ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi şletme Bölümü

7. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi
Kongre Kitabı
Editör Prof. Dr. Müge ŞER

Editör Yardımcıları ve Yayına Hazırlayanlar Yard. Doç. Dr. Gülsüm SAVCI GÖKGÖZ Öğr. Gör. Dr. Asuman SÖNMEZ

25 – 26 Ekim 2011 stanbul

TC stanbul Kültür Üniversitesi Yayınları Yayın No: 155

ISBN : 978-605-4233-63-2

© Her türlü yayın hakkı TC stanbul Kültür Üniversitesi’ne aittir.

Baskı Golden Medya Matbaacılık ve Tic. A.Ş. golden@goldenmedya.com.tr

Baskı Tarihi : Ekim 2011

TC stanbul Kültür Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi şletme Bölümü
Ataköy Kampüsü, Bakırköy, 34156, stanbul Tel: (212) 498 44 13 Faks: (212) 465 82 98 E-posta: iibf@iku.edu.tr Web: www.iku.edu.tr http://iibf.iku.edu.tr

Kongremize destek veren

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na
Teşekkür ederiz.

Kongremize destek veren

stanbul Menkul Kıymetler Borsası’na
Teşekkür ederiz.

Medya Sponsoru

Yayın Sponsoru

.Kongremizi katkılarıyla güçlendiren Teşekkür ederiz.

.

......... Zuhal Özbay Daş ........................... Takım Tezgahları Sanayici ve ş Adamları Derneği (T AD) YK Üyesi Gamze Taşpolat .... şletme Bölümü Destekleyen Kurumlar Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme daresi Başkanlığı (KOSGEB) kitelli Organize Sanayi Bölgesi Başkanlığı ( OSB) Türk Girişim ve ş Dünyası Konfederasyonu (TURKONFED) stanbul Sanayici ve ş Adamı Dernekleri Federasyonu ( S FED) Makina malatçıları Birliği (M B) Ayakkabı Yan Sanayicileri Derneği (AYSAD) Beyaz Eşya Yan Sanayicileri Derneği (BEYSAD) Takım Tezgahları Sanayici ve ş Adamları Derneği (T AD) Taşıt Araçları Yan Sanayicileri Derneği (TAYSAD) Türkiye Ev Tekstili Sanayici ve şadamları Derneği (TETS AD) Tüm Sanayici ve ş Adamları Derneği (TÜMS AD) SubconTurkey Dergisi Kongre Başkanı Prof.. Türkiye Ev Tekstili Sanayici ve şadamları Derneği (TETS AD) Başkanı Yavuz Öncü ............. Dr..... Müge şeri Danışma Kurulu Mustafa Kaplan.. ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi.... KOSGEB Başkanı Selahattin Kaya................... Takım Tezgahları Sanayici ve ş Adamları Derneği (T AD) Genel Sekreteri xi .......... Türkiye Girişim ve Ekonomisti ş Dünyası Konfederasyonu (TURKONFED) Mehmet Sandal .... KOSGEB kitelli şletme Geliştirme Merkez Müdürü Nihat Tunalı ........ Nail Türker ................. kitelli Organize Sanayi Bölgesi ( OSB) Başkan V..... Makine malatçıları Birliği (M B) Genel Sekreter Yardımcısı Ender Yazıcıoğlu ..................... Ayakkabı Yan Sanayicileri Derneği (AYSAD) Başkanı Ayşegül Koç ........Düzenleyen Kuruluşlar stanbul Kültür Üniversitesi........ Beyaz Eşya Yan Sanayicileri Derneği (BEYSAD) Halkla Müdürü lişkiler Yaşar Küçükçalık............... stanbul Sanayici ve ş Adamları Dernekleri Federasyonu ( S DEF) Başkanı M.....................................

... Tülin Aktin ... Dr.... Dr................ stanbul Kültür Üniversitesi Yrd.. Dr....... Taşıt Araçları Yan Sanayicileri Derneği (TAYSAD) Genel Sekreteri Vedat Gökçe ............... Dr...................................Gör..................... Kadri Mirze .......... stanbul Kültür Üniversitesi Prof..... Ercan Gegez........ Mahmut Paksoy ............... A............. Hülya Talu .................... Tamer Koçel . stanbul Kültür Üniversitesi Yrd..... Can Baysal ... Doç..... Dr.... Dr................................... stanbul Kültür Üniversitesi (Kongre Web Sayfası Koordinatörü) xii ........... stanbul Kültür Üniversitesi Prof......Marmara Üniversitesi Düzenleme Kurulu Prof... Dr.......Marmara Üniversitesi Prof......... Dr.... Dr.. Dr...................... Dr.............................................................. Tüm Sanayici ve ş Adamları Derneği (TÜMS AD) Genel Sekreteri Özlem Gülşen ..... stanbul Kültür Üniversitesi Öğr................. Mahmut Paksoy ...... Tamer Koçel ............... stanbul Kültür Üniversitesi Prof............. stanbul Kültür Üniversitesi Prof......... Meral Arık Toprak ........Cengiz Metin ... stanbul Medeniyet Üniversitesi Prof........... Nükhet Tunçbilek.. Ahmet Çilingirtürk .. Dr.. Dr..... stanbul Kültür Üniversitesi Prof........ stanbul Kültür Üniversitesi Prof. Dr............ stanbul Kültür Üniversitesi Prof... A..... Mehmet Hüseyin Bilgin... Peyami Çarıkçıoğlu ..... Ahmet Fahri Özok ... stanbul Kültür Üniversitesi Yrd........ Dr.. Dr......... Göksel Ataman . Müge şeri . Dr....... Subconturkey Dergisi Yayın Müdürü Bilimsel Kurul Prof.. Emre Alkin ...... Uğur Yozgat ............ Dr.... Nazan Çağlar .......... Can Baysal ... Meltem Ulusan. Durmuş Dündar .Kemerburgaz Üniversitesi Prof. Dr... Dr.......... Gör............ stanbul Kültür Üniversitesi Prof................. Dr....................... Doç..... Doç.... stanbul Kültür Üniversitesi Prof... Dr....... Dr........ stanbul Kültür Üniversitesi Prof... stanbul Kültür Üniversitesi Prof................Marmara Üniversitesi Prof.......... Dr................ Müge şeri........... stanbul Üniversitesi Prof..... Dr............. Peyami Çarıkçıoğlu ..............Marmara Üniversitesi Prof.... stanbul Kültür Üniversitesi Yrd......... Doç........ Levent Polat ....................... stanbul Kültür Üniversitesi Öğr.......... stanbul Kültür Üniversitesi Prof...

............. stanbul Kültür Üniversitesi xiii ... Dr.......... Gülsüm Gökgöz .................... Asuman Sönmez.. stanbul Kültür Üniversitesi Uzman Eşref Mutlu.... Gör....................... Andaç Oğuz ............. stanbul Kültür Üniversitesi Uzman Görkem Hancı ...... Gör.. Fırat Şimşek......Düzenleme Kurulu Yardımcıları Arş........... stanbul Kültür Üniversitesi Kongre Koordinatörü Öğr........ Gör.... stanbul Kültür Üniversitesi Arş............... Gör..................... Çağla Arıker ......... Gör........ stanbul Kültür Üniversitesi Kongre Sekreteri Yrd...... Doç............... Gör........................ stanbul Kültür Üniversitesi Arş. Burçin Ataseven........... Dr.... stanbul Kültür Üniversitesi Arş....... stanbul Kültür Üniversitesi Arş....... Dr.. Gör..... Onur Gürgen Bilişik...... stanbul Kültür Üniversitesi Arş..... Murat Taha Bilişik ...

xiv .

.................................. Yazarlar: Gürhan Uysal................................. Yusif Aliyev. BÖLÜM B LG YÖNET M VE B LG TEKNOLOJ LER Bilgi Teknolojilerinin ve Yenilikçiliğin KOB lerin Rekabet Gücüne Etkisi...73 Azebaycan'ın Dış Ticaret Performansındaki Yeni Yönelimler ve hracatın Rekabet Gücü Analizi........................................ Anıl Çekiç...................... . E...................... Yazarlar: Halil Seval...................... Prof....... Elazığ...................................... Melike Mengü ........ Mustafa Kemal Topçu................ Yazarlar: Selim Müslüm. Geray Musayev........... Yazar: Fariz Ahmadov...................... Birce Ergör.....55 Azerbaycan Cumhuriyetinin Maliye Piyasasının Analizi...................................30 2......................................93 xv ..................xxiii 1.......... ................................. Yazar: Aygün Cabarzade.......................................................................................................xxi KONGRE PROGRAMI ...................43 AB ve Türkiye'de KOB Destekleri: Amerikan ve Japon KOB Destek Planı ile Kıyaslama........83 hracatçı Türk KOB ’lerinin Orta Asya Pazarında Rekabet Edebilirliği..... Murat Mala............................................13 KOB ’lerde Etkin Bilgi Yönetimi Çözümleri ve Optimal Bilgi Yönetimi Aracının Tespitine Yönelik Bir Program Tasarısı........................ Seda Işık........................................................................................... Dr.................................23 Küçük ve Mikro şletmelerin Bilgi Yönetimi Düzeyi........... Sezgin Zabun ......... BÖLÜM EKONOM AB Uyum Sürecinde AB Hibe Projelerinin ncelenmesi: TRB1 (Malatya.......................... Yazarlar: Arzu Çakınberk...............Ç NDEK LER SUNUŞ................... Burcu Mamak Ekinci.......................................xix KOB GEL ŞT RME VE REKABET UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZ ..............................................3 nternet Kullanımı ve E-Girişimcilik Eğilimi Arasındaki lişki: Üniversite Öğrencilerine Yönelik Bir Araştırma.......................... Yazar: Tuna Uslu................................................................. Uygulamaları............................................ Yazarlar: Mehmet Marangoz............................. Z............................................... Yazarlar: smail Bircan.............................................63 Azerbaycan’da Özel Ekonomik Bölgelerin Mevcut Durumu.............. Müge şeri............................. Aralarındaki Farklar ve Örgütsel Çıktılar................ ................. Yazar: Vefa Mahmudova........................... Tunceli Ve Bingöl) Bölgesi Örneği... Tuba Yumuşak Tokuçoğlu......

........ Murat Keten .......................................183 KOB ’lerde Muhasebe Standartları Eğitim htiyacı........... BÖLÜM ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ Firmadan Firmaya lişkilerin Bileşenlerinin Analizi....... Yazarlar: Salih Barışık.............................107 Küçük ve Orta Büyüklükteki şletmelerde Bütçe Uygulamaları Üzerine Bir Araştırma...147 Yeni TTK’nın KOB ’lerin Finansal Bilgi Sistemine Yansımaları......... Yazarlar: Şakir Sakarya...........................211 5.... Yazarlar: Burak Çapraz.... Gürcan Banger ...........................3.........................................................237 xvi .........................................................171 KOB ’lerde Işgücü Verimliliği Açısından nsan Kaynakları Yönetiminin Yeri ve KOB Yöneticilerinin Konuya Yaklaşımı....................... Volkan Demir ............................ Cavide Uyargil .. Yazarlar: Caner Dinçer..................................................... Mehmet Ufuk Tutan.............................................................................. Yasemin Çiftçi.............. Yazar: A.............................................. Seden Özbek Püskül..........223 ş Grupları çinde Tarihi Pazarlar Nereye Gidiyor? Bağımlılık lişkileri.................. Fulya Aydınlı Kulak.231 Örgüt Kültürü ve novasyon........................... Seda Tunç ..........................191 KOB lerde Verimliliği Artırma Yolunda Atılan Bir Adım: Sosyal Sermaye...................................................................... Yazarlar: Esin Yeşildal........ Yazar: Seniha Dal...............................................................................................159 4...................137 Yeni Türk Ticaret Kanunu’na Göre KOB ’lerin Yeniden yapılandırılması............ brahim Aksel ............. Yazar: Mehmet Yazıcı.. Yazar: Müzehher Yamaç ...............121 Perakende Kredi Skorlamasında Muhtemel Riskler ve Ters Seçim Sorunu..................................................... Banu Dinçer ........................................................................................................... Yazarlar: Rüstem Hacırüstemoğlu............................ BÖLÜM F NANS Basel Kriterlerinin KOB 'lerin Kredilendirilmesi Üzerindeki Etkileri: Basel II'ye Hazırlık Sürecinde Basel-III Uzlaşısı..................................... Grup Bilinci ve Ekonomik Çıkarlar......... BÖLÜM NSAN KAYNAKLARI KOB ’lerde Emek Talebi: Tokat li Örneği.................................................................... Yazar: Salim Şengel ..................................................199 KOB lerde Verimliliği Arttırıcı Faktör Olarak Eğitim ve Kültür Değişimi.................................................................. Yazarlar: Gülsüm Çalışır................................ Aykut Berber.............................................................................. Yazarlar: Hayri Ülgen.........................

..........263 6......................................299 7.................................................................. Yazarlar: Özlem Kırıcı................ Yazar: Ediz Atmaca...............291 Yalın ş Modeli novasyonu............. Yazarlar: Yunus Emre Birol.......................... Önder Belgin........................ Yazarlar: Mehmet Tikici.........................................................................................337 Azerbeycan'da Girişimcilik Faaliyetlerinin Durumu ve Çağdaş Girişimcilik Sisteminin Geliştirilmesi Stratejilerinin Önemi....... Merve Tuncay ......... Yazar: Fevzi Er.............. Nevra Yaman....... Cenk Karaçin........................317 Organize Sanayi Bölgesi Seçiminin şletmelerin Verimliliğine Etkileri Üzerine Bir Araştırma: Düzce Örneği................................................279 Tepkisel Proje Çizelgeleme Yaklaşımı ile lgili Literatür Araştırması..... Cevriye Gencer ................ Neslihan Derin........................................................................... Gülsüm Çalışır . Fariz Ahmadov ......... Neslihan Derin........................................................................................ Yazarlar: Gökdeniz Kalkın............... Yazarlar: Tuğçe Karaca....................................... Gökdeniz Kalkın.....347 xvii .................................................. Yazar: Tuna Uslu............. Salih Dindar............. Alper A.......................................................................................................Örgütsel letişim ile Örgütsel Bağlılık lişkisi: Malatya Organize Sanayi Bölgesinde Faaliyet Gösteren malatçı KOB ’lerde Bir Araştırma....243 Örgütsel Sessizliğin Duygusal Tükenmişliğe Etkisi....... Murat Caner Testik ....................................... nan.................................273 Proje Yönetiminde Promethee ile Kritik Yolun Bulunması.... Yazar: Umut H..........................................325 8............... Yazar: Asiman Guliyev..................253 Sanayi Sektöründe KOB ve Büyük şletme Çalışanlarının Yatırım Yapma Tercihleri ve şlerini Sahiplenme Biçimleri............................. BÖLÜM YÖNET M Aile şletmelerinin Yönetiminde Karşılaşılan Sorunlar Üzerine Bir Araştırma: Sivas Örneği................. Mehmet Tikici..... BÖLÜM ÜRET M Entegre Üretim/Dağıtım Planlaması Üzerine Literatür Araştırması................................ Yazar: Ediz Atmaca............................. Yazarlar: Gürcan Banger..................................... BÖLÜM VER ML L K Çalısma Ortamındaki Ergonomik Faktörlerin yilestirilmesi Yoluyla Verimliliğin Arttırılması......................... Yıldırım ....................................309 Hastane Poliklinik şlemlerinin Verimliliğinin Değerlendirilmesi ve yileştirilmesi çin Bir Simülasyon Analizi..........

........................................K........................................................................................Büyüme Sürecindeki Aile şletmelerinin Karşılaşabilecekleri Sorunlar: Lefkoşa Sanayi Bölgesinde Faaliyet Gösteren Aile şletmelerinde Bir Uygulama K....T...................................................399 YAZAR NDEKS ........... Yazarlar: Ali Korhan Özen..................................................379 Sosyal Medyada Var Olmanın KOB ’lere Olan Etkisi ve KOB ’ler için Sosyal Medyada Etkin Tutunma Stratejileri............................................................ Yazar: Tuna Uslu................................. ............................................415 xviii ............................... Örgütsel letişim ve Kalite Süreci Açısından Küçük ve Büyük şletmelerin Kıyaslanması........... Yazar: Tugay Keçeci ........C.......................... Yazar: Okan Veli Şafaklı.......................... ............ Aslı Çakın .............................................................................................................355 KOB lerin Halka Arzında Hissedarlık Devrinin Yönetişim Felsefesine Olan Etkileri............................................................................................................363 Küçük şletmelerde Kurumsalaşmanın Etkileri Üzerine Görgül Bir Çalışma: Bilgi Altyapısı............... Yazar: Sera Özbaşar ................................389 Quo Vadis ( Hangi Değerlerle Nereye?).....................

xix .

Türk Girişim ve ş Dünyası Konfederasyonu. yabancı yatırımlardan bilgi ekonomisine.9’unu oluşturan KOB ’ler istihdam yaratma. Bu kongre de her kongrede olduğu gibi akademisyen arkadaşlarımızın. Panel konularını oluşturmada danışma kurulumuzu oluşturan reel sektor temsilcilerimizden büyük destek aldık. Cumhuriyetimizin yüzüncü kuruluş yıldönümüne denk düşen 2023 yılı.SUNUŞ 2004 yılından beri aralıksız olarak düzenlediğimiz “KOB ler ve Verimlilik Kongreleri”nin bu yıl yedincisini düzenlemekten büyük mutluluk duymaktayız. stanbul Sanayici xix . Kendilerine bu değerli katkılarından dolayı teşekkürlerimizi sunuyorum. Bir diğer Medya Sponsorumuz olan ve desteklerini her yıl bizden esirgemeyen SubconTurkey Dergisi’ne ve dolayısıyla. Ülkemiz işletmelerinin %99. panellerde görev almayı kabul eden KOB sahip ve yöneticileri ile kamu ve özel sektör kuruluşlarından gelen değerli konuşmacıların katılımları ile gerçekleştirilmiştir. kitelli Organize Sanayi Bölgesi. tarımdan eğitime. Medya Sponsorumuz Habertürk Gazetesi’ne Genel Yayın Yönetmeni Sayın Fatih Altaylı’ya hem destekleri hem de konuşmacı olarak katılımları için teşekkür ederim. geleceğe dönük görüş ve önerilerin. şte bu gerçekle yola çıkarak bu yıl gerçekleştirdiğimiz “KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi” serisini “ şletmeler için 2023 Vizyonu” alt başlığı altında oluşturmaya karar verdik. Türkiye’nin vizyonunun yeniden oluşturulması için seçilmiştir. pazarlara ilişkin öngörülerin ve yeni dünya düzeninin incelenmesi ve ortak bir anlayış geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla. ekonomiden üretime. Bu anlamda. kültürel yenilenmeye kadar uzanan geniş bir yelpazede değişen dünyanın ve Türkiye’nin fotoğrafının çekilmesi. Cumhuriyetimizin 100. Genel Yayın Yönetmeni Sayın Vedat Gökçe’ye ve verdikleri maddi destek ile çalışmalarımızı kolaylaştıran Türkiye Ev Tekstili Sanayici ve şadamları Derneği (TETS AD) Başkanı Sayın Yaşar Küçükçalık’a teşekkür ediyorum. panelleri yönettiler ve konuşmacı oldular. AB üyeliğinden alternatif enerji kaynaklarına. Kongremizin paydaşları olan Danışma Kurulumuz üyeleri ve temsil ettikleri reel sektör kuruluşları da bu kongrede bizimle birlikte çalıştılar. bilgi teknolojilerinden yönetime kadar geniş bir yelpazede KOB ’ler üzerindeki araştırmalarını sunacaklardır. Desteklerini bizlerden esirgemeyen stanbul Menkul Kıymetler Borsası Başkanı Hüseyin Erkan’a teşekkür ederim. dış politikadan su sorununa. Geçtiğimiz kongrede olduğu gibi bu yıl da kongremizin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın maddi desteklerine layık görülmesinden dolayı büyük onur duyuyor. Ayrıca 39 bildirinin yer aldığı akademik çalışmaları ile değerli öğretim üyesi ve araştırmacılar. 2004 yılından bu yana kongrelerimizi gerçekleştirmemizde bize her zaman destek veren KOSGEB’e ve değerli başkanı Sayın Mustafa Kaplan’a teşekkür ederim. yılının ekonomik hayatında var olacak işletmelerinin rekabet güçlerinin artırılması için sahip olmaları gereken özellikler ve bu yönde geliştirilmesi planlanan devlet politikaları kongre katılımcılarına aktarılacaktır. TC Merkez Bankası Başkanı Sayın Erdem Başcı’ya teşekkürlerimizi sunuyorum. Bu çerçevede hazırlanan yedi panelde. piyasa koşullarına uyma ve ekonomik kalkınmaya katkı sağlama yetenekleri sayesinde hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ekonomiler için büyük önem taşımaktadırlar. sürdürülebilir kalkınmaya.

Beyaz Eşya Yan Sanayicileri Derneği. Fahamettin Akıngüç’e ve Mütevelli Heyet Başkanımız Sayın Dr. Bu yolda benimle birlikte yol alan çalışma arkadaşlarımı da hatırlamak istiyorum. Doç. Müge ŞER Kongre Başkanı xx . Dr. şletme Bölümümüz yıl içinde gerçekleştirdiği çeşitli etkinliklerle özellikle Sayın Öğr. taşıdığı iş dünyası ve üniversite işbirliği misyonuna ek olarak. Makine malatçıları Birliği. Bahar Akıngüç Günver’e şahsım ve arkadaşlarım adına teşekkürlerimi sunuyorum. geleceğimiz olan çocuklara ve ailelerine bir umut olmak adına tüm katılımcı. Kongrenin. bu yıl yeni bir kişilik kazanmıştır. her zaman olduğu gibi. Rektörümüz Sayın Prof.F.B. Asuman Sönmez’e teşekkürlerimi sunuyorum. kongrenin gerçekleştirmesinde maddi manevi desteklerini esirgemeyen Mütevelli Heyet Onursal Başkanımız Sayın nş. kongrenin medya tanıtımında büyük gayretlerini gördüğümüz Sayın Aslıhan Sönmez’e ve Bersay letişime ayrıca teşekkür ediyorum. Taşıt Araçları Yan Sanayicileri Derneği. Dr. Tüm hazırlıklarda özveriyle çalışan ve Kongre Bildiri Kitabı’nı basıma hazırlayan Kongre Sekreterimiz Sayın Yard. Sizlere takdim ettiğimiz serrtifikalarınızla bir çocuğumuz için daha ışık oldunuz umut oldunuz. iş ve akademi dünyasına yararlı sonuçlar getirmesi dileklerimle… Prof. Güneş Gençyılmaz’ı burada anmak ve teşekkürlerimi sunmak isterim. Takım Tezgahları Sanayici ve ş Adamları Derneği. Gülsüm Gökgöz’e. Gör. Mustafa Kolcu’ya. Kongremizde de bu bilinçle yola çıkarak. Gör. Dr. Dr. siteyi başarı ile yöneten Öğr. Dursun Koçer’e. Kongreye katkı sağlayan tüm şletme Bölümü öğretim üyeleri ve araştırma görevlilerimize. Ayşe Güvenir tarafından yürütülen Geleneksel Almanca Öğrenenler Günü çerçevesinde yapılan faaliyetlerle Kanserli Çocuklara Umut Vakfı’na (KAÇUV) maddi destek yaratmaya çabalamaktadır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Kongre web sitesini hazırlayan Sayın Baturalp Güray’a. 7. uzun ve hummalı bir dönem içerir. konuşmacı ve panelistler adına KAÇUV’a bağış yapmayı uygun bulduk. Kongreye desteklerini esirgemeyen . Gör. Kongre Bildiri Kitabı’nın. Yük.ve şadamı Dernekleri Federasyonu. Bildiğiniz gibi kongre organizasyonları büyük emek ister. Kongre Programı ve diğer görsellerin tasarımını gerçekleştiren Kurumsal letişim Birimi’mizden Sayın pek Topal’a ve YABA’dan Ozan Gülek’e. Durmuş Dündar’a. . Nükhet Tunçbilek’e. Dr. Müh. 2004 yılından itibaren düzenlendiğimiz KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi’ni akademik ve iş dünyasına kazandıran eski bölüm başkanımız Sayın Prof. Öğr. Ayrıca Bilim Kurulu’nda görev alan ve değerli görüşlerinden yararlandığımız ve oturumları yöneten değerli akademisyen arkadaşlarımıza da teşekkür ederiz. Gör. Türkiye Ev Tekstili Sanayici ve şadamları Derneği ve Tüm Sanayici ve ş Adamları Derneği’nin değerli başkanlarına ve yöneticilerine teşekkürlerimizi sunuyorum. Ayakkabı Yan sanayicileri Derneği. Dekanı Sayın Prof. sizlere herhangi bir kongre hatırası vermek yerine. organizasyonun gerçekleştirilmesinde büyük bir titizlikle çalışan Kongre Koordinatörümüz Sayın Öğr. Dr.

araştırma ve yayın sağlama ve danışmanlık hizmetleri vererek. eğitim programları vb organizasyonlar aracılığıyla. KOB ’lere eğitim. güvenilirlik. eğitim günleri. KOB Geliştirme ve Rekabet Uygulama ve Araştırma Merkezi. kongre. Vizyonu. dernek. birlik. federasyon ve vakıflar gibi Sivil Toplum Kuruluşları ile birlikte çalışmalar yapmaktadır. 2004 yılında stanbul Kültür Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi şletme Bölümü bünyesinde KOB Danışma Birimi olarak kurulmuş ve 2011 yılında KOB Geliştirme ve Rekabet Uygulama ve Araştırma Merkezi olarak üniversitemizde faaliyetlerine devam etmeye başlamıştır.KOB Geliştirme ve Rekabet Uygulama ve Araştırma Merkezi KOB Geliştirme ve Rekabet Uygulama ve Araştırma Merkezi. KOB Geliştirme ve Rekabet Uygulama ve Araştırma Merkezi. bilgi üretimi ve paylaşımı. çeşitli sektörlerden farklı kurum ve kuruluşlarla da işbirliği içerisinde bulunarak. toplantı. güvenilirlik. sektörel bazda sorun tespit etme ve çözüm önerisi getirebilmeye yönelik araştırmalarını da devam ettirmekte ve bu kapsamda KOB ’lerin üyesi oldukları Ticaret ve Sanayi Odaları. bilgi üretme gücü ve bu alandaki deneyimleri ile yurt içi ve yurt dışı kuruluşlarla işbirliği yaparak Küçük ve Orta Büyüklükteki şletmeler (KOB ) için yeni ve kolay anlaşılır bilginin elde edilmesinde tercih edilir bir Merkez olmaktır. Misyonu. panel. konferans. xxi . araştırmacılık. işletmelere uygun eğitim ve danışmanlık hizmetleri vermesinin yanı sıra Türkiye’nin bir çok ilinde ve stanbul’da düzenlediği çeşitli seminer. sahip olduğu akademik saygınlık. kurumlar arası ve sektörler arası işbirliği ve sırdaşlık ilkeleri ile çalışmaktadır. ekip çalışması. bilimsellik. KOB ’lerin sorunlarına çözüm getirmek ve küresel rekabet güçlerini artırmaktır.

vi .

lüğü.30 Açılış Konuşmacısı – Aziz Torun. Müge şeri . Dr. KOB ’ler ve Yenilik Politikalarında 2023 Vizyonu Süleyman Alata. Yeni Türk Ticaret Kanunu ve şletmeler Ali Çiçekli.T.00 – 9.Yrd.00 2023 Hedeflerinin Planlanması Oturum Başkanı: Erdem Çenesiz – TÜRKONFED Başkanı Türkiye’de Girişimcilik. Başkanı “Geçmişin Deneyimiyle Geleceği Tasarlamak” 12. Dekanı Prof. T M Başkanı Değişen Makro Dengeler .C. Dr. V. Dursun Koçer ..K. Metin Şatır.C. Gn. TCMB Araştırma ve Para Politikaları Genel Md.Aydın Seyman. Tanıl Küçük.KONGRE PROGRAMI 25 Ekim 20011 Salı 9.F. Fiyat stikrarı ve Finansal stikrar Dr.KÜ Rektörü Dr..Kongre Başkanı Prof. TC Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Dr. Kalkınma Bakanlığı. MKB Başkan Yardımcısı stanbul Sanayi Odası . Gn. KOSGEB Başkanı MKB Gelişen şletmeler Piyasası ve KOB ’ler.00 Ödül ve Plaket Töreni – Eğitime Gönül Veren KOB Ödülleri 14. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Verimlilik Genel Md.30 – 11. Türk Ticaret Kanunu Lideri xxiii . Habertürk Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni KOSGEB Destekleri . KOSGEB. Bilim.Mehmet Büyükekşi. stanbul Sanayi Odası Başkanı Türkiye hracatı ve Sektörler . Başkan Yardımcısı Türkiye’nin 2023 Stratejilerinde Verimlilik Anıl Yılmaz. Cevdet Yılmaz . Torunlar GYO.45 – 12.30 – 13. Deloitte Türkiye.” Medyanın Rolü ve Önemi .. Mustafa Kılınç. Y. Kalkınma Bakanı 11.lüğü.Mustafa Kaplan.Fatih Altaylı. Araştırma Geliştirme ve Girişimcilik Daire Başkanı KOSGEB’in Yeni Destekleri Dr. . Durmuş Dündar .30 – 16.KÜ Mütevelli Heyet Başkanı 9.Md. Md.Mehmet Yörükoğlu.B. Dr.30 “2023’e Giderken. Bahar Akıngüç Günver .30 Açılış Prof.

Genel Müdür Yardımcısı Bölgesel Rekabet çin AB Fonlu KOB Programları Mustafa Fazlıoğlu. Makina malatçıları Birliği. cra Kurulu Üyesi DAŞ .00 Kadın Girişimci.30 – 16. S FED Genel Başkanı Kayahan ç & Dış Ticaret . Genel Sekreter Yardımcısı Başarının Arkasındaki Güç: novasyon Elif Baktır.Tamer Taşkın.. Teknolojik ve Kurumsal şbirliği Merkezi. Genel Müdür Yardımcısı 26 Ekim 20011 Çarşamba PANELLER 10. Microsoft.30 – 18. AB Türkiye Delegasyonu.Irak ş Konseyi Başkanı Brezilya .Mehmet Sandal.00 Büyümek çin.00 – 11.00 Nasıl hracatçı Oldum? Oturum Başkanı: Sadi Özdemir – Hürriyet Gazetesi Yazarı Elopar . DE K Türk . Genel Müdürü Yonca Ebuzziya . Marka Elçisi 11.K.Kurtsan Holding. Nail Türker. Başkanı 14. Y.30 – 13.. Oturum Başkanı: Jefi Kamhi – DE K Türk – Hindistan ş Konseyi Başkanı Afrika’nın Fırsatları . DE K Türk .. DE K Türk ..Sevda Kayhan Yılmaz. Başkanı.Faruk Bil.Dr. Fatih Anıl. Y. Meltem Kurtsan .K. Sektör Yöneticisi Bilgi Teknolojilerini Doğru Kullanmak Münir Kundakçı.Afrika ş Konseyleri Koordinatör Başkanı Irak’ın Fırsatları .Murat şeri.HEY Tekstil. Başkanı Aynur Bektaş .Ercüment Aksoy. Kadın Yönetici Olmak. Y.Borusan.00 Yükselen Pazarlardan...K. Genel Müdür OR-KA Grup . Oturum Başkanı: Nazan Moroğlu – stanbul Kadın Kuruluşları Birliği Bşk. Oturum Başkanı: Erkan Gürkan – Enerji Verimliliği Derneği Başkanı Endüstriyel Tüketici KOB ’lerin Bilinçlenmesi M.Brezilya ş Konseyi Başkan Yardımcısı xxiv .16.

16.C. Hasan Sert. Dr.K. Y.. Nevra Yaman Proje Yönetiminde Promethee ile Kritik Yolun Bulunması. Yazarlar: Yunus Emre Birol. Kadri Mirze ( stanbul Kültür Üniversitesi) Aile şletmelerinin Yönetiminde Karşılaşılan Sorunlar Üzerine Bir Araştırma: Sivas Örneği. Danışmanı Verimlilik çin Yöntemler Dr. TÜMS AD Başkanı AKADEM K B LD R SUNUMLARI 10:00 – 11:15 ÜRET M Oturum Salonu : Zümrüt Oturum Başkanı: Prof. Yazar: Okan Veli Şafaklı KOB ’lerin Halka Arzında Hissedarlık Devrinin Yönetişim Felsefesine Olan Etkileri. Aslı Çakın xxv .’dan Geçer Oturum Başkanı: Ender Yazıcıoğlu–Ayakkabı Yan Sanayicileri Derneği Bşk. Başkanı Kurumsal Yönetim & Kurumsallaşma Dr. Yazar: Ediz Atmaca. Y. Yalın Enstitü Derneği Başkanı Eş ve Müşteri Nasıl Kaybedilir? Ali Saydam.K. Merve Tuncay Azerbeycan'da Girişimcilik Faaliyetlerinin Durumu ve Çağdaş Girişimcilik Sisteminin Geliştirilmesi Stratejilerinin Önemi. Cevriye Gencer Tepkisel Proje Çizelgeleme Yaklaşımı ile lgili Literatür Araştırması. Yazarlar: Tuğçe Karaca.30 – 18. Yazarlar: Ali Korhan Özen. Tüm Sanayici ve ş Adamları Derneği (TÜMS AD) Başkanı 18.T. Doç. Dr. Deloitte Türkiye. Salih Dindar Yalın ş Modeli novasyonu. nsan Kaynakları Müdürü Yalın Üretim & Yönetimi Yalçın pbüken. Tülin Aktin ( stanbul Kültür Üniversitesi) Entegre Üretim/Dağıtım Planlaması Üzerine Literatür Araştırması. BERSAY letişim Grubu.K.. Habibe Akşit. Doğru nsan Kaynakları & Mesleki Eğitimler Dr. Yazarlar: Gürcan Banger.30 Kapanış Konuşmacısı – Dr.00 Verimliliği Artırmanın Yolları .00 – 18. ELG NKAN. Yazar: Ediz Atmaca. Ali Kamil Uzun. Yazar: Asiman Guliyev. Hasan Sert. Gülsüm Çalışır 10:00 – 11:15 YÖNET M Oturum Salonu : Opal Oturum Başkanı: Yrd. Fariz Ahmadov Büyüme Sürecindeki Aile şletmelerinin Karşılaşabilecekleri Sorunlar: Lefkoşa Sanayi Bölgesinde Faaliyet Gösteren Aile şletmelerinde Bir Uygulama K.

Yazarlar: Gürhan Uysal. Gökdeniz Kalkın Sanayi Sektöründe KOB ve Büyük şletme Çalışanlarının Yatırım Yapma Tercihleri ve şlerini Sahiplenme Biçimleri. Yazarlar: Arzu Çakınberk. Yazarlar: Fariz Ahmadov.Küçük şletmelerde Kurumsalaşmanın Etkileri Üzerine Görgül Bir Çalışma: Bilgi Altyapısı. brahim AKSEL Örgütsel letişim ile Örgütsel Bağlılık lişkisi: Malatya Organize Sanayi Bölgesi’nde Faaliyet Gösteren malatçı KOB ’lerde Bir Araştırma. Mehmet Ufuk Tutan. Yazar: Aygün Cabarzade Azebaycan'ın Dış Ticaret Performansındaki Yeni Yönelimler ve hracatın Rekabet Gücü Analizi. Neslihan Derin Örgütsel Sessizliğin Duygusal Tükenmişliğe Etkisi. Elazığ. Neslihan Derin. Cavide Uyargil xxvi . Mehmet Tikici. Yazar: Tuna Uslu 11:30 – 13:00 EKONOM Oturum Salonu : Zümrüt Oturum Başkanı: Prof. Dr. Yazarlar: Caner Dinçer. Yazar: Tuna Uslu Sosyal Medyada Var Olmanın KOB ’lere Olan Etkisi ve KOB ’ler için Sosyal Medyada Etkin Tutunma Stratejileri. Dr. Yazar: Vefa Mahmudova Azerbaycan’da Özel Ekonomik Bölgelerin Mevcut Durumu. Banu Dinçer ş Grupları çinde Tarihi Pazarlar Nereye Gidiyor? Bağımlılık lişkileri. Örgütsel letişim ve Kalite Süreci Açısından Küçük ve Büyük şletmelerin Kıyaslanması. Yazarlar: Esin Yeşildal. E. Geray Musayev. Grup Bilinci ve Ekonomik Çıkarlar. Zafer Tunca ( stanbul Kültür Üniversitesi) AB Uyum Sürecinde AB Hibe Projelerinin ncelenmesi: TRB1 (Malatya. Ayşe Can Baysal ( stanbul Kültür Üniversitesi) KOB ’lerde Emek Talebi: Tokat li Örneği. Mahmut Paksoy ( stanbul Kültür Üniversitesi) Firmadan Firmaya lişkilerin Bileşenlerinin Analizi. Tunceli ve Bingöl) Bölgesi Örneği. Yazarlar: Burak Çapraz. Dr. Yazarlar: Mehmet Tikici. Aykut Berber. Yasemin Çiftçi KOB ’lerde Işgücü Verimliliği Açısından nsan Kaynakları Yönetiminin Yeri ve KOB Yöneticilerinin Konuya Yaklaşımı. Yazarlar: Salih Barışık. Seda Tunç Örgüt Kültürü ve novasyon. Z. Yazarlar: Gökdeniz Kalkın. Melike Mengü Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Maliye Piyasasının Analizi. Fulya Aydınlı Kulak. Tuba Yumuşak Tokuçoğlu. Yusif Aliyev hracatçı Türk KOB ’lerinin Orta Asya Pazarında Rekabet Edebilirliği. Yazar: Tugay Keçeci 11:30 – 13:00 ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ Oturum Salonu : Opal Oturum Başkanı: Prof. Yazarlar: Hayri Ülgen. Sezgin Zabun AB ve Türkiye'de KOB Destekleri: Amerikan ve Japon KOB Destek Planı ile Kıyaslama. Burcu Mamak Ekinci. Birce Ergör 14:30 – 16:00 NSAN KAYNAKLARI Oturum Salonu : Opal Oturum Başkanı: Prof. Yazarlar: Halil Seval.

Dr. Dr. Yazarlar: Şakir Sakarya. Yazarlar: Özlem Kırıcı. Nazan Çağlar ( stanbul Kültür Üniversitesi) Bilgi Teknolojilerinin ve Yenilikçiliğin KOB lerin Rekabet Gücüne Etkisi. Gör. Murat Caner Testik Organize Sanayi Bölgesi Seçiminin şletmelerin Verimliliğine Etkileri Üzerine Bir Araştırma: Düzce Örneği. Yazarlar: Mehmet Marangoz. Yazarlar: smail Bircan. Doç. Uygulamaları. Murat Keten Küçük ve Orta Büyüklükteki şletmelerde Bütçe Uygulamaları Üzerine Bir Araştırma. Yazarlar: Gülsüm Çalışır. Yazar: A. Murat Mala Küçük ve Mikro şletmelerin Bilgi Yönetimi Düzeyi. Aralarındaki Farklar ve Örgütsel Çıktılar. Yazar: Salim Şengel KOB ’lerde Verimliliği Artırma Yolunda Atılan Bir Adım: Sosyal Sermaye. Yazar: Fevzi Er Quo Vadis ( Hangi Değerlerle Nereye?). Yazar: Müzehher Yamaç 14:30 – 15:30 B LG YÖNET M VE TEKNOLOJ LER Oturum Salonu : Zümrüt Oturum Başkanı: Yrd. Yazar: Seniha Dal Yeni TTK’nın KOB ’lerin Finansal Bilgi Sistemine Yansımaları. Cenk Karaçin. Yazar: Mehmet Yazıcı Yeni Türk Ticaret Kanunu’na Göre KOB ’lerin Yeniden yapılandırılması. Yazar: Umut H. Önder Belgin. nan. Meral Arık Toprak ( stanbul Kültür Üniversitesi) Çalışma Ortamındaki Ergonomik Faktörlerin yileştirilmesi Yoluyla Verimliliğin Arttırılması. Mustafa Kemal Topçu. Seden Özbek Püskül Perakende Kredi Skorlamasında Muhtemel Riskler ve Ters Seçim Sorunu. Yazar: Sera Özbaşar 16:30 – 18:00 F NANS Oturum Salonu : Opal Oturum Başkanı: Prof. Dr. Yıldırım Hastane Poliklinik şlemlerinin Verimliliğinin Değerlendirilmesi ve yileştirilmesi çin Bir Simülasyon Analizi. Anıl Çekiç nternet Kullanımı ve E-Girişimcilik Eğilimi Arasındaki lişki: Üniversite Öğrencilerine Yönelik Bir Araştırma. Yazarlar: Rüstem Hacırüstemoğlu. Peyami Çarıkçıoğlu ( stanbul Kültür Üniversitesi) Basel Kriterlerinin KOB 'lerin Kredilendirilmesi Üzerindeki Etkileri: Basel II'ye Hazırlık Sürecinde Basel-III Uzlaşısı. Volkan Demir xxvii . Alper A. Seda Işık KOB ’lerde Etkin Bilgi Yönetimi Çözümleri ve Optimal Bilgi Yönetimi Aracının Tespitine Yönelik Bir Program Tasarısı. Yazar: Tuna Uslu 16:30 – 17:30 VER ML L K Oturum Salonu : Zümrüt Oturum Başkanı: Öğr. Gürcan Banger KOB ’lerde Verimliliği Arttırıcı Faktör Olarak Eğitim ve Kültür Değişimi.KOB ’lerde Muhasebe Standartları Eğitim htiyacı. Yazarlar: Selim Müslüm.

xxviii .

Verimlilik .

yüzyılın son çeyreğinden itibaren. Seçmen davranışı ve tüketim alışkanlıkları gerek devlet yönetimlerinin gerekse özel sektörün üzerlerinde vatandaş baskısını artan şekilde hissetmeye başlamalarını sağlamıştır. ve çok daha küçük sermayelerle işlerini döndürüyor olmaları dolayısıyla kar beklentilerinin makul düzeyde olması gibi nedenlerden ötürü rekabette maliyet avantajını ellerinde tutmaları söz konusudur. diğer yandan özel sektör dolayısıyla KOB lerin talip olduğu birçok sektördeki yüksek piyasa rekabeti. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. çalışan sayısının düşük olduğu KOB lerin proje giderleri dışında kalan genel faaliyet giderlerinin büyük entegratörlere göre çok aşağıda olması. risk gibi hususlardaki planlarını doğru şekilde yaparak uygulamayı planları ile eşgüdüm içerisinde yapabilmelerinden geçmektedir. gerek devlet gerekse özel sektör hizmetlerinden beklenti düzeyi yükselmiştir. Tabii genişleyen iş alanları doğrultusunda özel sektörün hareketlenmesi yeni girişimlerin doğmasına ve birçok sektörde rekabetin artmasına sebebiyet vermiştir. özel sektör de olabildiğince rekabetçi bir şekilde bahsedilen hizmetleri üstlenerek hayata geçirmeye başlamıştır. Diğer yandan özellikle kitle iletişim araçlarının güç kazanması ile vatandaşın bilinç düzeyi artmaya başlamış. spesifik alanlarda faaliyet göstermekte olan KOB lerin kendi uzmanlık alanlarında büyük entegratör firmalara nazaran çok daha maliyet etkin çözümler oluşturabildiği gözlemlenmektedir. KOB tanımı irdelendiğinde. Özel sektör’ü bir bütün olarak ele aldığınızda. Kağıt üzerindeki maliyet avantajını realize edebilmek KOB lerin yapılanmalarını özellikle bilgi teknolojileri vasıtasıyla olabildiğince verimli hale getirmelerinden. yapmakta oldukları tüm işlere bir proje mantığı ile bakarak küçük marjlarda aldıkları işlerin zaman. pazarlama. Serbest piyasa ekonomisi devletleri küçülmeye yöneltmiş. kalite. özel sektörün kalite beklentisi nedeniyle maliyeti yüksek fakat piyasa rekabeti nedeniyle karı düşük işler yapmak zorunda kalmasına neden olmaktadır. Zira. Bu çalışmada. Bu fiili durum ise şirketini maliyet etkin bir şekilde yönetemeyen aktörlerin zor durumda kalmalarına ve zaman içerisinde piyasadan çekilmek zorunda kalmalarına neden olmaktadır. insan kaynağı.7. 25 -26 Ekim 2011 B LG TEKNOLOJ LER N N VE YEN L KÇ L Ğ N KOB LER N REKABET GÜCÜNE ETK S smail B RCAN Atılım Üniversitesi Anıl ÇEK Ç Atılım Üniversitesi ÖZET 20. küçülmeyi hedefleyen devletler vermekte oldukları hizmetlerin önemli bir kısmını özel sektöre devretme yoluna gitmiş. maliyet. dünya üzerinde serbest piyasa ekonomisinin tartışma götürmeyecek düzeyinde hâkimiyet kurmaya başlamasıyla birlikte özel sektörün ve dolayısıyla KOB lerin önemi üretim ve istihdama yapmakta oldukları katkılar nedeniyle gün geçtikçe artmaya başlamıştır. Bir yandan vatandaşın hizmetteki başarı ve kalite beklentisi. KOB lerin bilgi teknolojilerinden optimum ölçülerde faydalanarak ne şekilde verimliliklerini artırabilecekleri ve özellikle son dönemde rekabette belirleyici faktör olarak maliyet 3 .

7 kişi ise tanımlamayı müesesede çalışan kişi boyutunda değerlendirmemektedir. 7 kişinin tanımında 50–499 arası sayıda çalışan içeren. 1 kişinin tanımında ise 500 üzeri sayıda çalışan içeren şekilde kullanılmaktadır. Huse (2000:274) Avrupa’nın en çok basılan 10 adet KOB dergisinde yapmış olduğu araştırmada. Türkiye’deki bazı farklı kurum ve kuruluşlara ait KOB tanımları Tablo-1’de verildiği şekilde yapılmaktadır. ancak 10 kişiden az çalışan bulunduran işletmelerin mikroişletme. zira büyük bir ekonomide KOB olarak görülen bir firmanın daha küçük ekonomisi olan bir devlette KOB olarak değerlendirilemeyebileceğini savunan kişilerin bulunduğu eklenmektedir. yılda 25 milyon TL’lik net satış hasılatına erişemeyen ve toplamda 250 kişiden daha az sayıda personel çalıştıran işletmeler KOB sınıfına girmektedir. Bircan. Çekiç unsurunun yanına konulan diğer önemli faktör olan yenilikçilik (inovasyon) ve farklılaşma unsurlarının KOB ler için nasıl fark yaratabileceği konuları analiz edilecektir. KOB lerin rekabet gücünün ve ürün çeşitliliğinin artırılması için bilgi teknolojilerini etkin kullanma ve yenilikçilik süreçleri ile ne şekilde farklılaşabilecekleri irdelenecektir. gelişen teknolojinin insanların bilgiye erişimine katmakta olduğu hız ile desteklendiği günümüz dünyasında insan ihtiyaçları çeşitlenmiş ve bu çeşitlenen ihtiyaca yanıt verebilmek adına birçok farklı yeni iş kolu ve meslek oluşmuş durumdadır. sosyal ve kültürel boyutlarıyla insan hayatına olan yadsınamaz etkisinin. Döm (2006:66)’e göre ise. 10 kişinin tanımında KOB ifadesi 50 ve altı sayıda çalışan içeren. KOB KAVRAMI Birçok devlet ve kurum KOB tanımı üzerinde farklı tanımlar yapmakta ve bu tanım üzerinde geniş çaplı bir uzlaşma sağlanamamaktadır. Anahtar Kelimeler: KOB ler. 10 kişiye kadar çalışanı ve 1 milyon TLye kadar net satış hasılatı bulunan firmalar mikro işletme. Özellikle 1980’li yıllardan itibaren Türkiye’de de kendisini güçlü bir şekilde hissettirmeye başlamış olan neoliberal ekonomi politikaların da katkısıyla içerisine Türkiye’nin de dahil olduğu birçok ülkede devletler küçülmeye gitmiş ve önceki dönemlerde devletin iştigal alanı olan birçok hizmet devletler tarafından özel sektör eliyle halka verilmek üzere devredilmiştir. 4 . KOB kavramının yerel bazda da faaliyet göstermekte olan devletin ekonomik düzeyiyle de alakalı olabileceği. yani vatandaşın çeşitlenen talebi ve geçmişten beri süregelen vatandaş ihtiyaçlarının ise devletce özel sektöre devrinin oluşturduğu ihtiyaç. KOB lerin son yıllarda artan öneminin arkasında yatmakta olan iki önemli neden olarak karşımıza çıkmaktadır. dış pazarlara daha fazla açılarak. KOB lere ilişkin yapılacak genel bir tanımlama sonrasında. 100-500 arası çalışan bulunduranların ise orta büyüklükte işletme kabul edildiğine dair birçoklarının görüşü olduğunu belirtmektedir.. Yine bazı kişilerin yıllık 10 milyon USD’nin altında cirosu bulunan işletmeleri KOB olarak sınıflandırdıkları aynı dokumanda belirtilmekte olup. Bu tanımın alt kırılımlarına göre ise. Bilgi Teknolojileri. Dünya Bankası ise 2000 Temmuz baskılı strateji dokumanında. Türkiye’de ise 2005/9617 sayılı KOB yönetmeliğine göre. KOB ’nin evrensel bir tanımı olmadığından. 250 kişiye kadar çalışanı ve 25 milyon TLye kadar net satış hasılatı bulunan firmalar ise orta sınıf işletme olarak tanımlanmaktadır. A. basılı olan 19 adet makalede KOB yönetim kurullarında görevli kişilerin yapmış oldukları KOB tanımından bahsetmektedir. 50 kişiye kadar çalışanı ve 5 milyon TLye kadar net satış hasılatı bulunan firmalar küçük işletme. Huse’un verilerine göre bu makalelerde. Bu iki tespitin birleşmesiyle oluşan fiili durum. Inovasyon. 10-100 arası çalışan bulunduranların küçük işletme. yenilikçilik GRŞ Küreselleşmenin ekonomik.

KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.Kalkınma Planı (DPT. rekabeti koruma kanunlarının hayata geçmesi ile KOB ’ler tüm dünyada iktisadi hayatın vazgeçilmez unsuru olmaya başlamışlardır. Nitekim daha sonraki yıllarda çıkarılan teşvikler ve KOSGEB’in bu çerçevede yeniden yapılandırılması ve kaynaklarının artırılması bu çerçevede gelişmiştir. adil piyasa mekanizmasını tesis etmek yoluyla kurmayı hedefleyen bu kanun KOB ’lerin hayatta kalabilmeleri ve ekonomiye katkı verebilmeleri açısından bir Milat değeri taşımaktadır. Diğer yandan. Özellikle 1994 yılında AB Anlaşması hükümlerine uygun olarak çıkartılmış olan Rekabetin Korunması Kanunu ve 1997 yılında kurulmuş olan rekabete dayalı pazarın temini ve sürekliliği için ciddi hedefleri bulunan Rekabet Kurumu özellikle devletin KOB ’lere vermekte olduğu önemin ciddi göstergesi olarak değerlendirilebilir. Plan ayrıca. KOB ’ler ise butik tabir edilen uzmanlık odaklı odak çalışma/üretim grupları üzerinden çalışmayı ve operasyonu tercih ettiklerinden 5 . iş kurma ve iş geliştirme aşamalarında eğitim ve danışmanlık hizmeti verilecektir. KOB ’lerin sayılarının çok.2006) işletmelerin rekabet gücünü artırmak üzere. Bu amaçla. 25 -26 Ekim 2011 Tablo-1 Kurum ve Kuruluşlara Göre KOB Tanımı Kurum/Kuruluş KOSGEB DPT TOSYÖV DTM HAZ NE HALK BANK EX MBANK Kaynak:Döm(2006:66) çerik şçi Sayısı (sanayi) şçi Sayısı şçi Sayısı şçi Sayısı/ Sabit Yatırım Tutarı şçi Sayısı/ Sabit Yatırım Tutarı şçi Sayısı/ Sabit Yatırım Tutarı şçi Sayısı/ Sabit Yatırım Tutarı Mikro 1-50 1-9 1-5 1-9 <400bin TL <230bin Euro 1-9 10-49 5-100 1-200/ <2milyon usd 10-49 <400bin TL <230bin Euro 10-49 Küçük Orta 51-150 50-250 100-200 1-200 <2 milyon usd 50-250 <400bin TL 1-250 <230bin Euro 50-250 <2milyon usd KOB ler ve P YASA REKABET OECD (2005)’nin Türkiye’deki KOB lerde mevcut durum ve politikalara dair yapmış olduğu araştırmada 1980 sonrası özellikle özelleştirmeye bağlı olarak devletin ekonomideki rolünün küçültülmesinin ve Avrupa Birliği ile olan bütünleşme isteğinin devletin KOB lere vermekte olduğu önemin artmasının önemli sebeplerinden birisi olduğu belirtilmektedir.2006) “Temel Amaçlar ve Gelişme Eksenleri” olarak (madde:540) “KOB ’lerin ve girişimcilerin rekabet güçlerini artırmak ve yeni pazarlara açılmalarını sağlamak için. ŞGEM ve benzeri yapılanmalar yaygınlaştırılacak ve etkinliklerini artırmak üzere gerekli düzenlemeler yapılacaktır” hükmünü getirmiştir. Zira büyük firmaların büyük gelirlerine rağmen büyük proje giderleri ve çok büyük genel faaliyet giderleri bulunmaktadır. 2007-2013 dönemini kapsayan 9. aslında büyük firmaların tekelci yaklaşımlarının. Zira aksi takdirde büyük firmaların ekonomik güçlerini kullanmak kaydıyla daha fazla kazanmak için rekabet karşıtı anlaşmalara girerek KOB ’leri zor durumda bırakmaları pek de ihtimal dışı değildir.7. (madde:517) (DPT. Piyasa mekanizmasının işlemeye başlaması gerek fiyatta gerekse kalitede rekabetin ön plana çıkıyor olması tüm dünya üzerinde uzmanlıkları üzerinden farklılaşmaya başlayan KOB ’lerin de değerini artırmış özellikle. belgelendirme sistemi ve kalite altyapısının iyileştirilmesini ve devletçe desteklenmesini öngörmüştür. ekonomik ölçeklerinin küçük ve ülke geneline yayılmış olmalarından hareketle Rekabeti Koruma Kanunundan direkt olarak etkilenmeyebilecekleri düşünülebilecek olsa da. kartelleşeme düşüncelerinin verebileceği hasarı.

Örnekte de açıklanmış olduğu üzere KOB ’ler gerekli yetkinlik ve uzmanlık düzeyine ulaşabildikleri durumda. KOB ’lerin kendi içinde de yetkinlik düzeyleri daha yüksek olan hatta yetkinlik olarak piyasa ile farklılaşan ve maliyetlerini daha iyi yönetenler piyasa rekabetinden güçlenerek çıkacaklardır. şirketin küçük olmasından kaynaklı genel faaliyet giderlerinin çok az olmasından dolayı birim maliyetleri çok daha rekabetçi düzeyde olacağı için fiyat avantajını elinde bulundurmaktadır. anlık kullanım ve faydanın ortaya çıkacağı ve yenilikçiliğin yönlendirileceği bir fiili durum yaratacağını belirtmektedir. birim iş için maliyetlerinin düşük olmasından dolayı tercih edilen konuma geçebilmektedirler. Çalışmanın sonraki bölümünde bazı yeni teknolojilerin KOB maliyetlerini ne şekilde etkileyeceğine dair bilgiler paylaşılacaktır. KOB ’ler için ihtiyaçlarının %90’ını anlık olarak etkin bir şekilde sağlayabildikleri teknolojileri artık servis olarak almanın bir zaruret haline geldiği bir dönem olacağını. Bu durumda proje maliyeti her iki firma için de yaklaşık denk düzeyde olacaktır. Çekiç dolayı uzmanlık düzeyi olarak büyük firmaların düzeyini tutturdukları noktada. Bircan. KOB ’lerin kullanmakta oldukları servislerde teknolojiyi etkin kullanımının önemine dair farklı pozisyonlardaki girişimci ve yöneticilerin görüşlerini aşağıdaki örneklerde sunulduğu üzere açıklamaktadır: Buna göre: • Girişimci James Caan “ leri doğru gidemeyen girişimlerin geriye yönelme riski mevcuttur. A. daralma zamanlarında yenilikçilik ve teknolojiye yatırım yaparak kendilerini daha iyi yönetmeyi başarabilen firmalar. Girişimlerin tıkandığı noktada. eğer iş sürekliliklerini sağlayacak düzeyde müşteriler önünde bir güvenilirlik de tesis edebilirlerse. yatırım tereddütsüz yapılmalıdır.” Şeklinde görüş beyan etmektedir. donanım ve hizmet düzeyinde faaliyet göstermekte olan 600 personeli bulunan bir A firmasının ve 15 kişilik uzman yazılım ekibine ve 3 idari personele sahip bir B firmasının aynı kurumun bir yazılım projesine sahip olduğunu öngörelim. benzer düzeyde eleman ve benzer standartlara sahip ofis ortamları oluşturdukları öngörülürse A firmasının yıllık faaliyet gideri B firmasının yaklaşık 30 katı düzeyinde gerçekleşecektir. 6 . Aksi durumda söz konusu proje karlı kendi içinde olarak değerlendirilebilecek olsa bile. eğer teknoloji kullanımı gerek maliyet gerek verim anlamında rekabet avantajı sağlayacaksa. Her iki firmanın da bu projeyi gerçekleştirebilecek düzeyde teknik yetkinliğe sahip olduklarını öngörelim. White ayrıca. Özellikle maliyetlerin ve yetkinliklerin daha iyi yönetilmesi konusunda tüm KOB ’ler için geçerli olmak kaydıyla teknolojinin etkin kullanımı ve yenilikçilik çok ciddi bir faktör olarak ön plana çıkmaktadır. • Internet Servis Sağlayıcısı Star’ın CEO’su Ben White ise “Daralma gösteren sektörlerde. Açıklayıcı bir örnek olması açısından. Ancak her iki ticari firmanın faaliyet giderleri açısından çok büyük bir fark bulunmakta olup. KOB LER ve TEKNOLOJ Ashford (2008) yapmış olduğu bir derlemede. Bu durumda. Bu durumun söz konusu projeye yansıması ise şu şekilde olacaktır: A firması en az 30 adet benzer karlılıkta ve finansal büyüklükte projeyi eş zamanlı olarak yürütebiliyor olmalıdır ki aynı karlılık düzeyini sağlayabilerek bu projede B firması ile fiyat rekabetine girişebiliyor olsun. bilişim entegrasyon alanında yazılım. elde edilen kar firmanın faaliyet giderleri içerisinde eriyip gideceğinden dolayı A firması ticari olarak zarar görüyor olacaktır. daralmanın bittiği dönemlerde rekabete daha hazır durumda olacaklardır. takip etmekte olan 10 yıllık zamanın ise.. ve bununda geliştirme ve kurulum maliyetlerini ortadan kaldıracak.” şeklinde fikrini belirtmektedir.

bulut üzerinden kullanıldığı kadar ödeme ile güvenli ve kesintisiz hizmet almak mümkün olabilmektedir. konaklama ve haberleşme masraflarına katlanıyor olmaları bulut teknolojisi kapsamında alabilecekleri bu hizmetlere olan ihtiyacı artırmış ve internet üzerinden bu hizmetlerin alınabilir olması maliyetleri minimum düzeye indirmiştir. bulut içindeki hizmetleri kullanabilmek için ilgili cihazları ve yazılımları kendileri satın almak. çok önemli maliyet avantajı sağlamaktadır. 2008:1) Bu model bir KOB ’nin ihtiyacı olan. Şirket içi kullanılan ofis yazılımlarının ve e-mail hizmetlerinin bulut teknolojisi üzerinden kullanılması (Software as a service – SaaS) son yıllarda KOB ’lerin maliyetlerinde azaltmasına ve iş kayıplarını düşürmesine katkı sağlamıştır. Belediye Otomasyon Yazılımlarının kullanım hakkını da almakta olup. Buna güzel bir örnek olarak Türk Telekom’un orta ve küçük ölçekli belediyeleri hedef alarak vermekte olduğu Belediye Otomasyon projesi (Belkom) gösterilebilir. servis sağlayıcı sözleşmesiyle kullanım taahhüdü vermek kaydıyla. bu hizmetin sürekliliği. Özellikle dağınık yapıdaki firmalar için. artık KOB ’leri internet tabanlı bulut teknolojisi (cloud computing) üzerinden hizmet almaya yönlendirmektedir. şirket çalışanlarının toplantı yapabilmek için yüksek seyahat. işlemci gücü. Bu model artık KOB ’lere internetin düşük maliyetli bir pazarlama ve satış kanalı olarak kullanılmasının ötesinde çok ciddi tasarruf imkanı sunmaktadır. Ashford (2008) KOB ’lerin %78’indeki algının tersine. bakımı ve desteği tamamen servis sağlayıcı tarafından yapılmaktadır. eksik analiz sonucu ortaya çıkan tasarım yanlışlarının neden olduğu başarısızlık. Servis sağlayıcılar yüksek kapasiteli donanımlar bulundurmakta. bu hizmetleri kullanmak için sadece geniş band internet erişimine sahip olmak önkoşul olarak göze çarpmaktadır. Gelişmiş telefon makineleri için ciddi paralar ödemek yerine firmalar artık. e-mail hizmetleri için birden farklı lokasyonda mail sunucuları bulundurmak bunları sürekli olarak güncellemek ve çalışmaları için uygun ortamları sağlamak. 25 -26 Ekim 2011 BULUT TEKNOLOJ S (CLOUD COMPUTING) Son yıllarda. Ayrıca. gerek temin ve gerekse kurulumları güncelleme ve bakımları önemli yatırımlar gerektiren güvenlik duvarları ve http/smtp anti virus. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. özellikle sanallaştırma (virtualization) teknolojisinin de desteğiyle bir donanımın birden fazla donanım gibi davranmasını üzerine yüklenen bazı sistem yazılımlarının desteğiyle sağlamakta. Benzer bir uygulama KOB ’lere yönelik olarak kurumsal kapasitenin artırılması adına eğitim içeriklerinin bulut 7 . Türkiye’de Türk Telekom.7. Özellikle hizmet sektöründe faaliyet gösteren firmaların dağıtık yapıda birçok farklı şehirde ofisleri olması nedeniyle. Bulut Teknolojisi ile ilgili son gelişmelere uygun olarak kendi içlerinde çok büyük kapasitelere sahip Internet Veri Merkezleri (Internet Data Center – IDC) kurmuşlar ve bu merkezler üzerinden özellikle kurumsal müşterilerine içerik sağlıyor durumdadırlar. Global iletişim gibi büyük servis sağlayıcılar. düşük bedelli telefon (Voice over IP-Voip) ve video konferans hizmetleri KOB ’lerin haberleşme maliyetlerini minimum düzeye indirirken. güvenlik. Internet üzerinden. ulaşım. Superonline. aylık kullandıkları kadar bedel ödeyerek bu hizmetlere sahip olabilmektedirler. sanallaştırma gibi hizmetlerin tamamını “kullandığın kadar öde” yaklaşımıyla hem maliyet etkin hem de en profesyonel düzeyde satın alabildiği bir model olarak ön plana çıkmaktadır. disk/arşivleme alanı. anti spam sistemleri gibi sistemlerden temin edilen güvenlik hizmetlerinin servis sağlayıcılar tarafından bulut teknolojisi üzerinden verilmesi. bu şekilde hacimsel olarak çok büyük olmayan yatırımlarla çok sayıda müşteriye hizmet verebilmektedirler. Zira bulut teknolojisini kullanan KOB ’ler. bu hizmeti aynı anda binlerce kuruma benzer hizmeti vermekte olan servis sağlayıcılardan çok düşük bedellerle internet hizmeti içerisinde satın alarak ödemeyi ise kullandıkları kadar yapmaktadırlar. güvenlik hizmetlerinin servis sağlayıcılar tarafında veriliyor olmasının hizmetin kalitesi ve sürekliliğinin çok daha iyi olmasını sağladığını ve bu konunda artık servis sağlayıcıların güvenlik sertifikasyonları ile desteklendiğini belirtmektedir. ağ iletişim altyapısı. yedeklerini almak önemli bir maliyet oluşturmuştur. Proje kapsamında faydalanıcı belediyeler Türk Telekom’dan aylık belli bir kullanım bedeli karşılığı internet altyapısının yanında. eleman bulundurarak kurmak ve bakımını yapmak zorunda kalmamakta. özellikle IT yatırımlarındaki. Özellikle müşteri tarafında. Konuya servis sağlayıcılar tarafından bakıldığında ise durum çok daha belirgin bir şekilde anlaşılabilmektedir. yazılım.(Ashford.

Şekil-1’de görüldüğü üzere. Atik (2005:5)’e göre yenilikçilik yem sözlük anlamı olarak yenilenmeyi hem de sonucunda ortaya çıkan fiili durumu anlatmaktadır. KOB ’ler elemanlarını çok düşük maliyetlerle eğiterek uzmanlık kapasitelerini artırma olanağına sahip olabileceklerdir. bilgi. Bunlardan mikro düzeyde. KOB ’ler ve YEN L KÇ L K Örücü. ve reaksiyon hızı ve esneklik anlamında büyük firmalara oranla avantajlı olmalarını sağlamakta olup. (Örücü. mali yetersizlikler. Dinçer (1999:167) ise daha önce hiç yapılmamış olan bir şeyin yapılması veya üretilmesinde. teknolojik uzmanlık eksiği. yenilikçiliğin 3 amacını. rekabetçilik ve enflasyon. bilgi teknolojileri ve girişimcilik olarak sıralanmıştır. yeniliğin getireceği riskler. nitelikli eleman eksikliği. mikro düzeyde ise. 2011:64) North (2003:37) ise yenilikçilik konusunda KOB ’lerin önündeki engellerden bazılarını. Bu çalışma aracılığıyla. işletmeler geleneksel ürün ve hizmet sunum anlayışları nedeniyle rekabetin gerekleri doğrultusunda yenilikçilik yarışına girmişler. savunmacı ve taklitçi stratejiler olarak 3 ana başlıkta incelemektedir. Saldırgan yenilikçi firmalar yenilik için risk alıp yapılmamışı yapma hedefinde olan firmalar. A. bu avantaj yenilikçilik uygulamaları konusunda da kendisini gösterme eğilimindedir. esnek yapıdaki KOB ’ler göreceli avantaj sağlamışlardır.. Çekiç teknolojisi üzerinden verilmesi ile sağlanmaya çalışılmaktadır. gerek makro gerekse mikro düzeyde yenilikçiliğe olan ihtiyacı artıran anahtar makro ve mikro çevresel koşullar sunulmaktadır. Savaş ve Kılıç (2011)’a göre. taklitçi firmalar ise yenilikler için önemli yatırımlar yapmadan sözkonusu yeniliği hayata geçirmeyi hedefleyen ağırlıklı olarak ise patent süresi sınırlamalarının dolmasını bekleyen firmalardır. Kongar (1995:73). Ar-Ge. karını artırabilmesi ve lider konuma gelebilmesi olarak nitelendirmektedir. Barutçugil (1981:36) ise firmaların yenilikçilik stratejilerini. saldırgan. ya da bir hizmet veya ürünün üretiminde ve kullanılmasında yenilikçilikten söz edilebilmelidir. ekonomik ve sosyal stabilite. Bircan. IKED’in (2004) yapmış olduğu çalışmada. yenilikçilik. büyüme. savunmacı firmalar yenilikleri yapan firmaları takip edip onların hatalarından ders alarak rekabet avantajı kazanmak hedefinden ziyade rekabette geri düşmemeyi hedefleyen firmalar. KOB ’lerin hedef müşterilerinin büyük işletmelere nazaran çok daha belirgin olmaları onların müşteri ihtiyaçlarına çok daha duyarlı olmalarını. KOB ’ler için genel faaliyet giderlerinin daha aşağılara çekilmesi ve elemanların uzmanlık düzeylerinin artırılmasının yanında farklılaşmayı ve dolayısıyla rekabet avantajımı getirecek olan bir diğer unsur ise yenilikçilik (inovasyon) olarak değerlendirilebilmektedir. yeniliğin ticari mamule dönüştürülerek ekonomik getiri elde edilmesindeki zorluk olarak sıralamaktadır. 8 . bu yarışta hantal yapılara sahip büyük işletmelerden ziyade. KOB ’lerde çalışan personelin üzerinde çalıştığı alanla ilgili mesleki bilgisini artırmaya yönelik eğitim içerikleri Eğitim firmalarının servis sağlayıcılarla yaptıkları anlaşmalar üzerinden bulut teknolojisi üzerinden paketlenerek sunulma aşamasındadır. işletmenin varlığını sürdürebilmesi. Kılıç ve Savaş.

Enflasyon Yine IKED (2004:25)’e göre. cep telefonu ve internet yaygınlığı) • ICT harcamalarının GSYH içindeki oranı • nsani gelişme indeksi • Ar-Ge ile ilgili uluslar arası işbirliği 9 . Yenilikçilik isteği. Tablo-2 Yenilikçilik çin Belirleyici. ve bu koşulların hangi noktaya kadar yerine getirildiğini tespit etmeye yönelik bazı göstergeleri tanımlamaktadır. yoğun bir şekilde ulusal. Yenilikçilik Talebi.7. Bilgi. Ekonomik ve Sosyal Stabilite. Girişimciler. Yenilikçilik. süreç ve örgütsel değişim düzeyinde) IKED ayrıca bu faktörlerin. Rekabetçilik. Ar-Ge. Bilgiyi rekabetçi ürün ve hizmete dönüştürebilme yeteneği. Destekleyici Faktörler ve Temel Göstergeler Anahtar Belirleyici Faktörler Katkı Sağlayan Faktörler Göstergeler Bilgiye Erişim • Ulusal bilim altyapısı (üniversitesanayi işbirliğinin gücü) • Özel sektör Ar-Ge • BIT aracılığıyla uluslar arası bilgi üretim kaynaklarına erişebilme yeteneği • Ar-Ge harcamaları • Bilimsel yayınlar • şgücü içerisindeki araştırmacı oranı • BIT erişimi ve kullanımı (telefon. devletlerin ve firmaların yenilikçilik kapasitelerini etkileyen faktörler 3 ana başlık altında toplanabilmektedir: • • • Bilgiye erişim. Tablo-2 bu kritik koşulları özetlemekte. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Tüketiciler Yeniliğin Tedariği.2004) Değişen Büyüme Göstergeleri Makro Çevre Mikro Çevre Yeniliğin Tedariği.Araştırmacılar Yatırımcılar. 25 -26 Ekim 2011 Şekil-1 Bilgi Temelli Ekonomide Değişen Büyüme Göstergeleri Kaynak: (IKED. IT. bölgesel ve yerel olarak belirlenen koşullardan etkilendiğini belirtmektedir. Girişimciler. Girişimcilik Büyüme. ( ürün.

• Ulusal BIT (Bilgi letişim Teknolojileri) altyapısının daha güçlü bir hale getirilmesi. • Ekonomik ve politik istikrarın sürekliliğinin sağlanması. 8) Türkiye’deki KOB ’lerin gelişimi ve yenilikçiliklerinin artırılması için anahtar faktörleri şu şekilde listelemektedir: • Yenilikçilik Politikaları için Yönetişim – Varolan bürokratik yapının daha koordineli ve eşgüdümlü olarak yönetilmesinin sağlanması gerekmektedir. • KOB gelişimi ve girişimcilik ortamının iyileşmesi için teşviklerin ve desteklerin artırılması. TÜRK YE’DEK DURUM IKED (2004. A. ve Superonline yapmış oldukları yatırımlarla özellikle letişim Teknolojileri tarafındaki yatırımlarıyla ülkemizin altyapısını ve geniş bant erişim imkanlarını çok ciddi noktalara getirmiş 10 . IKED tarafından çizilmiş olan bu çerçevenin özellikle yenilikçilik konusunun sınırlarının ve devletlerin ve şirketlerin yenilikçilik konusundaki düzeylerini doğrudan etkileyen etkenleri anlamada fayda sağlayacağı mütalaa edilmektedir. Türkiye’de özelikle Türk Telekom. • AB programlarına olan katılım ve farkındalığın artırılarak. • Doğrudan yabancı yatırımın desteklenerek. Çekiç Bilgiyi Ürün ve hizmete dönüştürebilme yeteneği • nsan sermayesi • Rekabetçi özel sektör • Finansal kaynaklara erişim imkanı • Yenilikçilik aktiviteleri Yenilikçiliğe Duyulan stek • stikrarlı ekonomik ve politik yapı • Girişimcilik • Şirketlerin elemanlarına sunduğu imkanlar • Özel sektör üniversite işbirliği • Kümelenme ve uluslar arası ağ aktiviteleri • Öğretim istatistikleri • Patent aktiviteleri • Girişim sermayesi kaynağı • Doğrudan yabancı yatırım • Uluslar arası rekabetçilik sıralaması • KOB ’lerin artış hızı • Üretim sektörünün yapısı • Yabancı ticaretin yapı ve düzeyi • Politik ve makroekonomik çerçeve koşulları • Yeni girişim sayısı • Kuluçka merkezi ve teknoparkların sayı ve performansı • Bölgesel kalkınma ve kümelenme aktiviteleri • Demografik özelliklerini de içerecek şekilde KOB ’lerde örgütsel değişim oranı Kaynak: IKED (2004) Tablo-2’de sunulmakta olan sınıflamalar akademik olarak genel kabul görmüş ve yoğun miktarda atıflar almış sınıflandırmalar olmamalarına rağmen. Bircan. • Yatırımcı ve finansal kaynakların tedarik zincirlerinin güçlendirilmesi. gerek yenilikçiliğin buradan gelen paylaşım ve bilgi akışı ile KOB ’ler tarafından kullanılmaya başlaması gerekse gelen fonlarla Ar-Ge maliyetlerinin düşürülmesi IKED’in 2004 yılında yapmış olduğu tespiti takip eden yıllarda. • Yerel ve Bölgesel Yenilikçilik Planları yapılması.. yerel ekonominin dış etkenlere karşı daha tedbirli bir şekil almasının sağlanması.

gerekse Türkiye’de etkilerinin güçlü bir şekilde hissedildiği serbest piyasa ekonomisinin güçlü rekabet yansıması başta KOB ’ler olmak üzere tüm özel sektör faaliyet giderlerini düşürebilmek için tedbir almaya mecbur etmiştir. 25 -26 Ekim 2011 durumdadırlar. üniversite-işdünyası işbirliğinin güçlendirilmesi ile. KOB ’ler için uygulamakta olduğu Ar-Ge desteği ve KOB ’ler yararına teknoloji transferi destek programlarıyla üst limiti 400bin TL ve 300bin TL olan en fazla 18 aylık projeler desteklemekte olup bu limitler kapsamındaki TÜB TAK destekleri %75’ler seviyesinde gerçekleşebilmektedir. Özellikle rekabet avantajını ayrıntıların belirlediği KOB ’ler için bu hizmetlerin bulut bilişim hizmetleri üzerinden alınması faaliyet giderlerini önemli ölçüde düşürecektir. patent ve inovasyon potansiyelinin gelişmesine katkıda bulunan işgücünün eğitimi sağlanmalıdır. KOB ’ler için girişimcilik sermayesinden başlayarak. Ayrıca. ya da yeni üretim teknikleri kullanmak kaydıyla kendilerine avantaj sağlayabilmeleri şeklinde ortaya çıkabileceği görülmektedir. ucuz ve kaliteli ürün veya hizmet olarak ortaya çıkabileceği ortadadır. marka desteği. Bu tür bir avantajın ise farklı. yazılım. gerek destek personeli maliyeti olarak gerekse donanım. KOSGEB. proje geliştirme desteğine ve makine teçhizat alımına kadar minimum %75 oranında KOB desteği verebilmektedir. Bu amaçla KOB meslek kuruluşları da devrede olmalıdırlar. Zira bu faktörler ortadan kalktığı durumda KOB ’ler için yenilikçilikten bahsetmek pek kolay olmayacaktır. kira giderlerine. KOSGEB. 11 . TÜB TAK ve TTGV. yatırımcıların ve finansal kaynaklarının tedarik zincirlerinin güçlendirilmesi. KOB desteği. Ar-Ge desteği adı altında farklı büyüklüklerde önemli boyutlarda finansal destekler vermektedirler. yüzyılda gerek dünyanın önemli bir bölümünde. personel giderlerinden. rekabetin diğer boyutu olarak ise yenilikçiliğin yaratacağı farkın. e-pazarlama da dahil kapsam ekonomisine geçmeleri ve yeni pazarlar bulmaları kolaylaşacaktır. Bunun yanında özellikle DPT’nin önemli katkılarıyla kurulmuş olan 26 adet Bölgesel Kalkınma ajansı şu anda Türkiye’de KOB ’ler için yenilikçiliğin desteklenmesi noktasında önemli rol üstlenmiş durumdadırlar. 2011 yılı destekleri kapsamında Ar-Ge. IKED’in yukarıda sıralamış olduğu maddelerin içerisinde bulunan politika üretimi için yönetişim mekanizmasının tesisi. doğrudan yabancı yatırımın desteklenmesi ve ekonomik/politik istikrar konularındaki gerekliliklere duyulan ihtiyaç ise süreklilik arz etmek durumundadır. TUB TAK ise. kurulum ve bakım maliyeti olarak bilgi ve iletişim yatırımlarına yapılan giderler önemli yer tutmaktadır. Faaliyet giderleri içerisinde. Bu çerçevede. Bunun yanında AB kaynaklı katılım öncesi mali yardım (IPA) kapsamında Türkiye’ye 2007-2012 yılları arasında kullanılmak üzere 1 Milyar Euro’nun üzerinde bir fon aktarılmış. Diğer yandan.7. Bu gelişmelerin yanında. bu rakamın yaklaşık 750 milyon Euro’sunun Türkiye’deki tarım alanında faaliyet gösteren KOB ’lere yapacakları yenilikçi yatırımlarda kullanılmak üzere dağıtılması için kurulmuş olan Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu 2011 Haziran ayı itibarıyla Türkiye’de Ankara merkez ve 17 ilde AB komisyonundan akreditasyonu almış durumdadır. SONUÇ VE ÖNER LER 21. KOB ’lerde rekabetçi ve bilgiye dayalı ekonominin gerektirdiği özellikleri içeren ve araştırma. yenilikçilik ve endüstriyel uygulama programları kapsamında 12 ile 24 ay süreler arasında girişim sermayesinden. KOB lerin eğitimle daha nitelikli işgücü kullanmaları ve bilgi ve iletişim teknolojilerini (B T) kullanmalarını yaygınlaştırmaları ile. KOB ’lerin farklı ürünlerle ürün çeşitliliği sağlaması. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.

