słowa "barocco", które oznacza surową, oraz nieobrobioną perłę. Ma również związek z hiszpańskim słowem "baruecco", który posiada podobne znaczenie. · Terminem "Barok", określa się nie jedynie epokę, lecz również prąd ideowy oraz literacki, a także artystyczny.

· Ramy czasowe epok:
- W Europie: -rozpoczęcie już w II połowie XVI stulecia - W Polsce: - Prebarok (tzw. wczesny barok) - początek na przełomie XVI oraz XVII stulecia - pełny barok (zwany dojrzałym) - panuje od lat trzydziestych, aż do lat siedemdziesiątych XVII stulecia - późny barok (schyłek) - panuje od lat trzydziestych XVIII stulecia (tzw. czasy saskie)

· Fundamenty światopoglądu obu epok: (Kontrreformacja, filozofia barokowa)
-Kontrreformacja - jest to ruch w sferze religijno - społecznej, który jest odzewem na reformację, i który zmierza do zaprowadzenia zmian w Kościele, a także w kulturze chrześcijańskiej -Nurt filozofii racjonalistycznej oraz jego reprezentanci: -Rene Descartes (czyli Kartezjusz) -był on francuskim matematykiem, fizykiem, pisarzem oraz filozofem. Przyjmował pewność swego myślenia jako podstawę wiedzy. Twierdził, że podstaw wiedzy trzeba szukać w jednostce ludzkiej, nie zaś w realiach świata zewnętrznego. -Blaise Pascal - był on francuskim matematykiem, fizykiem, pisarzem oraz filozofem. Będąc filozofem propagował zasadę podziału pomiędzy umysłem i wiarą. Uważał, iż teologia jest poza sferą nauki oraz nie dopuszcza myślenia w tym obrębie, ponieważ jest oparta na prawdach objawionych. - Francis Bacon - był on angielskim filozofem, uznawano go za przedstawiciele nowożytnej idei nauki. W odróżnieniu od tradycyjnego, arystotelesowskiego rozumienia filozofii, twierdził, iż stanowi ona wiedzę eksperymentalną oraz utylitarną.

· Sarmatyzm:
Sarmatyzm – barokowa formacja kulturowa dominująca w Polsce od końca XVI do drugiej połowy XVIII wieku. Opierała się na micie, jakoby szlachta polska miała pochodzić od Sarmatów – starożytnego ludu zamieszkującego początkowo między Dolną Wołgą a Donem. Po Sarmatach szlachta miała odziedziczyć umiłowanie wolności, gościnność, dobroduszność, męstwo oraz odwagę. Nazwa sarmatyzm pochodzi od starożytnych Sarmatów (ludu

jest intrygująca. "wątła. autorstwa Caravaggia. albo "Trzy Gracje". .Wysnuwająca się z tego koncepcją świata: Rzeczywistość jest przepełniona niepokojem oraz dramatyzmem. rozdwojona w sobie". · Koncepcja świata oraz człowieka w dziełach literackich: -relacje istniejące pomiędzy ludzkością a otaczającym światem: Człowiek nie skupia się na wartościach na ziemi. Przeżywa rozdarcie pomiędzy urokami świata a pragnieniach duchowych -Człowiek poszukujący oparcia w Stwórcy. posągowość. autorstwa Wacława Potockiego "Pamiętniki" napisane przez Jana Chryzostoma Paska -poczciwy żywot ziemianina na wsi · Płaszczyzna Bóg .irańskiego).Szarzyńskiego -Jednostka ludzka odczuwająca niepokoje. blisko Stwórcy · Koncepcja Człowieka: . owiana tajemnicą.w dziedzinie malarstwa . Sępa . Stwórcę postrzegano jako nadzieję oraz zbawienie. który wyraża troskę o swą ojczyznę: "Transakcja wojny chocimskiej" oraz "Nierządem Polska stoi". nadmierne ozdabianie. · Koncepcja świata oraz ludzi w sztuce: (Cechy sztuki barokowej) -Wyróżniające cechy: . otwarte oraz niejasne kompozycje (przykładowo "Złożenie do grobu".w dziedzinie architektury .słaba. osamotniona.człowiek i zachodzące w niej relacje: Jeśli chodzi o poezję metafizyczną (przykładowo M.Szarzyńskiego). lub Mikołaja Sępa Szarzyńskiego) -Ideał szlachcica . pragnie dążyć w stronę Boga. chociaż z innej strony. w Nim ma możliwość znalezienia odpoczynku od trudów istnienia "Sonet IV". Człowiek musi mieć świadomość kruchości oraz ulotności żywota. zaś te prawdziwe istnieją po śmierci.ekspresyjność. jakiego próżno szukać w świecie. Sarmatyzm był polską i szlachecką odmianą baroku. asymetryczność. mrocznością. których szlachta uznała za swoich przodków.sarmaty.większość budowli o wymowie religijnej oraz pałaców. a zbawieniem wiecznym . iż wszystko jest ulotne (utwory Daniela Naborowskiego. które stworzył Rubens). pozorny nieład (przykładowo Pałac wersalski) . mroczne barwy. asymetryczność. Wszelkie ziemskie wartości zostały zdegradowane. autorstwa M. które są rezultatem wewnętrznego rozdarcia między pragnieniem czerpania z życia przyjemności.Istota ludzka . Pragnie czerpać z życia. niebaczna. gdyż ma świadomość. Sępa . dręczy go wewnętrzny konflikt.

