You are on page 1of 3

een verbeelding zonder moeten Dames en heren, goedemiddag.

Wij gaan zodadelijk wandelen op de kunstwandelroute over het landgoed Enghuizen. Kunst en wandelen, kunst en sport dus. Twee cultuurdragende elementen uit onze moderne samenleving die elkaar tegenkomen deze Kunstwandelroute. En hoezeer ze ook verschillen, er zíjn overeenkomsten. Hoewel kunst en sport nog steeds te boek staan als belangrijk maatschappelijk fenomeen, spelen ze zich ook beide af in het gebied dat strikt genomen boven de noodzakelijke eerste levensbehoeften uitgaat. Wij als kunstliefhebbers mogen daar anders over denken, maar bijvoorbeeld in het hedendaagse politieke debat hoor je regelmatig de aantekening dat kunst en sport voor ons léven van secundair belang zijn. Een opmerking die dan vooral is geadresseerd aan de gesubsidiëerde vormen van kunst en sport en uiteraard wordt ingegeven door de huidige toestand van ‘s lands economie. Beide voelen zich dan ook meer dan ooit genoodzaakt hun relevantie steeds weer uit te leggen aan diegenen die de immanente waarde van kunst en sport niet kunnen of willen begrijpen omdat waarde voor hen wordt uitgedrukt in ‘inverdieneffecten’. Kunst en sport staan onder druk, de vrijheid van ‘mogen’ lijkt vaak in de richting te gaan van de dwang van ‘moeten’. Dat is overigens een ander ‘moeten’ dan dat wat we inhoudelijk bij kunst en sport tegenkomen. Want dàn zien we toch wel weer verschillen tussen de twee. Voor sport geldt dat het een gezonde geest in een gezond lichaam móet creëren, dat het móet verbroederen ... en dat was het wel zo’n beetje. Of sport dat ook doet - of juist in het geheel niet - zal veel sportliefhebbers eigenlijk een zorg zijn. De discussie vindt eerder plaats in het sportgerelateerde politiek-maatschappelijk umfeld dan direct rond de arena of op de burelen van de sportmanagers. Wie regelmatig publicaties over hedendaagse kunst leest zal het zijn opgevallen dat ‘kunst’ inhoudelijk altijd heel veel móet. Afhankelijk van kunstenaar of criticus - de consument roert zich zelden in het debat - moet kunst: vernieuwend zijn, ontroeren, ontregelen, grenzen verleggen, behagen, twijfel zaaien, ‘iets’ oproepen, mooi zijn, scherp zijn, elitair zijn, democratisch zijn, emoties los maken, ‘gewoon’ leuk zijn, gek zijn, shockeren, pijn doen, wringen, knellen, inspireren, tot nadenken stemmen, maatschappelijk verantwoord zijn of juist maatschappijkritisch, motiveren, dwingend zijn, niet - of juist wel vrijblijvend, vragen oproepen of juist antwoorden geven, concreet zijn of de werkelijkheid abstraheren, lullig zijn, onderzoeken ... Laat ik maar ophouden. Hoewel ik door de jaren heen nog veel meer ‘moeten’ ben tegengekomen in de kunst. Ik heb altijd moeite met dit soort lijsten. Ik kan nooit een

pijnigen. Ik mag vervolgens als kunstliefhebber vinden dat een kunstenaar teveel behaagt of juist te gesloten is en kan daar een goed gesprek met hem of haar over voeren.keuze maken en dat móet kennelijk wel. de overige samenleving anderzijds. Het geeft ruimte aan een open debat over de keuzes die kunstenaars maken en over de plaats die zij in het brede spectrum van de kunsten willen innemen. die dieper en onoverbrugbaarder is dan goed is voor beide. grenzen verleggen.ook van de zijde van de politiek . Beter dan ‘moeten’. scherp. Door dat idee te benadrukken werkt kunst .is zij echter zeker niet. mooi. het andere in het geheel niet.ook in het maatschappelijk debat . inspireren. Zíj benadrukken de oneindige mogelijkheden van kunst als een weerslag van de menselijke geest. bevragend of beantwoordend zijn. wringen. met zo’n lijstje heb ik veel minder problemen. Elitair . onderzoeken . Ook deze kunst van ‘mogen’ en ‘kunnen’ zal op talloze plekken ‘moeilijk’ zijn. Kunst kán vernieuwend zijn. Kunst mág ‘gewoon’ leuk of gek zijn. Ik vermoed dat het u niet anders vergaat. . analoog aan het onderzoek dat de natuurwetenschap doet aan de fysieke werkelijkheid. Maar het grootste bezwaar lijkt mij toch het ‘moeten’ zelf. boven de samenleving’ . niet . Wie iets móet ontdoet van keuzemomenten en stelt zichzelf nauwelijks nog ter discussie.. dwingend zijn. Het ene ‘moeten’ spreekt mij aan. lullig zijn. Kunst kán tot nadenken stemmen.. dat kunst steeds maar iets zou ‘moeten’ graaft een kloof tussen kunst en kunstenaars enerzijds en het publiek. ontregelen. ‘Mogen’ en ‘kunnen’ openen en verbreden het speelveld èn het maatschappelijk draagvlak. kunst kán twijfel zaaien. behagen. regelmatig ontoegankelijk schijnen. nogmaals. maar vooral het publiek afstoot en tenslotte mogelijk zelfs buitensluit. Er wordt een correctheidsdwang mee opgeroepen die kunstenaars. Let wel. maatschappijkritisch zijn of juist niet. zijn naar mijn mening de werkwoorden ‘mogen’ en ‘kunnen’ op hun plaats. Een oneindigheid die van de kunstenaar blijft vragen om tot in detail onderzocht te worden. zij zal midden in de voortdurende stroom staan die het menselijk doen en laten beweegt. shockeren. het mag en kan allemaal. Maar. Wie zal in dat laatste geval nog tegenspraak kunnen bieden aan buitengeslotenen die met het verwijt komen dat kunst elitair zou zijn. motiveren. emoties los maken. ‘iets’ oproepen.meer naar buiten gericht. Zíj verbreken de deels romantische grenzen die bepalen wat moet of niet moet in de kunst. concreet of abstraherend. Dan wordt meer recht gedaan aan de volle breedte van het kunstzinnig spectrum.in de zin van ‘gesloten.zo’n debát zelf al elitair noemen is een misverstand dat vermoedelijk voortkomt uit het eigen bescheiden beschavingsniveau. Dat sommige critici .of juist wel vrijblijvend. dit verhaal is en blijft een pleidooi om het kunstdebat op een hoog niveau van intellect en beschaving te voeren. knellen. Kijk. Het is een term die het dispuut over kunst vooral verinnerlijkt. ontroeren. elitair of democratisch zijn. vaak een hoog abstractieniveau hebben.