Boards of directors in SME’s: a Review and Research Agenda Entrepreneurship and Regional Development 12(4). Doğuş Üniversitesi Dergisi. Mühendislik Fakültesi. 12 (1) 2011.pdf ) Dokuzuncu Kalkınma Planı. Türkiye’deki Küçük ve Orta Ölçekli şletmeleri Mevcut durum ve Politikalar (Erişim: 31.7. politika belirleme düzeyinde ulusal.Ankara. Kasım 2008 Örücü E. her bölgenin ihtiyacı ve gereksinimlerine göre yapılmaya çalışılan plan ve uygulamalar ise özellikle Bölgesel Kalkınma Ajansları boyutunda oldukça umut verici olmalarına rağmen..DPT.7. (Erişim: 31. (2011). W. 4. Bs. (2000)..) Regional Innovation Policy for Small-Medium Enterprises.org/pdf/Strengthening%20Innovation%20and%20Technology%20Policies%20for%20S ME%20Development%20in%20Turkey. http://www. Bu amaçla verilen hibe desteklerin yanında. KOB lerde inovasyon stratejileri ve inovasyon yapmayı etkileyen faktörler: Bir Uygulama. Teknolojik yenilik ve araştırma geliştirme yöntemi. (2005). Bitirme Tezi. bölgesel ve yerel koordinasyon mekanizmalarının dahil edilerek.2011. hem de startup noktasındaki KOB düzeyindeki girişimlerin yenilikçilik etkisiyle maliyet ya da uzmanlık faktörleri aracılığıyla desteklenmesi hedeflenmelidir. Vickers D. Computer Weekly. 12 . (2003) . REFERANSLAR Huse M. Yenilik ve Ulusal Rekabet Gücü. Edward Elgar. (1999) şletme Yönetimine Giriş.iked. S. Endüstri Mühendisliği Barutçugil .pdf ) Ashford. Bu kapsamda verilen desteklerle hem girişimciliğin cazip hale getirilmesi. novasyon. yenilik. A. Strengthening innovation and technology policies for sme development in Turkey. ve Kılıç R. (2004). 58-73 Atik H..(1995). Ankara: Detay Yayıncılık Dinçer Ö. (2007-2013).2011.org/dataoecd/37/37/33705673.(2006).. Detay Yayıncılık OECD . IKED (International Organization for Knowlodge Economy and Enterprise Development). The Role and Characeristics of SMEs in Nauwelers et al (eds.S.. N. Yıldız Teknik Üniversitesi. (1981). Smallbone D. Ankara. Bircan.oecd. Bursa: Bursa Üniversitesi Basımevi North D. Çekiç Türkiye’de KOB ’ler için yenilikçiliğin özendirilebilmesi adına önemli destek mekanizmaları oluşturulmuştur. 271-290 Döm. (2008) Technology As A Service. Savaş A. 2005 . KOB ’lerin uygun koşullarla çeşitlendirilmiş finansman imkanlarına erişiminin kolaylaştırılması yönündeki çalışmalar da önem arz etmektedir. bu konudaki katkılarının net olarak tespit edilebilmesinin yapılan uygulamaların beklentilerle örtüşme oranının tespitiyle mümkün olabileceği de aşikardır. Yapılan bu çalışmalara ek olarak. www. Beta Basım Kongar E. stanbul. (2006) Girişimcilik ve Küçük şletme Yöneticiliği.

letişim ve bilişim teknolojilerinde yaşanan bu hızlı değişimler. 2009. Dolayısıyla. Her geçen gün internet üzerinden yapılan ticaret ve internet üzerinde kurulan işletme sayısı hızla artmaktadır ve bu alana özellikle yeni nesil girişimciler ilgi duymaktadır. Araştırma sonuçlarına göre öğrencilerin interneti yoğun olarak kullandıkları ama e-girişimcilik konusunda çok istekli olmadıkları ortaya çıkmıştır. hızla büyüyen elektronik pazar yerlerinde (e–marketplace) yaratılan ekonomik değerden faydalanmak için. girişimci adaylara internet ortamında iş fikirlerini hayata geçirebilecekleri yeni alanlar sunmaktadır. Bu değişimin sonucu ortaya çıkan ve hızla yayılan eğilim ise e-girişimciliktir. Bu kapsamda 450 öğrenci ile yüz yüze anket yapılmış ve elde edilen veriler istatistiksel olarak analiz edilmiştir. internet. nternet günümüzde daha çok haberleşme ve medya gibi hizmet sektörleri tarafından kullanılsa da farklı sektörlerde de kullanımı giderek yaygınlaşmaya başlamıştır.) Bilgi teknolojilerinde yaşanan gelişmelerin en önemli aktörlerinden biri olan nternet. girişimcilik ve firmalar üzerinde pozitif etkisinin var olduğu ve değişime neden olduğu açıktır. ülke ekonomilerinin birbirine olan bağımlılıkları artmış. 25 – 26 Ekim 2011 NTERNET KULLANIMI VE E-G R Ş MC L K EĞ L M : ÜN VERS TE ÖĞRENC LER NE YÖNEL K B R ARAŞTIRMA Mehmet MARANGOZ Muğla Üniversitesi Seda IŞIK Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi ÖZET nternet yoluyla firmaların ve tüketicilerin fiziki çevre ve zaman sınırlılıklarının ortadan kalkması sonucu pazar potansiyeli genişlemiş. hem de tedarikçiler ve üretim yapanlar arasında tam zamanlı bağlantı kurması işlem 13 .7. e-ticaret 1. internet vasıtasıyla online ortamda çalışan. Anahtar Kelimeler: Girişimcilik. bilgi teknolojilerine uyumlu e–girişimciler ortaya çıkmaktadır (Koçak. mal ve hizmetlere daha hızlı ulaşabilir hale gelmiştir. sınır tanımayan yapısal özelliği sayesinde girişimciler için önemli bir fırsat olma konumuna gelmiştir. internet kullanımını sadece bir iletişim aracı olmaktan çıkarmış. e-girişimcilik. geleneksel girişimcilerden tamamen farklı. nternetin hem müşteriler ile ürün ve hizmetler arasında. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. yeni meslekler ve yeni iş yapma şekillerini de ortaya çıkarmıştır. birçok girişimcilik faaliyeti köklü bir değişime uğramaktadır. G R Ş nternetin ve bilgi işlem ve iletişim teknolojilerinin ekonomik etkileri hala tam olarak anlaşılmış ya da ampirik olarak geniş kapsamlı test edilmiş olmamasına rağmen. ekonomi ve iş dünyasında yeni iş alanları. Bu bağlamda bu çalışma ile Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesinin farklı fakülte ve bölümlerindeki öğrencilerin internet kullanımlarının ve buna bağlı olarak e.girişimciliğe yönelik eğilimleri ortaya konacaktır. Bazı geleneksel uygulamalar devam etmesine rağmen. E-girişimcilik.

bilgi ve bilişim teknolojileri önemli bir role sahip olup. 2008. S. Bu bağlamda. Marangoz. tüketici taleplerindeki değişim ve benzerleri) işletmeleri yeni arayışlara itmiştir. dağıtım ve işlem fonksiyonları açısından önemli avantajları vardır. özellikle internet kullanım oranının daha fazla olduğu bilgi çağında.M. E-Ticaret ve Internet Kullanımının Türkiye ve Dünyadaki Durumu Dünyadaki internet kullanıcı sayısı 2010 yılında E-Ticaretin Türkiye’deki hacmi* Türkiye’de nternet kullanıcı sayısı Türkiye’de 3G hizmetiyle nterneti kullanan kişi sayısı Türkiye’de genişbant nternet abone sayısı Dünyada 3G abone sayısı Dünyanın en büyük online pazarı olan Çin’deki E-Ticaret hacmi * Tahmini Kaynak: Usta ve diğerleri. 2004. zaman ve sınır engellerini kaldırarak bilginin yöneticiler için vazgeçilmez bir unsur olmasına yol açmıştır (Akolaş. e-girişimcilik kavramı. bir iletişim aracı olarak potansiyel kabiliyetleri işletmelere. küçük işletmeler bu teknolojileri kullanarak kısıtlı finansal kaynaklarına rağmen uluslararası ve hatta küresel seviyede etkili ve rekabetçi bir şekilde pazarlama faaliyeti gerçekleştirebilirler. gelişmiş ülkelerde yaşanan verimlilik azalışı. Bir ülkede girişimcilik ne kadar teşvik edilirse o ülkede ekonomik refah düzeyinin de aynı ölçü de arttığı herkes tarafından bilinen bir gerçektir. uluslararası rekabet.1 milyon kişi 8. Mevcut pazarlama kanallarının değiştirilmesine veya yenilerinin geliştirilmesine yol açabilir (Güney ve diğerleri. E-girişimcilik. zamanını. Bilgi temelli ekonomi için. 1980’lere kadar bilgi. girişimciyi teşvik etmektedir (Bakırtaş ve diğerleri. nternet ve E-Ticaret konularında gelişmeler görülmektedir. Bir bireyin internet girişimcisi olabilmesinin ilk koşulu ise. girişimci hem yeni pazarlara açılma hem de faaliyetleri daha uygun finansman imkanlarıyla gerçekleştirme imkanına kavuşmuştur. 2 milyar kişi 15 milyar dolar 35 milyon kişi 1. işletmeler ile müşteriler arasında doğrudan bağlantıyı sağlamaktadır. yöneticiler için önemli bir varlık olarak düşünülmemekte iken gelişen bilgi teknolojileri. Dolayısıyla. B LG TEKNOLOJ LER VE G R Ş MC L K Girişimcilik. 2. Işık ve stok maliyetlerini azaltırken ekonomik verimliliği de artırmaktadır. ekonomilere rekabet üstünlüğü sağlamaktadır. dünyayı bir ağ sistemiyle donatıp. gücünü ve parasını bu iş için harcama niyetinde olmasıdır. bilişim teknolojilerinde yaşanan hızlı gelişmelerin. ekonomik büyüme ve kalkınmanın temel taşını oluşturmaktadır. En önemlisi de nternet sektörlere giriş engellerini büyük ölçüde ortadan kaldırmaktadır. 1990’lı yıllardan sonra internet temelli teknolojilerin gelişmesi neticesinde. her ölçekteki işletmeye sahip olma konusunda. girişimcilik yenilik ve yaratıcılığın kaynağını oluşturmaktadır. yeni ekonomi kapsamında yaratıcı iş fikirleri ile yeni bir işletme kurumayı içermektedir. Aşağıdaki Tablo 1’de Dünyada ve Türkiye’de Bilgi teknolojileri. müşteri ve tedarikçilerine daha iyi erişim sağlayacakları daha geniş uluslararası üye ağlarının parçası olma olanağını da verebilir.) Bilgi teknolojileri. Daha ötesi. Üretici ve müşteri arasındaki bu doğrudan ilişkinin özellikle KOB ’lere iletişim. girişimci adayları için iş fikirlerini sanal platformda hayata geçirebilme ve buna bağlı olarak maddi olanaklar sunmaktadır. Özellikle 1980’li yıllarda ekonomide yaşanan önemli değişim ve dalgalanmalar. girişimci üzerinde pozitif bir etki yarattığını söyleyebiliriz.9 milyar dolar 14 . Ayrıca. 2006. Tablo 1: BT. (enflasyon. Bu rekabet üstünlüğünün kaynağı. Bunun yanı sıra.6 milyon kişi 39.) Bilgi teknolojilerindeki ve Inter kullanımdaki gelişmeler e-girişimciliği ve e-ticareti doğrudan etkilemektedir. 2011.) Günümüzde her alanda ve konuda büyük değişim yaşanmaktadır.1 milyon kişi 16.

programlama vb. 2007. Bu konuda en fazla yolun. işletme organizasyonu. bu doğrultuda geleneksel dünyada kullanılan pazarlama terimlerinden yararlanarak nternet’te pazarlama kavramını ifade etmek yeterli olmayabilir. Daha geniş ifadeyle. Kargo yapılabilen her yere ürünler gönderebilir. 2010.) 3. Araştırma sonuçları 2000’li yıllarda e-ticaret pazarının dünya genelinde her yıl %20 ile %30 arasında değişen oranlarda büyüdüğünü göstermektedir. E-G R Ş MC N N ÖZELL KLER E-girişimcilerin işletmecilik faaliyetlerini gerçekleştirirken geleneksel pazarlama uygulamalarını kullanmak ve stratejilerinden yararlanmak yeterli olmayabilir. konulara hakim olmalıdır. Bu bağlamda yeni işletmeler kurup girişimci adımlar atılarak. ürün ya da hizmetlerini tamamen elektronik ortamda değer yaratarak sunmaları anlamını taşımaktadır (Koçak. takım oluşturabilen. kendi işine sahip olmak isteyen.) Elektronik ortamda girişimcilik yapacak kişiler.) Bilgi ve teknolojinin birbirini her seferinde artan bir hızla daha üst bir seviyede üretmesi girişimcilik kavramını sürekli bir değişim sürecine sokmuştur (Yelkikalan ve diğerleri. ürün/hizmet tanıtılabilir. gerekli olan pazarlama. 2006. E-G R Ş MC L K KAVRAMI Girişimcilik.) Bir diğer ifadeyle. 2011. Dünyanın her yerindeki tüketicilere. Ürünleri tanıtıp satabileceği bir web sitesinin olması.) E-girişimciler para kazanmanın yanında değer yaratmak isteyen insanlardır. 2010. e-ticaret konusunda alındığı görülmektedir. bilgi teknolojileri güvenliği. 2010. nternet girişimcisi ise kendi fırsatlarını yaratan. sunacağı ürün ve hizmeti internet ortamında satmak isteyen kişidir (Yelkikalan ve diğerleri. Bu nedenle e-girişimcilerin internet üzerinde varlık göstermelerinde ve strateji geliştirmelerinde e-girişimcilik araçlarını etkili olarak kullanmaları gerekmektedir (Haşıloğlu ve diğerleri. Malınızı nereye gönderip gönderemeyeceğiniz. bilgisayar kullanımını çok etkin bir şekilde gerçekleştirmeli. nasıl ulaşacağı ticaretin çerçevesini belirlediğini ve internet sayesinde sınırların ortadan kalktığını söylemek mümkündür. alıcı ile satıcıyı internet üzerinde buluşturmanın çok pratik bir yöntem olduğunu bulmuşlardır (Marangoz. Bu konuda en fazla yolun. e-ticaret konusunda alındığı görülmektedir. e-ticaret yapmak için yeterlidir.) 4. yeni bir yenilikçi iş düşüncesi ile yeni ekonomi içerisinde bir teşebbüsü ifade etmektedir. Yine. Bunun yanında. girişimci tanımında yer alan özelliklerin yanında yeni olan elektronik ortama uyum sağlaması açısından bir takım ek bilgi ve becerilere de sahip olmalıdır. finans ve yatırım gibi başlıklardaki işletme bilgisine de sahip olmalıdır (Kollmann. klasik ekonomide emeğin. alıcılarınızın size nerede. mevcut bilgi akışının olduğu ağ ya da internet üzerindeki platformu kullanarak. yazılımdan iyi anlayan.) Ekonomideki yeni yapı değişikliği ile teknolojinin sürekli ve hızlı gelişimi. gücünü ve parasını bu iş için harcama niyetinde olmasıdır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. elektronik aletleri iyi kullanabilen. toprağın ve sermayenin yeterli olduğu yerde bütüncül ve rasyonel bir yaklaşım ile üretim modellerinin kurulabilmesini sağlayan ana unsurdur (Küçükaltan. elektronik girişimcilik (e-girişimcilik) kavramını ortaya çıkarmaktadır (Yalçın. Girişimciler. 2010. veritabanı. Bir bireyin egirişimci olabilmesinin ilk koşulu zamanını. veri madenciliği. işletme ve yönetim seviyesinde. elektronik bilgi ve iletişim ağlarına dayalı yenilikçi ticaret kavramlarının gelişimi ve yeni işletmeler kurularak fark edilme açısından türlü olanaklar sağlamaktadır. Ayrıca. girişimcilerin biraz daha cesur iş fikirlerini hayata geçirmesine imkan vermektedir. bilgi teknolojilerinin sağladığı katkılar ile öne çıkan girişimci modeli “e– girişimci” olarak da adlandırılabilir. Bireylerin sahip olduğu şeyleri satabilmelerine olanak tanıyan siteler.) Yirmi birinci yüzyılın yeni girişimcilik modeli internet girişimciliğidir. yönetim. e-girişimcilik kavramıyla önem kazanan bilgi yönetimi. elektronik ödeme sistemleri vb. lider karakterli. yaratıcı fikirlere sahip. gibi konular hakkında bilgi sahibi olup bilgisayar teknolojilerini takip etmelidir. açık artırma siteleri veya tematik alışveriş siteleri üzerinden de ürünlerin satılabilir. 25 – 26 Ekim 2011 nternet üzerindeki her gelişme. 2009.7. Girişimci. 15 . E–Girişimcilik.

bir kişinin kendinin ve başkalarının duygularının farkında olarak iletişim kurup sosyalleşmesini sağlayan. Müşteri Bağımlılığı Yaratmalıdır: E-girişimci güçlü bir içerik oluşturmalı ve sayfasını sürekli güncellemelidir. arama motorları. Bu sebeple bir e-girişimci ürününü ya da hizmetini tanıtabilmesi için müşterilerin sayfasına kolayca ulaşabilmelerini sağlamalıdır. web sayfasında ziyaretçiler için kişiselleştirme çalışmaları yaparak müşterilerin sayfada kalma sürelerini arttırabilmelidir. Duyurum ve kulaktan kulağa iletişimi kullanarak) değerlendirmelidir. KAPSAMI VE YÖNTEM Çalışmada.M. Bu noktada web sayfası üzerinden kullanıcıları kendine çekmenin ve bağımlı kılabilmenin yollarını (Domain adları. Sitede ulaşılmak istenen yere en az tıklama ile ulaşılmasını. Işık Bu hususlara ilaveten bir e-girişimcinin web sayfasında ürünlerini satabilmek ve hizmet sunabilmek için öncelikli olarak işletmeciliğin temel bilgilerine sahip olması gerekmektedir. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitenin Farklı Fakülte ve bölümlerinde öğrenim gören öğrencilerin internet kullanımlarının ve e.girişimcilik yer ve zaman kısıtı olmasa da düzenli işe gidip gelmekten daha büyük bir düzen ve disiplin gerektirmektedir. Herhangi bir durumda işler iyi gitmediğinde hatayı anında tespit edip bunu düzeltebilmelidir. web sitesi ara yüzünün çabuk açılabilmesini sağlayarak ilginin kalıcı olmasını ve sitede daha fazla zaman geçirilmesini sağlamalıdır. Bu bilgileri kayıt sürecinden. Sosyal Ağlar Yaratmalıdır: Kurduğu sosyal ağları müşterilerin ilgi ve ihtiyaçlarını belirleyebilmek. S. Diğerlerinin sayfalarını inceleyerek yeni fikirler üretebilmelidir. rekabet unsuru olabilecek yeni ya da ihtiyacı olan tamamlayıcı kaynakları sağlamak. Böylece ekonomiye de dinamik bir yapı kazandırmış olacaktır. Liderlik Özelliğini Geliştirmelidir: Bir e-girişimci ilgi çekebilmek ve müşteriyi elde tutmak için yüksek iletişim gücüne de sahip olmalıdır. Bir e-girişimcisinin işe başlamadan önce mutlaka bir planı olmalıdır. Değişimle başa çıkabilme ve değişime uyum sağlama. Çektiği lgiyi Sürekli Kılmalıdır: nternette iş yapmak insanlara bir şey satabilmek üzerine kurulmuştur. araştırma. 2010): Duygusal ve sosyal zekasını etkin biçimde kullanabilmelidir: Duygusal zeka.girişimciliğe yönelik eğilimlerinin ortaya konulması 16 . Yeni Talepler Yaratabilmelidir: Bir e-girişimci müşteri ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak pazardaki boşlukları görüp yeni talepler yaratmalıdır. e-posta iletişimlerinden sağlayabilir. sayfalar arası bağlantının hızlı olmasını. Portallar. ARAŞTIRMANIN AMACI. çerik ve sitenin özü ilgi sürekliliği açısından en önemli etkendir. tercihleri. fikirlerini test etmek ve sunacağı ürün ve hizmetlerini duyurmak için kullanmalıdır. Amacı her zaman ziyaret süresini uzatmak olmalıdır. kontrollü ve bilinçli bir şekilde hareket ederek karar verme sürecinde tutarlı davranma ve başarısızlık karşısında motivasyonunu koruyup sabır gösterebilme özelliklerine sahip olabilmek duygusal zeka ile kazanılabilecek ve bir internet girişimci-sinde özellikle bulunması gereken bir yetenektir. anket.girişimcilerin özelliklerini kısaca aşağıdaki gibi açıklayabiliriz (Yelkikalan ve diğerleri. Marangoz. Web Sayfasında Kişiselleştirme Çalışmaları Yapmalıdır: Bir e-girişimci en uygun fon müziği ve arayüz rengini seçerek ziyaretçilerin kendilerini rahat hissetmelerini sağlamalı. Stratejik Plan Yapmalıdır: E. Rekabet gücünü arttırabilmesi için sürekli diğer girişimcilerle iletişim içerisinde olmalıdır. duygu ve davranışları yönlendirebilme yeteneğidir. Bu bağlamda e. Banner’lar ve düğmeler. 5. Lider özelliğinin sonradan kazanılabileceği göz önüne alındığında bu özelliklerini geliştirmeye çalışmalıdır. Hatta kullanıcıları da güncelleme sürecine dahil etmelidir. Geleneksel reklam araçları. nternette iş yapmak demek bütün kontrolün işi kuran kişide olması demektir. Müşteri Tercihleri Hakkında Bilgi Edinmelidir: Bir e-girişimci müşterilerin önemi. tutumları ve davranışları hakkında ne kadar bilgi sahibi olursa gereksinimlerini de o kadar iyi karşılayabilecektir. Kullanıcıları Çekebilmelidir: Bir e-girişimci işini kurabilmek için önce bir web sayfasına ihtiyaç duyar. Bir internet girişimcisi bu yeteneğini sosyal ve görsel zekası ile birlikte kullanıp geliştirmelidir. rakiplerinden bilgi almak.

179’u erkektir. Tablo 2: Öğrencilerin Haber Kaynağı Olarak Kullandıkları Kitle letişim Araçları (1= Birinci öncelikli ……. Kolayda örnekleme yöntemi uygulanmıştır.30 4. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.5= Beşinci öncelikli) Haber Kaynağı n Aritmetik Ortalama TV 306 1.82 nternetten bir konu hakkında bilgi edinmek zahmetsiz ve kolay Derslerime yardımcı kaynak olması nedeniyle Pek çok konuyu diğer medyada yer almadan önce öğrendiğim için Başka bir yerde ulaşamadığım bilgilere ulaşmak için nsanlar adreslerinde bulunmasalar bile elektronik posta alabildikleri için Tanıdığım insanlarla iletişimde bulunmak için Şubesiz bankacılık işlemlerini gerçekleştirmek için Karlı mali bilgiler elde etmek için 17 . e. cinsiyetleri ve kaçıncı sınıfta oldukları sorulmuştur.77 Gazete 273 2. 38’i üçüncü sınıf ve 32’si dördüncü sınıftır.58 Tablo 2’ye göre öğrenciler öncelikli haber kaynağı olarak interneti kullanmaktadır. Güzel Sanatlar Fakültesi 3 ve Eğitim Fakültesi 3’dir. Araştırmanın geçerliliğini ve güvenilirliğini sağlamak için öncelikle literatür taraması yapılmış ve anket formu geliştirilmiştir. 6. Su Ürünleri Fakültesi 36.07 4.girişimciliği düşünüp düşünmedikleri ve hangi alanları tercih ettikleri gibi sorular sorularak e.94 4. Dördüncü bölümde ise.24 3.28 2.35 Internet 384 1.68 2. 178’i ikinci sınıf. Anketler Mayıs-Haziran 2011 aylarında Çanakkale l Merkezindeki öğrencilere uygulanmıştır. Bu kapsamda 450 öğrenciyle yüz yüze anket yapılarak araştırma gerçekleştirilmiştir. Tablo 3: Öğrencilerin nterneti Kullanma Amacı (1. Mühendislik Mimarlık Fakültesi 34. Ziraat Fakültesi 37. Fikrim Yok Kullanıyorum) nterneti Kullanma Amacı 1 2 3 4 5 6 7 8 4.67 Radyo 253 4.7. Birinci bölümde demografik farklılıkları ortaya koyabilmek için öğrencilere yaşları. kinci bölümde internet kullanma oranı ve en çok hangi alanlarda kullanımın olduğu ve bu doğrultuda internetten alışveriş yapıp yapmama durumları belirlenmeye çalışılmıştır. Öğrencilerin 237’si bayan. Öğrencilerin 199’u birinci sınıf. Anketler birebir yapıldığı için tamamı geri dönmüştür. Fakat bu alanda yerli ve yabancı literatürde çalışmamız ile örtüşen çalışma olmadığı için anket formunun tamamı araştırmanın amacına uygun olarak tarafımızdan geliştirilmiştir. Araştırma dört bölümden oluşmaktadır. Meslek Yüksek Okulu 269. ARAŞTIRMA BULGULARI VE DEĞERLEND RME Toplam 450 öğrenciye anket yapılmıştır ve yaşları 18-25 arasındadır. n 431 434 430 427 423 429 425 392 Kesinlikle Aritmetik Ortalama 4. Kullanıyorum 5. Gazete. ardından sırasıyla TV. Tıp Fakültesi 6.girişimcilik eğilimleri ölçülmeye çalışılmıştır.11 Dergi 251 4. 25 – 26 Ekim 2011 amaçlanmaktadır. Okudukları okullara göre dağılımına baktığımızda ise. Radyo ve Dergi gelmektedir. Fen Edebiyat Fakültesi 63.48 4. Üçüncü bölümde öğrencilerin kendi işini kurma tercihlerini etkileyen faktörler belirlenirken ailesinde girişimci bulunup bulunmadığı.Kullanmıyorum 3. en çok hangi faktörün girişimci olmayı etkilediğine yönelik sorular sorulmuştur. Hiç Kullanmıyorum2.

9’u (85 kişi) girişimcilik şeklinde cevap vermişlerdir.5 Ara sıra alırım 228 51. Marangoz.3 (304 kişi)’dir.8= En az önemli neden) N Aritmetik Ortalama 1 Fazla para kazanmak 74 3. Yok diyenlerin oranı ise % 73. 18 . Gelecekte kariyer alternatifinizi ne şekilde planlıyorsunuz sorusuna toplam 428 öğrenci cevap vermiş ve % 46. Işık 9 10 11 12 13 14 15 16 Ürün ve hizmetler hakkında yararlı bilgiler edinmek için Yeni kurulan e-işletmeleri takip etmek için Uygun istihdam imkânlarını araştırmak ve bulmak için Ürün ve hizmetlerin indirimli olanlarını bulmak için Yeni iş fikirlerini araştırmak için lgi alanıma giren yeni ürün-hizmetleri araştırmak için ş dünyası ile ilgili çıkan yeni yayınları araştırmak için Satın alacağım ürün hizmeti araştırmak için 433 427 423 429 429 430 428 426 3. Bu durumda öğrenciler girişimcilik için iş fikrinin önemini ve bunun özel olması gerektiğini düşünmektedirler diyebiliriz.53 3..07 3.90 6 Eğitimi iş yaşantısına aktarabilmek 48 6. NOT: Anketin bundan sonraki kısmını kariyer alternatifini girişimcilik olarak seçenler cevaplamıştır.96 7 Aile baskısından kurtulmak 57 5. Öğrencilerin yaklaşık yarısı internet üzerinden ara sıra alışveriş yapmaktadır.1 Toplam 443 100 Tablo 4’de öğrencilerin internet üzerinden alışveriş yapma durumları görülmektedir.24 2 Bağımsız çalışmak 74 2.48 3.35 5 Sosyal statü sahibi olmak 60 3.3’ü (198 kişi) özel sektör.73 3.71 3. S. En ez ize bankacılık işlemleri için kullandıkları görülmektedir.51 3 Başarılı olabilme arzusu 72 2. Diğer önemli bir neden ise başarılı olabilme arzusudur. Tablo 5: Öğrencileri Girişimci Olmayan ten En Önemli Neden 1= En önemli neden….06 Tablo 5’e göre öğrencileri girişimci olmaya iten en önemli neden bağımsız çalışma isteğidir. Birinci derece aile yakınlarından girişimci var diyenlerin oranı % 26.M. Yine öğrencilere başka kimseyle paylaşamadığınız kendinize ait bir iş fikriniz var mı? Sorusuna % 66. Yaklaşık % +=’ı ise hiç yapmamaktadır.89 Tablo 3’e göre öğrencilerin en önemli interneti kullanma amacı herhangi bir konu hakkında internetten bilgi almanın zahmetsiz ve kolay olmasıdır.4 Hiç almam 173 39.9’u (145 kişi) kamu sektörü ve % 19.16 8 Kendi fikrimi daha rahat hayata geçirebilmek 64 4.7 (111 kişi)’dir.85 4 Kendini kanıtlama 60 4. kinci önemli neden ise başka yerde ulaşılamayan bilgiye ulaşmak için kullanılmadır.71 3.95 3.7’si (76 kişi) evet demiştir (n=114). % 33. Tablo 4: nternet Üzerinden Ürün/Hizmet Satın Alma Durumu Alma Durumu n % Sürekli alırım 42 9.

94 7 Uluslararası pazara ulaşımı daha kolay sağlıyor olması 51 4. % 35’i (20 kişi) ise hayır demiştir. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.Kesinlikle Katılmıyorum 2.44 nternet girişimciliği yaparsanız teknik destek almayı düşünür müsünüz? Sorusuna öğrencilerin büyük çoğunluğu % 64. VCD 34 5.94 4 Reklam 40 2. Tablo 8: nternette Girişimcilik Faaliyeti Yapılması Düşünülen Alanlar (1= En öncelikli….97 5 ş fikri 45 2.13 4 Sağlam bir iş planı 39 2. 5= En az öncelikli) Araçlar n Aritmetik Ortalama 1 Pazar araştırması 38 2. Katılıyorum 5. Anket formunun bu sorusuna hayır diyenler için anket formu bitmiştir. 8= En az öncelikli Girişimcilik Faaliyeti Yapılması Düşünülen Alanlar N Aritmetik Ortalama 1 Sağlık 35 4.53 19 .98 2 Geniş kitlelere ulaşabiliyor olması 54 4. 25 – 26 Ekim 2011 Tablo 6: nternette Girişimcilik Yapmayı Düşünüp Düşünmedikleri n 48 67 115 % 41. anket formunu bundan sonra internet girişimciliğini düşünen öğrenciler cevaplamışladır.84 2 nternet teknik bilgisi 42 2.88 5 Ürün satışı 47 2.Katılmıyorum 3. Fikrim Yok 4.65 5 Daha az internet bilgisi gerektiriyor olması 52 3. CD. Kesinlikle Katılıyorum) nternet Girişimciliğini Düşünme Nedenleri N Aritmetik Ortalama 1 Daha az sermaye ile yapılabiliyor olması 52 3.46 2 Eğitim 34 3.3 100 Evet Hayır Toplam Kariyer alternatifini girişimcilik olarak düşünen öğrencilerin ancak yaklaşık % 40’ı internet girişimciliğini düşünmektedir.38 3 Zaman 40 3.9’u (37 kişi) evet demişlerdir. Diğer önemli bir neden yine buna bağlı olarak internet ile uluslararası pazarlara ulaşımın daha kolay olmasıdır.26 6 Seyahat.tatil 35 3.37 3 Maliyetlerin düşük olması 53 4. Tablo 9: nternet Girişimcilerinin htiyaç Duyduğu Araçlar (1= En öncelikli….18 8 Büyük firmalarla rekabet edilebilirliği sağlıyor olması 52 4.25 6 Rekabet üstünlüğü sağlıyor olması 53 3.7.91 7 Kitap.12 Tablo 7’ye göre öğrencilerin internet girişimciliğini düşünme nedenlerinin en önemlisi internetin geniş kitlelere ulaşabiliyor olmasıdır.7 58.02 4 Teknik bilgi gerektiriyor olması 52 3. Tablo 7: nternet Girişimciliğini Düşünme Nedenleri (1.94 3 Sosyal medya 36 3.

34 Öğrenciler internet girişimciliği faaliyetinin artarak devam edeceğini düşünmektedirler.68 8 Bilgisayar kullanımının yaygın olmaması gelişimini olumsuz etkiler 41 3. Tablo 10: nternet üzerinden yapılan girişimcilik (ticari) faaliyetlerin geleceğini nasıl görüyorsunuz? (1. nternet girişimcisi için zaman ve mekân kısıtı ortadan kalkmış ve stratejik planlamanın önemini artmıştır. • Kariyer alternatifi olarak girişimciliği düşünen öğrencilerin çoğunluğu (yaklaşık % 60) internet girişimciliğini düşünmemektedir.M.89 3 Doyum noktasına ulaştığını düşünüyorum 56 2. • Öğrencilerin büyük çoğunluğu (yaklaşık % 70) girişimcilik eğitimi almamıştır. Zaman ise en az ihtiyaç duyulan araçtır. girişimcilik eğitimi aldınız mı? Sorusuna öğrencilerin % 28. istihdam hacmi ve üretim kapasitesini arttırmakta yetersiz kalması ile yeni yüzyılın yeni girişimcilik modeli internet girişimciliği olmuştur. S.) Bu araştırmadan elde edilen sonuçları kısaca aşağıdaki gibi özetleyebiliriz. nternet girişimciliği iş yapmada bütün kontrolü işi kurana bırakmıştır.16 faaliyetlerini kısıtladığını düşünüyorum 6 Ürün ve hizmetlere fiziksel temasın olmamasının internet girişimciliği 60 3. Anket formunun son sorusuna.66 4 Bütün işletme faaliyetlerinin zaman içerisinde internet üzerinden 54 4. Ayrıca zaman içerisinde bütün işletme faaliyetlerinin internet üzerinden yapılacağını düşünmektedirler. • nternet üzerinden alışveriş seyrek olarak yapılmaktadır. • Yine internet üzerinden en fazla “ürün satışı ve reklam” yapılabileceğini düşünmektedirler. Bunun yanı sıra öğrenciler internet girişimciliğinin doyum noktasına ulaştığını düşünmemektedirler. • Öğrenciler interneti bilgi elde etme ve iletişim aracı olarak yoğun şekilde kullanmaktadırlar. yöneticilerin ve de müşterilerin düşünce biçimlerinde değişime neden olmuştur. 7.8’i(17 kişi) evet.Kesinlikle Katılmıyorum 2. değişimin sürekli olduğu belirsizlik ortamında hızlı karar alabilen azimli. Bir önceki soruya verilen cevapta da büyük çoğunluğu teknik destek almayı düşündüklerini belirtmişlerdi. nternet girişimcileri.17 2 Bundan daha fazla gelişeceğini düşünmüyorum 56 2. 2010. • nternet girişimcilerinin ihtiyaç duyduğu en önemli araçlar ise “teknik bilgi” ve “iş fikri”dir.23 faaliyetlerini olumsuz etkilediğini düşünüyorum 7 Uluslararası ve ulusal yasal alt yapı eksikliğinin olduğunu düşünüyorum 53 3. • nternet girişimciliğini düşünenler ise “internet geniş kitlelere ulaştığı için” seçmektedir. % 71. Bu sonuçlara bağlı olarak şu önerileri getirebiliriz: 20 .02 yapılacağını düşünüyorum 5 Hizmet sektörünün internete taşınamamasının internet girişimciliği 58 3. Katılıyorum 5.2’si (42 kişi) hayır demiştir (n=59). • Öğrenciler internet girişimciliğinin artarak devam edeceğini düşünmektedirler. Marangoz. bilgiyi yönetebilen ve iletişim gücü yüksek kişiler olarak önemleri giderek artmaktadır (Yelkikalan ve diğerleri. SONUÇ VE ÖNER LER 1990’lı yıllarda teknolojik gelişmelerin arasında yer alan internet olgusu çalışanların. Fikrim Yok 4. Kesinlikle Katılıyorum) Geleceğe lişkin Düşünceler n Aritmetik Ortalama 1 Artarak devam edeceğini düşünüyorum 59 4.Katılmıyorum 3. • Öğrencileri girişimci olmaya iten en önemli neden bağımsız ve başarılı olma arzusudur. Geleneksel yaklaşımların işletme dünyasında karlılığı. güçlü sezgi sahibi. Işık Öğrencilere göre internet girişimcilerinin ihtiyaç duyduğu en önemli araç teknik bilgidir.

entrepreneurship?-fundamentals of company founding in the net economy”. “Elektronik Girişimcilikte Kullanılan Web Teknolojileri ve Bilişim Sistemi Olarak Perakende Satış Sistemlerinin ncelenmesi”. Z Modeli Girişimci”. M. 2006. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi. KAYA A. Selçuk üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi. H. “Bilgi Teknolojilerini Kullanan Yeni Girişimcilik Modelinin ş Yaratma Etkisi”.12. AKATAY A. Technology Management. “Genel Bir Yaklaşımla Girişimcilik”. KOLLMANN. KAYNAKLAR AKOLAŞ. KÜÇÜKALTAN. 2010. A.33. USTA. O. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Daha geniş öğrenci kitleleri üzerinde yapılabilir. Girişimciler öncelikle kendilerine bir WEB sayfası açmalıdırlar Bilişim alanındaki gelişmeleri yakından takip etmelidirler şletmeler ya da girişimciler. 2006. DURSUN M. Sayısı.. adım atacakları bu dünyayı iyi analiz etmeleri gerekmektedir Bu araştırma sadece Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Öğrencileri Üzerinde yapılmış tanımlayıcı bir araştırmadır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.7. A. Bununla beraber girişimcilerin. yeni girişimcilere kapısı her zaman açık olan “Dijital Dünya”nın çekiciliğine kapılmamak mümkün değildir. 2004. HAŞILOĞLU S.. Yıl:11. YELK KALAN N. “What is e. 2010. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi.80-95. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi (6:1) 2011. nternetin her alanda olduğu gibi iş dünyasında da büyük değişime neden olduğu bilinmelidir. p. KOÇAK. S. M.20. J. MARANGOZ. ve ALTIN E. B. yen iş yapma şekilleri de olduğu anlatılmalıdır.E. ve HAŞILOĞLU S. GÜNEY. 25 – 26 Ekim 2011 • • • • • Bütün bölümlere girişimcilik dersleri konmalı ve okutulmalıdır. 4(1). (Bakırtaş ve diğerleri. 2010..334. 2006) e-girişimciliğin gelecekte önemi daha da artacaktır. 2009. Şubat. stanbul Üniversitesi ktisat Fakültesi Sosyal Siyaset Konferansları 57. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi. “E-Girişimcilik Araçları ve Türkiye’deki e-Girişimciler Üzerine Bir Araştırma”. “Bilişim Sistemleri ve Bilişim Teknolojilerinin Küreselleşme Olgusu ve Girişimcilik Üzerine Yansımaları”. No. “E-ticaretin Girişimcilik Üzerindeki Etkileri”. “Dijital Türkler 2011”. Diğer taraftan nedensel araştırma yöntemi ile internet girişimciliği etkileyen faktörler araştırılabilir. Sayı:16. T. s. ve YILMAZ F. “Girişimciler çin Sınırsız Ticaret: E-Ticaret”. rekabet gücüde elde etmiş olacaktır. Sayı. ve Savaş M. Yatırımcı ağı her geçen gün genişleyen. 21 . gitgide daha yoğun rekabetle karşı karşıya kalmaktadır. “Bilişim Teknolojilerinin Girişimciliğe Etkileri”. “Yeni Girişimcilik Modeli ve Yeni Nesil Girişimci Profili: nternet Girişimciliği ve Y. Cilt 14. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı. Sayı:2011/02. işletmenin kendi web sitesini kurarak bu site üzerinden ürünlerin satışını gerçekleştirmesi neticesinde pazar payını artırmanın yanında. Infomag-Aylık ş ve Ekonomi Dergisi.21-27.14 (2).322. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü letişim Bilimleri Anabilim Dalı Bilişim Bilim Dalı Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Cilt: 3. Bu açıdan düşünüldüğünde elektronik bilgisayar ve internet kullanıcılarının sayısının da arttığı düşünülürse. Dolayısıyla. Int. BAKIRTAŞ. S. Vol.. Hatta mevcut girişimcilerin internet girişimciliğine bakış açıları ve eğilimleri öğrenilebilir.4. 2007. 2008. ve TEK NŞEN A. Öğrencilere internetin sadece bilgi araştırma ve haberleşme aracı olmadığı. YALÇIN. B. D.

Işık 22 . S.M. Marangoz.

Etkin bilgi yönetimi için her organizasyonun kendi karekteristiklerine göre bilgi yönetim çözümlerinin seçilerek uygulanması önemlidir. KOB ’lerde yürütülen çalışmalar etkin bilgi yönetimi uygulanmadığını.7. organizasyonda uygulanabilecek en uygun bilgi yönetimi süreçlerini. Bu çalışma kapsamında. teknolojik gelişmelerin yakından izlenmesi ve işletme alt yapılarının uygun bilgi ve teknolojilerle donatılması ile yakından ilgilidir. bilgi yönetimi araçlarından istifade edilmediğini ortaya koymaktadır. örnek olarak alınan küçük ölçekli bir yazılım şirketinin bilgi yönetimi çözümlerinin program kullanılarak ortaya konması suretiyle açıklanmaya çalışılmıştır. Program incelenmek istenen organizasyonun karakteristikleri doğrultusunda. GRŞ Hızla gelişen ve değişen dünyada organizasyonların küresel rekabete karşı koyabilmeleri ve varlıklarını sürdürebilmeleri. Bilgi Yönetimi. 23 . Programın çalışma prensipleri. Bilgi Yönetimi Çözümü. Buradan hareketle. Becerra-Fernandez ve diğerleri tarafından önerilen Organizasyonlar için Bilgi Yönetimi Çözümleri Tespit Sürecini otomatik olarak yapan Excel yazılımı kullanılarak bir program hazırlanmıştır. Anahtar Kelimeler: KOB . Bilgi Yönetimi Aracı. Rekabet. Bilgi ve teknolojik değişime açık olmayan işletmelerin küresel rekabete ayak uydurabilmeleri mümkün değildir (Yıldız. organizasyonda uygulanabilecek en uygun Bilgi Yönetimi süreçlerini. Bu sebeple sürdürülebilir rekabetin korunabilmesi için organizasyonlarda bilgi yönetiminin uygulanması zaruri hale gelmiştir. Sürdürülebilir rekabetinin korunabilmesi için organizasyonlarda bilgi yönetiminin uygulanması zaruri hale gelmiştir. Halbuki ekonomi için büyük önem arz eden KOB ’lerin etkililiği ve verimliliği için bilgi yönetiminden yararlanması gerekmektedir. 1. organizasyonların karakteristikleri doğrultusunda. örnek olarak alınan küçük ölçekli bir yazılım şirketi için bilgi yönetimi çözümü ortaya konmuştur. 25 – 26 Ekim 2011 KOB ’LERDE ETK N B LG YÖNET M ÇÖZÜMLER VE OPT MAL B LG YÖNET M ARACININ TESP T NE YÖNEL K B R PROGRAM TASARISI Selim MÜSLÜM Kara Harp Okulu Mustafa Kemal TOPÇU Kara Harp Okulu Murat MALA Kara Harp Okulu ÖZET şletmelerin hızla gelişen rekabete ortak olabilmeleri için teknolojik gelişmeleri yakından izlemeleri ve uygun bilgi ve teknolojilerle donatılmaları gerekmektedir. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. mekanizmalarını ve teknolojilerini ortaya koyan bir program tasarlanmış. 2008). mekanizmalarını ve teknolojilerini ortaya koymaktadır. Etkin bilgi yönetimi ancak organizasyonların karakteristiklerine uygun bilgi yönetim çözümleriyle gerçekleşebilecektir.

Örtük bilgi. bilgi süreçsel ve deklaratif olarak da sınıflandırılmaktadır. diğer yandan varolan ürünleri geliştirir. Örneğin birden fazla değişkenden etkilenen bir faaliyet için. 24 . Topçu. 2003). 2004). yeni fırsatlar yaratmak için kritik bir şekilde bilgiyi yönetme süreci olarak tanımlanmaktadır. M. BY Teknoloji ve Mekanizmaları. kodlanabilen bilgidir (Garvin. 2004). 1998). Bilgi yönetimi Quintas ve diğerleri (1997) tarafından varolan gereksinimlere bir karşılık vermek. Özellikle 1995’ten bu yana.S. Deklaratif bilgi. bilgi ise yönlendirilmiş enformasyon olarak tanımlanabilir. organizasyonlar için endüstri sonrası çağın en önemli kaynaklarından birisi olarak (Nonaka ve Takeuchi. Mala 2. 1997). Organizasyonlarda bilgi yönetimi. 1999). 1995). Nonaka (1995). Bilgi yönetimi ve kültürü örgüte. 3. Bilgi çeşitli kategorilere ayrılmaktadır. varolan ve edinilmiş bilgi servetini belirlemek ve geliştirmek. gözlemler ve algılar. Daha yüksek seviyede bir öğrenme ve yenileşme sağlar (Celep ve Çetin. Ortaya çıkan örgüt sorunlarını çözerek edim ve üretimi artırır. paylaşmak ve kullanmak için geliştirilmiş yöntemleri içerir (Becerra-Fernandez ve diğerleri. Ayrıca. süreç ve prosedürlere ilişkin inançları içeren bilgidir. 1993: 42). Müslüm. bilgiyi yaratmak. B LG YÖNET M ÇÖZÜMLER Bilgi Yönetimi (BY) Çözümleri. en zengini ve en değerlisidir (Becerra-Fernandez ve diğerleri. 4. enformasyon ilişkilendirilmiş veri. artan tepki hızı ve yöneticilerin bireysel tecrübelerinden dolayı zorunlu hale gelmiştir.K. Bilgi. bilgiyi açık bilgi ve örtük bilgi olarak ikiye ayırmaktadır. B LG N N TANIMI VE SINIFLANDIRILMASI Bilgi yönetimi (BY)nin daha iyi anlaşılabilmesi ve hazırlanan programın doğru olarak kullanılabilmesi için öncelikle bilgi tanımı ve sınıflandırılmasının yapılması önem kazanmaktadır. Bilgi yönetimi birçok farklı alanlardaki bilim adamlarının dikkatini çekmeye başlamıştır (McAdam. Veri ham sayılar. artan alan karmaşıklığı. Rekabet üstünlüğü sağlar. ancak yapılandırılmamış ve doküman haline getirilmemiş bilgidir (Davenport ve diğerleri. Bir faaliyetin nasıl yapılacağına ilişkin (know-how) bilgidir. dengesiz piyasa. 2004). örgütteki insanların zihinlerinde yer alan. M. değişkenler arası ilişkilere odaklanan bilgidir. B LG YÖNET M 1990’lı yıllardan itibaren bilginin yönetimi önem kazanmıştır. elde tutmak. BY Sistemleri ve BY Süreçlerinden oluşur ve birbirinin üzerine inşa edilen piramit bir yapıdan meydana gelmektedir (Becerra-Fernandez ve diğerleri. bilgi yönetimi bilim dünyasında ve örgütsel uygulamalarda bir ilgi alanı olarak karşımıza çıkmaya başlamıştır. Bilgi yönetimi. değişkenlerin faaliyete etkilerine ve birbiriyle olan ilişkilerine ilişkin (know-what) bilgidir. Sürece değil faaliyete veya ilişkinin ne olduğuna odaklanır (Becerra-Fernandez ve diğerleri. Süreçsel bilgi. Bilgi üç tanım içerisinde en derini. Açık bilgi sayılar ve kelimelere dökülebilen. belki de tek anlamlı kaynağı olarak kabul edilmektedir (Drucker. 2004). Şekil 1’de görüldüğü gibi BY Altyapısı. Bir yandan yeni ürünler ve hizmetler üretirken.

web portalları. vaka bazlı reasoning sistemler. bilgisayar tabanlı simülasyon expert sistemler. fiziksel ortam. teknoloji ve mekanizmaların üzerine inşa edilen ve organizasyon kültürü. yapısı.7. veri madenciliği. alınan dersler. en iyi uygulamalar veri bankası video konferans. görev başı eğitim. en iyi uygulamalar video konferans. Yakalama. e-posta takım çalışması araçları. konferanslar. 25 – 26 Ekim 2011 BY SÜREÇLER BY S STEMLER BY MEKAN ZMA VE BY ALTYAPISI Şekil 1 : Bilgi Yönetimi Çözümleri BY Altyapısı. yüzyüze toplantılar modeller. enformasyon ambarları. yapay zeka tabanlı bilgi elde etme. iş uygulamaları. alınan dersler sistemleri. Keşfetme. uzman yeri belirleme sistemleri expert sistemler. gözleyerek öğrenme. ortak proje ve girişimler yaparak öğrenme. 2004). destek merkezi 25 . en iyi uygulamalar veri bankaları. BY Çözümlerini oluşturmak için kullanılan araçlardır (Becerra-Fernandez ve diğerleri. dokümanlar. beyin fırtınası toplantıları. e-posta bilgisayar tabanlı iletişim. sunumlar veri bankaları. alınan dersler. Paylaşma ve Uygulama Sistemlerinden oluşur. beyin fırtınası toplantıları. BY Süreçleri. elektronik tartışma grupları. konferanslar. chat grupları. kaynak planlama sistemleri. manueller. telefon görüşmeleri. ortak doküman yaratma personel rotasyonu. karar destek sistemleri Süreçler Alt Süreçler Kombinasyon Keşfetme Sosyalizasyon çselleştirme Yakalama Dışsallaştırma Sosyalizasyon Paylaşma Değiştirme (Exchange) Rutinler Uygulama Yönlendirme organizasyon politikaları. yönetim bilgi sistemleri uzman bilgisi keşfetme ve transferi. elektronik tartışma grupları. enformasyon teknolojisi altyapısı ve ortak organizasyon bilgisinden oluşan unsurdur. yardım masası. web tabanlı data erişimi. BY Süreçlerini desteklemek için teknoloji ve mekanizmaların birleştirildiği yapılardır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. enformasyon ambarları. BY sistemleri ise. alt süreçleri ile bunlara ilişkin mekanizma ve teknolojiler Tablo 1’de sunulmuştur. BY Süreçleri. web tabanlı bilgi erişimi. sorun giderme sistemleri. ortak proje ve girişimler yazışmalar. veri bankaları. en iyi uygulamalar rotasyon. standartlar hiyerarşik organizasyon yapısı. prototipler. Tablo 1: BY Süreç ve Alt Süreçleri Mekanizmalar Teknolojiler toplantılar. mektuplar. alınan dersler.

B LG YÖNET M N ÇÖZÜMLER N ETK LEYEN FAKTÖRLER Becerra-Fernandez ve diğerleri (2004) tarafından önerilen Organizasyonlar için Bilgi Yönetimi Çözümleri Tespit Süreci aşağıda belirtilen hususlarla doğrudan ilişkilidir: Organizasyonların icra ettiği görev belirsizliği derecesi: Organizasyonun görevlerinin önceden tahmin edilebilir olup olmadığı ile ilişkilidir. 2004). 26 . Fakat her alanda faaliyet gösteren bir yazılım şirketi için müşterilerin ne tür işler talep edeceği belli olmadığından görev belirsizliği yüksektir. Yönlendirme. Mala Kombinasyon. manuelde bulunan açık bilginin transfer edilmesi değiştirme sürecine bir örnektir (BecerraFernandez ve diğerleri. Görevlerin başarılı olması için bir çalışanın başka bir çalışana ihtiyaç duyup duymamasına bağlı kriterdir. Dışişleri Bakanlığı büyük organizasyon olarak değerlendirilmektedir. çselleştirme açık bilginin özümsenmesi suretiyle. 2004) . Görevlerin/çalışanların birbirine bağımlılığı: Organizasyonun icra ettiği görevlerde. çalışanların birbirine bağımlılığı ile ilgilidir. Sosyalizasyon beraber zaman geçirmek. Organizasyonlardaki bilginin örtük veya açık olması: Organizasyonun görevlerinin icra edilmesinde kullanılan bilginin iyi dokümante edilerek herkesin ulaşabileceği formata getirildi ise bilgi açık. çalışanlar ne tür görevler icra edeceğini bilir. Vergi dairesini örnek olarak alırsak. yapılacak faaliyetlerin talimat haline getirilmesi ve çalışanların talimatlar doğrultusunda hareket etmesinin sağlanması rutinlere bir örnektir (Becerra-Fernandez ve diğerleri. göreve etki eden faktörleri ve bunlar arasındaki ilişkileri belirten bilgi ise deklaratif (know what) olarak belirlenmelidir. kurallar ve normlarla sağlanmasıdır. bilgiye sahip olan bir uzmanın. Bir kitabın okunarak içerdiği açık bilgilerin bireyin zihninde örtük bilgi haline getirilmesi içselleştirmeye bir örnektir. M. 2000). gruplar ve organizasyonlar arasında transfer edilmesi sürecidir. Organizasyonun büyüklüğü: Organizasyonda çalışan sayısı ile ilgilidir. Rutinler bilginin kullanımının prosedürler. görevin yapılma sürecini belirtir nitelikte ise süreçsel (know how). 2005). Açık bilgi okuma.S. Topçu. Bu kapsamda görev belirsizliği düşüktür. göreve ilişkin olayları. deney yapma veya simülasyon gibi araçlar kullanılarak örtük hale getirilir. Bir yazarın zihnindeki örtük bilgiyi kitap yazarak açık bilgi haline getirmesi dışsallaştırma örneğidir. bilgiyi transfer etmeden bilgiye sahip olmayan kişiye talimat vermesi suretiyle yönlendirmesidir (Becerra-Fernandez ve diğerleri. süreçten ziyade doğrudan görevin ne olduğunu. Değiştirme (Exchange) açık bilginin bireyler. M. Özellikle rutin görevler icra eden organizasyonlarda. 20 çalışanlı bir firma küçük. Bir manuelin organizasyon içerisindeki bir birimden başka bir birime verilmesi suretiyle. 2004). Dışsallaştırma örtük bilginin kodlanması suretiyle açık bilgi haline getirilmesidir. organizasyon içi ve dışında bulunan veri tabanları ve veri ambarlarında bulunan açık bilginin amaca uygun olarak derlenmesi ve gruplanması suretiyle yeni açık bilgi elde edilmesidir (Becerra-Fernandez ve diğerleri. Sosyalizasyon örtük bilginin grup aktiviteleri ile açık bilgi haline getirilmesidir. 5. 2004). ortak uygulamalı çalışmalar yapmak veya aynı ortamda çalışmak suretiyle gerçekleşir (Hoegl ve Schulze. yeni bireysel örtük bilgi yaratılmasıdır (Nonaka ve diğerleri. anılan kurumun icra ettiği görevler bellidir. bilgi çalışanların zihninde ise bilgi örtük olarak değerlendirilmektedir.K. Müslüm. Organizasyonlardaki bilginin süreçsel veya deklaratif olması: Organizasyonda kullanılan bilgi.

çevre belirsizliği düşük. 25 – 26 Ekim 2011 Organizasyonun stratejisi (mevcut durumu devam ettiren defansif/risk alan ofansif) : Organizasyonun risk almadan mevcut durumunu korumak istemesi defansif. bilginin mühendislerin zihninde olduğu ve şirketin bir teknoparkta faaliyet gösterdiği varsayılmıştır. çevre belirsizliği yüksek olarak alınmıştır. sistem ve yazılım mühendislerinin yazılım yaparken birbirinden bilgi almak zorunda olduğu. 7 kriter için Bilgi Yönetim Çözümleri uygulanacak kurum/kuruluş/organizasyona ilişkin karakteristik özellikler kullanıcı tarafından seçilir. fark yaratmak istediği. müşterinin talepleri doğrultusunda çeşitli alanlarda yazılım yaptığı. Çalışanların birbirinden bilgi almak zorunda olmasından dolayı. şirketteki dokümantasyon ve kayıt sistemlerinin yeterince gelişmediği. Program açıldığında sunulan Tablo 2’de sunulan excel ekranı yardımıyla. Yazılım şirketinin 15 çalışanı olduğu. şirketteki bilgi örtük. Şirketin teknoparkta faaliyet göstermesi ve rekabetin fazla olması sebebiyle. Organizasyonun çeşitli alanlarda faaliyet icra etmesinden dolayı. risk alması. Örnekte. Bilgi Yönetimi Çözümleri Tespit Programının kullanımını bir örnek üzerinden açıklanmaya çalışılmıştır. Yazılım alanının özelliğinden dolayı organizasyondaki bilgi süreçsel.7. ancak bir ticari firmanın rekabet ortamı içerisinde olması ve siyasi. organizasyonun stratejisi saldırgan. görev belirsizliği yüksek. ekonomik gelişmelerden etkilenmesi sebebiyle çevre belirsizliği yüksek olarak alınmalıdır. 6. 27 . hızla büyümek istemesi. B LG YÖNET M ÇÖZÜMLER TESP T PROGRAMI Yukarıdan açıklanan bilgiler ışığında. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Bir kamu kurumunun (örnek: vergi dairesi) rakibi olmaması ve faaliyetlerinin dışarıdaki olaylardan fazla etkilenmemesinden dolayı. daha fazla kar yapmak istemesi saldırgan strateji olarak belirlenmelidir. Organizasyonda dokümantasyon ve kayıt sistemlerinin yeterince gelişmemiş olması sebebiyle. Şirketin risk alması ve yüksek oranda kar etmeyi hedeflemesi nedeniyle. Örnek olarak Türkiye’de faaliyet gösteren küçük ölçekli bir yazılım şirketi alınmıştır. Şirketin 15 çalışanı olması sebebiyle organizasyon büyüklüğü küçük. Organizasyonun bulunduğu çevrenin belirsizliği: Organizasyonun faaliyet gösterdiği alandaki rekabet ortamı ve organizasyonun görevlerini etkileyebilecek dışsal faktörlerle ilişkilidir. bu kapsamda risk aldığı ve yüksek oranda kar yapmak istediği. Görevlerin/çalışanların birbirine bağımlılığı yüksek.

web portalları. web tabanlı data erişimi. Bilgi Yönetimi Süreçlerinin her birinin yukarıda belirtilen 7 kriter için ağırlıklandırılması suretiyle. M. Yönlendirme. yardım sistemleri. her bir Bilgi Yönetimi Süreci için toplam ağırlık hesaplanır.5 1 1 0 1 1 0 0 0 6. Örneğin bir organizasyonun görev belirsizliği yüksek olarak belirlendi ise. elektronik tartışma grupları.5 değeri. Bu kapsamda bu tür organizasyonlarda rutinlerin kullanılması uygun olmayacaktır. destek merkezi sistemleri Bilgi Örtük Açık Sosyalizasyon (Paylaşma) 3 5 rotasyon. konferanslar.5 0. Mala Tablo 2: Organizasyon Karakteristikleri Tablosu Organizasyona Ait Özellikleri Seçiniz ORGAN ZASYONDA KULLANILAB LECEK SÜREÇLER. ortak doküman yaratma veri bankaları. Ağırlık hesaplaması sonucunda.5 1 0. e-posta Bilgi Organizasyon Büyüklüğü Organizasyon Stratejisi Çevre Belirsizliği Süreçsel Dekleratif Kombinasyon 4 4 toplantılar.S.5 0 0. M. Ağırlık hesaplamasında. görevlerin birbirine benzerlik oranı yüksek olmayacağı için yazılan bir rutin her göreve uygulanamaz. MEKAN ZMALAR VE TEKNOLOJ LER Süreçler Sosyalizasyon (Keşfetme) 1 Yüksek Düşük Görev Belirsizliği Birbirine Bağımlılık Yüksek Düşük Skor Mekanizmalar Teknolojiler video konferans.K.5 0.5 1 0 0. “rutinler” süreci ile “görev belirsizliği” kriterinin birleştiği kareye 0 değeri atanır. Tablo 3’de görüldüğü gibi.5 1 0.5 0 1 0 1 0.5 0.5 toplantıları. konferanslar.5 0 0.5 0.5 1 0 0. kullanılamaz ise 0 değeri atanır.5 0. Topçu. alınan dersler. eğer süreç belirlenen kriterin iki özelliği içinde kullanılabilir ise 0. Bu çerçevede.5 28 . Her göreve özel rutin belirleme ihtiyacı duyulacaktır.5 1 1 0.5 1 0 0 0. Sosyalizasyon (Paylaşma) ve Kombinasyon olarak ortaya çıkmaktadır. elektronik tartışma grupları. incelenen organizasyona uygulanabilecek en uygun Bilgi Yönetim Süreçleri tespit edilir. Tablo 3: Bilgi Yönetim Süreçlerinin 7 Kritere Göre Ağırlıklarının Hesaplanması Görev Belirsizliği Sosyalizasyon (Keşfetme) Yönlendirme Sosyalizasyon (Paylaşma) Kombinasyon Rutinler Dışsallaştırma Değiştirme çselleştirme 1 1 1 0 0 0 0 0 Bilgi Birbirine Bilgi Organizasyon Organizasyon Çevre Toplam (süreçsel/ Büyüklüğü Stratejisi Belirsizliği Ağırlık Bağımlılık (örtük/açık) deklaratif) 1 0.5 2 1. beyin fırtınası toplantıları. incelenen organizasyona uyan özellik için kullanılabilir ise 1. en iyi uygulamalar Küçük Büyük Defansif Saldırgan Yüksek Düşük ÇALIŞTIR “ÇALIŞTIR” düğmesine basılması ile beraber seçilen özelliklere bağlı olarak. ortak proje ve girişimler video konferans. beyin fırtınası 6. veri madenciliği.5 1 1 1 0. vaka bazlı reasoning sistemler. e-posta rotasyon.5 5 5 4 3 2. Müslüm. Tablo 2’de verilen örnekte bu organizasyona en uygun süreç sıralaması Sosyalizasyon (Keşfetme). karar destek masası. ortak proje ve girişimler Yönlendirme 2 5 Uzman bilgisi keşfetme ve transferi. sorun giderme hiyerarşik organizasyon yapısı.5 1 0 0. telefon görüşmeleri. enformasyon ambarları. Bu tablo programda görüntülenmez. dokümanlar.

bilginin süreçsel (know how) olması. SONUÇ Organizasyonların hızla gelişen dünyaya ayak uydurabilmesi için bilgi yönetimi bir gereklilik haline gelmiştir. Organizasyonel bağlılığın artırılması. beyin fırtınası video konferans. web portalları. konferanslar.7. elektronik tartışma grupları. Bu kapsamda tarafımızdan hazırlanan Organizasyonlar için Bilgi Yönetimi Çözümleri Tespit Aracı. en iyi uygulamalar 5 5 Skor 6. Bu sayede organizasyona. Sürdürülebilir rekabetçilik avantajının tesis edilmesi (Davenport ve Prusak. 29 . MEKAN ZMALAR VE TEKNOLOJ LER Süreçler Sosyalizasyon (Keşfetme) 1 Yönlendirme 2 Sosyalizasyon (Paylaşma) 3 Kombinasyon 4 4 toplantılar. vaka bazlı reasoning sistemler. konferanslar. elektronik tartışma grupları. Yenilik yapma sürecinin hızlandırılması ve ürünün pazara ulaşım süresinin kısaltılması. Belirlenen ana sahada rekabetçiliği geliştirme. ortak proje ve girişimler Verilen örnekteki organizasyonda dolaşan bilginin örtük ve çalışanların zihinlerinde olması. e-posta toplantıları. mekanizma ve teknolojilerini tespit etme olanağı sağlamaktadır. ortak proje ve girişimler Uzman bilgisi keşfetme ve transferi. 25 – 26 Ekim 2011 Tablo 3’de belirlenen süreçlerin ağırlık değerlerine göre büyükten küçüğe ilk 4’ü ve anılan süreçlerin organizasyonda uygulanabilmesi için gerekli mekanizma ile teknolojiler programın final ekranında (Tablo 4) kullanıcıya sunulur. Etkin ve sonuca ulaştıran bilgi yönetimi için doğru bilgi yönetimi süreç. organizasyonun sürdürebilir rekabetçiliğine katkı sağlayacaktır. ortak doküman yaratma veri bankaları. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. söz konusu organizasyona uygun bilgi yönetimi süreç. telefon görüşmeleri. veri madenciliği. görev belirsizliğinin yüksek olması (rutin talimatlar yazılmasına uygun olmaması) sebeplerinden dolayı. icra edilen görevlerde çalışanların birbirine bağımlı olması. sorun giderme hiyerarşik organizasyon yapısı. 7. kullanıcıya incelemek istediği organizasyona ilişkin karakteristikleri programa girmesi suretiyle. destek merkezi destek sistemleri rotasyon. e-posta toplantıları. Bu süreçlerin kullanılması organizasyondaki Bilgi Yönetiminin etkinliğini artırarak. alınan dersler. web tabanlı data erişimi. beyin fırtınası video konferans. Karar verme sürecinin hızlandırılması. çalışan sayısının az olması sebebiyle. enformasyon ambarları. 1998) imkanı sağlanmaktadır. mekanizma ve teknolojilerinin seçilerek uygulanması gerekmektedir. dokümanlar. karar masası. yardım sistemleri.5 Mekanizmalar Teknolojiler rotasyon. uzmanlar tarafından bilginin aktarılmadan diğer çalışanların sözlü talimatlarla yönlendirilmesi süreçleri ön plana çıkmıştır. Mekanizmalar ve Teknolojiler ORGAN ZASYONDA KULLANILAB LECEK SÜREÇLER. sosyal paylaşımın öne çıktığı sosyalizasyon ve kombinasyon süreçleri. Tablo 4: Organizasyonda Kullanılabilecek Süreçler. çevre belirsizliğinin yüksek olması nedeniyle organizasyonun hızlı bir reaksiyon sürecine ihtiyaç duyması.

McCreedy.. ve Konno. 1999. G. A Note on Knowledge Management. 30 . R. Davenport.. Post-Capitalist Society. Jones. Rodney. Küçük ve Orta Ölçekli Işletmelerde (KOB ) Bilgi Teknolojilerinin Kullanim Düzeyi ve Bilgi Teknolojilerinin Firmalar Üzerindeki Etkileri. 5–34. 1995. I.. A Critical Review of Knowledge Management Models. Oxford University Press NY. SECI. Knowledge Management : A Strategic Agenda.C. P. Ba and leadership: a unified model of dynamic knowledge creation. Toyama.. Boston.. . Harvard Case Study No. Nonaka. Knowledge Management: Challenges. Delong. 2000.. Davenport. Rajiv Sabherwal. 1998. 1995. Nonaka. Nonaka. Working Knowledge. Lefrere. L. MA.. P. Harvard Business School Publishing. Long Range Planning 33. McAdam. Topçu. I. 2008. I.. The Knowledge Creating Company. Yıldız.Successful Knowledge Management Projects.S. and Technologies (Prentice Hall). Bilgi Yönetimi. 30. 2004.. Boston: Harvard Business School Press.9-398-031. Drucker. ve ÇET N B.H. 2005. Müslüm. N. 1997.. 385-91. Learning Organisation... Quintas. Solutions. 1997. ve Prusak. DW ve Beers. Sandra. 2003. Long Range Planning. 1993. Avelino Gonzalez. M. How to Support Knowledge Creation in New Product Development: An nvestigation of Knowledge Management Methods. M.. Martin Hoegl ve Anja Schulze.K. New York: Oxford. Irma Becerra-Fernandez. P. Mala KAYNAKÇA CELEP C. ve Takeuchi. 1998. H. New York: HarperCollins. T. . Garvin D. M. The Knowledge Creating Company: How Japanese Companies Create the Dynamics of Innovation. T.

Türkiye’deki işletmelerin çoğunluğunun geleneksel yapısı düşünüldüğünde bilgi akışının ve yönünün yukarıdan aşağıya olduğu şeklindedir. mal ve hizmetin türü. farklı ölçekteki işletmelerde çalışanların etkin iletişim ve bilgi paylaşımı içinde olmalarının önemine ve aralarındaki farklara. mikro ve küçük ölçekli işletmeler için kritik iletişim kanallarına dikkat çekeceğini düşünüyoruz. UYGULAMALARI. küçük işletmelerde çalışanların birbirleriyle daha yoğun bilgi alışverişine girmelerinin. bilişim teknolojilerinin ve bilgi paylaşımının. güven. Araştırmamızın ilk amacı. Bu nedenle genç ve nitelikli işgörenler esneklik avantajına rağmen küçük işletmeler yerine büyük firmaları tercik etme eğilimdedir (Oktav ve arkadaşları. yukarıdan aşağıya. farklı ölçekteki küçük işletmelerde çalışanların ne derece bilgi paylaşımına imkânları olduğunu saptamaktır.7. Anahtar Kelimeler: bilgi yönetimi. ekonomik düzey. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. pazar büyüklüğü. 1996. iş tatmini 1.) araçları ve alternatifleri karşılaştırılmaktadır. 2003). intranet. örgütsel iletişim. kuruluş şekli. 31 . aile ilişkileri KOB tanımını ve özelliklerini etkileyen faktörlerdir (Çetin. Müftüoğlu. yöneticiye ve örgüte duyulan güvenin örgüte bağlılığı ve iş tatminini artıracağı yönündedir. Mikro ve küçük işletmelerde ast-üst ilişkileri doğrudan gerçekleştiği ve tüm işletmeye yansıma imkânı olduğu için iletişim konusundaki problemler personelin yönetici ve çalışma arkadaşlarıyla yaşadığı problemlerde önemli bir öncül vaziyetindedir. 25 – 26 Ekim 2011 KÜÇÜK VE M KRO ŞLETMELER N B LG YÖNET M DÜZEY . 2000). Çalışanların yöneticileri tarafından bilgilendirilmeleri ve fikirlerini iletebilmelerinin kurumlarına güvenmelerini bağlanmalarını sağlayacağı. mobil ofis vb. aşağıdan yukarıya ve yatay iletişim kanallarını takip ederek yayılabilir. Bulgularımızın. yani bilgi yönetimi uygulamalarının ancak her yönde iletişim kanallarının kullanılabilirliğini artırarak örgüte bağlılığı ve iş tatminini etkileyeceği varsayılmaktadır. örgüte bağlılık. Diğer taraftan. Aynı zamanda büyük işletmeler de çalışanlar için daha fazla imkan sunmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde mikro ve küçük işletmelerin kullandığı bilgi yönetimi (internet. 1990) Ancak KOB ’ler bilgisayar çağının kişisel verimliliği artırıcı etkisini büyük işletmelere göre daha hızlı bir şekilde kavrayarak uygulamaya aktarması nedeniyle çalışanların iş tatminini de artırmaktadır (Özen. G R Ş Çalışan sayısı. Ancak mikro işletmeler ile küçük işletmeler arasındaki tanım ve farklar çok net değildir. üretim tekniği ve kapasite. ARALARINDAK FARKLAR VE ÖRGÜTSEL ÇIKTILAR Tuna USLU Gedik Üniversitesi ÖZET Örgütlerde bilgi. teçhizat ve tesis varlığı. faaliyette bulunulan sektör. 2002). Araştırmamızdaki varsayım. Zaman içinde KOB ’lere çalışan bağlılığının azalması iş tatmini kavramını da ön plana taşımıştır (Demir ve arkadaşları.

2000). Kuruma duyulan güvenin yükselmesi ile 32 . Uslu Bilgi günümüzde KOB ’ler için önemli bir üretim girdisi konumundadır (Koçak. yukarıdan aşağıya (direkt. 2004). düşüncelerin açıkça paylaşılması. 2002) Giderek önem kazanan iç ve dış müşterinin tatmini. çünkü faaliyetlerinde bilgi iletişim araçları. örgüte bağlılık kavramlarıyla pozitif ilişki içinde olduğunu bulmuştur. 1991). Diğer taraftan. Bilgi akışını engelleyen sebepler incelendiğinde. kurum dışından ya da dolaylı yollarla ulaşılması kuruma duyulan güveni olumsuz yönde etkiler (Hargie ve Tourish. 2002). teknikleri ve kanalları ağırlıklı olarak kullanıldığı yönetim boyutuna göre iletişim boyutu daha ön plandadır (Çapar. doğru. 1990). yönetime güven. Birey ve iş uyumunun düşük olduğu durumlarda da. Genellikle kurumlarda biçimsel iletişim yukarıdan aşağıya ve aşağıdan yukarıya olmak üzere hiyerarşik bir biçimde dikey olarak akar. 2009). 1996) ve bilgiyi gereksiz bir harcama kalemi olarak gören KOB ’ler temel yeteneklerinde de başarısızlığa düşmektedir (Oktav. olumlu. yukarı yönlü iletişimin zamanında. kriz dönemlerinde iş görenler belirsizlik nedeniyle yönetimden daha fazla bilgi almayı beklerler. Ancak bugün pek çok işletme bilgiye yatırım yapmamaktadır (Özgen ve Doğan. Yazında bilgi paylaşımı ile iş tatmini ve güven duygusu arasında doğrusal ilişki kurulmaktadır (Özler ve arkadaşları. yeni teknolojileri takip etme ve bunlara uyum sağlama ancak bilgiye yapılan yatırımla mümkün olacaktır. KOB ’lerin yeni pazarlara açılmaları bilgi konusunda altyapı kurmalarına bağlıdır (Özaytekin. karşılıklı bağımlılığın bir sonucu olarak tanımlanabilir (Özler ve arkadaşları. ortak değer ve normların. Diğer yönden de. Ancak Mathieu ve Zajac (1990) yaptıkları metaanaliz çalışması sonucunda iletişimi ortamsal öncellerin en kuvvetli olanı olarak bulmuştur. Bu duruma rağmen paylaşımcı olmayan yöneticilere karşı güvensizlik artacağı gibi bu durum örgüte olan güveni de sarsar.T. 1990). Örgüte güvenin gelişmesini etkileyen en önemli faktörler örgüt içerisindeki etkin iletişimdir (Mishra ve Morrissey. 2006). tek yönlü yukarıdan aşağıya iletişim kurulmasının nedenlerden biri olduğu görülmektedir. 1996). Kurum içi değişimlerin. Ellis ve Schokley-Zalabak (2001) işle ve örgütü ilgilendiren konularla ilgili iş görenlerin bilgilendirilmesinin amire ve yönetime duyulan güveni etkileyen bir faktör olarak ortaya koymuştur. işbirliği ve gönüllülüğe dayalı olarak gerçekleşmekte ve duygular arasındaki etkileşime dayanmaktadır (Morris and Fieldman. Güven. Örgütsel iletişimde bilgi akışı öncelikle yukarıdan aşağıya ve sonrasında aşağıdan yukarıya sağlanır (Özarallı ve Uslu. KOB ’lerin bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanacak yatırımı yapmaları bir zorunluluk olarak karşımıza çıkmaktadır (Kırçova. (Wetlaufer. Kurumlarda bilgi akışı için çalışanlarla iletişim ve sosyal etkileşim kurmanın önemini kavramış bir yönetime ihtiyaç vardır. bu yatırım gün geçtikçe maddi olarak daha ucuza mal olmakla beraber manevi olarak değer kazanmaktadır. 1997). tutarlılık. 1995: 71). Goris ve arkadaşları (2000) iletişimin iş tatminini artırdığını göstermiştir. 2008). kontrolün paylaşımı ve devredilmesi. çünkü işgörenlerin sosyalleşmesi aynı zamanda bilgi yönetiminin dinamiklerinden bir tanesidir (Nonaka ve Takeuchi. 1998) Böyle ortamlarda yüz yüze iletişime ve doğru kanalların kullanılmasına daha çok ihtiyaç olur. 2004). Çalışanlar arasında kurulan psikolojik bir sözleşme de karşılıklı güven. Bilgi yönetimi çıktıları örgütsel iletişim aracılığıyla etkilemektedir. bu bilginin ancak iyi bir şekilde tasarlanmasının ve amacına uygun iletilmesinin tatmini olumlu etkilediğini ortaya koymuştur. toplam kalite bilinci. güncel kurumsal yönetimi ve kurum politikasını destekleyici ve doğrudan kişiye yönelik olması arttırır (Richmond ve McCroskey. Zhui ve arkadaşları (2004) işgörenlere sağlanan bilginin geçerli ve güvenilir olmasının her zaman çalışan tatminini olumlu etkilemediğini. 2. doğrudan ve tekrarlanan ilişkilerin. letişim kalitesini. Cook ve Wall (1980) kuruma güvenin diğer meslektaşlara güven. ARAŞTIRMANIN KURAMSAL ALTYAPISI Postmes ve arkadaşlarına (2001) göre dikey iletişim önemli ölçüde duygusal bağlılığı destekler. aşağı yönlü iletişimin iş tatminin belirlenmesinde bir ara değişken olduğu bulunmuştur (Gibson ve Hodgetts. dürüstlük. Whitener ve arkadaşları (1998) yöneticinin işgörenlerin güvenini sağlamadaki davranışları olarak. açıklayıcı ve açık) iletişim ve geri bildirim ile ilgi gösterilmesi olarak sıralamıştır.

Meyer ve arkadaşları (2002) ise duygusal bağlılığın oluşması için kişisel olarak süreçlere dâhil olmanın ve organizasyonun hedeflerini benimsemenin gerekli olduğunu belirtmişlerdir. Mishra ve Morrisey (1990) açık iletişim. 1997) ile kuruma duyulan güvenin yakın ilişkili olduğu da ortaya koyulmuştur. H4: Kuruma duyulan güven. Goris ve arkadaşları (2003) tarafından yöneticiye duyulan güvenin zayıf olmakla beraber iş tatminin belirlenmesinde anlamlı düzeyde belirleyici olduğu saptanmıştır. yöneticiye güven ve kuruma duygusal bağlılık arasında bir ara değişken olarak işleyecektir. iş gören ile amir arasında oluşan kişilerarası güven kuruma yansıtılarak çalışanların kuruma karşı olumlu tutumlar geliştirmesine katkı sağlar (Arslantaş. H5: Yöneticiye güven. Podsakoff. politika ve prosedürlerin formel olarak açıklanmış olması. rol belirsizliğinin olmaması duygusal bağlılığı olumlu olarak etkilemektedir (Meyer ve Allen 1991). H POTEZLER H1: Mikro işletmelerle küçük işletmeler arasında. 1980. kritik bilginin paylaşılması ve çalışanların karar süreçlerine dâhil edilmesinin örgütteki güvenin ve çalışanların verimliliğinin artmasında rol oynadığını ortaya koymuşlardır. Sektör ve çalışanlar 33 . kullanılan bilgi yönetimi ve kurumsallaşma araçlarını kullanma açısından farklar bulunmaktadır. Anketler toplanırken firma yetkililerinden işgören sayısı ve beyan edenlerden işletmenin 2009 yılı yaklaşık cirosu öğrenilmiş. ARAŞTIRMANIN YÖNTEM Araştırmanın kapsamına Gebze. Üst yönetime güvenin yüksek olması ile örgütsel sonuçların istenilen yönde olması arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Yöneticiye duyulan güven örgüte duyulan güveni besleyen bir unsurdur (Tan ve Tan. 2000). 2006). karar mekanizmalarına dâhil edilmesi. anketler 10 kişiden az çalışana sahip ve 10 ile 50 arası çalışana sahip işletmeler olmak üzere sınıflandırılmıştır. H3: Bilgi yönetimi yukarıdan aşağıya iletişim aracılığıyla aşağıdan yukarıya iletişimi artırarak iş tatmini ve kuruma duygusal bağlılık üzerinde pozitif etki yaratır. Liou (1995) kuruma duyulan güvenin işgörenlerin örgütsel bağlılığının sağlanmasında en önemli etken olduğunu belirtir. Gilbert ve Tang (1998). Tyler ve Degoey (1996) iletişim ve katılımın örgütsel güven üzerinde olumlu etki yarattığını belirtmişler. Asunakutlu. MacKenzie ve Bommer (1996) ise kuruma duyulan güveni iş tatmini ve örgütsel bağlılık ile ilişkilendirmişlerdir. 2008).7. yöneticilerin çalışanlarına geribildirimde bulunması gibi uygulamalarla kuruma bağlılık sağlanabilir (Perry. 1999. (Özbek. 1984. kurum içerisinde yöneticiye güven. Bu noktada örgüt içerisindeki etkin ve açık iletişim güven duygusunun gelişmesine katkıda bulunmaktadır. çalışanın işletmeye ortak olması. bilgi yönetimi ve örgütsel iletişim etkinliği açısından anlamlı fark bulunmaktadır. H2: Mikro işletmelerle küçük işletmeler arasında. 25 – 26 Ekim 2011 örgütsel bağlılığın artması (Cook ve Wall. Sonnenburg. ilişkilerin güçlenmesine ve bağlılığın artmasına katkı sağlamaktadır (Nyhan. Pillai ve arkadaşları. 1999) ilişkilidir. Yönetici kurumun bir temsilcisi olarak görüldüğünden. Ölçeklerin geçerliği ve güvenilirliğini tespit etmek amacıyla SPSS’de varimax döndürmesi ile keşifsel faktör ve Cronbach Alpha iç tutarlılık analizi uygulanmıştır. Aynı şekilde. 4. şgörenin güçlendirilmesi. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Fairholm. Büyük işletmelerde işbirliğinin gelişmesi (La Porta ve arkadaşları. Karar alma mekanizmalarının merkezi olmaması. 2004). 1997) ve kurumun görev tanımının yayılması (Fairhurst ve arkadaşları. 1994. Örgüt içerisinde geliştirilen güven duygusu. 50’den az çalışana sahip işletmelere 2010 yılında toplam 700 anket dağıtılmıştır. açık iletişim ile örgütsel bağlılığı ilişkilendiren sonuçlara ulaşmışlardır. yukarıdan aşağıya iletişim ve kuruma duyulan güven arasında bir ara değişken olarak işleyecektir. Diffie-Couch. 1994. Kocaeli ve zmir Ticaret Odasına kayıtlı işletmeler dâhil edilmiş. kişilerin birbirlerine ve kişilerin örgüte güven duymalarını güçlendirmektedir. 2007). düşüncelerin doğru aktarılması. 3.

05 6.6 Eğitim lköğretim %3. 2010) Organizasyonel Odaklı Standartlar başlığı altında bulunan “ letişim ve Bilgi Yönetimi” bölümündeki (2010: 229-245) ana maddeler kullanılmıştır. Bilgi yönetimi ve kurumsallaşma araçlarını kullanma oranları açısından da bu işletmeler arasında farklar gözlenmektedir (Şekil 2 ve 3).000 TL Yaklaşık şletme Cirosu Ort. “Çalışan Özellikleri ve Çalışma Ortamı Soru Formu” (33 madde). Tablo 1: Katılımcı şletme Çalışanlarının Demografik Özellikleri N=520 Mikro şletmeler 185 şletme Sayısı 4.8 Lise %11. BULGULAR Araştırmaya katılan örneklemin ve işletmelerin demografik özellikleri Tablo 1’de görülmektedir.66 ş Hayatı Süresi (Yıl) 6. Çalışmada kullanılan her ölçek ayrı ayrı faktör analizden geçirilmiş ve güvenilirlikleri Cronbach Alpha değerleri ile test edilmiş. 33.000 TL 33.3 %64. Araştırmada kullanılan soru formu altı bölüm.6 Küçük şletmeler 335 27.67 şletmede Çalışma Süresi Kadın Cinsiyet %42. modelin sınanmasına yönelik analizler ve sektörlere özgün ayrı ayrı modeller de AMOS 18 aracılığıyla yapı denklik modeli kurularak test edilmiştir. yenilenmesi ve akışı) en ağır faktör yüküne sahip 4 ifadesi ile JCI Akreditasyon Standartları’nın (Joint Commission International.2 Mikro ve küçük işletme ayrımına göre çalışanların iş yerlerine ortak olma oranları da Şekil 1’de aktarılmıştır.7 %36. “Yöneticiye ve Örgüte Güven” (20 madde). “Dikey letişim” (14 madde). “Dikey letişim Formu” Postmes. “Bilgi Yönetimi”ni ölçmek için Erdoğan ve pçioğlu’nun (2004) ölçeğindeki 4 boyutun (bilginin mevcudiyeti.79 12.6 1.9 Üniversite %56.70 üzerinde ve kabul edilebilir derecede güvenilir olduğu sonucuna varılmıştır.6 %9. “Yöneticiye ve Örgüte Güven Formu” slamoğlu ve arkadaşları (2007) tarafından geliştirilmiş olan ölçekteki 10’ar maddeden oluşmaktadır.2 %27.6 %63. 5. birinci hipotezimiz desteklenmiştir. paylaşımı.8 Lisansüstü %27. Uslu arasındaki fark testleri SPPS 17 aracılığıyla. “ ş Tatmini” ise Cammann ve arkadaşlarının (1983) ifadeleriyle ölçülmüştür. “Örgüte Duygusal Bağlılık” (9 madde) ve “ ş Tatmini” (3 madde) olmak üzere toplam 86 soru ve ifadeden oluşmaktadır. güvenilirlik katsayıları 0.2 Erkek %57.27 Çalışan Sayısı Ortalaması 470.4 %63.1 %35. “Bilgi Yönetimi” (7 madde).31 Ortalama Yaş 11. “Örgüte Duygusal Bağlılık” Meyer ve arkadaşlarının (1993) ölçeğinden alınmıştır.4 darecilik Yönetici Yönetici Olmayan %47.T. 34 .8 %52. Tanis ve De Wit’in 2001 yılında geliştirdikleri ifadelerden alınmıştır.630.

%28 işin eğitimini almış olanları tercih ettiklerini ve %26 oranla fark gözetmediklerini belirtmektedir. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. 25 – 26 Ekim 2011 Şekil 1: Mikro ve Küçük şletmelerde Çalışanların Şirket Sahibi/Ortağı Olma Oranları Personel seçimiyle ilgili. mikro ve küçük işletme sahibi veya ortağı olan katılımcıların ¾’ü işe uygun personel alınmasını. ¼’lük kesim ise kişiye yönelik iş imkânları yaratılmasını tercih etmektedir. Şekil 2: Yurtdışı Bağlantılı ve Yerel Ayrımına Göre Mikro ve Küçük şletmelerin Kullandıkları Bilgi Yönetimi Uygulamalarının Oranları 35 . şletme sahipleri işin yürümesiyle ilgili karar verirken %46 işin içinden yetişmiş olanları.7.

007) açısından anlamlı fark bulunmuştur (Tablo 1). bilgi yönetimi açısından anlamlı fark bulunmazken (t=. Tablo 1: şletmede Çalışan Sayısının Bilgi Yönetimi ve Örgütsel letişimde Yarattığı Fark Hipotezlerimiz doğrultusunda oluşturulan yapı denklik modeli. 1 ila 9 çalışana sahip işletmelerde.596 p=. uyum indeksleri ayrı ayrı Tablo 6’da verilmiştir.55).943 p=. Örneklemin büyük olduğu durumlarda ise Ki kare değerinin serbestlik derecesi etkisinden arındırılmış hali olan X2/sd (Relative Chi Square Index) ile RMSEA (Root Mean Square Error 36 . iletişim yoğunluğu 10’dan 50’ye kadar çalışanı olan firmalara göre daha fazladır. ikinci hipotezimiz kısmi olarak desteklenmiştir. Manidar olmayan X2 değerleri varsayılan modelin elde edilen verilerle uyumlu olduğunu göstermektedir.T. Ancak X2 değerleri örneklem büyüklüğünden etkilenen bir istatistik yöntemdir. 1999).736 p=. Uslu Şekil 3: Yurtdışı Bağlantılı ve Yerel Ayrımına Göre Mikro ve Küçük şletmelerin Kullandıkları Kurumsallaşma Araçlarının Oranları Küçük-mikro işletme ayrımına yönelik yaptığımız fark analizlerinde. Literatürde model uygunluğunun değerlendirilmesi için birden fazla uyum indeksi kullanılmaktadır (Arbuckle ve Wothke. mikro işletme ve küçük işletme gözlemleriyle sınanmış. diğer taraftan yukarıdan aşağıya iletişim (t=2.003) ve aşağıdan yukarıya iletişim (t=2. Bunlardan biri X2 (Ki-kare)’dir.

1998.08 0.972 0.984 0. 0.056) RMSEA (PCLOSE) < 2. Tablo 6: Model Uyum ndeksleri ve Modellere lişkin Değerler Mükemmel Kabul Edilebilir Mikro şletme Küçük şletme Uyum Testleri Uyum Uyum Modeli Modeli N=185 N=335 > 0.7.05– 0. Teo ve diğerleri. amirleri ve kurumlarıyla kurdukları ilişkiler aracılığıyla gerçekleşmektedir.965 RFI > 0. indeks ve kabul edilebilirlik bakımından iyi uyum göstermiştir (Tablo 6). AGFI. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Yapısal eşitlik modellerinde yaygın olarak kullanılan uyum ölçütleri olan GFI.85 0.0 2. AGFI (Adjusted Goodnes of Fit Index).977 GFI > 0. üçüncü. Küçük şletme Sonuçları (p <0.984 NFI < 0.992 0.39 X2 / sd Bu değerler doğrultusunda oluşan modellerin standart izlek diyagramları da Şekil 3 ve 4’te verilmiştir.08 (.178) 0.001) 37 .90 > 0. Joreskog ve Sörbom.927 0. 2001. NFI (Normed Fit Index) ve CFI (Comparative Fit Index) değerlerine bakmak gerekir (Sümer.90 > 0. Şekil 4. 25 – 26 Ekim 2011 of Approximation).90 0. Şekil 4.06 3. 2000).97 > 0.001) Bilgi yönetiminin kuruma duygusal bağlılık ve iş tatmini üzerindeki etkisi çalışanların iletişim faaliyetlerine katılımı. Mikro şletme Sonuçları (p <0.95 0.08 arasındaki değerleri iyi uyumu.95 0.05’ten küçük değerleri ise mükemmel uyumu gösterir (Byrne. RMSEA’nın 0.0 < 5.970 0. dördüncü ve beşinci hipotezlerimiz desteklenmiştir. CFI ve NFI değerlerinin de 1’e yaklaştıkça modelin eldeki verilere daha iyi uyum sağladığı anlamına gelmektedir.988 CFI > 0.85 0.932 AGFI > 0. Çalışan sayısına göre farklılaşan (Şekil 5 ve 6) modeller.076 (.05 < 0. 2003).97 > 0. GFI (Goodness of Fit Index).95 > 0.

T. “Başkent Üniversitesi letişim Fakültesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü”. Milli Prodüktivite Merkezi Yayınları No:635 Diffie-Couch. Ni.T. 2. (1994).L. Erdoğan. Mirvis. (2001). S. Supervisory Trust. Ekonomi ve Yönetim Kongresi. ve Neuwirth. Journal Of Occupational Psychology. Uslu 6. 10–12 Ekim 2002. P. P. . (1997). N. Lawrence Erbaum Associates Publisher. J.. “Trust in top management and immediate supervisor: The relationship to satisfaction. Elbette ki kendi işletmesinin sahibi olan yöneticiler. (1983) “Assessing the attitudes and perceptions of organizational members”. PRELIS. measures and practices . New Jersey. Westport: Praeger. J. stanbul: Der Yayını. Byrne. E. Mikro işletmelerde iletişim etkinliği ise küçük işletmeler göre daha fazla önem kazanmaktadır. ancak bu karar sürdürülebilirlik açısından olmazsa olmaz biçimi nedeniyle öyle ya da böyle çıkılması gereken bir yolculuktur. Journal of Applied Communication Research. 382-399. Ankara. Özellikle mikro işletmelerde iletişimin iş tatmini ve kuruma duygusal bağlılık üzerindeki etkisi daha da kritik bir biçimde artmaktadır. ss. Samsun 19 Mayıs Üniversitesi. yöneticilerine ve kurumlarına güveni. I. Assessing organizational change: Aguide to methods. Fichman. Communication Quarterly. (1984). D. B. Bilgi ve iletişim yönetiminin kuruma duygusal bağlılık ve iş tatmini üzerindeki etkisi çalışanların iletişim faaliyetlerine katılımı. NY: John Wiley. 100-117. Ş.0 User’s Guide. “Güven. Seashore. Çapar. Lawler. C. 71-138 Cook. Fairholm. Structural Equation Modeling with LISREL. 49(4). 243–263. 25.C. ÜNAK Genel Konferansı. Amos 4. (1998). Çetin. (1980). 25–26 Kasım 2004. No 31. ve pçioğlu. Organizational Commitment And Personal Need Nonfulfillment”. 29. ss. C. D. ve W. (2007). K. Yeniden Yapılanma. (2004). T SK Akademi. C. amirleri ve kurumlarıyla kurdukları ilişkiler aracılığıyla gerçekleşmektedir. Fairhurst. Girişimcilik. And Wall. Ellis. B. Bu nedenle mikro işletmelerin kalite felsefesini kavramasının ve bilişim araçlarına yatırım yapmasının önemi daha da ön plana çıkmaktadır. KOB ’ler ve Bunların Özendirilmesi. J. and information receiving”. Asunakutlu. T. Z. Cammann.. Woothke (1999). Gilbert W. M. perceived organizational effectiveness. bağlılıkları ve işlerinde tatmin olmaları açısından bir öncel konumundadır. Cammann (Editör). J. K. ve Schokley-Zalabak. 38 . Leadership And The Culture Of Trust. G. Baskı. 2008(1). Kültürel Bağlamda Yönetsel-Örgütsel Davranış.. Arslantaş. (2002). ve Kelsh. 26– 31. 39–52. ss. az sayıda çalışana ve kaynağa sahip bu işletmeler açısından böyle bir yükün altına girmek önemli veya ertelenebilir bir karar olarak görünebilir. SONUÇ ve TARTIŞMA Mikro ve küçük işletmeler bilişim ve kalite güvence araçlarını kullanma konusunda benzer bir süreç takip ettikleri halde özellikle Toplam Kalite Felsefesi açısından küçük işletmeler daha fazla uygulama yapmaktadır. Jordan. ve C. Eskişehir Demir. Birbil.. Türk psikologlar derneği yayınları. and SIMPLIS. “New Work Attitude Measures Of Trust. nsan Kaynakları Yönetimi ve Küçük ve Orta Ölçekli şletmeler. ss. (2008). ss.M.M.. Atalay. Yıldırım. KAYNAKÇA Arbuckle. “ şletmelerde Liderlik Ve Bilgi Yönetimi Arasındaki lişkinin ncelenmesine Yönelik Bir Uygulama”. “Building A Feeling Of Trust In The Company”. P. 3. ss. (1996). Aynı zamanda bu adım işgörenlerin tatmin. “Yöneticiye duyulan güvenin ve psikolojik güçlendirmenin örgütsel vatandaşlık davranışı üzerindeki etkilerini belirlemeye yönelik görgül bir çalışma”. 53. T. “Why are we here? Managing the meaning of an organizational mission statement”. SPSS Inc. (2000). Ulusal Bilgi. kültür ve örgütsel yansımaları”. Jenkins.

nternette Pazarlama. 78.. Psychological Bulletin. The Knowledge Creating Company: How Japanese Companies Create the Dynamics of Innovation.. ss.D. M. 87. ss. F. Meyer. 171–194. (1995). ve Pettit J.P. J. L. Koçak. continuance. Joint Commission International Accreditation Standards for Hospitals. ss. Nonaka. Gilbert. 19 (4). N. J. ve Vishny. ve Sörbom.User’s Reference Guide. “A review and meta-analysis of the antecedents. Vaught.C. T. M.P. Liou. 321–325.C. Goris. ss. (2000). Ankara: TOBB Yayınları. 61. J. Journal of Applied Psychology. “Effects of trust in superiors and influence of superiors of the association between individual-job congruence and job performance/satisfaction”. ss. ss. stanbul.A.. Public Personnel Management. K. D. Mishra.. (1990). 37(4). Scientific Software International Inc. Nyhan. Beta Basım Yayım Dağıtım. (1991). Journal of Business and Psychology. (1990). Vaught.A. B.7. 2nd Edition. 39 . (2002).. Public Personnel Management. Pettit. ve Topolnytsky. ss. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. correlates and consequences”. ve Allen. D. G. ve Tang. (2001). G. Organizational Communication . B. Goris. Kavas.. “Trust in employee/employer relationships: A survey of West Michigan managers”. J. J. R.. 538–551. Tanyeri. (1997). S. International journal of public administration. I. J. (1996). ve Smith. O. 327-343. 61–89. L. (1991). Ve Börü D. R. Ankara: Turhan Kitabevi. Joint Commission Resources. A. Joint Commission International (2010). stanbul: nkılap Kitabevi. 25 – 26 Ekim 2011 Gibson. “Effects of communication direction on job performance and satisfaction: A moderated regression analysis”. 333–338. R. Hargie. J.. ve Takeuchi. D.C. (1996). (1990). . Herscovitch. 1 (1).D. ss. “A three-component conceptualization of organizational commitment”. “The Dimension Antecedent and Consequences of Emotional Labor”. ve Tourish. A. slamoğlu. ss. Meyer. “Affective. 17(3).J. 19. (2007).. “An examination of organizational trust antecedents”. (1999). J. 18. A study of the juvenile detentşon center”. Allen. Journal of Vocational Behavior. New York: Oxford University Press.. La Porta. and normative commitment to the organization: A meta-analysis of antecedents. Kırçova. Ankara Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. ş Arkadaşlarına ve Kuruma Yönelik Güven Ölçümü.P. Human Resource Management Review.R. (1998). Harper Collins Publishers: New York. 4. 108. J. Routledge: London. H. “Understaning employee commitment in the public organization. 58. Journal of Business Communication. Küçük ve Orta Ölçekli Sanayii şletmeleri çin hracat Stratejileri. ve Fieldman. R. J. 1269–1295. Kurum çinde Güven: Yöneticiye. Shleifer. “Trust in large organizations”. Müftüoğlu. and consequences of organizational commitment”. (2002).R.J.. Oktav. Önce. Baskı. Birsel. 20–52.A. D. Meyer. ISBN: 978-1-59940-434-9 Joreskog. (2003). N. “Commitment to organizations and occupations: Extension and test of a three-component conceptualization”. 348-368. Illinois. LISREL 8:.. 27 (3). K.M. (2000). “Increasing Affective Organizational Commitment in Public Organizations”. 21. J. Stanley.T. Handbook of Communication Audits for Organizations. şletme Anabilim Dalı Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. ve Hodgetts. J.T.. correlates. Lozez-de-Silanes. 443–461.A. (1995). L. şletme ktisadı. D. Morris. M. American Economic Review. (2003). W. (1993).A Managerial Perspective. Mathieu. C. Review of Public Personnel Administration. ve Zajac.W.C. Baskı. Orta ve Küçük şletmelerde hracata Yönelik Pazarlama Sorunları ve Çözüm Önerileri. P. 2. M. Academy of Management Review. ss. ve Morrisey.

ss. Volume 33. ve McCroskey. “Kamu ve Özel Sektörde Bilgi Paylaşımı ve letişim Kanallarının ncelenmesi”. International 7th Knowledge.. Academy of Managemet Review. 3. Whitener.T.K. ss. N. B. social. I. ss. “Organizasyonlarda Etkileşim Mekanizmaları ile Bilgi Paylaşımı lişkisi ve Bilgi Paylaşımını Artırmaya Yönelik Bir Ödüllendirme Modeli”. Özbek. Organizational Communication for Survival: Making Work. Tyler (Editör). Ergun. 331– 356 Wetlaufer. 241–260. W. “ şletme Faaliyetlerinde Kişisel Bilgisayar Kullanıcıların Verimliliğe Etkisi Üzerine Bir Ampirik Çalışma.R. W. (2001). Brodt. (1996). (2004). commitment. ve Gümüştekin E. 4th ed. Zhui. ve S. ss. (6). ss. Tanis. Güven ve Bağlılık lişkisi Konusunda Bir Türkiye ve Kırgızistan Uygulaması”. (2003).B. ve T.M. (2000). Sümer.H. Perry. (1996). H. (2004). Group Processes Intergroup Relations. 231-245. 3. FSM. 4(3). “Understanding employee trust in management: Conceptual clarification and correlates. ss.R. 259–298. R. (1994). Kramer ve T. Thousand Oaks. MIS Quarterly 27:1. (2006). Korsgaard. Ü. Postmes. S. E.D. Work.P. 513-530. 16. Küçük ve Orta Boy şletmelerde Bilgi htiyacı ve Bilgi Kaynaklarına Ulaşmada Bilgi Sağlayıcının Rolü. ve Mankin. H. Managing With A Conscience. Tan. CA: Sage Publications.” Public Personnel Management.A.stanbul Üniversitesi. “Communication and commitment in organizations: A social identity approach”. 18(2). Harward Business Review.. 34.S. general psychology monographs. Trust in organizations: Frontiers of theory and research. ve Werner. 7. S. Türk Psikoloji Yazıları. J. T. R. Allyn & Bacon: Birmingham Sonnenburg. H.H.M. H. 19-50. ss.. What Next?”. ve Degoey. ve Benbasat. Eskişehir: 25–26 Kasım. Ekonomi ve Yönetim Kongresi. Yalova Üniversitesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Uslu Özarallı. 23(3). ss. Ankara.. N.B. 22 (2).C. Journal of Management.F.stanbul.F. Economy & Management Congress Proceedings. and organizational citizenship behaviors”. Uslu (2009). (2004) “Information Adequacy and Job Satisfaction during Merger and Acquisition”. “Yapısal Eşitlik Modelleri: Temel Kavram ve Uygulamalar”.K. M. M.” EKEV Akademi Dergisi. ve Bommer. May. Doğan (1997). Frank K. Podsakoff. MacKenzie. L. K.. M. “Çalışma lişkilerinde Güven: Yönetim Politikaları. Wei. N. J. Management Communication Quarterly. Genetic. 49–74. V. ve Wit. Küçük ve Orta Ölçekli şletmelerin Uluslararası Pazarlara Açılmada Karşılaştıkları Yönetim Sorunları ve Çözüm Önerileri. C. TÜBITAK Matbaası. “Trust in organizational authorities: The influence of motive attributions on willingness to accept decisions”.. (2003). “Transformational leadership behaviours and substitutes for leadership as determinants of employee satisfaction. 277–290.G. “Managers as initiators of trust: An exchange relationship for understandign managerial trustworthy behavior”. “Towards the differentiation of trust in supervisor and trust in organization”. Özler. 1528–1541 Özaytekin. S. Yayınlanmamış Doktora Tezi. D. S. 227–246. trust. 26(2). (2008). Teo.H ve Tan. ss. ss. Özen. 3. L. ve Rosenfeld. ss. T. P. Richmond. Özgen. 241–270. (2002). stanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. S. 40 . (2000). New York: Mcgraw-Hill. ISBN: 978-9944-0203-5-0. (1998) “After the Layoffs. Ulusal Bilgi. (1998).. Y. “Predicting Intention to Adopt Interorganizational Linkages: An Institutional Perspective”. P. Tyler.