który służy zaszokowaniu i olśnieniu czytelnika. Ostatni dwuwiersz wyrywa się z wyliczeń i jest swoistym podsumowaniem. Pomysł utworu (koncept). Podmiotem lirycznym jest kochanek. ale można podejrzewać. Jej uroda jest w stanie porazić mężczyznę. pojawiają się przenośnie. Kobieta jawi się jako bóstwo. Ciekawie wypada tu obraz szlachcica-żołnierza. wykazuje antytezy. o czym dowiadujemy się z tytułu. Sępa . Styl pisarski: Język Pamiętników jest niezwykle plastyczny. porównania. a więc wymaga specjalnej sztuki pisania. Autor zastosował ostry kontrast. Można go odczytać poziomo i pionowo. Walczy on na ogół dzielnie. autorstwa Daniela Naborowskiego · Jan Chryzostom Pasek: (1636 . · "Na oczy królewny angielskiej”: Mamy tu do czynienia z liryką inwokacyjną. ile ambicja osobista i chęć zdobycia łupów.· Postawa ludzka w stosunku do życia oraz śmierci: -Życie na ziemi to nieustanne boje ze złem. autorstwa M. Puenta utworu jest taka. zawiera puentę. zaskoczyć. ma władzę. wyolbrzymiając niekiedy swą rolę świadka i uczestnika tych wydarzeń. światem i ciałem" "Sonet IV". · „Do trupa”: Jest to sonet. zestawienie sytuacji kochanka i trupa. Dwie pierwsze strofy ukazują podobieństwa w niepodobieństwie. metafory. Ciekawość i żądza przygód są też prawdopodobnie przyczyną udziału Paska w wyprawie do Danii. odebrać zmysły i rozum. Utwór .Szarzyńskiego -Żywot człowieczy jest kruchy oraz podlega przemijaniu. wyliczenia. ulega przemijaniu wszystko wokół "Krótkość żywota". Zaskakuje też współczesnego czytelnika religijna postawa szlachcica tamtych czasów. że sytuacja kochanka jest gorsza niż trupa. wirtuoz. barwny z licznymi wtrąconymi słowami i wyrażeniami łacińskimi. Morsztyn kładzie nacisk na formę wiersza. to walka człowieka z "szatanem. Poeta barokowy chce się zaprezentować jako mistrz. Trzecia i czwarta ukazuje różnice we wcześniej ukazanym podobieństwie. jednak nie tylko ludzie podlegają procesowi przemijania. że zapału do walki dostarcza mu nie tyle miłość do ojczyzny. Na architekturę wiersza składają się paralelizm. Część pierwsza "Pamiętników" dotyczy wojennych doświadczeń Paska.1701) znany jest z "Pamiętników" przedstawiających fakty w sposób żywy i barwny. W opisach ważnych wydarzeń historycznych autor skupia uwagę na własnych przygodach. Wiersz stanowi wyliczenia sprzeczności wyjaśnionych za pomocą hiperbol. · „Do tejże”: Wiele epitetów określających urodę kobiety (koral rumiany). anafory. Wypowiedź jest bezpośrednio skierowana do królewny angielskiej. który adresuje swoją wypowiedź do trupa. gdyż razem z nim. ktoś kto potrafi olśnić. antytezy.