die zich bemoeit met tegenstromen bloeit door bij te dragen. de eigen atheïstische of agnostische visie te ijken. of zo u wilt. die beseft dat steeds meer mensen een tegenwicht zoeken voor de cultuur van een monocratische technologische levensopvatting. kunst die deze vragen niet beantwoordt maar ze oproept.het thema van de maand van de filosofie. wie de aantrekkelijkheid van het vrijzinnig religieus en humanistisch erfgoed voor velen herkent. Juist hier op Enghuizen komt de filosofische zenuw van het publiek dicht aan de oppervlakte te liggen. Het gaat hen er ten dele zelfs om. maar ook be-schouwd. door angsten ingegeven. het gaat hen er ook om.Maar ook deze open. de zoekende mens wil geen plaatjes voorgeschotelt krijgen. begrijpt u mij goed. zoals oude religie. beeldende kunst. mist een bepalende slag. naar buiten gerichte. zoekende publiek. Kunst die zich opent naar nieuwe bewegingen in de wereld.weer een beetje aan nieuwe macht te helpen. tot haar grootste hoogten op te stijgen. . Wie de enorme interesse waarneemt die de filosofie het laatste decennium doormaakt. Nee. Nogmaals. Een groot aantal van hen behoren bij dat nieuwe. kunst die zich laat aftasten. dit is geen pleidooi voor ‘gemakkelijk begrijpbare beelden’. het gaat deze mensen erom te ‘verstehen’ wat nog niet te ‘erklären’ valt. En ja. Publiek dat wil doordringen tot ‘de ziel’ .die jarenlang een wat kwijnend bestaan heeft geleden . Het is mijn ervaring dat kunst in deze omgeving niet alleen wordt aan-schouwd. Hier op Enghuizen ligt de kans om de verbeelding . tot contemplatie uitnodigende landschap op uw beeldende bijdrage mag u niet onderschatten. Ik hoop van harte dat deze manifestatie u ook in deze zin inzicht en wijsheid zullen opleveren en ik wens u daarbij een paar mooie weken toe. poëzie en muziek in een weidser perspectief te kunnen plaatsen. Niet om daarmee het rationele af te wijzen. vaak deed. Juist hier ligt dus voor de kunstenaar de mogelijkheid om de relatie met de tegenstroom aan te gaan. Ik zeg uitdrukkelijk ‘in deze omgeving’. De komende weken zullen velen de wandeling over dit prachtige landgoed maken en daarbij uw werk bekijken. De zoekende mens staat open voor kunst die speelt met de filosofische levensvragen. Ze zoeken een beter begrip van de complexe wereld om hen heen. Integendeel. De inwerking van het seminatuurlijke. Kunst is het gebied bij uitstek dat zich filosofisch gesproken met dat ‘verstehen’ bezig houdt. Kunst die zich terugtrekt in de eigen binnenwereld op het moment dat zich in de samenleving een tegenstroom aandient waaruit een nieuw publiek ontstaat. Een open kunstwereld heeft deze mensen veel te bieden en andersom. niet om natuurwetenschappelijke waarden af te vallen. aan de orde stelt. onderzoekende kunst verlangt een publiek dat de mogelijkheden heeft om in haar diepste diepten af te dalen.