Ekonomi .

.

Avrupa Birliği’ne (AB) uyum süreciyle birlikte Türkiye’de. Hibe programları ile yereldeki kurumlara. Elazığ. sosyal taraflara. AB tarafından kamu kesimi.TRB1 Bölgesi GRŞ Ülkemizde. sivil toplum 43 . 1960’lı yıllarda başlayan planlı dönem ile uyguladığı bölgesel gelişme ve bölgeler arasındaki dengesizlikleri gidermeye yönelik politikalarda bazı değişiklikler yaşanmıştır. sanayileşmenin belli bölgelerde toplanması sonucu oluşan dengesizliği yok etmek amacıyla. geri kalmış bölgelerin sanayileşmesinde ve ülke içinde eşit gelir dağılımının sağlanmasında oldukça önemli bir rol üstlenmektedirler. kaynakların yerinde ve etkin kullanımını sağlamak ve yerel potansiyeli harekete geçirmek suretiyle bölgesel gelişmeyi hızlandırmak. Bu çalışmada. Anahtar Kelimeler: Bölgesel Kalkınma. Tunceli ve Bingöl illerini kapsayan TRB1 bölgesinde IPA’ dan sağlanan hibeler ve hibe miktarları ayrıntılı şekilde ele alınmıştır. Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA). Daha sonra Malatya. bölgelerarası ve bölge içi gelişmişlik farklılıklarını azaltmak amacıyla yapısal reformları desteklemek için hibe fonları verilmeye başlanmıştır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. uyum sürecinde bölgesel kalkınma politikalarından ve yaşanan değişimden bahsedildikten sonra AB tarafından uygulamaya konan Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) kapsamındaki fonlar üzerinde kısaca durulmuştur.7. Avrupa Birliğine (AB) uyum süreciyle birlikte 2002 yılından beri bölgesel kalkınma politikalarında değişiklik yaşanmaya başlanmıştır. AB Hibe Fonları. Bölgesel kalkınma çabaları. günümüze kadar uygulanan çeşitli programlar ile bölgesel kalkınma faaliyetleri yürütülmektedir. Bölgesel dengesizliğin en yoğun olarak yaşandığı Doğu Anadolu bölgesinde. özel kesim ve sivil toplum kuruluşları arasındaki işbirliğini geliştirerek. Bu bölgesel kalkınma programlarının başarılı olmasıyla bölgede sadece ekonomik değil aynı zamanda sosyo-kültürel pek çok sorun da ortadan kaldırılabileceği düşüncesiyle bu konuya ulusal programlarda oldukça büyük önem verilmiştir. ELAZIĞ. 25 – 26 Ekim 2011 AB UYUM SÜREC NDE AB H BE PROJELER N N NCELENMES : TRB1 (MALATYA. bölgelerarasında ciddi sosyo-ekonomik dengesizliklerin var olduğu bilinmektedir. TUNCEL VE B NGÖL) BÖLGES ÖRNEĞ Arzu ÇAKINBERK Tunceli Üniversitesi Sezgin ZABUN Tunceli Üniversitesi ÖZET Ülkemizde. 2002’de adaylık sürecinin başlamasıyla AB tarafından mali destek vermek amacıyla Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) ile beş bileşende ülkemize hibe fonları verilmeye başlanmıştır.

mevcut sorunlarını belirleme. aynı ülkenin farklı yerlerinde görülen her türlü eşitsizlik olarak tanımlanmaktadır. Geliştirilen programlar çerçevesinde küçük ölçekli altyapı projeleri. Bu gerçeklerden hareketle. Ayrıca sadece bölgeler arasında büyük dengesizliklerin yanı sıra nispeten gelişmiş bölgelerin de kendi içinde kentsel ve yöresel gelişmişlik farklılıkları mevcuttur. Hem AB’ye üye devletlerarasında hem de üye devletsınırları içinde bölgesel eşitsizliklerin söz konusu olması ve ayrıca genişleme sürecininfarklı bölgesel eşitsizlikleri de Birliğe taşıyacak olması. Çeşitli ülkeler arasında gelişme farklılıkları olduğu gibi. Bu gelişmeleri takiben Devlet Planlama Teşkilatı’nın (DPT) öncülüğünde AB fonlarının 20042006 arasında nasıl dağıtılacağını gösteren ana öncelik konularını belirleyen ve kalkınma için öncelikli bölgeleri hedef alan Ulusal Kalkınma Planı hazırlanmıştır.Bu uygulamanın temel sebebi. tarımsal büyüme ve 44 . Diğer bölgelere oranla. 2001 yılı gayri safi yurtiçi hâsıla (GSY H)’nın yaklaşık yüzde 85’lik bir kısmını alırken (TU K. kaynakların yerinde ve etkin kullanımını sağlamak ve yerel potansiyeli harekete geçirmek suretiyle bölgesel gelişmeyi hızlandırmak. S. Rekabetçi hibe programları şeklinde yürütülen bu programlarda. sosyal ve kültürel bakımlardan farklılıklar olabilir. kişi başına düşen GSY H gibi temel parametreler bakımından ülke ortalamasının çok altında değerlere sahiptir. 1963’te başlayan planlı dönemle birlikte uyguladığı bölgesel gelişme ve bölgeler arasındaki dengesizlikleri gidermeye yönelik politikalarını değiştirmek zorunda kalmıştır.2006). Aşağıdaki bölümlerde önce IPA bileşenleri ve bu kapsamda alınan fonlar ele alınmıştır. en fazla bölgesel dengesizliğe sahip olan ülke konumundadır (Tutar ve diğerleri. Avrupa Birliği’ne katılım sürecinde bölgesel gelişme politikalarının entegre edilmesidir. Bölgesel dengesizliklerin giderilmesi ve ekonomik kalkınmanın sağlanmasında temel araç olan “bölgesel kalkınma planlarının (BKP)” yanı sıra. söz konusu sorunlar için ortak çözüm önerileri geliştirme ve bunları hayata geçirme olanağı sunulmuştur. üniversitelere. bölgesel politika uygulamalarınınönemini giderek artırmaktadır (Kargı. Türkiye’de bölgesel dengesizlikler uzun yıllardır kalkınma politikalarınınhazırlanmasında belirleyici olmuştur. Daha sonra TRB1 Bölgesi özelinde IPA bileşenleri çerçevesinde geliştirilen hibe projeleri ve alınan hibe miktarları ayrıntılı olarak incelenmiştir. şeffaf ve adil bir değerlendirme sonucu projeler rekabetçi bir ortamda seçilmektedir.Türkiye’de Bölgesel Kalkınma Politikaları ve AB Bölgesel dengesizlik. sağlık harcamaları gibi birçok ekonomik ve sosyal göstergeler bakımından daha ileri bir gelişmişlik düzeyine sahip olan batı bölgeleri. 2009). katılımcılık ön plana çıkmakta. AB tarafından tüm aday ülkelere benimsetilen bu yeni yaklaşımda özel sektör ve bölgesel rekabet ön planda olup bölgesel kalkınmanın merkezden değil yerelden yürütülmesi arzulanmaktadır. “organize sanayi bölgeleri (OSB)”. özel kesim ve sivil toplum kuruluşları arasındaki işbirliğini geliştirmek. 2007 verilerine göre) doğu bölgeleri ise. “kurumsal sosyal sorumluluk (KSS)” ve “kırsal kalkınma projeleri (KKP)” gibi araçlar kullanılmıştır. AB’ye giriş süreciyle birlikte Türkiye. AB’de bölgesel kalkınma yaklaşımının önemi. bölgelerarası ve bölge içi gelişmişlik farklılıklarını azaltmak temel amaçtır. AB’nin kuruluş amaçlarından biri. günümüze kadar bölgesel gelişmenin sağlanması. milli gelirden aldıkları pay.A. Çakınberk. Yaklaşık 40 yıldır uygulanan teşvik sistemine dayalı bölgesel gelişme politikaları terk edilerek. “yatırım teşvikleri”. bölgesel gelişme farklarını ortadan kaldırmayı amaçlayan bölgesel yatırımları artırmak ve bölge halkının da kalkınmaya katılımını sağlamaktır. yeni bir uygulamaya geçilmiştir (Hasanoğlu ve diğerleri. genişleme stratejisi ile paralel olarak artmaktadır. Bölgesel kalkınmayı gerçekleştirmek amacıyla uygulanan bu politikalar ile bölgeler arasındaki dengesizlikler ortadan kaldırılmaya çalışılmasına rağmen bugün hala Türkiye AB ülkeleri ile karşılaştırıldığında. gelir ve istihdam yaratılması. Zabun kuruluşlarına. valiliklere. “kalkınmada öncelikli yöre (KOY)”. bir ülkenin bölgeleri arasında da coğrafi. istihdam oranı. iktisadi. bölgelerarası gelişmişlik farklarının dengeli bir yapıya kavuşturulması ve bölgesel kalkınmanın hızlandırılması gibi amaçlarla çeşitli politikalar ve araçlar uygulamaya konulmuştur. insan kaynaklarının gelişimi. Bu politikalarda hedef. eğitim düzeyi. 2007). 1. Başka bir ifade ile kamu kesimi. belediyelere. ülkeler ve bölgeler arasında eşit ve dengeli gelişimisağlamaktır.

coğrafi etnik. Bölgenin başlıca özellikleri.Hibe programları ile yereldeki kurumlara. Söz konusu yardımlar. şeffaf ve adil bir değerlendirme sonucu projeler rekabetçi bir ortamda seçilmektedir. 1999 yılında aday ülke konumuna gelen Türkiye. söz konusu sorunlar için ortak çözüm önerileri geliştirme ve bunları hayata geçirme olanağı sunulmaktadır (Tr-AB Mali şbirliği.AB Hibe Fonları ve Kurumsal Yapılanma 27 üyeli Avrupa Birliği (AB). kültürel. Bu alanda bölge kavramı ile coğrafi. Daha sonraki dönemde NUTS II bölgesi esas alınarak BKA’larının kurulmaya başlanmış böylece bölgesel seviyede yeni yapılanmalar oluşturulmuştur.gerek ülkelerin iç ekonomik ve sosyal gelişmelerine destek olmak gerekse ülkelerarası gelişmişlik düzeyini dengelemek amacıyla hibe ya da kredi şeklindeki çeşitli mali araçlar halinde önemli miktarlarda kaynak harcamaktadır. kentsel ve yönetsel açıdan benzer. bu yeni programlar ve yapılanmalar kapsamında fonların temel “dağıtım mekanizması” hibe çerçevesidir. IPA kapsamında beş bileşen bulunmaktadır. tarımsal ve kırsal kalkınma. Projeler aracılığıyla kullandırılan fonlar. AB müktesebatına uyum (%35) ile ekonomik ve sosyal uyumun (%35) temini için kullanılmıştır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. 2011). ekonomik. ekonomik. katılımcılık ön plana çıkmakta. belediyelere. 2002). valiliklere. Bu gelişme yapısal Fonların NUTS II seviyesinde uygulanıyor olması nedeniyle önemlidir. Bu amaç doğrultusunda bazı yapısal değişiklikler söz konusu olup bunlardan en önemlisi de statistik Bölge Birimleri Sınıflandırması (NUTS) yapılması ve her bölgede Bölgesel Kalkınma Ajanslarının (BKA) kurulmasıdır. mevcut sorunlarını belirleme.IPA’nın temel amacı aday ülkenin AB’ye üye olma yolundaki ihtiyaç ve önceliklerine hizmet eden projelerin desteklenmesidir. kültürel ve dini özelliklere sahip. Bununla beraber ekonomik ve sosyal uyumun sağlanmasına (bölgesel kalkınma. AB’de. sosyal taraflara. alt yapı hizmetlerinin sunulmasına yardımcı olma. Katılım sürecinin itici gücüyle. AB müktesebatına uyumu ve bu uyum için gerekli idari kapasite oluşturulmasını hedeflemektedir. endüstriyel.7. bölgesel stratejileri uygulama. etnik. kültürel. 2003). ekolojik. Söz konusu fonlarkurumsal yapılanma (%30). 2. kırsal kalkınma. 2001 sonu itibarıyla hibe nitelikli fonlardan tek bir çerçeve altında yararlanmaya başlamıştır. birçok sektörel faaliyette yerel girişimlerin canlanması. Bölge tanımı yapabilmek için. 25 – 26 Ekim 2011 destek. benzer ekonomik ve sosyal yapıya sahip olması. Bunlar: • Geçiş Dönemi Desteği ve Kurumsal Yapılanma • Bölgesel ve Sınır Ötesi şbirliği 45 . üniversitelere. yakın bütün olan alan parça kastedilmektedir (Bulut. turizm gelişimi. 1999 yılı Helsinki Zirvesi’nde adaylık statüsü kazanan Türkiye Katılım Öncesi Yardım adı verilen artırılmış bir mali yardımdan faydalanmaktadır. 2011). 2004). 2002 yılında Türkiye AB’nin NUTS II sınıflandırmasına uyum sağlamak için 81 ilini istatistiksel amaçlarla 26 bölgesel birimde gruplanmıştır. sınır ötesi işbirliği ve KOB projeleri) yönelik projeler de mali yardımlar içerisinde gün geçtikçe artmaktadır. bir coğrafi alanı kapsaması. BKA’ların esas varlık nedenleri. yerel ve bölgesel girişimciliği destekleme. istihdam yaratılması. aynı dili konuşan halklardan oluşmasıdır. Görüldüğü üzere. ortak tarihi geçmiş çerçevesinde ortak etnik. sivil toplum kuruluşlarına. yasal ve idari tedbirler için mali kaynak sunmaktadır. Eğer uygun şekilde hedeflenirse. Rekabetçi hibe programları şeklinde yürütülen bu programlarda. çevrenin korunması ve yaşam kalitesi alanlarında hibe dağıtımı gerçekleştirilmiştir (Bölgesel Gelişme. kentsel ya da yönetsel ölçütler kullanılmaktadır (Apan. özel sektörün yakın geleceği için yerel-bölgesel çözümler araştırma ve bölgesel talepleri karşılayacak yeni ürün ve hizmet üretimi için finansal garantiler ve çözümler arama şeklinde özetlenmektedir (Demirci. ülkelere AB üyeliği süreci kapsamında AB müktesebatına uyum ve uygulama yönünde ülke tarafından alınması gereken siyasi. Türkiye’ye adaylık sürecindeki yasal ve kurumsal düzenlemeleri yapabilmesi için projeler yoluyla yıllık 177 milyon Avro verilmesi öngörülmüştür. Buna göre. tarımın modernizasyonu ve bölgesel farklılıkların azaltılması gibi konularda katalizör görevi görmesi açısından bu programlar önemli rol oynamaktadır. aday ve potansiyel aday ülkelere yapılan mali yardımlar Katılım Öncesi Yardım Aracı (InstrumentforPre-Accession Assistance-IPA) adı altında birleştirilmiştir.

Hazine Müsteşarlığı.tr/index. bileşenleri çerçevesinde ülkemizde oluşturulacak kurumsal yapılanma üyelik sonrası AB Yapısal Fon mevzuatının uygulanması için gerekli olan yapıların oluşturulmasına temel teşkil etmektedir. Şekil. projelerin mali uygulamasını ise Merkezi Finans ve hale Birimi yerine getirecektir. Sistemin mali kontrol görevini Hazine Müsteşarlığı Kontrolörler Kurul Başkanlığı. IPA'nın 3. bileşenleri çerçevesinde Stratejik Koordinatör. Bölgesel Rekabet Edebilirlik Program Otoritesi Sanayi ve Ticaret Bakanlığı (Sektörel İzleme Komitesi) İnsan Kaynakları Program Otoritesi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Sosyal Güvenlik Komitesi Kırsal Kalkınma Program Otoritesi Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı (İzleme Komitesi) 46 . bileşenleri ile ilgili Bakanlıklar (Sanayi ve Ticaret.Bakanlığı (Sektörel İzleme 4. Çalışma ve Sosyal Güvenlik. IPA sürecinde yer alacak kuruluşlar belirlenmiştir. Çevre ve Orman 3. yardımın mali yönetiminden sorumlu Ulusal Fon. • • • Şekil: IPA Kurumsal Yapılanması ULUSAL IPA KOORD NATÖRÜ (N PAC) ABGS ( PA zleme Komitesi) Geçiş Desteği ve Kurumsal Sınır Ötesi şbirliği Sektörel Koordinatör DPT (Bölgesel Kalkınma ve nsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Koordinasyon Komitesi) Bölgesel Kalkınma İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Kırsal Kalkınma Çevre Program 1. 4 ve 5.1 de görüldüğü üzere ABGS. Zabun Bölgesel Kalkınma nsan Kaynaklarını Geliştirme Kırsal Kalkınma IPA kapsamındaki mali yardımlardan faydalanabilmek için. 2011. http://www. 5. IPA'nın tüm bileşenlerini koordine etmekten sorumlu Ulusal IPA Koordinatörü (NIPAC). 4 ve 5. yararlanıcı ülkenin gerekli idari yapıları oluşturması zorunludur.abgs. IPA'nın 3. Çakınberk. Ulaştırma. Bu doğrultuda. S. DPT.php?p=5.Otoritesi Bileşen: 2. IPA Sürecinde Kurumsal Yapılanma çalışmaları başlamış ve IPA’nın 3.gov. (Erişim Tarihi: Temmuz 2011) 6.A. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı) ise Program Otoritesi görevini üstlenmiştir. ve 4. Çevre ve Orman.Komitesi) I Ulaştırma Program Otoritesi Ulaştırma Bakanlığı (Sektörel İzleme Komitesi) Kaynak: Tr-AB Mali şbirliği.

işgücü piyasası yönetim kurumları.7 milyon Avrosu AB hibe katkısı ve 422.tr/TR/Anasayfa. bu tutarın928.ubak.ipa.abgs. Romanya. aday ülke için bir anlamda üyelik sonrası yapısal fonlara hazırlık niteliğini taşımaktadır. Yunanistan’ın yer aldığı program altında. 25 – 26 Ekim 2011 1. merkezi hükümet yönetimlerinin bölgesel ofis ve diğer ilgili yapıları. adalet ve içişleri reformu. Karadeniz Havzası’nda Sınır Ötesi şbirliği Programıdaha güçlü bir bölgesel işbirliği ve ortaklık sağlanmasını hedeflenmektedir.8 milyon Avrosu ise ülkemiz katkısından oluşmaktadır. çevrenin korunması amacıyla kaynakların ve tecrübelerin paylaşılması ve farkındalık artırma konuları.gov.tr) Çevre Operasyonel Programı ile çevrenin korunması. Ermenistan.tr. atık su arıtma. kaliteli içme suyu sağlanması ve entegre katı atık tesislerinin kurulması amaçlanmaktadır.sanayi. programa katılan diğer ülkelerle işbirliği içinde yürütülmesi ve sınır ötesi etki doğuracak nitelikte olması gerekmektedir. (Detaylı bilgi için bakınız: http://www. Türkiye’de Edirne ve Kırklareli illeri ile Bulgaristan’da Burgaz. eğitim kurumları ve organizasyonları ile STK’lar başvuruda bulunabilmektedir. Kültür ve eğitim alanındaki girişimlerin yanı sıra ekonomik ve sosyal kalkınma için sınır ötesi ortaklıkların desteklenmesi. çoğunlukla bölgesel etki oluşturabilecek ufak çaplı kültürel ve sosyal öğeler içeren projeler desteklenmektedir. eğitim ve sağlık sistemi reformu. (Detaylı bilgi için bakınız: http://op. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. yolsuzluğa karşı daha verimli ve etkili bir mücadele yürütülmesi ve mali kontrol gibi konular projeler yoluyla bu bileşen altında finanse edilmektedir.aspx) Bölgesel Rekabet Edebilirlik Operasyonel Programı ile ülkemiz ekonomisinin rekabet gücünün artırılması ve bölgesel sosyo-ekonomik farklılıkların azaltılması amaçlanmaktadır.Bileşen: IPA-I Geçiş Dönemi Desteği ve Kurumsal Yapılanma:IPA uygulamasının en önemli bileşenlerinden biri olan Geçiş Dönemi Desteği ve Kurumsal Yapılanma bileşeninden kamu kurum/kuruluşları faydalanmaktadır. iş destek kurumları ve organizasyonları–ticaret. Büyük yatırımlar içeren bu bileşen. 2007-2010 yılları için toplam 137 proje hazırlanmıştır.gov. stanbul dâhil olmak üzere Karadeniz kıyısında ve civarında bulunan 25 ilde finanse edilecek projelerin. (Detaylı bilgi için bakınız:www.3 milyar Avrodur. Bu alanlardaki projelerin ülkemizde yürütülmesinden sırasıyla Çevre ve Orman. Ukrayna. Programın toplam bütçesi 1.gov. Ulaştırma ile Sanayi ve Ticaret Bakanlıkları sorumludur. Program için yukarıdaki illerde bulunan yerel/bölgesel otoriteler.Bileşen: IPA-III Bölgesel Kalkınma: Bölgesel Kalkınma bileşeni Çevre. Ulaştırma Operasyonel Programı ile etkin ve dengeli bir ulaşım sistemi oluşturulması.gov. Gürcistan. kamu yönetimi reformu. Bu bağlamda AB Genel Sekreterliği tarafından yürütülen ve 2006 yılından beri uygulanan Sivil Toplum Diyaloğu projeleri yoluyla yüzlerce sivil toplum kuruluşu programa dâhil olmuştur.6 milyon Avro tutarında projelerin finansmanıyla.Bileşen: IPA-II Sınır Ötesi şbirliği:Türkiye bu bileşen altında Türkiye-Bulgaristan Sınır Ötesi şbirliği Programı ve Avrupa Komşuluk ve Ortaklık Aracı (ENPI) Karadeniz Havzası Programı’na katılım sağlamaktadır. 2. inşa edilecek Trans-Avrupa Şebekeleri (TEN-T) üzerinde emniyet ve karşılıklı işletilebilirliği sağlamak için ülkemizin ulaştırma altyapısının iyileştirilmesi hedeflenmiştir. AB-Türkiye sivil toplum diyaloğunun geliştirilmesi oluşturur. sivil toplumun gelişimi ve temel haklar. programın öncelikleri arasında yer almaktadır. çevre politikası. Türkiye’nin yanı sıra Bulgaristan. Müktesebat uyumu. endüstri ve esnaf odaları.tr) 47 . halkın çevre anlamında yaşam standardının iyileştirilmesi.5 milyon Avro tutarında IPA fonu tahsis edilmiştir. 3. Programın birinci teklif duyurusu kapsamında Türk ortağı içeren 9 proje ile sözleşme imzalanmıştır ve yaklaşık 5. Bu bileşenin diğer önemli bir ayağını. turizm kurulları ve birlikleri. Ulaştırma ve Bölgesel Rekabet Edebilirlik ana başlıklarından oluşmaktadır.) Bu başlık altında. Moldova. Yambol ve Hasköy şehirlerini kapsayan Türkiye-Bulgaristan sınır ötesi işbirliği birinci teklif duyurusu altında onaylanan 10. (Detaylı bilgi için bakınız:http://ipaweb.7.

2010 yılını takiben toplam 42 ili kapsayacak şekilde uygulanması planlanmıştır. işgücü piyasasına erişimleri önündeki engellerin kaldırılması hedeflenmektedir.7 milyon Avro. Sosyal içerme önceliği çerçevesinde. Sosyal Güvenlik Kurumu gibi merkezde yer alan kamu kurum ve kuruluşları aracılığıyla “operasyon” olarak adlandırılan “şemsiye projeler” dir. eğitim ve sosyal içerme öncelik alanları olarak belirlenmiştir. 4. daha kaliteli hizmet sağlanması ve kamu istihdam hizmetleri büyük önem taşımaktadır.6 milyon Avro tutarında mali yardım.A. belediyelere. 299. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından koordinasyonu sağlanan “ nsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Operasyonel Programı” kişi başı milli geliri Türkiye ortalamasının %75’inin altında kalan bölgelerdeki istihdam kapasitesinin artırılmasını ve beşeri sermayenin güçlendirilmesini hedeflemektedir.8 milyon Avro ülkemiz katkısı olmak üzere toplam 352. balıkçılık ve alternatif tarım alanlarında faaliyet gösteren işletmelere.5 milyon Avrodur. işveren ve işletmelerin değişen şartlara uyum kabiliyetlerinin artırılması beklenmektedir. tarımsal işletmeleri Birlik standartlarına yükseltmeyi amaçlayan Şubat 2008 tarihli Kırsal Kalkınma (IPARD) Programında saptanan öncelikler çerçevesinde kullandırılmaktadır. dezavantajlı kişilerin işgücü piyasasına ve sosyal korumaya erişimlerinin kolaylaştırılması. daha etkin işgücü politikalarının uygulanması. AB ve ülkemiz katkısından oluşan toplam 96. ülkemiz projelerine tahsis edilmiştir. çevre alanında 416. kar amacı güden özel ve tüzel kişiler de yararlanabilmektedir. gıda. Hayat Boyu Öğrenme ile bu öğrenme imkânlarının yaygınlaştırılması ve iyileştirilmesi. özellikle de Avrupa stihdam Stratejisi çerçevesinde Avrupa Sosyal Fonu’na uyum hazırlıkları konularında desteklenmektedir. Birlik uyum politikalarının uygulanması ve idaresine yönelik hazırlıklar. Bunlar: Operasyonlar (Şemsiye Projeler): Ulusal düzeyde faaliyetlerin yürütülmesi. kooperatiflere ve üretici birliklerine hibe programları aracılığı ile finansman desteği sağlanması planlanmaktadır. Diğer bileşenlerden farklı olarak bu bileşenden. 2007-2011 dönemi için ulaştırma alanında 333.Bileşen: IPA –IV nsan Kaynaklarının Geliştirilmesi: Bu alanda ülkemiz diğer aday ülkeler gibi. valiliklere. 5. Bu bileşende fonların kullanımına ilişkin tüm yetki AB tarafından TKDK’ye devredilmiştir. Türkiye’nin katılım öncesi dönemdeki öncelikleri ve ihtiyaçlarını dikkate alarak sürdürülebilir kalkınmayı sağlamak üzere. başta kız çocukları olmak üzere her yaşta eğitim düzeyinin yükseltilmesi ve işgücü piyasası ile eğitim bağının kuvvetlendirilmesi amaçlanmaktadır. Hibe programları ile yereldeki kurumlara. kurumsal kapasitenin geliştirilmesi ve ulusal politikaların belirlenmesi amacıyla Milli Eğitim Bakanlığı. üniversitelere. Türkiye ş Kurumu. Bu çerçevede istihdam. Hibe Programları: Operasyonların (şemsiye projelerin) en önemli ayağını. sosyal taraflara. nsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Operasyonel Programı altında 2007-2011 yılları arasında planlanan harcama. söz konusu sorunlar için ortak çözüm önerileri geliştirme ve bunları hayata geçirme olanağı sunulmaktadır. bölgesel rekabet edebilirlik alanında ise 299. sivil toplum kuruluşlarına. işçi. Bununla beraber kayıtlı istihdamın teşviki. Söz konusu hibe programlarının Tarım ve Köy şleri Bakanlığı ile Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK) tarafından. Bu öncelik kapsamında eğitim ve mesleki eğitim yoluyla istihdama katılım konusunda bir kamu bilinci oluşturulması da öngörülmüştür. üretici bireylere. hayvancılık. Zabun Bu bileşen kapsamında. (Detaylı bilgi için bakınız:http://www. S. Eğitim önceliğiyle eğitim kalitesinin artırılması.html) stihdam önceliğiyle özellikle gençlerin ve kadınların istihdama katılımının artırılması ve istihdamda sürekliliklerinin sağlanması esas alınmıştır. Fonlar.tr/ikg. Bileşen: IPA-V Kırsal Kalkınma:Bu bileşen kapsamında tarım.gov. IPA-IV bileşeni iki şekilde uygulanmaktadır. yerel düzeyde ilgili tarafların kullanacağı hibe programları oluşturmaktadır.ikg.5 milyon Avro.3 milyon avroluk bir kaynağın başvuru sahiplerine kullandırılması beklenmektedir 48 . Bu kapsamda TKDK tarafından teklifler toplamış olup. Çakınberk.7 milyon Avro AB fonu ve 52. mevcut sorunlarını belirleme.

Sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeyinde ise Elazığ 81 il sıralamasında 36. 2004. iş ve hibelere ilişkin ihalelerin genel bütçeleme. Bölgenin sadece ekonomik değil aynı zamanda sosyo-kültürel pek çok sorunu bulunmaktadır. thalat ve ihracat değişkeni açısından bölgeye bakıldığında TRB1 Bölgesi. Avrupa Birliği tarafından finanse edilen programlar çerçevesinde gerçekleşen hizmet. 3. Yükseköğrenimli grupta ise bu oran Türkiye ortalaması civarındadır. Tarım sektörünü hizmet. 2010). Bingöl ve Tunceli illerinin bölgenin diğer illeri olan Malatya ve Elazığ’a göre ciddi oranlarda daha geri kaldığı görülmektedir. Bölge % 16. Bu çalışma kapsamında sadece ekonomik değişkenler üzerinde durulmuş sosyal değişkenler incelenmemiştir. Malatya. ticaret ve sanayi sektörleri izlemektedir. Kırsal Kalkınma alanında 2007-2013 yılları için ayrılması öngörülen bütçe 873.. ihaleye çıkma. Türkiye değerlerine göre genel olarak düşük hacimli kapasiteye sahiptir. 2009 yılında işsizlik oranı Türkiye’de %14 iken Malatya da ise %14. sırada yer almaktadır. ödeme. Malatya. Bu oran Türkiye genelinde %20. ihracat sıralamasında 23. muhasebe ve mali raporlaması bakımından tek sorumlu olan kuruluştur.8 milyon Avrodur. Bu bölümde Bölge ekonomisinden kısaca bahsedildikten sonra çalışmanın bundan sonraki bölümünde TRB1 Bölgesinde 2002 yılından beri sözleşmeye bağlanan tüm AB hibe projeleri incelenmiştir. Tunceli %18. Doğu Anadolu ve TRB1 bölgesinde sanayisi en gelişmiş il olup Malatya Ticaret Odası’na kayıtlı 950 şirkette yaklaşık 28. Bölgenin en büyük sorunlarından biri işsizliktir. l düzeyinde incelendiğinde Malatya bölge ortalamasından oldukça iyi durumda olup Türkiye ortalamasını yakalamıştır. Fakat diğer 3 il için istihdam oranı genel ortalamanın çok altındadır (TRB1 2010-2013 Bölge Planı. il olarak son sırada kalmıştır (Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması.1’dir. 6 olarak gerçekleşmiş ve Malatya Bölgede en düşük işsizlik oranına sahip il olmuştur.2009 yılları arasında Bölge. Bölgede 18. Bingöl ve Malatya izlemektedir. Bölgeyi daha iyi tanıyabilmek için birkaç ekonomik ve sosyal gelişmişlik gösterge verileri aşağıda sunulmuştur.500 kişi istihdam edilmektedir.5 ile en düşük. Sosyal Güvenlik Kurumunun 2010 yılı verilerine göre bölgede sosyal güvenlik kapsamındaki aktif çalışanların bölge nüfusuna oranı %16. stihdamın sektörel dağılımına bakıldığında tarım sektörünün ağırlıkta olduğu görülmektedir.6 ile en yüksek değere sahiptir. 25 – 26 Ekim 2011 (Detaylı bilgi için bakınız: http://www. Malatya 41. 26 bölgeye ayrılan Türkiye’de TRB1 Bölgesi. TRB1 Bölgesi. 49 . Bingöl ve Tunceli illerini kapsamaktadır. Birimin web sayfasında yer alan veri tabanından projelere ilişkin bilgilere ulaşmak mümkündür. 2000 yılı verilerine göre imalat sanayi gelişmişlik sıralamasında ve sosyoekonomik gelişmişlik sıralamasında 26 bölge arasında 20’nci sırada yer almaktadır. TRB1 Bölgesi’nde imalat sanayi gelişmişlik sıralamasında en gelişmiş il Malatya iken. Eğitim seviyesine göre işsizlik oranları incelendiğinde lise altı eğitimli grupta işsizliğin daha yüksek olduğu görülmektedir. Ayrıca Malatya. Aktif çalışan sayısının il nüfusuna oranı bakımından Bingöl bölgede %9. en geride olan il ise Tunceli’dir. Bununla beraber.tr). Bölgenin ihracat rakamlarında Malatya ilinin kuru kayısı ihracatı ile belirleyici rol üstlendiği de ayrıca gözlemlenmektedir. az gelişmiş bir bölgedir.tkdk. mal. Elazığ.8’lik genel işsizlik oranı ile 26 bölge arasında 5. olarakbölgede ilk sırada yer alırken.7. 2003). sözleşme imzalama.6 işsizlik oranı ile Tunceli birinci sırada yer alırken bunu sırasıyla Elazığ.gov. Tunceli 52.1 olup bölge oranı genel oranının altındadır. sıradadır.TRB1 Bölgesi ve Bu Bölgede Mali Destek Alan AB HibeProjeleri Uyum sürecinde Bölge esasına göre bir sınıflandırılma yapılmıştır veTR-B1 Bölgesi olarak adlandırılan bölge. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Türkiye toplam istihdamının % 2’sini karşılamıştır. ve Bingöl ise 76. Anlaşılacağı üzere TRB1 bölgesi ekonomik ve sosyal olarak Türkiye ortalamasının gerisinde olan. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı’na bağlı olarak faaliyet gösteren Merkezi Finans ve hale Birimi. 81 il içerisinde en çok ihracat yapan ilk 20 il arasında yer almaktadır.

11 1.736.946.402.07 10 Tunceli Esnaf ve Sanatkarlar Odası 58.62 Ana Fatma Kadın Derneği 62.998.515. illerin aldıkları hibelere göre sıralaması gibi değerleri veren tablolar hazırlanarak sunulmuştur.2. yürütücü kurum ve kuruluşlar verilmiştir.998.2’de bu hibe projelerine ait bilgiler verilmiştir.81 2.202.294.595.06 242.12 8 Ovacık Köylere Hizmet Götürme Birliği 777. Elazığ’da kabul edilen projelerin toplam bütçesi 10.886.155.40 46.40 7.080. Çakınberk.tr (Erişim Tarihi:Temmuz 2011) adresindeki kabul edilen hibe projeleri listesinden uyarlanmıştır.937.643.128.431.535.726.210.95 761.790.79 18.72 MALATYA 51 1. 53 adet proje ile Elazığ en fazla proje kabul edilen il iken ve toplam 18 adet proje ile Tunceli en az proje kabul edilen il olmuştur. Tunceli ilinde kabul edilen projeler aşağıda sunulmuştur 1.104. ilgili veritabanından alınan bilgiler.1.50 19. Zabun TRB1 Bölgesi’nde 2002-2010 yılları arasında sözleşmeye bağlanan tüm hibe programlarına ait bilgiler Tablo.596.83 11 Elazığ Kültür ve Tanıtma Vakfı Elazığ Şubesi 83.410.51 24.81 Avro iken en düşük il olan Tunceli’de kabul edilen projelerin toplam bütçesi ise sadece 3.19 139.’de adı geçen dört ilde AB hibe programından hibe almaya hak kazanan projelerin dağılımını görmek mümkündür.695.Tablo.74 8. Tablo.685.998.30 12 Toplam Hibe Tutarı “AKKM” 2.170.527.77 0 2 1 TUNCEL H BE TUTARI (€) 631.A.975. TRB1 Bölgesi’nde AB hibe programından hibe almaya hak kazanan projelerin dağılımı SÖZLEŞME YÜZDES H BE YÜZDES ADED TUTARI(€) ELAZIĞ 54 1.40 0 1 Ulaşılabilir Yaşam Derneği 46. Elazığ ve Bingöl illerine ait verilere (www.gov.gov.811.660.85 2.224.62 3.19 3.78 24.734.1’de adı geçen bölgede AB hibe programı tarafından kabul edilen projeler ve bu projelerin hibe tutarları.13 150.915.418.020.mfib.89 27.673.532.811.915.982.39 89. toplam hibe miktarları.26 61.26 9 Tunceli Ticaret ve Sanayi Odası 16. Tablo 1.628.316.32 22.589.62 4 Tunceli Arı Yetiştiricileri Birliği 73.60 3 Pertek Köylere Hizmet Götürme Birliği 67.Bölgede en az proje gerçekleşen il ise Tunceli olup Temmuz 2011 itibariyle 18 projeye hibe desteği sağlanarak toplam 3. S. 50 .Tunceli linde mzalanan Hibe Sözleşmeleri L NDE.73 74.99 98.74 22.535. Görüldüğü üzere.874.47 2 Tunceli Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği 56. yüzdesi.685 Avro alınmıştır.84 2.806.87 22.71 91.080.25 6 Tunceli Esnaf ve Sanatkârlar Kredi ve Kefalet Kooperatifi 74.164.021.932.31 B NGÖL 41 1.07 L Kaynak: www.31 1.mfib.474.255.tr) adresinden ulaşılabilir. hem değerlendirme hem de karşılaştırma yapmaya olanak sağlayacak şekilde.85 10.83 7 Pertek Köylere Hizmet Götürme Birliği 447.77 Bu çalışmada sadece Tunceli ilindeki hibe projelerine ait veriler sunulmuş olup Malatya.02 TUNCEL 18 0.34 1 Hozat Belediyesi 198.30 78.57 62.11 Avro’dur. çalışmanın amaçları doğrultusunda özetlenmiş.47 260.23 5.672.949. Bu çalışmada.33 110. Buna göre. Tablo.93 5 Tunceli Arı Yetiştiricileri Birliği 68. MZALANAN H BE SÖZLEŞMELER AB KATKISI TR KATKISI NO FAYDALANICI (€) (€) Tunceli Belediyesi 481.209.210.685.34 587.1’deyer almaktadır.49 98.195. Tablo. her bir bileşenden hareketle illerde kabul edilen toplam proje sayısı.

arıtma tesisi.16 16. peynir.042. kanalizasyon.265. kayısı çekirdeği. Bu projelerin yanı sıra az sayıda da olsa tarım ve gıda sektöründe faaliyet gösteren özel işletmeler tarafından genellikle kayısı. Projelerin içeriği incelendiğinde genellikle su şebekesi.996.680.128. Bu projelerde sokakta çalışan çocukların çalışmasına son verilerek eğitim hayatlarına dönmeleri amaçlanmaktadır. gelir ve vergi miktarındaki artış gibi değişkenlere ait istatistikî verilere ulaşılamamıştır.061. Çevre Operasyonel Programı çerçevesinde fonlanan bu projeler ile bölgenin çevre sorunları çözülmeye çalışılmıştır. Ayrıca STK’lar tarafından genç.739.061.90 112. Yukarıdaki bölümlerde verildiği üzere.19 270. Örneğin hibelerin ekonomiye katkılarını ortaya koyabilmek için örneğin yeni açılan işletme sayısı. Bu projelerde genellikle girişimcilik eğitimi verilerek bölgede kadın girişimciliği özendirilmeye çalışılmaktadır.814.41 110. meslek odalarının ve derneklerin hazırladıkları projeler fonlardan yararlanmıştır.661.382. Çalışmanın başlangıç aşamasında. istihdam edilen çalışan sayısı. Kadın ve özürlülerin dışında yine toplumun sorunlu kesimlerinden biri olan çocuk işçilere yönelik projeler de mevcuttur.357.525.50 47.661.37 108.90 3.11 Tablo 2. 25 – 26 Ekim 2011 Toplam Hibe Tutarı “STK 2005” Pertek Köylere Hizmet Götürme Birliği 1 Tunceli Üniversitesi 2 Toplam Hibe Tutarı “Kadın stihdamının Desteklenmesi” Pertek Köylere Hizmet Götürme Birliği 1 Toplam Hibe Tutarı “Genç stihdamının Desteklenmesi” Pertek Köylere Hizmet Götürme Birliği 1 Toplam Hibe Tutarı “Özellikle Kız Çocuklarının Okullaşmasının Arttırılması” Toplam Hibe Tutarı Kaynak: www. meslek odaları. AB’nin özellikle desteklediği toplumun ayrıcalıklı grupları olan kadınlar ve özürlülere karşı bir pozitif ayrımcılık sergilenerek kendi işlerini kurmalarını ve daha fazla istihdam edilmelerini sağlayacak projelere hibe yardımları yapılmıştır.23 870. Bölge’deki dört ilde kabul edilen projelerin büyük çoğunluğu belediye.996.90 131.772. bal gibi yerel gıda ürünlerinin marka başvurusu.05 94. pekmez.69 318.772.72 482.536. Daha az sayıda projenin Ulaştırma Operasyonel Programı çerçevesinde fonlanan ulaşım ve yol yapımı gibi sorunlara yönelik olduğu görülmektedir.814. kadın ve özürlü istihdamını desteklemek amacıyla görece az sayıda da olsa projeler üretilmiştir.042.7.06 110.06 131.856.685.17 139.gov. SONUÇ ve ÖNER LER Bu çalışmada bölgesel kalkınma faaliyetleri kapsamında AB fonları tarafından ülkemize verilen hibelerin üzerinde genel olarak durulduktan sonra bu fonlar TRB1 Bölgesi özelinde ayrıntılı olarak ele alınmıştır.599.36 16. 51 .’de de görüleceği üzere Tunceli’de özellikle belediyelerin.998.599. üniversite. nsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Operasyonel Programı altında yürütülen bu projelerin daha da yaygınlaşması ve daha fazla proje üretilmesi sosyal açıdan oldukça önemlidir. Bu projeler ile bölgenin özellikle yerel sorunlarına çözüm bulmak ya da çözüme katkıda bulunmak amacıyla geliştirilen projelerdir.74 0 24. kalite standardizasyonun sağlanması gibi konularda projeler geliştirilmiştir.802.17 164. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.67 3.327.16 19.mfib.86 410.420.86 72. dere ıslahı gibi daha çok alt yapı çalışmalarını kapsadığı görülmektedir.tr (Erişim Tarihi: Temmuz 2011) 108. l genelinde zaten gelişmemiş olan özel sektör işletmeleri ne yazık ki bu fonlardan hiç faydalanamamışlardır. TRB1 Bölgesi AB hibe fonlarından batı illerine nazaran yeterli ölçüde yararlanamamıştır.90 94. Görüşülen kişi ve kurumlardan yeterli ve sağlıklı bilgiler elde edilemediğinden ötürü çalışma sadece bu bölgede projeleri kabul edilerek hibe kullanan kişi ve kurumları ve aldıkları hibe miktarları verilmiş ekonomik katkıları incelenememiştir.23 19.67 112. vakıf ve dernek gibi sivil toplum kuruluşlarının hazırladığı projelerdir. bu fonların bölgede sağladığı ekonomik ve sosyo-kültürel katkılarının da incelenmesi ve Tunceli ili özelinde kullanılan hibelerin ilin kalkınmasına olan etkilerini araştırmak amaçlanmış olmasına rağmen bu konuda sağlıklı bilgi ve veriye ulaşılamadığından vazgeçilmiştir.

Görece az gelişmiş yörelerde uygulanan programlara gelen başvuruların beklentilerin çok üstünde gerçekleşmesi. International Journal of Economic and Administrative Studies. Kalkınma Bakanlığı. Çağdaş Yerel Yönetimler. Toplumda bu kapasite artıkça diğer kurum ve kuruluşlarda hibe fonlarından yararlanmak amacıyla daha fazla sayıda proje üretmeye başlayacaktır.. Çakınberk.A. kadın ve çocukların sorunlarını çözmek ve istihdam düzeylerini artırmak maksadıyla projeler geliştirmişlerdir. Bu süreçte rol oynayan BKA’ların kuruluş-organizasyon ve tanıtım aşamalarında olmaları. Bu çalışma sürecinde resmi kurum ve kuruluşlarda bir koordinasyon ve uzmanlaşmış eleman eksikliğinin olduğu gözlenmiştir... http://www.tr/bgyu/abbp/abbp. Kamu Yönetimi Dünyası Dergisi. (2011). (2003). daha verimli ve hızlı kalkınma süreci yaşanacaktır. Bölgesel kalkınmayı ateşlemesi ve yerel sorunların yerel aktörler tarafından dile getirilmeye başlanmasıyla kaynak israfını da önlenerek. KAYNAKÇA: Apan A. yereldeki aktörlere kendi ihtiyaçlarına yönelik proje hazırlama ve uygulama fırsatı tanımakta olup.tr (Erişim Tarihi:Temmuz 2011).mfib. Elbette BKA’lar daha işlevsel hale geldiğinde bu sorunlar çözülecek olmasına rağmen hibe fonlar ile ilgili uygulamaların DPT. iletişim ve koordinasyon eksikliği ortaya çıkarmaktadır. Hasanoğlu M. ve bu alanda az sayıda uzmana sahip olmaları gibi nedenler sürecin başarısını olumsuz etkileyebilir.. Avrupa Birliği le Bütünleşme Sürecinde Türkiye’de Bölgesel Kalkınma Ajansları. 60.dpt. 2010. Bölgesel Kalkınma Ajansları. Sadece kamu kurum ve kuruluşları değil aynı zamanda STK’ların da bu hibe projelerinden haberdar oldukları.81-103. Demirci A. ve Aliyev Z.16-20. Bu nedenle özellikle uzmanlaşmış işgücünün artırılması ve daha geniş kitlelere AB fonları ve Hibe projeleri hakkında eğitimler verilerek.. bu anlamda toplumsal bilincin daha da geliştirilmesi önemlidir.17-42. Bu problemlerin ortadan kaldırılmasına yönelik yapılandırma çalışmalarının yapılması uygun olacaktır. 4(15). Ankara. Kosgep gibi çok sayıda kamu kurumunun yetki alanı içinde olması bir karışıklığa yol açarak. Teklif çağrıları ve başvuru döneminde yapılan yoğun eğitim faaliyetleriyle kamu çalışanları.html (Erişim Tarihi:Temmuz 2011). uygulama ve izleme konularında önemli bir kapasite oluşturulmuştur. BKA’lar. yereldeki katılım düzeyinin ve kapasitenin artırılmasına katkı sağlamaktadır. ulaşım ve çevre sorunlarını çözmek amacıyla belediyeler ve birlikler tarafından Ulaştırma ve Çevre Operasyonel Programı kapsamında projelerin ağırlıkta olduğunu görmek mümkündür. (2002). S.13(4). (2009). “Bölge Kavramı ve Bölgesel Kalkınma Ajansları”. Merkezi Finans ve hale Birimi. Türkiye statistik Kurumu Yayınları.19-39. Zabun Kısacası bölgede geliştirilen projelere genel olarak bakıldığında özellikle alt yapı. 3958. Avrupa Birliği Bakanlığı.( 2011). statistik Göstergeler 1923-2009. Sayıştay Dergisi. Türkiye’de Bölge Yönetimi Arayışları.gov. Kargı N. bilgilendirme ve eğitim faaliyetlerinin başarısının bir göstergesi olarak kabul edilebilir. bu anlamda toplumun büyük kesiminde bir bilincin geliştiği gözlemlenebilir. özel sektör kuruluşları ve STK’ları kapsayan çok geniş bir kitleye ulaşılarak proje hazırlama eğitimleri verilmiştir. Hibe programları. (2006). 35(4).gov. Amme daresi Dergisi. Bölgesel Gelişme. Daha sona IPA3 bileşeni çerçevesinde bölgesel sorunları çözmek amacıyla yerel aktörler tarafından geliştirilen özellikle tarım ve gıda işletmeleri tarafından geliştirilmiş daha az sayıda proje olduğu görülmektedir. Bulut Y. (2004). Bölgesel Kalkınma Yaklaşımlarındaki Gelişmeler ve AB Perspektifi Altında Türkiye’nin Bölgesel Politika Analizi. www. Yayın No:3493. STK’lar da alanları dâhilinde özürlü. Başka bir ifade ile bölgede proje hazırlama. 1(3). 52 .

. Ankara.tr/bolgesel.378. 2007). sgk. Bölgesel Kalkınma ve Hibe Programları. 363. (Erişim Tarihi: Temmuz 2011) TRB1 2010-2013 Bölge Planı.portal (Erişim Tarihi: Temmuz 2011) TU K (2007). Bölgesel Göstergeler TRB1 Malatya.7. (Erişim Mayıs 2010) Şen A. http://www. 2010 yılı Mart Ayı Sigortalı statistikleri.php?p=5. 3.tr/bgyu/seg/duzey12003.html (Erişim Tarihi: Temmuz 2011). http://www.tr/index.tr.gov. Mersin. Bölgesel statistikler. Tutar F.do (Erişim: Mayıs.gov. Elazığ. 2003. ve Demiral M. Fırat Kalkınma Ajansı.. http://www. 53 .tuik. 2011.abgs. http://www. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi BF Dergisi. Tr-AB Mali şbirliği. 65-83. Bölgesel Kalkınma ve Yönetişim Sempozyumu. TU K (2010). Yerel Ekonomilerin Yerel Aktörleri: Bölgesel Kalkınma Ajansları. Sosyal Güvenlik Kurumu (2010).gov.gov. 2008. (2007).gov.tr/BolgeselIstatistik/ menuAction. Bingöl.kalkinma. http://www. 25 – 26 Ekim 2011 Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması. Tunceli 2009. 2(1). 2010.dpt. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.

A. S. Zabun 54 . Çakınberk.

Örneğin. yıllık cirosu 400 milyar TL’nin altında olan işletmeler KOB olarak kabul edilmektedir. Benchmarking GRŞ Bu çalışmanın amacı Amerikan ve Japon KOB Destek Modellerini incelemek ve Avrupa Birliği (AB) ve Türkiye’de uygulanan KOB Destek uygulamalarını kıyaslama (benchmarking) yöntemi ile geliştirmektir. KOB ’lerin 250’den az çalışanı olan ve yıllık cirosu 40 milyon Euro’yu aşmayan işletmeler olarak tanımlamaktadır (Çalıkoğlu.7. Ülkemizde 19 kurum KOB ’lere yönelik hizmetlerde bulunmaktadır. Amerikan ve Japon Modeli. L TERATÜR Avrupa Birliği. 25 – 26 Ekim 2011 AVRUPA B RL Ğ ve TÜRK YE’DE KOB DESTEKLER : ABD ve JAPONYA KOB DESTEK PLANI LE KIYASLAMA Gürhan UYSAL Ondokuz Mayıs Üniversitesi Melike MENGÜ Ondokuz Mayıs Üniversitesi. Örneğin. 51-150 işçi çalıştıran imalat işletmelerini orta büyüklükte ve 150’den fazla personeli olan işletmeyi büyük işletme olarak tanımlamaktadır (Çalıkoğlu. Amerikan ve Japon örneklerini inceleyerek geliştirmektir. Ülkemiz için de bu yapı uygulanabilir ve yeni destek modeli önerisi bu örnekler incelenerek geliştirilebilir. Bu dağınıklık ve karmaşa Amerikan ve Japon modeli incelenerek geliştirilebilir. AB ve Türkiye’de hangi kurum hangi desteği vermektedir? KOB ’ler bu kurum ve destekleri hakkında bilgi sahibi midir? Kurumlar arasında yetki karmaşası var mıdır? Bu sorulara verilecek yanıtlar ayrı bir araştırmanın konusudur. 2002). [Metni yazın] 55 . 1-50 işçi çalıştıran imalat işletmelerini küçük işletme. Bu çalışma KOSGEB’in KOB ölçeğini esas almaktadır. Anahtar Kelimeler: KOB Destekleri. 1. 2002). AB ve Türkiye’de KOB Destekleri kurumlar arasında dağılmıştır. Türkiye’de ise kurumlar arasında farklı tanımlar gözlenmekte ise de. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. KOSGEB. AB’de 22 farklı kurum ve fon KOB ’leri desteklemektedir. 200’den az çalışanı olan. ÖZET Bu çalışmanın amacı AB ve Türkiye’de uygulanan KOB Destek Modelini. ABD ve Japonya’da KOB Destekleri bilgi desteği ve finans desteği olarak ikiye bölünmüş ve bu destekleri veren kurumlar olarak belirginleştirilmiştir. AB ve Türkiye KOB Destek Modeli.

AB ve Türkiye’de uygulanan destek modeli Amerikan ve Japon örnekleri incelenerek geliştirilebilir. Ayrıca.8’ini ve istihdamın %76. ayrıntılı olarak tanıtılacaktır. KOSGEB. Bu destekleri TOSYÖV. a. kuruluş ve mali fonlar danışmanlık. KOB Destekleri bilgi ve finans desteği olarak ikiye bölünmüş ve bu desteği sağlayan kuruluşlar olarak bir örgütlenme yapılmıştır. toplam işletmelerin %94. Bilgi Destekleri Bilgi Destekleri • şletme kurma ve yatırım rehberliği • Teknoloji yönetimi: Teknoloji araştırma ve geliştirme • Ürün yönetimi • hracat geliştirme. Bir işletmenin başka bir işletmedeki başarılı bir uygulamayı örnek alması ve kendi performansını geliştirmesidir. 2002).7’sini KOB ’ler oluşturmaktadır (Aykaç ve diğerleri. KOB ’lere yönelik bir Yönetim Geliştirme eğitimi bu zafiyeti giderebilir. . 2010). muhasebe. leride TOSYÖV ve KOB A. insan kaynakları yönetimi. finans. Buna göre. Girişimciliğin desteklenmesi bakımından mikro ölçekli işletmeler önem kazanmaktadır. imalat sanayi işletmelerinin %99. BENCHMARK NG UYGULAMASI: ÖRNEK ALMA AB ve Türkiye’de KOB Destekleri farklı kurumlar tarafından değişik şekillerde verilmektedir. 3. AB içinde 22 farklı kurum. Örneğin. finans. Vakıfbank. KÜGEM ve TEKMER de bu hizmetlerin sağlanmasında katkıda bulunmaktadır. Halk Bankası ve KOB A. Halk Bankası. Japonya’da da benzer bir uygulama vardır.5’inin küçük ölçekli olduğu ve bu işletmelerin sanayideki toplam istihdamın %59. AB’de de durum farklı değildir. Mengü Ülkemizde. istihdam ve ihracata katkısı kabul edilen KOB ’lerin. Kıyaslama.’nin sağlaması öngörülmektedir. KOB A. Örneğin. Amerika ve Japonya’da ise KOB Destekleri spesifik amaçlar etrafında gruplanmıştır. 2008). satın alma. Buna göre. M. 2. gibi 19 kuruluş KOB ’lere yönelik destek hizmeti vermektedir. yeni pazarlar bulma • Finans (nakit akışı: borç – alacak yönetimi) • Ar – Ge: Yeni ürün geliştirme • Yönetim geliştirme (Üretim. KOB ’lerin ihracattaki payı ise 2006-2009 döneminde %20 civarındadır (Taş.88’ini karşıladığı görülmektedir (Oktay ve diğerleri. pazarlama. örnek alma yöntemidir. 2009). Uysal. ihracat yönetimi. fizibilite finansmanı gibi destek ve hizmetleri KOB ’lere sunmaktadır. METOD Bu çalışmada kıyaslama metodu benimsenmektedir.Ş. Bu nedenle. Ar – Ge eğitimleri) • Kalite geliştirme • Pazar Araştırma ve ihracatı geliştirme desteği ş geliştirme 56 lgili Kuruluş • TOSYÖV • KOB A. satın alma gibi yönetim konularında zafiyet yaşamaktadır (Karagöz.6’dır. Amerika’da KOB Destekleri bilgi desteği ve finans desteği olarak ikiye bölünmüş ve bu desteği sağlayan kurumlar belirlenmiştir. Ayrıca.Ş. Almanya’da 17 kuruluş 17 ayrı konuda destek vermektedir. Bu nedenle. muhasebe.Ş. pazarlama. Milli Prodüktivite Merkezi.94’ünü mikro ölçekli işletmeler oluşturmaktadır. KOB ’lerin ölçek dağılımı incelendiğinde.Ş.G. KOB ’lere yönelik destekler değişik kurumlar arasında dağılmış durumdadır. KOB ’ler üretim. katma değer yükünü artırmada KOB ’lere verilendestekler önem kazanmaktadır. Buna göre önerilen yeni destekler ve ilgili kuruluşlar aşağıdaki tabloda sıralanmıştır. toplam işletmelerin %99. Amerika ve Japon örnekleri incelenerek bilgi destekleri ve finans desteği olarak yeniden dizayn edilecektir. malat sanayi KOB ’lerinin katma değer yükü ise %28. ülkemizdeki KOB Destekleri.

KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.Ş. 1989 yılında Ankara’da kurulmuştur. Mevcut KOB Destekleri ve Kurumlar Kurumlar • • • • • • • • • • • KOSGEB Halk Bankası Vakıfbank KOB A.7.a. e-ticaret ve işletmeler arası işbirliği desteği Teknoloji araştırma ve geliştirme desteği Finansman destek hizmetleri Girişimciliği geliştirme hizmetleri Pazar araştırma ve ihracatı geliştirme hizmetleri Bölgesel kalkınma hizmetleri Laboratuar hizmetleri Danışmanlık hizmetleri Kalite geliştirme hizmetleri Eğitim Uluslar arası gözetim hizmetleri Bilgisayar yazılım kredisi Ürün geliştirme kredisi Sektörsel büyüme kredisi Sektöre yönelik krediler Kredi teminat ve garanti desteği 4. KOB ’lerin ve girişimcilerimizin sorunlarına çözüm arayan KOB Arama konferansları düzenlemektedir. TOSYÖV VE KOB A. KOB şletmeleri ve Yöneticileri Vakfı anlamına gelmektedir. 25 – 26 Ekim 2011 b. TANITIMI 4. TOSYÖV TOSYÖV. TOSYÖV. c. [Metni yazın] 57 . Kredi Garanti Fonu Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Maliye Bakanlığı Milli Prodüktivite Merkezi TOBB Esnaf ve Sanatkârlar Kooperatifleri TOSYÖV • • • • • • • • • • • • • • • • Destekler Bilgilendirme. Bugün 22 ilimizde faaliyet göstermektedir.Ş. Finans Desteği Finans Desteği • • • • • • şletme kurma risk kredisi (risk sermayesi) Ürün geliştirme finans desteği Teknoloji satın alma finans desteği Kalite geliştirme ve belgelendirme desteği Doğal afet ve iflas sigorta yardım fonu Teknoloji ve ürün geliştirme desteği • • • lgili Kuruluş Vakıfbank Halk Bankası KOB A.Ş. KOB kavramını ilk kez ekonomi literatürüne kazandıran bir sivil toplum kuruluşudur.

gibi 19 kuruluş KOB ’lere farklı destek hizmetleri sunmaktadır. bu çalışmanın amacı Amerikan ve Japon KOB Destek 58 . KOB destekleri farklı kurumlar arasında dağılmış durumdadır.. KOB A. KOB -AR’ın sağladığı danışmanlık hizmetleri şunlardır: • hracat yönlendirme danışmanlığı. çalışma sisteminde KOB ’ler öncelikle KOB A. Amerika ve Japonya’da ise KOB Destekleri spesifik amaçlar etrafında gruplanmışlardır.Ş.G. Bu nedenle. risk sermayesi sektöründe faaliyet göstermektedir ve 1999 yılında KOB ’lerin finans ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla TOBB. işletmelerin sorunlarına çözüm önerileri. olması gereken sanayi politikaları ile ilgili hazırladıklarını KOB ’lere sunmaktadır. çözüm önerileri. AB’de de durum farklı değildir. TEKMER. KOB A. SONUÇ Bu çalışmanın önermelerine göre..’ye ek olarak.Ş. Bu nedenle.Ş. Örneğin. Japonya’da da benzer bir uygulama vardır. “bilgi ve finans desteğini” KOB ’lere verebilecek bilgi birikimi ve tecrübeye sahiptir. kuruluş ve fon küçük firmalara danışmanlık. Uysal. KOB A. aktif danışman kadrosu ile bu arama konferanslarına katkıda bulunmaktadır. • TOSYÖV konferans. AB ve Türkiye’de KOB Destekleri farklı kurumlar tarafından farklı biçimlerde verilmektedir. • Kredi Garanti Fonu hizmetlerinden faydalanma. Milli Prodüktivite Merkezi. Vakıfbank ve Halkbank da bilgi ve finans desteğini sağlayabilecek diğer kurumlardır. KOB A.Ş.’ye başvururlar. ayrıca. Türkiye Halk Bankası. M. Böylece KOB ’ler düşük faizli finansman kredisine sahip olurlar. bilgilendirme ve eğitim gibi diğer hizmet ve destekleri KOB ’lere sunmaktadır... Halk Bankası. AB ve Türkiye’de ise desteklerin farklı kurumlar arasında dağılması.b. seminer ve yemeklere katılım. başvuru yapan KOB ’ye %49 ortak olur. 4.Ş. TOSYÖV ve KOB A. KOB problemleri. Örneğin. hem finans desteğini ve hem de bilgi desteğini KOB ’lere sağlayabilir. bu çalışmada bilgi desteğinin TOSYÖV. KOB A.Ş. ve finans desteğinin KOB A. TESK ve 16 Sanayi ve Ticaret Odasının işbirliği ile kurulmuştur. girişimciliği teşvik etmek.Ş. bilgi desteğini de verebilir. • Joint Venture danışmanlığı. KOSGEB. panel. Sahip olduğu bu uzman danışman kadrosu ve bilgi birikimi ile KOB -AR. Buna göre. tarafından verilmesi öngörülmektedir.Ş. fon ve yardım alma danışmanlığı. • Uluslar arası kredi.Ş. KÜGEM (Küçük şletmeleri Geliştirme Merkezi). Amerika’da destekler bilgi desteği ve finansman desteği olarak ikiye bölünmüş ve bu desteği sağlayan kuruluşlar belirlenmiştir. KOB desteklerinin etkinliğini azaltabilmektedir. KOB A.Ş. AB ve Türkiye’de uygulanan model Amerikan ve Japon örnekleri incelenerek geliştirilmelidir. Almanya’da 17 kuruluş 17 ayrı konuda destek vermektedir. Türkiye’de KOSGEB. KOB A. Başvurunun uygun bulunması durumunda KOB A. AB bünyesinde 22 tane kurum. KOB A. fizibilite analizlerinin finansmanı gibi farklı teşvik ve destekleri KOB ’lere sağlamaktadır. • TOSYÖV yayınlarından faydalanma.Ş.Ş. • Teknoloji transferi ve yatırım danışmanlığı. Bu nedenle. Mengü KOB -AR (TOSYÖV KOB Araştırma Merkezi). Destekler bilgi desteği ve finansman desteği olarak bölünmüş fakat alt başlıklar Amerikan uygulamasından farklıdır ve yine bu desteği sağlayan kuruluşlar olarak bir örgütlenme vardır. AB ve Türkiye’de KOB Destekleri bilgi ve finans desteği olarak örgütlenmeli ve bunları sağlayan kuruluşlar belirlenmelidir.

risk sermayesi.7. makine ve araç temini yönünde finansal destek yardımları Kadın ve genç girişimciler ile sakatlar ve eski mahkumlara uygun koşullarda kredi açılması Kapasitelerini artırmak isteyen KOB ’lere dış kaynak temini hracatın teşviki Doğal afet ve iflaslarda yardım Yeni ürün ve süreç geliştirme ile kaliteye yönelik yatırım ve belgelendirmelerin finansmanı - Amerikan Kredi Kurumu Küçük şletmecilik Yatırım Şirketleri Ulusal ve yerel Küçük şletmeler Finansman Şirketleri ABD Küçük şletmeler ve Girişimcilik Kurumu Ulusal ve Yerel Kooperatifler Küçük şletme Federasyonları Uluslar arası Küçük şletmecilik Kongresi ABD hracatı Geliştirme ve Yardım Merkezi *Kaynak: Prof. Finans Destekleri Kuruluşlar ABD Küçük şletmeler ve Girişimcilik Kurumu Küçük ve Orta Ölçekli şletmeler Girişimcilik Enstitüsü Küçük şletme Yönetimi. şletmecilik Enstitüsü. sakatlar ve eski mahkumların kendi işletmelerini kurmaları yönünde eğitilmeleri Bilgi işlem teknolojilerinin kullanımı ve internet işletmeciliği Alacak ve borç yönetimi Bütçeleme ve finansman Franchising. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.Tahir Akgemci. Uluslar arası ticaret ve işbirliği olanakları Pazar genişletme ve ihracat Ar-Ge. ürün ve süreç geliştirme. gençler.” KOSGEB Raporu. [Metni yazın] 59 . ABD’de KOB ’lere Sağlanan Destekler* Bilgi Destekleri şletme kurma ve geliştirme eğitimi Kadınlar. arazi. a. 25 – 26 Ekim 2011 modellerini incelemek ve Avrupa Birliği ve Türkiye’de uygulanan KOB Desteklerini kıyaslama (bencmarking) yöntemi ile geliştirmektir. “KOB ’lerin Temel Sorunları ve Sağlanan Destekler. (2001).Dr. Küçük şletmeciliği Bilgilendirme ve Geliştirme Merkezleri Bilimsel Teknoloji Danışma Merkezi Ulusal Finans ve Muhasebe Büroları Ulusal Kadın şletmecilik Konseyi Elektronik Ticaret Yardım Merkezi KOB Hukuk Bürosu Kuruluşlar - - - - - Ulusal ve yerel fonların kullanımı Ulusal ve yerel KOB ’lerin bina.

13. (2005) “AB’ye Giriş Sürecinde Küçük Ve Orta Büyüklükteki şletmelerde (KOB ). 333-352. (2007). Çağıran. Sayı. M. M. Yayın No: 2008-24. Çatal. Akgemci. Aykaç. Destekleyici Kurumsal Çevreleri ve Avrupa Birliği’ne Uyum sürecinde yeniden Yapılandırılmaları”. T. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi.” Haziran.G. H. Ürün ve Süreç geliştirme Ortak hammadde satın alınması Ortak pazarlama olanaklarının geliştirilmesi Kuruluşlar Kredi Birlik ve Kooperatifleri Küçük şletmeler Finansman Şirketi Küçük şletmeler Yatırım Şirketi Ulusal Finansman Şirketi Özel veya Kamu Finansman Kuruluşları Ulusal ve Yerel Bankalar Kuruluşlar Sanayi ve Ticaret Odaları Küçük ve Orta Ölçekli şletmeler Dayanışma Kurumu Küçük şletmeler Teşvik Kurumu Bilimsel Teknoloji Danışma Merkezi Ulusal Kooperatifler Küçük şletme Federasyonları Küçük şletmeler Denetim Uzmanları Birliği * Kaynak: Prof. Uysal.. Mengü b. 10. KOSGEB Raporu. Parlak.69-90. Kendirli. Z. . Balıkesir Üniversitesi Bandırma BF-Yönetim ve Finans Üniversitesi Bialystock Polonya –Bandırma Ticaret Odası. Bandırma . “Bölgesel Kalkınmada Küçük Ve Orta Boy Işletmelerin (KOB ) Rolü”. ss. (2001). (2009) “Küreselleşme Sürecinde RekabeT Gücünün Arttırılması ve Türkiye’de KOB ’ler”. Yönetim Bilinci ve Finansal Politikalara Etkileri.. Japonya’da KOB ’lere Sağlanan Destekler* Finans Desteği Dış kaynak temini Kefalet kredi Sigorta işleri ve Diğer mali sorunlar için kaynak aktarımı Şirketleşen KOB ’lerden indirimli kurumlar vergisi alınması Ortak girişim programlarında yer alan KOB ’lere tercihli vergi ve finansman tedbirlerinden yararlanma olanağı tanınması Bilgi Destekleri Yönetim Danışmanlığı Finans Yönetimi Teknik bilgi aktarımı Ar-Ge. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. B. S. (2005). “KOB ’lerin Ekonomik ve Sosyal Yapı çindeki Yerleri. “KOB ’lerin Temel Sorunları ve Sağlanan Destekler.” KOSGEB Raporu.Tahir Akgemci. F.2... Çağlar. “KOB ’lerin Temel Sorunları ve Sağlanan Destekler. KAYNAKÇA Akdeniz.Avrupa Birliğine Giriş sürecinde KOB ’ler:Türkiye ve Benzer Ülke Deneyimleri Sempozyumu. 19-22 Mayıs 2005.Dr. ve Özdemir. (2001). 60 . Çorum KOB ’lerine Yönelik Bir Araştırma”. M. M. S.

1990. (2008) “KOB ’lerin Temel Sorunları. Fırsatlar ve Çözüm Önerileri Sempozyumu.” Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. s. Erkan.C. A. R. http://www. Ocak. Taş. Ankara: TOBB Yorum.” Oktay. Cilt: 16. (2002) “Türkiye’de KOB ’lerin Finansman Sorunu ve Çözüm Önerileri”. M. Kızılay. (2005) “Küresel Rekabet Ortamında Küçük ve Orta Büyüklükteki şletmelerin Ulusal Sosyo-Ekonomik Sisteme Katkıları Açısından Değerlendirilmesi”. s.B. Y. (2002).F Yıllığı No:7. Tanıtıcı Broşür. şletme Bölümü Yüksek Lisans Tezi. 21. 25 – 26 Ekim 2011 Çolakoğlu. M. (2006) “KOB ’ler: Sosyo-Ekonomik Bir Perspektif. 03-04. (1990) “KOB ’lerde Finansman Sorunları ve Dış Kaynaklı Krediler”. 165-180. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü şletme Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi. Gafuroğlu. s. Adana. 85-94. Müftüoğlu.7. Özellikleri Ve Geleceği.tr [Metni yazın] 61 . T. KOB Rehberi.H. S. (2010) “Global Mali Krizin KOB ’lerin Finansal Yapilari Üzerine Etkileri: Izmir Ili Tekstil Sektöründe Bir Araştırma” Süleyman Demirel Üniversitesi.C. TOSYÖV.com. Sayı 13. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi.kobias. M.Ekonomik Etkileri” Bütçe Dünyası Dergisi. E. H. Bu Alanda Sağlanan Destekler ve Çözüm Önerileri” Yerel Siyaset Dergisi. Karagöz. . Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti:Doğu Akdeniz Üniversitesi. H. Ş. Sayı 33. (2007) “Ekonomik Krizlerin Küçük Ve Orta Ölçekli Işletmeler Üzerindeki Etkilerini Belirlemeye Yönelik Bir Araştirma” T. (????) “Küçük Ve Orta Ölçekli Işletmelerin Önemi. Sayı: 2 Sayfa: 269-289. Afyon . (2010) “Türkiye’de KOB ’lerin Sosyo . Sayı 33. Mesleki Uygulama Bitirme Ödevi.Yüzyılda KOB ’ler: Sorunlar. (2009) “Kobi’ler Ve Dış Ticarette Karşılaştıkları Temel Sorunlar” T. E ve Güney. Erdoğan. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. H. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dış Ticaret Programı.368-380. raz. lhan.

Uysal. Mengü 62 . M.G.

KOB ’lerin 250’den az çalışanı olan ve yıllık cirosu 40 milyon Euro’yu aşmayan işletmeler olarak tanımlamaktadır (Çalıkoğlu. KOSGEB. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. [Metni yazın] 55 . Benchmarking GRŞ Bu çalışmanın amacı Amerikan ve Japon KOB Destek Modellerini incelemek ve Avrupa Birliği (AB) ve Türkiye’de uygulanan KOB Destek uygulamalarını kıyaslama (benchmarking) yöntemi ile geliştirmektir. 2002). Amerikan ve Japon örneklerini inceleyerek geliştirmektir. Anahtar Kelimeler: KOB Destekleri. Ülkemiz için de bu yapı uygulanabilir ve yeni destek modeli önerisi bu örnekler incelenerek geliştirilebilir. 1-50 işçi çalıştıran imalat işletmelerini küçük işletme. Örneğin. Bu çalışma KOSGEB’in KOB ölçeğini esas almaktadır. L TERATÜR Avrupa Birliği. AB ve Türkiye’de KOB Destekleri kurumlar arasında dağılmıştır. Türkiye’de ise kurumlar arasında farklı tanımlar gözlenmekte ise de. 200’den az çalışanı olan. Bu dağınıklık ve karmaşa Amerikan ve Japon modeli incelenerek geliştirilebilir. AB’de 22 farklı kurum ve fon KOB ’leri desteklemektedir. AB ve Türkiye’de hangi kurum hangi desteği vermektedir? KOB ’ler bu kurum ve destekleri hakkında bilgi sahibi midir? Kurumlar arasında yetki karmaşası var mıdır? Bu sorulara verilecek yanıtlar ayrı bir araştırmanın konusudur. 1. 25 – 26 Ekim 2011 AVRUPA B RL Ğ ve TÜRK YE’DE KOB DESTEKLER : ABD ve JAPONYA KOB DESTEK PLANI LE KIYASLAMA Gürhan UYSAL Ondokuz Mayıs Üniversitesi Melike MENGÜ Ondokuz Mayıs Üniversitesi. Ülkemizde 19 kurum KOB ’lere yönelik hizmetlerde bulunmaktadır. Amerikan ve Japon Modeli. ÖZET Bu çalışmanın amacı AB ve Türkiye’de uygulanan KOB Destek Modelini. 2002). 51-150 işçi çalıştıran imalat işletmelerini orta büyüklükte ve 150’den fazla personeli olan işletmeyi büyük işletme olarak tanımlamaktadır (Çalıkoğlu.7. Örneğin. ABD ve Japonya’da KOB Destekleri bilgi desteği ve finans desteği olarak ikiye bölünmüş ve bu destekleri veren kurumlar olarak belirginleştirilmiştir. AB ve Türkiye KOB Destek Modeli. yıllık cirosu 400 milyar TL’nin altında olan işletmeler KOB olarak kabul edilmektedir.

muhasebe.Ş. KOB Destekleri bilgi ve finans desteği olarak ikiye bölünmüş ve bu desteği sağlayan kuruluşlar olarak bir örgütlenme yapılmıştır.Ş. Almanya’da 17 kuruluş 17 ayrı konuda destek vermektedir. insan kaynakları yönetimi. toplam işletmelerin %99. Bu nedenle. toplam işletmelerin %94. imalat sanayi işletmelerinin %99. KOB ’lere yönelik destekler değişik kurumlar arasında dağılmış durumdadır. . Ar – Ge eğitimleri) • Kalite geliştirme • Pazar Araştırma ve ihracatı geliştirme desteği ş geliştirme 56 lgili Kuruluş • TOSYÖV • KOB A. AB ve Türkiye’de uygulanan destek modeli Amerikan ve Japon örnekleri incelenerek geliştirilebilir.8’ini ve istihdamın %76. Halk Bankası. Amerika’da KOB Destekleri bilgi desteği ve finans desteği olarak ikiye bölünmüş ve bu desteği sağlayan kurumlar belirlenmiştir.94’ünü mikro ölçekli işletmeler oluşturmaktadır. finans. 3. Buna göre önerilen yeni destekler ve ilgili kuruluşlar aşağıdaki tabloda sıralanmıştır. Ayrıca. ülkemizdeki KOB Destekleri. KOSGEB. istihdam ve ihracata katkısı kabul edilen KOB ’lerin. KOB ’ler üretim. Girişimciliğin desteklenmesi bakımından mikro ölçekli işletmeler önem kazanmaktadır. satın alma. leride TOSYÖV ve KOB A.’nin sağlaması öngörülmektedir. 2009). Vakıfbank. METOD Bu çalışmada kıyaslama metodu benimsenmektedir. Buna göre.5’inin küçük ölçekli olduğu ve bu işletmelerin sanayideki toplam istihdamın %59. KOB ’lerin ölçek dağılımı incelendiğinde. Kıyaslama. fizibilite finansmanı gibi destek ve hizmetleri KOB ’lere sunmaktadır.6’dır. Buna göre. 2002). pazarlama.88’ini karşıladığı görülmektedir (Oktay ve diğerleri. gibi 19 kuruluş KOB ’lere yönelik destek hizmeti vermektedir. muhasebe. KOB A. Bilgi Destekleri Bilgi Destekleri • şletme kurma ve yatırım rehberliği • Teknoloji yönetimi: Teknoloji araştırma ve geliştirme • Ürün yönetimi • hracat geliştirme. satın alma gibi yönetim konularında zafiyet yaşamaktadır (Karagöz. Milli Prodüktivite Merkezi. M. AB içinde 22 farklı kurum.7’sini KOB ’ler oluşturmaktadır (Aykaç ve diğerleri. Mengü Ülkemizde. Bir işletmenin başka bir işletmedeki başarılı bir uygulamayı örnek alması ve kendi performansını geliştirmesidir. Amerika ve Japon örnekleri incelenerek bilgi destekleri ve finans desteği olarak yeniden dizayn edilecektir. yeni pazarlar bulma • Finans (nakit akışı: borç – alacak yönetimi) • Ar – Ge: Yeni ürün geliştirme • Yönetim geliştirme (Üretim. pazarlama. BENCHMARK NG UYGULAMASI: ÖRNEK ALMA AB ve Türkiye’de KOB Destekleri farklı kurumlar tarafından değişik şekillerde verilmektedir. Bu nedenle. örnek alma yöntemidir. KOB ’lere yönelik bir Yönetim Geliştirme eğitimi bu zafiyeti giderebilir. 2010). 2. KÜGEM ve TEKMER de bu hizmetlerin sağlanmasında katkıda bulunmaktadır.Ş. Japonya’da da benzer bir uygulama vardır. malat sanayi KOB ’lerinin katma değer yükü ise %28. kuruluş ve mali fonlar danışmanlık. Örneğin. ihracat yönetimi. 2008). AB’de de durum farklı değildir. Uysal. Amerika ve Japonya’da ise KOB Destekleri spesifik amaçlar etrafında gruplanmıştır.G. Ayrıca. Halk Bankası ve KOB A. Bu destekleri TOSYÖV.Ş. katma değer yükünü artırmada KOB ’lere verilendestekler önem kazanmaktadır. ayrıntılı olarak tanıtılacaktır. finans. KOB ’lerin ihracattaki payı ise 2006-2009 döneminde %20 civarındadır (Taş. a. Örneğin.

e-ticaret ve işletmeler arası işbirliği desteği Teknoloji araştırma ve geliştirme desteği Finansman destek hizmetleri Girişimciliği geliştirme hizmetleri Pazar araştırma ve ihracatı geliştirme hizmetleri Bölgesel kalkınma hizmetleri Laboratuar hizmetleri Danışmanlık hizmetleri Kalite geliştirme hizmetleri Eğitim Uluslar arası gözetim hizmetleri Bilgisayar yazılım kredisi Ürün geliştirme kredisi Sektörsel büyüme kredisi Sektöre yönelik krediler Kredi teminat ve garanti desteği 4. TOSYÖV VE KOB A. c. KOB kavramını ilk kez ekonomi literatürüne kazandıran bir sivil toplum kuruluşudur. Mevcut KOB Destekleri ve Kurumlar Kurumlar • • • • • • • • • • • KOSGEB Halk Bankası Vakıfbank KOB A.Ş.a. TOSYÖV. TOSYÖV TOSYÖV. Bugün 22 ilimizde faaliyet göstermektedir. Kredi Garanti Fonu Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Maliye Bakanlığı Milli Prodüktivite Merkezi TOBB Esnaf ve Sanatkârlar Kooperatifleri TOSYÖV • • • • • • • • • • • • • • • • Destekler Bilgilendirme. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.Ş. TANITIMI 4. Finans Desteği Finans Desteği • • • • • • şletme kurma risk kredisi (risk sermayesi) Ürün geliştirme finans desteği Teknoloji satın alma finans desteği Kalite geliştirme ve belgelendirme desteği Doğal afet ve iflas sigorta yardım fonu Teknoloji ve ürün geliştirme desteği • • • lgili Kuruluş Vakıfbank Halk Bankası KOB A. 25 – 26 Ekim 2011 b. [Metni yazın] 57 . 1989 yılında Ankara’da kurulmuştur.Ş.7. KOB şletmeleri ve Yöneticileri Vakfı anlamına gelmektedir. KOB ’lerin ve girişimcilerimizin sorunlarına çözüm arayan KOB Arama konferansları düzenlemektedir.

KOB problemleri. fon ve yardım alma danışmanlığı.. Bu nedenle. KOB -AR’ın sağladığı danışmanlık hizmetleri şunlardır: • hracat yönlendirme danışmanlığı. başvuru yapan KOB ’ye %49 ortak olur. 4. • Uluslar arası kredi. AB ve Türkiye’de uygulanan model Amerikan ve Japon örnekleri incelenerek geliştirilmelidir. Türkiye Halk Bankası. kuruluş ve fon küçük firmalara danışmanlık. TESK ve 16 Sanayi ve Ticaret Odasının işbirliği ile kurulmuştur. • Teknoloji transferi ve yatırım danışmanlığı.Ş. TEKMER. M. KOB A. KOB A. Örneğin. KOB destekleri farklı kurumlar arasında dağılmış durumdadır. Japonya’da da benzer bir uygulama vardır.. Başvurunun uygun bulunması durumunda KOB A. olması gereken sanayi politikaları ile ilgili hazırladıklarını KOB ’lere sunmaktadır. aktif danışman kadrosu ile bu arama konferanslarına katkıda bulunmaktadır. seminer ve yemeklere katılım. bilgi desteğini de verebilir. “bilgi ve finans desteğini” KOB ’lere verebilecek bilgi birikimi ve tecrübeye sahiptir. bu çalışmada bilgi desteğinin TOSYÖV. KOB A. Sahip olduğu bu uzman danışman kadrosu ve bilgi birikimi ile KOB -AR. KOB A. tarafından verilmesi öngörülmektedir. AB bünyesinde 22 tane kurum. Bu nedenle.Ş.’ye ek olarak. Türkiye’de KOSGEB.Ş.Ş. SONUÇ Bu çalışmanın önermelerine göre. Amerika’da destekler bilgi desteği ve finansman desteği olarak ikiye bölünmüş ve bu desteği sağlayan kuruluşlar belirlenmiştir. gibi 19 kuruluş KOB ’lere farklı destek hizmetleri sunmaktadır. AB ve Türkiye’de KOB Destekleri farklı kurumlar tarafından farklı biçimlerde verilmektedir. Uysal. AB’de de durum farklı değildir. Buna göre.Ş. işletmelerin sorunlarına çözüm önerileri. Mengü KOB -AR (TOSYÖV KOB Araştırma Merkezi). çözüm önerileri. risk sermayesi sektöründe faaliyet göstermektedir ve 1999 yılında KOB ’lerin finans ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla TOBB. Milli Prodüktivite Merkezi. KOB A.b. KOB desteklerinin etkinliğini azaltabilmektedir. bu çalışmanın amacı Amerikan ve Japon KOB Destek 58 . Halk Bankası.. KOB A. bilgilendirme ve eğitim gibi diğer hizmet ve destekleri KOB ’lere sunmaktadır. hem finans desteğini ve hem de bilgi desteğini KOB ’lere sağlayabilir. Almanya’da 17 kuruluş 17 ayrı konuda destek vermektedir.Ş. TOSYÖV ve KOB A. • TOSYÖV konferans. çalışma sisteminde KOB ’ler öncelikle KOB A. Örneğin. ve finans desteğinin KOB A. Destekler bilgi desteği ve finansman desteği olarak bölünmüş fakat alt başlıklar Amerikan uygulamasından farklıdır ve yine bu desteği sağlayan kuruluşlar olarak bir örgütlenme vardır. panel.Ş. • Joint Venture danışmanlığı. Vakıfbank ve Halkbank da bilgi ve finans desteğini sağlayabilecek diğer kurumlardır.Ş. girişimciliği teşvik etmek. ayrıca.Ş. KOB A.’ye başvururlar. KOB A. AB ve Türkiye’de KOB Destekleri bilgi ve finans desteği olarak örgütlenmeli ve bunları sağlayan kuruluşlar belirlenmelidir. • TOSYÖV yayınlarından faydalanma.Ş. fizibilite analizlerinin finansmanı gibi farklı teşvik ve destekleri KOB ’lere sağlamaktadır.Ş.Ş. Amerika ve Japonya’da ise KOB Destekleri spesifik amaçlar etrafında gruplanmışlardır.. Bu nedenle. Böylece KOB ’ler düşük faizli finansman kredisine sahip olurlar. KÜGEM (Küçük şletmeleri Geliştirme Merkezi). • Kredi Garanti Fonu hizmetlerinden faydalanma. AB ve Türkiye’de ise desteklerin farklı kurumlar arasında dağılması.G. KOSGEB.

arazi. Küçük şletmeciliği Bilgilendirme ve Geliştirme Merkezleri Bilimsel Teknoloji Danışma Merkezi Ulusal Finans ve Muhasebe Büroları Ulusal Kadın şletmecilik Konseyi Elektronik Ticaret Yardım Merkezi KOB Hukuk Bürosu Kuruluşlar - - - - - Ulusal ve yerel fonların kullanımı Ulusal ve yerel KOB ’lerin bina. (2001). Finans Destekleri Kuruluşlar ABD Küçük şletmeler ve Girişimcilik Kurumu Küçük ve Orta Ölçekli şletmeler Girişimcilik Enstitüsü Küçük şletme Yönetimi. ürün ve süreç geliştirme. 25 – 26 Ekim 2011 modellerini incelemek ve Avrupa Birliği ve Türkiye’de uygulanan KOB Desteklerini kıyaslama (bencmarking) yöntemi ile geliştirmektir. “KOB ’lerin Temel Sorunları ve Sağlanan Destekler.Dr.Tahir Akgemci. Uluslar arası ticaret ve işbirliği olanakları Pazar genişletme ve ihracat Ar-Ge. ABD’de KOB ’lere Sağlanan Destekler* Bilgi Destekleri şletme kurma ve geliştirme eğitimi Kadınlar. a. gençler.” KOSGEB Raporu. [Metni yazın] 59 . risk sermayesi.7. sakatlar ve eski mahkumların kendi işletmelerini kurmaları yönünde eğitilmeleri Bilgi işlem teknolojilerinin kullanımı ve internet işletmeciliği Alacak ve borç yönetimi Bütçeleme ve finansman Franchising. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. makine ve araç temini yönünde finansal destek yardımları Kadın ve genç girişimciler ile sakatlar ve eski mahkumlara uygun koşullarda kredi açılması Kapasitelerini artırmak isteyen KOB ’lere dış kaynak temini hracatın teşviki Doğal afet ve iflaslarda yardım Yeni ürün ve süreç geliştirme ile kaliteye yönelik yatırım ve belgelendirmelerin finansmanı - Amerikan Kredi Kurumu Küçük şletmecilik Yatırım Şirketleri Ulusal ve yerel Küçük şletmeler Finansman Şirketleri ABD Küçük şletmeler ve Girişimcilik Kurumu Ulusal ve Yerel Kooperatifler Küçük şletme Federasyonları Uluslar arası Küçük şletmecilik Kongresi ABD hracatı Geliştirme ve Yardım Merkezi *Kaynak: Prof. şletmecilik Enstitüsü.