. · "Wojna chocimska": Za treść tego utworu autor przyjął wojnę ze szczególnym uwzględnieniem jednej bitwy pod Chocimiem. dosadnym. że każdy człowiek jawi się jedynie jako przechodzień.paradoks . w którym Pasek opisuje swe zaloty do Anny Ślickiej. Wystarczy przypomnieć znakomity fragment "Pamiętników". . mijającego czasu nie sposób zatrzymać ani zawrócić. . cień. które nigdy nie miały miejsca. Szczególnymi wartościami wyróżniają się opisy batalistyczne. nic się nie powtarza. nasycony anegdotami i przysłowiami. ludzkie życie to tylko „dźwięk. toteż ucisk i niedolę chłopa uważa za naturalny stan rzeczy. że prędzej stać się one mogą rzeczywistością "niźli będzie stateczna która białogłowa". wiatr. nie sposób nie zauważyć. Bardziej przypominają one układy handlowe niż wyznania miłosne.ten jest rozbudowanym komplementem. dym. Jest tam zawarta prośba o błogosławieństwo dla dzieła. patrząc na otaczający nas świat z perspektywy wieczności. błysk.twierdzenie lub rozumowanie sprzeczne z przyjętym ujęte w błyskotliwą wypowiedź. wszystko przemija. Życie prywatne szlachty nacechowane jest troską o dobrobyt i korzyści materialne. Są tam porównania homeryckie.. które właśnie tworzy autor. poeta rozważa kwestię życia ludzkiego w perspektywie uniwersalnej. potocznym. Charakterystycznym elementem takiego eposu jest inwokacja. Autor myśli kategoriami przeciętnego szlachcica. Z typowo sarmacką mentalnością odnosi się do własnej klasy i tylko szlachtę uważa z godną przedstawicielkę narodu. wskazującym na gawędziarskie talenty autora. w którym są typowe dla baroku rozważania nad znikomością ludzkiej egzystencji. Potocki powraca do konkretnych wydarzeń. Jest to upoetyzowana kronika tej wojny. . Poeta wylicza szereg zjawisk. w wymiarze boskim. · Typowo barokowe środki stylistyczne: . W niej autor zwraca się do Boga.. opiewającym piękno oczu Elżbiety.alegoria . · „Krótkość żywota”: Wiersz. ale podejrzewa. · "Pamiętniki": Zawierają również szeroki obraz pokojowego życia ziemiańskiego i obyczajów szlacheckich.inwersja czyli szyk przestawny. nic nie trwa wiecznie.obrazowe przedstawienie pojęć oderwanych. głos punkt”. Utwór pisany jest stylem barwnym. jego życie jest tylko ułamkiem sekundy. Jest to poemat rycerski. · "Niedostatek": Znajdziemy w tym utworze ironiczną uwagę na temat rozsądku i powagi kobiet. Została napisana na podstawie jednego z pamiętników jednego z dowódców.

.pointa .parafraza . . niezwykłe i zaskakujące pomysły kompozycyjne.przesadnia.koncept . zastępowanie zwykłych określeń i nazw równoważnikami znaczeniowymi. stopnia nasilenia lub osłabienia jakiejś cechy.związek frazeologiczny obejmujący dwa przeciwstawne znaczeniowo wyrazy..gradacja .(stopniowanie) figura będąca odmianą wyliczenia. zestawienie pojęć i sądów społecznych lub kontrastowych. .oksymoron .anafora .omówienie. . polegająca na nagromadzeniu określeń.przeciwstawienie.rodzaj powtórzenia polegający na rozpoczynaniu kolejnych zdań i wersów od tych samych wyrazów.antyteza . .hiperbola . . metafora polegająca na wyolbrzymieniu i przesadnym uwypukleniu pewnych cech. .wyszukane. obrazowe lub słowne.nieoczekiwane i zaskakujące zakończenie. pojęć lub obrazów i uszeregowaniu ich wg. .