Sayı. . Parlak. 19-22 Mayıs 2005.. KOSGEB Raporu. Ürün ve Süreç geliştirme Ortak hammadde satın alınması Ortak pazarlama olanaklarının geliştirilmesi Kuruluşlar Kredi Birlik ve Kooperatifleri Küçük şletmeler Finansman Şirketi Küçük şletmeler Yatırım Şirketi Ulusal Finansman Şirketi Özel veya Kamu Finansman Kuruluşları Ulusal ve Yerel Bankalar Kuruluşlar Sanayi ve Ticaret Odaları Küçük ve Orta Ölçekli şletmeler Dayanışma Kurumu Küçük şletmeler Teşvik Kurumu Bilimsel Teknoloji Danışma Merkezi Ulusal Kooperatifler Küçük şletme Federasyonları Küçük şletmeler Denetim Uzmanları Birliği * Kaynak: Prof.Dr. “Bölgesel Kalkınmada Küçük Ve Orta Boy Işletmelerin (KOB ) Rolü”. 60 . H. Yönetim Bilinci ve Finansal Politikalara Etkileri.69-90. T. (2005) “AB’ye Giriş Sürecinde Küçük Ve Orta Büyüklükteki şletmelerde (KOB ). “KOB ’lerin Temel Sorunları ve Sağlanan Destekler. Çağlar. Uysal. M. M. “KOB ’lerin Ekonomik ve Sosyal Yapı çindeki Yerleri. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. M.. ss. Z. Aykaç.” KOSGEB Raporu. Mengü b. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. (2007). Kendirli. “KOB ’lerin Temel Sorunları ve Sağlanan Destekler. Balıkesir Üniversitesi Bandırma BF-Yönetim ve Finans Üniversitesi Bialystock Polonya –Bandırma Ticaret Odası. KAYNAKÇA Akdeniz..G. Çatal. 10. Akgemci.13. 333-352. S. Destekleyici Kurumsal Çevreleri ve Avrupa Birliği’ne Uyum sürecinde yeniden Yapılandırılmaları”. Çağıran. (2005).Avrupa Birliğine Giriş sürecinde KOB ’ler:Türkiye ve Benzer Ülke Deneyimleri Sempozyumu..” Haziran. Bandırma . (2001).2. ve Özdemir.Tahir Akgemci. Japonya’da KOB ’lere Sağlanan Destekler* Finans Desteği Dış kaynak temini Kefalet kredi Sigorta işleri ve Diğer mali sorunlar için kaynak aktarımı Şirketleşen KOB ’lerden indirimli kurumlar vergisi alınması Ortak girişim programlarında yer alan KOB ’lere tercihli vergi ve finansman tedbirlerinden yararlanma olanağı tanınması Bilgi Destekleri Yönetim Danışmanlığı Finans Yönetimi Teknik bilgi aktarımı Ar-Ge. S. (2009) “Küreselleşme Sürecinde RekabeT Gücünün Arttırılması ve Türkiye’de KOB ’ler”. Yayın No: 2008-24. Çorum KOB ’lerine Yönelik Bir Araştırma”. F. M. B. (2001).

s. s. Bu Alanda Sağlanan Destekler ve Çözüm Önerileri” Yerel Siyaset Dergisi. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti:Doğu Akdeniz Üniversitesi. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dış Ticaret Programı.” Oktay. Sayı: 2 Sayfa: 269-289. Ankara: TOBB Yorum. (2002). (1990) “KOB ’lerde Finansman Sorunları ve Dış Kaynaklı Krediler”.com. 85-94. Adana.B. Ocak. Tanıtıcı Broşür.C. M. Gafuroğlu. 03-04. M. H.368-380. Erkan. E. (2009) “Kobi’ler Ve Dış Ticarette Karşılaştıkları Temel Sorunlar” T. A. Fırsatlar ve Çözüm Önerileri Sempozyumu. Cilt: 16. Y. (2010) “Türkiye’de KOB ’lerin Sosyo . Karagöz. (2006) “KOB ’ler: Sosyo-Ekonomik Bir Perspektif. şletme Bölümü Yüksek Lisans Tezi. Mesleki Uygulama Bitirme Ödevi. TOSYÖV. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü şletme Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi.1990.kobias. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi.H. KOB Rehberi. H.Ekonomik Etkileri” Bütçe Dünyası Dergisi. http://www. Ş.7. Sayı 13.C. M. raz. (2010) “Global Mali Krizin KOB ’lerin Finansal Yapilari Üzerine Etkileri: Izmir Ili Tekstil Sektöründe Bir Araştırma” Süleyman Demirel Üniversitesi. (????) “Küçük Ve Orta Ölçekli Işletmelerin Önemi. Sayı 33. Sayı 33. R.tr [Metni yazın] 61 .Yüzyılda KOB ’ler: Sorunlar.F Yıllığı No:7. lhan. 21. Erdoğan. 165-180.” Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. T. Afyon . (2002) “Türkiye’de KOB ’lerin Finansman Sorunu ve Çözüm Önerileri”. (2005) “Küresel Rekabet Ortamında Küçük ve Orta Büyüklükteki şletmelerin Ulusal Sosyo-Ekonomik Sisteme Katkıları Açısından Değerlendirilmesi”. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Müftüoğlu. . (2007) “Ekonomik Krizlerin Küçük Ve Orta Ölçekli Işletmeler Üzerindeki Etkilerini Belirlemeye Yönelik Bir Araştirma” T. (2008) “KOB ’lerin Temel Sorunları. H. S. s. Özellikleri Ve Geleceği. E ve Güney. Kızılay. Taş. 25 – 26 Ekim 2011 Çolakoğlu.

Uysal.G. M. Mengü 62 .

fiskal ve monetar bağlam 1. petrol paralarının ülke ekonomisine akını fonunda mali gerginlik oluşmuştur. Anahtar kelimeler: maliye piyasası. gelir düzeyi. Araşdırdığım makaleni yazarken internet ve yayımlanmış olan edebiyatlardan yararlanmışımdır.Bir başka deyişle.Bu durumda. Petrol gelirlerinin başlıca olarak toplandığı Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Petrol Fonundan devlet bütçesine yapılan transferlerin hacmi ve bütçenin gelirlerinin artması fonunda ekonominin ısınması fiskal ve parasal riskler doğurmaktadır. 25 . Maliye pazarı – emanet toplayanların paralarını doğrudan borc götürenlere takdim edilmesine olanak yaradan maliye kurumlarıdır. hala bazı alanlarda zorluk yaşanmaktadır.maliye pazarı nakit paraların ekonomik varlıklar arasında bölgüsünü temin eden pazardır.Maliye pazarının amacı – nakit paraların vermli şekilde seferber edilmesini ve onların maliye kaynaklarına ihtiyacı olanlara satışını temin etmekten oluşur. burada emtia gibi maliye kaynaklarını görüyoruz. Şöyle ki. Azerbaycanda hayata geçirilen ekonomik reformlar ve onun dünya ekonomi sistemine entegrasyonunun derinleşmesi ekonominin dinamik gelişmesine olanak yaratmıştır. Bu fiskal gerginliğin strelize etmek için Merkezi Banka çok sayıda monetar araçlar kullanmış olsa da. hem de devlet seviyesinde onların maliye kaynakları ile temin edilmesinde önemli rol oynar.26 Ekim 2011 AZERBAYCAN CUMHUR YET N N MAL YE P YASASININ ANAL Z Vefa MAHMUDOVA Azerbaycan Devlet ktisat Üniversitesi ÖZET Maliye piyasası para taleb ve arzını içeren finansal araçlar aracılığıyla finans kuruluşlarını ilişkilendiren bir sistemdir.günümüz şartlarında maliye pazarları mülkiyet formundan bağımsız olarak hem mikroekonomik seviyede. G R Ş Pazar ekonomisine geçit devrinde maliye kaynaklarının aralıksız olarak ülke ekonomisine cezb edilmesi büyük önem taşıyor. maliye araçları. ç ve dış kaynakların ekonomik gelişimine teşvik edilmesini sağlayan maliye pazarının mevcutluğu zaruretine dönüşür. 63 . Araşadırmam sonucunda aldığım sonuç petrol gelirlerinin Azerbaycan'ın maliye piyasasını etkileme derecesinin etkinliğinin analizini yaparak etkini optimize etmek yollarının bulunmasından ibaretdir.pazar ekonomisinin gelişmesi maliye pazarı olmadan mümkün değildir. Azerbaycan ekonomisinde petrol sektörü dominant role sahiptir. Bu makaleni yazmakta amacım Azerbaycan Cumhuriyyetinin maliye piyasasının mevcut durumunu araşdırmak ve konuyu fiskal ve monetar bağlamda incelemekten ibaretdir. Şöyle ki. Maliye pazarı nakit paraların hareketinin sağlanmasının özel form ve tabakası olup maliye münasebetleri babında alış-satış münasebetlerinin toplusudur. KOB ’ler ve Verimlilik Kongrersi.7. Maliye pazarı – öyle bir pazar formudur ki.

ikincisi.maliye pazarı yatırımcılar için paraların en uygun istikametlere yerleştirmek için yer. 64 .V. maliye aracılarının yardımı olmadan dolayısıyla satıcıdan onun tüketicilerine ulaştırmak.denemelerde o kendisini geçici serbest nakit paraların ve kıymetli evrakların alış-satışı. gerçek kişiler ve devlet.yatırımcılar – talepten fazla maliye kaynağına sahip olan ve yatırım gibi kullanan müessese ve teşkilatlar. bir ve ya birkaç aracının yardımıyla hayata geçirilir. etimatlılıq işlem pazarı kendi para bileşenleri hissesinde ve sigorta pazarı.emanetçiler – şahsi tüketimi azaltmakla belirli amaçlar için farklı yığımlar hayata geçiren gerçek kişiler. maliye kaynaklarının bölgüsüyle ilgili ekonomik münasebetleri ifade eder. . Hazırda dünya çapında maliye nakitlerinin büyük bir kısmı maliye pazarı aracılılığıyla bölüştürülür.maliye pazarının başlıca fonksiyonlarından biri de maliye kaynaklarının aktarım harçlarının (araştırma ve bilgi harçları) minimuma indirilmesinden oluşur. yani paraya ihtiyacı olanlara hareketini temin etmek. Bu ise firmalar için en uygun fiyatla maliye kaynağı bulmaya imkan verir.Demek ki .maliye pazarı nakit paraların maliklerinden ihtiyacı olanlara doğru yöneldilmesinde aracı rolünü oynuyor. lizing ve faktoring servisi pazarları. Maliye pazarının rolü onun yerine getirdiyi fonksiyonlarla belirlenir. sigorta şirketleri iştirak eder. Burada ayrıca aktiflerin geri ödenmesi seviyesi. Nakit paraların yatırılması belirtilerine göre maliye pazarları yapılarına girer: borç ve kredi pazarları. imkan ve ortam yaradır. Gelişim seviyesine göre maliye pazarları gelişmiş pazarlara ve gelişmekte olan pazarlara bölünür. . kıymetli evraklar pazarları ve deriativler pazarı. Bu pazarların kaynakları ülkenin iç kaynaklarına esaslanır. . . Mahmudova 2. onun süreleri belirlenir. Günümüz şartlarında maliye pazarı aşağıdakı fonksiyonları hayata geçirir: Nakit paralarının bir mülkiyetçiden diğerine. Nakit para kaynaklarının olduğu yere göre maliye pazarı iki gruba bölünür: . hatta tüm dünya üzre seçme imkanı yaranır.pazarda alıcı ile satıcının direkt görüşmesi zamanı satışa çıkarılan aktiflerin reel pazar fiyatları belirlenir. Maliye kaynaklarının ilkin satıcıları ve ayrıca son üreticileri üç gruba bölünür: tüzel kişiler (müesseseler ve teşkilatlar).iç ve ya milli maliye pazarları. Bu durumda diğer ülkelerin kaynakları teşfik edilse de onların özel tutumu küçük olur. Maliye pazarlarının katılımcıları ve ya öğeleri aşağıdakilerdir: .Bu zaman maliye kaynaklarının bir müesseseden diğerine doğru hareketinin temin edilmesinin önemli formu gibi maliye pazarı kendini gösterir. kiymetli evraklar pazarının profesyonel katılımcıları devletdışı emeklilik fonları. . Maliye aracıları gibi nakit paraların idare edilmesini hayata geçiren kredi teşkilatları.Çünkü bu bölgü zamanı müesseselerin bir kısmında maliye kaynaklarının fazlalığı. Bu zaman değil ülke. Onların kaynakları değişik devletlerin varolan nakit paraları hesabına oluşur. MAL YE P YASASININ OLUŞMASI ZERURETI VE FONKS YONLARI Maliye pazarının oluşması zaruretinin önemli etkenlerinden biri maliye kaynaklarinin dengesiz bölgüsüdür. yatırım fonları. Maliye kaynaklarının alış-verişi iki yolla: birincisi. diğer kısmında ise maliye kaynaklarının eksikliği kendini ortaya çıkarır.dünya maliye pazarları. .

3. uluslarası maliye para pazarlarında yüksek volatillik. Bu iş çok karışık ve geniş çaplı olduğuna göre zaman talep ediyordu. maliye pazarının öğesi gibi faaliyet gösteren farklı aracılar. Şöyleki. Aynı şekilde faiz oranının üst sınırı %20-den %15-e kadar. yatırımcı-alıcılar. bunların misyon ve yerleştirilmesi son zamanlar tesadüfi hal taşıyor. değişik mülkiyet tipli üretim müesseseleri arasında aracılık eden maliye pazarının öğeleri ekonomik kaynakların devriyesinin sona erdirilmesinde önemli rol oynar. balansların dengelenmesi. Emlakçılar hukuki ve gerçek şahıslardan oluşurlar. Emlakçılar. bazı durumlarda diğer aracılarla hatta yatırımcı ve borc alanlarla da direkt pazarlığa girerler. 65 . Ülke içindeki ekonomik artım dış çevrenin pozitif etkisinden ilave 2009 yılında hayata geçirilmiş krize karşı önlemlerden de kaynaklanmıştır. Onlar serbest şekilde faaliyet göstermekle. koperativ tahviller ve kısamüddetli çeklerin diğer türleri gibi araçlar pazarında kendi hakettiği yerlerini bulamadılar. sigorta şirketleri ve d.26 Ekim 2011 . Fakat tarihi bakımdan kısa bir zamanda yasakoyucu hukuki normlar ve normatif senetler esasında – maliye pazarının esas katılımcıları olan maliye kredi kurumları (ihracatçı – satıcılar. girer. özellikle de AMB-nın taleplerinin yerine getirilmesi için verilen bankalararası depozit kredi türünde yeniden dağıtılmasını temin eder. Ticari hazinedar ve bank emre yazılı senetleri. maliye şirketleri. 25 . aşağı sınırıysa %3-den %1-e kadar indirilmiştir. düzenleyici organların. maliye-kredi kaynaklarının merkezileştirilmesine ve bu kaynakların ekonominin daha elverişli ve yüksek ödeme yetenekli alanlara ödenilmesine olanak yaratır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongrersi. Ayrıca maliye pazarının konnekturundan asılı olarak ve dengenin korunması. cari yılın kasım ayından itibaren AMB global ekonomik krizi etkisinin yayılmasını dikkate alarak. para kitlesinin dengelenmesi ve banka akıcılığının (likidite) temin edilmesi amacıyla AMB yeniden maliyeleştirilmenin faiz derecesini belirler. ülke ekonomisinin ılımlı ve sabit artım dinamiği ortamında hayata geçirmiştir. dünya petrol pazarına elverişli konjüktür. 2. Temsilciler. ticari başarılarının elde edilmesine yardım eder. yerli bankaların uluslararası para pazarlarına çıkış imkanları kısmen iyileşmiştir. toplumun ve ekonominin demokratik gelişiminden sonra ülkede iç maliye pazarının yeniden kurulması prosesi başlamıştır. ayrıca kamu kurumları.Uzmanlaştırılmış maliye-kredi kurumları. yeniden maliyeleştirmenin faiz derecesini üç defa %15-den %8-e kadar indirmiştir. Dönem boyunca ülkenin ihrac ettiği malzemelerin dünya fiyatları yükselme eğliminde olmuş.7. Bu söylenenle birlikte. Ülkemizin maliye pazarının mhasebe-kesim esas maliye aracı devlet kısamüddetli çekler (DGÇ) ve Azerbaycan Milli Bankasının notları oldu ki. uzmanlaştırılmış maliye kredi kurumları da mevcuttur.borç alanlar – yeteri kadar maliye kaynağına sahip olmayan ve ya maliye kaynaklarının yetmezliğini “hiss” eden müessese ve teşkilatlar. AZERBAYCAN MILLI BANKASININ GERÇEKLEŞTIRDIĞI REFORMLAR Geçen asrın doksanıncı yıllarının başlarında Azerbaycan kendi özgürlüğünü kazandıktan. Öğe gibi faaliyet gösteren aracılar aşağıdakilerdir: 1. Maliye altyapılarının faaliyeti genişledikçe maliye pazarının oluşmasında ve gelişmesinde dikkatedeğer düzeyde ilerlemeler baş verir. Aynı düzeyde AMB yeniden maliyeleştirme türünde ticaret bankalarına krediler takdim eder. Onlar hem yatırım. 3. hem de borç alan ayrıca da aracı gibi faaliyet gösterirler. Şöyle ki. Bankalararası para pazarı nakit paraların bankalar arasında kısa müddetin aktif operasyonların. Azerbaycan Cumhuriyetinin Merkezi Bankası 2010-cu yılın I döneminde kendi siyaseti global ekonominin zayıf ve dengesiz onarımı. Onlar gerçek aracı gibi faaliyet göstermekle yatırımcıların ve ya borç alanların gösterişi esasında faaliyet göstererek komisyon şeklinde gelir elde ederler. sağlayıcı-aracılar) kapitalın dağıtılması ve yeniden dağıtılması üzre hizmet gösterilmesinin modern mekanizması yaradılmıştır. Bura yatırım bankaları.

Buna göre de.Banka sisteminin kapital yeterliliyi ve akıcılığı göstericileri makbul seviyede tutulmuş ve artım eğilimi gözlemlenmiştir. Şöyle ki. Bu durumda ülke hükümetinin önünde duran başlıca görevlerden biri artan petrol gelirlerinin en yararlı şekilde yönetilmesidir. yatırımların müddet ve para yapısında müsbet eğilimler gözlemlenmiştir. Gerçek ve tüzel kişilerin bankalarda nakit dış para alınması üzre operasyon hacmi yükselmiştir. Bu dönemde enflasyon tekrakamlı seviyede olmuş ve esasen dış pazarlardaki faaliyetlerden. FISKAL ve PARASAL POLITIKA Günümüzde Azerbaycan hükümetinin maliye siyasetinin oluşturulmasında petrol gelirlerinin girişi alanında görülen artımlar önemli rol oynamaktadır. ekonominin kredileştirilmesi devam ettirilmiştir. Banka sektörünün toplu kapitalının hacmi artmıştır. maliye hizmetlerine çıkış imkanları artmıştır. petrol paralarının ülke ekonomisine girişi fonunda maliye gerginliyi yaranmıştır. 4. Araştırdığımız dönemde banka sektörünün esas göstericileri makbul seviyede olmuş. 66 . Ekonomik aktifliyin devlet tarafından desteklenmesi. yatırım aktifliyi yükselmiştir. Bu maliye gerginliyinin strelizasyonu için Milli Banka bir çok maddi araçlar kullanmasına rağmen. AMB-nin para pazarında hayata geçirdiği sterilize operasyonları para pazarının dengesi ve para kaynaklarını artırmakla makro-ekonomik sabitliğin korunmasına neden olmuştur. şu anki durumda düzgün maliye siyasetinin belirlenmesi çok karmaşik ve önemli sorundur. 2) manatin kur sabitliğinin korunması. maliye sisteminin kurumsal gelişimi devam etmiş. Kredilerin stabil kaynaklar hesabına maliyeleşmesi devam etmiş. Makro stress-kontrol sonuçları banka sisteminin hatta en keskin makro-ekonomik darbelere dayanıklı durumda ve kredi risklerinin idareolunan seviyede olduğunu gösterir. önemli yapısal ve kurumsal değişikliklerin oluşması ekonominin dinamiğine artı sağlamıştır. sorunun çözümünde tek tip yanaşma ve genel reçete mevcut değildir. banka sisteminin dayanıklılığı makbul seviyede olmuştur. Bir taraftan ülkenin eskimiş altyapısının yenilenmesi zorunluluğu siyasi ve sosyal amaçlara hizmet ederken. Para pazarının müteşekkil ve dağınık bölümlerinde artım görülmüştür. bazı alanlarda zorluklar halen devam etmektedir. Azerbaycan ekonomisinde petrol sektörü egemen rolunu kendisinde tutmakta devam etmektedir. diğer taraftan yenilenmiş altyapı iş harcamalarını da azaltacağı için ekonomik önem taşıyor. Bu sorunla karşılaşan ülkelerin tecrübesi gösteriyor ki. Maliye sabitliği korunmuş. milli para sabit kalmış. 3) banka sektöründe sabit gelişimin ve dayanıklılığın temin olunması teşkil etmiştir. 2011 yılının ilk çeyreğinde AMB-nin hayata geçirdiği maliye sabitliyi siyaseti banka sisteminin maliye dayanıklılığının korunmasına yönelmiştir. Araştırdığımız devirde AMB-nin siyaset hedeflerinin başlıca yönlerini: 1) enflasyonun makbul seviyede tutulması. ticari ortağı olan ülkelerde enflasyondan etkilenmiştir. Sektörün menfaatinin esas hissesini faiz gelirleri teşkil etmiş ve menfaat mutlak fiyatta sabit kalmıştır. Mahmudova Global ve iç makro-ekonomik çevrenin iyileşmesine bakmayarak. Global ekonominin canlanması ve enerji taşıyıcılarının yükselmesi fonunda Azerbaycanın dış konumunda iyileşme eğilimleri güçlenmiştir. Aynı dönemde bankaların cari aktifleri ve kredi riskleri gözönünde tutulmuş. Kredi çantasının yapısında milli parada krediler ve uzunmüddetli krediler önemli hisseye sahip olmuştur. Vatandaş gelirlerinin ve ekonomiye yapılan yatırımların artması ülkede ekonomik canlanmaya neden olmuş. merkezi bank oluşabilecek risklerin önleyici rejimde etkisizleştirilmesinde her zaman göz önünde tutmuştur. Devlet ve kooperatif kiymetli evraklarının yerleştirilmesi üzre akitlerin artım meylleri kayda alınmıştır.V.

Onu da belirtelim ki. manat masraflarında devlet bütcesine aktarmaların oranı ise Fonun tarihinde en yüksek sınıra – % 94. geçen sene 2009 yılıyla kıyaslamada diğer sektörlerin devlet bütçesinin oluşmasına katkısı yazılmıştır. bu artım bütçenin petrol fonundan bağımlılığını güçlendirir. Bu soruları cevaplandırmadan önce geçen senenin sonuçlarına dikkat edelim.7 hisseye sahip olmasıbu ilişkiyi önemli derecede artırıyor.AZN teşkil ediyor ki. esasen 2006 yılından artan petrol gelirlerinin gerekli şekilde harcamaları genişlendirmiş ve geçen beş yılın (bu dönemde bütçe harcamalarının Genel ç Hasılat payı ortalama %27 teşkil edip) önceki beş yıldan keskin farklandırmakla (aynı devre harcamaların G H özgül ağırlık %50-den aşağı olup) gelecek beş yıl için hükümetin karşısına bir çok sorular koymuştur.Azerbaycan için sınırlandırmada uygun rakam ACDPF aktiflerinin %30 dur. Hesaplamalara göre. (mln. Hesaplamalar gösteriyor ki.26 Ekim 2011 Lakin hem siyasi ve sosyal amaçlar. 2010 yılının bütçe icraası hakkında öncelikli operatif (pratik) bilgilerden anlaşılıyor ki. Diaqram 1. devlet bütçesinin gelirler hissesinin icrası kendinden önceki yılla kıyaslamada %9.9 düzeyinde olması öngörülüyor. 2006 yılından başlayarak keskin artan bütçe aktarmalarının incelemesi gösteriyor ki. Buna rağmen. Aktarmaların hacminin artması “fon-bütçe” münasebetleri için ciddi esaslara dayanan maliye siyaseti direktifinin kabul edilmesi zarureti yaradır.1 mlrd.Her sene artan bu aktarmaların hacmi ve halen bütçede %53. MBQ uzmanlarının hesaplamaları gösteriyor ki .5 fazla olmuştur. vergi toplama motivasyonunu zayıflatır. Bu da kendiliyinde doğal olarak bir sıra rahatsızlıklar doğuruyor. Geзen sene bütçe gelirlerinin %63-ü petrol sektöründen %37-i ise diğer sektörlerden girmiştir.Genel olarak son 5 yılın bütçe harcamalarında aynı döneme göre aktarma payı %30. Bu çerçevenin oluşturulması olumlu etkilerin yaranması ve güçlendirilmesi için önemlidir. Şöyleki. Yani. hem de emonomi-iş etkileri devlet harcamalarını en iyi şekilde yönlendirmek iзin çerçeve oluşturulmasını gerektiriyor. KOB ’ler ve Verimlilik Kongrersi. Azerbaycan hükümeti esasında genişlendirilmiş maliye siyasetine son beş yılda öncelik tanımıştır.manatla) 2009-2010 yıllar üzere Azerbaycan Cumhuriyeti devlet bütçesi gelirlerinin uygulanmasi Kaynak: Maliye Bakanlığı 67 . 2011 yılında ACDPF nun gelirleri 9. 2003 yılından 2011 yılı da dahil olmak üzre Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Petrol Fonundan (ACDPF) devlet bütçesine aktarımların hacmi 19960 mln.AZN 2006-2011 ylıllarının payına düşüyor.8 mlrd. 25 . 2008 yılından yabancı ve yerli petrol şirketlerinin menfaat vergisi üzre girişlerde keskin azalma gözlemlenmiş ama aktarmaların artımı hesabına tümüyle petrol sektöründe girişler üzre (göstericiler) önceki yılla mukayesede %1 bendi artıma maruz kaldığından.7. öngörü bütçenin gelirlerinin her üç manatından en azı iki manatı petrol fonundan ve sektöründen direkt girişler sayesinde oluşacak. masrafları 6.manat. onun da 19580 mln. Azerbaycanda son yıllar geniş kapsam alan maddi genişlenmenin esasını petrol gelirleri hesabına bütçe gelirlerinin artması oluşturuyor.2 oluşturuyor.

Hesaplamalara göre =. Şöyle ki. somut olarak geçen 5 yıl içinde ACDPF-den devlet bütçesine aktarmaların hacmi 15800 mln. Bunlar Merkezi Bankanın amaçlarına da etki eder. ACDPF -nin devlet bütçesine aktarmaları (2006-2010 yıllar ) Kaynak: Devlet Petrol Fonu Diagramdan göründüyü üzere ACDPF-den devlet bütçesine aktarmaların hacmi yıldan yıla artmıştır.8 olmuştur. Mahmudova Bütçede petrol gelirlerinin artımını şartlandıran başlıca etken son yıllar içinde ACDPF-den devlet bütçesine aktarmaların keskin artımıdır. Özellikle de bu artım düzeyleri her hangi bir ekonomik siyasetin direkt sonucu olarak değil. Karşılığında. para kitlesi ve kredi göstericilerini daha aktif etki edebilme imkanlarını artırır.5 kat artmıştır.3-ь teşkil etmiştir. Hesaplamalara göre. 2008 yılında ise 7. enflasyon sınırlarının yüksek seviyede kalmasına ve petrol ve ticaretdışı sektörlere geçici talep şoku yaratmaya neden olmuştur. önemli idhal kaynakları üzre 2010 yılında devlet bütçesinin gelirler hissesinde aşağıdaki gibi olmuştur.3-ь teşkil etmiştir. Buysa aynı yıllar içinde oluşmuş bütçe gelirlerinin %37. somut olarak geçen 5 yıl içinde ACDPF-den devlet bütçesine aktarmaların hacmi 15800 mln. Buysa aynı yıllar içinde oluşmuş bütçe gelirlerinin %37. 2009 yılında %29.an Bütçede petrol gelirlerinin artımını şartlandıran başlıca etken son yıllar içinde ACDPF-den devlet bütçesine aktarmaların keskin artımıdır.V. Yüksek artım döneminde Merkezi Bankanın esas hedefi enflasyonu kontrol altına almak ve makro dengeyi sağlamak 68 . AZN oluşturmuştur. kendisinden önceki yılla mukayesede 2010 yılında %20. Böylece bu kaynaktan devamlı artım diğer kaynaklar üzre girişleri xüsusi çekisinin azalamasını şartlandırmıştır.3. Ülke ekonomisinin maddi durumunu ve hükumetin para siyasetini değerlendirirken 4 önemli hususa bakılacak: a) enflasyon ve para kitlesinin yönetimi b) manatın effektiv kurundaki değişiklikler c) maliye. Diaqram 2. mali siyaset daha aktif olarak toplu talebin iyileştirilmeye. 2010 yılında ACDPF aktarmalarının bütçe girişlerinde payı %51. Sonuç olarak.8 olmuştur. 2010 yılında ACDPF aktarmalarının bütçe girişlerinde payı %51.3. AZN oluşturmuştur. Artım düzeylerinin zayıflaması Merkezi Bankaya enflasyon. doğal kaynakların istismarı sonucu ani ekonomik artım fonunda baş verdiğine göre Merkezi Bankanın makro-ekonomik dengeye mali araçlar aracılığıyla etkisi çok kısıtlı olmuştur. kredi ve banka sektöründeki değişiklikler d) Milli Bankın bağımsızlığı 2010 yılından önceki yıllarda gözlemlenen artım düzeyleri fonunda para siyasetinin etki imkanları haddinden ziyade kısıtlı olmakta idi.

Bundan başka bu amaçları otonom düzeyde (bazı ülkelerde enflasyon hedeflerini parlamentolar tayin ederler) belirler. Dolarlaşma seviyesinin yüksek kalması hala manata olan inamın tam olmadığını ve ekonomik devalivasyon tehlikelerinin reel olduğunu gösteriyor. çünkü yatırımcılar ve tüketiciler daha uygun karar verebiliyorlar ve riskleri daha dolgun ve doğru değerlendire biliyorlar. Mesela. .Sabitlik durgunluğa ve ya düşük dinamikli artımla da sonuçlanabilir. Bu sebepten çok rekabetli bir ortamdan konuşabilmek mümkün değil. Mali harcamaların petroldışı ekonominin emme gücünden daha hızlı artımı mali siyasetin imkan dairesini daha çok sınırlandırıyordu. bağımsız rakip tarafından alınmasına verilmelidir. Mesela. banka sektöründe sabitlik aslında aşağı risk meyli. artımı temin etmek için kredi faizlerinin aşağı salınması yeni ürünlerin sunumu (özellikle de özel hipotek) ve yeni hizmet yönlerinin açılması mümkün olacak. hem templerin aşağı düşmesi ve maliye pazarlarının değişmesi. konservativ yanaşmalar ve yüksek dengelemeler sonucu olduğu için Azerbaycan banka sektör genel olarak aşağı gelişim göstericilerine sahiptir ve pazarın kredi talebini tam efektiflikle ödeyemiyor. Devlet bankasının özelleştirildiğindeyse. Aksi halde. Depozito derecelerinin aşağı düşmesi bankaların dış borçlanmadan bağımlılığına da artı etki ederek. bu bağımlılığın azalmasına ortam oluşturacaktır. hem muhasebe derecesi ve hem de para kitlesine etki etmekle. sabit kur. Banka sisteminin artım göstericileri ve rekabetliliyi petroldışı G H-in artımının azalmasıyla fazla yavaşlamıştır. özel dikkat onun mevcut büyük bankalar tarafından değil. Merkezi Bankanın 2010 yılı için önemli siyasetin öncelikleri aşağıdakilerden ibaretdir. daha effektif mali siyaset hayata geçirilebilir. KOB ’ler ve Verimlilik Kongrersi. Aynı zamanda ekonomide yararlılık seviyesi aşağı düşdükçe bu daha fazla gündeme geliyor. 25 . Banka sistemini büyük bir devlet bankası bir kaç daha da büyük banka ve fazla sayda küçük bankalarla tanımlanabilir. bankaların artım imkanları sınırlı gibi gözüküyor. sabit banka sektörü) gelişime artı etki eder.Makro-ekonomik sabitlik (aşağı enflasyon. Manatla verilen kredi ve depozito faizlerinin azalması kredi pazarının derinleşmesi için artı irelilemedir. yeni maliye siyaseti gerektirecektir. böyle bir geçiş rekabete daha da eksi etki gösterir. Hem ekonomik artım modelinin değişmesi. Yeni dönemde mali siyasetlerin önemli amacı bu iki hedefi korumakla petroldışı ekonominin yüksek tempolarla artımını desteklemek olacak. 2005-2009 yıllarında mali siyaset monetar siyasetle kıyaslamada daha efektif siyaset aracı gibi akılda kalır. Kredi faizlerinin aşağı düşürülmesinin en reel rolu banka sektöründe 69 . En önemli gözlemleme. . Son bir kaç yılın makro-ekonomik dengesi değişmek üzeredir. Rekabetin güçlenmesi için devlet bankası özelleştirilmesi ve dış bankaların pazara giriş ortamı oluşturmak gereklidir. Kredi faizlerinin aşağı seviyelere düşmesi kredi aktifliğinin onarımı için önemlidir. Buna göre.7. Ama bankaların depozito uğrunda rekabeti hala da depozito faizlerinin azalmasına engel oluyor. stabil olarak enflasyonun hangi düzeyde tutulması gibi bir kemiyet göstericisine bağlamıyor. Bundan artı olarak yüksek enflasyon templeri de depozito derecelerinin azalmasına eksi etki gösteriyor. 2010 yılında ekonomik artım templerinin azalmasıyla. a) enflasyonun aşağı seviyede tutulması b) manatın kurunun sabitliyinin korunması c) banka-maliye sektöründe sabitliyin derinleşdirilmesi d) enflasyon hedefi çerçivesinde ekonominin para talebinin ödenilmesi Merkezi Banka bu amaçları kalite göstericileri gibi tayin eder.26 Ekim 2011 olmuştur. yeni ekonomik gerçeklik mali siyaset için etki imkanları yaratıyor. Buna göre de nuhasebe derecesi ve para kitlesi gibi araçların makro dengesi etkisi çok küçük olarak kalır. Yakın gelecekte aşağı G H-in artım düzeylerinin öngörülebilirliyini dikkate alırsak. Gelecek yıllarda ekonominin ve hükumet harcamalarının daha temkinli tempolarla artması aşağı enflasyonun esas unsurlarından biri olacak. Merkezi Bankanın hedeflerinde en çok adıgeçen kelimelerden biri sabitliktir. Sabitlik ve gelişim arasında iki tür ilişki var.

b) Manatın reel efektif kuru artmaya devam etmiştir.Bu zaman milli ekonominin rekebet yeteneğini korumak için daha yüksek üretim gözlemlenmelidir. ithal edilen enflasyon ve ticaretde özgür rekabetin olmamasını göstermek olur.Petrol üretiminde fazla doruk noktaya ulaşmış olmak pahalılaşma baskılarını azaltmaya yardım edecektir. Mahmudova kapital taleplerini artırmak ve (konsolidasiyanı) artırmaktır.Bunaysa yalnız şeffaf ve uygun bir devlet yatırımı yardımcı ola bilir.Burada kamunun düzenlediği fiyatlar. Bunun için. c) Kredi ve depozito derecelerinde genel azalma devam etmiş ve bu faizler arasında farklar azalmıştır.Bu bakımdan böyle pahalaşma cari bakiye kesiğine petrol dışı rekabetliliğine önemli etki göstermiyor. hayata geçirilen siyaset üzerinde daha çok durulmasına ve dengelenmesini. 5.Harcamaların deveamlı artımı bir taraftan geniş mali etken vü parasal ekspansiya(genişleme) oluşturmakla enflasyon eğilimlerinin artımını şartlandırıyorsa da.Mali alanda aşağdakiönemli teamüller gözlemlenmiştir. bir sözle. ilk olarak petrol gelirlerinden gelicek kuşakların hisselerinin tutulması temin edilmeli ve bunun kuşaklar arasında eşit bölgüsünü yapmak lazım. enflasyona olan mali etkenlerin etkisi zayıflamıştır. Bununla ilişkin yerli ve yabancı uzmanların öngörüleri arasında daha çok fark yaratan yalnız petrolün dünya pazar fiyatlarının değişkenliyidir. ortalama ücret petrol sektörü müesseselerinden aşağı olan petrol dışı muesseseler için guzeştli vergi ve sosyal ödemeler derecelerinin uygulanması) 70 . SONUÇ Azerbaycan ekonomosinin önemli düzeyde ”soyuması”(yani ekonomik artım göstericilerinin zayıflaması) fonunda. Bu ise mali risklerin oluşmasına olanak yaratdığından. diğer taraftan da bu amaçlar için petrol gelirlerinin iç pazara yönelmesi aynı zamanda milli paranın ABD dolarına oranda pahalaşması ve yönetilen kur rejimi gibi yeni ve üreticiler için istenmeyen durumlar oluşturuyor.Dünyada gıda fiyatlarinin devamlı ve yüksek artımı enflasyonla mücadeleyi zorlaştıran en önemli etken gibi kalıyor.Ama Merkezi Bank ve BVF hesaplamalarına göre bu kur denge değerinden hala da aşağıdadır.V. kredi pazarında aktifliğin aşağıda kalması ve genel menfaatin azalması banka sektörü için sistemli riskler oluşturmaktadır. Ekonominin sektörleri arasındaki derinleşen ücret farklarını ortadan kaldırmaya yönelik teşvik siyaseti hayata geçirmeli (mesala. petrol gelirlerinin harcanması siyasetindeki keskin artımlar makroekonomik sabitlik için tehlike oluşturuyor. fakat mali alnın dışındaki etkenlerin etkisi hala yüksektir. Ülkede maliye pazarını araştırdığımızda geldiğim sonuç ve buluşları.Zararla çalışan bankaların sayısının artması. maliye pazarlarında ve banka sektöründe de artım yavaşlamıştır.Petrol fiyatlarının beklenmeyen artımlarıysa karşı etki oluşturacak. ve bu gelicek kuşaklara petrolden ulaşacak oranı azaltır. Küçük bankalarda tarife efekti yaratmak çok zordur. Azerbaycanın petrol ve doğal gaz kaynaklarının hacmi sınırlı olduğu için büyük çapta hasılat zaman itibarıyla sınırlı dönemde devam edecek. iyileştirilmesini talep ediyor. kincisi.Buda Merkezi Banka maliye pazarlarına daha fazla etki etmek için yeni imkanlar oluşturuyor.Daha fazla harcamalar özellikle de şeffaflığın aşağı ve devlet maliye denetiminin zayıf olduğu halde verimliliği artırıyor. a) Petrol dışı G H.Ayrıca faazla enflasyon basınçları da REM yükselmesine neden oucak. enflasyon basınçları hala da yüksek kalmaktadır.Bu gün fazla harcamak yarın daha az harcamaya neden olur ve bu. devlet harcamaları.Banka sektöründe artım düzeyleri azalmaya başlamış ve menfaatlilik göstericileri de düşmüştür.Verimsiz harcamaların azalmasıysa mali siyasetin iyileştirilmesi düzeyiile bağlıdır.Sonuç olarak. karlaşmış göxetim ve durumları aşağıdaki gibi sistemleştirdim: 1.Devlet harcamalarının idealleştirilmesi için üçüncü neden harcamaların verimliliğinin korunması ihtiyacıdır. halkın gelirleri ve para kitlesinin artım düzeyleri zayıfladlkça.

Bütçe gelirlerinin teminatında direk vergi gelirlerinin toplam faktörünün artırılması için ynetimi geliştirmeli verginin parasal değil dengeleyici ve düzenleyici fonksiyonu öne çıkarılmalı.В.Ф.Talıbov Devlet harcamalarının yönetimi ve X zin darlığın düzenlenmesi sorunları Bakü 2005 Банк В. Banka sektöründe büyüyen riskleri yönetmek ve mümkün krizi önlemek için banka sektöründe rekabetliliğin artırılması.2010 Azerbaycan Cumhuriyeti Vergi M c ll si Değerli kağıtlar piyasası.: ТК Велби.В. s dov.. I çeyrek. Bakü. Azerbaycan hükümeti dütçeye daha fazla stratejik içerik eklemeli ve mali siyaset ülkenin orta ve uzun dönem bakımından gelişmesiyle bağlı olan yöntem ve programlarıyla uzlaştırılmalı 3. KOB ’ler ve Verimlilik Kongrersi. М.. 2000 Azerbaycan Cumhuriyeti Merkez Bankası. М.26 Ekim 2011 2. Селезнева Н. "Seda". Bakü. Ocak-Haziran 2010..M.Mirz yeva Azerbaycan Cumhuriyeti Maliye hakkı (ders kitabı). tekelden yönetilmenin azaldılmasıve kredi pazarında idari yanlışlıkların ortadan kaldırılması temin edilmelidir KAYNAKÇA Azerbaycan'ın istatistiksel göstergeleri 2010. Тараскина А. 2011 yılı.Q.Н. Финансовый анализ. 25 . Финансовый анализ. Банк С. Para Politikası Gündem. Проспект.7.. Orta müddetli dönem için tüm mali göstericilerle beraber bütçe eksiği de makroekonomik dengeye zarar vermeyen düzeyde öngörülmeli ve onun maliyeleşme kaynakları genel mali siyasetle mutlaka uzlaştırılmalı 5.H.Р. B d lov Q. vergi borçlarını oluşum nedenleri araştırılmalı 4. v başkaları Maliye kaynakları ve maliye piyasası Bakü 2003 H. Bakü 2003 Sadıqov M. Bakü 2010 Abbasov A. Bakü 2011 Azerbaycan Cumhuriyeti Merkez Bankası. Finansal stikrarı Gündem. Azerbaycan'da finans piyasasının oluşması ve piyasa ekonomisinde maliye-kredi sisteminin sorunları.: ТК Вельби. 2006 Ионова А. Bakü 2004 A. Учебник. S. Qriqori Menkyu Ekonomiksin esasları Bakü 2008 «Maliye ve muhasebe» dergisi 71 . Normatif belgeler koleksiyonu.

Mahmudova 72 .V.

KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. ülkenin devamlı sosyo-ekonomik gelişimi ve uluslararası ekonomik ilişkiler sistemine entegrasyonu için makul ortam oluşturulmuştur. yeni teknolojilerin elde edilmesi. Sosyo-ekonomik gelişimin yeni niteliksel aşamasında özel bölgelerin kurulması sırf objektif zeruretden ortaya çıkmıştır. ekonomiye ilave yatırımların çekimine. Bu amaçlara ulaşmak için işletmelerden ikincil veriler toplanmıştır. Bu çalışmanın amacı Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de faaliyet göstere bilecek Özel Ekonomik Bölgeler yaratılmasının gerekliliğini araştırmaktır. istihdam ve ahalinin gelirlerinin artmasına da geniş olanaklar açacaktır. yeni iş yerlerinin oluşturulmasına. yabancı sermaye GRŞ Azerbaycan Cumhuriyeti’nde son yıllar hayata geçirilen tedbirler sonucunda. Alköllü içeceklerin ve tütün mamüllerinin üretimi ile ilgili faaliyetlere koyulan yasağın üzümçülüye. ulusal ekonominin gelişimi ve onun ekonomiye rasyonel entegrasyonuyla sonuçlana bilir. eksport.7.Başka sözle. ulusal ekonominin liberalleşmesi ve küreselleşme özellikleri ile karakterize edilmektedir. Araştırmanın sonucu olarak Bakü’de bu bölgelerin yaratılması ile başkente yerli ve yabancı sermayenin getirilmesi. Günümüzde Azerbaycan sosyo-ekonomik gelişimin yeni aşamasındadır. Çağdaş aşamada Azerbaycan’ın mevcut ekonomik potansiyelini verimli suretde harekete geçirmek için uluslararası tecrübenin benimsenilmesine geniş yer verilmesi gerekmektedir. ihracatın güçlendirilmesi.yerli üretiminin azaltılması nedeni ile yurtdışından idhal olunan ürünlerin Azerbaycan tüketim pazarında yerli ürünleri sıkıştıracağı hakkında fikirler seslendirilmektedir. bunun aksini de söyleyenler vardır. Bu bölgelerin ülkede hızlı ekonomik gelişime ivme kazandıracağını. 73 . uluslararası ticaret. Anahtar sözcükler: ÖEB. ulusal ekonominin gelişimi. döviz gelirlerinin artımı. ülkede pazar ekonomisi prensiblerinin uygulanması. girişimciliğin gelişimini pozitif etkilemekle yanaşı. ödenebilirlilik durumunun iyileştirilmesi.şarapçılığa ve tütünçülüye vereceği zarar daha çok tartışılmaktadır. Serbest bölgelerin oluşturulması. 25 – 26 Ekim 2011 AZERBAYCAN’DA ÖZEL EKONOM K BÖLGELER N MEVCUT DURUMU Aygün CABARZADE Azerbaycan Devlet ktisat Üniversitesi ÖZET Dünya ekonomisinin ve uluslararası ticaretin modern gelişim aşaması. yabancı sermayenin ve teknolojinin ülkeye getirilmesi amacıyla yaratılan bölgelerdir. ctimaiyetde “Azerbaycan Respublikasında Xüsusi qtisadi Zonalar Haqqında” Kanun’u ile ilgili çelişkili fikirler seslendirilmektedir. Özel Ekonomik Bölgeler uygun nakli-coğrafi konuma sahip olan bölgelerde organize olunan. entegrasyon proseslerinin güçlenmesi. Bu açıdan özel hukuki rejime sahip bağımsız arazi-ekonomi kompleksi ve öncül ekonomik faaliyet şekli olan serbest bölgelerin kurulması ekonomik gelişim ve girişimciliğin gelişim sürecine ciddi ivme kazandırabilir.

Ama sözkonusu sektörlerin daha yüksek tempoyla gelişimi devlet yönetiminin merak dairesinde olduğundan bu alanda durgunluğun yaşanmayacağı alternatifi de mevcuttur. Özel bölgeler fikrinin desteklenmesi gerekmektedir. Fakat Ekonomik Kalkınma Bakanlığı’dan şu anda önlem tedbirlerinin hayata geçirilip . Yabancı yatırımcının bölgede kayda alınması için çoksayda prosedürlerin mevcutluğu.t. Bunun yalnız ekonomik değil. şarapçılık ve tütünçülük sektörlerindeki gelişim son yıllarda gözlemlenen durumla kıyaslamada yavaşlayabilir. a. Cabarzade Sözkonusu meselelerle ilgili somut yorum yapmak zordur. Özel bölgelerin kurulması sonrasında sözkonusu sorunların çözümü için belli adımların atılması da mümkündür.A.Azerbaycan’ın henüz DTÖ’ne üye olmamasını dikkate aldıkta.ekonomik 1 2 Vüsale Rüstemova. şüphesiz. Senegal’da ve diğer ülkelerde çeşitli bölge kuruculuğunun başarısızlıkla sonuclanmasıyla yanısıra. organizasyonel (idari) nedenleri de vardır. Ama lokal şekilde ihrac sanai bölgesinin kurulması sözkonusu olabilir. Vladimir Morozkov. Azerbaycan ise tek başına bu meseleni çözemez. Özel bölgelerde alköllü içeceklerin ve tütün mamüllerinin üretiminin yasaklanması. serbest bölgelerin üstünlüklerinin passif reklamı gibi idari nedenler de bölgenin kaderini etkilemektedir. Burada istikrarlı. sonucu önceden belirlenecek olan devamlı devlet politikasının mevcutluğu çok önemlidir. Onlar bu bölgelerin devlet bütçesine “kara kuyu” veya ayrı-ayrı sanai gruplarının menafelerinin lobbileşdirilme mekamizması olarak görmektedirler. Sri-Lanka.Günümüzde dünya krizle uğraşmaktadır. ülkede ekonomik faaliyet alanları devlet yönetiminde çalışan memurların kontrölü altındadır. yerli üretime koyulan yasak. Serbest bölgeler dünya ekonomisi için henüz çarpıcı ve verimli sonuclar verememişler.06.12. Ülkede en büyük tekelleşmenin idhalda olmasını. bölgenin sermaye rejimi ile ilgili mevzuatının çok karmaşık olmasının ait olunması gerekmektedir.m.html?s=9502ef304d02c916dcbd4528e1cd0b4d&amp. Azerbaycan’da serbest bölgenin kurulması süreci çok ciddi sorunlarla karşılaşmıştır. başarılı sayılan bölgelerin büyük çoğunluğu da faaliyetini devam etdiremedi. Yani üzümçülük. yatırımcının fikrince. bölgelerin yasaklanması anlamına gelmemesi gerekmektedir.g. Bu tür bölgelerin kurulması çok sorunlu meseledir. hemçinin yerli girişimciler ve üreticilere hangi tavizlerin uygulanacağının belirlenmesini beklemek gerekmektedir. bu ürünlerin yurtdışından idhalına daha fazla talep yaratacaktır. öncelikle. aynı zamanda düşünülmüş tedbirler planının gerçekleştirilmesini. (e. Özel bölgelerin ülkenin hangi bölgelerinde kurulacağını.bu prosedürlerin şeffaf olmamasını.1 Özel bölge karşıtları az değildir. Bununla yanısıra. “Xüsusi İqtisadi Zonaların Faaliyeti Üçün Hüquqi Baza Yaradılacaq”. 74 . Ekonomik nedenlere. uluslararası düzeyde özel bölgelerin kurulması reel görünmemektedir.Sanai parklarının uygulanması yoluyla ekonomi de devletin denetleyici rolünü optimal oranda birleştirilmesi gerekmektedir. 1 http://devturkler. Bunu ülkede yolsuzluk düzeyinin yüksek olması ve ülke altyapısının yabancı şirketler için az cazip olması engelleyebilir.g. Mutlaka uluslararası destek gerekmektedir. ülkenin gümrük ve vergi prosedürlerinin uluslararası standartları karşılamamasını. bölgeleri işlek ve ekonomik aktifliğin teşvikinin dünya tecrübesinde denenmiş arac olarak geliştirilmesi gerekmektedir.geçirilmeyeceği hakkında resmi bilgi verilmemektedir.2 Tüm bu başarısızlıkların. Çünki. Yani..2009).Bölgelerin faaliyetine daimi ciddi kontröl gerekmektedir. a. aksine belirlenmiş bu sistem dezavantajlarının ortadan kaldırılarak. Günümüzde mali kriz döneminde bu meselenin gündeme gelmesi durumu zorlaştırmaktadır.m. Onlar herhangi bir şekilde kendi denetim alanlarına diğerlerinin dahil olmasına izin vermemektedirler. Dünya tecrübesinin gösterdiği üzere başarıyla faaliyet gösteren serbest bölgelerle yanısıra onların kuruluşunda başarısız çalışmalara da raslanmaktadır.com/devturk/xususi-iqtisadi-zonalarin-f-601-aliyy-601-ti-ucun-huquqi-bazayaradilacaqdir2 t23760/index.fakat Azerbaycan ekonomisi buna tam hazır değildir. Örneğin. serbest girişimciliğin gelişiminde de belli sorunlar ortaya çıkarabilir.

Ülke arazisinde bölgeler ne kadar çokçeşitliyse.3 Özel bölgelerin kurulmasına oldukca büyük sorumlulukla yanaşılması gerekmektedir.2009). Özel bölgelerin başlıca amacı yabancı sermayelerin çekilmesi. a.serbest bölgelerin kurulması rekabet koşullarının uygulanmasını talep etmektedir. mevzuat uygulaması şeklinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.09.12. Azerbaycan Cumhurbaşkanı’nın 4 Mayıs 2009 tarihinde onayladığı “Azerbaycan Cumhuriyeti’nde 2009-2015 Senelerinde Bilimin Gelişimi üzre Ulusal Strateji”nin hayata geçirilmesi ile ilgili Devlet Programı’nın yürütümüne dair tedbirler planında ise 2009-2011 senelerinde bilimsel-araştırma işlerinin üretime uygulanmasının hızlandırılması için teknoparkların kurulmasına dair teklifler ireli sürülmektedir.Ayrıca bölgenin Azerbaycan ile gerçekleşecek gerisel bağlılığı ölçüsünde yaratılacak dolaylı istihdam etkisi de küçüksenmeyecek boyutlara ulaşabilir. http://devturkler.(Eskişehir. 5 Engin Erdoğan.(e.bu bölgelerin esas amac ve hedeflerinin kesin belirlenmesi gerekmektedir. Vladimir Morozkov.bölgedeki ticari ve hizmete yönelik kuruluşlarda yeni istihdam olanakları sağlarlar. genel olarak Azerbaycan’da özel bölge amaclarına ulaşmanı zorlaştırabilir.t.127. 6 “Xüsusi İqtisadi Zonaların Yaradılması Gündemdir”. “Serbest Bölgeler ve Türkiye’de Bir Model Denemesi”.s.http://ulfetaz. “Xüsusi İqtisadi Zonaların Faaliyeti Üçün Hüquqi Baza Yaradılacaq”. Diğer tarafdan.uygun jeo-politik konuma sahip bölgeler için-serbest limanlar ve tranzit bölgeleri.com/index.. (e.a.ülkenin gümrük ve vergi prosedürlerinin uluslararası standartları karşılamaması. Bu durumda da serbest bölgelerin kurulması adı altında yalnız küçük bir grup için makul koşulların sağlanması sözkonusudur. gayri-resmi normlarla yönetilmektedir.Fakat ülkede yolsuzluk düzeyinin yüksek olması ve ülke altyapısının yabancı şirketler için az cazip olması. 25 – 26 Ekim 2011 faaliyet alanlarını tekelde saklamakla rekabetin yaranmasında meraklı değiller.01.orada üretilib yurtdışına gönderilen mallara özel denetim gerekmektedir. Öncelikle.dikkate alındıkda Azerbaycan’da yalnız lokal şekilde ihrac sanai bölgesinin kurulması sözkonusu olabilir. en büyük tekelleşmenin idhalda olması.2010).mallara.Yani bu arazide faaliyet gösteren her kes için genel olan kurallar 3 4 Hebibe Abdulla.html?s=9502ef304d02c916dcbd4528e1cd0b4d&amp. serbest bölge şekilleri de bir o kadar çokçeşitli olabilmektedir. Kurulacak olan bir serbest üretim bölgesinde yer alan endüstriyel kuruluşlar Azerbaycan’dan işçi ve yönetici personel talebinde bulunurken.2007).com/economics/1692 .m. 5 Azerbaycan’da serbest bölgelerin kuruluş amaçları arasında yeni istihdam olanakları sağlanması ön sıralarda yer aldığı için serbest üretim bölgesi türünün tercihi gerekmektedir. ülkenin ulaştırma-coğrafi konumundan yararlanma ve bölgelerin gelişimine yardımın sağlanmasıdır. Bu güclendirilmiş denetimin yerli yönetim kuruluşlarınca değil.durğun bölgeler için-ayrı-ayrı sektör veya işletmeler için vergisel avantajlara sahip gelişim bölgeleri. aynı zamanda ülkede arazi açısından ne kadar makul ortamın. vs.g. 75 .6 Burada önemli olan yalnızca bu bölgelerin amacı ve hangi bölge türünün seçilmesi değil.4 Özel bölgelerin kurulmasında diğer önemli unsur-kurulacak olan serbest bölge türünün seçilmesidir.yeni iş yerlerinin açılması.serbest bölgelerin kurulması için o arazide faaliyet gösteren işletme ve kurumlara avantajlı koşulların sağlanması önemlidir. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.strateji öneme sahip bölgeler için-özel ekonomik bölgeler ve sınırhattı bölgeleri için – uluslararası bölgeler olabilir. Çünki.7. Burada her-hangi kanundan kaçma durumları ve yazılmamış kurallarla yönetim sözkonusu olamaz.Araziye gelen yabancı yatırımcılara. http://ulfet-az.php.06.Bunlar.g.hem de hayata geçirilen ekonomik politikanın serbest bölgelerin kurulması için ne kadar olanak sağladığıdır.com/devturk/xususi-iqtisadi-zonalarin-f-601-aliyy-601-ti-ucun-huquqi-bazayaradilacaqdirt23760/index. Diğer tarafdan özelikle ekonomide bir çok sürecler kabul olunmuş kanunlarla değil.t.m.Bu.

Yani bölgenin dahilinde altyapının operatörce oluşturulması gerekmektedir. Cabarzade uygulanmak zorundadır. 7 “Azerbaycan Respublikasında Xüsusi qtisadi Zonalar Haqqında” Azerbaycan Cumhurbaşkanı’nın 14. 2. 76 .işletme sözleşmesi kapsamında bu şirket tarafından işletilebilir veya kuruluş ve işletme sözleşmesi ile kurabilir ve işletilebilir. Gümrük ve Gümrük Muhafaza Müdürlükleri ve Emniyet Birimi görev ifa eden kamu kurumlarıdır.2009 Tarihli Kanunu.bölgeyi işleten kuruluşu ifade eder. 1) Altyapı harcamaları-devlet tarafından sağlanmış. Üstyapı harcamaları.Serbest bölgelerin işleyişinin parçası olan ve yönetimde yer alan belli başlı kurum ve kuruluşlar olan Serbest Bölge Genel Müdürlüğü. çünki bu projeye sıcak bakan operatörler de krizle ilgili olarak geri çekilmeli oldular. Bu sürecin 2009’un yazında başlaması lazımdı. Altyapı ve üstyapı harcamalarının kamu kuruluşlarınca veya kurucu ve işletici özel şirket tarafından karşılanması sorunu: Burada 3 seçenek mevcuttur.bölge kurucu ve işletici şirket ile kullanıcı şirket tarfından karşılanmış olabilir. Serbest bölge. .(Madde 1). Serbest Bölge tarafları olan Devlet. Serbest Bölge’nin kamu veya özel mülkiyetli arazi üzerinde kuruluması sorunu: Burada 2 seçenek mevcuttur: Bölge-mülkiyeti.bölge kurucu ve işleticisi tarafından sağlanmış.7Selahiyetli organla bağlanmış Yönetim Sazişi çerçevesinde operatör özel bölgenin faaliyetine göre sorumluluk taşımaktadır. 3. Bakanlar Kurulu Kararına istinaden kurulan bir şirkettir.Bölgenin kendisi için ise tabi ki.bölge kurucu ve işletici şirket tarafından sağlanmış. şletici veya B. .K. Bölge Kurucu ve şleticisi (Xüsusi qtisadi Zona Operatoru) .fakat gecikme yaşandı.04. Azerbaycan’da serbest bölge kuruluşu sorunları aşağıdaki gibi sıralanabilir: 1.kurucu ve işletici şirket tarafından karşılanmış. Altyapı ve üstyapı harcamalarının kamu kuruluşlarınca veya bölge kurucu ve işletici özel şirket tarafından karşılanması sorunu operatörün belirlenmesi sonrasında çözülebilir. 2) Altyapı harcamaları.Bölgede.Serbest bölgenin yerli veya yabancı özel sektör veya kamu tarafından işletilmesi halinde. Üstyapı harcamaları. Bölge Kurucu ve şletici Şirket(B. Operatörün kendisinin de yatırım yapması gerekmektedir. Azerbaycan’da kurulacak özel bölgeleri yönetecek yabancı operatör henüz seçilmemiştir. Kanuna esasen özel bölge operatörü-Yönetim Sazişi çerçevesinde özel bölgenin yönetilmesi ve gelişimi için sorumluluk taşıyan.ülkenin diğer arazilerinden farklı koşulların uygulanması gerekmektedir. Fikrimizce Azerbaycan’da da bu alanda yatırım yapmakta meraklı olan bir çok yerli şirket mevcuttur. Üstyapı harcamaları-kurucu ve işletici şirket tarafından karşılanmış. 3) Altyapı harcamaları. 1) devlete veya 2) bölge kurucu ve işleticisine ait arazi üzerinde kurula bilir.bu alanda büyük tecrübeye sahip şirket.K.A.) ve Kullanıcılarının belirlenmesi sorunu: Devlet . Yönetim Sazişi ise-özel bölgenin yönetimi ve gelişimi için selahiyetli organla operatör arasında imzalanan anlaşmadır.

6. Operatörün görevleri aşağıdakilerdir:10 Özel bölgenin kalkınması. tesislerin ve hizmetlerin sağlanması için gerekli tedbirlerin görülmesi. o cümleden özel bölgenin kayıt şehadetnamesinin alınması için özel bölge rezidentlerinin çıkarlarının itibarname esasında müvafik devlet organlarında temsili. o cümleden dış müfettiş raporlarının sunumu.bu yatırımlardan ve özel bölge yönetiminden gelir elde olunması. Özel bölgede komünal. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Özel bölgenin etraf altyapıyla. özel bölge özel hukuki rejimini tanzim eden diğer normativ-hukuki aktların ve selahiyetli organ’la bağlanmış saziş şartlarının uygulanması. Mevzuat ve Yönetim Sazişi ile belirlenmiş diğer hukukların hayata geçirilmesi.Serbest bölgede faaliyette bulunma ruhsatı alan ve bölgede belli bir işyeri bulunan gerçek veya tüzel kişiliyi ifade eder.04.2009 Tarihli Kanunu. 8. Burada Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü ile işletici şirket arasında “Kuruluş ve şletme Sözleşmesi” imzalanması ve ticari faaliyete başlanması prosedürünün uygulanmasındaki sorunların çözümü sözkonusudur.7. 2.04. 1. Selahiyetli organ’la bağlanmış Yönetim Sazişi’ne esasen özel bölge sınırlarında yönetim ve ekonomik faaliyetin organizesi.(Madde 12. 10 “Azerbaycan Respublikasında Xüsusi qtisadi Zonalar Haqqında” Azerbaycan Cumhurbaşkanı’nın 14. 9 “Azerbaycan Respublikasında Xüsusi qtisadi Zonalar Haqqında” Azerbaycan Cumhurbaşkanı’nın 14. diğer ilgili mevzuatların uygulanmasının sağlanması. 3. Mevzuat ve Yönetim Sazişi ile belirlenmiş diğer görevlerin hayata geçirilmesi. 7.o cümleden ulaştırma hatları ve komünal hizmetlerle sağlanması için müvafik kurumlarla karşılıklı faaliyet gösterilmesi.2).3). Özel bölgede selahiyetli organ’ın.8Operatörün hukukları aşağıdakiler dir:9 1.(Madde 12. Özel bölgenin kalkınması ve faaliyeti hakkında onun administrasiyası’na raporların. Bölge Kullanıcısı .sosyal ve diğer altyapı tesislerine yatırım yapmak.özel bölge administrasiyası’nın.4). Serbest Bölge Müdürlüğü ile (Xüsusi qtisadi Zona Administrasiyası ile) birlikte özel bölge rezidentlerinin bu Kanun’un. 25 – 26 Ekim 2011 Operatör özel bölge arazisinde rezident gibi faaliyet göstermemekte ve rezidentlere uygulanan tavizlerden yararlanamamaktadır. 77 . 5.2009 Tarihli Kanunu. Özel bölgede girişimcilik faaliyetinin hayata geçirilmesi amacıyla gerekli evrakların.(Madde 12. 5. 8 “Azerbaycan Respublikasında Xüsusi qtisadi Zonalar Haqqında” Azerbaycan Cumhurbaşkanı’nın 14. Bu Kanunun. özel bölge özel hukuki rejimini tanzim eden diğer normativ-hukuki aktların ve onlarla bağlanmış sazişin şartlarının. 3.04. Selahiyetli organ’la bağlanmış Yönetim Sazişi’ne esasen gerekli altyapının oluşturulması. 4.ulaştırma.2009 Tarihli Kanunu. 4. 2. Özel bölgenin gelişimi amacıyla önemli tedbirlerin hayata geçirilmesi için anlaşmaların imzalanması. habele diğer ilgili devlet organlarının kanunvericilikle belirlenmiş yetkilerinin hayata geçirilmesi için uygun ortamın oluşturulması.

2 maddelerinde belirlenmiş “müvafik icra hakimiyeti organı”nın yetkilerini Azerbaycan Cumhurbaşkanı.8.Mevzuat ve Yönetim Sazişi ile belirlenmiş diğer fonksiyonların hayata geçirilmesi olan ve Azerbaycan Cumhuriyeti’nde özel bölgenin kurulması ve faaliyeti ile ilgili devlet politikasını hayata geçiren Serbest Bölge Genel Müdürlüğü (Selahiyetli Organ)-müvafik icra hakimiyeti organı’nın yetkilendirilmesi. Kanun’un 10.12 “Azerbaycan Respublikasında Xüsusi qtisadi Zonalar Haqqında” Azerbaycan Cumhurbaşkanı’nın 14. 7. 9.8 maddesinde belirlenmiş “müvafik icra hakimiyeti organı”nın yetkilerini Azerbaycan Cumhurbaşkanı ve Azerbaycan Cumhuriyeti Nazirler Kabinesi.2.7 maddelerinde belirlenmiş “müvafik icra hakimiyeti organı”nın yetkilerini Azerbaycan Cumhuriyeti Nazirler Kabinesi.Özel bölgenin kurulması ve zamanından önce tasfiyesi ile ilgili müvafik icra hakimiyeti organı’na tekliflerin verilmesi. 2.04.Yetkileri dahilinde özel bölgenin faaliyetini tanzim eden normativ hukuki aktların hazırlanması ve onaylanması. Kanun’un 13. 1.11 3 Haziran 2009 tarihinde imzalanmış ““Xüsusi qtisadi Zonalar Haqqında” Azerbaycan Respublikası Qanununun Tetbiq Edilmesi Barede” Azerbaycan Cumhur başkanı’ nın Ferman’ına esasen.A.2 maddelerinde belirlenmiş “müvafik icra hakimiyeti organı”nın yetkileriniAzerbaycan Cumhuriyeti Vergiler Bakanlığı. 6. 3.3. Serbest Bölge’de yetkili kurum ve kuruluş görevleri ile ilgili devlet kurumlarının yetkilendirilmesi sorunu: Özel bölgenin kurulması ve faaliyeti alanında vahid devlet politikasının 1) Görevleri: şekillenmesinde iştirak etmek ve bu politikanın hayata geçirilmesinin sağlanması. 4.(Madde 10).0. Kanun’un 13. Kanun’un 17.0. . Azerbaycan Cumhuriyeti Vergiler Bakanlığı ve Azerbaycan Cumhuriyati Devlet Gümrük Komitesi. Özel bölgede tekelçiliğe izin verilmemesi için gerekli tedbirlerin görülmesi. . Kanun’un 16.0. Cabarzade 4. 12 ““Xüsusi qtisadi Zonalar Haqqında”Azerbaycan Cumhuriyeti Qanununun Tetbiq Edilmesi Barede” Azerbaycan 11 78 .1.6 maddesinde belirlenmiş “müvafik icra hakimiyeti organı”nın yetkilerini Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Gümrük Komitesi hayata geçirecektir.1.3 ve 10. “Azerbaycan Respublikasında Xüsusi qtisadi Zonalar Hakkında” Kanun’unun 5.5 maddesinde belirlenmiş “müvafik icra hakimiyeti organı”nın yetkilerini Azerbaycan Cumhuriyeti Ekonomik Kalkınma Bakanlığı.2.2009 Tarihli Kanunu.5.8 maddesinde belirlenmiş “müvafik icra hakimiyeti organı”nın yetkilerini Azerbaycan Cumhuriyeti Ekonomik Kalkınma Bakanlığı. .14. Müsabıka yolu ile operatörün seçilmesi ve onunla Yönetim Sazişi’nin bağlanması. Kanun’un 1. 5. Özel bölgede faaliyetin organizesi ile ilgili operatöre gerekli yardımın yapılması.4 ve 17.2 ve 18. Özel bölgenin faaliyetinin tanzimlenmesine dair tekliflerin hazırlanması.Özel bölgenin faaliyeti hakkında yıllık raporun hazırlanması ve müvafik icra hakimiyeti organı’na sunulması.8. .

“Azerbaycan Respublikasında Xüsusi qtisadi Zonalar Haqqında”Azerbaycan Cumhurbaşkanı’nın 14. -Eşyalarla ilgili verilen izin belgelerini. 5.eşyanın ithal ve ihracını denetlemek.Emniyet Birimi olarak da bölge icra hakimiyetine bağlı asayiş hizmetleri yetkilendirilebilir.giriş-çıkış kapılarında yeterli sayıda polis bulundurmak.Bölgede asayiş hizmetlerinin polis tarafından yerine getirilmesi için özel tedbirler almak.transit. kullanıcı firma ürün sergi salonu. 79 .Spor Tesisleri. 3)Görevleri: -Kaçakçılığı önlemek için gerekli tedbirleri almak.2009 Tarihli Fermanı. Buradaki arazide gerekli altyapıların. Azerbaycan’da tesis olunacak Gümrük Müdürlüğü AC Devlet Gümrük Komitesi’ne bağlı olarak çalışabilir. -Kaçakçılığın men ve takibini yapmak.multi-medya ve telekonferans kapasiteli seminer salonları kullanıcıların hizmetine sunan Teknoloji Merkez. -Konferans salonu. . Çağdaş altyapının oluşturulması sorunu: Serbest bölgede dünya standartlarına uygun altyapı tesislerin oluşturulması önemli şartlardandır. Bu tür ekonomik bölgelerde liman ve havaalanlarının da tikilmesi önemlidir.ihracat.04. su tesisatı ve diğer unsurlara dikkatin güclendirilmesi gerekmektedir. . Özel bölgelerin faaliyetini güclendirmek için öncelikle altyapının geliştirilmesi esas koşullarındandır. Artık ülkede bu doğrultuda çalışmalar yapılmakta-mevcut altyapı geliştirilmekte. -Kullanıma hazır fabrika binaları. gaz.Bölge sınırlarında.gümrük işlemlerini gerçekleştirmek. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. -Her türlü ithalat. -Bölgeye giren-çıkan araçları kontrol etmek olan ve Başbakanlık Gümrük Müşteşarlığı’na bağlı olarak çalışan Gümrük Muhafaza Müdürlüğü’nün tesisi. .örneğin yol. Talep olunan altyapı tesisileri aşağıdakilerdir: -Üretici firmalar için altyapısı hazır araziler.2009 Tarihli Kanunu.Bölgede meydana gelen olaylarla ilgili gerekli işlemleri yürütmek olan Emniyet Birimi’nin tesisi. elektrik enerjisi. -Bölgeye giren eşyaya ilişkin kayıtları tutar.simultane tercüme.Çocuk Yuvası. 25 – 26 Ekim 2011 2)Görevleri: -Gümrük Müşteşarlığı kararlarını uygulamak. -Kiralık ofisleri ile çağdaş ve master plan bir endüstri parkı.06. Azerbaycan’da tesis olunacak Gümrük Muhafaza Müdürlüğü AC Devlet Gümrük Komitesi’ne bağlı olarak çalışabilir. -Ticaret yapan firmalar için depolama tesisleri.Sağlık Merkezi vs.7. .bölgeden sevk edilen eşyanın muayene ve sevkiyatı ile ilgili tedbirlerini sağlamak olan ve Türkiye’de Gümrük Müşteşarlığı’na bağlı olarak çalışan Gümrük Müdürlüğü’ nün tesisi. 4) Görevleri: . . -Cezaların uygulanmasını sağlamak.aynı Cumhurbaşkanı’nın 03. -Evrakları kontrol etmek.

çöp toplama. 7.açık ve kapalı depo binaları kiralamak. yemek.turizm ve dinlenme komplekslerinin oluşturulmasını öngören devlet programları hazırlanmaktadır. (5) Spor Tesisleri.elektrik. en modern teknolojilerin kullanımı. inşaatların kontrollerinin yapılması ve ruhsatnamelerin düzenlenmesi.üretim binası. bakım.Aynı zamanda Lenkeran’da deniz limanının oluşturulması gerçekleştirilmektedir. faturalama ve liman ile ilgili hizmetlerin yanısıra işgücü teminini de içeren geniş destek hizmeti seçenekleri sunmak. stok kontrol. Kullanıcıların alacakları hizmetlere dair Serbest Bölge’nin görevlerinin yerine getirmesinin sağlanması sorunu: Kullanıcıların alacakları hizmetlere dair serbest bölge aşağıdaki görevleri yerine getirmek zorundadır: (1) Serbest bölgede tüm alt yapı ve gerekli üst yapıların inşa edilmesi ve bakımlarının yapılması.çöp toplama hizmetlerinin karşılanması. gümrük komisyonculuğu. Bölgedeki tüm kullanıcı firmalara rekabet edilebilir fiyatlarla. bölgenin genel güvenliğinin sağlanması için ilgili resmi birimlerle irtibata geçirilmesi.ekoturizm için düşünülen projelerin hayata geçirilmesi gerçekleştirilmektedir. onarım. Bölgelerde. kantin gibi tesislerin kurulması ve işletilmesi. uygun olanlarının onaylanması. bölgeyi çevreleyen çitlerin bakımının yapılması.hammal ve depoculuk hizmetlerinin sunulması. Gıda şletmeleri. Üretim yapan firmalar için altyapısı hazır personeller ve kullanıma hazır binalar sunmak.depo.açık alan): Serbest bölge kullanıcılarının talepleri doğrultusunda yatırımcı kullanıcılara altyapısı hazır arazilerin kiralanması veya hazır bina talep edenlere ihtiyaçlarına uygun bina kiralanması.hizmet tesisleri. 6.ofis. Cabarzade zamanda özel bölgede üretilen ürünlerin kalitesi ve rekabete devamlılığının yükseltilmesi için bölgede tam farklı işletmeler. Serbest Bölge’de yatırım kolaylıklarının sağlanması sorunu: Serbest bölgede aşağıdaki yatırım kolaylıklarının sağlanılması gerekmektedir: Uluslararası yatırımcıların bölgeye kolay giriş imkanı. Sağlık. Telekomünikasyon.sağlık merkezi. gereken yerlere spor tesisleri.Lenkeran ve Gence’de uluslararası talepleri karşılayan en modern hava alanları tikilib kullanışa sunulmuştur.su. (6) Güvenlik Hizmeti: Serbest bölgede bölgenin yangına karşı korunması için gerekli tedbirlerin alınması. yükleme ve boşaltma gibi hizmetlerden oluşan geniş ve kaliteli seçenekleri sunmak. telekomünikasyon.Bununla yanısıra. bakım-onarım. (7) Bundan başka. (4) Bölge Geçiş ve Yükleme-Boşaltma Hizmetleri: Serbest bölgede açık ve kapalı alanlarda kullanıcılara nakliye.soğuk hava deposu. Ayrıca ekipman kiralama. inşaat.A. (2) Kiralama Hizmeti (arazi. (3) Elektrik ve Su Dağıtımı.su. Yatırımcılara üretimde olduğu kadar ticaret yapanlara da çok özel avantajlar sunmak. bölgede yatırımcı kullanıcıların projelerinin incelenmesi.haberleşme. - 80 .Zagatala. restoran.Çevre Temizlik ve Çöp Toplama Hizmetleri: Serbest bölgede kullanıcıların elektrik. Çocuk Yuvası ve Sosyal Aktiviteler Hizmeti: Serbest bölgede yeşil alanların tanzim ve bakımının yapılması.doğal gaz. kafeterya. Çeşitli devlet teşvikleriyle çok cazip şartlarda finansman imkanı.bölgelerde altyapının yeniden kurulması. çocuk yuvası. Ticaret yapan firmalar için ofis.

Böylece ülkeye yeni teknolojilerin girmesini hızlandırır.Azerbaycan’ın çok güzel coğrafi konumu bu doğrultuda geniş olanaklar sağlamaktadır. Dünyadaki serbest bölge uygulamalarının kısa tarihine bakıldığında.eğitimli. Sonuç olarak. 8. ülkemizde serbest bölge uygulama felsefesi. kalifeyi/ düşük maliyetli işgücünün sağlanması önemli koşullardan biridir.Azerbaycan’ın cari durumunda özel bölgenin kurulması ülkenin dış ekonomik entegrasyonu için uygun ortam oluşturacaktır. Özel bölge günümüzde ekonomik kalkınmanın daha da hızlanması ve ticaret devriyesinin genişlenmesi için önemli unsurdur. Sözü edilen hizmetlerin bazıları ücretsiz sağlanırken. yurt dışından getirilen malların daha sonra yine yurt dışına satılarak (reeksport yoluyla) ülkenin dünya ticaretinden aldığı payın artmasını sağlar. serbest bölgelere getirdikten sonra buradan küçük partiler halinde ülkeye ithal edilerek.yarı işlenmiş ve mamul mallar nedeniyle ülke içi üretimin artmasına katkı sağlar.mevcut sanayi ve ticaret potansiyelinin tam kapasitede kullanımını etkinleştirme. Üretim faaliyetlerinde kullanmak üzere. risk faktörünün düşük. Sağlanan kolaylıklar nedeniyle ülkenin ihracat imkanlarını ve döviz girdisini arttırır.yurt dışındaki rakipleri ile aynı şartlarda üretim yapma imkanı sağlar. Yabancı sermayeli firmaların.bazıları da makul ve rekabet edilebilir düzeyde ücretlendirile bilir.yeni riskli girişimlerin finanse edilmesine yardım için kaynak sağlamada rehberlik önermek vs. thal girdi kullanarak üretim yapan yerli firmalar gümrük vergisiz olarak dünya fiyatlarından girdi temini imkanı sağlayarak. 81 . bölgedeki üretim ve ticari faaliyetlerle ülke içindeki diğer faaliyetlere etki ederek dolaylı istihdam yaratır. Bölgede istihdamın temini sorunu: Serbest bölgede genç.belli arazilerin seçilmesini ise bu arazilerin ahalisi için büyük başarı olarak belli dönem sonrasında bölgenin ekonomisine pozitif anlamda büyük faydalar sağlayacağı beklenilmektedir. Serbest bölgede yarattığı doğrudan istihdamın yanında.Topyekün kalkınma amacına hizmet etmek üzere “bölgesel kalkınma” modeliyle kurulan serbest bölgeler. Ülke ekonomisinde bu bölgelerin çok özel role sahip olacağı ve özel bölgelerin kurulmasının öncelikle uygulandığı bölgelerin gelişiminde. Üretim yapan firmalar kullandıkları ithal girdilerde kesinti olması durumunda güçlükle karşılaşmamak veya fiyatı uygun olduğu için dış pazarlardan satın aldıkları büyük miktardaki girdileri. amaçlanan ile gerçekleşenin ufak bazı sapmalar dışında birbirine parelellik arz ettiği görülmektedir. ayrıca girdi teminindeki gecikmeler de önlenmiş olur. yeni ve çok sayıda serbest bölge ilanıyla iktisadi sorunlara sihirli çözümler bulunmak iddiasında değil. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Serbest bölgelerin ülke ekonomisine sağladığı katkılar nelerdir?Azerbaycan arazisinde kurulması düşünülen serbest bölgele aşağıdaki konularda yarar sağlayabilirler: Serbest Bölgeler.7. böylece küreselleşen dünyada daha aktif ve önemli bir yer tutma yolunda yararlanılabilecek bir araç olduğu fikrine dayanmaktadır. Dağıtım merkezi olma işlevi çerçevesinde. karlılığın yüksek olduğu serbest bölgelere yatırım yapmalarını teşvik eder. depolama ve gümrük vergisi giderini azaltır ve üretim maliyetlerinin düşmesini sağlar. ülkenin ihracata dayalı kalkınma politikalarıyla da uyumlu olarak faalliyetlerini sürdürmektedir.bu da her alanda ülkeye ilave kazanç sağlayacaktır. Ülkede kullanılması düşünülen yeni ticari ve ekonomik politikaların denenebilmesini temin eder. 25 – 26 Ekim 2011 - Gelişen teknoloji tabanlı firmalara fon yönetimi temininde destek.Özel bölgenin kurulması Doğu-Batı ticaret merkezinin ülkemizde oluşmasıyla sonuclanacaktır ki.ülke içinden alınan hammadde.

“Azad qtisadi Zonalar Azadlıq Qazana Bilecekmi?”. http://www. “Xüsusi qtisadi Zonaların Yaradılması Gündemdir”. Özel bölgelerin etkin şekilleri aşağıdaki mühim şartlara uyulması koşullarında uygulanabilir: (1) (2) (3) (4) (5) Özel bölgelerin kuruluş ve işleyiş sürecini kontrol eden uygun hukuki-normativ bazanın geliştirilip kabul olunması. (e.t.t.08. “Xüsusi qtisadi Zonalar Haqqında”Azerbaycan Cumhuriyeti Qanununun Tetbiq Edilmesi Barede” Azerbaycan Cumhurbaşkanı’nın 03. Serbest Bölgeler ve Türkiye’de Bir Model Denemesi.06. Eskişehir.html.2009 Tarihli Fermanı. (e.2010).01.2009 Tarihli 791-IIIQ Sayılı Kanunu. “Xüsusi qtisadi Zonaların Yaradılması Azerbaycanın nkişafının Süretlendirilmesi Merhelesinde Tarixi Zeruretdir”.http://ulfetaz. (6) Ülkemizde özel bölgelerin oluşturulması. (e. yabancı yatırımların çekiminin.dış ekonomik ilişkilerin ve bütünlükle ülke ekonomisi gelişiminin etkin yöntemi olabilir.12. Özel bölgelerin oluşturulmasında yerli yetkili kuruluşların ekonomik merakları.t.com/index. http://ulfet-az.03. “Azerbaycan Respublikasında Xüsusi qtisadi Zonaların Yaradılması Haqqında” Azerbaycan Cumhurbaşkanı’nın 06. Sonuç olarak.2007. 82 .04.12.php. Kamu kuruluşlarının bütçe vesaitlerinin özel bölge altyapısının oluşturulması na yönlendirmek imkanı ve hazırlığı. Özel bölgelerin. Cabarzade Bu tür bölgelerin kurulmasının.09.t23760/index. Azerbaycan’da özel bölgelerin perspektivlerinin olup-olmaması sorusuna cevappozitiv olabilir. Özel bölgelerde faaliyet gösteren yerli ve yabancı yatırımcılara.2009).2007 Tarihli 538 Sayılı Fermanı.ekodialog.html .com/Makaleler/Azerbaycan-xususi iqtisadi zona. (e.ekodialog. ekonomik faaliyetlerini yürütmeleri için yurtdışında ve ülkenin kalan kısmında mevcut olan koşullardan daha makul çalışma koşullarının sağlanması. http://www. hem Azerbaycan’a yatırımcıların çekiminin hızlandırması. hem de Bölgelerin Sosyo Ekonomik Gelişim Devlet Programı’na uygun olarak bölgelerle Bakü arasındaki gelişim farkının ortadan kaldırılmasına imkan sağlaması açısından yarar sağlayacağı beklenmektedir.html?s= 9502ef304d02c916dcbd4528e1cd0b4d&amp.2010). Vladimir Morozkov.02.com/economics/1692 . bir çok diğer dünya ülkesinde olduğu gibi. KAYNAKÇA Hebibe Abdulla. Engin Erdoğan. bütçeden finanse olunan kaynak kullanımı dahil olmakla.10. “Xüsusi qtisadi Zonaların Faaliyeti Üçün Hüquqi Baza Yaradılacaq”. “Azerbaycan Respublikasında Xüsusi qtisadi Zonalar Haqqında”Azerbaycan Cumhurbaşkanı’nın 14.2009).A. devlete karşı sorumluklarını yerine getirmesini kontröl edecek yönetim düzeyinde özel yönetim kurumunun oluşturulması.Fakat bunun için onların kurulması politikasının düşünülmüş olması ve süreklilik (devamlılık) arz etmesi gerekmektedir.t.06. Özel bölgelerin sınırlı alanda oluşturulması.com/devturk/xususi-iqtisadi-zonalarin-f-601-aliyy-601-ti-ucun-huquqi-bazayaradilacaqdir. http://devturkler.com/Makaleler/Azerbaycanxususi iqtisadi zona.

biçimsel ve biçimsel olmayan mülakatlarla toplanmıştır. bu da sonuçta ülkenin kalkınmasını ve gelişmesini sağlayacaktır. piyasanın ihtiyaçlarına göre sektörel örgütlenmeyi öngören bir süreç yaşanmaktadır. Çünkü o dönemlerde ihraç olunan malların sadece % 8 Azerbaycan’a para olarak aktarılıyordu ki buda ülkede birçok sorunları beraberinde getiriyordu. Bu süreçte. 100 sene sömürü Sovyet ekonomisine bağlı kalan Azerbaycan’ın dış ticareti. hedeflenen önlemlerin başarılı bir şekilde gerçekleştirilmesine bağlıdır ki. Dolayısıyla. Bu çalışmada amaç Azerbaycan’ın dış ticaret performansının ve yenidünya düzeninde dış ticaret politikasında izlenen yeni yönelimler incelenerek durumu ortaya koymaktır. bağımsızlıktan sonra devletin önünde duran en önemli sorunlardan biri dış ticaretin liberalleşmesi olmuştur. hracatın Rekabet Gücü GRŞ Bu gün küresel olarak baktığımız zaman küreselleşme koşullarında hızla gelişmekte olan bir uluslararası ticaret söz konusudur ki tüm gelişmekte olan ülkeler bu gelişmeden kendi ekonomilerinin kalkınması için yararlanmağa çalışmaktadırlar. 25 – 26 Ekim 2011 AZERBAYCAN’NIN DIŞ T CARET PERFORMANSINDAK YEN YÖNEL MLER VE HRACATIN REKABET GÜCÜ ANAL Z Fariz AHMADOV Azerbaycan Devlet ktisat Üniversitesi Geray MUSAYEV Azerbaycan Devlet ktisat Üniversitesi Yusif AL YEV Azerbaycan Devlet ktisat Üniversitesi ÖZET Küresel platformda genel olarak yönetim özel olarak da kamu yönetimi alanında. Anahtar Kelimeler: Dış Ticaret. Ayrıca. diğer bir amacı ülkenin dış ticaretinde ki durumla beraber. Çünkü günümüzde artan dış ticaretin ülke ekonomisinin 83 . büyük ölçüde. hracat şlemleri.7. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. eleştirel literatür taraması yapılmış ve verilerin bir kısmı gözlem. Azerbaycan’da dış ticaret hacmini artması. ağır durumda olan üretim alanlarının yıkılışını hızlandırmış. Azerbaycan’ın ihraç işlemlerinin durumu ve ihraç ettiği ürünlerin uluslararası rekabet gücü ölçülmüştür. çalışmada. sürdürülebilir bir kalkınma için yaşamsal önemde bir ihtiyaç olarak ortaya çıkmaktadır. diş ticaretindeki genel sorunları incelemek ve bu sorunların aradan kaldırılması için önerilerde bulunmaktır. Çalışmada yöntem olarak. etkin bir dış ticaret yapılanması ve iyi işleyen bir piyasa mekanizması lüks değil. ülke ekonomisinde sürdürülebilir büyümenin sağlanması ve onun dünya ekonomik ilişkiler sistemine dâhil edilmesi. yerli üretimi azaltmış ve iç piyasayı tamamen ithalata bağımlı hale getirmiştir. Çalışmanın. Tüm bunlardan dolayı bağımsızlığın ilk yıllarında Azerbaycan’da gerekli düzenlemeler yapılmadan ülke ekonomisinin dünya ekonomisine entegresini sağlama amacıyla dış ticaretin tamamen liberalleştirilmesi.

ülkenin ihracat durumu ve ihracat ettiği ürünlerin uluslar arası rekabet güçleri hesaplanmaya çalışılacaktır. Klasik okula göre ülkeler kendilerini serbest dış ticarete açtıkları ölçüde zenginleştirirler. araştırmada Azerbaycan’da ihraç olunan mahsullerin uluslararası rekabet gücüne etki eden amiller örneğin. 1960’lı yılların başına kadar dışa dönük sanayileşme stratejisi hemen hemen hiçbir gelişmekte olan ülke tarafından uygulamaya konulmamıştır. Bu süreçte. Klasik iktisat okulları bu araştırmayı sürdürmüş fakat buna farklı bir yorum getirmişlerdir. 2003). Selçuk. Bu sebepten ötürü dış ticaretle ilgili kurumları arasında var olan asimetrik enformasyon ve koordinasyon olgusunu gideren ülkelerin rekabetçilik yeteneklerinin arttığı gözlemlenmektedir (Hüseynov.Y. Mutlak üstünlükler teorisinin temelinde uluslararası uzmanlaşma ve işbölümü yatmaktadır. Ancak. G. pazarlama ve diş ticarette nitelikli veya eğitimli iş gücünün durumu. Ermenistan ile yaşanan savaş da ek bir darbe vurmuştu. klasik teorilerde dış ticaret teorisi pozitif toplamlı bir oyundur ve bu oyunun sonunda her iki taraf kazanmaktadır. 84 . Ricardo’ya göre. etkin bir dış ticaret yapılanması ve iyi işleyen bir piyasa mekanizması lüks değil. 2001. piyasanın ihtiyaçlarına göre sektörel örgütlenmeyi öngören bir süreç yaşanmaktadır. Azerbaycan ekonomisi. Çünkü ngiltere’de merkantilist gelenek ve Fransa’da Fizyokratik okul. Bu gelişmeler doğrultusunda kamu kurumlarının kendi aralarında ve özel sektör kuruluşları ile etkin koordinasyon ihtiyacına giderek daha çok gereksinim duyulmaktadır. Son yıllarda enerji sektörüne yapılan yatırımlar ve ihracatın petrol ve petrol ürünleri ağırlıklı bir yapıya sahip olması. devlet desteği ile temin ettiği ürünleri piyasa fiyatlarından ithal etmek zorunda kalması ve Ermenistan’la süregelen savaş dolayısıyla 2000 yılına kadar dış ticaret açığı verdiği görülmektedir. üretim için gereken alt yapı. devletin halen ciddi bir ağırlığa sahip olduğu. 1960’lı yılların başından itibaren. Dolayısıyla. 1996). 2004). Aliyev. planlı ekonomiden pazar ekonomisine geçiş sürecinde olan bir yapıya sahip. Ayrıca. Bu araştırmada Azerbaycan’ın dış ticaret performansında ki yeni yönelimler incelenecektir. sürdürülebilir bir kalkınma için yaşamsal önemde bir ihtiyaç olarak ortaya çıkmaktadır (Vohramayeva. merkantilist yaklaşımın tersine. Küresel platformda genel olarak yönetim. Azerbaycan’ın bağımsızlığını ilan ettiği yıl olan 1991 yılından itibaren. 1996. özel olarak da kamu yönetimi alanında. Musayev. 2004. Dış ticaretin ülkelerin refahını artıracağı yolundaki bu teorik temele rağmen. 2004. Uzmanlaşma sonucu kaynaklar en etkin şekilde kullanılmaktadır. Çünkü dünya piyasalarında rekabet edebilecek standartlara cevap vere bilen ürün üretmek Azerbaycan’ın karşısında duran en önemli işlerden biridir. serbest ticaretin ekonomik ve sosyal maliyetleri olacağı gerekçesiyle ticarette devlet müdahalesini (korumacılığı) savunan Merkantilizme karşı ileri sürülen bir yaklaşımdır. dış ticaret açığının hızla kapanmasına neden olmuştur. Ahmadov. kimyasallar ve imalat gibi birçok sektör yok olma seviyesine gelmişti. oldukça farklı acılardan iktisadi artı değeri önemine dikkat çekmişlerdir. 2006). Waheeduzzaman. Alıyev kalkınma ve büyümesine olumlu katkılar sağlayacağı kesindir (Ribalkina.F. Merkantilizmin devleti ve tüccarı ön planda tutup bireysel özgürlüklere önem vermeyen yaklaşımının aksine klasik iktisat okulu rekabetin artırılmasını sağlayan unsurun üretim artışı olduğunu ve bireylerin mutluluk ve refahının önemli olduğunu kabul eder. Habermas. Daha sonra. uluslararası ticarette önemli olan ülkelerin daha ucuza ürettiği mallarda avantajlı olması yani mutlak üstünlüğe sahip olması değil diğer ülkelere göre hangi malların üretiminde daha yüksek oranda bir üstünlüğe sahip olması önemlidir (Goldsmith. Sovyetler Birliği dönemindeki pazarlarını ve devlet teşviklerini kaybetmiş olan plastik. Bağımsızlığın ilan edildiği 1991 yılından 1995 yılına kadar olan sürede yüzde 60'lık bir küçülme yaşayan Azerbaycan ekonomisinde. KLAS K ve MODERN DIŞ T CARET KURAM ve YAKLAŞIMLARI Klasik iktisat okulu anlayışı. Ayrıca. (Alavi. John. Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra ciddi bir küçülme yaşayan Azerbaycan ekonomisine. Çünkü serbest ticaret koşulları altında üretimde bu şekilde bir uzmanlaşmaya gidilmesi sonucu mevcut kaynakları ile daha fazla üretim yapabilecek ve daha çok mal üretebilecektir. David Ricardo’nun ortaya attığı yaklaşımdan hareketle dış ticareti açıklamakta daha güçlü bir yaklaşım olan ‘‘Karşılaştırmalı Üstünlükler Teorisini’’ geliştirmiştir. Azerbaycan’a özel markanın varlığı veya geliştirile bilirliği ve sektörlerde bilgi teknolojilerinin gelişlik düzeyi genel olarak incelenmeye tabi tutulmuştur. Ayrıca. 1996).

KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Faktör donatımı. Heckscher 1919 yılında yayınlanan Gelir Dağılımı Üzerine Dış Ticareti Etkisi (The Effect of Foreign Trade On The Distribution of Income) adlı makalesinde ve Bertil Ohlin 1933 yılında yayınlanan Bölgesel ve Uluslararası Ticaret (Interregional and International Trade) adlı kitabında dış ticareti. tam rekabet koşullarının ve üretimde ölçeğe göre sabit getirinin geçerli olduğu varsayılmış ve optimal politikanın istisnai durumlar dışında serbest ticaret olduğu öne sürülmüştür. Bu nedenle Balassa ihracat performansının ithalata göre bir ülkenin açıklanmış karşılaştırmalı üstünlüklerini açıklamada daha güvenilir olduğunu belirtmektedir. 2007). gelir dağılımı ve büyüme arasında bir takım etkileşimler ön göre bir konsepti (Çoban. diğer yandan. Goebel. 1950’li yıllarda piyasa sınıflandırmasındaki belirsizliği ortadan kaldıran mikro iktisat teorisindeki gelişmelerle sağlanabilmiştir. son altmış yılda uluslararası ticaretin önündeki engelleri kaldırmayı amaçlayan dünyadaki genel eğilime de ters düşmektedir. Karşılaştırmalı üstünlükler yaklaşımın eksikliklerini ortadan kaldırmayı amaçlayan teori (Kojima. thal edilen mallara uygulanan gümrük vergisi ve diğer kısıtlayıcı önlemler her ülkede farklı olduğundan ihracat ve ithalat oranları bu farklılıklardan etkilenmektedir. birçok ülkeyi ihracat ikamesi politikalarını uygulamak zorunda bırakmıştır. devletlerin uluslararası ticarete müdahale ederek ulusal rekabet güçlerini artırabilecekleridir (Venables. 25 – 26 Ekim 2011 sanayileşmede uzun süre uygulanan ithal ikame politikasının ülkenin kalkınmak amacıyla ihtiyaç duyduğu döviz miktarını karşılayamaması ve sık sık ödemeler bilançosu sorunlarının gündeme gelmesi. faktör donanımı tanımının genişletilmesi ve uluslararası ticaret teorilerinde teknolojik üstünlük analizleriyle geleneksel yaklaşımdan kopmalar başlamıştır. 1981. uluslararası ticaret politikaları literatürüne getirdiği katkı stratejik ticaret politikalarıdır. uluslararası ticaretin açıklanmasının ve etkilerinin. 1985. çok sayıda ülke ve ürün grubunda fiyat ve fiyat dışı değişkenlerin belirlenmesi kolay olmadığından bazı zorluklar taşımaktadır. Stratejik ticaret politikaları literatürünün ulaştığı temel teorik sonuç. 1960’larda. Balassa’nın yaklaşımı. Bu politika önermesi. malların üretim fonksiyonlarının ülkeler arasında farklı olması ile açıklamışlardır. Baumol. 2002 ve Özer. Balassa’nın geliştirdiği ve çalışmada açıklanmış karşılaştırmalı üstünlükler AKÜ olarak adlandırılacak ölçüt aşağıdaki formülle hesaplanmaktadır. Tam rekabet dışındaki piyasa yapılarının teorik temellerindeki eksiklikler ve ölçeğe göre artan getirinin neden olduğu ekonomik dışsallıkların modellendirilmesinde karşılaşılan güçlükler. endüstriyel organizasyon teorisindeki gelişmeler eksik rekabetçi piyasaların modelleştirilmesine olanak sağlamıştır (Helaman. 1994). ülkelerin güçlü ve zayıf sektörlerini de ortaya koymaktadır. piyasalarda eksik rekabet ve ölçeğe göre artan getiri durumlarını dikkate alan yeni ticaret teorilerinin geliştirilmesiyle sorgulanmaya başlanmıştır. Heckscher-Ohlin. 1970’li yıllara gelindiğinde ise. Ancak. Bu sorgulamanın. ekonomik gelişmişlik açısından benzer ülkeler arasındaki ticareti ve bugünkü ticaretin yapısını yansıtan endüstri içi ticareti açıklayamamaktadır. teoride tatmin edici adımların atılmasını engellemiştir (Tewari. Uluslararası ticaret teorisinde 1970’li yıllara kadar egemen olan geleneksel yaklaşım. 2005). Balassa’ya (1987) göre belirli bir ürün için her ülkede aynı oranda gümrük vergisi belirlendiğinde ihracat performansı ölçütünde bir sapma oluşmamaktadır. Geleneksel yaklaşımda diğer varsayımların yanında. faktör fiyatlarının eşitlenmesi. bir yandan serbest ticaret yanlısı politika önerilerine aykırı bir yapı oluştururken. geleneksel yaklaşım. Zamanla dış ticarette karşılaştırmalı üstünlükler teorisinin bazı eksikleri olduğu görülmüş ve bunları gidermek üzere Ricardo’dan yaklaşık bir asır sonra Eli F. ticareti yapan ülkeler arasındaki karşılaştırmalı üstünlükleri açıklamanın yanında. Piyasa yapılarının teorik temellerindeki eksikliklerin giderilmesi. Karşılaştırmalı üstünlüklerin ölçülmesi. Çalışmanın uygulama kısmında Azerbaycan’da ihracatın rekabet gücünü ölçmek için Ballass endeksine baş vurulacaktır. 1967). Geleneksel ticaret teorileri. AKÜ = (Xij / Xnj) / (Xit /Xnt) 85 . Bu önerme. Faktör Oranları veya Faktör Yoğunluğu (Factor Endowment Theory) teorileri adlarıyla anılmaktadır. sanayileşmiş. 2004). istisnai durumlar dışında en iyi politikanın serbest ticaret olduğunu öne sürmektedir.7. karşılaştırmalı üstünlükler teorisine dayandırılmasıydı.

Nisan 2001’den itibaren Azerbaycan’da yeni gümrük vergileri yürürlüğe konmuş. 1983).F. bakım-onarım imkanlarının mevcudiyeti ve standardizasyon gibi fiyat-dışı değişkenler uluslararası ticaret şekilleri açısından önem arz etmektedir. 1991–1993 yıllarında dış ticaretin yaklaşık %80-85’i BDT (Bağısız Devletler Topluluğu) ülkeleri ile gerçekleşen Azerbaycan’ın dış ticaret ilişkileri değişim göstererek eski bölgeyle olan ticaret hacmi zamanla azalmaya başlamıştır. iyi niyet. bu mal ya da endüstrinin toplam dünya ihracatındaki payının. 1985 . petrol anlaşmaların imzalanması. dış ticaretin liberazasyonu süreci çerçevesinde ise Azerbaycan devleti bir sıra gümrük ve ithal kotalarının iptal için kararlar almıştır (Eminov. iş istikrarına yönelik çalışmaların hızlandırılması. Balassa. aynı endüstrideki göreli rekabet avantajının ölçüldüğü ülke ya da ülke gruplarının ihracatı içindeki payına oranlanmaktadır. yerli üretimi azaltmış ve iç piyasayı tamamen ithalata bağımlı hale getirmiştir ( brahimova. yerli üretimin arttırılması için ülkede üretimi mümkün olan birçok ürünün ithalinden alınan gümrük vergileri artırılmıştır (Benli. bu durumun ticaret yapan ülkeler arasındaki açıklanmış karşılaştırmalı üstünlüklerin kaynağı olabileceğine işaret etmiştir. 2004). AZERBAYCAN’IN DIŞ T CARET PERFORMANSINDAK YEN YÖNEL MLER Azerbaycan geleneksel olarak dış ticarete bağımlı bir ekonomiye sahiptir. karşılaştırmalı üstünlüğün altında yatan kaynakları belirlemekten çok. “j” ihraç edilen ve rekabet ölçümü yapılan malı (ya da sektörü) “t” ise toplam mal grubunu simgelemektedir. 2001). 2008). 2006). 2001). “n” ise i ülkesinin j ürünündeki göreli rekabetin karşılaştırıldığı ülke ya da ülke gruplarını ifade etmektedir. Dolayısıyla. Açıklanmış karşılaştırmalı üstünlükler hesaplanırken belirli bir endüstrideki ihracatın ülkenin toplam ihracatı içindeki payı hesaplanmakta. 1994 yılında ateşkesin ilan edilmesi ile birlikte. Ahmadov. bir ülkenin belli bir mal ya da endüstri ticaretinde karşılaştırmalı üstünlüğünü ölçmek için.Y. ülkenin karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olup olmadığının belirlenebilmesidir. Yerli üretimin korunması ve gelişimini sağlamak amacıyla alınmak istenen önlemler ise başta IMF ve Dünya Bankası olmakla. Bağımsızlık sonrası Azerbaycan dış ticarette yeni pazarlara yönelmekle beraber eskiden bağlı bulunduğu ekonomik bölgeye bu anlamdaki bağımlılığı bir süre daha devam etmiştir. AKÜ değeri 1’den büyük ise ülke ilgili mal grubunda veya sektörde karşılaştırmalı üstünlüğe sahip. Bazı ürünler için vergi oranının %15’e yükseltilmesine rağmen bu durum varılmak istenen hedeflere ulaşmada yeterli olmamıştır (Mehdiyev. “i” göreli rekabet ölçümü yapılan ülkeyi. ağır durumda olan üretim alanlarının yıkılışını hızlandırmış. Azerbaycan hükümeti.Weiss. bağımsızlığın ilk yıllarında Azerbaycan’da gerekli düzenlemeler yapılmadan ülke ekonomisinin dünya ekonomisine entegresini sağlama amacıyla dış ticaretin tamamen liberalleştirilmesi. Dolayısıyla yukarıda da belirttiğimiz gibi Balassa. Bu yaklaşıma göre. 2002). 86 . Fakat uluslararası kurumlarla anlaşma sağlanamadığından vergiler istenen düzeye çıkartılamamıştır. müşteri hizmetleri. Dolayısıyla ticarete konu olan mallar açısından kalite farklılıkları. Fiyat-dışı faktörlerdeki ve göreceli maliyetlerdeki farklılıkların ticaret şekillerine yansıtılabileceğini ileri süren Balassa. Musayev. Alıyev Bu ölçümde “x” ihracatı. uluslararası kurumlar tarafından itirazla karşılanmıştır. Buradaki amaç. ülkeler tarafından sıklıkla başvurulan tarifeler ve miktar sınırlamalarının yanısıra fiyat-dışı faktörlerin ve göreceli maliyetlerin de ülkeler arası farklılıkları tanımlamada kullanılabileceğini belirtmiştir. aynı endüstrideki dünya ihracatı içindeki payına oranlanmaktadır (Yeats. Ancak petrol ürünleri ihracının artması söz konusu açığı aşağılara çekmiştir (Memmedov. G. Azerbaycan dış ticaretin engellerin kalkacağı ve artış meydana geleceği anlamına gelmektedir (Eldaroğlu. Bağımsızlığını elde ettiği yılların ardından 1994–1999 yılları arasında Azerbaycan’ın dış ticaret dengesi açık vermiştir. açıklanmış karşılaştırmalı üstünlükler hesaplanırken belirli bir endüstrideki ihracatın ülkenin toplam ihracatı içindeki payı hesaplanarak. pazar ekonomisine yönelik hukuki alt yapının oluşturulması ve dış ticaretin serbestleştirilmesi yönündeki uygulamalar. ülkenin toplam ihracatındaki payına oranını veren bir indeks oluşturmuştur. 1’den küçük ise karşılaştırmalı dezavantaja sahiptir. Dolayısıyla.

4 27924.20 ABD 1 538. Bundan sonra ulusal ekonominin gelişmesini modern dünya ekonomisi ile karşılıklı etkileşimini kendi milli çıkarları doğrultusunda dış ticaret politikaları uygulamağı stratejik bir hedef gibi görmelidir.639.16 3. Tablo 2: 2010 yılında Azerbaycan’ın hracat ve thalatındaki lk On Ülke hracat thalat Ülkeler hracatın hracatın Ülkeler thalatın thalatın hacmi hacmi hacmi talya 7 hacmi 097.5 11.18 Almanya 607.592. Ülkenin henüz yapısal değişim ve sanayileşmesini tamamlayamamış olmasına ve petrol dışı sektörlerde ihracatın çok zayıf olmasına karşın. petrol üretimi ve dolayısıyla ihracının artmasıyla daha da artacaktır.52 8.64 4.2 5.69 B.21 Çin 587.118.1 2010 21324.9 939. dış dengeyi devam ettirebilmek için hızlı sanayileşmek.53 3. Hem hastalıktan kurtulmak için hem de petrol ihracının 15–20 yıl sonrasında azalacağı dikkate alınarak.504.86 17.35 Fransa 1 856.3 3. Bu yıl içinde ülke 147 ülke ile karşılıklı ticaret gerçekleştirmiştir ki.71 Türkiye 771.9 2423.2 972 1379 Kişi Başına GSY H ($) 336 Kaynak: (2010). bunlar içinde ki en önemli ülkeler aşağıdaki tabloda verilmiştir. bir sektöre bağımlılık şeklinde ülke için önemli bir sorun olabilir.6 2007 6058. hatta ekonomik bir hastalıktır.267.17 3.9 4.13 87 .4 değer kazanmıştır).6 11766. Tablo 1: Azerbaycan Dış Ticaret Performansı (Milyon $) Yıllar hracat thalat Dış Ticaret Hacmi 1992 1483.82 8. ithalatın hacmi 6.8 623 707.22 33.0 2.3 7. Azerbaycan ihracatında petrol ve petrol üretimlerinin ağırlığı.200. ithalatı ikame etmek ve ihracatı arttırmak şeklinde sıralanabilecek uzun vadeli yapısal değişikliklerin daha yoğun ve dikkatle devam etmesi gerekmektedir.8 2003 2.6 2005 4. Ülkede bağımsızlıktan sonra gerçekleştirilen dış ticaret hacmi ve performansı aşağıdaki tabloda verilmiştir. ulusal para birimi Manat’ın ABD dolarlına karşı değer kazanması sonucu ithalatın cazip hale gelmesi ile olmuştur (2004’de % 0.372.6 milyar dolar.90 Ukrayna 888.75 4. Azerbaycan Ekonomi ve Kalkınma Bakanlığı Azerbaycan cumhuriyeti gümrük komitesi verdiği bilgiye göre 2010 yılında ülkenin dış ticaret devriye hacmi 27.05 Hırvatistan 787.3 5708. Bunun en önemli yolu ise ülkede olan tekelleşmenin karşısını almakla işletmeler arasında sağlam rekabet ortamı yaratmaktır.1 5797.8 6599. Bunun için Azerbaycan’da üretilen ürünlerin uluslararası piyasalarda rekabet edebilmesi için ilk önce iç talebin karşılanmasını güçlendirmemdir.614. ihracatın genel hacmi ise 21. ödemeler bilançosu açıklarını petrol gelirleri ile kapatabilmektedir.43 4.45 7. sanayi tesislerinin özelleştirilmesinde yaşanan tıkanıklığın aşılmaması gibi yapısal sorunlar nedeniyle üretim yapılmaması ve dolayısıyla ihracatın katma değeri düşük hammadde ve yarı mamul mallar üzerinde yoğunlaşması.27 3. 302.32 milyar dolar olmuştur.19 8.9 1363. 25 – 26 Ekim 2011 Ancak genel olarak bakıldığında ekonomideki yapısal sorunlar mevcudiyetini korumaktadır.69 srail 1 744.28 Rusya 1144. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.19 11.67 Kazakistan 293.626. Fakat bu durum ülke ekonomisi açısından sağlıklı bir durum değildir.1 5.63 ABD 206.2 2006 6.547. Bunlar.218.18 9.3 8.17 Ukrayna 465.346.2 2004 3.92 milyar ABD doları.45 Rusya 773. Bu ise.58 7.7.59 Britanya Endonezya 782.

46’dır. fiziki şahısların payı ise 135. Yeniden ihracat işlemlerinde ise. Azerbaycan’da ihraç olunan rekabet gücü yüksek olan mallar ise en çok petrol ürünleridir.89 161. Araştırmanın teorik kısmında ülke içinde üretilen ürünlerin rekabet gücünü ölçmek için Ballas tarafından geliştirilen mukayeseli üstünlükler teorisine değinmiştik.00 Ülkede 2010 senesinde dış ticaret performansında 4020 hukuki ve 10160 fiziki şahıslar ilgilenmiştir.45 28.00 Toplam Kaynak: Azerbaycan Devlet Gümrük Komitesi 173. Alıyev Malaysiya 740. Çünkü tüm ülkeler kendi rekabet güçlerini yerel şirketler hesabına kaza biliyorlar ki buna Finlandiya’nın Nokia şirketini örnek verebiliriz. anlaşmaların mutlaka ktisadi nkişaf Bakanlığı’na kaydedilmesi gerekiyor.57 100. diğer hallerde ise. konsinye ticaretinde süre.78 3. Kredili ihracat işlemlerinde ihracatı yapan şirketin devlet şirketi veya en az yüzde 50’si devlete ait olan şirketler olması halinde. hracatın ise büyük bir bölümü devlet tarafından gerçekleştirilmektedir. G. Aksi taktirde malların 30 gün içerisinde tekrar geri getirilmesi gerekiyor. Çünkü ülke ihracat yönlü bir politika izlemektedir.52 6 599. Buna sebep Azerbaycan’da ihraç olunan mahsullerin uluslararası rekabet gücüne etki eden olumsuz amiller üretim için gereken alt yapının olmaması. pazarlama ve diş ticarette nitelikli veya eğitimli iş gücünün düşük olması. hraç işlemlerinde devlet sektörünün payı 20 184 milyon dolar (%94.7 milyon dolar (%0.62 1 885. özel sektörün payı ise 1 005. Musayev. Dünya piyasalarında rekabet edebilecek standartlara cevap vere bilen ürün üretmek Azerbaycan’ın karşısında duran en önemli işlerden biridir. Azerbaycan devlet istatistik komitesinden verilen rakamlarla Azerbaycan’da ihraç ve ithali hayata geçiren tüm çeşit mallar gösteriyor ki.35 2. Diğer hallerde kredili ihracat gümrük organlarına önceden beyan edilerek gerçekleştirilebiliyor.09 milyon dolar (%4. Ayrıca.63 2.64).88 2. Ahmadov. Azerbaycan dış dengede son yıllarda fazla veren bir ülke konumundadır.40 Brezilya Diğer 4 604. Bakanlar Kurulu tarafından yapılan veya ilgili devlet organlarından izin alınarak gerçekleştirilen ihracat işlemleri dışında kalan bütün diğer malların ihracı gümrük organlarına beyan edilerek gerçekleştiriliyor.47 Singapur Singapur 510. Azerbaycan Cumhuriyeti’nde devlet kuruluşlarında üretilmiş malların ihracı ancak. ihracat işlemleri ile ilgili yapılan anlaşmalar Azerbaycan Cumhuriyeti’nin uluslararası yükümlülükleri gereğince belirtilen durumlarda ktisadi nkişaf Bakanlığı’ndan kayıttan geçirilmesi. rekabet gücü olan malların genel ihraçta özel durumu %10.F. Hesaplamalarda diğer sektörlerin ürettiği ve ihraç ettiği malların rekabet gücünün Ballas teorisine göre birin altıda olduğu görülmektedir.64) olmuştur.71). Ülkenin kalkınması bakımından en kritik olan ihracatın her sene daha artış gösterdiği görülmektedir. Azerbaycan’ın en önemli sorunlarında biride kendine özel dünyaca tanınan bir işletmesi olmamasıdır. malların gümrük organlarına beyan edildiği günden itibaren en fazla 180 gün. Azerbaycan’a özel markanın olmaması ve sektörlerde bilgi teknolojilerinin gelişmemesidir. Satıştan elde edilen hasılat malların satışından itibaren 10 iş günü içerisinde Azerbaycan Cumhuriyeti’ndeki banka hesabına yatırılması gerekiyor. Geçici ihraç amacıyla gönderilen mallar Gümrük Vergileri ödenmek şartıyla gönderildikleri ülkelerde satılabiliyor.59 Diğer Toplam 21 324. Gerçekleştirilen ihraç ürünlerinin büyük bir bölümü ise doğal kaynaklar özellikle petrol ve petrole dayalı sanayi ürünleridir.48 21.78 100. Sadece doğal kaynakların ihracatı ekonomi için kısa dönemde nakit para girdisi adına önemlidir. gümrük organlarına beyan edilmesi ile gerçekleşiyor. AZERBAYCAN’DA HRACAT ŞLEMLER ve HRACATININ REKABET GÜCÜ ANAL Z Azerbaycan’da ihraç işlemleri.Y. üretimi gerçekleştirenlere ürün bedelleri tam olarak ödendikten sonra mümkün olabiliyor. 88 . ülke sınırları içerisinde üretilen veya ithal edildikten sonra yeni bir üretim sürecine sokularak mamul hale getirilen malların ihracı gerçek ve tüzel kişiler tarafından serbestçe yapılabiliyor.

Diğer ifadeyle. SONUÇ ve ÖNER LER kinci Dünya Savaşı’ndan sonra dünya ticaretinde gözlenen ampirik olgular. metaller ve makine ekipmanlarıdır. Fakat bu sorun. Bu üyelikler ülkenin dış ticaret performansının gelişmesine güç katmakla beraber ülkenin ihracatının önünü açmaktadır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. 2004 senesinden başlayarak. ulaşımda yaşanmaktadır. Azerbaycan aynı zamanda IMF. Araştırmada ister indeks hesaplamalarında ister yoruma dayalı hesaplamalarda da gördüğümüz gibi ülkede ihracat işlemlerinde ciddi bir sorun olmasa bile ülkenin ihraç ettiği hizmet ve ürünlerin rekabet güçleri aşağıdır. Azerbaycan ekonomi stratejisinde en ciddi sorunlardan biri reel kur değerinin artmasıdır ki. Azerbaycan’ın bağımsızlığını ilan ettiği yıl olan 1991 yılından itibaren. 25 – 26 Ekim 2011 Ayrıca ülkede üretilen ürünlerin rekabet gücüne etki eden amillerden biride manatın diğer kurlara göre reel değerinin pahalılaşmasıdır. Taze gıdalarda ise karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olunmasa da. petrol ürünlerinin toplam ihracat içindeki payının artış gösterdiği göze çarpmaktadır. AK. Türkiye’nin Azerbaycan’la direkt ulaşım bağlantısı bulunmamaktadır. pazarlama ve dış ticarette nitelikli ve eğitimli iş gücünün düşük olması. Ancak. GUÖAM üyesidir. üyesidir. ekonomik boyutlu bölgesel oluşumlu BDT. manatın hemen hemen tüm sektörlerinde manat diğer kura göre reel efektif durumu pahalaşmıştır. Yine Azerbaycan. ECO ve NATO’nun Barış çin Ortaklık programının da bir üyesidir. Türkiye-Gürcistan-Azerbaycan arasındaki demir yolu hattının yapılması ile büyük ölçüde çözümlenecektir. 1992 yılında BM’e katılmış ve AG T. benzer ekonomiler arasındaki ticaretin artması ve sanayi malları endüstri-içi ticaretinin yanı sıra bilgi yoğun ticaret payının da artış göstermesi şeklinde karakterize edilmektedir. devlet desteği ile temin ettiği ürünleri piyasa fiyatlarından ithal etmek zorunda kalması ve Ermenistan’la süregelen savaş dolayısıyla 2000 yılına kadar dış ticaret açığı verdiği görülmektedir. Azerbaycan ekonomisinde son yılarda yaşanan büyüme başarısının temelinde enerji ve enerjiye yapılan yatırımlar bulunuyor. her hangi bir ürünlerde ülkeye özel markanın geliştirilmemesi ve sektörlerde bilgi teknolojilerinin gelişmemesi gibi sorunların kısa sürede aradan kaldırılması lazımdır. 2005 yılında petrol fiyatlarındaki ve üretimindeki artışın da etkisiyle petrol ihracatı miktar olarak yükselmiştir. KE T. Azerbaycan'da ticaretin güçlendirilmesi için petrol sektöründe üretimin arttırılmasına BDT ülkeleri arasındaki ticaretin yeniden canlandırılmasına ve yeni pazarlar oluşturulmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. ulaşım araçları. gıda sektörünün payında bir artış görülmüştür. Bundan dolayıdır ki. KT. Bu durum yani kurun reel değeri yükseldikçe ithal yönlü ekonomide nüfuzun ferdi tüketimi stimulaşır ve sektörler arası ilişkiler pozular. ticaretin serbestleştirilmesi. petrolün ihracat içindeki payında bir düşüş yaşanmış. Dolayısıyla. EBRD. Azerbaycan ihracatında önemli paya sahip diğer kalemler sırasıyla kimyasallar. Azerbaycan’ın bu ürün grubunda uzmanlaşma yolunda olduğu söylenebilir. Ayrıca ülkede. petrol gelirleri her yıl artıkça bu durum kendini göstermektedir. Ülkede petrol ihracatının artması ve fiyatın keskin artmasından dolayı reel kur mezenesinin pahalaşması ülkenin ürettiği ürünlerin diğer ülkelerde üretilen aynı ürünlerle kıyaslandığında rekabet gücü aşağı düşmüştür. Azerbaycan ticaretin önündeki engelleri kaldırma yönünde serbest ticaret politikalarını azami ölçüde uygulamaya koymak zorundadırlar. ihraç olunan mahsullerin uluslararası rekabet gücüne etki eden olumsuz amillerin örneğin.7. Dünya Bankası. üretim için gereken alt yapının olmaması. AKÜ endeksinin 1’e yakın olması sebebiyle. 89 . Azerbaycan’ın ihracat bazında açıklanmış karşılaştırmalı üstünlük verilerine bakıldığında ülkenin mineraller ürün grubunda bir karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olduğu görülmektedir. Azerbaycan. E T. Azerbaycan Cumhuriyeti bağımsızlığını kazandıktan sonra yönünü batıya çevirmiş bir ülkedir. Son olarak Azerbaycan dış ticaretten elde edilecek kazanımların maksimizasyonu ticaretin önündeki tüm engellerin minimizasyonundan geçmesi lazım. Yıllar itibariyle ihracatın kompozisyonuna bakıldığında. IBRD. Azerbaycan’la ticaretimizdeki en önemli sorun.

B. SBE. J. Volume 16. Sakarya Üniversiteti. GOEBEL. Doktora Tez. 61–73. New York BENL . Bakü.” The Case Against the Global Economy. RIBALK NA. Comparative Advantage. Dış Ticaret Müsteşarlığı. Bakı ÇOBAN. 29 AL YEV. International Competittiveness: Deteminants and Indicators. Musayev. Azerbaycan’ın Ulusal Rekabet Gücü. Endüstri ktisadı ve Oyun Teorisi: Rekabetin Analitik Bir ncelemesi. No:22 (142). Revealed Comparative Advantage Revisited: An Analysis of Relative Export Shares of the Industrial Countries 1953–1971. H. Ekin Kitabevi. “Bazar Münasibetleri Şeraitinde Xarici qtisadi Elaqeler”. Azerbaycan Milli Demokratiya Fondu "Azerbaycan" Bülleteni. Journal of Asian Economics. 45. (1982). No: 4. Dokuz Eylül Üniversitesi. (2006). (1985). (2004). stanbul. San Fransisco. The Manchester School of Economic and Social Studies. A. “Azerbaycan Respublikasının Xarici qtisadi Elaqeleri”. ‘On the Appropriate Interpretation of the Revealed Comparative Advantage Index: Implications of a Methodology Based on Industry Sector Analysis’. 90 . “Global Trade and the Environment. Small Firm Competitiveness in a Trade Liberalized World. Elm Neşriyatı. B. H. DC. T. IED Working Paper. SBE. Uluslararası Mali Kuruluşların Azerbaycan Ekonomisine Etkisi ve Dışa Açılmasına Katkısı.. SS. Y.Y. LOGO V 5. Gazi Üniversitesi. G. December BALASSA. 72. O. (1989). Türkiye BAUMOL. (2010). A. “Mejdunarodnaya Ekonomiceskoye Otnosheniya”. Issue 3.8. Yüksek Lisans Tezi AHMADOV. Harvester Wheatsheaf. (2003). Vol. (2008). (1996). SS-. ( 3 9 ). J. SS. Yüksek Lisans Tezi Goldsmith. Dünya Ticaret Teşkilatı ve Azerbaycan. Rusya HUSEYNOV. S. Bakü: Elm Yayınevi KOJIMA. (2002). Industry Series Paper No. Sierra Club. V. Word Bank. Ankara ELDAROĞLU. TÜB TAK Yayınları TEWARI. (2002). (2004). Azerbaycan’ın Dünya gtisadiyyatına ntegrasiyasının Reallıgları. Postnatsionalnaya Konstellâtsiya i Buduşçeye Demokratii. A Reversal Of “Competitive Advantage” Pattern: Heterogenization Versus Homogenization. A. (2005). W. (2000).F. 1-15 BALASSA.C. Azerbaycan’da Bazar Sisteminin qtisadi Problemleri. 78–91. Moskva zdatelstvo SELÇUK. (2001). Alıyev KAYNAKÇA ALAVI. K. (ed. Bakü: Kooperasiya Yayınevi MEHD YEV. E. Trade Policy and Economic Development. (2006).26 HABERMAS. Washington. Z. Weltwirtschafliches Archiv. Ekspert Dergisi No:7. Contestable Markets: An Uprising in the Theory of Industry Structure. M. (2003). Türk Cumhuriyetlerinde Yatırım mkanları. A. (2004). O. BRAH MOVA. Azerbaycan Dış Ticaret Vergilerinin Gelişimi ve Ekonomiye Etkisi. (1996). F. (2001). s. Center for International Development at Harvard University YEATS. TOWS ve Elmas Modelli Bir Çözümleme. Ahmadov. (1977). 443–463 MEMMEDOV. 31 May EM NOV. Bursa. E. Jerry Mander ve Edward Goldsmith). The American Economic Review. SBE. 121. Azerbaycan Cumhuriyeti Ülke Raporu. J. X. T. March.

No. O. ABI/INFORM Global. M. 7 91 . Kazan WAHEEDUZZAMAN. SS. A. Competitiveness Review. N. J. Perspectives and Understanding of International Competitiveness. (2005). (1994). 2.). Smith (Der. 6. RYANS J. D.R. Empirical Studies of Strategic Trade Policy içinde.7. Kazanskiy Gosudarstvennıy Finansovo-Ekonomiçeskiy nstitut. 25 – 26 Ekim 2011 VENABLES. Krugman ve A. K. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. “Trade Policy under Imperfect Competition: A Numerical Assessment. A. A. (1996).” P. Chicago: The University of Chicago Press VOHRAMEYEVA. Analiz Konkurentnosposobnosti Markentigovoy Deyatelnostiorganizatsii Na Rınke fitnes uslug.

Y. G. Musayev.F. Ahmadov. Alıyev 92 .

Orta Asya Türk Cumhuriyetlerine ihracat yapan Ankara merkezli mobilya ihracatçısı KOB ’lerin pazarda rekabet edebilirlikleri. Türk ekonomisinde KOB ’lerin yeri ve önemi ele alınmış. Orta Asya pazarının yapısı gereği. yatırım ve ihracat paylarından ve istihdam yaratmadaki önemlerinden dolayı gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler açısından büyük önem taşımaktadır. belirtilen hedef pazarın yapısı ve rekabet koşulları incelenmiş. Derinlemesine görüşme yöntemi ile elde edilen veriler. KOB ’lerin rekabet edebilirliklerini arttıracak. pazar avantajları ve pazarın rekabet koşulları incelenmiştir. son bölümde ise işletmelerimize rekabet üstünlüğü sağlayabileceği düşülen öneriler geliştirilmiştir. 2. derinlemesine görüşmeyi kabul eden. 25 – 26 Ekim 2011 HRACATÇI TÜRK KOB ’LER N N ORTA ASYA PAZARINDA REKABET EDEB L RL Ğ : MOB LYA SEKTÖRÜ ÖRNEĞ Halil SEVAL Ufuk Üniversitesi Tuba YUMUŞAK TOKUÇOĞLU Ufuk Üniversitesi E. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. araştırmanın teorik temelini oluşturan Porter’ın beş güç modeli açıklanmıştır. Anahtar Kelimeler: KOB . geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu yardımı ile veri elde edilerek araştırılmıştır. Çalışma kapsamında Ankara merkezli KOB ’lerin Orta Asya pazarında karşılaştıkları engeller. ihracatında riski yaymasını ve pazar çeşitlendirmesi yapabilmesini sağlayacaktır. G R Ş Ankara merkezli mobilya ihracatçısı KOB ’lerin Orta Asya Türk Cumhuriyetleri pazarında rekabet edebilirliğini araştırmaya yönelik olarak gerçekleştirilen çalışmada. Burcu MAMAK EK NC Ufuk Üniversitesi Z. Porter’ın Beş Güç Modeli 1. 93 . Keşifsel araştırma yöntemlerinden derinlemesine görüşme şeklinde gerçekleştirilen alan çalışmasında elde edilen bulgular çalışmanın altıncı bölümünü oluşturmuş. TÜRK YE EKONOM S NDE KOB ’LER N YER ve ÖNEM Küçük ve orta büyüklükteki işletmeler (KOB ). hızla sanayileşen Türkiye’nin etkin bir şekilde girmesi. Çalışmada. Birce ERGÖR Ufuk Üniversitesi ÖZET Gelişen Orta Asya pazarına. Orta Asya pazarını ihracatta öne çıkaracak öneriler geliştirilmiştir. Rekabet. pazara büyük ölçekli işletmelerle girmekten daha çok. esnek yapıya sahip pazar koşullarına kolay uyum sağlayabilecek KOB ’lerle girerek etkinliği arttırmak daha avantajlı görünmektedir. çalışmanın teorik alt yapısını oluşturan Porter'ın rekabet stratejileri modeli çerçevesinde irdelenmiştir.7.

KOB ’ler.1 puan arttığı görülmüştür.1’i kurumsal ticari kredilerden. KOB ’lerin yapısı ve faaliyetleri. bölgeler arası büyümeyi dengelemeleri KOB ’lerin önemini arttırmaktadır (Ekin.2 67.8 artarak 1 milyon 396 bin 746'ya yükseldi. Tablo 1: KOB ’lerin Türkiye Ekonomisindeki % Payı (2003-2008) 2003 2004 2005 2006 2007 Toplam istihdam içindeki pay Toplam katma değer içindeki pay Toplam satışlar içindeki pay 78. kredilerden yararlanan KOB sayısındaki artış ise 168 bin 872 olarak gerçekleşti (BDDK).5 50.222. tüketici tercihlerine ve yoğun rekabet ortamına daha kolay uyum sağlamaları. Türkiye’de KOB ’lerin geliştirilmesinin daha fazla desteklenmesinin gerekliliğini göstermektedir. Cari açığın krizlere yol açtığı 2000’li yıllarda da ihracat ve teşvik politikaları halen önemini korumaktadır (Ay ve Talaşlı. Bunu % 36 ile imalat sektörü izlemektedir.9’unu KOB ’ler oluşturmaktadır.4 düzeyinde gerçekleşti. bölgeler arası kalkınmışlık farkını ve sosyal sınıflar arasındaki eşitsizliği azaltacak bir araç niteliğindedir (Dinçer. Esnek üretim yapıları sayesinde hızla değişen teknolojik gelişmelere.0 79. Z. Mamak Ekinci.4 62.3 67. B.3 Kaynak: TÜ K Sanayi ve Hizmet statistikleri Tablo 1’de de görüldüğü üzere KOB ’lerin toplam istihdam içindeki yıllar itibariyle izlenen yüksek payına ve işletme sayısının çokluğuna rağmen toplam katma değer içindeki payının düşük olması.9 67.133 girişim bulunmaktadır. Bu verilere göre ülkemizdeki toplam işletmelerin % 99. Bu nedenle yarattıkları istihdam bakımından Türkiye ekonomisinde çok önemli bir rol oynamaktadırlar.8’i bireysel kredilerden.6 58. yakın ast üst ilişkileri. 31 Mart itibariyle son bir yıllık dönemde KOB 'lerin kullandıkları kredi 46 milyar 40 milyon TL tutarında artarken. Tablo 2: KOB ’ler tarafından yapılan ihracatın sektörel dağılımı (%) Madencilik Enerji nşaat malat Ticaret Diğer Hizmet 1 0. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'nun (BDDK) açıkladığı 2011 yılı Mart ayı verilerine göre bankacılık sektörü toplam kredilerinin % 43. yapısal değişim ve yeni teknolojilere uyum sağlama konusunda önemli bir ekonomik birim olarak ortaya çıkarken aynı zamanda yoksulluğu.4 2 36 53 3 Kaynak: TÜ K Sanayi ve Hizmet statistikleri 94 . 2007).9 artışla 135 milyar 692. KOB 'ler açısından dikkat çeken başka bir gelişme ise KOB kredilerinin en hızlı artan kredi türü olmasıdır. E.0 Toplam yatırım içindeki pay 61. B. oluşturulacak destek stratejilerine temel olmaktadır. KOB kredilerinin payının 0.5 56.6 80. Seval.2 56.H. Yılın ilk çeyreğinde KOB kredileri bir önceki döneme göre % 7. 1996). Ergör 1980 sonrası ihracat tabanlı büyüme modelini benimseyen Türkiye ekonomisi ihracatın artışı için KOB stratejisine ağırlık vermiştir. KOB kredilerindeki yıllık artış ise % 51. Türkiye ekonomisinde önemli bir yer tutan KOB ’lerin ihracattaki payının da ayrıntılı ve kapsamlı bir şekilde incelenmesi gerekmektedir.6 78.4 57. TÜ K’in 2009 yılı “Yıllık ş statistikleri” verilerine göre Türkiye’de 250 kişiden az çalışanı olan 3.6 2008 78. Geçen yıl Mart ayı itibariyle KOB 'lere kullandırılan nakdi kredi tutarı 89 milyar 652 milyon TL düzeyindeydi. T. esnek ve dinamik yapıları sayesinde ekonomik canlanma. Yumuşak Tokuçoğlu.2 65. % 32.3 79.7 60. % 24'ü ise KOB kredilerinden oluşmuştur.2 milyon TL'ye ulaşmıştır.4 44.2 44.5 69. 1993).3 57. 2010 yılsonu ile karşılaştırıldığında kurumsal ve ticari kredilerin toplam krediler içindeki payı 0.1 puan gerilerken.0 55. Ülkemizde ihracat yapan KOB ’lerin % 53’ü ticaret sektöründe faaliyet göstermektedir.6 69. Mart itibariyle kredi kullanan KOB niteliğindeki müşteri sayısı geçen yılın aynı dönemine göre % 13.

9 4 malat 19. ihracatını geliştirmek.496.gov.5 6 Kaynak: TÜ K Sanayi ve Hizmet statistikleri KOB ’lerin ihracattaki sorunları iki başlık altında ele alınabilir (Ay ve Talaşlı.0 3 1. Ürünlerini yurt içinde pazarlayan KOB ’lerin. kaliteli üretime ve pazarda rekabet koşullarını yaratacak teknolojik alt yapıya ve örgütlere sahip olmaları gerekmektedir.624. ürettiği malları ihraç eden veya ihracat kayıtlı satış yapan.2 6 12. KOB 'lerin ticari bankalar aracılığıyla kullanabilecekleri Sevk Öncesi hracat Kredileri vermektedir.8 5 908. Kısa Vadeli hracat Kredi Programları içinde en düşük faiz oranı uygulanmaktadır (www. Türk Eximbank.262. Ulusal düzeydeki sorunlar: finansman sorunları. 3.3 1 14.121. 1 yıl vadeli 6 ayda bir faiz ödemelidir. HRACATTA KOB ’LERE YÖNEL K DESTEKLER KOB ’lerin ihracatında devletin sağladığı en büyük destek Türk Eximbank kredileridir. Kambiyo Mevzuatına göre döviz kredisi kullanma ehliyetine sahip olan ve KOSGEB’ce desteklenen KOB ’lere “KOB hracatı Destekleme Kredisi” vermektedir. bu limiti kullandırmamaları durumunda söz konusu tutar Eximbank tarafından bloke edilmektedir. Halkbank.543. ihracatçı KOB ’leri destek amaçlı “ hracat Kredisi Destek Programını” faaliyetlerine eklemiştir. şletme düzeyindeki sorunlar: hammadde temini. bilgi eksikliği. bankalar bu tutarı KOB 'ler dışındaki diğer firmalara kullandırma hakkına sahip değildir (www. 2007).tr). işletmelerin uluslararası pazarlarda rekabet edebilmeleri.3 4 11. düşük teminatlı kredi kullanma olanağı tanımaktadır. Bankalar. Eximbank bunların yanında kalkınmada öncelikli yörelerde faaliyet gösteren KOB 'ler için indirimli faiz oranları. dış pazarlara açıldıktan sonra küreselleşmenin ve buna bağlı olarak standardizasyonun gerektirdiği kaliteyi yakalamaları için güçlü finansmana. Aracı banka vasıtasıyla kullandırılan Sevk Öncesi hracat Kredileri kapsamında aracı bankalara tahsis edilen limitin en az % 30'u KOB 'lere ayrılmıştır.2 2 7. KOB ’lerin ihracat performanslarını arttırmak amacıyla yurtdışı fuarlara katılım giderlerini karşılayarak destek vermektedir.3 2 Diğer Hizmet 18.tr).eximbank. Program.203. destek ve kota sorunlarıdır. limitlerinin bahsedilen tutardaki kısmını KOB 'lere kullandırmak zorunda olup.075.eximbank. hracat performansı sağlamış.TL (2008) USD (2007) Madencilik 28. imalat sanayinin çeşitli sektörlerinde faaliyet gösteren. b. hracatçı KOB ’lerin dış pazar paylarını arttırılabilmeleri için günümüzde sağlanan destekler aşağıda açıklanmaktadır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. 1-150 arasında çalışanı olan. Ayrıca KOSGEB. a. bürokratik engeller. KOB 'lere doğrudan finansman desteği sağlayan söz konusu programda. KOSGEB. banka teminat mektubu oranı bu firmalar için kredi riskinin % 50'si olarak belirlenmiş olup. teknolojik sorunlar.7. Dolayısıyla.335.424.631. KOB 'lerin teminat ve finansman sorunlarına çözüm sağlamak amacıyla sadece KOB 'lere yönelik olarak hazırlanan ve doğrudan kullandırılan KOB “ hracata Hazırlık Kredi Programını” faaliyete geçirmiştir. iş gücü ve üretim sorunlarıdır.gov. ihracata 95 . artırmak veya ihracat taahhütlerini yerine getirebilmek için ilave kaynağa ihtiyaç duyan ihracatçı işletmelerin uluslararası düzeyde rekabet güçlerini arttırmak amacıyla KOB ’lere destek vermektedir.1 3 Enerji 239.587. pazar sorunları. Kredi. Bunun yanında Eximbank. teminat bulmada yaşadıkları sorunlar da dikkate alınarak. 25 – 26 Ekim 2011 Tablo 3: KOB ’lerde sektörel bazda çalışan başına düşen katma değer ve ihracat (2007-2008) Çalışan başına yıllık katma Çalışan başına yıllık ihracatSEKTÖR Sıralama Sıralama değer.2 1 nşaat 22.7 5 Ticaret 17.

gerilemesi ve ekonominin olumsuz etkilenmesini ifade etmektedir (Corden ve Neary. %6. imalat sanayinde geri kalmış ülkeler. tarihi ve kültürel açıdan birçok ortak değerlere sahip olduğu Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ile ticarette. Özbekistan ve Türkmenistan için beklenen reel büyüme oranları ise sırasıyla. E.H. Günümüzde halen elverişli pazarlara sahip olan söz konusu ülkelerin 2006-2010 yıllarına ait ve 2011 yılı için tahmini bazı temel makroekonomik göstergeleri. Sıralamalara bakıldığında. yatırımın ağırlıklı olarak enerji sektörüne yapılmasına neden olmuş ve söz konusu ülkelerde literatüre “Dutch Disease” olarak geçen Hollanda Hastalığı'nın görülmesine sebep olmuştur. 2011 yılında. 2010 yılı itibariyle en yüksek kişi başına düşen milli gelir Azerbaycan’a ait iken en düşük kişi başına düşen gelir Kırgızistan’a aittir. Dış ticaret verilerine bakıldığında. 1 Kaynak: Economic Intelligence Unit 2011 Ülke Raporları 96 . Bugün yaklaşık 64 milyon nüfusa sahip olan bu yeni pazara hıza giren Türkiye.6 ve %11’dir. zayıf kaldıkları alandaki mal ve hizmetleri dışarıdan talep edeceklerdir. tüm dünya ülkeleri için cazip bir pazar haline gelmiştir. Azerbaycan. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri’nin 2006-2010 yılları arasındaki ithalatında. Çin ve Almanya olduğu görülmektedir. Şöyle ki. B. istihdam ve diğer ekonomik faaliyetleri arttırıcı etkisinin düşük kalmasıdır (Ersungur ve diğerleri. Hollanda hastalığı. %4. Türkiye'nin bu ülkelere olan ihracatında en büyük rakiplerinin Rusya. Yumuşak Tokuçoğlu. Ergör yönelmeleri ve istidam yaratmalarını sağlamak amacıyla işletme kredisi olarak kullandırılmaktadır. üstün oldukları alanda uzmanlaşarak dışa satıp. Mamak Ekinci. Türkiye. Türkiye ilk sıralarda yer almaktadır (Tablo 4). doğal kaynaklara yapılan yatırımlar nedeniyle imalat sektörünün zayıf kalması. rakip ülkelere kıyasla kısa sürede ön plana çıkmayı başarmıştır (Örel ve Memmedov. döviz kredisi. B. Türkiye gibi. söz konusu ülkelerin (Özbekistan hariç) toplam ithalatındaki payını arttırmış. T.4 oranında küçülmüştür. 2004). bölgedeki pazar yapısı ve rekabet koşulları hakkında fikir verebilmektedir1. Kazakistan. 1982). Enerji sektörüne yapılan yatırımların en büyük dezavantajı. Kırgızistan. Seval. %8. Bölgedeki ortalama nüfus artış hızı çok yüksek olmamakla beraber nüfusun Türkmenistan dışındaki ülkelerde %1 civarında arttığı görülmektedir. söz konusu ülkelere ihracat yapan ülkeler için bir avantaj olarak yorumlanabilir. 2010 yılı sonu itibariyle reel anlamda en çok büyüyen ülke %8.. teminat mektupları (www. Bu da. Kırgızistan dışındaki ülkelerin dış ticaret fazlası verdiği gözlenmekte ve 2011 yılsonu itibariyle her ülkenin ihracat ve ithalat rakamlarında artış öngörülmektedir. fuar ve sergilere katılım kredisi.9. Özbekistan’da da yedinci sıradan beşinci sıraya yükselmiştir. yurtiçi gelir. Bu durum her ne kadar Hollanda Hastalığı'na yakalanmış ülkeler için bir dezavantaj olarak görünse de. ISO 9000 kalite standartları ve CE kredisi. Bunlara ek olarak Halkbank ihracat yapan KOB ’lere yönelik farklı kredi seçenekleri sunmaktadır. 2007). Z. Bölgenin en önemli kaynağının petrol ve doğal gaz olması. 2006 yılına kıyasla. Kırgızistan ise %1.7.tr). Bununla birlikte 2011 yılı için ülkelerin kişi başına düşen milli gelirlerinde artış beklenmektedir.com. ORTA ASYA TÜRK CUMHUR YETLER PAZARININ YAPISI ve REKABET KOŞULLARI 90'ların başında Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra bağımsızlıklarını ilan eden Orta Asya Türk Cumhuriyetleri. ülkelere elverişli bir dış pazar sunacak ve dış pazardaki rekabetini olumlu yönde etkileyecektir.5 oranla Özbekistan iken en az büyüyen %5 ile Azerbaycan olmuş. imalat sanayinde daha üstün olan.halkbank. finansal destek kredisi. %2. 4. akreditif/ aval kabul kredisi.

03 38.04 4.44 20.62 7.24 27.31 7.30 6.00 3.D. Türkiye Rusya Çin Kazakistan Almanya Özbekistan Türkiye Rusya Çin Kazakistan Güney Kore Ukrayna Türkiye Rusya Çin Türkiye Ukrayna Almanya Kazakistan Toplam thalattaki Payı (%) 18.69 10.64 2.01 3.76 9.49 31.93 2.87 9.42 16.80 5.67 7.36 11.79 13.85 3.65 6.89 18.59 Sıra 1 2 3 4 5 6 1 2 3 4 5 8 1 2 3 4 5 9 1 2 3 4 5 7 1 2 3 4 5 6 2008 Ülke ( hraç Eden) Rusya Türkiye Almanya Ukrayna Çin ngiltere Rusya Çin Almanya Ukrayna A.75 8.63 20.25 3.54 15.68 3.50 14.19 6.94 8.97 4.D.07 6.98 19.73 7.88 2 Özbekistan ve Türkmenistan’a ait veriler ile birlikte Kazakistan’ın 2010 yılına ait verileri yansıtma verilerdir.43 15.49 14.10 4.50 12.64 20.36 7.11 2.B.org) 97 .96 2.03 9.42 6.63 23.20 5.91 2.D.15 7.79 9.28 15.trademap.20 7.B.98 12.94 8.55 19.74 2.93 5.44 8.25 8.01 8.81 9.21 11.57 10. Türkiye Rusya Çin Kazakistan ABD Özbekistan Türkiye Rusya Güney Kore Çin Kazakistan Almanya Türkiye Türkiye Rusya Almanya Çin ran Ukrayna Toplam thalattaki Payı (%) 22.85 11.06 8.43 8.88 9.64 17.36 37.39 7.17 35.29 14.23 22.50 7.57 36. Toplam thalattaki Payı (%) 17.59 34. 25 – 26 Ekim 2011 Tablo 4: Orta Asya Türk Cumhuriyetleri'nin 2006-2010 Yılları Arasında En Çok thalat Yaptığı Ülkeler2 Yıllar Ülke ( thal Eden) Sıra 1 Azerbaycan 2 3 4 5 6 1 Kazakistan 2 3 4 5 8 1 Kırgızistan 2 3 4 5 8 1 Özbekistan 2 3 4 5 7 1 Türkmenistan 2 3 4 5 6 2006 Ülke ( hraç Eden) Rusya ngiltere Almanya Türkiye Türkmenistan Ukrayna Rusya Çin Almanya talya A.B.52 3.08 4.37 12.25 8.86 17.D.56 7.65 3.D.91 4.45 18.61 20.07 33.59 12. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.86 Sıra 1 2 3 4 5 6 1 2 3 4 5 6 1 2 3 4 5 8 1 2 3 4 5 6 1 2 3 4 5 6 2010 Ülke ( hraç Eden) Rusya Türkiye Almanya Çin Ukrayna ngiltere Çin Rusya Almanya talya Ukrayna Türkiye Rusya Çin Kazakistan ABD Özbekistan Türkiye Rusya Güney Kore Çin Almanya Türkiye Ukrayna Türkiye Rusya Çin Almanya Ukrayna Azerbaycan Toplam thalattaki Payı (%) 17.01 6.00 13.41 10.84 5.02 5.63 5.91 9.92 6.99 13. Ukrayna Türkiye Rusya Çin Kazakistan Özbekistan ABD Türkiye Rusya Kazakistan Çin Güney Kore Almanya Türkiye Rusya Türkiye Çin Almanya Ukrayna A.66 11.99 11.36 Sıra 1 2 3 4 5 6 1 2 3 4 5 8 1 2 3 4 5 8 1 2 3 4 5 7 1 2 3 4 5 6 2007 Ülke ( hraç Eden) Rusya Türkiye Almanya Ukrayna ngiltere Japonya Rusya Çin Almanya A.7.30 26.92 4.68 5.39 36.39 2.71 12.40 4.71 17.01 36.94 12.36 7.84 17.96 5.14 7.29 6.26 Sıra 1 2 3 4 5 6 1 2 3 4 5 10 1 2 3 4 5 9 1 2 3 4 5 7 1 2 3 4 5 6 2009 Ülke ( hraç Eden) Rusya Türkiye Almanya Ukrayna Çin ngiltere Rusya Çin Ukrayna Almanya talya Türkiye Rusya Çin Kazakistan Özbekistan Almanya Türkiye Rusya Çin Güney Kore Kazakistan Almanya Türkiye Rusya Türkiye Çin Almanya Ukrayna A.96 14.35 7.08 7.50 4. (Kaynak: www.11 6.10 26.B.65 14.93 40.67 2.69 19.87 3.99 6.68 11.57 5.27 8.14 5.91 4.93 2.73 5.31 8.39 16.28 5.B.32 12.78 2.39 5.01 8.69 9.30 11.67 3.25 3.76 10. Toplam thalattaki Payı (%) 17.

865 158.119 16.612 339.355 3.426 8.047.64 2. Ergör Tablo 5. B.205 22.937 102.32 3.287 696.03 olan mobilya ihracatının toplamını vermektedir.535 19. toplam ihracatımızdaki sıralamada ilerleme kaydetmiş.434 6.350 89.01 1.651 8.068 2.trademap. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri mobilya pazarının.655 23. Kazakistan’a yapılan ihracatta.526 1.847 7. ancak yeterli seviyeye ulaşmamıştır.682 2001 259.30 0.439 36.215 19.325 107.946 89.503 140.183 0.750 1.682 4.152 3. 2006.25 Türkmenistan 2.493 47.667.551.026 44.047 16.836 315. 2010 Yılı Sıralamaları YILLAR 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2001 sıralaması 2006 sıralaması 2010 sıralaması Dünya Geneli Azerbaycan Kazakistan Kırgızistan Özbekistan Türkmenistan 31.602 191. 2010 Yıllarında Ülkelerin Toplam hracatımızdaki Payı(%)3 YILLAR Dünya Geneli 180.151 2. Ayrıca.44 Kaynak: www.347 63. Türkiye'nin son 10 yıllık mobilya ihracat rakamları incelendiğinde ise (Tablo 6).789 4.979 4.38 0.264.452 1.624 2009 1.823 132.590 74.520 9. Rakamlara göre. Tablo 6: Türkiye'nin 2001-2010 Yılları Arasındaki Dünya Geneli ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleri'ne Yaptığı Mobilya hracat Rakamları (1000$) ve 2001.100 1.844 2003 547.476.989 132. mobilya.311 225. Türkiye'nin.970 1.693 6.org 3 Tablo GT P 94. B.351 336.120.422 170.04 Kazakistan 1.15 1.226 214.002.848 73.01 ve 94.074 0.38 0.761.213 819.16 Özbekistan 693 1.333.657 66.862 138. sıralamada 2006 yılının gerisine düşülmüştür.398.172 175.209 4. 2010 yılı verilerine göre. 98 .076 459.044 1.48 Kırgızistan 683 986 917 981 1.317 2006 975. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri'nin ürüne göre dış ticaret verilerine bakıldığında.635 85. Tablo 5: Türkiye'nin 2001-2010 Yılları Arasındaki Dünya Geneli ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleri'ne Yaptığı Toplam hracat Rakamları (1000$) ve 2001.173 27 39 83 49 42 29 28 69 61 49 22 32 87 58 28 Kaynak: www.488 233. Yumuşak Tokuçoğlu. Bu bağlamda.162 2005 722. Türk KOB ’leri için elverişli bir pazar olduğunu ve KOB 'lerin ihracatta karşılaştıkları sorunlar çözüldüğü takdirde rekabet edebilirliklerinin daha da artacağını söylemek mümkündür.242 2004 647.326 2010 2001 ihracatındaki % pay 2006 ihracatındaki % pay 2010 ihracatındaki % pay Azerbaycan 2. Orta Asya Türk Cumhuriyetlerine ve dünya geneline son 10 yılda yaptığı ihracatı göstermektedir.995 281. enerji sektörüne yaptıkları yatırımlardaki artışın imalat sektörünü nispeten geride bıraktığına ve bu durumun diğer ülkeler için yeni dış pazarlar oluşturduğuna değinilmişti.589 13.214 119. Mamak Ekinci.760 2008 1.534.668 1.967 93.702 145.994 40.917 113.213 282.15 0.108 0.981 226.385 1. Tüm bu bilgiler ışığında.806 1.979.106 3.H.509 1.554 12.914 46. Kırgızistan ve Özbekistan dışındaki Orta Asya Türk Cumhuriyetleri'ne yapılan mobilya ihracatının payında artış gözlenmektedir.48 2.935 2. Seval.trademap.599 2. Z.795 17. 2006.085 279.399 14.896 129.362 890.147 17.292.500 1.070 2.079. ithalatta ilk 20 ürün arasındadır.408 528.702 1.252.610 78.977 662.949 403. E.038 3.597 2002 404.25 6.169 1.529 151.071 180.271. Türkiye mobilya ihracatının toplam ihracatımızdaki payı 2001-2008 yıllarında yaklaşık %1 iken.139.278 35.064 944.944 225.676 695. T.470 633. son 10 yılda.270 27.942 355.887 181. Kırgızistan ve Özbekistan dışındaki ülkeler.042 5.725 105. imalat sanayi içersinde yer alan mobilya sektörünün bu ülkelerde yoğun olarak ithalata dayalı olduğunu söylemek mümkündür.152 2007 1. ihraç ürünleri arasında yer almazken.org Enerji kaynakları bakımından zengin ülkelerin.138.473 118. 2009 ve 2010 yıllarında bu oran %2 seviyesine çıkmıştır.088.

tüketici istek ve ihtiyaçlarını karşılayan mal ve hizmetlerin farklı türlerinin göreli fiyat. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Sektördeki rakipler 2. kame ürünlerin yarattığı tehdit: kame ürünlerin tehdidini. endüstrinin karlılığı göstermektedir.performans oranlarına bağlı olan. 2007). bir sektörün ve o sektörde bulunan işletmelerin karlılığını belirlediğini ve her sektörün. rekabet güçlerini oluşturan kendine özgü temel bir yapısının (ekonomik ve teknik özellikler kümesi) olduğunu öne sürmüştür (Porter. Bu nedenle rekabet pahalıdır. TEOR K ALTYAPI: PORTER’IN BEŞ GÜÇ MODEL şletmelerin faaliyetlerini sürdürdükleri veya girmek istedikleri pazarların rekabet şartlarını analiz etmeleri önemlidir. 2008). 2008). Porter.7. 2. Michael Porter. Tedarikçiler Şekil 1: Michael Porter’ın Beş Güç Modeli Potansiyel rakiplerin tehdidi Tedarikçilerin pazarlık gücü Mevcut rakipler arasındaki rekabet Müşterilerin pazarlık gücü kame mal ve hizmetlerin tehdidi Kaynak: Porter. Porter. rekabet çevresinin ve rekabet çevresinde işletmeyi etkileyen güçlerin. 25 – 26 Ekim 2011 5. reklam savaşlarına. fiyatlar. bir pazarın veya pazar segmentinin içsel uzun vadeli kar çekiciliğini belirleyen beş güç belirlemiştir (Kotler. atak ve fazla sayıda rakip varsa pazara giriş çekici değildir. Ancak işletme pazardaki karar ve davranışlarını belirlerken diğer unsurları da dikkate almalı ve bu unsurları da analiz etmelidir (Ülgen ve Mirze. sabit maliyetlerin yüksek olması. çıkış engellerinin fazla olması ve pazardaki rakiplerin hedeflerinin yüksek olması pazarı girilmesi zor hale getirir. 3. 2002. 1. Potansiyel giriş yapacak rakipler 3. Rekabet şartlarını sadece işletmelerin rakipleri üzerinde odaklamak ve stratejilerini yalnız rakip işletmelerin faaliyetlerini göz önünde bulundurarak oluşturmak işletmenin pazarda rekabet avantajını yitirmesine neden olabilmektedir. Sektördeki rakipler arasındaki rekabetin yoğunluğu: Eğer pazarda güçlü. Rakipler sektördeki en önemli rekabetçi güçtür. Bu koşullar işletmeleri sıklıkla fiyat çatışmalarına. 99 . Potansiyel rakiplerin yarattığı tehdit: Bir sektöre yeni girişler beraberinde yeni kapasite. 2008. 1. 2002). maliyetler ve rekabet için gerekli olan yatırım üzerinde baskı yapan bir pazar payı kazanma arzusunu beraberlerinde getirirler. Müşteriler 5. Pazar segmentinin durgun olması. Bunun yanında değişen tüketici istek ve ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik ürün değişikliklerinin yarattığı maliyet bu tehdidi arttırmaktadır. yeni ürün geliştirmeye iter. Porter’ın beş gücünün yarattığı tehditler (Kotler. kame mallar 4.

Tüketicilerin pazarlık gücü. radyo ve gazete yoluyla reklam tanıtımları gerçekleştirmektedir. Diğer Türk Cumhuriyetlerine yapılan ihracat süreklilik arz etmemekte. müşteri portföyü olarak farklılaşmaktadır. Ankara ilinde faaliyet gösteren ve Orta Asya Türk Cumhuriyetlerine ihracat yapan firmalar ile derinlemesine görüşme yöntemi uygulanarak elde edilen veriler Porter'ın beş güç modeli çerçevesinde irdelenmiştir. Bu nedenle tedarikçilerle kazan-kazan ilişkisi (winwin relations) kurulması işletmenin lehine bir durumdur. E.H. Araştırmanın yığınını Ankara ili Siteler bölgesinde faaliyet gösteren ve Orta Asya Türk Cumhuriyetlerine mobilya ihracatı yapan KOB ’ler oluşturmaktadır. Ankara’da faaliyet gösteren mobilya ihracatçıları Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinden yoğun olarak Azerbaycan ve Kazakistan’a ihracat yapmaktadırlar. Doğrudan ihracat yapma yeterliliğine sahip olmayan işletmeler ürünlerini aracı firmalara fatura etmekte. pazar avantajları ve pazarın rekabet koşullarını incelemektir. Derinlemesine görüşme yönteminde Porter’in beş güç modeli çerçevesinde sorgulanan konular şunlardır. Çin ve Romanya olduğu görüşündedirler. Pazarda yer alan talya. Bu durum. Orta Asya Türk Cumhuriyetlerin ihracat yapan KOB sayısının azlığı nedeniyle görüşme talebini kabul eden 10 firma araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Bölgede rekabetin olması tutundurma çalışmalarının artması gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır. Kalite olarak en büyük rakibinin talya. Mamak Ekinci. 4 6. Ancak genel olarak bayilik yoluyla ihracat yapıldığı için üreticiler tutundurma çalışmalarını kendileri yapmamaktadır. Z. yöneticilerin görüşleri müsait zaman dilimlerinde kişilerin işyeri adreslerinde gerçekleştirilmiştir. bazılarının ise talyan mobilyası ithal ederek kendi ürünlerinin yanı sıra bu ürünleri de sattıklarını belirtmişlerdir. ihracatçı Türk firmaları yerine tanıtım çabalarında kendi isimlerini kullanmakta ancak “Türk Mobilyası” vurgusunu yapmaktadırlar. Ancak söz konusu bölgeden herhangi bir girdi temini bulunmamaktadır. bölgede en çok televizyon. Ergör 4. Tespitin piyasa doygunluğundan mı yoksa bölgenin milli gelir artış hızındaki azalmadan mı kaynaklandığı ayrı bir araştırma konusu olarak ortaya çıkmaktadır. B. 5. Bayiler. Dolayısıyla ihracatçı KOB ’lerin genelinde işletme bazında markalaşma çabalarının bulunmadığı anlaşılmıştır. fiyat açısından ise Çin’in rakip olduğu gözlemlenmektedir. Tedarikçilerin pazarlık gücü: Tedarikçilerin fiyat artırımı veya hammadde miktarını kısmaları pazarda işletmeleri zor durumda bırakabilir. görüşme yapılan işletmelerin talep tahminleri ile de örtüşmektedir. T. şletmelerin bazıları mobilya iskeletlerini Siteler bölgesi dışında skenderun. düzensiz bir şekilde seyrek aralıklarla yapılmaktadır. 10 işletme yetkilisi ile derinlemesine görüşme yapılmış ve yetkili kişinin izni ile görüşmelerin ses kayıtları alınmıştır. ARAŞTIRMA BULGULARI Bu araştırmanın amacı Orta Asya Türk Cumhuriyetlerine ihracat yapan Ankara merkezli KOB ’lerin bu pazarda karşılaştıkları engeller. Türk ihracatçılar pazarda en güçlü rakip ülkelerin talya. Seval. Bayiler. Sitelerde üretim yaptırarak sadece ihracat gerçekleştiren firmalar da bulunmaktadır. Müşterilerin pazarlık gücü: Pazarlık gücü olan ve pazarlık güçleri gittikçe büyüyen tüketiciler yoksa pazara giriş işletmeler için çekici değildir. Araştırmada yarı yapılandırılmış görüşme formundan yararlanılmıştır. Bu ülkelerin rekabet koşulları kalite. B. Bazı işletmeler pazarın doygunluğa ulaştığı yönünde görüş belirtmişlerdir. pazara odaklanmalarıyla doğru orantılıdır. Orta Asya Türk Cumhuriyetlerine ihracat yapan Türk KOB ’leri girdilerinin hemen hemen tamamını Türkiye’den elde etmektedir. Görüşmeler öncesinde telefonla randevu alınmış. Orta Asya Türk Cumhuriyetlerine ortalama 6 yıldır ihracat yapıldığı söylenebilir. Antakya ve Adana’dan temin ettiklerini. bir kısmı talya’dan bronz yapımında kullanılan kum ve yatak ithal ettiklerini. fiyat. Yumuşak Tokuçoğlu. Çin ve Romanya kökenli işletmeler dışında başka ülke işletmeleri tehdit olarak algılanmamaktadır. Economic Intelligence Unit 2011 Ülke Raporları 100 . Pazar söz konusu ülkelerin işletmeleri ve Türk işletmeleri tarafından paylaşılmaktadır. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri'nin Temel Makroekonomik Göstergelerine (2006-2011)4 bakıldığında Azerbaycan’ın 2010 yılındaki büyüme artışının önemli oranda azaldığı görülmektedir.

Bu da talya ile olan rekabeti öne çıkarmaktadır. hracatçılar arasındaki ortak bir görüş de bölgede kayıt dışı ekonominin önemli bir paya sahip olmasıdır.7. Ancak görüşme sonuçlarından Azerbaycan ve Kazakistan için farklı durumların söz konusu olduğu anlaşılmaktadır. Diğer bir talepte üretim kapasitesini artıracak üretim merkezlerinin kurulması için yer. Kazakistan için ise gümrük bedellerinin daha düşük. KOB ’ler bölge ile olan ticaretlerini ağırlıklı olarak peşin ödeme şeklinde yapmaya çalışmaktadırlar. Firmaların yurt dışında fiyat kontrollerinin olmaması da markalaşmanın yeterli olmamasından kaynaklanmaktadır. Görüşme yapılan tüm ihracatçı KOB ’lerin ortak düşüncesi Gümrüklerde çok yüksek bedel ödedikleri yönündedir. Bu maliyet. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Bölge halkı genel olarak klasik ve gösterişli mobilya tercih etmekte bu da Türk mobilya üreticileri arasında bir avantaj olarak algılanmaktadır. Ürünlerini aracı vasıtasıyla ihraç eden KOB ’ler aynı pazara kendileri de ihracat yapmakta. Parsiyel taşımacılığı stanbul üzerinden yapılmaktadır. hak denen rüşvet olaylarının önüne geçilemeyişi. KOB ’lerin en büyük beklentisi özellikle Azerbaycan’da “Gümrük” sıkıntısının çözümlenmesidir. aracılara verdikleri fiyatın altında fiyat politikası uygulayarak gereksiz fiyat düşürmelerine dolayısıyla haksız bir rekabet ortamının oluşmasına neden olmaktadırlar. ihracatçı KOB ’ler için çok büyük engel oluşturmaktadır. Çin’in mobilya üretilen bölgesinin Orta Asya Türk Cumhuriyetlerine uzak olması nedeniyle Çin’in nakliye yönünden bir avantajı olmamaktadır. Çin rakip olarak görülmekle birlikte. Bu sebeple bölge halkının bir kısmı fiyat kaygısı olmadan kaliteli ve gösterişli ürün almaya yönelmektedir. Ancak Çin mobilyasının Orta Asya pazarındaki bazı firmalar tarafından “Türk Mobilyası” olarak satılması da Türkiye’nin imajını kötü yönde etkileyebilmektedir. Fiyat ikinci planda yer almaktadır. Bu durum zaman kaybı ve ürün deformasyonuna neden olmaktadır. Orta Asya Pazarında karşılaşılan engellerin başında “Gümrük” gelmektedir. ihracatçı KOB ’lerin zorlanmalarına neden olmaktadır. 101 . üniversite. kalite açısından yüksek kalitede ürünler üretmekte ve ekonomik düzeyi çok yüksek olan bir tabakaya hitap etmektedir. hracatçı firmalar pazara genellikle bayiler kanalıyla girmektedir. Türk mobilyasına olan ilgi Türkiye’den o bölgeye olan ihracatı kolaylaştırmakta ve bölgenin klasik mobilyaya olan ilgisi de Türk mobilyasına olan talebi arttırmaktadır. Pazarda rakip olarak görülen Çin’in imajının bölge halkı tarafından olumsuz olması Türk ihracatçıları için bir avantaj olarak algılanmaktadır. Bayilerin büyük çoğunluğunu Türk ve Ahıska Türkleri oluşturmaktadır. kamu kurumlarının donanımlarını gerçekleştirme gibi proje bazlı çalışmakta ve faaliyetlerini bu yönde yoğunlaştırmak istemektedirler. parsiyel olarak ürünlerini göndermektedir.000$ ödenmekte iken nakliye de eklendiğinde bu bedel yaklaşık 37. Bazı işletmeler otel. Bölge halkının Türkiye’ye olan güveni Türk ihracatçıları için büyük avantaj sağlamaktadır. makine teçhizatı gibi desteklerin sağlanması yönündedir. Azerbaycan için gümrük bedellerinin çok yüksek.000$’a çıkmaktadır. Genel olarak bölge halkı için beklenildiğinin aksine kaliteli ürün birinci planda gelmektedir. Derinlemesine görüşme yapılan KOB ’lerin tümünün kamu otoritesinden beklentileri aynı yöndedir. nakliye ücretlerinin daha yüksek olduğu belirtilmiştir. Bazı firmalar ise üretim kapasitelerinin yetersiz olmasından dolayı ihracat için gelen talebin karşılanamadığı ve istenilen düzeyde ihracatın yapılamadığını vurgulamıştır. Bölgede bankacılık sisteminin tam yerleşmemiş olması. bazen de nakliyeciler ihracat işlemini gerçekleştirmektedirler. Ancak Romanya ürünlerinin de gösterişten uzak olması Türk mobilya üreticileri için bir avantaj yaratmaktadır. 25 – 26 Ekim 2011 aracı firmalar sadece organizasyonu yaparak KDV iadesi gibi teşviklerden faydalanmakta. kurallarına uygun olarak ihracat yapan firmalar için büyük bir sorun ve engel teşkil etmektedir. Azerbaycan’da bir tır mobilya için gümrüklerde yaklaşık 33. Gümrük bedellerinin çok yüksek olması işletme sermayesi ihtiyacını arttırmakta. Pazarda son yıllarda Türk girişimcilerin birbirleriyle fiyat rekabetine girdikleri ve dağıtım kanallarında çatışma olduğu görülmektedir. Rakipler arasında görülen Romanya. şletmeler genel olarak bölge halkının isteği doğrultusunda bölgeye özgü renk ve desenleri uygulayarak ürün farklılaştırmasına gitmektedirler. Küçük çapta ihracat yapan KOB ’ler.

. stanbul. EK N. Sonuç olarak yapılan araştırmayla elde edilen bulgular doğrultusunda nicel bir araştırma yapılması halinde sorunlar detaylandırılarak genelleme yapma şansı artacak. P. Küçük şyerlerinde Endüstri lişkileri. Özellikle tüketicilerin gelir seviyelerindeki yükselme pazarda daha seçici davranmalarına neden olacak. Alfa Yayıncılık. J. Markalaşma gerçekleştiği takdirde ürünlerin ikamesi daha da güçleşecektir. Vol. Bu sorunlar: şletme sermayesi yetersizliği. Mobilya ihraç eden KOB ’lerin finansman ihtiyacını arttıran en önemli faktörlerden birisini gümrüklerde çeşitli şekillerde yapılan ödemeler oluşturmaktadır.M.ş Sendikası Yayınları. 102 .. Kamu. K. . Yüksek gümrük bedelleri problemini aşabilmek için bir taraftan ülkelerarası görüşmeler sürdürülmeli. Ergör SONUÇ ve ÖNER LER Orta Asya Türk Cumhuriyetleri pazarına mobilya ihraç eden KOB ’lerin pazardaki rekabet edebilirliği Porter’ın beş güç modeli çerçevesinde incelendiğinde önemli rekabet avantajlarına sahip oldukları görülmektedir.Bürokratik engeller. Z. Türkiye ve Türk ürünlerinin imajının iyi olması ihraçatçı KOB ’leri olumlu etkilemekte ancak.M. sektör ve ilgililer için kapsamlı bilgi üretilecektir.. Bu durum KOB ’lerin işletme sermayesi ihtiyacını arttırmakta..Markalaşma sorunları. “Booming Sector and De-Industrialization in a Small Open Economy. s. H. 368. Ö. Baskı. bu yönde eğitim çalışmaları yürütülmelidir. 825-48. 7. 2009..Mevcut teşviklerden yeterince yararlanamama ve . 2011.Gümrük vergilerinin yüksekliği ve vergi dışı engeller. Ankara 2008. Beta Basım Yayım Dağıtım. B. No. . Gerek bürokratik engeller gerekse ihracat konusundaki bilgi yetersizliği ekonomik olarak gerekli olmayan aracıların ortaya çıkmasına neden olmakta. bürokratik engelleri halletme görevini üstlenen aracıların aldıkları paylar ürünün nihai fiyatının gereksiz bir şekilde yükselmesine neden olmaktadır. işletme bazında markalaşmaya gidilememesi ürün konumlandırma ve farklılaştırma stratejilerinin gerçekleştirilememesine neden olmaktadır.Dağıtım kanallarının oluşturulması ve yönetimindeki problemler şeklinde sıralanabilir. . pazarda yer almalarında önemli engel oluşturmaktadır. Seval. E. kalite ve fiyat bağlamında uygun teklifi verebilen işletmeler pazarda sürekli olarak var olacaktır. M. July. Mayıs 2007. 1996. W. kısa vadeli kredilerle KOB ’lerin işletme sermayesi ihtiyacına katkıda bulunulmalıdır.Uzmanlık Tezi. KAYNAKÇA AY.. TALAŞLI. BÖKE. CORDEN. T.. Dağıtım kanallarının oluşturulması ve yönetimindeki tecrübesizlik kanal üyeleri arasında çatışmalara neden olmakta. DPT. “Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri”. “Stratejik Yönetim ve şletme Politikası”. 1982.H. and NEARY. D NÇER. Selçuk Üniversitesi Karaman BF Dergisi Yerel Ekonomiler Özel Sayısı. B. 92. diğer taraftan ülkelerarası görüşmelerden netice alınmasına kadar bürokrasisi az. E. “Türkiye’de KOB ’lerin hracattaki Yeri ve Karşılaştıkları Sorunlar”. December. Avantajlı konumun sürekliliğini sağlamak ve pazarda kalıcı olabilmek için pazara yeni girenler ve girecek olanlara karşı proaktif bir tutum geliştirilmeli ve gelişmeler sürekli olarak değerlendirilmelidir. hracat konusundaki eğitim eksikliği. N.265. pp.” Economic Journal. Economic Intelligence Unit Country Reports. bütün kanal üyeleri için gereksiz fiyat rekabetine neden olmaktadır. . KOB ’lerin hedef pazarda paylarını arttırabilmeleri ve sürekliliklerini sağlayabilmeleri için aşağıda belirtilen temel sorunların çözüme kavuşturulması gerekmektedir. Markalaşma teşvik edilmeli. CANSIZ. “Türkiye’de KOB ’ler ve KOSGEB”. Yumuşak Tokuçoğlu. 5. Ankara 1993. Mamak Ekinci.

“The Five Competitive Forces That Shape Strategy”.org http://www. R. Yıl. Ş. A. http://www.18. pp. “Marketing Management”. 35.trademap. Sayı. TÜ Dergisi/d mühendislik Cilt. 2011-2013 KOB Stratejisi ve Eylem Planı. 11th Edition.tr/tr/ http://www. “Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri”.242-243. 2008. PORTER. s. 1998...285-310.. Harvard Business Review.org/ http://www.com http://data. KOTLER. P. K. KIZILTAN.gov.4..E. “ hracat Yapma Şekline Göre Karşılaşılan Sorunlar. ARSLAN.org. 2002. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. 4.gumruk. ÖREL.403-409.tr http://www. s.11.eiu.. . H. Mobilya Endüstrisi Örneği”. pp. 2008. Michael E. Seçkin Yayıncılık... KARABULUT..2006 tarih ve 997 sayılı KOB Tanımı Yönetmeliği SOYER. Politeknik Dergisi. SÖNMEZ. Sayı. ve ERKUT.tr http://www. ve Ş MŞEK. 2004.46-53. Sayı.gov. 36-47. 2004.2.7. 25 – 26 Ekim 2011 ERSUNGUR. Pazarlama Dünyası. YILDIRIM. F. Cilt. “Türkiye ile Diğer Türk Cumhuriyetlerinin Ekonomik lişkilerinin Analizi”. MEMMEDOV. Ankara. New Jersey. A. s.tim. A. The Free Press. A.... M.7. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi. 25-40. PORTER. 10. Sayı..igeme. “Organizasyonlar için rekabet üstünlüğü modeli oluşturulması”. 2011. A.worldbank. “Competitive Strategy: Techniques for Analyzing Industries and Competitors”. KOSGEB.gov. M.tuik. Resmi Gazete 18. 2007.tr/ 103 . “Türk hracatçı Firmalarının Azerbaycan Pazarına Bakışı ve Bu Pazardaki Türk Mallarına Yönelik Kalite Anlayışı”. 2007. H..

E. Seval. B. Mamak Ekinci. Z. Ergör 104 .H. B. Yumuşak Tokuçoğlu. T.

Finans .

.

Söz konusu etki. ABD’de firmaların yaklaşık %99’u. işletmelerin en az %95’i KOB (Küçük ve Orta Boy şletme)’lerden oluşmaktadır. KOB ’lerin yeni süreçle ilgili bilgi sahibi olmaları ve bu sürece hazırlıklı olmaları gerekmektedir. yalnızca ülkemiz için değil. 2000 Kasım ve 107 . Anahtar Kelimeler: Kredilendirme. ülkemiz KOB ’lerinin sayılan gelişmiş ülkelerdeki KOB ’lerden olumsuz yönde ayrıldığı önemli bir husus. Örneğin. Japonya ve Fransa’da %99’un üzerinde bir kısmı KOB ’dir. Yüksek faiz oranları ve yaşanan ekonomik istikrarsızlık. bankaların çok riskli gördükleri KOB ’lere kredi sağlamak yerine. Bu çalışma açısından BASEL-II ve BASEL-III uzlaşılarının önemi ise bankacılık sektörü yanında KOB ’lerin de yeni uygulamalardan önemli ölçüde etkilenecek olmasıdır. BASEL-II. Türkiye’de faaliyet gösteren firmaların da yaklaşık %98-99’luk bir kısmının KOB statüsünde olması. Bankaların faaliyet yapılarından ve birçok KOB ’nin sağlıksız bir işletme yapısına veya yetersiz bir finansal yapıya sahip olması nedeniyle bankalar ile KOB ’ler arasında yeterli bir güven ilişkisi oluşamamıştır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. KOB ’lerin bu durumu. temelde bankacılık sektörünü etkilemektedir. bir ekonomi için kaydettikleri önemi açıkça göstermektedir. KOB ’ler 1. BASEL-III. Bu nedenle de ülkemiz KOB ’lerinin kredilerden aldıkları pay uzun yıllar oldukça düşük seviyelerde kalmıştır. son dönemde yayımlanmış ve uygulama takvimine bakıldığında hayli uzun bir uyum süreci öngören BASEL-III Uzlaşısı ile ilişkilendirilerek incelenmiştir. Almanya. ülkede yaratılan kredi hacminden aldıkları paydır. KOB ’lerin ülke işletmeleri içerisindeki bu konumları. Kimi ülkelerde -AB üyesi ülkelerde belirli bir geçiş süreci dahilinde. diğer gelişmiş dünya ülkeleri için de geçerlidir. Ancak. KOB ’lerin ekonominin gelişimi için kaydettiği önemi açıkça göstermektedir. yakın bir gelecekte Türkiye’de de uygulanması planlanan BASEL-II Sermaye Uzlaşısı ve son dönemde yayımlanmış olan BASEL-III Sermaye Uzlaşısı. ngiltere’de %98’i.7. bankalarla KOB ’ler arasındaki kredi ilişkisinden kaynaklanmaktadır. BASEL-II Uzlaşısı’nın KOB ’lerin kredilendirilmesi üzerindeki etkileri. G R Ş Türkiye’de faaliyette bulunan firmaların yaklaşık %99’luk bir kısmı KOB statüsündedir. 25 – 26 Ekim 2011 BASEL KR TERLER N N KOB ’LER N KRED LEND R LMES ÜZER NDEK ETK LER : BASEL-II’YE GEÇ Ş SÜREC NDE BASEL-III UZLAŞISI Şakir SAKARYA Balıkesir Üniversitesi Murat KETEN Balıkesir Üniversitesi ÖZET Dünyanın ekonomik olarak iyi durumda bulunan birçok ülkesinde.uygulamaya konulmuş. Bu çalışmada. büyük işletme kredileri yanında fon kaynaklarının büyük kısmını yüksek faiz getirisi sağlayan menkul kıymetlere yönlendirmeleri sonucunu doğurmuştur. Yaşanan bu değişim sürecinde alışılagelmiş kredi değerlendirme uygulamalarının da değişecek olması nedeniyle.

BASEL-III ise 12 Eylül 2010 tarihinde kamuoyuna açıklanmış. Krizden çıkış sürecinde ise iktisadi faaliyetteki toparlanma ve düşük düzeyde seyreden faiz oranları neticesinde kredi hacminde tekrar artış görülmüş ve bu artışa KOB kredileri öncülük etmiştir. Kasım 2010’da Seul’deki G-20 Liderler Zirvesi’nde onaylanmıştır. 2004 yılında tekrar bir hareketlenme ortaya çıkmış ve bankaların aktifleri arasında kredilerin payı artmaya başlamıştır. finansal stabilizasyonu geliştirmektir (Roy. M. 2005). Dördüncü bölümde ise yeni Basel uzlaşılarının KOB ’lerin kredilendirilmesi üzerinde ne şekilde bir değişikliğe neden olacağı hususu ana hatlarıyla ortaya konmuştur. 2010 yılı içerisinde devletin de çeşitli destek ve teşvik politikaları ile bankalarla KOB ’ler arasındaki kredi ilişkisini arttırmayı amaçladığı görülmüştür. KOB ’lerin bankalarla olan kredi ilişkisinde yeni bir dönemin başlamasına neden olacaktır. Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS-Bank for International Settlements) bünyesinde faaliyet gösteren Basel Bankacılık Denetim Komitesi (BCBS-The Basel Committee on Banking Supervision) tarafından yayımlanan finansal sistemin işleyişini iyileştirici kurallar bütünüdür. reel sektör için de bir gerekliliktir. 2005). Ancak. Bu bağlamda. Türkiye de bu uzlaşıyı benimsemek konusunda taahhüdünü ortaya koymuştur. Bu çalışmanın amacı. BASEL-II Uzlaşısı’nın. Amerikan konut piyasasında ortaya çıkan krizle patlak veren. BASEL-II ve BASEL-III uzlaşılarının çerçeveleri temel olarak açıklanmıştır. çalışmanın “giriş” bölümünü takip eden ikinci bölümünde. BCBS tarafından 1988 yılında uluslararası düzeyde faaliyet gösteren bankaların sermaye yeterliliklerini uyumlaştırmak üzere geliştirilmiştir (Yeh vd. çeşitli varlık türlerine uygulanan temel risk ağırlıklarını esas alarak kredi 108 . bir virüs gibi öncelikle Amerika’nın tamamına. daha sonra BASEL-III Uzlaşısı’nın uygulamasına geçilmesinin bankalarla KOB ’ler arasındaki kredi ilişkisini ne şekilde etkileyeceğini tartışmaktır. BASEL SERMAYE UZLAŞILARI Bu çalışmaya temel oluşturan BASEL-II ve BASEL-III uzlaşıları ve daha önceki dönemde yayımlanmış olan BASEL-I Uzlaşısı. son yıllarda bankaların KOB ’leri kendileri için karlı bir alan olarak görmeleri ve KOB bankacılığı üzerine eğilmeleri olmuştur. Sayılan bu uzlaşılar ile finansal sistemin daha dengeli bir yapıya kavuşması amaçlanmıştır. bankalar ile KOB ’ler arasındaki bu güven sorunu daha da derinleşmiştir. 2. Sakarya. BASEL uzlaşıları temelde bankacılık sektörünü etkilemekle birlikte KOB ’ler üzerinde de yaygın bir şekilde etkisini hissettirecek. BASEL-II. KOB ’lerin bankalar yoluyla finanse olmaları konusunda diğer önemli konu ise BASEL-II ve bunun tamamlayıcısı olarak yayımlanmış olan BASEL-III sermaye uzlaşılarıdır. sonra da tüm dünyaya yayılan küresel ekonomik kriz sağlanan bu ivmeyi sekteye uğratmıştır. Küresel kriz sürecinde KOB kredileri başta olmak üzere kredi artış hızı yavaşlamıştır. Uluslararası Ödemeler Bankası tarafından 2004 yılında yayımlanmış olup.Ş. Ana amacı bankaların sermayelerini güçlendirmek olan bu uzlaşı. kincisi. bankaların çoğu ülkede çok düşük olarak addedilen oranlara düşen sermaye yeterlilik rasyolarının makul düzeylere çıkarılmak istenmesidir.. BASEL-II’ye ve devamında BASEL-III’e uyum konusu yalnızca bankalar için değil. Söz konusu destek politikasının da etkisiyle 2010 yılında KOB kredilerinde görülen artış eğilimi. Basel Komitesi’nin kısa tarihçesi ve yayımlamış olduğu düzenlemelere yer verilmiş. BASEL-I ve Sonrasında Yapılan yileştirici Düzenlemeler BASEL-I Sermaye Uzlaşısı. Ancak. KOB ’lerin en önemli sorunu olan finansman sağlama noktasında banka kredilerinin yeri ve önemine değinilmiştir. lki. Bunun KOB kanalına yansıması. Banka kredisini öncelikli finansman kanalı olarak kullanan KOB ’ler içinse bunun önemi çok daha büyük olacaktır. Keten 2001 Şubat’da finans sektöründe ortaya çıkan ve doğal olarak devamında reel sektörü de etkisi altına alan krizden sonra. Üçüncü bölümde. 2011 yılının ilk çeyrek döneminde de devam etmiştir. Devamında da çalışma kapsamına giren konu ile ilgili değerlendirme ve sonuç bölümüne yer verilmiştir. BASEL-I’in uygulanmasında iki temel amaç belirlenmiştir.1. 2.

Formülün payında yer alan özkaynak kaleminin içeriği şu şekildedir: Özkaynak = Ana Sermaye + Katkı Sermaye + Üçüncü Kuşak Sermaye – Sermayeden ndirilen Değerler. karşılıklar. Basel Komitesi. 2. 1991 ve 1994 yıllarında gerçekleştirilen düzenlemelerden sonra. 2008). 2003): Sermaye Yeterlilik Rasyosu = Özkaynaklar (Sermaye Tabanı) Risk Ağırlıklı Aktifler Gayrinakdi Kredi ve Yükümlülükler* ≥ %8 Buna göre. Burada belirtilmesi gereken bir husus da özkaynak kaleminin ne şekilde hesaplandığıdır. 25 – 26 Ekim 2011 riski için basit. BASEL-II Sermaye Uzlaşısı 2. 2003 yılında ise 3. denetim ve gözetim sisteminin yapısal olarak ele alınması. ayrıca. formülün paydasında yer alan kredi riskine maruz banka aktiflerine karşılık olarak bulundurulması gereken sermaye oranının %8 veya üzeri olması gerekmektedir. 1996 yılında geniş kapsamlı bir düzenleme yapılmıştır. Bu düzenleme ile sermaye yeterlilik rasyosu hesaplamasına piyasa riski de dahil edilmiştir (Matten. 2007).2. temel olarak ödenmiş sermaye ve yedek akçeleri. Sağlıklı ve istikrarlı bir finansal sistemi sürdürülebilir kılmak için bankalara sadece asgari sermaye yükümlülüğünün getirilmesinin yeterli olmayacağı görülmüş.2. 2001 yılında 2. * Formülün paydası. 2008). yeniden değerleme fonları. sermaye benzeri kredilerin katkı sermayeye dahil edilemeyen bölümünü kapsamaktadır. 2004 yılında BASEL-II kesin doküman olarak yayımlanmıştır (Babuşcu. katkı sermaye. Ana sermaye. taslak metin olarak da adlandırılmaktadır) yayımlanmıştır. BASEL-I Uzlaşısı’nın sermaye yeterlilik rasyosu ile ilgili olarak öngördüğü temel formül şu şekildedir (Bolgün vd. risk yönetimi uygulamalarında hem kredi riski hem operasyonel risk için gelişmiş düzenlemeler ortaya konulması arzusudur (Illing vd. Nihayet. piyasa disiplini konusunda etkinliği arttırıcı düzenlemeler yapılması gerekliliği ortaya çıkmıştır. BASEL-II Sermaye Uzlaşısına Geçiş BASEL-I Uzlaşısı üzerinde geniş çaplı bir revizyon yapılması taleplerini gündeme getiren temel faktörler. taslak metin. Böylece.. piyasa riskinin hesaplamaya dahil edilmeden önceki (1996 yılından önceki) durumu yansıtmaktadır.. 2005). 2006). 2005). KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Bu noktada çözüm olarak. genel bir yaklaşım sunmuştur (Musch. döviz ve mal piyasalarında alınan ticari pozisyonlardan kaynaklanan riskler kredi riski hesaplamalarından ayrılarak yeni bir risk kategorisi altına alınmıştır (Oesterreichhische Nationalbank. BASEL-I Uzlaşısı ile BASEL-II Uzlaşısı arası dönemde sayılanlar dışında başka düzenlemeler de gerçekleştirilmiştir. 1998 yılında çalışmalarına başlanan ve 2004 yılında gerçekleştirilen sayısal etki çalışmasıyla nihai hale getirilen. 109 . büyük ve köklü değişiklikleri içeren BASEL-II Sermaye Uzlaşısı yayımlanmıştır (Babuşcu. Haziran 1999’da ise BASEL-II’ye ilişkin ilk istişare metni (1.1. menkul kıymetler değer artış fonu ve sermaye benzeri kredileri. 2000).7. hızlı bir finansal innovasyon sürecinin yaşanması. Sermayeden indirilecek değerler ise çeşitli giderler ile diğer bankalara verilen sermaye benzeri kredileri temsil etmektedir (Teker. üçüncü kuşak sermaye. taslak metin ortaya çıkmıştır. menkul kıymet. 2005). finansal piyasalarda gözlenen değişimlere ve yeniliklere kayıtsız kalmayarak mevcut düzenlemenin kapsamını birkaç kez genişletme yoluna girmiştir (Oesterreichhische Nationalbank. ilk düzenlemenin yetersizliğini ortaya çıkaran piyasa deneyimleri.

yasal sermaye ve risk ağırlıklı varlıklar esas alınarak hesaplanır.1. 2005). 2007). Keten Türkiye de söz konusu uzlaşıya tabi olmak ve uygulamalara katılmak konusunda olumlu yönde taahhüdünü ortaya koymuştur. Sermaye yeterlilik rasyosunun. BASEL-III Sermaye Uzlaşısının Ortaya Çıkışı ve Getirdikleri 2. M.2. yayımladığı BASEL-II dökümanında. kredi. 2. 2007).2. BASEL-II uygulamasına başlangıç için 2007 yılı öngörülmüş. Bankaların asgari sermaye gereksinim düzeylerinin hesaplanmasına ilişkin ilk bölümde. Toplam sermaye yeterlilik oranı %8’in altında olmamalıdır. ortaya çıkan ekonomik krizin derin etkileri ve buna bağlı olarak BASEL-II kapsamında tespit edilen bazı eksikliklerin giderilmesi yönünde yapılacak çalışmalar neden gösterilerek uygulamanın başlatılması ileriki bir tarihe ertelenmiştir (BDDK. yapısal blok. Sakarya. BASEL-II Uzlaşısı ile birlikte operasyonel riskin de hesaplamaya katılmasıyla değişen sermaye yeterlilik rasyosu şu şekildedir (Teker ve diğerleri. 2007) şeklinde açıklamıştır. Bu ifadeden BASEL-II Uzlaşısı’ndaki mevcut sermaye tanımı ve asgari sermaye yeterlilik oranının %8 olması koşulunun aynı kaldığı anlaşılmaktadır.3. 1988 yılında yayımlanmış olan BASEL-I’in revize edilmesinin temel amacını “sermaye yeterliliği mevzuatının uluslararası faal bankalar arasında önemli bir rekabet eşitsizliği kaynağı olmamasını sağlamadaki tutarlılığı sürdürürken. piyasa riski ve operasyonel risk bankanın üstlenmiş olduğu toplam riski ifade etmektedir. Ancak. 1. şeffaflığın sağlanması adına bilgilerin kamuya açıklanmasını ve böylece piyasa disiplininin ortaya çıkarılmasını öngörmektedir (BCBS. Son olarak da Haziran 2008’de yapılan bir duyuru ile. “Sermaye yeterlilik oranı. bankalarca üstlenilen kredi riski. hazırlık sürecinin istenilen ölçüde tamamlanamaması nedeniyle sürecin ertelenerek 2009 yılı başından itibaren başlaması kararlaştırılmıştır (BDDK.3. BASEL-II. oranın paydasında önemli değişiklikler yapılmıştır. piyasa ve operasyonel risklerin farklı ölçüm yöntemleri ile saptanmasına ve gerekli sermaye miktarının belirlenmesine ilişkin prensipler yer almaktadır.” (BCBS. Öte yandan. yani üstlenilen toplam risklerin karşılığında bulundurulması gereken sermayenin %8 veya daha fazla oranda olması gerekmektedir. 1996 yılında ortaya konulan piyasa riski için bir yenilik getirilmezken. uluslararası bankacılık sisteminin istikrarını ve sıhhatini güçlendiren bir düzenleme oluşturmak” (BCBS. denetim otoritesinin bankaların risk yönetim yaklaşımlarını denetlemesi ve değerlendirmesi sürecini kapsamaktadır. Son olarak. BASEL-II nihai metninde sermaye yeterlilik rasyosu ile ilgili olarak. yapısal blok. 2011). dışarıdan bakıldığında son derece detaylı ve karmaşık gözüken finansal düzenlemelerin yetersizliği 110 . lgili kesimlerden alınan görüşlerin değerlendirilmesi süreci ise devam etmektedir (BDDK. risklerle ilgili hesaplama yöntemleri konusunda. kredi riskine ilişkin tamamen iki yeni yöntem (Standart Yaklaşım ve çsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşım) geliştirilmiştir(Babuşcu. 2. üç yapısal blok üzerine kurulmuştur. 2008). operasyonel risk ve piyasa riski türlerine ilişkin asgari sermaye yükümlülüklerinin hesaplanmasını öngörmektedir. KRED R SK + P YASA R SK + OPERASYONEL R SK Formülün paydasında yer alan kredi riski. yapısal blok. BDDK tarafından BASEL-II ile uyumlu düzenleme taslakları Nisan 2010 itibariyle sektörün ve kamuoyunun görüşlerine sunulmuştur. 2007) ifadesi yer almaktadır. BASEL-II’nin Kapsamı Basel Komitesi. BASEL-II’ye geçişe ilişkin yol haritasını 2005 yılında açıklamıştır (BDDK.Ş. 2005): Sermaye Yeterlilik Rasyosu = TOPLAM SERMAYE ≥ %8 2. 2005). Bununla ilgili olarak da Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK). diğer taraftan da. 3. BASEL-III Sermaye Uzlaşısının Ortaya Çıkışı Dünyanın yüzleştiği en büyük finansal krizlerden birisi olan son dönem gelişmeleri beraberinde.

2010). risk ağırlıklandırma yaklaşımı ile ilgili kuralları tümden değiştirmemekte. 2010). • Likidite. 111 . BASEL-III Uzlaşısı’nın üçüncü boyutu sermaye tamponunun kullanımıdır (Riportella vd. 2010). kademeli bir geçiş hedeflenmektedir (BDDK. sonrasında Komite tarafından da BASEL-III olarak isimlendirilmeye başlanmıştır (Cangürel. BASEL-III Uzlaşısı’nın ortaya koyduğu kurallar. Kısaca “iyi dönemde sık. BASEL-III’ün sistematik riske karşı daha fazla tedbir içerdiği görülmektedir (Yardımcıoğlu ve Bay. Likidite karşılama oranı. Basel Komitesi’nin bankacılık sektörünü daha esnek bir duruma getirme hedefiyle küresel sermaye ve likidite kurallarını güçlendirmeye yönelik reformlarını içermektedir. Söz konusu revizyon çalışmaları. Bu düşünceye uygun olarak da asgari seviyeleri %100 olacak şekilde Likidite Karşılama Oranı ve Net stikrarlı Fonlama Oranı isimli iki adet oran düzenlemeye dahil edilmiştir. BASEL-III ile BASEL-II arasında bir karşılaştırma yapıldığında. Son olarak ise sağlıklı bir şekilde ortaya konulacak likidite riski yönetim ilkelerinin ve küresel likidite standartlarının. kinci olarak BASEL-III. • Finansal kaldıraç.5 arasında ilaveye tabi tutulabilecektir (BDDK. 2010).. Reformların amacı.. etkileri itibariyle ciddi finansal sonuçlara yol açsa da sermaye yeterliliği hesaplama felsefesinde önemli sapmalar meydana getirmemektedir (BDDK. 2010).. bankaların bu riski daha etkin bir şekilde yönetmelerini ve yeterli likidite tamponlarını sürdürmelerini sağlamada yardımcı olacağı düşünülmüştür (Riportella vd. 2010). ekonomik konjonktürün pozisyonuna göre tutulması gereken sermaye düzeyi %0 %2. başlangıçta “BASEL-II’nin geliştirilmesi için yeni düzenlemeler” olarak görülürken. 2011). özkaynaklara daha fazla odaklanarak sermayenin niceliksel ve niteliksel olarak yükseltilmesi gelmektedir. 2010). 2011). Krizin ortaya çıkardığı eksiklikleri gidermek amacıyla yakın zamanda Basel III olarak adlandırılan düzenleme değişiklikleri gündeme gelmiştir(Cangürel vd. BASEL-II Uzlaşısı kapsamında ele alınan sermaye yönetim süreciyle ilgili kurallara ilişkin birtakım iyileştirmeler gerçekleştirmektedir (Wignall ve Atkinson. kötü dönemde gevşet” olarak ifade edilebilecek (Cangürel. Ekonomik kriz ortaya çıktığında birçok ülkede BASEL-II kriterleri tam olarak yürürlükte olmasa da kriz sürecinde BASEL-II’nin tespit edilebilen eksikliklerini gidermek amacıyla Basel Komitesi bir çalışma içerisine girmiştir. 25 – 26 Ekim 2011 tartışmalarını gündeme getirmiştir. 2010): • Yasal özkaynak hesaplaması. Ancak bu algılamanın yanlış olduğu ifade edilebilir. dört temel başlıkta incelenebilecektir(BDDK. ana sermayenin (Tier 1’in) yaklaşık 33 katı kadar bir bilanço büyüklüğünün oluşturulmasına izin verilmektedir. Buradaki amaç. bankacılık sektörünün finansal ve ekonomik şokları özümseme kabiliyetini iyileştirmek. 2010). Kasım 2010’da Seul’deki G-20 Liderler Zirvesi’nde onaylanan (KPMG. • Diğer konulara ilişkin düzenlemeler BASEL-III’ün ortaya koyduğu ana unsurlar arasında. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Öngörülen kaldıraç oranı %3* olup. ilk olarak. Temel olarak Ana Sermaye / Aktifler + Bilanço Dışı Kalemler olarak formüle edilebilecek olan bu basit rasyo ile sermaye rasyoları desteklenmek istenmiştir. 2010) BASEL-III kriterleri. risk esaslı ölçüme bir takoz vazifesi görecek basit bir kaldıraç oranı ortaya koymaktadır (Riportella vd. BASEL-III. Bu amaca ulaşması arzu edilen BASEL-III. 12 Eylül 2010 tarihinde kamuoyuna açıklanan. 2010) bu düzenlemeye göre. Bununla birlikte BIS tarafından bahsi geçen değişikliklerin “Basel III” başlığı altında yayımlanmış olması kamuoyunda Basel II nin tamamen yürürlükten kalktığı ve yerine Basel III kurallarının ikame edildiği izlenimine yol açmıştır.. sermayenin herhangi bir sebepten kaynaklanabilecek şoklardan ötürü ortaya çıkacak kayıpları daha iyi özümseyebilecek düzeye gelmesidir. bankaların likit varlıklarının 30 gün içerisinde gerçekleşecek nakit * Diğer bir deyişle. böylece riskin finansal sektörden reel ekonomiye yayılma etkisini azaltmaktır (BCBS.7. 2011).

Çekirdek sermaye. Sakarya. a-Özkaynaklar Basel II’de yer alan özkaynakların kapsamı değiştirilmiştir. Adı geçen düzenlemelere tam uyumun sağlanmasının 2013-2019 arasındaki dönemde gerçekleştirilmesi planlanmaktadır(Cangürel vd. Kaldıraç oranı ve Likidite oranları olmak üzere aşağıdaki gibi dört başlık altında incelenebilir (Cangürel vd.23. sermaye koruma tamponu (Capital Conservation Buffer) ve döngüsel sermaye (Countercyclical Capital) isimli oranlar ihdas edilmiştir. Sermayeye ilişkin oranlar. Ana sermaye (Tier 1) içinde yer alan ve zarar karşılama potansiyeli yüksek olan unsurlar çekirdek sermaye (common equity) olarak adlandırılmıştır. BASEL-III Sermaye Uzlaşısının Getirdikleri Temel olarak Basel III uzlaşısının getirdikleri Özkaynaklar.Ş. kar (zarar). Bunun yanı sıra ülkemiz mevzuatında henüz uygulaması bulunmayan (Çekirdek SermayeCommon Equity)/(Risk Ağırlıklı Varlıklar-Risk Weighted Assets) oranı artırılmış. dağıtılmamış karlar. ödenmiş sermaye. Söz konusu değişiklikler Basel II’nin temel felsefesinden ciddi sapmalar göstermeyen ve yükümlülükleri daha da sıkılaştıran bir özellik göstermektedir. Tablo 1: Basel III Uygulama Takvimi Kaynak: Cangürel vd. 112 . Net stikrarlı Fonlama Oranı ise mevcut istikrarlı fonlama tutarının ihtiyaç duyulan istikrarlı fonlama tutarına bölünmesi suretiyle bulunacaktır. gözlem periyodunun ardından anılan oranlar için asgari standartların ilan edileceği belirtilmiştir (BDDK.. Likidite Karşılama Oranı için 2011 – 2015. 2010.2.2010). diğer kapsamlı gelir tablosu kalemleri ile bu toplamdan düşülecek değerlerden oluşmaktadır. Keten çıkışlarına bölünmesi suretiyle hesaplanacaktır... Bu durum aşağıdaki tablo 1’de ayrıntılı olarak sunulmuştur. 2010). Net stikrarlı Fonlama Oranı için ise 2012 – 2018 yılları arası gözlem periyodu olarak belirlenmiş. 2010). s. M. 2. Mevcut düzenlemede yer alan katkı sermayenin ana sermayenin %100’ünü geçemeyeceği hükmü ve üçüncü kuşak sermaye (Tier 3) uygulaması kaldırılmıştır.3.

Net nakit çıkışı. Söz konusu oran birinci kuşak sermayenin (Ana Sermaye) belirli dönüşüm oranlarıyla dikkate alınmış bilanço dışı kalemler ve aktifler toplamına bölünmesi suretiyle (Ana Sermaye / Aktifler + Bilanço Dışı Kalemler) bulunacak olup 2017 yılının ilk yarısına kadar sürecek olan paralel uygulama döneminde %3 oranı test edilecektir. Döngüsel sermaye tamponunun ekonominin büyüme hızına bağlı olarak artırılıp azaltılmasıyla hızlı kredi büyümesinin önüne geçilmesi hedeflenmektedir.5 olarak nihai şeklini alması planlanmaktadır. Bankaların sermaye koruma tamponu için tuttuğu sermayenin. Bunun için kademeli olarak 2014’ten başlamak üzere bu unsurların %20’si. Sermaye koruma tamponunun sağlanamaması durumunda bankaların faaliyetlerine olağan olarak devam etmesi ancak bununla birlikte bankaların kar dağıtımına değişen oranlarda kısıtlamalar getirilmesi planlanmaktadır. Aynı dönemde birinci kuşak sermaye (çekirdek sermaye ve ana sermayeye dahil edilecek diğer kalemler) oranı da %4’ten %6’ya çıkarılacaktır. mortgage servis hizmetlerini ve ertelenmiş vergi aktifini içeren düzenleyici ayarlamalar (Sermayeden indirilen değerler ve ihtiyatlı filtreler) 1 Ocak 2018’den itibaren çekirdek sermayede bir indirim kalemi olarak kullanılacaktır. Bankanın likit varlıklarının. 25 – 26 Ekim 2011 Finansal kuruluşlara yapılan ve eşik değeri aşan yatırımları. Söz konusu oranın 2016 yılından 2019 yılına kadar kademeli olarak arttırılarak 2019 yılında %2. c-Kaldıraç Oranı Sermaye oranlarını destekleyici nitelikte olan şeffaf. Bundan böyle ana sermayenin çekirdek sermaye içerisinde yer almayan veya katkı sermaye içerisinde değerlendirilmeyecek olan sermaye bileşenlerinin 2013’te %90’ı tanınacak ve her yıl tanıma oranı %10 düşürülerek toplam 10 yıl içerisinde söz konusu unsurlar tamamen sermaye bileşeni olmaktan çıkarılacaktır. Döngüselliği yeterince dikkate almamasıyla eleştirilen Basel II’nin bu yöndeki eksikliğini kapatmak amacıyla ülke şartlarına ve tercihlerine bağlı olarak %0 ilâ %2.5 arasında değişen döngüsel sermaye tamponu uygulaması getirilmiştir. Basel III ile getirilen sermaye koruma tamponu çekirdek sermayeye. basit. 30 gün içerisinde gerçekleşecek net nakit çıkışlarına bölünmesi suretiyle hesaplanacak olan Likidite Karşılama Oranının minimum %100 olması gerekmektedir. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.5’a çıkarılacaktır.7. 2018’de %100’ü çekirdek sermayeden indirilecektir. Anılan tamponun çekirdek sermayeden ya da zararı tam karşılama kapasitesi olan diğer sermaye bileşenlerinden ayrılması gerekmektedir. b-Sermayeye lişkin Oranlar Basel III ile birlikte asgari çekirdek sermaye oranı (Çekirdek Sermaye / Risk Ağırlıklı Varlıklar (RAV)) 2013 ile 2015 tarihleri arasında kademeli olarak %2’den %4. otorite tarafından belirlenen standart orandan (%2. Bu geçiş sürecinde kalan kısımlar için eski uygulamalar geçerli olacaktır. birinci kuşak sermayeye ve toplam sermayeye kademeli olarak eklenecektir. bu iki oran arasındaki farka bağlı olarak kar dağıtımı üzerinde değişen oranlarda kısıtlamalar yapılması öngörülmektedir. 2016’da %60’ı. Yapılacak olan QIS çalışmalarının ve paralel uygulamanın sonuçları da dikkate alınarak nihai hali verilmiş olan kaldıraç oranı 1 Ocak 2018 tarihinden itibaren “Birinci Yapısal Blok”a dâhil edilecektir. 2015’te %40’ı. Orta ve uzun vadeli dönemde bankaların pasif yapılarını güçlendirerek daha istikrarlı ve güvenilir bir fonlama sağlamak üzere Net stikrarlı Fonlama Oranı ihdas edilmiştir.5) düşük olması halinde. 30 gün içerisindeki nakit çıkışları ile 30 gün içerisindeki nakit girişleri arasındaki farktır. anlaşılır ve risk bazlı olmayan kaldıraç oranı getirilmiştir. 2017’de %80’i. Söz konusu oran “mevcut istikrarlı fonlama tutarının” “ihtiyaç duyulan istikrarlı fonlama tutarına” bölünmesi suretiyle 113 . d-Likidite Oranları Basel III ile birlikte likiditeye ilişkin olarak Likidite Karşılama Oranı (Liquidity Coverage Ratio) ve Net stikrarlı Fonlama Oranı (Net Stable Funding Ratio) isimli iki adet oran ihdas edilmiştir.

BASEL SERMAYE UZLAŞILARININ KOB ’LER N KRED LEND R LMES ÜZER NDEK ETK LER 3. 2004. BASEL-II Uzlaşısı’nın KOB ’lerin Kredilendirilmesi Üzerindeki Etkileri Basel II düzenlemeleri temelde. M. 2007). işletmelerin kullanacakları kredilerin vadesi. Aşağıda yer alan tablo 2. Ayrıca BASEL-II. Net stikrarlı Fonlama Oranı için ise 2012–2018 yılları arası gözlem periyodu olarak belirlenmiş. firmalara sunulan kredileri kurumsal ve perakende olmak üzere iki grup altında farklılaştırmaktadır (Aksoy ve Bozkuş. Şöyle ki riskli bir krediyi “kötü” kredi olarak isimlendirmek yerine kredi riskinin iyi analiz edilip doğru fiyatlanması önemsenmektedir. BASEL-II Uzlaşısı’nın öngördüğü KOB tanımı da tartışılan önemli bir husustur.. Likidite Karşılama Oranı için 2011–2015.1. “ihtiyaç duyulan istikrarlı fonlama tutarı” ise bankaların aktifinde yer alan kalemlerin vadelerine ve kalitelerine göre değişen oranlarda dikkate alınması suretiyle hesaplanacaktır. Yani riske dayalı fiyatlama ön plana çıkmaktadır. Şöyle ki bir bankadaki nakdi veya gayrinakdi toplam kredisi 1 milyon Euro’nun altında kalan KOB ’ler. 2008). Yukarıda açıklanan ve tablo 1’de de gösterilen yeni sınıflandırmadaki önemli bir nokta da KOB statüsündeki bir firmanın bir bankadaki toplam riskinin 1 milyon Euro’nun üzerinde olmasından ötürü. fiyatı ve teminatlarını büyük ölçüde etkileyecektir (Sakarya ve Kara. miktarı. Kredi taleplerinin değerlendirilmesinde BASEL-II ile birlikte ortaya çıkan yeni yaklaşım. daha çok risk aldıkları krediyi daha yüksek fiyattan satarken.Ş. Tablo 2: BASEL-II’ye Göre Perakende ve Kurumsal Firma Sınıflandırması Kredi Tutarı Yıllık Satış Cirosu > 1 Milyon Euro > 1 Milyon Euro < 1 Milyon Euro < 1 Milyon Euro > 50 Milyon Euro < 50 Milyon Euro > 50 Milyon Euro < 50 Milyon Euro 3. “perakende portföy” olarak değerlendirilecektir. kredilerin “iyi-kötü” yerine “riskli-az riskli” olarak ayrıma tabi tutulmasıdır. Sakarya. Bu tanıma göre. gözlem periyodunun ardından anılan oranlar için asgari standartların ilan edileceği belirtilmiştir. diğer bir bankadaki toplam riskinin 1 milyon Euro’nun altında olmasından ötürü Perakende KOB olarak değerlendirilebilmesidir. Keten bulunmaktadır. 2008). 2008). Öte yandan. Basel II standartları ile geleneksel kredilendirme sürecinden risk odaklı kredilendirme sürecine geçilmesi. BASEL-II’de yer alan KOB tanımlamalarını açıklayıcı bir şekilde göstermektedir. ilgili bankadaki kredi tutarı 1 milyon Euro’nun üstünde olan KOB ’ler ise “kurumsal portföy” içinde tanımlanmaktadır (Ata vd. Likidite karşılama oranına benzer şekilde net istikrarlı fonlama oranının da en az %100 olması gerekmektedir. sistemden kredi kullanmak isteyen reel sektördeki tüm işletmeleri de çok yakından ilgilendirmektedir. KOB ’lere sağlanan krediler karşılığında bankaların tutmak zorunda oldukları sermaye miktarı da belirlenmiş olacaktır.. Sınıflandırma Kurumsal Kurumsal KOB Perakende Perakende KOB Kaynak: Uz vd. daha az risk aldıkları krediyi daha düşük fiyattan satmaları beklenmektedir (Aydeniz. banka nezdinde Kurumsal KOB grubuna dahil olurken. Bankaların kredinin fiyatını üstlenmek durumunda oldukları riske göre belirlemeleri. Şöyle ki aşağıda yer alan tablo 3’deki risk ağırlıkları 114 . yıllık toplam satış hacmi 50 milyon Euro’nun altında olan işletmeler KOB olarak kabul edilmektedir. BASEL-II’nin avantajlarından yararlanmada kritik bir ölçüt olmaktadır. Mevcut “istikrarlı fonlama tutarı” birinci ve ikinci kuşak sermaye de dâhil olmak üzere bankanın pasifinde yer alan kalemlerin vade ve kalitelerine göre belirlenirken. Öte yandan. Bu şekilde yapılan sınıflandırmalar neticesinde. Bu tanımlama. bankacılık ve finans sistemine yönelik olmakla birlikte.

Buna göre. Yeni kriterlere KOB ’ler açısından bakıldığında. standart yaklaşım kapsamında uygun görülen teminat türleri. 25 – 26 Ekim 2011 nispetinde.2. Bankaların firmalardan talep ettikleri verilerde artış. standart yöntemde riski azaltıcı özelliğe sahip uygun teminatlar sayılmıştır (Uz vd. belirli 115 . Bu durumda. mevduat veya mevduat sertifikası. 2005 Görüldüğü gibi. Derecelendirme notu olmayan bir kurumsal firmanın kredi riski ise %100 kabul edilmektedir. BASEL-II için vurgulanan hususların yine geçerli olduğu görülecektir.7. bankalar firmalara sağladıkları kredilerden ötürü üstlendikleri riskleri asgari sermaye yükümlülüğüne ilişkin kurallar çerçevesinde hesaplamak durumundadırlar. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. %100 risk ağırlığında değerlendirilmesi gereken kurumsal firmaya kredi vermenin bankalar açısından maliyeti artacaktır. 2009). 2008): • • • • • Derecelendirme gereksinimlerinin artması. 2004). perakende krediler için risk ağırlığı %75 olarak kabul edilmektedir. uygulanan risk ağırlıkları da artmaktadır. Yine tabloda görüldüğü gibi. belli şartları taşıyan borçlanma senetleri şeklinde örneklendirilebilecektir. Nispeten düşük derecelendirme notuna sahip firmaların kredi maliyetlerinde artış olacaktır.. Bu yüzden de mevcut tutmaları gereken sermaye tutarı artacak. Teminatlar konusundaki önemli değişiklikler. nakit. KOB ’leri ihtiva eden reel sektör açısından bakıldığında BASEL-II’nin reel sektör üzerindeki etkileri şu şekilde sıralanabilecektir (TBB. 3. altın. ana endekse dahil hisse senetleri. BASEL-II’ye Hazırlık Sürecinde BASEL-III Uzlaşısı ve KOB ’ler Küresel ekonomik kriz döneminde BASEL-II Uzlaşısı’nın bankacılık sektörünü istenilen düzeyde etkin ve istikrarlı bir konuma getirip getirmeyeceği üzerine yapılan gözlemler neticesinde birtakım eksiklikler ortaya konmuş ve BASEL-II Uzlaşısı’nı tamamen reddetmek yerine tamamlayıcı bir rol üstlenmesi beklenen BASEL-III Uzlaşısı gündeme getirilmiştir. BASEL-II’de kredi riski ile ilgili sayılan yöntemlerden biri olan içsel derecelendirme yönteminde teminatlar ile ilgili bir kısıtlama getirilmezken. 2006). Özetle.. Kredilerde fiyat farklılaşmalarının artması. firmaların derecelendirme notu düştükçe. -her ne kadar aksi yönde görüşler de bulunsaKOB ’lerin teminat konusunda mevcut duruma kıyasla daha fazla sıkıntı yaşayacakları ileri sürülmektedir (Öner. yatırım fonları. BASEL-II ile birlikte ortaya çıkan önemli bir değişiklik de teminatlarla ilgilidir. Tablo 3: KOB ’lerin Derecelendirme Notuna Göre Risk Ağırlıkları KURUMSAL KRED LER Kredi Değerliliği Risk Ağırlığı AAA/AA% 20 A+/A% 50 BBB+/BB% 100 BB-‘nin altı % 150 Derece yok % 100 PERAKENDE KRED LER Risk Ağırlığı % 75 Kaynak: Yayla ve Kaya. BASEL-II Uzlaşısı’nın uygulanmaya başlanması ile birlikte uygulanacak standart yaklaşım kapsamında. söz konusu risk ağırlığına sahip firmalara kredi vermek bankaların çok tercih etmeyecekleri bir alternatif haline gelebilecektir (Aras ve Oktay. Hatta. Yönetişim yapısındaki değişiklikler.

Sakarya. Alternatif finansman kaynakları oluşturmaya çalışmalıdırlar. BASEL-II ve BASEL-III Uygulama Sürecinde KOB ’lerin Alması Gereken Önlemler Bankalar ile firmalar arasındaki kredi ilişkisine etkide bulunacak olan yeni uzlaşının en çok etkilemesi beklenen gruplardan olan KOB ’lerin yeni süreci verimli bir şekilde geçirmeleri için KOB ’lere şu önerilerde bulunulmaktadır: • • • • • • • • • • Esas faaliyet konularında çalışmalıdırlar. 2010).3. Nitelikli insan kaynağına yatırım yapmalıdırlar. faktoring. Basel III ile gelen temel kurallar. KOB ’ler açısından en önemli ve endişe edilmesi gereken ise sermaye yeterlilik oranlarının hesaplanmasında kullanılacak risk ağırlığının. özellikle bankaların sermaye yeterliliklerinin düşük olduğu ülkelerde kredilendirme konusunda bankaları zor durumda bırakacak gibi görülmektedir. Yeni teknolojik yatırımlar yapmalıdırlar. çekirdek ve ana sermayeye ilişkin ilave yükümlülükleri karşılamak amacıyla daha düşük risk ağırlığında sınıflandırılan kredilere ve yatırım araçlarına kaymaları sonucu daha yüksek risk ağırlığında sınıflandırılan KOB ’lere tahsis edilen kredilerin azalmasına veya bu kredilere ilişkin faiz oranlarının artmasına yol açacağı düşünüldüğünden. Kayıtdışılığı önleyici çalışmalar yapmalılar ve kayıt düzenlerini gözden geçirmelidirler.. Bu durumda banka kredi talep eden “riskli” sınıftaki şirketlere. Kurumsallaşmayı sağlamalıdırlar. 2010). Uluslararası kabul görmüş standartlara göre mali tablolarını üretebilmeliler ve şeffaf bir şekilde sunabilmelidirler. Bu durumda bankaların riskten kaçmak için kredi musluklarını kısmaya başlayacak olmaları da diğer bir önemli sonuçtur. Diğer bir ifadeyle. 3. bankalar daha güçlü ve büyük işletmelere açtıkları kredileri “düşük” ve KOB ’lere açtıkları kredileri de “yüksek” riskli olarak belirlemeleri gündeme gelecektir. Keten noktalarda daha sıkı kurallar getirmesinden ötürü. yani kredilerin taşıdıkları risklerin bankalarca belirlenecek olmasıdır. Bu durum KOB ’ye daha maliyetli fon kullandırımını beraberinde getirmiş olacaktır.Ş. ya da ayıracağı karşılığın kaybettireceği marj kadar daha da fazla faiz isteyecektir. ilave sermaye ve likidite gereksinimi nedeniyle belli bir özkaynak karlılığını hedefleyen bankaların kredi aracılık maliyetlerini yükselteceği. 116 . BASEL-III’ün. ekonomiyi ve büyüme rakamlarını olumsuz etkilemesi beklenmektedir (Cangürel vd. Bu durum özellikle KOB ’lerin zaten kısıtlı olan kredi imkanlarının daha daralacağı bu durumun beraberinde getirdiği bir finansal gerçeklik olarak karşımıza çıkmaktadır(Yardımcıoğlu ve Demirel. BASEL-II’de öngörülen teminat yapısına uyum sağlamalıdırlar. Kredilerin “risk sınıfları” konusunda kesin kurallar getirmiştir. Bu nedenle yeni uzlaşıya ilişkin uygulama takvimi geniş bir zaman dilimine yayılmıştır. Bankaların krdileri risk sınıflamasına göre “yüksek riskli” saydıkları alanlara ayıracakları karşılık da yüksek olacağından bu alanlara daha az kredi verme uygulamasına gitmek kaçınılmaz bir durum olacaktır. ya kredi vermeye yanaşmayacak. leasing gibi yöntemleri daha fazla kullanmalıdırlar. Değerlendirme ve riski azaltma konularında bilinçlenmelidirler. Sermaye yapılarını güçlendirmelidirler. Böyle bir uygulama ise KOB ’lerin zaten düşük olan krediye erişim imkanlarını daha da azaltacak ve kredi maliyetlerini de yükseltecektir. bankaların ne ölçüde risk risk üstlenebileceklerini düzenlemiştir. M.

bankalar ile KOB ’ler arasındaki kredi ilişkisini önemli düzeyde etkileyecektir. firma kredi notunun kredi sağlamada önemli bir gösterge haline gelecek olması. Kredi sunumunda riske dayalı fiyatlamanın ön plana çıkması. SONUÇ VE DEĞERLEND RME Yeni Basel uzlaşıları.7. yi bir kredi notuna sahip olmak için ise firmanın nitel ve nicel olarak ifade edilen yapısının sağlıklı bir yapıya kavuşturulmuş olması gerekecektir. dışarıdan fon sağlamak isteyecek firmaların derecelendirme notu alması gerekliliğinden ötürü bu firmalar sayılan önlemleri uygulama aşamasına geçirmek durumunda kalacaklardır (Keten. 2007). KOB tanımının değişmesi. firmanın kredi maliyetini azaltacağı için finansman kolaylığı yaratacaktır. Yeni süreçte. dolaylı olarak tüm ekonomi üzerinde etkisini hissettirecektir. kredi karşılığında teminat gösterilebilecek varlıkların kısıtlanması. BASEL-II (devamında BASEL-III) süreci. yi bir kredi notuna sahip olmak. Kısacası. Yeni sürecin KOB ’ler üzerine yansıması da bankaların kredi riski yönetimi uygulamaları ile ilgili yeni kurallar çerçevesinde oluşacaktır. Genel anlamda düşünüldüğünde. Bu yüzden. yeni uzlaşının getireceği olumsuzluklarla birlikte KOB ’ler için yeni fırsatlar sunacağı da belirtilmiştir. KOB ’lerin bu sürecin ilk başlarında çok zorlanacakları görülebilmektedir. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. 2011). 2009). şeffaflığı arttırıcı bir etkide bulunmayacaktır (Sağkol. KOB ’ler için bir karne niteliğinde olacak kredi notları. elbette ki yukarıda sayılan iyileştirici önlemlerin tamamının kısa vadede gerçekleştirilebilmesi çok güçtür. bankalarla ilişkilerinden ötürü de tüm firmaları etkileyecek olan BASEL-II ve BASEL-III. tamamının gerçekleştirilmesinin zorluğu ortadadır. yeni Basel uzlaşılarının KOB ’lerin kredilendirilmesi üzerindeki etkilerinin literatürdeki çeşitli çalışmalarda sayılanlar kadar çeşitli ve etkili olmayacağı yönünde de bir iddia söz konusudur. 117 . Bu durumda yapılması gereken. Zaten. Basel uzlaşıları bankaların çalışma süreçlerini değil. 4. özellikle derecelendirme ve teminatlandırma konularında KOB ’leri bahsedildiği düzeyde bir sıkıntı içerisine sokmayacak. alışılagelmiş risk yönetimi uygulamalarında ciddi değişimler ortaya çıkacak olması. temelde bankacılık sektörüne yönelik düzenlemeleri içeriyor olsalar da risk yönetimine ilişkin kurallarından ötürü reel sektör firmaları da yeni uzlaşılardan etkileneceklerdir. Öte yandan. Ay ve Alptekin. KOB ’leri ciddi bir değişim sürecine dahil etmektedir. Bu çalışma açısından yeni Basel uzlaşılarının önemi ise KOB ’ler üzerinde yaratacağı etkidir. BASEL-II Uzlaşısı’nın uygulanmasıyla birlikte kredi sağlamada derecelendirme gereksiniminin artacak olması. BASEL-II. Buna göre. Orta vade için düşünülse bile. asgari sermaye yeterliliklerini düzenlemektedir. Ancak. tahlil sonuçları o kadar olumlu çıkacak ve reçetesinde yazan ilacın da maliyeti o kadar düşük olacaktır. 25 – 26 Ekim 2011 • Kredi Garanti Fonu (KGF) uygulamasından yararlanmalıdırlar (Alkin ve Oktay. bankaları yeni sürece adapte olmak açısından yoğun bir hazırlık içerisine sokmuştur. BASEL-II ve BASEL-III uzlaşılarının uygulanması sürecine bankalar kadar olmasa da KOB ’lerin de hazır olması gerekmektedir. öncelikli olarak bankacılık sektörünü. Türkiye’de mevcut KOB ’lerin durumları düşünüldüğünde. Ülkemiz KOB ’lerinin yeni süreçte çok zorlanacağı belirtilerek ilgili tereddütler ortaya konmuştur. kayıtdışılığı azaltıcı. söz konusu iyileştirici önlemleri bir rehber olarak kabul etmek ve “daha iyi”ye ulaşmak için çaba göstermektir. Buna karşılık. 2008. firma ne kadar sağlıklı olursa. gündeme geldiği ilk günden itibaren KOB ’ler üzerindeki etkileri de tartışılmaya başlanmıştır. Bu duruma bağlı olarak söz konusu kriterler. Esasen. KOB ’ler için önemli bir değişimi ifade etmektedir. ülkemiz ekonomisinin altyapısı ve ekonominin büyük bir yüzdesini oluşturan KOB ’lerin yapıları düşünüldüğünde BASEL-II’nin çok ciddi olumsuz etkilere neden olacağı ileri sürülebilecektir. onların daha iyi veya daha kötü koşullarla kredi sağlaması konusunda belirleyici olacaktır.

2010. Çünkü KOB ’ler finansman imkanı olarak kredi kanalından istedikleri şekilde yararlanabilmek için yeni kurallara kendilerini adapte etmek durumunda kalacaklardır. 2010. Kredi Consulting&Training. Aydeniz. Ekim 2007.org. E. BDDK. M. Gür ve Kerem Ruşen Çelik. 179–187. T. zmir Ekonomi Üniversitesi. 2005. G.07. Ay. Uluslararası Sempozyum: KOB ’ler ve BASEL II “BASEL II’ye Geçiş Öncesi KOB ’lerde Genel Durum Değerlendirmesi: Sorunlar ve Çözüm Önerileri” Bildiriler Kitabı. 2005. uzun vadede KOB ’leri geliştirici bir unsur olabilecektir. 2007. htpp://www. E. Basel II gibi sermaye gereksinimi hesaplanma usulünü tümden değiştiren bir devrim değil.06. Sayı. 118 .Ş. BASEL-II ve KOB ’ler Üzerindeki Etkileri. Basel: BIS.185–199. Basel II’nin özellikle son finansal krizdeki gözlemlenen eksikliklerini tamamlayan bir “ek düzenlemeler seti” olduğu ifade edilebilir. S. zmir Ticaret Odası AR&GE Bülten. Ekonomi Forumu (Friedrich Ebert Stiftung). Basel: BIS. BDDK. “BASEL II Kriterlerinin KOB ’lere Etkileri ve Bu Süreçte KOB ’lere Sunulabilecek Çözüm Önerileri”. Ş.). Basel II ile lgili Basın Açıklaması (23. Baskı. ss. 2008. ve Oktay. Ali. Basel-II’ye Geçişe lişkin Yol Haritası (Taslak). Basel III: A Global Regulatory Framework for More Resilient Banks and Banking Systems. BASEL II Düzenlemeleri Çerçevesinde Bankalarda Risk Yönetimi. ve Alptekin. Ş. Keten kısa vadede sıkıntılara neden olabilecek bu yeni süreç. ss. Bankacılık Sektörü BASEL-II lerleme Raporu. 2007. BDDK (çev. Ankara: BDDK. 2008.28– 39.tr/NR/rdonlyres/7475BDA1-95B7–4855-B351-9ADCE4362AFE/7992/ basel2_eliferdem. ve Oktay. 2008. KAYNAKÇA Aksoy. Sayı.pdf (2 Aralık 2008). Alkin. 2006. Derecelendirmesi ve Finans. 2007. zmir. 1. 02–03–04 Mayıs 2008. Aras. Sakarya. Sermaye Ölçümü ve Sermaye Standartlarının Uluslararası Düzeyde Uyumlaştırılması Gözden Geçirilmiş Çerçeve Kapsamlı Versiyon. Basel-II Uygulamasının Ertelenmesine lişkin Basın Açıklaması (25. ve Bozkuş. E.org.tr (16 Kasım 2008). Ankara: Akademi Consulting&Training. Ankara: BDDK.Ş.36. Ankara: Akademi BCBS.40. www.bddk. 2. BDDK. 2011. BDDK. Muhasebe ve Finansman Dergisi. S.izto. H. 2007. BCBS. “BASEL-II Günışığına Çıkıyor”. Bu da uzun vadede KOB ’lerin daha etkin bir yapıya sahip olmalarını sağlayabilecektir. Türkiye’de KOB ’lerin BASEL-II’ye Uyum Süreci ve Öneriler. stanbul: stanbul Ticaret Odası.2007). Babuşcu. E. Babuşcu. Son olarak Basel III uygulamasının. ss. Muhasebe ve Finansman Dergisi. Ata. “KOB Finansmanında Basel II Uygulamalarının Olası Etkileri: Gaziantep’de Bir Uygulama”. BCBS. Furkan A. Ankara: BDDK. The Basel Committee’s Response to the Financial Crisis: Report to the G20. K. “The Major Effects of BASEL II to Small and Mid-Sized Enterprises: An Empirical Work on Companies Quoted to KOSGEB”.2008).

Ankara: BDDK. 2006. P. ve Akçay. KPMG. M. K. “Kriz.31-44. M. F.T. 119 .com Uz. 2009.7.doc (2 Aralık 2008).B. 2009 Yardımcıoğlu. E. R.e-sosder. Cangürel. http://www.C. Working Paper Series.V. S.1. Managing Bank Capital – Capital Allocation and Performance Measurement. M.. ve Kara. BASEL-II History.95122. O.C. Teker. A. BASEL-II: KOB ’lerin Yeni Kredi ve Finansman Kriterleri. A Practitioner’s Guide to The Basel Accord içinde(17-32).. 2011.org. Matten. 2000. K. Marmara Üniversitesi SBE. M. Cilt.12.L. “Banka Sermaye Yeterliliği: Basel II Standartlarının Bir Türk Bankasına Uygulanması”. stanbul: Literatür Yayıncılık. 25 – 26 Ekim 2011 Bolgün. Sorularla BASEL-III.1..2.2010. P. “Türkiye’de BASEL-II’nin KOB ’lere Uygulanma Sorunları ve Yılı Bankacılık Sektörü Analizi”. Oesterreichhische Nationalbank. “Basel II’nin Türkiye’de KOB ’lere Etkisi: Doğru Bilinen Yanlışlar”. 1. Eylül-Ekim 2010. BASEL-III Pressure is building…. “What do Basel Capital Accords mean for SMEs?”.18-25. O. Bolgün. http://129. C.com/kriz-basel-iii-ve-bddk_89730_haber. BASEL-III ve BDDK”. Roy. htpp://www. Ve Smith.at/en/finanzm_stab/ basel_II/basisinfo/entstehungsgeschichte/basel_ii_history. Active Dergisi. Sayı. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi. stanbul: Scala Yayıncılık. ve Akçay. S. United Kingdom Publishing. Mali Çözüm Dergisi. Öner. Sakarya..U. Spain: Universidad Carlos III de Madrid.38. Muhasebe ve Finansman Dergisi. “The Impact of The 1988 Basel Accord on Banks’ Capital Ratios and Credit RiskTaking: An International Study”.42-54. Brussels: National Bank of Belgium. Bankalarda Operasyonel Risk Yönetimi. ve Atkinson. 2005. Dünya Gazetesi. Second Edition.dunya.Güngör.) Risk Yönetimi ve BASEL 2’nin KOB ’lere Etkileri. 2009. stanbul: Türkiye Bankalar Birliği. “BASEL-II Yeni Sermaye Uzlaşısı’nın KOB ’lerin Kredilendirilmesi Üzerindeki Etkileri”. Working Paper 10 – Business Economic Series 04. TBB. ss. Ocak-Şubat 2011. Riportella.20.E. 2005. Kayci. Sayı. ss. 2008. Teker. R. Vol. A. S. Emine. “Thinking Beyond BASEL III: Necessary Solutions for Capital and Liquidity”. 2005. Cangürel. . J. KPMG. Keten. Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi. Wignall. No. htpp://www. Sağkol. Ş. C.B. 2003. “The Encouragement of Higher Quality Risk Management in Banks”.71-87. 2010.jsp (29 Eylül 2008). htpp://www.oenb. OECD Journal: Financial Market Trends.E.B. 2004. ss. Musch. D. Ponce. Tattersall.tr/turkce/ _konferans/riskbasel/bddk. ve Briozzo.. S. (Ed. “BASEL II Sürecinde KOB lerde Kurumsal Yönetim Anlayışının Geliştirilmesi Üzerine Öneriler”.41/eps/fin/papers/0509/0509013.3.. Ve Atalay. ss. Risk Yönetimi – Finansal Piyasalarda Risk Ölçüm ve Yönetimine Türkiye Perspektifinden Stratejik Bakış.tbb.html (4 Şubat 2011). A. M. V. 2010. “Türkiye’de Basel-II Sürecinin Gelişimi ve Balıkesir’deki şletmeler Tarafından Algılanması Üzerine Bir Araştırma”..pdf (18 Temmuz 2009). Basım. John Wiley&Sons Ltd. 2010. Sayı. ve Bay. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. ve diğerleri (Türkiye Bankalar Birliği BASEL-II Yönlendirme Komitesi) (hzl. 3 Haziran 2010. Sevinç.). ss.

No.68.pdf (29 Kasım 2009). Yayla. Mali Çözüm Dergisi.3. 2005. J. “Basel II: A New Capital Framework”.Aralık 2010.Ş.4-15. BDDK Araştırma Dairesi.govt. Twaddle. Ekonomik Yansımaları ve Geçiş Süreci”. ss.nz/research/bulletin/ 2002_2006/2005sep68 _3yehtwaddlefrith. Y. Kasım . M. “Risk Yönetiminde Kriz Sonrası Yeni Finansal Mimariye Yönelik Bir Adım: Basel III”.61-81. http://www. H. M. “BASEL-II. ve Kaya. M.rbnz.T. Ve Demirel. BDDK-ARD Çalışma Raporları: 2005/3.. ve Frith.G. ss. Sakarya. M. Keten Yardımcıoğlu. Yeh. 2005. A. Reserve Bank of New Zealand Bulletin. Vol. 120 .

Araştırma kapsamına ise. 121 . Çalışma imalat sanayindeki bütçe uygulamaları ile sınırlandırılmıştır. ekonomik ve teknolojik olarak büyük bir gelişme sağlanmıştır. şletme bütçesi. işletmelerin gelecek faaliyet dönemi için belirlenen politikalarının. Bu çalışmanın amacı. Son olarak bulgular yorumlanarak sorunlar ortaya konmuş ve önerilerde bulunulmuştur. Bu doğrultuda işletme yönetimlerine düşen sorumluluklar çoğalmış ve işletmelerin varlıklarını sürdürebilmeleri için planlı hareket etmeleri şart olmuş. işletmeler için oldukça önemli bir planlama ve kontrol aracıdır. 25 – 26 Ekim 2011 KÜÇÜK VE ORTA BÜYÜKLÜKTEK ŞLETMELERDE BÜTÇE UYGULAMALARI ÜZER NE B R ARAŞTIRMA Ayşe Seden ÖZBEK PÜSKÜL Trakya Üniversitesi ÖZET Günümüzde yaşanan ekonomik. Bu çalışma ile amaçlanan. Globalleşme ile ülkeler arasındaki sınırlar ortadan kalkmış. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. hedeflerinin sayısal ifadesidir. Bu bağlamda bütçe. amaçlarının. imalat sanayinde faaliyet gösteren. işletme bütçeleri. Anahtar Sözcükler: Bütçe. 1989). koordinasyon ve kontrol fonksiyonlarının işletmenin amaçlarını gerçekleştirecek şekilde yerine getirmesine bağlıdır. küçük ve orta büyüklükteki işletmeler. Bütçe uygulamaları ile işletmeler faaliyetlerini verimli bir biçimde planlayarak kaynaklarının etkin dağıtımını sağlarlar. sosyal ve teknolojik ilerlemeler neticesinde gelişen piyasalar. örgütleme. bütçe uygulamaları GRŞ Günümüz koşullarında bir işletmenin yönetim sürecinde başarılı olabilmesi. Bu amaçla ilgili işletmelere anket uygulanmıştır. stanbul Sanayi Odası’na kayıtlı. 1. bütçe. planlama çalışmalarına daha fazla önem vermelerine neden olmuştur. işletme yönetiminin temel fonksiyonları olarak bilinen planlama. BÜTÇE VE ŞLETME BÜTÇES KAVRAMLARI Bütçe kelimesinin kökeni Fransızca deri torba veya para çantası anlamına gelen “bougette” kelimesine dayanmakta ve ngilizceye “budget” kelimesi ile yerleşmiş bulunmaktadır (Koç Yalkın. yürütme. Böylelikle işletmeler önlerine çıkan fırsat ya da tehditler karşısında daha bilinçli hareket edebilirler. işçi sayısı 200 ve daha az olan. stanbul’da. beraberinde rekabet artışını da getirmiştir. işletme bütçelerini kavramsal olarak ele almak ve yapılan bir araştırma ile ülkemizde imalat sanayinde faaliyet gösteren küçük ve orta büyüklükteki işletmelerde bütçe uygulamalarının düzeyini belirlemektir.7. Daha sonra her bir soruya ilişkin frekans dağılımları veya yüzde dağılımları verilmiştir. elektronik posta adresi bilgisi olan işletmeler dahil edilmiştir. Türkiye’de imalat sanayinde faaliyet gösteren küçük ve orta büyüklükteki işletmelerde (KOB ) bütçe uygulamalarının düzeyini belirlemek ve söz konusu işletmelerin bütçe uygulamalarına ilişkin sorunlarını saptamaktır. bütçeleme kavramlarının önemi giderek artmıştır. Bu durum işletmelerin varlıklarını sürdürebilmeleri ve rekabet edebilmeleri için bütçe.

Bu nedenle bütçe uygulamaları sık sık gözden geçirilerek değişime uydurulmalıdır. 122 . geçmişe ilişkin veri eksikliği. ŞLETMELERDE BÜTÇE UYGULAMALARININ ÖNEM Bütçeleme. bu durum işletme bütçelerinin zayıf yönlerine dayandırılabilir. şletme yönetiminin bütçeleme faaliyetlerinden edindiği fayda ve hizmetler. işletmelerin üst yöneticileri tarafından gelecek bir faaliyet dönemi için belirlenen politikaların. bir aile veya bir kimsenin gelecekteki belirli bir süre için tasarladığı gelir ve giderlerin tümünü ifade etmektedir (tdk. elektronik ticaretin gelişimi. şletme bütçesi terimi bütçe kavramından doğmuş olup. 2005). 3. Yapılan tahminlerin doğruluk derecesi bütçeyi güçlendirir ya da zayıflatır. 1999). Yukarıda açıklananlar dışında. yetersiz organizasyon. 2001). Bütçe uygulamalarından istenen verimin sağlanabilmesi için belirtilen hususlara dikkat edilmesi gerekir. gelişmek isteyen işletmelerin bütçe uygulamalarına verdikleri önem giderek artmaktadır. şletme bütçelerinin zayıf yönlerini dört madde olarak sıralamak mümkündür (Haftacı. nakit akışlarını ve finansal durumu gösterir (Büyükmirza. Bütçeleme eylemi sonucunda işletme bütçesi oluşur (Haftacı. gibi nedenler de bütçenin başarısızlığının nedeni olabilir. yetersiz muhasebe uygulamaları. işletmelerin rakamlarla ifade edilmiş hareket planıdır. Yukarıdaki tanımlamaları çeşitlendirmek mümkündür. 2007). Bütçe uygulamaları ile. Başarılı bir bütçe uygulaması için işletmede bütçe bilincinin geliştirilmesi ve bütçenin beşeri yönüne ağırlık verilmesi gereklidir. Özbek Püskül Türkçe’de ise “bütçe” kelimesi sözlük anlamı olarak. ŞLETME BÜTÇELER N N SINIFLANDIRILMASI şletme bütçelerini konularına. Bütçeleme. • ş hayatı dinamiktir. Bütçeleme ile en iyi sonuçların alınacağı hedefler ve bu hedeflere ulaşabilmek için yapılması gerekenler saptanmaktadır. Bu koşullarda hızlı ve doğru karar alabilen işletmeler büyük bir rekabet avantajı elde etmektedirler. devletin. bir kuruluşun. hedeflerin resmi ve sayısal ifadesidir (Haftacı. şletme bütçesi. Ek olarak. şletme bütçesi. piyasa koşullarının hızlı değişimi ve benzer pek çok unsur hemen hemen her iş alanını önemli bir biçimde etkilemektedir. rakamlarının niteliğine ve başlangıç rakamlarına göre sınıflandırmak mümkündür. • şletmede bütçe uygulamaları kendiliğinden işlemez. 2005) : • şletme bütçeleri tahminlere dayanır. üretim ve stoklar arasında uyumlaştırmanın sağlanamaması vb. Bu noktada. Hacırüstemoğlu. bütçeleme çalışmalarıyla işletmenin uzun-kısa vadeli planları ile departmanları arasında uyum sağlanması hedeflenmekte ve düzenlenen bütçe aynı zamanda bir başarı değerleme aracı olmaktadır. işletmenin gelecekteki amaçlarını ve faaliyetlerini belirleyen finansal bir plandır (Moven. literatürde çeşitli şekillerde tanımlanmıştır. işletme bütçelerinin değerini. Günümüzde yeni teknolojilerin ortaya çıkışı. 2. Mevcut koşullar her zaman için değişim gösterebilir. çeşitli stratejiler geliştirmelerine. S. Tüm tanımlamalar doğrultusunda işletme bütçelerinin önemli bir planlama ve kontrol aracı olduğu ortaya çıkmaktadır. • şletme bütçeleri yönetim faaliyetlerinin etkin bir biçimde yerine getirilmesinin önemli araçlarından biridir. sorunları ele alış biçimlerine. teknik yapılarına. Eğer işletmenin bütçe uygulamalarından sağladığı fayda düşük düzeyde ise. 2005). uygunsuz denetim ve yönetim.tr. işletmeler faaliyetlerini verimli şekilde planlayarak geleceğe yönelik kararlarda yöneticilerine yardımcı olmaktadırlar (Ataman. yöneticilerin kaynak ayırma kararlarına. bütçe uygulamalarından beklentinin çok yüksek olması. Hansen. zorlu piyasa koşullarında varlığını koruyup.A.org. 2007). 2006). Bu bağlamda işletme bütçesi. şletme bütçesi. kaynak ve kullanım yerlerinin tanımlanmasına büyük katkıda bulunur (Yılmaz. işletmenin bütün bölümlerinin belli bir zaman dilimi için hedeflerini ortaya koyar ve sonuçta ulaşılması beklenen kârı. başarısını gösterir. amaçların. Belirlenen hedef ve yöntemlerin bütçe çalışmaları yardımıyla alt kademelere iletilmesi ve çalışanların kendilerinden beklenen performans hakkında bilgi sahibi olması amaçlanmaktadır. işletme bütçelerinin hazırlanabilmesi için gerekli tekniklere ve yöntemlere verilen genel bir addır. amaçlarına. kapsamlarına.

giderleri. karşılaştırmalı durağan bütçeler ve esnek bütçeler olarak sınıflandırılır. beklenen üretim hacminin kararlaştırılması. Sıfır tabanlı bütçe uygulamasında ise. geleceğe ilişkin faaliyet sonuçlarının. her dönem işe yeniden başlamak söz konusudur. Bu aşamalar sırasıyla. 1988). Merchant. Karşılaştırmalı durağan bütçeler. genel üretim maliyetleri bütçesi. miktar açısından tahmin ve değerlemesinin yapıldığı bütçelerdir. işletme yönetiminin gelecek dönemle ilgili satışları. Bölümsel bütçeler. 2005). alternatif bütçe adı da verilen bu tür bütçeler. faaliyet sonuçlarının maliyet-ürün ilişkisi yanında hasılat açısından da tahmin ve değerlemesinin yapıldığı bütçeler. nakit bütçesi. Hawkins. farklı faaliyet hacimlerine göre değişen tahmini rakamları gösterirler (Anthony. 2005). Dönem başında bütçe. Program bütçeleri. Kapsamları açısından işletme bütçeleri. bir başka ifadeyle işletmenin bölümsel bütçelerinin bir araya gelmesi ile oluşan bütçedir (Ataman. (Haftacı. 2004). Hacırüstemoğlu. Merchant. Miktar bütçeleri. GENEL BÜTÇEN N HAZIRLANMASI Kapsamlı bir genel bütçe. farklı faaliyet hacimleri için hazırlanmış bir dizi durağan sayısal plandan oluşur (Haftacı. miktar ve tutar bütçeleri olmak üzere sınıflandırılır. 1999). proje bütçeleri ve dönem bütçeleri olarak sınıflandırılır. Genel bütçe hazırlanırken beş ana aşama söz konusudur. yatırımların planlanması. (Peker. üretim bütçesi. gider bütçeleri ise faaliyet sonuçlarının yalnızca üretilen ürün ya da hizmet ile üretimin maliyeti arasındaki ilişkiler açısından değerlendirildiği bütçelerdir. Dönem sonunda ise. bir önceki dönemin bütçesi ve gerçekleşen harcama düzeyidir. 1999). geleceğe ilişkin faaliyet sonuçlarının. gelecekteki belli bir faaliyet hacmi esas alınarak sadece bu faaliyet hacmi için yapılan bütçelerdir (Işıklılar. direkt işçilik bütçesi. 123 . faaliyet giderleri bütçesi. Hawkins. Amaçları açısından işletme bütçeleri. yatırım bütçesi. 2004). 1988). Proje bütçeleri. işletmenin belirli faaliyet ve bölümlerini esas alan bütçe türleridir. satış bütçesi. Teknik yapıları açısından işletme bütçeleri. proforma gelir tablosu ve proforma bilançonun hazırlanması ile oluşur. Hacırüstemoğlu. 1999) Bu tür bütçenin kapsadığı zaman. üretim maliyetlerinin ve faaliyet giderlerinin tahmini. 4. yönetime performansını değerlendirme konusunda yardımcı olan bir kontrol aracıdır (Shim. faaliyet sonuçlarının işletme yönetimi tarafından belirlenen dönemler için tahmin ve değerlemesini içeren bütçelerdir. 2005). Genel bütçe sırasıyla. 1979). bölümsel bütçeler ve genel bütçe olarak sınıflandırılırlar. 1997). 2005). Buna ek olarak yeni dönemle ilgili beklentiler de göz önünde bulundurularak yapılan düzeltmelerle bir tür “trend uzatması” gerçekleştirilir (Peker. Dönem bütçeleri ise. Başlangıç rakamları açısından işletme bütçeleri. işletmenin bütününü ele alan. projenin gerçekleştirilme süresine göre değişir. satış tahminlerinin yapılması. Gelir bütçeleri. Genel bütçe ise. gelir/gider ilişkisinin net bir şekilde. Esnek bütçeler. Rakamların niteliği açısından işletme bütçeleri. nakit akışı ve diğer finansal unsurların belirtilmesi ve tahmini finansal tabloların düzenlenmesidir. Siegel. Tutar bütçeleri ise. geleneksel bütçe ve sıfır tabanlı bütçe olarak sınıflandırılır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Sorunları ele alış biçimi açısından işletme bütçeleri. parasal açıdan tahmin ve değerlemesinin yapıldığı bütçelerdir (Haftacı. Albayrak. kısa sürede ve ölçülebilir düzeyde saptanabildiği faaliyetlerin bütçelenmesi ile oluşurlar (Ataman. bütçe hedefi olarak belli bir projenin tamamlanmasını hedef alan bütçelerdir (Ataman. her dönem her faaliyet en ince ayrıntısına kadar incelenir ve her ayrıntının işletme için gerekli olduğu kanıtlanır (Aysan. Faaliyet bütçeleri ise. 25 – 26 Ekim 2011 Konuları açısından işletme bütçeleri. Hacırüstemoğlu. direkt ilk madde ve malzeme bütçesi.7. gelir ve gider bütçeleri olarak sınıflandırılır. Geleneksel bütçe hazırlanırken temelde önceki döneme ait bütçe rakamları ve gerçekleşmeler ele alınır. üretim hacmini ve diğer finansal işlemleri içine alan beklentilerinin bir ifadesidir. Bir başka ifade ile. bir plan ya da standarttır. işletmenin gelecek faaliyet dönemi için öngördüğü temel programları içerir. şletmenin planlarını gerçekleştirmek için giriştiği her faaliyet bir programdır (Anthony. Durağan bütçeler. Geleneksel bütçe uygulamasında hareket noktası. durağan bütçeler. program bütçeleri ve faaliyet bütçeleri olarak sınıflandırılır.

Direkt işçilik bütçesinin düzenlenebilmesi için. piyasa koşullarının çok iyi analiz edilerek dar boğaz noktasının belirlenmesi ve bütçelemeye o noktadan başlanılması gerekir (Peker. pazarlama. KOB ’LERDE BÜTÇE UYGULAMALARI ARAŞTIRMASI 2010 yılı başlarında stanbul’da. Hacırüstemoğlu. Satış bütçesinin temel amacı. 2005). Siegel. imalat sanayinde faaliyet gösteren. stanbul Sanayi Odası’na kayıtlı. 2005). genellikle genel bütçe hazırlama sürecinin başlangıç aşamasıdır. direkt malzeme ve direkt işçilik dışında kalan. satış bütçesi ne ölçüde gerçekçi ve doğru ise diğer bütçeler de o ölçüde gerçekçi ve doğrudur (Haftacı. araştırmageliştirme (AR-GE) Giderleri. 2005). üretim için gerekli hammadde isteklerinin tespiti. bu üretim miktarı için gerekli olan ilk madde ve malzeme miktarının ve tutarının belirlenmesi sağlanır. Proforma gelir tablosu bütçe dönemine ilişkin gelir ve gider tahminlerinin özetini sunar. yükümlülük ve özkaynak karışımının planlanmasında yönetime yardımcı olmaktır (Lalli. Üretim bütçesi ile satış bütçesinde belirtilen satışları karşılamak için gereken mamul miktarı öngörülür. ilgili dönemde beklenen nakit giriş ve çıkışlarını kapsar. 1989). Faaliyet giderleri bütçesi ile işletmenin ana faaliyeti ile ilgili olarak yapılan fakat üretim maliyeti dışında kalan giderleri bütçelenir. Ancak bu durum her zaman için geçerli değildir. üretim bütçesinin istemlerini karşılamak için gerekli direkt işçilik sürelerini ve maliyetlerini gösterir. hangi mamullerin hangi fiyattan satılacağını tahmin etmek. Özbek Püskül Genel bütçe hazırlanırken çoğu zaman ana sorunu oluşturduğu gerekçesi ile bütçelemeye satışlardan başlanır. Siegel. 2010). ilgili projelere ve ara dönemlere göre belirlenir. Bu bütçe ile toplam satışlar. işçi sayısı 200 ve daha az olan. Üretim bütçesi ile bütçelenmiş satışları karşılamak için gereken üretim miktarının yanı sıra stok gereksinimleri de beyan edilir (Shim. yeraltı-üstü düzenlemeleri. Üretim bütçesi hazırlanırken. Direkt işçilik bütçesi. fabrika kapasitesi. S. Proforma bilanço ile mevcut veriler ışığında işletmenin önümüzdeki bütçe dönemi sonunda muhtemel bilanço rakamlarının neler olabileceği tahmin edilir. 1988). satış ve dağıtım giderleri ve genel yönetim giderleri ana başlıkları altında toplanır. Yatırım bütçeleri. makine-teçhizat gibi sabit varlıklara yapacağı yatırımlar ile patent. elektronik posta adresi bilgisi olan işletmelerde bütçe uygulamalarının düzeyini belirlemeye yönelik bir araştırma yapılmıştır (Özbek Püskül. stok durumu ve dışarıdan alım gibi unsurlar dikkate alınır. 124 . satış bütçesi. 2003). Bu araştırma ile KOB niteliğindeki işletmelerde mevcut bütçe uygulamalarının ne durumda olduğu yansıtılmış ve bulgular değerlendirilerek önerilerde bulunulmuştur. 2005). 5. 2005). Her iki tablo da birbirini tamamlar (Shim. Yatırım bütçesi ile işletmenin gelecek dönem ya da dönemlere ilişkin yatırım harcamaları. 1999).A. ticaret unvanı gibi maddi olmayan duran varlıklar için yapılan harcamaları da kapsar (Koç Yalkın. varlık. Proforma gelir tablosu. Nakit bütçesi ile yönetici. böylece işletmenin planlanan satış hasılatını belirlemektir. Siegel. üretimle ilgili tüm maliyetleri kapsar. Proforma bilançonun düzenlenme amacı. üretim bütçesinde saptanan üretim miktarları. ihtiyaçlar ile nakit arasında dengeli bir ilişki sağlar (Shim. Bütçelemenin daha gerçekçi olması için. Bu doğrultuda. Genel üretim maliyetleri bütçesinin hazırlanması ile maliyet yerlerine ve kalemlerine göre genel üretim maliyetlerinin kontrolünün yapılması sağlanır (Koç Yalkın. işletmelerin bütçe döneminde arazi-arsa. Nakit bütçesi. bina-tesis. Dönem giderleri olarak da isimlendirilen bu giderler. 1989). Satış bütçesi. Direkt ilk madde ve malzeme bütçesi ile üretim miktarı belirlendikten sonra. hammadde stok düzeylerinin belirlenmesi ve hammadde satın alınmasının planlama ve denetiminde uygun bir dengenin sağlanması amaçlanır (haftacı. proforma bilançonun hazırlanmasında kullanılacak ön bilgileri verir. Direkt ilk madde ve malzeme bütçesi ile. Genel üretim maliyetleri bütçesi. ürün türüne göre miktarsal ve tutarsal olarak gösterilir. direkt işçilik süreleri ve direkt işçilik ortalama ücret bilgilerine gereksinim vardır (Ataman.

8’i KOB olarak sınıflandırılmaktadır. istihdamın % 60’ından fazlasını. şletmelerin sektörel dağılımı incelendiğinde ticaret sektöründen sonra en çok işletme. 25 – 26 Ekim 2011 5. elektronik posta bilgisi bulunan işletme sayısı 7.1.2. Örnekleme Süreci ve Veri Toplama stanbul Sanayi Odası verilerine göre. hedef kitle stanbul iliyle sınırlandırılmıştır. 125 . bütçeleme konusunda karşılaşılan problemlerin neler olduğu gibi konuların aydınlatılması amaçlanmıştır. Bu bağlamda. Ülkemizde 25997 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak 18 Mayıs 2006 tarihinde yürürlüğe giren KOB Tanımı Yönetmeliği’ne göre. yatırımların % 40’ından fazlasını ve katma değerin % 40’ından fazlasını oluşturduğu görülmektedir (Akdeniz. Ek olarak. ARAŞTIRMANIN METEDOLOJ S 5.823 adet işletme hedef kitle olarak belirlenmiştir. söz konusu işletmelerin yaklaşık % 99. konusunda uzman kişilerce incelenmiş ve bunun sonucunda soru sayısının azaltılması. SO’ya kayıtlı. TÜ K’in 2002 yılında imalat sanayi işyeri sayılarının dağılımı konusunda yaptığı çalışmaya göre. 87’lik oran ile stanbul’da bulunmaktadır.899 işletme faaliyet göstermekte olup. elektronik posta adresi bilgisi olan 7. genel olarak 2009 yılı verilerini içeren toplam 37 soru sorulmuştur. problemlerinin neler olduğunun belirlenmesi önem arz etmektedir. işçi sayısı 200 ve daha az olup. imalat sanayinde faaliyet göstermekte ve bütçe uygulamaları özellikle imalat yapan işletmelerde büyük önem arz etmektedir. Bulunan sonuçlar.1.2. en çok işletme % 24. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Yanıtların tam olmaması nedeniyle tüm anketler değerlendirmeye alınamamıştır. Dünya ekonomileri incelendiğinde Küçük ve Orta Büyüklükteki şletmelerin (KOB ). toplam 1. Araştırmanın Kapsamı Araştırmanın kapsamı. Araştırmada ana kütlenin tamamına ulaşabilmek mali ve teknik açıdan çok güç olacağından. bütçe kontrolünün yapılıp yapılmadığı. stanbul Sanayi Odası’nın ( SO) verileri esas alınarak. KOB ’lerde bütçe uygulamalarının düzeyini belirlemeye yönelik olan anketin soruları oluşturulmuştur. Bu doğrultuda ülkemizde faaliyet gösteren KOB niteliğinde işletmelerde. Ocak 2010 tarihi itibariyle odaya kayıtlı. Ancak geri dönüş alınan 324 anketten 210 tanesi değerlendirme kapsamına alınmıştır.7. Anketin tamamlanma süresi yaklaşık olarak 10 dakika olarak belirlenmiştir. Soru formu. yalnızca araştırmaya dahil edilen işletmelerin mevcut durumunu yansıtmaktadır.823’tür. işçi sayısı 200 ve daha az olan. Araştırma safhasında tesadüfi olarak seçilen 560 işletme ile irtibata geçilmiştir.2.598 adet işletme bulunmakta ve bu işlemelerin % 99. ARAŞTIRMANIN AMACI ve ÖNEM Araştırmanın temel amacı. Anket internet üzerinden yayımlanmış ve katılımcılara ankette 4 bölümde gruplanabilecek. Yapılan literatür çalışması sonucunda. • 250 kişiden az çalışan istihdam eden.6’sı KOB olarak sınıflandırılmaktadır. bazı ifadelerin değiştirilmesi veya çıkartılması gibi değişiklikler yapılmıştır. TÜ K’in 2002 yılı verilerine göre imalat sanayinde 246. Bu sonuçları baz alarak herhangi bir sektör veya ülke genellemesi yapmak mümkün değildir. bütçe uygulamalarının nasıl olduğunun. Bu çalışmada veri toplama aracı olarak bu araştırma kapsamında geliştirilen bir anket kullanılmıştır. Ülkemizde ise Türkiye statistik Kurumu’nun (TÜ K) 2002 yılı verileri incelendiğinde. 5.2. • Bilanço ve net satış hasılatı 25 Milyon TL’yi geçmeyen işletmeler KOB olarak sınıflandırılmaktadır.720. 2007). Çalışmada KOB niteliğindeki işletmelerde bütçe uygulamalarının nasıl olduğu. KOB ’lerde bütçe uygulamalarının düzeyinin belirlenmesidir. imalat sanayinde faaliyet gösteren KOB ’ler olarak belirlenmiştir. eksikliklerinin. işletme sayısının % 95’inden fazlasını. 5.

000 TL-14. Taş ve Toprak Ürünleri mlt. Katılımcıların Demografik Özellikleri Yüzde Hukuki Yapı Gerçek Kişi şletmesi Kollektif Şirket Komandit Şirket Limited Şirket Anonim Şirket Faaliyet Süresi 0-5 Yıl 6-10 Yıl 11-19 Yıl 20 Yıldan Fazla Çalışan Sayısı 1-9 Kişi 10-49 Kişi 50-99 Kişi 100-149 Kişi 150-249 Kişi Net Satış Tutarı (2009 Yılı) 0-499.0 Sektörler Ana Metallerin mlt.3. Metal Eşya mlt. Deri ve Deri Ürünleri mlt.2. anketi dolduranın işletmedeki görevi ve görev süresini gösteren frekans dağılımları Tablo 1.999 TL 1. Bu bağlamda aşağıda anketin her bir sorusu doğrultusunda katılımcıların verdikleri yanıtlar ve ulaşılan bulgular açıklanmıştır.4 34. Maden. Tekstil Ürünleri mlt.6 2.999.4 1. 'de özetlenmiştir.25.8 3.000.8 19.999.1 13.000 TL .9 2. hukuki yapı.000 TL 4.9999 TL 15.6 27. Makina ve Aksamı mlt.000. Orman ve Kağıt Ürünleri mlt. faaliyet süresi.0 17.8 5.0 4.2 3.3.1 61.000.7 20.7 1. çalışan sayısı.000 TL-4.3 15.5 16.000.4 29. Gıda Ürünleri mlt.999.000.8 2. 2009 yılı net satışları.2 21.8 6.9 10.999 TL 5. Elektrik ve Elektronik Ürünlerin mlt.9 8.000 TL-999.4 18. 126 . S. faaliyette bulundukları sektör.999 TL 20.999 TL 10.3 12.3 31. Özbek Püskül 5.2 8.4 6.2 27.9 51.1 36. ARAŞTIRMANIN BULGULARI 5.3 0.5 42.8 24.A.4 5. Katılımcıların Demografik Özellikleri Değerlendirmeye dahil edilen 210 işletmenin.8 21.2 5.1.3 1. Görevi Genel Müdür Mali şler Müdürü Muhasebe Müdürü Finans Müdürü Bütçe Planlama Müdürü Bütçe Uzmanı Muhasebe Sorumlusu / Şefi Finans Sorumlusu / Şefi Genel Müdür Yardımcısı dari şler Müdürü Diğer Görev Süresi 0-5 Yıl 6-10 yıl 10 Yıldan Fazla Yüzde 3. Mobilya mlt.8 9.999.9 3.000 TL-19.0 44.1 4.9 3. Tablo 1. Araştırmanın Bulguları Çalışmada stanbul ilinde faaliyet gösteren KOB 'lerde bütçe uygulamalarının düzeyi belirlenmeye çalışılmıştır.-Basım Sanayi Plastik ve Kauçuk Ürünleri mlt.0 2. Kimyasal Ürünlerin mlt.5 2. Kara ve Deniz Taşıtları mlt.4 2.000.3.000 TL-9.999 TL 500.4 1.

5) işletmelerinde bütçenin muhasebe 3. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. işletmeler için önemine rağmen.4 ve finans bölümlerinin birlikte çalışması ile hazırlandığını ve söz konusu bölümlerin ağırlıklı olarak genel müdüre bağlı olduğunu ifade etmişlerdir.3 1.6 17. Bu bağlamda.1 2.5 12. %28’i kısmen bütçeleme çalışması yapıldığını ve yapılan çalışmalarla ilgili olarak düzenli bir biçimde bütçe kontrolü yapıldığını.9 12.7.5 41. Tablo 4.9 14.3 28. gereken önemin verilmediğini göstermektedir. bütçe çalışması yapmadığını ifade eden %15’lik kısım ise bunun temel nedenleri olarak.2 81.8 Tablo 4 ve Tablo 5 incelendiğinde araştırmaya katılan işletmelerin yarısı (%52.0 2. bütçe çalışmalarına bir yönetim kontrol aracı olarak bakılmamasını ve çalışmaların işletme yönetimleri tarafından desteklenmemesini göstermişlerdir. %23’ü kısmen bütçeleme çalışması yapıldığını ve yapılan çalışmalarla ilgili düzenli olarak bütçe kontrolü yapılmadığını. Finans Bölümleri Finans Bölümü ve Genel Müdür Yüzde 10. Genellikle bütçe çalışmaları için işletme bünyesinde ayrı bir bütçe bölümünün ya da müdürlüğünün bulunması tasviye edilir ancak işletmelerin KOB niteliğinde olması nedeniyle böyle bir sonucun çıkması normaldir. Tablo 3 incelendiğinde. Bütçeyi Hazırlayan Bölümün Bağlı Olduğu Üst Yönetim Bağlı Olunan Üst Yönetim Mali şler Koordinatörü Genel Müdür Yönetim Kurulu Yüzde 16. işletme yönetimlerinin bütçe uygulamalarının önemi konusunda bilinçlendirilmeleri şarttır. %15’i ise işletmelerinde bütçe çalışması yapılmadığını belirtmiştir. araştırmaya katılan toplam 210 işletmenin %34’ü bir bütçe sisteminin olduğunu ve düzenli olarak bütçe kontrolü yapıldığını.3 52. 25 – 26 Ekim 2011 Tablo 2.6 6. Bu durum bütçe çalışmalarına. Bütçe Çalışması Yapılıp Yapılmaması şletmede Bütçe Çalışması Yapılıp Yapılmaması Bütçe sistemi ve bütçe kontrolü var Kısmen bütçeleme ve bütçe kontrolü var Kısmen bütçeleme var ve bütçe kontrolü yok Bütçeleme çalışması yok Tablo 3.1 22.0 51. 127 .8 Bütçe Hazırlanmamasının Nedenleri Yönetim Kontrol Aracı Olarak Bakılmaması Yönetim Kurulunun Desteklememesi Zaman Ayrılmak stenmemesi Çalışanlar Üzerinde Baskı Unsuru Olarak Görülmesi Çalışanlar Tarafından Ek ş Yükü Olarak Görülmesi Kurumsal Bir Yapıda Olamama Yüzde 93.8 Tablo 5. Bütçe Hazırlanmamasının Nedenleri Yüzde 34. Satış. Bütçeyi Hazırlayan Bölüm Bütçeyi Hazırlayan Bölüm Bütçe Bölümü ya da Müdürlüğü Muhasebe Bölümü Muhasebe Bölümü ve Finans Bölümü Muhasebe Bölümü ve Satış Bölümü Serbest Muhasebeci ya da SMMM Muhasebe.9 Tablo 2 incelendiğinde.5 71.

Derecede Dikkate Alınır 30 28 29 32 20 32 27 3. S. finansal kaynakları en uygun biçimde dağıtmayı. Derecede Önemli 36 11 45 23 36 24 3. Derecede Önemli 2 37 4 10 17 27 6. şletmedeki Bütçe Uygulamasının Amaçları le lgili Frekans Dağılımı 1.A. Özbek Püskül Tablo 6.K. Buradan da işletmelerin uzun vadeli bütçeleme ve planlamayı pek tercih etmedikleri sonucu çıkarılabilir. Derecede Dikkate Alınır 11 14 8 19 18 14 22 6. Bütçe Hedefleri Belirlenirken Dikkate Alınan Unsurlarla lgili Frekans Dağılımı 1. şletmelerin uzun vadeli planlama yapmaları gerekmektedir.6 21.8 2. Ancak mevcut piyasa yapısı ve ekonomik koşullardaki istikrarsızlıklar işletmelerin bu tür uzun vadeli planlar yapmasını etkilemektedir. işletmelerindeki mevcut bütçe uygulamalarının temel amaçları olarak. Derecede Önemli 28 17 22 27 34 10 4. Derecede Önemli Finansal Kaynakları Dağıtabilmek Çalışanların Performansını zlemek şletme Faaliyetlerini Planlamak Geleceğe Yönelik Kararlarda Yönetime Yardımcı Olmak U. Derecede Dikkate Alınır 3 1 3 2 18 4 7 Dikkate Alınmaz 128 . Derecede Dikkate Alınır Geçmiş Dönem Verileri şletme Strateji ve Politikaları Sektörün Ekonomik Durumu Üretim Kapasitesi Sektörle lgili Devlet Kısıtlamaları Global Ekonomik Durum Yöneticilerin Tecrübelerine Dayalı Görüşleri 83 53 74 54 16 44 33 2. Bu durum bütçe uygulamalarının planlama ve kontrol aracı olarak algılandığını göstermektedir. Derecede Dikkate Alınır 21 27 26 24 14 22 20 4. Derecede Dikkate Alınır 8 31 18 17 10 13 15 5. Derecede Dikkate Alınır 10 6 4 11 22 25 9 1 3 34 6 25 7. Derecede Önemli 3 37 2 2 4 45 3 13 17 Önemsiz Tablo 6 incelendiğinde araştırmaya katılan işletmeler. Bütçenin Kapsadığı Zaman Dilimi Tablo 7 incelendiğinde işletmelerin yarından fazlası (%68) bütçe çalışmalarını 0-1 yıllık zaman dilimi için yaptıklarını belirtmişlerdir. Bütçenin Kapsadığı Zaman Dilimi 0-1 Yıl Arası 2-3 Yıl Arası 4-5 Yıl Arası 5 Yıldan Fazla Yüzde 67. Uzun vadeli planlara göre kısa vadeli planlar şekillendirildiğinde işletmeler için daha verimli sonuçlar elde edilecektir. faaliyetlerini planlamayı ve geleceğe yönelik kararlarda yönetime yardımcı olmayı göstermişlerdir.Vadeli Planlar le Bölümler Uyumu Kurum Kültürü ve Disiplini Açısından Devamlılık Sağlanması 91 21 80 69 35 23 2.0 4. Tablo 7.4 Tablo 8. Derecede Önemli 7 18 9 33 31 17 5.

araştırmaya katılan işletmeler bütçe hedeflerini belirlerken öncelikli olarak geçmiş dönem verilerini. bütçe hazırlık aşamasında işletmelerin yaklaşık %60’ı belli bir bütçe takvimine uymadıklarını ifade etmişlerdir. Departman Bazında Bütçeleme Yapılması Departman Bazında Bütçeleme Yapılması Yüzde Evet 44. araştırmaya katılan işletmelerin yaklaşık %61’i bütçenin hazırlanması aşamasında. Departman Sorumlularının Bütçe Hazırlığına Katılımı Departman Sorumlularının Bütçe Hazırlığına Katılımı Mali işler veya bütçe planlama departmanında ya da şirket muhasebecisi tarafından diğer departmanların katılımı olmadan genel bütçe oluşturulur Tüm departman sorumlularının hazırladıkları bölüm bütçeleri bir araya getirilerek genel bütçe oluşturulur Departman sorumluları kendi bölümleri ile ilgili veri teşkil edecek tutarları belirler.8 Yüzde 21.7. Bütçe Komitesi Bütçe Komitesi Evet Hayır Tablo 12. Bütçeleme sürecinin her bir aşamasının son tarihlerinin önceden belli olduğu bir zaman çizelgesinin varlığı bütçe hazırlık aşamasının çok daha planlı.2 59. ardından da içinde bulundukları sektörün ekonomik durumunu dikkate aldıklarını ifade etmişlerdir. Tablo 11. onay alınır ve genel bütçe hazırlanır.6 129 . işletmelerin yaklaşık %79’u bütçe çalışmaları ile ilgili olarak işletmelerinde bütçe komitesinin bulunmadığını belirtmişlerdir.8 Tablo 9 ve Tablo 10 incelendiğinde. düzgün işlemesini ve belirlenen zamanda bütçenin hazır olmasını sağlar. yarıdan fazlası (%55) ise departman bazında bütçeleme yapmadıklarını belirtmişlerdir.3 3. 25 – 26 Ekim 2011 Tablo 8 incelendiğinde. Tablo 9.1 20.2 78. Yüzde 39.8 Tablo 11 incelendiğinde. Bütçe Takvimi Bütçe Takvimi Evet Hayır Yüzde 40.9 5.9 15. Bu bakımdan bütçe çalışmalarının belli bir takvime göre yürütülmesinde fayda vardır. Bu durum işletmelerin KOB niteliğinde olması nedeniyle normal kabul edilebilecektir. Aksi halde esas alınan rakamların bütçenin maliyet kontrolü açısından bir faydası olmayacak ve bu durum finansal kaynakların etkin bir biçimde dağıtılamamasına neden olacaktır. Geçmiş dönem verileri bütçe hedefleri belirlenirken tek hareket noktası olmamalıdır. Bütçe Çalışmalarına Başlanan Zaman Bütçe Çalışmalarına Başlanan Zaman Ağustos Eylü l Ekim Kasım Aralık Diğer Yüzde 3.1 40. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.3 Tablo 10. Tablo 12 incelendiğinde. tutarlar konusunda görüş birliği sağlanır.6 55.6 15. Tablo 13. Geçmiş dönem verilerinin bütçe hedeflerini belirlerken kullanılabilmesi için bu rakamların denetlenmiş ve aşırılıklarının nedenlerinin bulunmuş olması gerekir.7 Hayır 55. departman sorumlularının kendi bölümlerine ilişkin bütçe rakamlarını belirleyerek bütçenin hazırlanmasına katıldıklarını bildirmelerine karşın. Tespit edilen bu durumun nedenlerinin yapılabilecek yeni araştırmalarla incelenmesinde fayda vardır.

9 50. Dağ. Tablo 16 incelendiğinde.5 19. Tablo 14. Sat.5 42. Buradan araştırmaya katılan işletmeler arasında bütçe uygulamalarında klasik anlayış olan yukarıdan aşağı doğru bütçeleme anlayışının hakim olduğu sonucu çıkarılabilir.4 39.1 Tablo 16.7 46.0 Tablo 14 ve Tablo 15 incelendiğinde.7 27. bütçe usul ve tekniklerinin işleme içinde standartlaştırılması ve tüm çalışanlar tarafından bilinmesi açısından son derece faydalıdır.0 36.0 130 .0 49.8 62. Bu bakımdan işletmelerde bütçe el kitabı niteliğinde bir takım yazılı unsurların bulunmasında yarar vardır. Özbek Püskül Tablo 13 incelendiğinde. Varsayımların Yönetim Tarafından Bildirimi Varsayımların Yönetim Tarafından Bildirimi Evet Hayır Yüzde 76. bütçe el kitabı yerine işletmeler yol gösterici bir takım teamüllerden yararlandıklarını ifade etmişlerdir.6 23. işletmedeki bütçe uygulamaları ile ilgili her türlü usul ve teknikleri açıklayan bir rehber olan bütçe el kitabının işletmelerinin %94’ünde bulunmadığı belirlenmiş.5 48.A. işletmenin büyüklüğüne ve kapasitesine göre değişmekle birlikte araştırmaya katılan işletmeler ağırlıklı olarak Kasım ayında bütçe çalışmalarına başladıklarını belirtmişlerdir. Teamüller Teamüller Evet Hayır Yüzde 70. şletmelerde bütçe el kitabının varlığı.1 19. Giderleri Bütçesi Genel Yönetim Giderleri Bütçesi Yatırım Bütçesi Nakit Bütçesi Proforma Gelir Tablosu Proforma Bilanço Yüzde 64.9 32. S. araştırmaya katılan işletmeler ağırlıklı olarak (%76) bütçe ile ilgili varsayımların yönetim tarafından bildirildiğini belirtmişlerdir. Hazırlanan Bütçeler Hazırlanan Bütçeler Satış Bütçesi Üretim Bütçesi Direkt Hammadde Bütçesi D. Bu durumda araştırmaya katılan işletmeler için hem yukarıdan aşağı hem de aşağıdan yukarı bütçeleme anlayışlarının bir arada kullanıldığı sonucu çıkarılabilir. Öte yandan daha öncede ifade edildiği gibi işletmeler bütçenin hazırlanması aşamasında ağırlıklı olarak departmanların bütçeye veri rakamları hazırladıklarını ifade etmişlerdir.9 Tablo 15.1 93.9 29.0 24. Bütçe El Kitabı Bütçe El Kitabı Evet Hayır Yüzde 6. Tablo 17.3 40. bütçe çalışmalarına yıl içinde ne zaman başlandığı. Hammadde Satın Alma Bütçesi Direkt şçilik Bütçesi Genel Üretim Giderleri Bütçesi Dönem Sonu Stok Bütçesi Satılan Malın Maliyeti Bütçesi Ar-Ge Giderleri Bütçesi Paz.

Günümüz koşullarında kimi zaman kısa dönemler itibariyle öngörü yapabilme daha mümkün ve kolay olabilmektedir. Tablo 20. Giderleri Bütçesi Genel Yönetim Giderleri Bütçesi Yatırım Bütçesi Nakit Bütçesi Proforma Gelir Tablosu Proforma Bilanço Toplam Tekrarlanma Sayısı Haftalık 12 19 6 9 4 5 2 5 4 5 5 3 33 2 1 115 Aylık 77 68 53 51 66 64 24 49 26 56 60 26 59 37 22 738 3 Aylık 20 27 19 21 16 23 13 22 10 17 20 13 21 16 14 272 6 Aylık 22 11 9 6 12 6 6 8 7 9 9 10 10 5 3 133 1 Yıllık 54 41 22 24 35 31 30 29 25 41 44 46 21 18 23 484 Tablo 18 incelendiğinde. Satış Bütçesinin Düzenlenme Şekli Satış Bütçesi Düzenleme Şekli Ürün Türüne Göre Satış Bölgesine Göre M arkaya Göre Yüzde 55. işletmeler ağırlıklı olarak satış ve üretim bütçelerini.Hammadde Satın Alma Bütçesi Direkt şçilik Bütçesi Genel Üretim Giderleri Bütçesi Dönem Sonu Stok Bütçesi Satılan Malın Maliyeti Bütçesi Ar-Ge Giderleri Bütçesi Paz. Bu durum da işletmelerin bütçe Elektron ik Hesap Tabloları 70. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.7.9 yürüttüğünü ifade etmiştir.2 Tablo 20 incelendiğinde.7 26. şletmelerin az sayıda kalem için bütçeleme çalışması yapmasına bakarak. Sat. Bütçe sistemi bir bütündür. sistem içinde yer alan her kalem ile ilgili çalışma yapıldığı takdirde bütçe sisteminden yüksek verim elde edilebilir.1 bütçe çalışmalarını elektronik hesap tabloları üzerinden Ayrı Bir Bütçe Paket Programı 3. araştırmaya katılan işletmeler bütçelerini ağırlıklı olarak aylık ve yıllık dönemler itibariyle detaylandırdıklarını belirtmişlerdir. işletmelerin yarıdan fazlası (%56) satış bütçelerini sahip oldukları ürün türüne göre düzenlediklerini belirtmişlerdir.9 uygulamalarında ayrı bir bütçe paket programını ya da mevcut muhasebe programlarının ilgili modüllerini tercih etmediklerini göstermektedir. teorik olarak bütçeleme uygulamalarının kalitesinin düşük olduğu söylenebilir. Dağ. ikincil olarak da gider ve nakit bütçelerini hazırladıklarını ifade etmişlerdir. Bütçe Çalışmalarının Yürütüldüğü Bilgisayar Programı Tablo 19 incelendiğinde işletmelerin çoğunluğu (%71) Bilgisayar Progra mı Yüzde Kullanılan Muhasebe Programı 25. 131 . Tablo 18. Hazırlanan Bütçelerin Hangi Dönemler tibariyle Detaylandırıldığı le lgili Frekans Dağılımı Satış Bütçesi Üretim Bütçesi Direkt Hammadde Bütçesi D.7 6. Tablo 19. 25 – 26 Ekim 2011 Tablo 17 incelendiğinde.

Gerçekleşen V eriler le Bütçe Verilerinin Karşılaştırılması E vet H ayır Tablo 22. Bütçe sisteminin bir bütün olması gereğiyle sistem içindeki her bir kalemle ilgili bütçe hazırlanacağı gibi her bir kalemle ilgili sapma analizi çalışması yapılması da daha uygundur. genel yönetim giderleri ve nakit akışı ile ilgili olarak sapma analizi yaptıklarını ifade etmişlerdir. Tablo 24. ağırlıklı olarak bu analiz sonuçlarını bir sonraki bütçe döneminde dikkate aldıklarını ifade etmişlerdir.3 53. bu karşılaştırmayı ağırlıklı olarak aylık bazda yaptıklarını ve en çok satış gelirleri. araştırmaya katılan işletmelerin yaklaşık %73’ü gerçekleşen veriler ile bütçe verilerini Y üzde karşılaştırdıklarını.4 gerçekleşen rakamların karşılaştırılarak bütçenin etkinliğinin belirlenmesidir.0 43.1 Tablo 25 incelendiğinde. Dağ. Bu raporlar aracılığıyla yönetici hem kendini hem de alt kademedeki yöneticileri değerlendirebilir.8 53.1 40.1 Tablo 22 ve Tablo 23 incelendiğinde.1 22. Bütçe çalışmalarının temel amaçlarından biri de bütçe rakamları ile 27.6 10. Gerçekleşen Veriler le Bütçe Verilerinin Karşılaştırılma Sıklığı Gerçekleşen Veriler le Bütçe Verilerinin Karşılaştırılma Sıklığı Yıllık 6 Aylık 3 Aylık Aylık Haftalık Tablo 23. Sat.6 Sapma Analizi Yapılan Kalemler Satış Gelirleri le lgili Sapmalar Üretim Miktarı le lgili Sapmalar Direkt Hammadde le lgili Sapmalar Direkt şçilik le lgili Sapmalar Genel Üretim Giderleri le lgili Sapmalar Ar-Ge Giderleri le lgili Sapmalar Paz. Eğer bu karşılaştırma yapılmıyorsa bütçe hazırlamanın da pek bir anlamı kalmamaktadır. Sapma Analizi Yapılan Kalemler Yüzde 14.0 4.8 46.5 61. Sapma Analizi Sonrası Belirlenen Farkların Bir Sonraki Bütçe Döneminde Dikkate Alınıp Alınmaması Sapmaların Sonraki Dönem Dikkate Alınıp Alınmaması Evet Hayır Yüzde 86.8 20. Performans Raporları Tablo 24 incelendiğinde.0 49. 132 .5 33. Yöneticilerin bu raporların iyi bir denetleme aracı olduğu konusunda bilgilendirilmesinde fayda vardır. Giderleri le lgili Sapmalar Genel Yönetim Giderleri le lgili Sapmalar Yatırım Harcamaları le lgili Sapmalar Nakit Akışı le lgili Sapmalar Yüzde 81. Performans Raporları Evet Hayır Yüzde 53.6 yapmadıklarını ifade etmişlerdir. sapma analizi yaptığını belirten işletmeler.9 13. üretim miktarı. Sapma analizinden istenen verimin sağlanması da ancak bu şekilde mümkündür.0 50.A.2 20. Özbek Püskül Tablo 21. %27’si ise böyle bir karşılaştırma 72.2 Tablo 25. Gerçekleşen Veriler le Bütçe Verilerinin Karşılaştırılması Tablo 21 incelendiğinde. S. bütçe verileri ile gerçekleşen verileri karşılaştırdığını belirten işletmeler. sapma analizi sonucunda performans raporu hazırladıklarını (%54) ve hazırlamadıklarını (%46) belirten işletmelerin oranları birbirine yakındır.

0 6. htiyaç Olduğu Düşünüldüğünde Yüzde 15. 27. Derecede Önemli 2. Derecede Önemli 6. araştırmaya katılan işletmeler.7. Bütçe Revizyonunun Gerçekleştirilme Koşulları Koşullar Ekonomik Kriz.9 60. Derecede Önemli 3. Bütçe Çalışmalarında şletme çi Konularda Yaşanan Problemlerle lgili Frekans Dağılımı 1. bilgi-kayıt sisteminin yetersizliği ve kalifiye bütçe uzmanı istihdamı konularında problem yaşadıklarını ifade etmişlerdir. Derecede Önemli 4. 28 ve 29 incelendiğinde. Ancak koşulları sürekli değişen sektörlerde bu durum normal karşılanabilir. Derecede Önemli 8. Bütçenin Revize Edilip Edilmemesi Revize Edilip Edilmeme Evet Hayır Yüzde 82. Bütçe Revizyonunu Yapan Bölüm Revize Edilip Edilmeme Yönetim Kurulu Genel Müdür Bütçeyi Hazırlayan Bölüm-Kişi Yüzde 26. Ekonomik istikrarsızlık nedeniyle satışların miktarsal tahmini ve hammadde alış fiyatının tahmini konularında 133 . Bütçenin çok sık revize edilmesi işletmede bütçe tahminleri konusunda bir problem olabileceğini gösterir. sektörel kriz gibi olağanüstü durumlar ile yüksek sapmaların oluştuğu durumlarda bütçelerini revize ettiklerini ve revize işleminin de işletmelerinde genellikle bütçeyi hazırlayan bölüm ya da kişi tarafından yapıldığını belirtmişlerdir. araştırmaya katılan işletmelerin yarıdan fazlası ağırlıklı olarak ekonomik.7 Tablo 29.3 17. Olağanüstü Durumlar Yönetimin Olağanüstü Karar Alması Yüksek Sapmaların Olması Yüzde 72. Ayrıca revize yapan işletmeler ağırlıklı olarak bu işlemi 6 ayda bir yaptıklarını ifade etmişlerdir. Derecede Önemli 9. Sektörel Kriz vb. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.7 Tablo 27. Derecede Önemli 7.0 35. Bütçenin Revize Edilme Sıklığı Revize Edilme Sıklığı Aylık 3 Aylık 6 Aylık Belirli Bir Zamanı Yok. Tablo 30.9 44. bütçe uygulamaları konusunda işletme içinde özellikle satışların miktarsal tahmini. Derecede Önemli 8 4 3 1 2 2 4 16 4 Bu Konuda Problem Yaşamıyoruz Kalifiye Bütçe Uzmanı stihdamı Bilgi Kayıt Sisteminin Yetersizliği Satışların Miktarsal Tahmini Hammadde Alış Fiyatının Tahmini Bütçe Hazırlık Süresinin Etkin Kullanılamaması Sapma Analizi Çalışmalarının Yapılmaması Sapma Analizi Sonuçlarından Yararlanılamaması Yönetim Kurulu Baskısı şletme çi letişimin Yetersizliği 32 28 59 31 12 14 12 14 21 10 23 24 29 12 13 16 6 12 9 12 11 15 19 18 10 10 9 5 6 8 13 10 10 7 6 13 2 5 6 9 14 2 11 7 8 6 6 5 6 9 11 4 3 6 7 4 3 3 7 7 12 8 6 2 8 1 1 5 7 9 6 6 27 25 13 12 19 23 20 26 22 Tablo 30 incelendiğinde. Derecede Önemli 5.5 Tablo 26.5 43.2 30.8 43.0 Tablo 28. hammadde alış fiyatının tahmini. 25 – 26 Ekim 2011 Tablo 26.

şletme bütçeleri önemli bir planlama ve kontrol aracıdır. söz konusu işletmelerde bütçe uygulamalarına gereken önemin verilmediği. işletme bütçelerinin türleri ve genel bütçenin hazırlanması konuları teorik olarak ele alınmış. Araştırmaya katılan işletmelerin bütçe çalışmalarını ağırlıklı olarak bir yıllık zaman dilimi için yaptıkları görülmüştür. Araştırmaya katılan işletmeler açısından sonuçlar genel olarak değerlendirildiğinde. Kalifiye bütçe uzmanı konusu ise. S. SONUÇ şletme bütçesi. 3. bütçe komitesi. Genel olarak söz konusu işletmeler kısmen de olsa yaptıkları bütçe uygulamalarının temel amaçları arasında finansal kaynakları uygun biçimde dağıtabilmeyi. Bu durum hem söz konusu işletmelerin uzun vadeli planlamaya gereken önemi vermemelerinden hem de piyasanın ekonomik koşullarından kaynaklanmaktadır. Özbek Püskül problem yaşanması kaçınılmazdır. Piyasa koşulları iyileştiğinde ve işletmeler uzun vadeli planlama hakkında bilinçlendirildiklerinde daha uzun zaman 134 . 4. işletmeler bütçe uygulamaları konusunda işletme dışında en çok problem yaşadıkları konuları ise içinde bulundukları sektörün ekonomik durumu ve ekonomik istikrarsızlık nedeniyle öngörü yapamama olarak belirtmişlerdir. Ancak uygulamada bir takım problemler olduğu açıktır.A. bu konuda yetişip çalışmak isteyen eleman sayısının artmasıyla çözüme ulaşabilir. ardından imalat sanayinde faaliyet gösteren KOB niteliğindeki işletmelerde mevcut bütçe uygulamalarının düzeyi hazırlanan bir anket formu ile araştırılmıştır. Bilgi-kayıt sisteminin yetersizliği ise genellikle işletmenin kendinden kaynaklanmaktadır. Konu ile ilgili bilgisayar programları verimli kullanıldığı ve düzenli bir belge kayıt sistemi sağlandığında bu problem de ortadan kalkacaktır. bütçe el kitabı gibi unsurlara sahip olmadıklarını. işletme yönetimlerinin bütçe çalışmalarının önemi ve iyi bir bütçe sisteminin nasıl olması gerektiği konularında bilgilendirilmeleri şarttır. Tablo 31. eksik ve gerekli özeni göstermeden yapıldığı sonucuna ulaşmak mümkündür. bütçe kontrol çalışmalarını ise kısmen ya da hiç yapmadıklarını belirtmişlerdir. Bütçe Çalışmalarında şletme Dışı Konularda Yaşanan Problemlerle lgili Frekans Dağılımı 1. bütçe. Günümüz piyasa koşullarında işletmelerin varlıklarını sürdürebilmeleri ve rekabet edebilmeleri için planlı hareket etmeleri. bütçeleme kavramları. başarılı bir bütçe sistemi için gerekli olan bütçe takvimi. Ekonomik istikrar sağlandığında bu problemler de ortadan kalkacaktır. bu bağlamda bütçe çalışmalarına önem vermeleri şarttır. Çalışmada. işletmenin geleceğe ait bir dönemde izleyeceği politikayı ve yapacağı işleri parasal ve sayısal terimlerle açıklayan bir rapor veya raporlar dizisidir. mevcut çalışmaların ise yetersiz. işletme bütçesi. Genel olarak ekonomik istikrar sağlandığında sektörlerin de ekonomik durumu düzelebilecektir. Derecede Derecede Derecede Derecede Önemli Önemli Önemli Önemli 78 28 25 7 27 23 25 42 73 59 36 42 20 26 10 13 Sektörün Ekonomik Durumu Enflasyon Ortamı Ekonomik stikrarsızlık Nedeniyle Öngörü Yapamama Yurtiçi ve Yurtdışı Ekonomik Durum Bu Konuda Problem Yaşamıyoruz 6 10 3 4 Tablo 31 incelendiğinde. Çünkü araştırmaya katılan işletmelerin çoğunluğu bütçe uygulamalarını kısmen yaptıklarını. işletmelerin bütçe uygulamalarına gereken önemi verip. faaliyetlerini planlamayı ve yönetime kararlarda yardımcı olmayı göstererek bir anlamda bütçe uygulamalarını bir planlama ve kontrol aracı olarak gördüklerini ifade etmiş olmaktadırlar. Bu bağlamda. 2. bütçe sisteminin gerektirdiği tüm kalemlerle ilgili olarak bütçe hazırlamadıklarını.

Turhan Kitabevi. William Rea (2003) Handbook of Budgeting. ANTHONY.Ü. V. ATAMAN. John Wiley & Sons Inc. KOB niteliğindeki işletmelerde mevcut bütçe uygulamalarının düzeyi. Maryanne M.. Ankara. HAFTACI. Tüm bu bulgular doğrultusunda. . stanbul. KOB Zirvesi. Don R. . leride yapılabilecek daha geniş çaplı bir araştırma ile sektör ya da ülke genellemesi yapılabilir. S. stanbul. Vasfi (2005) şletme Bütçeleri.Ü. önerilerde bulunulmuştur. Türk Dil Kurumu (2007) Büyük Türkçe Sözlük.. Sadi (1997) şletme Bütçeleri Orta Vadeli Planlama. HACIRÜSTEMOĞLU. stanbul. KAYNAKÇA AKDEN Z. Beta Basım A. bütçe uygulamalarında karşılaştıkları problemler ortaya çıkarılarak. Mustafa.Ü. .. A. John Wiley &Sons Inc. PEKER. stanbul. Kamil (2007) Maliyet ve Yönetim Muhasebesi. ABD.. stanbul.Ş. Çalışma ile. AYSAN. KOÇ YALKIN. Fatih (2001) “ şletmelerde Bütçeleme”. MOVEN.7. Gazi Kitabevi. işletmelerin bütçeye ve bütçe uygulamalarına daha fazla önem vermeleri. imalat sanayinde faaliyet gösteren. McGraw-Hill Companies. Ankara. stanbul. YILMAZ. 25 – 26 Ekim 2011 dilimleri için bütçe çalışmaları yapılabilecektir. Ekonomik istikrarsızlık aynı zamanda işletmelerin bütçeleme çalışmalarında en çok problem yaşadıkları konulardandır. (2006) Management Accounting. 72-83. ABD. SH M. Robert N. şletme Fakültesi Yayınları. şletme Fakültesi Yayınları. (2004) Accounting: Text & Cases. IŞIKLILAR. Yüksel (1989) Yönetim Aracı Olarak şletme Bütçeleri. MERCHANT. BÜYÜKM RZA . ABD. Alparslan (1988) Modern Yönetim Muhasebesi. Hakkı (1979) Sıfır Tabanlı Bütçeleme: lkeler ve Uygulama. Sosyal Bilimler Enstitüsü şletme Anabilim Dalı Muhasebe Bilim Dalı Doktora Tezi. Seden (2010) şletme Bütçe Sistemi ve Bütçe Uygulamalarına Yönelik Bir Araştırma. konunun önemi hakkında bilinçlendirilmeleri şarttır. stanbul’da. 135 . Mali Çözüm Dergisi. The Thomson Corporation. Jae K. ALBAYRAK. Kenneth A. Joel G. Beta Basım A. (2005) Budgeting Basics & Beyond. ÖZBEK PÜSKÜL. David F.Ş. Ümit. HANSEN. ABD. sayı 55. HAWKINS. LALL . S EGEL. Türkmen Kitabevi. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Rüstem (1999) Yöneticiler çin Muhasebe ve Finans Bilgileri. . Yeşim (2007) “Büyüme ve Kalkınma çin KOB Stratejileri".

S.A. Özbek Püskül 136 .

GRŞ Bankacılıkta sorunlu kredilerin önceden tahmini. 137 . KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Genel ekonomik etmenlere ek olarak işletme içi etmenler mali başarısızlığın en önemli belirleyicisi olarak görülmektedir (Gönenli. mali verilerinin objektif ve standart sonuçlar elde edilmesi için yeterli olmaması ve kredibilitenin kişi ile özdeşleşmesidir.31’nin mali tabloları düzenleme nedenleri yasal zorunluluk olarak tespit edilmiştir. Bireysel Bankacılık. Skorlama yöntemi ile çalışan bu değerleme modelleri işlemlere hız kazandırmakla birlikte bazı öngörülmeyen riskleri de beraberinde getirmektedir. sınırlı olan kaynakların en doğru müşteriye tahsisi dolayısıyla da karlılık ve kaynak verimliliği açılarından büyük önem arz etmektedir. bireysel ve işletme bankacılığı segmentlerinde nitel değişkenlerin yeterli olmaması veya gerçeği yansıtmaması nedeni ile nicel değişkenler daha ağırlıklı olarak kullanılmaktadır. Özellikle bireylerin ve küçük işletmelerin kredibilitesinin analizinde mali başarısızlığın yalnızca mali verilere bakılarak yapılması mümkün görünmemektedir. Anahtar Kelimeler : Skorlama. Ankete katılan işletmelerin %92. Sorunlu Kredilerin Önceden Tahmini I. Bankacılıkta ticari ve kurumsal segmentlerde yapılan kredibilite analizleri daha ziyade finansal tablolardan alınan nitel değişkenlere dayanmakta iken.7. şletme Bankacılığı. Ancak işlem hızının artması sorunlu kredilerdeki artışı da beraberinde getirmektedir. 1985). Özellikle 2001 ve 2008 krizleri sonrasında ülkemizde ve dünyada bankalar kredi değerliliğinin tespit edilmesinde isabetli karar almaya yardımcı olacak destek sistemlerinin kurulmasına yönelik çalışmalara daha fazla ilgi göstermektedirler. Yapılan bazı çalışmalar mali başarısızlığın tahmininde mali verilerin yeterli olmayacağını savunarak mali olmayan verilerin de yapılacak tahminde rol alması gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu çalışmada. 25 – 26 Ekim 2011 PERAKENDE KRED SKORLAMASINDA MUHTEMEL R SKLER VE TERS SEÇ M SORUNU Mehmet YAZICI stanbul Arel Üniversitesi ÖZET Özellikle bireysel bankacılık ve işletme bankacılığı(perakende bankacılık) segmentlerinde artan rekabet ve müşteri ihtiyaçları doğrultusunda kredi taleplerinin hızlı ve etkin şekilde değerlendirilmesi gerekmektedir. bankalardaki skorlama modellerine dayalı değerleme süreçlerinde karşılaşılması muhtemel risklere ilişkin bilgi verilmekte ve bu risklerin neden olabileceği ters seçim olasılığı ve çözüm önerileri üzerinde durulmaktadır. Ayrıca ülkemizdeki Küçük şletmeler vergiden kaçınmayı bir alternatif finansman yöntemi olarak kullanmakta olduklarından finansal veriler çoğunlukla gerçeği yansıtmamaktadır. Nevşehir ilinde yapılan bir anket çalışmasında işletmelerin mali tablo oluşturma amaçları incelenmiştir. Perakende Bankacılık. Bunun temel sebepleri.

sağlıklı segmentasyon. kredi kartları ve işletme kredilerinden oluşmaktadır (www. Türkiye’de 482 milyar TL seviyesindeki toplam kredilerin 285 milyar TL’lik kısmı bireysel krediler. Ancak ülkemizde özellikle fazla işlem adedine sahip kredi kartları ve mikro işletme kredilerinde kanuni takip oranlarının %10 seviyelerinde bulunduğu görülmektedir. Bireysel ve işletme kredilerinin değerlendirilmesinde analiz sürelerinin gittikçe kısalması. şletmelerin hiçbirinin mali tabloları finansal analiz ve planlama amacıyla kullanmamaları da düşündürücü bir sonuçtur (Ege. SKORLAMA KAVRAMI Kredi skorlaması. çoğunlukla bireysel kredibilitenin ve belli ölçüde küçük ölçekli işletmelerin kredibilitelerinin analiz edilmesinde kullanılmaktadır. Kredi verenler. Skorlama.gov.bddk. sistem ve süreç etkinliklerinin tam olarak sağlanamaması. 2006). Sadece işletmelerin %7. Hemen bütün bankaların hedef sektörü olan. ancak data.M. Kredi skoru. personel. Şekil 1 : Müşteri Segmenti ve Kullanılan Veri lişkisi 100 Nicel Veri Alanı Sayısal Veri % 50 0 Bireysel Küçük şletme Orta Büyüklükte şletme T icari şletme Kurumsal şletme Nitel Veri Alanı Segment 138 .tr). skorkart üzerinde yer alan datalara verilen ağırlıklı puanların toplanmasıyla elde edilen sonucun genellikle 0 ile 100 arasında bir rakamla ifadesidir. Yazıcı Buradan da işletmelerin sağlıklı bir mali tablo oluşturma sistemlerinin olmadığı ve sadece kanuni. doğru müşteri seçimi. şlem adedinin yüksek ve değerlendirme sürecinin hızlı olduğu bu segmentlerde skorlamaya bağlı analiz. vergisel nedenlerle mali tablolar oluşturdukları sonucuna varılabilir. kar marjı ve riskin dağıtılması açılarından önem arz eden Bireysel Bankacılık ve şletme Bankacılığı segmentlerinde kredi değerlemesi ağırlıkla skorlama yöntemi ile yapılmaktadır. riski düşük müşteriler ile potansiyel risk taşıyan müşterileri birbirinden sağlıklı biçimde ayırmak ve ileride oluşması muhtemel zarar ve kayıpları minimize etmek. yetersiz denetim ve izleme.69’u kredi verenler için mali tabloları oluşturmaktadırlar. Nitel değişkenler skorlama modellerinde derecelendirme modellerine oranla daha ağırlıklı olarak kullanılmaktadır. bankaların hatalı seçim yapma ihtimalini arttıran sebepler olarak öne çıkmaktadır. nicel verilerin bir kısmının belgelenememesi. doğru teminat ve doğru fiyatlama bileşimine katkıda bulunmalıdır. raporlama ve analiz yapabilmek için bu tür sistemleri kullanmaktadırlar. müşteri kredibilitesinin finansal olan ve olmayan verilerinden hareketle matematiksel ve istatistiksel yöntemler sonucunda elde edilen skora bağlı olarak ifade edilmesidir. Diğer segmentlere oranla oldukça yüksek olan kanuni takip rakamlarına izleme ve idari takip rakamları da eklendiğinde ağırlıkla skorlama sistemine bağlı olarak karar verilen bu alanda bankaların hatalı seçim yapma riskinin yüksek olduğu görülmektedir. bilgilerin otomatik değil manuel olarak karar destek sistemine taşınması gibi etkenler.

bankanın kredi değerleme sürecini negatif etkileyeceği düşüncesi ile bilgiyi bilerek paylaşmayabilmekte veya mevcut bilgiyi kendi lehine menfaat sağlayacak şekilde değiştirerek bankaya sunabilmektedir. gelir ve varlık bilgilerinin skorlanması sureti ile iyi müşterilerden ayrılarak kayıpların azaltılması yanında kullandırılacak kredi türünün. Skorlama sürecinde bankaların karşılaşması muhtemel riskler şunlardır: i. skorlama sürecinde ahlâkî risk (moral hazard) ve ters seçim (adverse selection) olarak kendini göstermektedir (Aras ve Müslümov. dürüst olmanın iktisadi maliyetinin belirlenmesine bir çerçeve oluşturmaktadır. Şirketlerin finansal durum ve 139 . KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Bu nedenle “Risk” ile “Süreç Etkinliği” arasında ters orantılı bir ilişki bulunmaktadır. artan müşteri ölçeği ile birlikte finansal tabloların işin içine girmesi ile birlikte uzun sürede kredibilitesi değerlendirilen firmanın finansal tablolarına bağlı finansal analiz verilerinin de yer aldığı derecelendirme (rating) modeli içerisinde daha ağırlıkla nicel değişkenler kullanılmakta olduğu görülmektedir. II. iş ve sektöre ilişkin bilgiler açısından bankadan daha fazla bilgiye sahip olması nedeni ile ortaya çıkmaktadır. olası sorunlu olma potansiyeli taşıyan müşterilerin özellikle ödeme davranışlarının. Kredi müşterisi. Şekil 2 : Risk . teminatının ve faiz oranının tespit edilmesinde etkin bir role sahiptir. vadesinin. mizan gibi finansal tablolar bulunmadığından ve yoğun rekabet nedeniyle hızlı değerlendirilen skorlama modeli içerisinde yukarıdaki şekilde görüldüğü üzere daha ağırlıkla nitel değişkenler kullanılmakta iken.Süreç Etkinliği Risk Süreç Etkinliği Süreç etkinliğinin artırılabilmesi risklerin doğru tespit edilerek gerekli tedbirlerin önceden alınmasına bağlıdır.7. ii. 1970). Veri Manipülasyonu Riski : Skorlama sürecinde önemli etkiye sahip risklerden biri de yetki sahibi banka personeli tarafından yaratılan veri manipülasyonu riskidir. Kredi işlemlerinde ise bu durum borçlunun. Kredi skorlaması.piyasalarda önemli sonuçlar ortaya çıkarmaktadır (Akerlof. Akerlof’un çalışması temelde kalite ve belirsizliği ilişkilendirmekte. gelir tablosu. 2004). Farklı kalitedeki malların varlığı ve farklı bilgi akışı – enformasyon. Asimetrik Bilgi Riski : Bir sözleşmede tarafların iş konuları ve kendileri ile ilgili sahip oldukları bilginin birbirinden farklı olması halinde ortaya çıkmakta olup. 25 – 26 Ekim 2011 Karar destek sistemleri birbirinden farklılık göstermekle birlikte bireysel segmentte onaylı bilanço. SKORLAMA SÜREC VE MUHTEMEL R SKLER Skorlama sürecindeki risklerin azaltılması alınan kararların ve skorlama sürecinin etkinliğini artırıcı yönde bir etki yaratacaktır. Ekonomik birimlerden birinin diğerlerine göre daha fazla bilgiye sahip olması nedeniyle oluşan durum ilk kez Akerlof’un Limon Piyasası (The Market for Lemons) isimli çalışmasında ele alınmıştır. miktarının.

Sahip olunan menkul kıymetlerin değeri.Sahip olunan gayrimenkullerin değeri. En çok görülen sebeplerden biri. . kredi skorunun yükseltilmesi amacı ile karar destek sistemi üzerine girilen bilgilerin gerçeğe aykırı olarak değiştirilmesidir.ş deneyimi. alınacak prim ve terfilerin bu hedefler ile ilişkili olması ilgili personelin risk algısı üzerinde olumsuz etki yaratmakta yapılan kredi değerlemesinin yanlı olmasına neden olmaktadır.Hakim ortağın siyasi kimliği. finansal bilgiler üzerinde oynamaları (Küçükkocağlu ve Küçüksözen. alfa nümerik karakterlerin yanlış girilmesi gibi nedenlerle ortaya çıkabilmektedir. Yazıcı faaliyet sonuçlarını gerçek durumdan farklı göstermek üzere. bilgi eksikliği bu nedenlerden farklı olarak farkında olmadan meydana gelmektedir. istihbaratın yapılmaması veya eksik yapılmasından kaynaklanabileceği gibi. . boşluk. . Aşırı Hedef Odaklılık : Kişisel ve şube hedeflerinin gerçekleştirilmesi için müşteri bilgisi dışında veriler üzerinde manipülasyon yapılmasıdır.M. Ancak aşağıda yer alan ve soru setleri içerisinde diğerleri ile kıyaslandığında belgelenmesinde güçlük çekilen veya subjektif olarak değerlendirilme riski taşıyan veriler skorlama modellerinin sonuçları üzerinde değişiklik yapılmasını kolaylaştırmaktadır. istihbarat sürecindeki eksiklik ve aksaklıklardır. Veri manipülasyonu banka personeli tarafından şu nedenlerle yapılabilmektedir. Uygulamada pek çok örnekte istihbarat problemi bulunmadığı ifade edilmekle birlikte daha sonra yapılan çalışmalarda müşteri adına olumsuz istihbarat kayıtlarına rastlandığı görülmüştür. . . 2008) olarak tanımlanmakla birlikte. Bu durum. diğer ilişkili sistemler üzerinden alınan verilerde hata oluşması.Profesyonel yöneticilerin varlığı ve deneyimleri. Bilgi Eksikliği : Diğer nedenler ilgili banka personeli tarafından bilinçli olarak ortaya konmakla birlikte. 2004).Kefillere ilişkin bilgiler. . . daha uygun faizle kredi kullandırılması amaçları ile manipülasyon yapılmasıdır.Sahip olunan makine/ekipmanın değeri. verilecek kredi miktarının artırılması. Kişisel Çıkar : Müşteri ile birlikte hareket ederek maddi bir kişisel çıkar sağlamak ve banka aleyhine olmak üzere müşteri verilerinin manipüle edilmesidir. sistem ve süreçlerin iyi bilinmemesi. bilgilerin gerçek finansal durumlarını ve faaliyet sonuçlarını yansıtmaması (Sezgin ve Özdamar. 140 .Ortakların/Hakim ortağın öğrenim durumu. .Son adreste oturma süresi.Planlanan yatırımlara ilişkin bilgiler. tire. büyük/küçük harf gibi farklı varyasyonlara açık olması gibi nedenlerle de oluşabilmektedir. . Karar destek sisteminde belgelenebilir ve denetlenebilir bilgilerin kullanılması manipülasyon riskini azaltmaktadır. Satış hedeflerinin agresif olması. Bu veriler : .Firmada işin sürekliliğini sağlayabilecek kişilerin varlığı. Müşteriye Yakınlık : Müşteriye yakınlık nedeniyle kredibilitesi zayıf veya olmayan müşteriye kredi verilmesi. . yapılan sorgulama esnasında sistemin nokta. Veri manipülasyonu. teminat türü veya marjının azaltılması. Veri girişlerinin nasıl yapılacağının bilinmemesi. bu çalışmada daha ziyade karar destek sistemine girilecek verilerin manipüle edilmesi olarak ele alınmış ve bu nedenle Veri Manipülasyonu olarak adlandırılmıştır. virgül.

7. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi, 25 – 26 Ekim 2011

- Risk grubu, - Meslek/Sektör bilgisidir. Bu ve benzeri örneklerin soru setlerinin büyüklüğüne göre arttırılması mümkün olmakla birlikte, özellikle kişisel kredibilitenin ölçülmesinde sahip olunan menkul ve gayrimenkullerin değerinin, sıkça adres değişikliği yapılmasının, mevcut ve potansiyel yatırımlara ilişkin bilgilerin, müşterinin hangi risk grubu ve mesleğe dahil olduğu bilgilerinin, verilen ağırlıkla da ilişkili olarak skorlama sonucu üzerinde etkisi bulunmaktadır. iii. Sistem ve Süreç Riski : Skorlama sistem ve süreçleri üzerinde oluşması muhtemel riskler, kaynakları birbirinden farklı olsa da skorlama ve alınan kararlar üzerinde olumsuz etki yaratmaktadır. Bu riskler : - Modelde kullanılan soru setlerinin, sorunlu kredi tanımlarının, otomatik ret kriterlerinin, davranışsal skorlama kriterlerinin, kısacası kullanılan tüm nicel ve nitel değişkenler ile bunlara ilişkin ağırlıkların yanlış olması, ş akışının yanlış tasarlanması, Onay yetkilileri ile kredi onay yetki limitlerindeki yanlışlıklar, Tasarlanan sistemin yönetimin risk iştahını, hedef, misyon ve vizyonunu yansıtmaması, Segmentasyonun doğru yapılmaması, Aşırı tutucu/gevşek modeller, Belgelenmesi güç, subjektif değerlemeye dayanan, net olmayan, anlaşılmayan soru setleri, Raporlama, izleme ve denetim eksiklikleri, Kullanıcı ve onaylayanın farklılaşmaması, Eğitim ve bilgi eksiklikleri, Uzun iş akış ve değerleme süreçleri, Uzun ve yorucu mesai saatleri ile zamansızlık problemi, Personel yetersizlikleri, Görev tanımlarının net olmaması, Bilginin otomatik alınmasından ziyade, manuel ve/veya düz yazı formatında giriş yapılması, Teknolojik ve altyapı yetersizlikleri, Sistem ve süreçlerin gereklilikten ziyade angarya olarak algılanması, Standardizasyonu bozan istisna uygulamaları ve yetkilerin varlığı, şeklinde özetlenebilmektedir.

iv. Ters Seçim Riski : Karar destek sistem ve süreçleri üzerinde diğer üç nedene bağlı olarak meydana gelmiş hatalar, son aşamada yanlış skorlama nedeni ile kredinin yanlış müşteriye, yanlış kredi türü, vade ve teminat yapısı ile kullandırılması yanında yanlış fiyatlama yapılması risklerini de beraberinde getirmektedir. Bazı bankalarda skorlama, karar alıcıların işlerini kolaylaştırmak üzere kullanılan bir destek sistemi iken, bazı bankalarda doğrudan onay yetki seviyesine göre şube, bölge ve genel müdürlükte kredi kararını, teminat ve faiz yapısını üreten bir sistem olarak kullanılmaktadır. lkinde ters seçimin yaratacağı etki nispeten sınırlı iken ikinci yöntemde seçimi doğrudan etkilemesi nedeni ile yanlış karar verme olasılığını arttırmaktadır. Son zamanlarda, Amerikan piyasalarında gözlemlenen tutsat (mortgage) problemleri, ters seçim probleminin en belirgin özelliklerini taşımaktadır. Önce, ödeme kapasitesi düşük kişilere konut kredisi verilmiş ve konut satın almak için başvuruda bulunanlardan sadece gelirlerini belirtmeleri istenmiş ancak bunu kanıtlamaları istenmemiştir (Erdoğan, 2008). Özellikle rekabetin yoğun olduğu dönemlerde bankaların nispeten daha riskli müşterilere yönelmeye başlaması, skorlama sistem ve sürecindeki aksaklıklar ile sistemik risk oluşumunu da tetikleyici bir etki yaratmaktadır.
141

M. Yazıcı

Ters seçim sorununun bankanın kaynak verimliliği üzerinde olumsuz etki yaratmasının yanında, Akerlof’un limon problemindeki kullanılmış otomobil piyasasında kötü otomobillerin iyileri piyasadan kovmasında olduğu gibi, kredi piyasalarında da riskli ve geri ödeme yeteneği az olan fon talep edenler ya da yatırımcılar, riski az olan ve geri ödeme yeteneği fazla olan yatırımcıları piyasadan kovma olasılığı bulunmaktadır (Kutlar ve Sarıkaya, 2002). Tablo 1 : Skorlama Süreç ve Riskleri

• •

Girdi (Müşteri) Kredi başvurusu, Başvuru dokümanlarının müşteri temsilcisine iletilmesi.

Asimetrik Bilgi Riski

Proses 1 (Şube Müşteri Temsilcisi) • Alınan Bilgilerin Yasal ve çsel düzenlemelere uygunluğu denetlenmesi, • Uygun olan müşterilerin bilgileri karar destek sistemine girilmesi. Veri Manipülasyonu Riski

Proses 2 (Karar Destek Sistemi) • Tasarlanmış olan algoritma ve süreç doğrultusunda müşterinin kredibilitesinin nümerik olarak tespit edilmesi. Sistem ve Süreç Riski

Çıktı (Karar Alıcı) Ters Seçim Riski • Elde edilen skora bağlı olarak kredi tür, limit, teminat ve fiyatlamanın otomatik veya manuel olarak tespit edilmesi.
142

7. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi, 25 – 26 Ekim 2011

III.

ÇÖZÜM ÖNER LER VE SONUÇ

Finans krizini tetikleyen temel gelişmelerden biri de kredibilitesi düşük müşterilerin kredilendirilmesi ve yanlış rate edilen finansal enstrüman, şirket ve devlet tahvillerinin milyonlarca yatırımcıyı zarara sürüklemesi olarak görünmektedir. 2001 krizinin yaralarını henüz sarmış olan bankacılık sektörümüz 2008 yılının ikinci yarısından bu yana yaşanan gelişmelerden ders alarak geleceği daha sağlam temeller üzerine inşa etmelidir. Bu nedenle yasal düzenlemeler yanında uygulamaların sektörde iyileştirilmesi ve standardizasyonuna ilişkin düzenlemeler de yapılmalıdır. Daha ziyade ticari ve kurumsal segmentlerde kullanılan derecelendirme (rating) yöntemi düzenleme ve denetim otoritelerince daha dikkatli ele alınmakla birlikte, perakende bankacılık segmentinde karar destek sistemi olarak kullanılan skorlamaya ilişkin standartlar net olarak tanımlanmamaktadır. Bu alandaki standartların iyi tanımlanmamış olması, rekabete sonradan katılan bankalar ile rekabet gücü zayıf bankaların kredibilitesi daha düşük müşterilere veya aynı müşteriye daha düşük teminatla veya daha düşük risk fiyatlaması ile kredi vermesine ve/veya görece olarak diğer bankalara oranla muhafazakâr davranmamalarına neden olabilmektedir. Bankalar ve kredi sürecinde yer alan yetkililerin, yoğun rekabet ortamında aşırı bireyselleşerek, odak noktalarını banka ve genel ekonominin istikrarını bozacak ve sistemik risk yaratacak şekilde değiştirebildiklerine tanık olmaktayız. Bu noktada, özellikle skorlama sistem ve süreçlerinde gelecekte yaşanması muhtemel risklerin özellikle ters seçim üzerinde etkisi bulunmakta olup, bu etkinin ortadan kaldırılabilmesi veya hafifletilebilmesi için şu tedbirlerin alınmasının yerinde olacağı düşünülmektedir; Bankaların müşterileri ile ilgili istihbarat ve davranış bilgilerini paylaşabilecekleri Kredi Kayıt Bürosu uygulamasının daha da geliştirilmesi ve yaygınlaştırılmalıdır. Bankalar hedefleri, misyon ve vizyonları doğrultusunda uygun segmentlere odaklanmalı, genel ve efektif olmayan bilgiden ziyade özel ve efektif bilgi ile en az sektör temsilcileri kadar bilgi birikimine sahip olmalıdır. Skorlama sisteminin işleyişi ve elde edilen sonuçlar banka genel politikası uyumlu olmalı ancak, aşırı tutucu veya aşırı gevşek uygulamalardan kaçınılmalıdır. Segment ayrımları doğru yapılmalı karar destek sistemi olarak kullanılacak yöntem ve sonuçları arasında uyum bulunmalıdır. Kredi onay yetki limit ve makamları hedef, model ve akışa uygun şekilde belirlenmelidir. Hem müşterilerin hem de banka personelinin veriler üzerindeki etkinliğini azaltacak caydırıcı yasal tedbirlerin alınması gerekmektedir. Veri manipülasyonunu önlemek üzere sistemsel raporlama, izleme ve denetim altyapısı etkinleştirilmelidir. Satış hedefleri yanında, manipülasyon ve sorunlu kredi kriterleri de negatif performans göstergesi olarak etkin şekilde kullanılmalıdır.

143

M. Yazıcı

Ortadan kaldırılmasının mümkün olmadığı hallerde riski minimum seviyede tutmak tercih edilmelidir (Şimşek ve Karakaş, 2006). Bu nedenle alınan teminat ve marjlarına (LTV1 oranlarına) azami dikkat gösterilmelidir. Müşteri ile ilişkilerde kanun, politika ve yönetmelikler yanında bankacılık etik değerleri ve bankacılık kültürüne de uygun davranılması sağlanmalıdır. Personel eğitimine özen gösterilmelidir. Subjektif değerlemeye dayalı, manuel giriş gerektiren sistemlerden kaçınılmalı, gerekli verilerin paralel sistemlerden otomatik olarak alınmasına yönelik altyapı hazırlanmalıdır. Skorlama modelinde yer alan sorular anlaşılır, net ve iyi-kötü kredi ayrımını destekler nitelikte, istatistiksel açıdan da anlamlı olmalıdır. Skorlama modelinde yer alan sorulara verilecek yanıtlar belge ile desteklenebilir ve denetlenebilir olmalıdır. Süreç akışı hızlı ve etkin karar almayı kolaylaştıracak şekilde tasarlanmalı, gereksiz zaman kaybı önlenmelidir. Sistem üzerine veri girişi yapan ve onaylayan makamlar kesinlikle farklılaştırılmalıdır. Mesai saatleri ve çalışma ortamı karar destek sisteminden elde edilecek faydanın maksimize edilmesi için en uygun şekilde düzenlenmelidir. Yeterli sayıda eğitimli personel istihdam edilmelidir. Kullanıcı personelin görev tanımları net olmalı, yetki ve sorumluluklar açık şekilde ifade edilmelidir. Skorlama sistemi bankanın diğer sistem ve teknolojik altyapısı ile uyumlu ve entegre olmalıdır. Süreç ve kararların standardizasyonunu bozacak istisna uygulamalarından kaçınılmalıdır.

Skorlamadan elde edilen sonuçların sağlıklı olmasını sağlamak üzere gerekli olan izleme, denetim ve sistem testleri zamanında yapılmalıdır. Yeniden düzenleme yapılmasını gerektiren hallerde vakit kaybedilmemelidir. Skorlama sonucu doğrudan kredi tür, limit, teminat ve fiyatlama tespitinde kullanılıyorsa değişkenler arası algoritmanın doğru kurulmasına dikkat edilmelidir. stihbarat ve varlık değerleme süreçlerinin subjektiviteyi ortadan kaldıracak şekilde skorlama sistemi ile entegre olmasına dikkat edilmelidir. KAYNAKLAR Akerlof, George A., (1970), The Market for Lemons: Quality, Uncertainty and the Market Mechanism, The Quarter journal of Economics, Vol.84, No:3, pp.488-500. Aras, Güler ve A. Müslümov, (2004), Kredi Piyasalarında Asimetrik Bilgi ve Bankacılık Sistemi Üzerindeki Etkileri, şletme ktisat Finans Dergisi, Yıl 19, Sayı 222 Carlton, D. W. ve Perloff J. M., (1994), Modern Industrial Organization, Second Edition, Harper Collins College Publishers.

1

LTV : Kredi-Teminat Oranı anlamına gelen Loan To Value ifadesinin kısaltmasıdır.
144

7. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi, 25 – 26 Ekim 2011

Erdoğan M., (2008), Bankacılık Sektöründe Asimetrik Bilgi: Sorunlar ve Çözüm Önerileri, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 20. GÖNENL Atilla, (1985), şletmelerde Finansal Yönetim, .Ü. şletme Fak. . .E. Yayınları, s.596 LHAN Ege, (2006), Kredi Derecelendirme Sistemleri ve KOB ’ler, T.C. Üniversitesi 3.KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi Bildirisi, 17-18 Kasım 2006, s.145 stanbul Kültür

KÜÇÜKSÖZEN, C., ve KÜÇÜKKOCAOĞLU, G., (2004), Finansal Bilgi Manipülasyon: MKB Şirketleri Üzerine Amprik Bir Çalışma, MÖDAV, 1. Uluslararası Muhasebe Konferansı, 3-5 Kasım, stanbul. Şimşek S., Karakaş A., (2006), Asimetrik Bilgi - ktidar ve Kurumsal Düzenleme Üzerine, TÜH S ş Hukuku ve ktisat Dergisi, Cilt: 20 Sayı :4-5, s.26. http://www.econ.utah.edu/~ehrbar/erc2002/pdf/P173.pdf, 10.01.2011 http://ebulten.bddk.org.tr/AylikBulten/Basit.aspx, 02.01.2011 www.tuik.gov.tr/ias/ias08/bildiriler/VII_%20OTURUM/fundaSezgin.doc, 03.01.2011

145

M. Yazıcı

146

7. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi, 25 – 26 Ekim 2011

YEN TÜRK T CARET KANUNU’NA GÖRE KOB ’LER N YEN DEN YAPILANDIRILMASI

Seniha DAL T.C. Marmara Üniversitesi

ÖZET 1957 tarihinden beri yürürlükte olan 6762 sayılı TTK, yaklaşık elli yıldır önemli bir değişikliğe uğramadan ticari hayatımızda uygulama alanına sahiptir. Ancak anılan TTK, değişen ve gelişen dünya ticaretinin, uluslar arası piyasaların kurum ve kuralları karşısında ve Avrupa Birliği mevzuatına uyum konusunda yetersiz kalmaktadır. 1 Temmuz 2012 tarihinden itibaren yürürlüğe girecek olan 6102 sayılı yeni TTK ile ticari hayatın kuralları yeniden yapılandırılmaktadır. 1535 maddeden oluşan yeni TTK, şirket uygulamalarında birçok değişiklikleri ve yenilikleri beraberinde getirmektedir. Yeni TTK, KOB ’ler için mevcut TTK’dan farklı olarak yeni bir hukuki yapı öngörmemekle birlikte KOB ’lerin yeniden yapılandırılmasına ilişkin önemli değişiklikler içermektedir. Bu çalışmada, yeni TTK’daki birleşme, bölünme ve tür değiştirme yoluyla şirketlerin yeniden yapılandırılmasına ilişkin düzenlemeler ele alınacaktır. Anahtar Kelimeler: Yeni TTK, KOB , Birleşme, Bölünme, Tür değiştirme, Yeniden yapılandırma. GRŞ şletmeler, idari ve mali yapılarına göre ticari hayatta rekabet güçlerini artırmak için sürekli olarak büyüme ve gelişme eğilimindedirler. Gerçekleştirdikleri büyüme ve gelişme potansiyellerine paralel olarak da mevcut hukuki yapılarında değişikliğe giderler. Bir diğer ifade ile işletmelerini yeniden yapılandırırlar. “Yeniden yapılandırma (reconstruction)” terimi ile kastedilen ortaklık yapısının değiştirilmesi, mevcut varlıkların tamamen ya da kısmen elden çıkarılması, ortaklık türünün değiştirilmesi, birden fazla faaliyet konularının ayrıştırılması gibi işletmelerin idari ve sermaye yapılarında çeşitli amaçlarla gerçekleştirilen değişikliklerdir1. Kısaca, işletmelerin faaliyet alanlarında ve hukuki yapılanmalarında gerçekleştirilen değişiklikler yeniden yapılandırma olarak ifade edilmektedir. TTK, yeniden yapılandırma işlemlerini, birleşme, bölünme ve tür değiştirme olarak sınıflandırmıştır. Ülkemizdeki KOB ’lerin “ticari işletme”, “şahıs şirketleri (kolektif, komandit)” ve “sermaye şirketleri (anonim, limited, sermayesi paylara bölünmüş komandit ortaklık)” şeklinde hukuki olarak yapılandığı gözlemlenmektedir. 6102 sayılı yeni TTK, KOB ’ler için anılanların dışında yeni bir hukuki yapı öngörmemekle birlikte mevcut yapıda birleşme, bölünme ve tür değiştirmeye ilişkin düzenlemelerde önemli değişiklikler içermektedir. Yeni TTK, şirketlerde yapılacak yapısal değişiklikleri 134 ilâ 194 üncü maddeleri arasında düzenlemiştir2. Anı an bu hükümler, Avrupa Birliği’nde yürürlükte olan birleşmeleri düzenleyen 3. Yönerge ile bölünmelere ilişkin 6.yönerge hükümlerinden yararlanılarak hazırlanan sviçre’nin
1 2

I.

Ali Paslı, Anonim Ortaklığın Devralınması, Vedat Kitapçılık, stanbul 2009, s. 156. TTK dışında birleşme, bölünme ve tür değiştirmeye ilişkin diğer kanunların yeni TTK’nın 135 ilâ 194 üncü maddelerine aykırı olmayan hükümleri saklıdır.

147

S. Dal

31.10.2003 tarihli, “Birleşme, Bölünme, Tür Değiştirme ve Malvarlığı Devrine lişkin Federal Kanun” esas alınarak hazırlanmıştır. Ancak her iki düzenleme arasında farklılıklarda bulunmaktadır. Her şeyden önce birleşme, bölünme ve tür değiştirmeye ilişkin hükümler bağımsız bir kanun ile değil genel kanun olan TTK ile düzenlenmiştir. Bu nedenle de vakıflar, dernekler ve tek kişi işletmeleri kanun kapsamında değildir. Anılan hükümlerin uygulama alanı ticaret şirketleridir3. Ayrıca, malvarlığının devrine ilişkin düzenlemeye yer verilmediği gibi uluslar arası birleşme ve bölünmelere de yer verilmemiştir4. Çalışmamız kapsamında yeni TTK’nın getirdiği en büyük yenilik, mevcut TTK’da düzenlenmiş olan “birleşme” ve “tür değiştirme” kurumlarının yanında çeşitli kanunlarda düzenlemesi bulunan ancak yürürlükteki TTK’da düzenlenmeyen “bölünme” kurumuna yer verilmesidir. Böylece anılan yeniden yapılandırma işlemlerinin tamamı yeni TTK’da ayrıntılı olarak düzenlenmiş bulunmaktadır. Bu çalışmada söz konusu bu düzenlemeler genel hatlarıyla ele alınacaktır. II. 6102 SAYILI TTK’YA GÖRE KOB KAVRAMI 6102 sayılı yeni TTK, doğrudan KOB ’lere özgü bir kanun olmamakla birlikte ticari hayatı düzenleyen temel kanun olması ve Türkiye’deki işletmelerin yaklaşık yüzde doksan dokuzunun KOB niteliğinde olması sebebiyle KOB ’ler tümüyle TTK’nın uygulama alanındadır5. Genel olarak küçük ve orta ölçekli işletmeleri ifade eden KOB kavramına ilk kez yeni TTK’da yer verilmiştir. Ancak sözkonusu TTK, doğrudan KOB kavramını tanımlamamıştır. Yeni TTK, mevcut TTK’dan farklı olarak, ticari işletmeleri ve sermaye şirketlerini sınıflandıran ölçekler sistemi getirmiştir. Anılan Kanunun 135/2 inci maddesi uyarınca, KOB ’lerin belirlenmesine ilişkin iki hüküm düzenlenmiştir. Bunlardan birincisi, m. 1522’de şahıs şirketleri için KOB ölçütleri, ikincisi ise, m. 1523’te sermaye şirketleri için KOB ölçütleridir. Buna göre, m. 1522’de yer alan işletmelere ilişkin ölçekler doğrudan KOB ’leri çağrıştırmakla birlikte m. 1523’teki sermaye şirketlerine ilişkin ölçekler, küçük, orta, ve büyük ölçekli şirketler ayırımını ortaya çıkarmaktadır. Bir başka deyişle yeni TTK, mevcut TTK’dan farklı olarak, işletmeleri ve sermaye şirketlerini sınıflandıran bir ölçekler sistemini kabul etmiştir. Yukarıda da ifade ettiğimiz gibi 6102 sayılı TTK m. 1522’de ticari işletmelere ilişkin ölçekler düzenlenmiştir. Anılan hüküm doğrudan KOB ’lere yöneliktir6. M. 1523’de ise sermaye şirketlerine ilişkin ölçeklere yer verilmiştir. Her ne kadar maddenin kenar başlığında “sermaye şirketleri’ ifadesi kullanılmış ise de m. 1523/1’e göre, m. 1522’ye dayanarak çıkarılacak yönetmelikte belirlenen ölçütler sermaye şirketleri için de geçerli olacaktır. Belirlenen ölçütleri aşan sermaye şirketleri ise “büyük sermaye şirketi” sayılacaktır. M. 1523/2’de küçük ya da orta ölçekli olsa da şirketin “büyük sermaye şirketi” olarak kabul edileceği durum ifade edilmiştir7.

6102 sayılı TTK m. 124 uyarınca ticaret şirketleri; kolektif, komandit, anonim, limited ve kooperatiftir. Kolektif ile komandit şirket şahıs şirketi, anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit ise sermaye şirketi olarak kabul edilir. Kooperatifler ise ticaret şirketi olarak kabul edilmesine rağmen şahıs ya da sermaye şirketi kriterlerine uygun olmadığından bu ayırımın dışında tutulmuştur. 4 Detaylı bilgi için bkz. TTK Tasarısı madde gerekçeleri (Hükümetin 2005 tasarısındaki madde gerekçeleri), s. 41. 5 Korkut Özkorkut, “1522. Madde Açısından Türk ticaret Kanunu Tasarısının Küçük ve Orta Ölçekli şletmelere Bakışının Değerlendirilmesi, BAT DER, C. 25, S. 3, s. 146. 6 Söz konusu hüküm uyarınca, “Küçük ve Orta ölçekli ticari işletmeleri tanımlayan ölçütler, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ve Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunun görüşleri alınarak, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından yönetmelikle düzenlenir. Yönetmelik, Resmi Gazetede yayımlanır. Bu ölçütler, bu Kanunun ticari defterler ile finansal tablolara ve raporlamaya ilişkin olanlar başta olmak üzere, ilgili tüm hükümlerine uygulanır.” Bahsi geçen yönetmelik, çalışmanın yazıldığı sırada yayınlanmamıştır. Fakat şunu söyleyebiliriz ki, hükümde bahsedilen yönetmelik KOB ’lere ilişkin mevcut yönetmeliğin yerini alacaktır. 7 M.1523/2-a “ Borçlanma araçları veya özkaynağa dayalı finansal araçları kamuya açık bir piyasada (yerel ve bölgesel piyasalar da dahil olmak üzere, yerli veya yabancı bir sermaye piyasasında veya tezgah üstü piyasada) işlem gören veya bu tür piyasada işlem görmek üzere söz konusu araçları ihraç edilme aşamasında bulunan sermaye şirketleri. b- Esas faaliyet konularından biri, varlıkları güvenilir kişi sıfatıyla geniş bir kitle adına muhafaza etmek olan bankalar, yatırım bankaları, sigorta şirketleri, emeklilik şirketleri ve benzerleri.”

3

148

7. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi, 25 – 26 Ekim 2011

Her iki hüküm birlikte değerlendirildiğinde diyebiliriz ki, yeni TTK, KOB kavramını belirler iken küçük, orta ve büyük ölçekli şirketler ayırımını yapmıştır. Anılan Kanunun bazı hükümleri doğrudan bu ölçeklere göre düzenlenmiştir8. III- YEN DEN YAPILANDIRMA ŞLEMLER A. B RLEŞME 6102 sayılı TTK’da birleşme hükümleri mevcut Kanundan farklı olarak çok ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiştir. Mevcut TTK’da sadece altı maddeden oluşan birleşme hükümleri yeni TTK’da toplam yirmi üç maddedir. Birleşme hükümlerinin bu kadar detaylı düzenlenmesindeki amaç; birleşmeye ortak kurallar getirilerek güvenli ve şeffaf bir birleşmeninin gerçekleşmesi ile birlikte birleşme halinde pay sahiplerinin, alacaklıların ve diğer menfaat sahiplerinin haklarının korunmasını sağlamaktır9. Birleşme Kavramı ve Türleri Şirketler hukukuna özgü teknik bir terim olan “birleşme kavramı, devralma ve yeni kuruluş nev’indeki birleşmeleri kapsayan üst bir kavramdır. Dar ve teknik bir tanıma göre birleşme, çeşitli sermaye ortaklıklarının tasfiye edilmeksizin bir ortaklık haline gelmesi ve birleşen ortaklık veya ortaklıkların pay sahiplerine, bu ortaklığın paylarının verilmesidir10.” Şirket birleşmeleri, mevcut TTK’da olduğu gibi yeni TTK’da da iki şekilde gerçekleşir. Bunlardan birincisi, “devralma şeklinde birleşme”dir. Bu tür birleşmede bir şirket diğer şirketi devralır ve devralınan şirketin tüzel kişiliği sona erer. kinci tür birleşme de ise iki ya da daha fazla ticaret şirketi yeni bir şirket çatısı altında birleşerek kendi tüzel kişiliklerini sona erdirirler. Bu tür şirket birleşmeleri de “yeni kuruluş şeklinde birleşme” olarak adlandırılmaktadır. Görüldüğü üzere TTK hükümlerine göre birleşmenin gerçekleşebilmesi için en az iki tane ticaret şirketinin mevcudiyeti ve bu şirketlerden en az birinin tüzel kişiliği birleşme neticesinde sona ermiş olmalıdır. Geçerli Birleşmeler Yeni TTK’da birleşme türleri değişmemiştir. Ancak mevcut TTK’da düzenlenen ve şirket birleşmelerine hakim olan yalnızca “aynı tür şirketler birleşebilir” kuralı kaldırılmıştır. Yeni TTK’ya göre türler arası birleşme mümkündür. Yani, bir halka açık anonim ortaklık ile bir limited şirket birleşebileceği gibi, bir anonim ortaklık ile bir ticari işletme de birleşebilecektir. Bu düzenlemenin altında yatan anlayış; şirket pay sahiplerinin işletmelerini diledikleri şekilde yapılandırabilmeleridir11. Kanun hangi şirketin hangi şirket ile birleşebileceğini m. 137’de açıkça düzenlemiştir. Anılan hüküm geçerli birleşme hallerini sermaye şirketleri, şahıs şirketleri ve kooperatifler olmak üzere üç sınıf halinde düzenlemiştir. Buna göre, - Sermaye şirketleri; sermaye şirketileriyle, kooperatiflerle ve devralan şirket olmaları şartıyla, kolektif ve komandit şirketlerle birleşebilirler, - Şahıs şirketleri; devrolunan şirket olmaları şartıyla sermaye şirketleriyle, devrolunan şirket olmaları şartıyla kooperatiflerle birleşebilirler, - Kooperatifler, kooperatiflerle, sermaye şirketleriyle ve devralan şirket olmaları şartıyla şahıs şirketleriyle birleşebilirler. 2. 1.

Örneğin, finansal raporlama ve denetleme standartları, finansal tabloların ilanı, denetçilerin seçimi, şirketlerin yeniden yapılandırılmasında bölünme ve birleşmenin denetlenmesi. 9 Korkut Özkorkut, “Türk Ticaret Kanunu Tasarısı’nın Sermaye Şirketlerine Getireceği Yenilik ve Değişiklikler-I”, Yaklaşım Dergisi, Şubat 2009, S.194, s. 239 vd. 10 Hamdi Yasaman, Anonim Ortaklıkların Birleşmesi, BAT DER, Olgaç Matbaası, Ankara 1987, s. 5. 11 Esasen serbest piyasa ekonomisinde faaliyet gösteren işletmelerin kendi çıkarlarına ve işletmenin büyüklüğüne ve gelişmesine paralel olarak en uygun şekilde yapılanması gerekir ki, bu da farklı hukuki yapıdaki işletmelerin bölünme ve birleşmesini gerektirmektedir. Detaylı bilgi için bkz. Ayşe Odman, “Ticaret Ortaklıklarının Bölünerek Ve/Veya Birleşerek Yeniden Yapılandırılması”, 40. Yılında Türk ticaret Kanunu, stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayın No: 714, stanbul 1997, s. 48.

8

149

138’de düzenlenmiştir. anılan şartların varlığı. işlem denetçisinin. 3. Kolaylaştırılmış birleşme işlemleri daha çok grup içi birleşmelerde mümkündür. Ayrıca sermaye şirketlerine.1. Ancak her sermaye şirketi değil yalnızca birleşme sonucu alacaklıların haklarının zarara uğraması söz konusu olmayan sermaye şirketleri yararlanabileceklerdir. Birinci fıkrada. ikincisi ise.3. birleşme işlemlerinde kolaylıklar sağlayan kolaylaştırılmış birleşme imkanı getirilmiştir. Erdoğan Moroğlu. Bası. Ankara 2006. Ikinci fıkra da ise devralan sermaye şirketi. Yukarıda anılan her iki fıkra için m. birleşme raporunu Anılan hüküm Moroğlu tarafından eleştirilmiştir. Kısaca yeni TTK’ya göre. 138/1’e göre. tasfiye halindeki şirketin malvarlığının yani tasfiye paylarının dağıtılmaya başlanılmamış olması. 3. 3. Türkiye Barolar Birliği Yayını. 139’un gerekçesi. tasarruf edilebilen özvarlığa sahip bulunan bir şirket ile birleşebilir. tasfiye halindeki bir şirket devralan şirket olarak da birleşebilmelidir. 156’da ayrı ayrı kolaylıklar düzenlenmiştir. devrolunan sermaye şirketinin oy hakkı veren bütün paylarına sahip olmalıdır ya da birleşen sermaye şirketlerinin oy hakkı veren paylarının yüzde yüzü bir şirkete. 12 150 .S. Bunlardan birincisi. Bu halde de şirket. devrolunan sermaye şirketinin oy hakkı veren bütün paylarına ya da bir şirket veya bir gerçek kişi ya da kanun yahut sözleşme dolayısıyla bağlı bulunan kişi grupları. Burada amaç şirketin değil işletmenin kurtarılmasıdır. s. bu nitelikte bir şirketin birleşebilmesi için iki şart gereklidir. tasfiye halindeki bir şirket ile sermayesinin belirli bir oranını kaybetmiş ve borca batık durumda olan şirketlerinde birleşmeye katılması yasal olarak mümkün hale gelmiştir. bu durumu doğrulayan raporunun. devralan şirketin merkezinin bulunduğu yerin ticaret sicili müdürlüğüne sunulması ile ispat olunur. kolaylaştırılmış birleşmeyi gerçekleştirecek sermaye şirketleri. birleşmeye katılan sermaye şirketlerinin oy hakkı veren tüm paylarına. Şöyle ki. Sermayenin Kaybı veya Borca Batıklık Halinde Birleşmeye Katılma Yeni TTK m. “devralma suretiyle birleşme” yolunu kullanarak birleşebilmelidir. adi şirket gibi kişi gruplarına ait olmalıdır. Birleşmeye Katılabilecek Şirketler ve Sermaye Şirketlerinin Kolaylaştırılmış Şekilde Birleşmesi Mevcut TTK’da karşılığı bulunmamaktadır. bir gerçek kişiye veya miras şirketi. Yazara göre. 89. Böylece. tasfiye halinde bulunan bir şirket dahi bir başka şirket ile birleşebilecektir. azınlıkta kalan pay sahiplerinin korunması sağlanmış ise bu halde de kolaylaştırılmış birleşme mümkündür. Sermaye Şirketlerinin Kolaylaştırılmış Şekilde Birleşmesi Yeni TTK m. Şöyle ki.2. Tasfiye Halindeki Bir Şirketin Birleşmeye Katılması Yeni TTK m. Bkz. Anılan hüküm uyarınca.139’da düzenlenen hüküm ile sermayesini belli bir oranda yitirmiş ya da borca batık olan bir şirketin birleşmeye katılması mümkün kılınmıştır. Fakat m. Türk Ticaret Kanunu tasarısı ile Yürürlük ve Uygulama Kanunu Tasarısı Taslağı. devralan sermaye şirketi. Kolaylaştırılmış birleşme hükümlerinden sadece sermaye şirketleri yararlanabilecektir. sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının yarısı bilanço zararları ile yitirilmişse ya da borca batık durumda bulunan bir şirket. Bu hükümlerin kıyas yolu ile şahıs şirketlerine uygulanması mümkün değildir. Özetle. devrolunan sermaye şirketinin tüm paylarına değil de oy hakkı veren payların en az yüzde doksanına sahipse. Dal 3. Bu fıkraya göre kolaylaştırılmış birleşmenin gerçekleşebilmesi için devralan sermaye şirketi. Söz konusu hükme göre. şirket malvarlığı pay sahipleri arasında dağıtılmaya başlanmadıkça alınacak bir genel kurul kararı tasfiyeden dönülebilir ve şirketin devamı sağlanabilir. sahiplerse bu şirketler kolaylaştırılmış düzene göre birleşebileceklerdir. 4. 548’inci maddeye aykırılık oluşturmaktadır. kaybolan sermayeyi veya gerekiyorsa borca batıklık durumunu karşılayabilecek tutarda serbestçe. tasfiye halindeki şirketin devrolunan (katılan) şirket olmasıdır12. Çünkü bu düzenleme yeni TTK m. tasfiye halindeki şirket devralan şirket olmadığı sürece birleşebilecektir. 13 6102 sayılı TTK m. Kanun bu düzenlemesi ile iyileştirici birleşmeye olumlu yanıt vermiştir13. 155’de iki fıkra olarak düzenlenmiştir. lk kez yeni TTK ile düzenlenmiştir. Şartları sağlayan şirketin birleşebilmesi için ayrıca işlem denetçisinin raporuna ihtiyaç vardır.

TTK m. işlem denetçisinin birleşme sözleşmesi ve raporunun denetlemeden alınırsa. 2. BAT DER. “Yeni Türk ticaret Kanunu Çerçevesinde Ticaret Ortaklıklarının Birleşme. genel kurulun devredilemez nitelikteki yetkilerindendir ve birleşmeye katılan şirketlerin genel kurullarının onayına tabidir. birleşme hakkında bir rapor hazırlamalıdırlar. 145’de düzenlenen birleşme sözleşmesi birleşme işleminin temelidir.2. Anılan hüküm uyarınca. işlem denetçisince yapılacak denetimin amacı. birleşme sözleşmesinin denetlenmesini ve inceleme hakkını sağlamakla yükümlü olmayacakları gibi birleşme kararını genel kurulun onayına da sunmayabilirler. 4. 16 Yeni TTK m.7. getirilen kolaylıklardan birisi de m. 400’e göre. birleşmeye katılan şirketlerin ortaklarına somut olaydaki birleşmeye ilişkin ve bu birleşmeyi tanımlayan bilgi vermektir. yüksek hacimli menkul değer ihracını denetleyen konusunda uzman kişidir. s. Sözkonusu hüküm sözleşmede bulunması gereken asgari zorunlu içeriği düzenler. Birleşme şlemleri 4. 18 Emredici nitelikte bir düzenlemedir genel kurul onayı yok ise birleşme de yoktur. birleşme sonucu kurulan şirket hariç olmak üzere hem devreden şirkette hem Birleşme sözleşmesinin içeriği m. Amaç. Genel kurul tarafından atanan işlem denetçisinin birleşme konusunda uzman olması aranır. XXVII.1. Birleşme Sözleşmesinin ve Birleşme Raporunun Denetlenmesi Yeni TTK’da birleşmeye ilişkin hükümlerin en önemli önemlilerinden birisi de işlem denetçisinin denetimidir16. Birleşen şirketlerin genel kurullarının onayına kadar birleşme sözleşmesi askıdadır.3. şirket genel kurulun iznine gerek olmaksızın şirket yönetim organının bir kararı ile gerçekleşir. birleşmeyi. 4. 147’de ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Birleşmeye katılan şirketlerin. ortakların. 17 Aslı Elif Gürbüz Usluel. karara olumlu oy vermemiş ve bunu tutanağa geçirmiş bulunan birleşmeye katılan ortaklıkların ortakları. 15 6102 sayılı TTK m. Birleşme sözleşmesi14. Bölünme ve Tür Değiştirmesinde şlem Denetçisi ve Hukuki Sorumluluğu”. Birleşme sözleşmesinin onanması kararı. Birleşme Sözleşmesinin ve Birleşme Raporunun Hazırlanması Yeni TTK m. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. 145’in gerekçesi. Birleşme raporunun içeriği m. Bir başka deyişle. tür değiştirmeyi. Haziran 2011. Birleşme Kararının Genel Kurul Tarafından Onanması Geçerli bir birleşmeden söz edebilmemiz için yönetim organı tarafından hazırlanan birleşme sözleşmesi genel kurul tarafından onaylanmalıdır18. Birleşme sözleşmesi. şirketin kuruluşunu. 25 – 26 Ekim 2011 düzenlemekle. 149 uyarınca. Anılan sözleşmenin yapılması yönetim organının devredilemez yetkileri arasındadır. şlem denetçisi. mesela anonim şirketlerde müdürlere devredemez15. ortakları. C. Bu süre içinde işlem denetçisi raporu alınamazsa mahkeme birleşme kararını iptal eder. yönetim organı bu yetkiyi başkasına. Hükümde yer almayan kayıtlar da sözleşmeye konulabilir. Kanun bu işlemlerinin yapılıp yapılmamasını birleşen şirketlere bırakarak kolaylık sağlamaktadır. sermaye artırımını. Böyle bir durumda mahkeme. 138 vd. S. 151’da düzenlenen birleşme kararının genel kurulun onayına sunulmadan alınmasıdır. tüm ortakların onaylaması halinde küçük ve orta ölçekli şirketlerde birleşme raporunun düzenlenmesinden vazgeçilebilir. kararın Ticaret Sicili Gazetesinde ilanından itibaren iki ay içinde iptal davası açabilirler. raporunu ve birleşmeye esas oluşturan bilançoyu bu konuda uzman bir işlem denetçisine denetlettirmeleri şarttır. Bu hükmün tek istisnası. kolaylaştırılmış sisteme göre birleşen ortaklıklar için düzenlenmiştir. Yeni TTK m. Birleşme sözleşmesinin yanında birleşmeye katılan şirket yönetim organları. 155’e göre. Yazılılık şartı geçerlilik şartıdır. birleşme sözleşmesini. 14 151 . azınlığın ve alacaklıların korunmasıdır17. imzayı yetkililer atar. 351’de düzenlenen işlem denetçisi. 4. işlem denetçisinden denetim raporu alınması için taraflara ek süre verir. Bu sisteme göre. ayrı ayrı ya da birlikte. 146’da düzenlenmiştir. yeminli mali müşavir ya da serbest muhasebeci mali müşavir unvanını taşıyan bir bağımsız denetleme kuruluşu olabileceği gibi yeminli mali müşavir ya da serbest muhasebeci mali müşavir de olabilir. Birleşme kararı. m. bölünmeyi. Bu nedenle kuruluş yoluyla birleşmede. birleşmeye katılan şirketlerin yönetim organlarınca yazılı şekilde yapılır.

Bu kararın önce devreden ya da devralan şirkette alınmasının önemi yoktur. Tüm ortakların onaylaması halinde. devralan şirkette. malvarlıklarının değerlendirilmesinde sıkça karşılaşılan küsurun atılması karşılığında verilecek nakdi ifade eder. Buna göre. Bu ilkenin istisnası ayrılma akçesidir. Ancak. Birleşmede alacakların korunmasını düzenleyen yeni TTK m. diğer bir şirket kararı onaylatmış bile olsa ticaret siciline başvuramaz. birleşmeye katılan şirketler. alacaklılar teminat talep edebilir. Denkleştirme akçesi. teminat verme yükümlülüğü ortadan kalkar. Devrolunan şirketin ortakları devralan şirketin ortağı olur. Hüküm uyarınca denkleştirme akçesi. yönetim organları. s. Seçkin Yayınları. küçük ölçekli şirketler inceleme hakkının kullanılmasından vazgeçebilirler. şte yeni TTK. 149’da inceleme hakkı düzenlenmiştir.S. Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan olunur. birleşmenin gereği olarak sermayesini artırmışsa. Bu ilke uyarınca. Bu nedenle birleşmeye katılan şirketler tarafından birleşme kararı alınır alınmaz. lk kez yeni TTK’da bir seçimlik hak olarak m. yıllık faaliyet raporlarını ortakların ve menfaati bulunan kişilerin ve diğer ilgililerin incelemesine sunmakla yükümlüdür. ek olarak esas sözleşme değişikliklerini de ticaret siciline vermelidir. Ankara 2009. 141’de düzenlenmiştir. Birleşmede ortaklık payının ve haklarının korunmasını düzenleyen m. Genel kurulda aranacak nisap birleşen şirketlerin türüne göre değişmektedir19. o işletme ile ticari ilişkiye giren şirket alacaklıları ve diğer üçüncü kişiler açısından bir güvencedir. Anılan hüküm uyarınca. şirket ortakları ve alacaklıları bakımından çok önemli sonuçlar doğurmaktadır. ortak olma durumlarını devam ettirirler ya da ayrılma akçesini alarak şirketten ayrılırlar. devrolunan şirketteki payının değerini karşılayacak ve şimdiye kadarki payının verdiği haklarına eşit haklar içeren bir devralan şirket payını talep hakkına sahiptir. Bir işletme birleşme yoluyla malvarlığını devrettiği takdirde işletmenin alacaklıları bu güvenceden yoksun kalacaklardır. 140 uyarınca. Birleşme kararı. Bkz.4. Şirket Alacaklılarının ve Diğer Menfaat Sahiplerinin Korunması Şirketlerin birleşmesi. Birleşme Kararının Ticaret Siciline Tescili ve Hukuki Sonuçları Birleşme tescil ile hüküm ifade eder. devralan şirket alacağın birleşme dolayısıyla tehlikeye düşmediğini bir işlem denetçisi raporuyla ispat ederse. m. birleşmenin tescili için ticaret siciline başvurmalıdır. Buna göre. birleşmeye katılan şirketler. Ayrılma akçesinin yanında bir diğer yenilik de denkleştirme akçesidir. TTK Tasarısı’nın Yeniden Yapılanma Kararlarını Düzenleyen Hükümleri. Ortaklar isterlerse. Fakat. raporunu ve denetleme raporunu son üç yılın yıl sonu finansal tablolarıyla. birleşmeye katılan şirketlerin alacaklıları birleşmenin hukuken geçerlilik kazanmasından itibaren üç ay içinde talepte bulunurlarsa. 4. bu alanda da önemli düzenlemeler getirmektedir. 5. birleşme işleminin engellenmesi mümkün değildir. Birleşmenin tescili ile devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifi kendiliğinden devralan şirkete geçer ve devrolunan şirket infisah eder. M. Dal de devralan şirkette birleşme kararı alınmalıdır. Ayrıca devralan şirket. 19 20 Hülya Çoştan. birleşme sözleşmesinde ortaklara. birleşmenin uygulanmasını kolaylaştıran bir araçtır. sadece ortaklara değil diğer menfaat sahiplerine de tanınmıştır. 157 uyarınca. 140’ın gerekçesi 152 . Birleşme kararı tüm şirketlerce henüz alınmamışsa. Mevcut TTK’nın izin vermediği denkleştirme akçesi birleşme işleminin kavramsal bir öğesi olmayıp. 31 vd. verilen payın gerçek değirinin onda birini aşamaz20. birleşme kararının alınacağı genel kurul toplantısından önceki 30 gün içinde birleşme sözleşmesini. mevcut TTK’da olduğu gibi yeni TTK’da da pay sahipliğinin devamlılığı ilkesi esas alınmıştır. devrolunan şirketin her bir ortağının. Burada dikkat edilmesi gereken nokta inceleme hakkı. Devredilen şirkete de. pay ve ortaklık haklarının gerçek değerine denk ayrılma akçesini seçimlik hak olarak önerebilirler. devralan şirket bunların alacaklarını teminat altına alır. şletmelerin malvarlığı. birleşmeye muhalif olan ortağın ya da ortakların şirketten çıkarılmaları olanağını sağlamaktadır. Birleşmede Pay Sahiplerinin. Ayrılma akçesinin etkisi çift yönlüdür.

160’da düzenlenmiştir. Bir anonim şirket. 159’da bölünmenin bu türüne de yer vermiştir. lk kez bölünmeye ilişkin kanun hükümlerine yeni TTK’da yer verilmiştir ki bu olmazsa olmaz bir düzenlemedir. 22 Tam ve kısmi bölünme dışında birden çok bölünme türleri mevcuttur. başka bir sermaye şirketine ya da kooperatife bölünebilir. Ankara 2004. 159 uyarınca. Yeni TTK m. BÖLÜNME Mevcut TTK’da birleşme kurumu düzenlenmiş olmakla birlikte bölünme kurumuna yer verilmemiştir. Bölünen şirketin ortakları. Bununla birlikte hukuki anlamdaki her bölünmede ekonomik anlamda da bölünme vardır. Kısmi bölünmenin bir türü olan bu nitelikteki bölünme de ise. Anılan hüküm uyarınca. Anılan maddenin gerekçesinde de ifade edildiği gibi bu sınırlandırma. stanbul 2006. Kanun bölünebilen şirketleri sınırlayıcı bir tarzda düzenlemiştir.. Tam bölünme ile kastedilen. şirketin tüm malvarlığı bölümlere ayrılır ve diğer şirketlere devrolunur. Birleşmede olduğu gibi şirket pay sahiplerini ve alacaklılarını koruyan hükümlere bölünmede de yer verilmiştir. bölünme ancak sermaye şirketleri ve kooperatifler arasında mümkündür. Türk hukukunda bölünme tam ve kısmi bölünme olmak üzere iki şekilde gerçekleşir22.Hülya Çoştan. devralan şirkette ya da şirketlerde ortak olurlar. “Bölünmeyi Ortaya Çıkaran Sebepler BÖLÜNME TÜRLER Türk Hukukunda Durum ve Tanım Sorunu”. “Bölünmenin hukuk alanında ifade ettiği anlam. bir şirketin malvarlığının bir ya da birden fazla bölümü diğer şirketlere devrolunur. 150 vd. s.” Detaylı bilgi için bkz. Halihazırda şirket bölünmeleri 2006 tarihinde yürürlüge giren 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu değişik m. TTK tam ve kısmi bölünme olmak üzere her iki bölünmeyi de düzenlemiştir. Birleşmeden farklı olarak bölünme de bir terim birliği yoktur. Yeni TTK m. bölünen şirketin hukuki varlığı sona erer. 6102 sayılı yeni TTK’ya göre bölünme kavramı ise. Bu nitelikteki bölünmelere ayni sermaye konulamaz. 2. Mehmet Helvacı. külli halefiyet yolu ile gerçekleşmez. her sermaye şirketinin ve kooperatif şirketin kendi genel türü içinde bölüneceği şeklinde yorumlanmamalıdır. çeşitli ülkelerin hukuki düzenlemelerinde de farklı sözcüklerle adlandırılmaktadır. s. 19 ve 20’de ve “Anonim ve Limited Şirketlerin Kısmi Bölünme şlemlerinin Usul ve Esaslarının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ” de düzenlenmiştir. ekonomi alanında ifade ettiği anlamdan daha dardır. Doç. Dr. Bölünme türlerinde mevcut durumdan farklı bir düzenleme yoktur. 25 – 26 Ekim 2011 B. Detaylı bilgi için bkz. Kısaca tam bölünme halinde. Anonim Ortaklıklarda Bölünme. Bölünmenin Tanımı ve Türleri Bir yeniden yapılandırma modeli olarak ticaret ortaklıklarının bölünmesi. Geçerli Bölünmeler Yeni TTK m. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Mehmet Somer’e Armağan. 159’un gerekçesi. Bölünen şirketin ortakları. Tam bölünüp devrolunan şirket sona erer ve unvanı ticaret sicilinden silinir. Yani kısmi bölünmede. 1. devralan şirketlerin paylarını ve haklarını iktisap ederler. Ayrıca üçüncü tür bölünme diyebileceğimiz bir bölünme türü daha vardır ki o da “yavru şirket kurma” şeklinde ifade edilmektedir. Yeni TTK m. sermaye şirketlerinin ve kooperatiflerin malvarlıklarını tamamen ya da kısmen kendilerinden ayırarak tasfiyesiz olarak ve kısmi külli halefiyet yoluyla başka sermaye şirketlerine veya kooperatiflere devretmeleri ve bunun sonucunda da bölünen şirketin ortaklarının devralan şirketlerde ortak konumunu elde etmeleri şeklinde ifade edilmiştir21. Tüm malvarlığı da mevcut ya da yeni kurulacak en az iki şirkete geçer ve bölünen şirketin ortakları devralan şirketin ortakları olurlar. Şahıs şirketlerinin sermaye şirketine ya da sermaye şirketlerinin şahıs şirketlerine bölünmesine izin vermemiştir. Kısmi bölünmede ise malvarlığı bölünen ortaklığın infisahı söz konusu değildir. 8 vd. yani geçiş. Turhan Kitapevi. 21 153 . tür değiştirme yoluyla aşılabilir. bölünen şirket bölünen malvarlığı parçasını başka şirkete ayni sermaye olarak koyar. Fakat bu düzenleme.7.

TÜR DEĞ ŞT RME Şirketler ticari hayatın getirdiği koşullar karşısında zamanla hukuki yapılarında değişiklik yoluna gidebilirler. 170 uyarınca. bölünme yoluyla. Mevcut TTK’da sadece bir maddede düzenlenen tür değiştirme yeni TTK’da ayrıntılı olarak 180 ve 190 ıncı maddeler arasında düzenlenmiştir. Burada önemli olan eğer yeni kuruluş var ise. Bölünme Kararı ve Bölünmenin Tescili Bölünmenin gerçekleşebilmesi için bölünme kararının şirket genel kurulunca yasanın aradığı nisaplarla onaylanması gerekir. bölünmeye katılan şirketler. bölünme yoluyla. payların değişim oranlarını ve gereğinde ödenecek denkleştirme tutarını. bölünme hakkında ayrı ya da ortak rapor hazırlarlar. tam ve kısmi bölünmede şirket payları ve hakları ortak olma durumun devamlılığı ilkesine göre açıkça korunmaktadır. bölünmenin amacını ve sonuçlarını. Alacaklıların teminat altına alınmasını düzenleyen m. Mevcut düzenlemeden farklı olarak yeni düzenlemede şirket türünün 154 . 4. 148 hükmü bölünme işlemlerine de kıyasen uygulanacaktır. Fakat işlem denetçisinin konuya ilişkin olumlu raporu ile ispatı halinde teminat altına almak yükümlülüğü ortadan kalkar. malvarlığı unsurlarını var olan şirketlere devri halinde bölünme sözleşmesinden. Birleşmenin denetlenmesini düzenleyen m. Bölünme ticaret siciline tescille geçerlilik kazanır. bölünme planına yeni şirketin sözleşmesi de eklenir. Bölünen Şirketlerde Ortakların. 3. talepte bulunmaları halinde alacaklıların alacaklarını teminat altına almak zorundadırlar. 179 uyarınca. bir şirket.S. Eski işveren ile devralan. malvarlığının bölümlerini yeni kurulacak şirketlere devri halinde bölünme planından söz edilir.3. TTK m. talepte bulunan alacaklıların alacaklarını teminat altına almak zorundadırlar. bölünme sözleşmesini/planını. bölünme sözleşmesi/planı ve raporu bu konuda uzman bir işlem denetçisi tarafından denetlenmeleri şarttır. bölünme işlemleri de işlem denetçisi tarafından denetlenecektir. işçilerle yapılan hizmet sözleşmeleri. Bölünme Sözleşmesinin/Planının ve Raporunun Denetlenmesi 6102 sayılı TTK m. bölünmeye katılan şirketlerin yönetim organları. Rapor. Çalışanların ve Alacaklıların Hakları Yeni TTK’da bölünme kurumu ortakları. çalışanları ve alacakları koruyacak şekilde tüm yönleriyle düzenlenmiştir. fakat bir şirket. Dal 3. işçinin bölünmeden evvel muaccel olmuş alacakları ile hizmet sözleşmesinin normal olarak sona ereceği ya da işçinin itirazı sebebiyle sona erdiği tarihe kadar geçen sürede muaccel olacak alacaklarından müteselsilen sorumlu olacaklardır. 3. Kısmi bölünmede ise devreden şirketin sermayesinin azaltılması gerekiyorsa buna ilişkin esassözleşme değşikliği de tescil ettirilir. Yeni TTK m. 178’e göre de. Hem bölünme sözleşmesinin hem de bölünme planının yazılı şekilde yapılması ve bunların genel kurul tarafından yasanın aradığı nisaplarla onaylanması şarttır. her iki tür bölünmede. Tescil ile tescil anında envanterde yer alan bütün aktif ve pasifler devralan şirketlere geçer.2. 175 uyarınca da. Tıpkı birleşme de olduğu gibi tüm ortakların onaylaması halinde küçük ölçekli şirketler bölünme raporunun düzenlenmesinden vazgeçebilirler. Tıpkı birleşme işlemlerinde olduğu gibi bölünmeye katılan şirketlerin. devir günün ekadar bu sözleşmeden doğan bütüh hak ve borçlarla devralana geçer. Sözkonusu teminatın sağ lanmasından sonra. 161 uyarınca. Bölünme Sözleşmesi/Planının ve Raporunun Hazırlanması Yeni TTK m. işçi itiraz etmediği takdirde.1. C. Birleşme hükümlerinde olduğu gibi bölünmede de bölünmeye katılan şirketlerin yönetim organları. yönetim organı bölünmenin tescilini ister. TTK m. Bu değişiklik şirketler hukukunda “tür değiştirme” olarak adlandırılmaktadır. Bu onamının gerçekleşmesinden önce. bölünmeye katılan şirketler. Tam bölünmede devreden şirket ticaret siciline tescil ile birlikte infisah eder. şlem denetçisinin konunun uzmanı olması gerekmektedir. Bölünme şlemleri 3. özellikle devreden şirketin ortaklarının devralan şirketteki haklarına ilişkin açıklamaları ve m. 166 uyarınca. 169’da belirtilen diğer unsurları içermelidir. bölünme sözleşmesini ya da planını genel kurula sunar. genel kurulda bölünme onaylanınca.

bir sermaye şirketine. 181’in eleştirisi için bkz. s. 3. s. tür değiştirme planının ve raporunun hazırlanması gelmektedir. bir sermaye şirketine. Detaylı bilgi için bkz. Bir diğer ifadeyle tür değiştirme. kolektif şirkete ancak şirketteki tüm komanditer ortakların şirketten çıkması ya da tüm komanditerlerin komandite ortak olması ile dönüşebilir. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. tür değiştirmeden söz edebilmemiz için eski türün tasfiye edilmeyerek malvarlığının bütünlüğünün korunması ve devamlılığını sürdürmesi şarttır. 1. türünü değiştiren şirket eski türünün devamıdır. yeni türün kuruluşuna ilişkin hükümler uygulanır. Mevcut TTK’dan farklı olarak şirket bilançosunun çıkarılması açıkça düzenlenmiştir27. 2.II. öğretide. Tür Değiştirme Planının ve Raporunun Hazırlanması Tür değiştirme işlemlerinde temel kural. 184/2-3’te düzenlenmiştir. “devredici tür değiştirme” olarak ifade edilmektedir. “Türk Ticaret Kanunu Tasarısında Şirketlerin Yeniden Yapılanmasına lişkin Düzenlemeler Hakkında Genel Değerlendirme”. Yeni TTK’da bu türün uygulaması yoktur. Bundan başka şirket yönetim organı. .7. bir kooperatife ya da bir komandit şirkete. 502. Bu düzenlemeye göre tür değiştirme. Fakat yürürlükteki TTK’da anonim şirketin limited şirkete dönüşmesi özel olarak düzenlenmiştir. stanbul 2000. Ortaklıklar.Bir kollektif şirket. mevcut TTK’dan farklı olarak geçerli tür değiştirmeleri m.Bir kooperatif bir sermaye şirketine dönüşebilir. Aynı şekilde. Necla Güney Ağdağ. Bası. Tür Değiştirmelerde Yapılması Gereken şlemler 3. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Kısaca. . 182’de kolektif ve komandit şirketlerin tür değiştirmelerine ilişkin özel düzenleme getirmiştir. S. 2005. Tür Değiştirme Kavramı Genel olarak tür değiştirme kavramı. merkezi ve yeni türe ilişkin ibare. sermaye şirketleri ile kooperatiflerin şahıs şirketlerine dönüşmesine izin verilmemiştir. Anılan hüküm uyarınca. Yeni TTK’nın kabul ettiği sistem “biçim değiştirici tür değiştirme”dir24. Bu halde. Bu özel düzenleme kendi kurallarını içermekte olduğundan bu düzenlemeye göre yapılacak olan tür değiştirmelere. Örneğin bir anonim şirketin bir limited şirkete ya da kooperatife dönüşmesi tür değiştirme olarak adlandırılmaktadır. Moroğlu. Buna göre. Ara bilançonun hazırlanması için gerekli koşullar ayrıntılı olarak m. bir komandit şirket. Hem mevcut TTK hem de yeni TTK uyarınca. Beta Yayınları. 26 M. bir ticaret ortaklığının tasfiye edilmeksizin. 8. Ortaklıklar. 25 Yeni TTK m. yeni düzenleme ile ticaret şirketlerinin tür değiştirmelerine kısmen de olsa bir sınırlama getirilmiştir26. s. TEK NALP. Bilançonun. . yeni TTK’nın tür değiştirmeye ilişkin diğer hükümleri uygulanmaz. hali hazırda tür değiştirmede herhangi bir sınırlama söz konusu değil iken. cinsini ve tutarının ya da tür değiştirmeden sonra ortakların paylarına ilişkin açıklamalar bulunur.1. Esasen hem yeni TTK’nın hem de mevcut TTK’nın kabul ettiği sistem budur. 110-111 27 Şirket bilançosunun dışında ara bilanço da hazırlamak gerekebilir. Yeni düzenlemeye göre. kolektif şirkete bir komanditer ortağın alınması ile ya da şirketteki kolektif bir ortağın komanditer olması ile mümkündür. . Hazırlanan planda. Böylece şirketlerin tür değişimi kolaylaştırılmıştır. s. . şirketin hukuki yapısının değiştirilmesidir. Ünal TEK NALP (Poroy/Çamoğlu). Geçerli Olan Tür Değiştirmeler Yeni TTK. Kuruluş işlemlerinden önce yapılması gerekenlerin başında şirket bilançosunun. Kanun geçerli olan tür değiştirmelerini yürürlükteki TTK’dan farklı olarak liste halinde hükme bağlamıştır. bir kolektif şirket bir komandit şirkete. 24 23 155 . Buna göre. C. yeni türün şirket sözleşmesi ve ortakların tür değiştirmeden sonra sahip olacakları payların sayısını. başka türde bir sermaye şirketine ya da bir kooperatife. 181’de açıkça düzenlemiştir. ekonomik ayniyetini ve devamlılığını koruyarak bulunduğu türden başka bir türe dönüşmesidir23. tüm ortakların onayına sunulmak üzere yazılı olarak tür değiştirme planı hazırlar. 1. mevcut şirketin.Bir sermaye şirketi. 125. 25 – 26 Ekim 2011 değiştirilmesinde “aynı tür” kuralı aranmamaktadır. Bu düzenlemeden yola çıkarak diyebiliriz ki. şirketin tür değiştirmeden önceki ve sonraki ticaret unvanı. 124 vd.Bir komandit şirket. bir anonim ortaklık limited ortaklığa bir limited ortaklık kolektif ortaklığa dönüşebilecektir. kurulan yeni şirkete tasfiye edilmeksizin devredilmesi sözkonusudur. bir kooperatife ya da bir kolektif şirkete25.

şlem denetçisi. Dal Tür değiştirme planının yanında yönetim organı tür değiştirme hakkında yazılı bir rapor da hazırlar. Geçerli bir tür değiştirme kararının alınabilmesi için genel kurulda karar yasanın aradığı nisaplarla alınmalıdır. 191-194 arasında birleşme. aynı durumda bulunan tüm ortaklar hakkında hüküm doğurur. varsa ara bilançoyu şirket merkezinde ortakların incelemesine sunmalıdır28. Tür değiştirme raporunun hazırlanmasında olduğu gibi küçük ölçekli şirketler. M. Buna göre. Paysahiplerinin ve Çalışanların Korunması TTK m.2. Ayrıca. Mahkeme kararı. Tür Değiştirme Kararı ve Tescil Birleşme ve bölünme de olduğu gibi tür değiştirmede de yönetim organı. Tıpkı bölünmede ve birleşmede olduğu gibi tür değiştirmede de şirket çalışanlarının hakları TTK m. Geçerli nisaplar her tür şirket için farklı olarak düzenlenmiştir. tür değiştirme raporunu. genel kurulda tür değiştirme kararı alınmasından otuz gün önce. bölünmenin ve tür değiştirmenin iptali davasını düzenlemiştir. Şirket yönetim organı. uygun bir denkleştirme akçesinin belirlenmesini talep edebilir. tüm ortakların onaylaması halinde denetlemeden vazgeçebilirler. yapılacak denetlemenin amacına hizmet edebilecek bütün bilgi ve belgeleri vermek zorundadır. 178 uyarınca korunmaktadır. Bu nedenle de şirket işlem denetçisine. yeni türe ilişkin kuruluş işlemlerinin yerine getirilmiş olduğu. 28 156 . yeniden yapılandırma kararına olumlu oy vermemiş ve bunu tutanağa geçirmiş bulunan ortaklar. tür değiştirme planını ve raporunu. Tür Değiştirme Planının ve Raporunun Denetlenmesi Şirket. tür değiştirmede ortakların şirket payları ve hakları korunur. 183 uyarınca. tür değiştirmeden sonra ortakların sahip olacakları paylara dair değişim oranı. alınan yeniden yapılandırma kararının iptali davasını açabilirler. 4. tür değiştirmeye ilişkin koşulların oluşup oluşmadığını. tür değiştirme palanını. 193’de sorumluk davası düzenlenmiştir. isteyen ortaklara anılan belgelerin birer nüshaları ücretsiz olarak verilir. bölünmede ve tür değiştirmede ortaklık paylarının ve ortaklık haklarının yeterince korunmadığını ya da ayrılma karşılığının hakkaniyete uygun belirlenmemiş olduğu düşünen her ortak yetkili mahkemeden. IV-YEN DEN YAPILANDIRMALARA L ŞK N ORTAK HÜKÜMLER Yeni TTK m. varsa ortaklar ile ilgili olarak tür değiştirmeden kaynaklanan ek ödeme ile diğer kişisel edim yükümlülükleri ve kişisel sorumluluklar ile ortaklar için yeni tür dolayısıyla doğan yükümlülükler hukuki ve ekonomik yönden açıklanarak gerekçeleri gösterilir. M. Yeni TTK m. yeniden yapılandırma işlemlerine herhangi bir şekilde katılmış bulunan bütün kişiler şirketlere. Tür değiştirme tescil ile hukuki geçerlilik kazanır. tür değiştirmeye esas alınan bilançonun gerçeği yansıtıp yansıtmadığını ve tür değiştirme işleminden sonra ortakların hukuki durumlarının korunup korunmadığını incelemek ve değerlendirmek zorundadır. birleşmede. ortaklara ve alacaklılara karşı kusurları ile Halka açık anonim ortakların tür değiştirmesi halinde. 3. M. tür değiştirme planını genel kurula sunar. denetleme raporunu ve son üç yılın finansal tablolarını. 192’de birleşmenin. 186/3 uyarınca. anılan belgeler sadece şirket merkezinde değil ayrıca Sermaye Piyasası Kurulunun istediği yerlerde ortakların incelemesine sunulur. Buna göre. Bu raporda. şirketin tüm pay sahiplerinin onaylaması halinde küçük ölçekli şirketlerde yönetim organı tür değiştirme raporu hazırlamayabilir 3. Buna göre. bölünme ve tür değiştirme olarak sınıflandırılan yeniden yapılandırma işlemlerine ilişkin ortak düzenlemeler getirmiştir. Yönetim organı tür değiştirmeyi ve yeni şirketin sözleşmesini tescil ettirir.3.S. tür değiştirmenin amacı ve sonuçlarının yanında yeni şirket sözleşmesi. tür değiştirmede esas alınan bilançoyu işlem denetçisine denetlettirir. 191’de yeni dava türleri düzenlenmiştir.

V. onun tarafından devralınmak suretiyle birleşebilir. Seçkin Yayınları. etkili bir denetim sisteminin getirilmesi açısından yeniden yapılandırmaya katılan şirketlerin yönetim organları. “Türk Ticaret Kanunu Tasarısında Şirketlerin Yeniden Yapılanmasına lişkin Düzenlemeler Hakkında Genel Değerlendirme”. Bundan başka sözkonusu hüküm bir ticari işletmenin bir ticaret şirketine. 1.194’de a tipik birleşme ve tür değiştirme düzenlenmiştir. 25 – 26 Ekim 2011 verdikleri zararlardan sorumludurlar. Yeni TTK. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. ÇOŞTAN. münferit ortaklara ve alacaklılara karşı kusurları ile verdikleri zararlardan sorumludurlar. Ayrıca yürürlükteki düzenlemeden farklı olarak yeni düzenlemede şirket türünün değiştirilmesinde “aynı tür” kuralı kaldırılarak şirketlerin tür değişimi kolaylaştırılmıştır. Doğrudan ya da dolaylı olarak KOB ’lere yönelik bu düzenlemeler. C. bir ticaret şirketinin de bir ticari işletmeye dönüşmesine de izin vermektedir. bölünme işleminin yeni TTK’da düzenlenmiş olması nedeniyle ortaklıklar. şeffaflık. Getirilen bu düzenlemeler ile birleşme. M. Hülya. Birleşmede mevcut TTK’daki aynı tür şirketler birleşebilir kuralı kaldırılarak tüm ticaret şirketlerinin birleşmesi tek bir başlık altında düzenlenmiştir. birleşme. yeni TTK. Hazırlık aşamasındaki bu sürece ilk kez denetim getirilmiştir. doğrudan ya da dolaylı olarak KOB ’lere yönelik bir çok düzenlemeler içermektedir.2003 tarihli. bir ticari işletme. Ankara 2009. Öncelikle. TTK Tasarısı’nın Yeniden Yapılanma Kararlarını Düzenleyen Hükümleri. Bölünme. alacaklılarının ve çalışanlarının haklarının korunması. Önümüzdeki yılda yürürlüğe girecek yeni TTK’nın getirdiği bu düzenlemeler ile KOB ’lerin işleyişi yeniden şekillenecek ve ülkemiz şirketleri açısından da yeni bir dönem başlayacaktır. yeni TTK’da sviçre’nin 31. gelişmelere uyum sağlayabilmeleri ve yarattıkları istihdam nedeniyle tüm dünyada olduğu gibi ülkemiz ekonomisinde de oldukça önemli bir yere sahiptirler. “Birleşme. Turhan Kitapevi. 2005. Necla Güney.10. KAYNAKÇA AĞDAĞ. 157 . bir ticaret şirketiyle. bölünme ve tür değiştirmenin daha güvenli ve şeffaf bir şekilde uygulanması sağlanmıştır. KOB ’lerin hukuki ve mali yapılarında önemli yenilikler getirmektedir. Ankara 2004.SONUÇ KOB ’ler. bölünerek yeniden yapılanma imkanı bulacaklardır. Anılan hüküm. Tüm bu düzenlemeler bir bütün olarak değerlendirildiğinde şirketlerin yeniden yapılandırılmasında kurumsal yönetimin adillik. bölünme ve tür değiştirme şeklinde sınıflandırılan üç tür yeniden yapılandırmayı tüm hüküm ve sonuçlarıyla düzenlemiştir.II. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. küçük ve esnek yapıda olmaları. yazılı olarak yeniden yapılandırılma sözleşmesi/planı ve raporu hazırlamaktadırlar. Mevcut TTK’da yetersiz olarak düzenlenen. S. Hülya. ÇOŞTAN. yeniden yapılandırma işlemlerini denetlemiş kişiler şirketlere.7. yeni TTK’da düzenlendiği biçimde. Böylece mevcut TTK’daki anonim ortaklıkların birleşmesini düzenleyen ayrı düzenlemeye son verilmiştir. Tür Değiştirme ve Malvarlığı Devrine lişkin Federal Kanun” ile birlikte Avrupa Topluluğu yönergeleri esas alınarak ayrıntılı olarak hazırlanmıştır. Anonim Ortaklıklarda Bölünme. Şirket ortaklarının. alacaklıların ve çalışanların haklarını koruyan hükümlere ayrıntılı olarak yer verilmiştir. ticari işletmelerin ticaret şirketleriyle birleşmelerine izin vermektedir. hesap verilebilirlik ve sorumluluk ilkelerinin benimsendiğini söyleyebiliriz. Sonuç olarak. Denetçinin sorumluluğunu da düzenleyen sözkonusu hükmün ikinci fıkrasına göre de. şirketlerin yeniden yapılandırılması işlemleri. Buna göre. Bununla birlikte yeni TTK’daki yeniden yapılandırmaya ilişkin düzenlemelerde ortakların.

Erdoğan. Aslı Elif Gürbüz. Türk Ticaret Kanunu tasarısı ile Yürürlük ve Uygulama Kanunu Tasarısı Taslağı. ÖZKORKUT. Doç. USLUEL. “Yeni Türk ticaret Kanunu Çerçevesinde Ticaret Ortaklıklarının Birleşme. Olgaç Matbaası. Bası. BAT DER. Mehmet. S. 3. Haziran 2011. s. stanbul 2000. stanbul 1997. Dal HELVACI. Korkut . YASAMAN. 4. “Türk Ticaret Kanunu Tasarısı’nın Sermaye Şirketlerine Getireceği Yenilik ve Değişiklikler-I”. Dr. “1522. Ayşe. Yaklaşım Dergisi. Bölünme ve Tür Değiştirmesinde şlem Denetçisi ve Hukuki Sorumluluğu”. XXVII. Bası. stanbul 2009.194. Ortaklıklar. Şubat 2009. Vedat Kitapçılık. stanbul 2006. 8. S. 40. PASLI. ODMAN. 25. C. Korkut. Madde Açısından Türk ticaret Kanunu Tasarısının Küçük ve Orta Ölçekli şletmelere Bakışının Değerlendirilmesi (Küçük ve Orta Ölçekli şletmeler)”. 89. Ankara 1987 TEK NALP. 2. 158 . Ünal. BAT DER. Yılında Türk ticaret Kanunu. Mehmet Somer’e Armağan. MOROĞLU. Beta Yayınları.S. ÖZKORKUT. Anonim Ortaklıkların Birleşmesi. Ali. Türkiye Barolar Birliği Yayını. stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayın No: 714. BAT DER. “Bölünmeyi Ortaya Çıkaran Sebepler BÖLÜNME TÜRLER Türk Hukukunda Durum ve Tanım Sorunu”. Ankara 2006. S. Anonim Ortaklığın Devralınması. Hamdi. C. “Ticaret Ortaklıklarının Bölünerek Ve/Veya Birleşerek Yeniden Yapılandırılması”. (Poroy/Çamoğlu).

7. G R Ş 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) 14 Şubat 2011 tarih ve 27846 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanmış ve bu tarihten itibaren de ülkemizde özellikle de meslek mensuplarının tüm dikkatelerini bu kanuna çevirmesine neden olmuştur. çağın gereklerini yakalamaya çalışmakta ve bilgi sistemleri. Bu Kanun muhasebe uygulamalarını tümden değiştirmekte ve artık vergi kanunlarındaki değerleme hükümlerine göre değil Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu’nun (TMSK) yayınladığı Türkiye Finansal Raporlama Standartlarına (TFRS) (veya ölçeğe göre KOB ’ler için TFRS) göre finansal tablolar düzenlenecektir. hatta kanunun çıkması ile ilgili umutlar neredeyse tükenmişken. Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu’nda kabul edilerek yasalaşmıştır. Ülkemiz işletmelerinin büyük bir kısmının KOB olduğu gerçeği de göz önüne alındığında kanun. internet. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi ÖZET Yeni Türk Ticaret Kanunu 14 Şubat 2011 tarihinde Resmi Gazetede yayınlanmıştır. Bu değişiklikler ülkemizi ve ticari işletmelerimize geleceğe hazırlayacak ve küresel ekonomide daha rekabetçi bir hale getirecektir. Bu kanunun özü itibariyle şu anda bir çok Avrupa ülkesindeki Ticaret Kanunları’ndan eksikliği bulunmamakla birlikte (ticari örf ve adetlerle yerleşik ve kültürel durumlar hariç) reform sayılabilecek bir çok uygulamayı da beraberinde getirdiğini söylemek mümkündür. TFRS’lere göre düzenlenmesi gereken finansal tablolar şunlardır : (1) Bilanço (Finansal Durum Tablosu) (2) Gelir Tablosu (Finansal Performans Tablosu) (3) Nakit Akış Tablosu (4) Özkaynak Değişim Tablosu (5) Ve Dipnotlar Anahtar Kelimeler: Yeni Türk Ticaret Kanunu. Bu kanun ülkemizin ticari hayatını baştan sona değiştirecektir. e-defter gibi birçok konuda ticari hayatın önünü açmayı hedeflemektedir. KOB ’ler için TFRS 1. KOB ’lerin kurumsallaşarak nesiller boyu yaşayabilmesinin alt yapısını hazırlamaktadır. Yeni TTK ticari hayatın birçok alanında köklü değişiklikler yaparken. Bilindiği gibi bu kanun tasarısı yaklaşık 6 yıldır Meclis gündeminde beklemekteyken. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. 25 – 26 Ekim 2011 YEN TTK’NIN KOB ’LER N F NANSAL B LG S STEM NE YANSIMALARI Rüstem HACIRÜSTEMOĞLU Galatasaray Üniversitesi. 159 .

R. tüm ticari hayatı baştan aşağı yeniden inşa edecek yenilikler ve değişiklikler getirmektedir. Denetçi. Bu nedenle de kanun’un amacını ve ruhunu iyi anlamak için kanun ile birlikte gerekçeleri de anlayabilmek çok önemlidir. denetleme yaptığı şirkete. ikincisi ise tüm şirketlerin şeffaflık ilkesine göre hareket etmesini yaptırımları ile birlikte düzenlemesi ve bağımsız denetimin zorunluluk olmasıdır. Örneğin 1535 maddeden oluşan kanundan denetimle ilgili yaklaşık 10 maddeyi çıkardığınızda bu kanun tamamen ruhunu kaybeder ve uygulanamaz olur. Kanun incelendiğinde bağımsız denetiçiler ve denetim standartlarının hazırlanması için TÜRMOB’a büyük görevler düşmektedir. Kanun ile muhasebe uygulamalarında aşağıdaki bazı temel yenilikler getirilmiştir: • • • • • e-defter’in yasal altyapısı bu kanun ile hazırlanmış olmuştur. Son yıllarda ilk defa böylesine köklü değişiklikler içeren bir kanunda gerekçeler son derece bilimsel ve açıklıkla ifade edilmiştir. (1) Bağımsız denetim. Türkiye Finansal Raporlama Standartları’na uygun defter tutulacaktır. hukuki boyutunun yanısıra muhasebe. Dolayısıyla Kanun şirketlerde öncelikle muhasebe uygulamalarında ve sonra da denetim uygulamalarında değişiklikler getirmektedir. Kanun’da en önemli iki konudan birincisi. kapalı tipteki yani aile şirketlerindeki yapıyı ortadan kaldırmayı hedeflemesi ve kurumsal yönetimi benimsetmeyi zorunlu kılması. Deniz Ticareti. Sigorta Hukuku. Hacırüstemoğlu. 160 . (2) Işlem denetimi. Yeni TTK’nın önemi. Kıymetli Evrak. Demir Yeni Türk Ticaret Kanunu sadece şirketler için büyük değişikliklere yol açmayacak. Taşıma şleri. Defterler Yönetim kurulu sorumluluğundadır. (3) Özel denetim. V. Kanun’da üç tür denetim öngörülmüştür. Kanun meslek mensuplarına denetim işi dışında işletme danışmanı fonksiyonu da yüklemektedir. Ticari Kardan sonra beyanname üzerinde hesaplanacaktır. bunu bir yavru şirketi aracılığıyla yapamaz (Madde 400). yazılan amaçlar da gerçekleşmez. denetim. Yeni Türk Ticaret Kanunu 6 kitaptan oluşmaktadır: Ticari şletme. Kanun tüm şirketlerin bağımsız denetimden geçmelerini zorunlu kılmıştır. danışmanlık veya hizmet veremez. Sadece bazı büyüklükleri aşmayan şirketler SMMM veya YMM’ye bağımsız denetim yaptırabileceklerdir. Buna göre meslek mensupları denetim dışında bir çok alanda şirketlere çeşitli hizmetler sunabileceklerdir. Şirketler bağımsız denetim kuruluşları ile çalışacaklar ve bağımsız denetim kuruluşları da SMMM veya YMM kuruluşu olacaktır. Vergi. TÜRMOB kanunun çıktığı günden beri aralıksız olarak tüm altyapı çalışmalarını tamamlamış ve bugünlerde SMMM veya YMM’lerin yoğun eğitimlerine başlamak üzere planını yapmıştır. finansal raporlama konularını ön plana çıkarmasıdır. ticari ilişkisi bulunan SMMM veya YMM (veya kuruluşlarının) o şirkete bağımsız denetim yapması yasaktır. danışmanlık yapan. Şirketlerin defterini tutan. vergi danışmanlığı ve vergi denetimi dışında. Defterlerin dijital ortamda saklanması mümkün hale gelmektedir. Ticaret Şirketleri.

Bu standart menkul kıymetleri halka arz edilmemiş olan ve finansal kurum niteliğinde olmayan işletmeleri kapsar.eu/enterprise/policies/sme/index_en. 2009. (http://ec.000. Nitelikleri ve Sınıflandırılması Hakkında Yönetmelik. Dolayısıyla. KOB ’ler için UFRS standardı ise. KOB ’ler için UFRS’ye geçişte aşılması gerekir. 161 . Küçük işletme: 50 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı ya da mali bilançosu 5. Bu durum KOB ’ler için UFRS standardında da yer almakta ve hangi işletmelerin KOB olarak nitelendirileceği ülkelerin yasal mevzuatına bırakılmaktadır (IFRSs for SMEs. AB’de sayıları 20 milyonu bulan KOB ’ler toplam işletme sayısının % 99’unu oluşturmakta ve toplam ekonomik katma değerin yarısını yaratmaktadır. Ancak. hangilerinin tam set UFRS’yi benimseyecekleri konusunda bir genelleme yapılamamaktadır.000. hem AB’deki hem de ülkemizdeki muhasebe uygulamalarını ve finansal tabloları oldukça etkileyecektir.000 TL’yi aşmayan işletmelerdir. Bu süreçte. Orta büyüklükteki işletme: 250 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı ya da mali bilançosu 25. ihracatın ve kullanılan banka kredilerinin büyük bir bölümünde KOB ’lerin yadsınamayacak payı vardır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. özünde kamuya karşı hesap verme yükümlülüğü bulunmayan ve dış bilgi kullanıcıları (banka-derecelendirme) için genel amaçlı finansal tablo yayınlayan işletmeler için hazırlanmıştır.000 TL’yi aşmayan çok küçük ölçekli işletmelerdir. Dünyada ve ülkemizde KOB ’ler ekonomide önemli bir rol oynamaktadır. KOB ’ler için UFRS standardı. madde 5): • • • Mikro işletme: 10 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı ya da mali bilançosu 1. 25 – 26 Ekim 2011 Bilindiği gibi tam set UFRS sermaye piyasalarında menkul kıymetleri halka arz edilmiş işletmeler ile bu işletmelerin finansal tablo kullanıcılarının ihtiyaçları için hazırlanmıştır.000 TL’yi aşmayan işletmelerdir. AB tarafından kabul edilen kriterlere göre KOB sınıflandırması Tablo 1’de yer almaktadır: Tablo 1: AB’ye Göre KOB Sınıflandırması Kategori Çalışan Sayısı Satış Hasılatı veya Bilanço Toplamı Orta Büyüklükteki şletme 250’den az 50 milyon Euro ve 43 milyon Euro ve 50 milyon Euro’dan az 43 milyon Euro’dan az Küçük şletme 50’den az 10 milyon Euro ve 10 milyon Euro ve 10 milyon Euro’dan az 10 milyon Euro’dan az Mikro şletme 10’dan az 2 milyon Euro ve 2 milyon Euro ve 2 milyon Euro’dan az 2 milyon Euro’dan az Kaynak:http://ec. yaratılan istihdamın. sermaye yatırımının. şletme sayısının.htm).eu/enterprise/policies/sme/facts-figures-analysis/sme-definition/index_en. KOB ’ler için UFRS’ye geçişte yapılması ve aşılması gereken konular şunlardır: • Kurumsallaşmaktan kaynaklanan bir takım zorlukların. 2.000. KOB ’LER Ç N UFRS’YE GEÇ ŞTE YAPILMASI VE AŞILMASI GEREKEN KONULAR KOB ’ler için UFRS’ye geçiş süreci işletmeler açısından oldukça kritik bir süreç olacaktır. Örneğin.7. ülkelerin KOB tanımları net olmadığı için hangi işletmelerin KOB ’ler için UFRS standardına göre raporlama yapacağı. P13).europa. yaratılan katma değerin.europa.htm Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ise KOB ’leri şu şekilde sınıflandırmaktadır (Küçük ve Orta Büyüklükteki şletmelerin Tanımı. ülkemizde etkin finansal raporlama altyapısı henüz oluşturulamadığı için bazı zorluklar yaşanacağı açıktır.

Sadeleştirme sonucunda aşağıdaki standartlar KOB ’ler için UFRS’ye yansıtılmamıştır: • UFRS 8 Faaliyet Bölümleri. Yeterli sayıda ve uzmanlaşmış nitelikli personel istihdamının sağlanamamış olmasından kaynaklanan bazı sorunlar vardır. Örneğin. Bu konuların Kurumsal Yönetim ve Basel II ile aşılması beklenmektedir.R. kapsam bakımından tam set UFRS ile paralellik gösterse de. KOB ’ler için UFRS’ye geçişle ve yeni TTK’nın yürürlüğe girmesiyle birlikte KOB ’ler muhasebe ve denetim ücretleri konusunda sıkıntı yaşayabilirler. duran varlıkların dönemsonu ölçümlerinde kullanılabilecek alternatif yeniden değerleme modeline KOB ’ler için UFRS standardında yer verilmemiş ve söz konusu varlıkların maliyet modeline göre ölçülmesi zorunlu hale getirilmiştir. KOB ’lerin önceliği kısa dönem nakit akışı. Kayıt dışılığın yüksek olduğu ekonomilerde böyle bir raporlamanın sorunlu olacağı açıktır. Ülkemizde yeterli ve yetkin meslek mensubu sayısı azdır. Finansal Durum Tablosu UMS 1 Finansal Tabloların Sunuluşu 162 . UFRS ve KOB ’LER Ç N UFRS KARŞILAŞTIRMA TABLOSU KOB ’ler için UFRS standardı Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu tarafından 2009 yılında yayınlanmıştır. Küçük ve Orta Büyüklükteki şletmeler 2. 3. tam set UFRS’de yer alan birçok karmaşık muhasebe uygulamalarına KOB ’ler için UFRS’de yer verilmediği görülmektedir. Bu kalabalık grubun eğitimi için gerekli öğretim üyesi sayısı yeterli değildir.000 sayfa olan tam set UFRS’de birçok sadeleştirme yapılarak KOB ’ler için UFRS standardı 232 sayfa olarak hazırlanmıştır. Bu nedenle bilgi amaçlı raporlamaya odaklanan KOB ’ler için UFRS’ye geçişte bazı zorluklar yaşanabilir. Ayrıca. Halen mali müşavirler odalarına kayıtlı meslek mensubu sayısı 79. Tablo 2: Tam set UFRS ve KOB ’ler için UFRS Standardı Karşılaştırma Tablosu Önsöz Uluslararası Finansal Raporlama Standartları için Önsöz 1. • UMS 34 Ara Dönem Finansal Raporlama • UMS 33 Hisse Başına Kazanç • UFRS 4 Sigorta Sözleşmeleri • UFRS 5 Satış Amaçlı Elde Tutulan Duran Varlıklar ve Durdurulan Faaliyetler Tablo 2 tam set UFRS ve KOB ’ler için UFRS standardını karşılaştırmaktadır. Demir • • • • • • • Ülkemizde bilgi amaçlı raporlamanın ve denetimin gerekliliği henüz tam olarak kavranmış değildir. V. Finansal Tabloların Sunumu UMS 1 Finansal Tabloların Sunuluşu 4. Ülkemizde halen kayıt dışı ekonomi konusu çözüme kavuşturulmuş değildir. Kavramlar ve Genel lkeler IASB’nin iskeleti. kavramsal çerçevesi ve dipnotlarıyla bir bütün halinde işletmelerde gerçekleşen finansal nitelikteki olayların finansal raporlara dönüştürülmesine odaklanmaktadır. likidite ve ödeme kabiliyeti konusudur. Toplam 35 bölümden oluşan standart. UMS 1 Finansal Tabloların Sunumu 3. KOB ’ler için UFRS. meslek mensuplarının eğitimlerini üstlenecek öğretim üyesi sayısı da azdır. Hacırüstemoğlu. Ayrıca yaklaşık 2. UMS 16 Maddi Duran Varlıklar ve UMS 38 Maddi Olmayan Duran Varlıklar standartlarında açıklanan. Kredi kuruluşları tarafından belirlenen derecelendirme kriterlerine uymamaktan kaynaklanan zorluklar mevcuttur.205’tir.

Tahminler ve Hatalar 11. 25 – 26 Ekim 2011 5. Koşullu Varlık ve Yükümlülükler 22. Raporlama Döneminden Sonraki Olaylar 33.7. Karşılıklar. Devlet Teşvikleri 25. şletme Birleşmeleri ve Şerefiye 20. Özellikli Faaliyetler 35. Varlıklarda Değer Düşüklüğü 28. Stoklar 14. Muhasebe Politikaları. Koşullu Varlık Yükümlülükler UMS 1 Finansal Tabloların Sunuluşu ve UMS 32 Finansal Araçlar: Sunum UMS 18 Hasılat ve UMS 11 nşaat Sözleşmeleri 13. Nakit Akış Tablosu 8. s. ş Ortaklıklarındaki Yatırımlar 16. UMS 20 Devlet Teşviklerinin Muhasebeleştirilmesi ve Devlet Yardımlarının Açıklanması UMS 23 Borçlanma Maliyetleri UFRS 2 Hisse Bazlı Ödemeler UMS 2 Stoklar ve UMS 36 Varlıklarda Değer Düşüklüğü UMS 19 Çalışanlara Sağlanan Faydalar UMS 12 Gelir Vergisi UMS 21 Yabancı Para Çevrimi UMS 29 Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama UMS 10 Raporlama Döneminden Sonraki Olaylar UMS 24 lişkili Taraf Açıklamaları UMS 41 Tarımsal Faaliyetler UFRS 1 UFRS’nin lk Defa Uygulanması 163 .229. Finansal Tablo Dipnotları 9. Şerefiye Dışındaki Maddi Olmayan Duran Varlıklar 19. Özkaynaklar ve Yükümlülükler 23. Konsolide ve Bireysel Finansal Tablolar 10. Borçlanma Maliyetleri 26. Temel Finansal Araçlar ve 12. Yüksek Enflasyon 32. Kapsamlı Kar Tablosu ve Gelir Tablosu 6. Diğer Finansal Araçlara lişkin Hususlar ve UMS 1 Finansal Tabloların Sunuluşu UMS 1 Finansal Tabloların Sunuluşu UMS 7 Nakit Akış Tabloları UMS 1 Finansal Tabloların Sunuluşu UMS 27 Konsolide ve Bireysel Finansal Tablolar UMS 8 Muhasebe Politikaları. Hisse Bazlı Ödemeler 27. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Çalışanlara Sağlanan Faydalar 29. Yatırım Amaçlı Gayrimenkuller 17. lişkili Taraf Açıklamaları 34. ştiraklerdeki Yatırımlar 15. Yabancı Para Çevrim şlemleri 31. KOB ’ler için UFRS’ye Geçiş Kaynak: IFRS for SMEs. Gelir Vergisi 30. Kiralamalar 21. Muhasebe Tahminlerindeki Değişiklikler ve Hatalar UMS 32 Finansal Araçlar: Sunum UMS 39 Finansal Araçlar: Muhasebeleştirme ve Ölçüm UFRS 7 Finansal Araçlar: Açıklama UMS 2 Stoklar UMS 28 ştiraklerdeki Yatırımlar UMS 31 ş Ortaklıklarındaki Yatırımlar UMS 40 Yatırım Amaçlı Gayrimenkuller UMS 16 Maddi Duran Varlıklar UMS 38 Maddi Olmayan Duran Varlıklar UFRS 3 şletme Birleşmeleri UMS 17 Kiralamalar UMS 37 Karşılıklar. Hasılat ve 24. Özkaynak Değişim Tablosu ve Gelir Dağıtılmamış Karlar Tablosu 7. 2009. Maddi Duran Varlıklar 18.

Demir 4. • KOB ’ler için UFRS konulara göre düzenlenmiş. Finansal tablo denetiminde. Uygunluk (süreç) denetiminde amaç. işletmedeki ya da işletme dışındaki yetkili üst makamların belirlemiş olduğu kurallara ve yöntemlere uyulup uyulmadığını araştırmaktır. 5. bankalara ve devlete açıklanır. KOB ’ler için UFRS standardının yararları ise aşağıdaki gibi özetlenebilir: • KOB ’ler için UFRS hesap kullanıcıları için gelişmiş karşılaştırılabilirlik sağlayacaktır. açıklayıcı materyal sağlanarak kullanım kolaylığı getirilmiştir. • Raporlama prosedürleri ve iç kontrol sistemi gereklidir. Örneğin. • KOB ’ler için UFRS. • KOB ’ler için UFRS’de dipnotlar azaltılmıştır. Dolayısıyla bu denetimin sonuçları sözleşmenin taraflarını ilgilendirir. • KOB ’ler için UFRS ulusal boydaki maliyetli standart hesap uygulamasına son verecektir. • Örgüt kültürü ile muhasebenin stratejik önemi artırılmalıdır. • KOB ’ler için UFRS alternatif muhasebeleştirme yöntemlerinden basit seçeneklere yer vermiştir. • KOB ’ler için UFRS. KOB ’LER Ç N UFRS’DE KOLAYLIKLAR ve KOB ’LERE YARARLARI KOB ’ler için UFRS’de KOB ’lere sağlanan kolaylıklar şunlardır: • KOB ’ler için UFRS’de birçok konuda basitleştirme yoluna gidilmiştir. uygunluk denetiminde üçüncü kişilerle yapılan sözleşmelere aykırı davranılıp davranılmadığı araştırılabilir.R. “uygunluk denetimi” ve “faaliyet denetimi” önem kazanacaktır. KOB ’lerin halka açılmasına kolaylık sağlayacaktır. • Yeni TTK ile işletmelerin web sitelerinde finansal tablolarını yayınlamaları zorunlu hale gelecektir. KOB ’lerin finansman sorunu da çözülecektir. Bu değişiklikler özetle şu şekildedir: • Vergi için muhasebe yerine bilgi için muhasebenin temel olduğu dünyaya uyum açısından VUK’daki gerekli değişiklikler yapılmalıdır. yayın tarihi itibariyle yürürlüğe girecek ve herhangi bir bekleme süresi yaşanmayacaktır. • KOB ’ler için UFRS’nin 3 yılda bir gözden geçirilerek güncellenmesine karar verilmiştir. yönetsel etkinlik ve bütçe hedeflerine ulaşılma derecesi incelenir ve sonuçlar üst yönetime bildirilir. Ayrıca elektronik ortamda kayıt yapılmasının konuşulduğu yeni düzenlemelerde teknoloji desteği alınmalıdır. • KOB ’ler için UFRS. KOB ’ler için UFRS ve TTK Yeni TTK’nın ve KOB ’ler için UFRS standardının yürürlüğe girmesiyle finansal raporlama ve finansal raporları kamuya açıklama hususlarında birçok değişikliğin meydana gelmesi beklenmektedir. • KOB ’ler için UFRS’de ülkelerin kendi düzenlemeleri esas alınmıştır. KOB ’lerin ihtiyaçlarına uygun olmayan belirli konular standart dışında bırakılmıştır. • Artık denetim işlevi de değişecek ve “finansal tablo denetimi”. • IASB’nin KOB ’ler için UFRS’nin uygulanmasına yönelik eğitim materyali yayınlaması beklenmektedir. 164 . • Kayıt dışı işlemlerin kayıt altına alınması sağlanmalıdır. KOB ’LER Ç N UFRS ve TTK/BASEL II/KURUMSAL YÖNET M BAĞLANTILARI 5. • KOB ’ler için UFRS.1. 20 ülkede 100 KOB ’de alan testine tabi tutulup test edilmiştir. • Muhasebeleştirme ve raporlama tarihindeki ölçme uygulamalarında basitleştirmeler olmuştur. Bu şekilde. Faaliyet denetiminde ise. KOB ’lerin hesaplarına ve finansal tablolarına genel güveni artıracaktır. Hacırüstemoğlu. işletme yönetiminin hazırladığı finansal tabloların genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine ve uluslararası finansal raporlama standartlarına uygun olarak hazırlanıp hazırlanmadığı araştırılır. V. işletme ortaklarına. • KOB ’ler için UFRS’de belirgin bir başlangıç tarihi yoktur. Bu denetimde ulaşılan sonuçlar.

Yapısal Blok. Ülkemizde yasal otoritelerden Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) “Sermaye Piyasasında Derecelendirme Faaliyeti ve Derecelendirme Kuruluşlarına lişkin Esaslar Tebliği” uyarınca “Derecelendirme Kuruluşlarının. Böylelikle derecelendirme notu almak isteyen firmaların uluslararası kabul görmüş standartlarda. Verilecek kredinin miktarını ve fiyatını bu derecelendirme notu belirleyecektir.2. Bu analizde genellikle. Diğer bir yasal otorite olan “Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu. faaliyet ve devir hızları ve reel büyüme oranları kullanılır. büyüklük. I. reel sektör firmalarının kredi değerliliklerini tespit ettirmeleri bir zorunluluk haline gelecek. Derecelendirme Kuruluşlarının Yetkilendirilmesine ve Faaliyetlerine lişkin Esaslar Hakkında Yönetmelik” uyarınca “Kredi değerliliğinin derecelendirilmesinde. • Basit Standart Yaklaşım • Standart Yaklaşım • Temel çsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşım • Gelişmiş çsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşım Basel II’deki Standart Yaklaşımın Basel I’e göre getirdiği en önemli yenilik. bankalar ve şirketlere verilen derecelendirme notlarının kullanılmasıdır. mali yapı / borçluluk oranları. Derecelendirme notunun belirlenmesinde finansal tabloların değerlendirilmesi gerekir. orta ve gelişmiş düzeyde olmak üzere farklı yaklaşımlar seçenek olarak sunulmuştur. Basel I’deki % 8’lik oran korunmuş. likidite ve borç ödeme kapasitesi gibi unsurlara göre analiz edilir. Kayn. asgari sermaye tutarına ilişkin bölümdür. güvenilir mali tablolar hazırlamaları ve kayıt dışı işlemlerini kayıt içine almaları gerekliliği ortaya çıkmaktadır. mevcut düzenlemenin değişen koşullar karşısında yetersiz kalması ve risk çeşitlerinin artması gibi unsurlar bankalar için yeni sermaye standartları oluşturmayı gerektirmiştir. Yab. karşı tarafların kendi değerliliği ön plana çıkarılmış. Kredi riski ölçümünde kullanılacak risk ve ağırlıkları için dış ve/veya iç derecelendirme notları esas alınacağından. bağımsız denetim kuruluşlarınca veya 3568 sayılı Kanuna göre ruhsat almış. + Uzun Vad. bunun sonucunda da ülkede derecelendirme şirketlerinin faaliyetleri yaygınlaşacak ve şeffaflık artacaktır. Kredi riskinin hesaplanması için basit. Finansal tablolar.) 165 . Derecelendirme firmanın riskliliğinin belirlendiği nottur. derecelendirme faaliyetlerini yürütürken bağımsız denetimden geçmiş finansal bilgileri kullanmaları esastır”. Kayn. önce piyasa riski sonra operasyonel risk bölümü eklenmiştir. Bu çerçevede Haziran 1999’da ilk taslak metni yayımlanan “Basel II Yeni Sermaye Uzlaşısı” ile bankaların kredi riski taşıyan aktifleri yeni bir karşı taraf sınıflandırmasına tabi tutulmuş. ilgili risk ağırlıklarının belirlenmesinde bağımsız derecelendirme kuruluşları (Standard & Poors. Notun düşük olması halinde bankalar bu işletmeye kredi verme eğiliminde olmayacaktır. ulusal denetim otoritelerinin önemi vurgulanmış ve kamuyu aydınlatma gereklilikleri belirlenerek şeffaflık sağlama yolunda adımlar atılmıştır. karlılık. kredi riski ölçümüne ilişkin yeni yöntemler önerilmiş.7. Haziran 2004’te en son şekli verilen Basel II Sermaye Uzlaşısı 3 yapısal blok çerçevesinde şekillenmiştir. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Diğer unsurlar ise aşağıdaki oranlar yardımıyla analiz edilir: Dönem Karı / Özkaynaklar Karlılık: (Faaliyet Karı – Finansman Giderleri) / Net Satışlar Likidite: Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar Net şletme Sermayesi / (Kısa Vad. denetim yetkisine sahip mensupları tarafından Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu’nca belirlenmiş muhasebe ilkelerine uygunluğu onaylanmış finansal tablolar esas alınmalıdır”. Büyüklüğün ölçümünde net satışlar ve özkaynaklar dikkate alınır. Çünkü bu durumda verilen krediler için banka tarafından tutulması gereken sermaye daha fazla olacaktır. Yab. Moody’s ve Fitch gibi) tarafından ülke. KOB ’ler için UFRS ve BASEL II Uluslararası piyasalardaki gelişmeler. 25 – 26 Ekim 2011 5.

bankaların piyasayı ve ilgilileri bilgilendirmede güvenilir ve şeffaf olmalarıdır. finansal performans. 166 . Yapısal Blok piyasa disiplini kısmı. Yab. ekonomik-finansal koşullar yerine BB – den düşük % 75 % 150 Derecelendirilmemiş % 75 % 100 getirmede değişebilir. 2. • • • • Genel kurul bilgileri. Tablo 3 risk ağırlıklarına göre derecelendirme notlarını göstermektedir: Tablo 3: Risk Ağırlıklarına Göre Derecelendirme Notları Derecelendirme Notu Risk Ağırlığı Risk Ağırlığı (Perakende) (Diğer) AAA dan AA – ye kadar % 75 % 20 A notu. pazar konumu/rekabet. KOB Borsası ile işletmelerde aşağıdaki konularda şeffaflık/adillik/hesap verebilirlik ve sorumluluk ön planda olmalıdır: Pay Sahiplerini lgilendiren Konular • Pay sahipleri ile lişkiler Birimi kurulmalı. Payların devri esasa bağlanmalıdır. finansal tabloların şeffaflığı vb. Dönem Karı / (Kısa Vad. sermaye yapılarını güçlendirmeleri.) Özkaynaklar / Aktif Toplamı Kısa Vad. Buna göre. Basel II’de ise.) iyi bir değerlendirme notu alabilmek için önemlidir. Oy hakları ve azınlık hakları. firma yükümlülükte başarısız olabilir. Yab. V. Kayn. Kar dağıtım politikası ve zamanı.) yanı sıra niteliksel faktörlerde (yönetici ve ortakların geçmişi. Finansal faktörlerin (bilanço. yönetim ve organizasyon yapısı. Yapısal Blok bankanın risk yönetimi yaklaşımının denetim otoritesince incelenmesidir (risk yönetim ve gözetim teknikleri dairesi). Demir Borç Ödeme Kapasitesi: Mali Yapı Oranları: Devir Hızları: Reel Büyüme Oranları: (Faaliyet Karı – Finansman Giderleri) / Kısa Vad. A+ dan A – ye kadar % 75 % 50 B notu. Yab. uluslararası finansal raporlama standartlarına uyumlu finansal tablolar üretmeleri kaçınılmaz bir zorunluluk haline gelmektedir. Dolayısıyla Basel II’ye geçiş sürecinde işletmelerin ana faaliyet konularında çalışmaları. Hacırüstemoğlu. Kayn. Basel II’nin işletmelerin kredi maliyetlerine en önemli etkisi kredi faiz oranlarındaki (risk primlerindeki) farklılaşmalardır.R. KOB ’ler için UFRS ve Kurumsal Yönetim KOB ’ler için UFRS’ye geçiş için işletmelerin kurumsal yönetim ilkeleri uygulamaları gereklidir.3. kayıt dışı işlemleri kayıt içine almaları. Yab. 3. ürün/hizmet gelişimi. gelir tablosu vb. Kayn. risklerin farkındalığı. finansal yükümlülüğü yerine getirmesi yeterli. / Özkaynaklar Satışların Maliyeti / Stoklar Net Satışlar / Stoklar Net şletme Sermayesi ve Faaliyet Karı Firmalara verilen krediler Basel I’de teminat yapılarına göre farklı risk ağırlıklarına sahiptir. teminatın yanı sıra firma derecesi ve kredi işleminin risklilik seviyesine göre fiyatlandırma yapılacaktır. • Pay sahiplerinin bilgi edinme haklarının kullanımı. BBB + dan BB – ye kadar % 75 % 100 C notu. D notu. Kayn. müşteriler/tedarikçiler. + Uzun Vad. iş hacmi. finansal yükümlülüğü yerine getirmesi yüksek. 5.

Yönetim Kurullarındaki Özellikler • Yönetim Kurulu’nun yapısı. Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu başkanı Sir David Tweedie’ye göre ise. küresel. KOB ’ler için UFRS’nin sınır ötesi ticareti kolaylaştıracağını iddia etmiş ve farklı ülkelerdeki ilgili şirketlerin sınır ötesi faaliyetlerini hisse sahipliği birleşme ve satın alma nedeniyle KOB ’lerin uyumlu/karşılaştırılabilir finansal tablolarının KOB ’ler için UFRS’ye geçişle birlikte ortaya çıkacağını belirtmiştir. • çeriden öğrenebilecek durumda olan duyurulması belirlenmelidir.7. • Yönetim Kurulu’nda oluşturulan komitelerin sayı-yapı ve bağımsızlığı. KOB ’ler ilk defa yüksek kaliteli ve uluslararası kabul görmüş ortak muhasebe gereklilikleri setine sahip olacaklar. • Şirketin misyonu. • Müşteri ve tedarikçilerle ilişkiler hakkında bilgi. kişilerin kamuya Menfaat Sahipleriyle lgili • Menfaat sahiplerinin bildirilmesi. • nsan hakları politikası. ilke-tabanlı finansal raporlama standartlarını desteklemekte ve bu uyumu ve şeffaflığı desteklemeye devam edeceğini açıklamıştır. • Menfaat sahiplerinin yönetime katılımı. “KOB ’ler için UFRS. • Risk yönetimi ve iç kontrol mekanizması. FEE. • Özel durum açıklamaları. 6. • Gerçek kişi nihai hakim pay sahibi/sahipleri. isteyen işletmelerin ulusal/uluslararası düzeyde sermaye artırım ihtiyaçlarını karşılamaya yardımcı olacaktır”. 167 . • Şirket internet sitesi ve içeriği. KOB ’ler için UFRS hem gelişmiş hem de yükselen ekonomilerde fayda sağlayacaktır” şeklinde görüş bildirmiştir. • Sosyal sorumluluk ön plana çıkacaktır. Avrupa’daki en yüksek muhasebe birliği olan FEE (Avrupa Muhasebeciler Federasyonu) de KOB ’ler için UFRS’nin yüksek kalitede finansal raporlama hedefine dikkat çekmektedir. işletmeler için bir dönüm noktasıdır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Ayrıca FEE. • Etik kurullar. KOB ’ler için UFRS’nin yararları konusunda şu şekilde görüş bildirmektedir: “KOB ’ler için UFRS. • Yönetim Kurulu’na sağlanan mali haklar sağlıklı yapıya kavuşturulmalıdır. KOB ’LER Ç N UFRS Ç N ULUSLARARASI PLATFORM GÖRÜŞLER Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu KOB standartları direktörü Paul Pacter. • Yönetim Kurulu’nun faaliyet esasları. oluşumu ve bağımsız üyeler. • Şirketle işlem yapma ve rekabet yasağı. Avrupa Komisyonu’nun yayınladığı muhasebe direktiflerinin üye ülkelerin KOB ’ler için UFRS’ye geçişlerine engel olmadığını ve söz konusu direktiflerin revize edilmesi çalışmalarına en kısa sürede başlanacağını belirtmiştir. • Yönetim Kurulu üyelerinin nitelikleri. FEE başkanı Hans Van Damme. • Yönetim Kurulu üyeleriyle yöneticilerin yetki ve sorumlulukları. işletmeler için yüksek kaliteli. 25 – 26 Ekim 2011 Kamuyu Aydınlatma ve Şeffaflık • Şirket bilgilendirme politikası. vizyonu ve stratejik hedefleri.

• Bu standardın uygulanmasından kaynaklanan varlık ve yükümlülüklerin ölçümünde yapılan düzeltmeler. Hacırüstemoğlu. SONUÇ Yeni Türk Ticaret Kanunu.TÜRMOB. SPK.europa..T. No:141. Onat. B. V. Töralp. Ticaret Şirketleri. stanbul 2011 168 . • KOB ’ler Finansal Bilgi Sistemlerini iyileştirerek bu sistemden olumlu faydalar elde edeceklerdir. 2009. 2005. SMMMO Yayınları. • Yeni TTK şirketlerin kurumsallaşması için önemli bir yasal dayanaktır. • Bu standart kapsamında varlık. Demir KOB ’ler için UFRS’ye geçişte aşağıdaki düzeltmeler ilk uygulama döneminde yapılacaktır: • KOB ’ler için UFRS uyarınca öngörülen varlık ve yükümlülüklerin muhasebeleştirme işlemleri. • Tüm meslek mensupları bu kanun ile gelen fırsatları iyi değerlendirmeli ve yapılacak eğitim programlarına katılarak hazırlıklarını tamamlamalıdırlar. IFRS for SMEs. • Kanun’un başarıyla uygulanması Sanayi ve Ticaret Bakanlığı. Ö.ec. BDDK gibi kurum ve kuruluşların uyum içinde birlikte çalışmasına bağlıdır. • Kanun şirketlere. yükümlülük veya özkaynakların yeniden sınıflandırılması işlemi. ortaklara. Maliye Bakanlığı. Bu yeniliklerin meslek mensuplarına olduğu kadar iş dünyasında da iyi aktarılması gerekir. • Ülkemizde orta ve uzun vadeli KOB finansmanı modelleri değişecektir.eu/ • 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu • Doğrusöz. KAYNAKLAR • International Accounting Standards Board.R. Karşılaştırmalı Maddeler. orta ve uzun vadede. • Küçük ve Orta Büyüklükteki şletmelerin Tanımı.. IASB. Önergeler ve Karşılaştırma Tabloları ile Türk Ticaret Kanunu (Ticari şletme. Sonuç olarak.. Komisyon Raporları. yöneticilere birçok yenilikler getirmektedir. F. • KOB ’ler için UFRS uyarınca izin verilmeyen varlık ve yükümlülüklerin bilanço dışı bırakılması işlemi. Gerekçe.enterprise-europe-network. • Kanun Muhasebe standartlarını ve denetim mesleğini öne çıkarmaktadır. Kıymetli Evrak Hükümleri). • www. Nitelikleri ve Sınıflandırılması Hakkında Yönetmelik. KOB ’ler için UFRS uygulamaları KOB ’lere kurumsal kültürlerini oluşturmada başlangıç olacak ve KOB ’ler bu uygulamaları ile kredi olanakları yakalayarak yaşamlarını sağlıklı ortamlarda sürdüreceklerdir.

İnsan Kaynakları .

.

emek. “Büyük güzeldir” inancının geçerli olduğu 60’lı ve 70’li yıllar boyunca iktisadi olarak pek de anlamlı gözükmeyen küçük işletmeler son yirmi yılda inanılmaz bir hareketlilik gösterip. emek piyasaları iş ve işgücünü bulma kolaylığını sağlayan yerlerdir (Biçerli ve Gündoğan. 171 . 2000: 303). Anahtar Kelimeler: KOB . istihdam 1.7. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Çalışmanın öncelikli amacı Tokat emek piyasası ile ilgili durum tespiti yapmaktır.2’sini KOB ’lerin meydana getiriyor olmasıdır. Bu durumun kanıtı ülkemizde her 100 işletmeden 99. Bu çalışmadan elde edilen sonuçlara göre. Birçok ülkede gelişmenin dinamosu olarak gösterilirler. Pek çok insanı neredeyse “küçük daha güzel olabilir” noktasında düşünmeye zorlamıştır. Tokat’ta KOB ’ler emek talebinde öncelikli olarak eğitim düzeyini ve uygulama becerisini ölçüt kabul etmektedirler. 2004). Dünyada son yılların anahtar kelimelerinden bir tanesi KOB ’ler yani küçük ve orta ölçekli işletmelerdir. özellikle iş arayan iş gücüne. Son yirmi yılda dünyada tanık olduğumuz bu gelişmeler Türkiye’de de yaşanmaktadır. vasıflarına uygun iş bulabilme. birçok ülkenin gelişme çizgisinde önemli bir yere sahip olmuştur. hangi niteliklere sahip işgücüne talep olduğu-hangisine olmadığı ve personel istihdamında göz önünde bulundurulan faktörlerin ne derece etkili olduğuna dair durum tespiti ile birlikte talep edilen nitelikteki işgücü yetiştirme konusunda kamuoyuna bir ön bilgi vermek amaçlanmıştır.G R Ş Emek piyasalarının ekonomik rolü. Diğer bir ifade ile. işverenlere ise üretim sürecinde kullanacakları. Küçük işletmeler özellikle ülkenin gelişmemiş bölgelerinde dikkate değer bir büyüme gösterdikleri dönemin yeni gözdesi olmuşlardır (Pınarcıoğlu. Emek talebi yapısının bilinmesinin faydalı olacağı bilgisine ve son yılların gözdesi olan KOB ’lerin sayı bakımından artış göstermesine dikkat çekerek çalışmanın amacı: Tokat ilinde KOB ’ler bazında mevcut emek piyasasında aranan işgücünün niteliklerini belirlemektir. Bu nedenle. Bu kolaylık için ekonominin emek talebi yapısının bilinmesi gerekmektedir. 25 – 26 Ekim 2011 KOB ’LERDE EMEK TALEB : TOKAT L ÖRNEĞ Salih BARIŞIK Gaziosmanpaşa Üniversitesi Yasemin Ç FTÇ Erzincan Üniversitesi ÖZET Tokat ilindeki mevcut emek piyasasında aranan emeğin niteliklerini belirlemek amacıyla hazırlanan bu çalışmayı üretim faktörlerinden emeğin insan unsuruna dayanması önemli kılmaktadır. ihtiyaç duydukları vasıfta işgücünü seçebilme olanağı tanıması ile belirginleşmektedir.

Ayrıca ilde değişik renk ve kalitede dokuz cins mermer çeşidi tespit edilmiştir.58. 57’si Zile’de. Şeker pancarı. Samsun ve Yozgat illerini kapsamaktadır (www. Tokat. 19’u Reşadiye’de. Tokat ili nüfusunun % 57’si kentlerde yaşamaktadır. Tokat’ın Ekonomik Yapısı ve KOB ’ler Yeşilırmak gibi önemli bir sulama kaynağına sahip. tarımın en iyi şekilde yapılması ve daha çok arazinin değerlendirilmesi amacıyla. buğday ve diğer tahıl ürünleri. 68’i Niksar’da. Barışık. Enerji. Geri kalan % 80’i organize bölgeler dışında faaliyet göstermektedir. ilimizde bulunan kamu ve özel sektör kuruluşlarında değerlendirilmektedir.S. 2004 yılında hazırlanan rapora göre Tokat’ta yaklaşık 1 milyar 250 milyon metreküp mermer rezervi bulunuyor. Bu proje ile Amasya. Tokat ili şehirleşme oranı. Başta gıda sanayi olmak üzere.Ş.1. zengin denilebilecek kadar hayvan varlığına sahip olup. Tokat’taki mevcut 610 KOB ’nin 244’ü merkezde. Özellikle gıda sanayi olmak üzere bazı konularda fabrikasyona gidilmiştir.tr). Ticaret dışında sanayi. kireç sanayi. Tekstil. Lojistik. verimli toprakları ile yerleşime son derece müsait coğrafi yapısıyla tarih boyunca siyasi önemini sürdüren Tokat ve çevresi. işgücüne katılım oranı %57. 128’i Erbaa’da. değişik cins ve kalitede mermer.org. Mobilya ve Eğitim sektörlerinde faaliyet gösterenlerin ağırlıklı olduğu görülmektedir. Bu işletmeler arasından Erbaa’da faaliyet göstermekte olan Utg/Canicas Tekstil ve Konfeksiyon Sanayi Ticaret A. nşaat. toprak tuğla sanayi.varbank. plastik ve lastik sanayi dallarında pek çok fabrika faaliyet göstermektedir (www. Şehir. Y. lin GSY H’dan aldığı pay %0. 74’ü Turhal’da. 2009). 11’i Pazar’da. Sağlık.4. limizde tarım alanlarının verimli olmasına rağmen kır nüfusu kent nüfusundan daha düşüktür. DPT Müsteşarlığınca kabul edilen Yeşilırmak Havzası Gelişim Programına başlanmıştır. tütün. TOKAT’IN EKONOM K YAPISI ve ARANAN EMEK TALEB 2. Tuğla ve orman ürünlerini değerlendiren özel sektörler Erbaa ilçemizde faaliyette bulunmaktadır. kişi başına gayri safi yurtiçi hasıla ve sanayi iş kolunda çalışanların toplam istihdama oranı bakımından Türkiye ortalamasının altındadır.Hayvancılık ve Maden Ürünleri sektöründe faaliyette bulunan işletmeler izlemektedir. Tarım .Çiftçi 2. Bunlardan başka Tokat ilinde süt ve yem sanayi. kömür. Bilişim ve Elektrik – Elektronik alanında faaliyet gösteren işletmelerdir. Çorum. harman makineleri. Tarım kolunda çalışanların toplam istihdama oranı ise Türkiye ortalamasının üzerindedir. ağır sanayi presleri. istihdam oranı %54’tür (Tokat li Faaliyet Raporu. Gıda. Turhal Şeker Fabrikası ise 710 kişilik istihdamı ile tekel niteliğinde büyük ölçekli işletme özelliği göstermektedir. istihdam alanları oluşturulmuştur. 3’ü Artova’da ve 6’sı Almus’ta bulunmaktadır.com). Tokat’ta faaliyet gösteren KOB ’lerin sektörel dağılımına bakıldığında. tarım ve hayvancılık Tokat’ın ekonomik yapısında önemli rol oynamaktadır. kamyon karasörleri ve ahşap sanayi mamulleri bulunmaktadır. Tokat ekonomisinin temelini oluşturmaktadır. bu önemine paralel olarak Anadolu ticaretinin de önemli bir merkezi olmuştur. antimuan ve bentonit gibi cevherlere sahiptir. süt hayvancılığını geliştirmek amacı ile her türlü ıslah çalışmaları bölgede yapılmaktadır (www. çeşitli traktör vagonları. Tokat emek piyasasında faaliyet alanı oldukça dar olan işletmeler ise Ambalaj. taş ve toprağa dayalı sanayi.tokattso. Tokat bulunduğu konum itibariyle.varbank. 248 kişilik istihdamı ile Tokat’ta faaliyet gösteren. yıllık nüfus artış hızı. limizde komşu illere ve yurdumuzun değişik bölgelerine imal ettiği malları gönderen küçük sanayi işletmeleri mevcuttur. Tokat Sanayi ve Ticaret Odası’ndan elde edilen son verilere göre. termosifonlar. KOB bazında en büyük ölçekli işletme özelliğine sahiptir. elektrik matkapları. Bu duruma göre KOB ’lerin altyapısı 172 . Son yıllarda Tokat sanayinde gelişmeler kaydedilmiş. Bu işletmeleri sırasıyla. Bu mallar arasında. yaş sebze ve meyve ile diğer endüstriyel tarım ürünleri. Tokat.com). Tokat’taki KOB ’lerin yaklaşık % 20’sinin Organize Sanayi Bölgeleri ile Küçük Sanayi Sitelerinde yerleşik olduğu görülmektedir. orman ürünleri sanayi ve son yıllarda tekstil dokuma ve konfeksiyon sektörü.

Tokat’ın eğitim seviyesinin önemli noktalara ulaşmasına büyük katkı sağlamıştır.2. Tokat ilindeki mevcut emek piyasasında aranan işgücünün niteliklerini belirlemek. Tablo 1’de Tokat’ta faaliyet gösteren Gaziosmanpaşa Üniversitesi’nde okuyan ve mezun olan öğrencilerin dağılımı gösterilmektedir. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. karar organları ve faaliyette bulundukları sektörler gibi belirgin bazı özelliklerini saptamak ve söz konusu işletmelerin istihdam etmek istedikleri personelin spesifik özelliklerini ve bu özelliklerin işveren açısından ne düzeyde önemli olduğunu ortaya koymaktır. Kısaca. 25 – 26 Ekim 2011 tamamlanmış sanayi bölgelerine taşınması gerektiği söylenebilir.7. araştırma yapılan işletmelerde. 2009).2.1. 2. Tokat’taki mevcut 610 işletmenin 218’i limited şirket statüsündedir. Tokat’ın emek talebi yapısını ortaya koymak üzere hazırlanan bu çalışmada Tokat’ın mezuniyet durumu ortaöğretim ve lisans düzeyinde incelenmiştir. personel istihdamında göz önünde bulundurulan faktörlerin ne derece etkili olduğuna dair durum tespiti yapmak ve önerilerde bulunmak ulaşılmak istenen öncül hedeftir. Görüldüğü üzere. Uygulamanın Amaç ve Önemi Emek talebi yapısının bilinmesinin faydalı olacağı bilgisinden hareketle çalışmanın amacı: Araştırmaya konu olan işletmelerdeki üst düzey yöneticilerin ya da işletme sahiplerinin demografik özelliklerini belirlemek. Uygulama 2. yine araştırmaya konu olan işletmelerin hukuki yapıları. Tokat’ta bulunan Gaziosmanpaşa Üniversitesi kurulduğu günden bugüne kadar gerek diğer üniversitelere bağlı olarak gerek bağımsız olarak. bu dağılımda yıllar itibariyle erkek öğrenciler ile kız öğrenciler arasında belli oranda farklılıklar mevcuttur (Tokat li Faaliyet Raporu. Tablo1: Tokat’ta Lisans Düzeyinde Eğitimin Mezuniyet Durumu (2009) MEZUN OLAN ÖĞRENC SAYISI BÖLÜMLER Fen Edebiyat Fakültesi Ziraat Fakültesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Eğitim Fakültesi Tıp Fakültesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu Sağlık Yüksekokulu Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Meslek Yüksekokulları Turizm şletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu 2006-2007 Erkek 132 139 118 67 25 38 49 739 14 Kız 110 92 78 44 17 57 73 493 10 2007-2008 Erkek 136 133 156 86 3 33 26 56 889 46 Kız 120 88 104 58 5 22 40 85 593 20 2008-2009 Erkek 164 124 253 112 12 36 33 56 992 44 Kız 124 82 168 75 14 19 49 84 662 30 Kaynak: Tokat li l stihdam ve Mesleki Eğitim Kurulu 2009 Yılı Faaliyet Raporu Lisans düzeyinde Tokat’ta eğitimin mezuniyet durumuna bakıldığında. Hangi niteliklere sahip işgücüne talep olduğunun hangisine olmadığının tespiti ile birlikte talep edilen nitelikteki işgücü yetiştirme konusunda kamuoyuna bir ön bilgi vermek amaçlanmıştır. Diğerleri ise sırasıyla anonim şirket ve şahıs işletmesi statüsünde faaliyetlerini sürdürmektedirler. 173 .

Analizlerde yüzde dağılım tekniğinden. kinci bölüm ise. telefon ve e-mail bilgilerine ulaşılmıştır. Uygulamanın çeriği Çalışmada. Bu analiz tekniklerinden ki-kare analizi.S. dokuz sorudan oluşmakta ve bu bölümde de anketin uygulandığı işletmenin. uygulamalı analiz kısmını oluşturmaktadır. işverene ait demografik özellikleri belirlemeye yönelik sorulardan oluşmaktadır. aynı zamanda değişkenler arasındaki farklılıkların belirlenmesinde de kullanılan ki-kare analiz yöntemi. işletmede çalışanların eğitim düzeyi ve cinsiyete göre sayısını öğrenmeye yönelik sorulmuş iki soru.2. Bulguların Analiz Edilmesi ve Yorumlanması Tokat’taki mevcut emek piyasasında aranan emeğin niteliklerini tespit ederek.3. aşağıda tablo ve grafikler halinde sunulmuştur. Bu bölümde.2. Bu bölümde özellikle. Ki-kare analiz yöntemiyle ilgili olarak bilinmesi gereken en önemli özellik serbestlik derecesidir.4. Anket formuyla toplanan veriler sınıflandırılmış ve kodlanarak bilgisayarda SPSS 11. frekans dağılımları üzerinden işlem yapan bir analiz yöntemidir. aile şirketi olup olmadığı.2. söz konusu işletmelerin adres. karar mekanizması.Çiftçi 2. Genel bir kural olarak ki-kare analiz yönteminin başarı ile uygulanabilmesi için üzerinde analiz yapılan değişkenlere ilişkin oluşturulan çapraz tabloda yer alan hücrelerin her birindeki gözlem sayısının en az 5 olması önemlidir. Beş soruluk ilk bölüm. eleman istihdamını etkileyen unsurları belirlemek amacıyla ölçekli sorularda sorulmuştur. Bu programın sağladığı özellikler ile bilgiler sınıflandırılmış. her soruya ilişkin mutlak ve yüzde değerleri gösteren tablolar hazırlanmıştır. Tokat’ın emek talep yapısını tespit etmek için Tokat merkez ve diğer ilçelerde faaliyette bulunan küçük ve orta ölçekli işletmeler örneklem olarak seçilmiştir. Ancak bu bölümde yer alan iki soru. analizde yer alan gözlem sayısı arttıkça ki-kare değeri de artar. tam ve etkin cevap alınamadığı gerekçesiyle analiz dışı tutulmuştur. Sonuçta anlamlı farklılıkların varlığına ilişkin işaretler elde etme olasılığı da artar. 2. 2. sosyal bilimler alanındaki çalışmalarda yaygın olarak kullanılan bir analiz yöntemidir. Y. Barışık. anova ve oneway anova testlerinden yararlanılmıştır.5 (Statistic Pocket For Social Science) Programı yardımıyla oluşturulan veri tabanında toplanmıştır. Ayrıca ki-kare değeri serbestlik derecesine bağlı olduğundan. emek piyasasında öncelikli tercihler tespit edilmek istendiğinden. hukuki yapısı. çalışmanın amacını ortaya koymaya yönelik olarak aranan emek talebinin niteliği ile ilgili sorular sorulmuştur.2. Bilgi Toplama Yöntemleri ve Bilgilerin Elde Edilmesi Düzenlenen anket formu üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın son bölümü de. Bu amaçla örneklem olarak seçilen işletmelere ait bilgiler Tokat Sanayi ve Ticaret Odasından alınmış. faaliyet gösterdiği sektör ve işletmede çalışan kişi sayısı gibi spesifik özellikleri sorgulanmaktadır. farklılıkları incelemeye yönelik istatistik analiz tekniklerinden olan ki-kare testinden. Seçim işlemi 1/5 oranında yapılmıştır. 174 . işletmelerin emek talep ettiği alanları belirlemek ve kamuya okullaşmada yönelinmesi gereken alanlar hakkında bir ön bilgi vermek amacıyla yapılan bu çalışmadan elde edilen bulgular. işletme arasından 120 işletme seçilmiştir. Sadece ilişkilerin saptanmasında değil. on kişiden fazla ve iki yüz elli kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı ya da mali bilançosu yirmi beş milyon Türk Lirasını aşmayan ve küçük ve orta büyüklükteki işletmeler KOB olarak ifade edilmektedir. Bu tanıma göre. Tokat Sanayi ve Ticaret Odasından alınan kayıtlara göre.05’lik hatanın tolere edileceği düşüncesiyle 610 işletmeden en az 120 işletmeye anket uygulanmasının yeterli olacağı tespit edilmiştir. Serbestlik derecesi arttıkça ki-kare testi normal dağılıma benzemeye başlar. Bu tip sorularda “çok önemli”den “önemli değil”e kadar 5’li Likert Ölçeği kullanılmıştır. % 95 güvenle yapılacak tahminlerin gerçek değeri ile arasında 0. Sıralamalı soruların yanı sıra. önem düzeyini belirlemeye yönelik sıralamalı sorular seçilmiştir. 18 Kasım 2005 tarihli Resmi Gazete’de yar alan KOB tanımı dikkate alınmıştır.

mesleki bilgisi.8 10. araştırmaya katılan 120 işletmeden 73’ünün aile şirketi dışında şirket olması. Bu düşünceden hareketle. Eğitim durumlarına bakılacak olursa da. Medeni Durum ve Eğitim Düzeyi Bilgileri SEÇENEKLER (TOPLAM 120) YAŞ DURUMU 25 – 35 36 – 45 46 -55 56 -65 66 ve üzeri C NS YET Bay Bayan EĞ T M DÜZEY Yüksek Lisans / Doktora Lisans Ön Lisans Lise Ortaokul lkokul FREKANS 27 53 27 12 1 FREKANS 115 5 FREKANS 7 39 8 35 19 12 YÜZDE 22. cinsiyeti. sosyal ve politik açıdan gelişmesi için. Cinsiyet. şletme yetkililerinin çoğunluğun bay olduğu görülmektedir. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. işyerinin bulunduğu bölge insanı olması.5 10. ekonomik. yakın çevreden personel istihdam edebilmektedir. medeni durumu. yaşı. mesleki unvanı. ilk sırayı % 32. ücret talebi.0 0.5’lik payla lisans mezunu yetkililerin aldığı ve bunu da % 29.2 15. endüstri ve hizmetler sektöründeki yerlerini bulmaları konusunda cesaret vermeye ihtiyacı vardır. kadınların eğitim seviyesini artırmaktır.7. ya da en azından tarım dışı istihdam fırsatlarına erişmek için izleyecekleri rota belirlenmelidir (Yenilmez ve Işıklı. sorulara daha sağlıklı cevaplar verdikleri düşünülmüştür.7 29. 2010). temel olarak. kadınlara. mesleki deneyimi.8 YÜZDE 95. değerlendirip. yabancı dil bilgisi. Türkiye’nin.0 Ankete katılan işletme yetkililerinin çoğunun 36 – 45 yaş grubunda olduğu görülmektedir.2’lik payla lise mezunu yetkililerin takip ettiği göze çarpmaktadır. Aynı şekilde ankete cevap veren işletme yetkililerinin çoğunluğunun lisans mezunu olması sorulara verilen yanıtların daha sağlıklı olabileceği kanısını artırmaktadır.5 6. bu unsurların personel istihdamında dikkate alındığının önemli bir göstergesidir. uygulama becerisi. Bu yaş grubunun her konuda hak ve fiil ehliyetine sahip olacağı düşüncesinden hareketle. 25 – 26 Ekim 2011 Tablo 2: şverene Ait Yaş.8 4. esnek çalışma saatlerine uyumu. Aile şirketlerinin çoğu istihdam edeceği personelin eğitim durumu. Bunun için öncelikli yapılacak şey.8 32.2 22. 175 .2 YÜZDE 5. araştırmayı daha sağlıklı bir şekilde yorumlayıp.5 44. işyerinin bulunduğu bölgede ikamet etmesi ve işyerinin bulunduğu bölge okulundan mezun olması şeklinde sıralanan unsurların büyük bir bölümünü tercih dışı bırakarak.

Çiftçi Tablo 3: Ankete Cevap Veren şletmelerin Faaliyet Gösterilen Sektör. Bu da göstermektedir ki.8 malat Sektörü 68 56.8 30. Eleman Eksikliği ve Eğitim Yetiştirme Yeterliliği Arasındaki lişki şyerinizde çalışanların yabancı dil bilmesinin önem düzeyi nedir? htiyaç duyduğunuz eleman eksikliğinin işinizin verimliliği üzerindeki etkisi nedir? Şehirdeki eğitim kurumlarının size eleman yetiştirme yeterliliği konusundaki düşünceniz nedir? Kurumlarının Eleman F 2. Uygulamanın amacına temel teşkil eden unsur aranan emek talebi olduğundan bu bölümde istatistiki analizlere ve öncelikli tercih edilen unsuru belirlemeye yönelik olarak yapılan puanlama yöntemine başvurulmuştur.8 Araştırmaya katılan işletmeleri faaliyet alanları açısından incelediğimizde. Yani.3 30.024 < 0. Y.3 20.S. Hukuki Yapı ve Karar Organları Açısından Dağılımı SEKTÖRLER FREKANS YÜZDE Tarım Sektörü 7 5.8 YÜZDE (%) 38.8 HUKUK YAPI Gerçek Kişi şletmesi Anonim Şirket Limitet Şirket Kollektif Şirket Komandit Şirket Diğer KARAR ORGANLARI şletme Sahibi Profesyonel Yönetici Yönetim Kurulu FREKANS 10 24 76 2 1 7 FREKANS 46 37 37 YÜZDE 8. kuruluşunun anonim şirkete göre daha kolay olması ve şahıs işletmelerine kıyasla vergi avantajlarının bulunması etkili olabilir.7 0. en fazla payı % 56 ile imalat sektörü ardından % 31 ile hizmetler sektörü almaktadır.945 Tablodan görüldüğü üzere. Araştırmaya katılan işletmelerin.7 Hizmetler Sektörü 38 31. Barışık.437 0. bu konuya yönelik olarak sorulan soruya verdikleri cevaplar ışığında gözlemlenen. Tokat ili şirketleşmeden de profesyonel yönetim anlayışından da oldukça uzak kalmıştır.973 0. işlemlerin daha profesyonel yöntemlerle yürütüldüğü anlamına gelmektedir. Araştırmaya katılan işletmelerin hukuki yapılarına göre dağılımlarına bakıldığında.0 63. anomim şirketlerin 176 . hukuki yapı ile işyerinde çalışan personelin yabancı dil bilmesi arasında istatistiki açıdan önemli bir farklılık vardır (P= 0.3 1.024 0.3’ü limitet şirketlerden oluşmaktadır. işletmelerin % 63. şletmelerin büyük kısmının limitet şirket statüsünde olmasında. Tablo 4: Hukuki Yapı ve Yabancı Dil Bilgisi.237 Sig.7 Madencilik 7 5. En son sırayı da % 5 ile tarım ve madencilik sektörleri birlikte almaktadır. şletmelerde alınan kararların profesyonel yönetici ya da yönetim kurulu tarafından alınıyor olması.05). 0.8 5. Tokat piyasasındaki mevcut işletmelerin çoğunda işletme sahibinin yetkili karar mekanizması olduğudur. limitet şirket ortaklarının koydukları pay oranında şirket borçlarından sorumlu olması.702 0.

Tablo 5. kolektif ve komandit şirketlerin de istihdam etmek istedikleri personelin yabancı dil bilgisi farklıdır.023 Bir eleman istihdamında kişinin medeni durumu ne kadar önemlidir? 0. cinsiyet. sırada son sırada Ortaokul Doktora Mühendis Lisans Üstü Mezun Endüstri Meslek Lisesi Güzel Sanatlar Lisesi Sosyal Programlar Sağlık Programları Sosyal Bilimler Mühendis Turizm Bilimleri Kalfa Belgeli 177 . şletmelerin aradıkları emeğin önceliklerini belirlemek üzere ankette yer alan soruların sonuçları. personel istihdamında dikkate alınacağı düşünülen unsurlar arasında yapılan anova analiziyle. son tercih edilene de en az puan verilerek.000 Bir eleman istihdamında mesleki unvan ne kadar önemlidir? 7. sırada Lise Eğitim Düzeyi Vasıfsız Unvan Grubu Düz Lise Lise Mezunu Teknik Programlar Meslek Yüksekokulu Mezunu Fen Bilimleri Lisans Mezunu Lisans Mezunu Yabancı Dil Tercih Ettikleri Unvan Grupları ’lerin Önem Sırasına Göre Tercihleri 2.760 0.218 0. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. en fazla puan toplayan değişkenin en öncelikli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.302 0.117 0.044 Bir eleman istihdamında kişinin işyerinin bulunduğu bölge insanı olması ne 1. Bir eleman istihdamında eğitim düzeyi ne kadar önemlidir? 9. mesleki unvan.477 kadar önemlidir? Bir eleman istihdamında kişinin işyerinin bulunduğu bölge okulundan mezun 3. Ancak.427 Bir eleman istihdamında esnek çalışma saatlerine uyum ne kadar önemlidir? 1.997 0. yabancı dil bilgisi ve kişinin işyerinin bulunduğu bölge okulundan mezun olması gibi unsurlara ait P değerlerinin 0. aynı şekilde limitet.086 Bir eleman istihdamında uygulama becerisi ne kadar önemlidir? 0.251 0. puan yöntemiyle sunulmuştur. 25 – 26 Ekim 2011 istihdam etmek istedikleri personelin yabancı dil bilgisi farklı. Değerlendirme yapılırken ise numaralandırma yönteminin aksine ters orantı kullanılmış.05’ten küçük olduğu ve dolayısıyla farklılığın istatistiksel açıdan önemli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.836 0.000 Bir eleman istihdamında meslek bilgisi ne kadar önemlidir? 2.159 Bir eleman istihdamında kişinin cinsiyeti ne kadar önemlidir? 3. şletmelerin Esas tibariyle Faaliyet Gösterdikleri Sektörler ve Eleman stihdamını Etkileyeceği Düşünülen Unsurlar Arasındaki lişki F Sig. eğitim düzeyi.7.018 olması ne kadar önemlidir? şletmelerin esas itibariyle faaliyette bulunduğu sektörlerle.345 kadar önemlidir? Bir eleman istihdamında kişinin işyerinin bulunduğu bölgede ikamet etmesi ne 0.666 0.231 Bir eleman istihdamında ücret talebi ne kadar önemlidir? 1.412 0.035 0.782 0. Bu çerçevede öncelikli tercih edilen unsur 1 numara ile.397 Bir eleman istihdamında kişinin yaşı ne kadar önemlidir? 1. Tablo 6: Tokat’ta Faaliyet Gösteren KOB 1. şöyle ki ilk tercih edilene en fazla puan verilerek.380 Bir eleman istihdamında yabancı dil bilgisi ne kadar önemlidir? 2.575 Bir eleman istihdamında mesleki deneyim ne kadar önemlidir? 0.498 0.933 0.453 0. işletmelerin hukuki yapısı ile eleman eksikliği ya da şehirdeki eğitim kurumlarının eleman yetiştirme yeterliliği arasında istatistiksel açıdan önemli bir farklılığa rastlanmamıştır. ikinci olarak tercih edilen unsur 2 numara ve bu şekilde son olarak tercih edilen unsur da son numara ile numaralandırılarak veri girişi tamamlanmıştır.

5. Derece Frekansı × 3 + 7. diğer bir ifadeyle konusunda uzman personele gereksinim duymadığının bir sonucudur. 178 . 6. Derece Frekansı × 3 + 7. Derece Frekansı × 6 + 4. Derece Frekansı × 5 + 5. Doktora yapmış insanların istihdam tercihinde son sırada yer alması da bu ifadeyi doğrular niteliktedir. Tokat emek piyasası işverenlerinin hem çalışanlarına yüksek ücret vermek istemeyişlerinde hem eğitimini belli düzeyde tamamlamış kişileri istihdam etmek isteyişlerinde gizlidir. 4. 2. Tokat emek piyasası talebinin daha çok vasıfsız eleman istihdam etmek yönünde olması piyasanın profesyonellikten uzak olduğunun kanıtıdır. Ancak. 7. Vasıfsız 56 35 13 11 4 1 461 1 Mühendis 81 31 7 1 303 2 Çıraklık Eğitim 86 6 22 5 1 237 3 Mezunu Kalfa Belgeli 90 8 8 14 204 4 Tekniker 94 10 12 4 188 5 Teknisyen 95 11 8 6 180 6 Sosyal-Eğitim-Dil 110 10 80 7 Bilimci Lisans Üstü 111 6 2 1 67 8 Mezun Ağırlıklı Ortalama=1. 8. Y. 6. Derece Frekansı × 7 + 3. 34 32 23 25 5 1 596 1 Lise 51 23 33 8 3 1 1 482 2 Ortaokul 62 41 7 7 3 434 3 Lisans 75 18 11 10 2 2 2 303 4 lkokul 102 1 12 4 1 121 5 Ön Lisans 111 4 1 1 1 1 1 52 6 Okur – yazar 113 1 3 2 1 43 7 Yüksek Lisans 117 1 2 14 8 Doktora Ağırlıklı Ortalama=1. Derece Frekansı × 7 + 3. Barışık.Çiftçi Tablo 7: Tokat’ta Faaliyet Gösteren KOB ’lerin Önem Sırasına Göre Eğitim Düzeyi Tercihleri Önem Dereceleri Toplanan Önem Eğitim Düzeyi Puan Sırası Etkisiz 1. SONUÇ Tokat emek piyasasında gerçekleştirilmiş olan çalışmadan elde edilen sonuçlara göre. 3. Derece Frekansı × 8 + 2. Derece Frekansı × 4 + 6. Derece Frekansı × 6 + 4. Derece Frekansı × 5 + 5. Derece Frekansı ×1 3. vasıfsız eleman grubunu. 7. Derece Frekansı ×1 Tablo 8: Tokat’ta Faaliyet Gösteren KOB ’lerin Önem Sırasına Göre Unvan Grubu Açısından Elemana htiyacı Unvan Grubu Toplanan Önem Önem Dereceleri Puan Sırası Etkisiz 1. Tokat’ta faaliyet gösteren işletmelerin en fazla tercih ettikleri eğitim düzeyi grubu lise mezunlarıdır. 8. Bunun sebebi. 3. Derece Frekansı × 2 + 8. 2. 4. 5. Dolayısıyla profesyonel.S. Derece Frekansı × 4 + 6. Derece Frekansı × 8 + 2. Derece Frekansı × 2 + 8.

işletme. Lise mezunu eleman bazında Tokat emek piyasasının öncelikli tercihi düz lise mezunlarıdır. bilgisayar. Günümüzde olmazsa olmaz şartların başında gelen yabancı dil bilgisi. istihdamı belirleyen üç temel unsurdan. 179 . Fen Bilimlerini. Tokat emek piyasası işverenlerine göre. Özetle. Lisans mezunu bazında Tokat emek piyasasında tercih edilen alan ise öncelikli olarak Fen Bilimleri. mobilya. Bu durum. Teknoloji seviyesi istihdamın niteliğini etkileyen önemli bir faktördür. piyasayı ayakta tutabilecek. Bu konuya olumlu bakan işletme sayısı 75 iken. iktisat ya da muhasebe gibi bölümleri de içine alan Fen Bilimleri ile Sosyal Bilimlerin ilk tercihler olması. Turizm Bilimleri beklendiği üzere son sıradadır. hemşire vb bölümleri içeren sağlık programları da 3. Tokat emek piyasasında Meslek Yüksekokulu bazında. Tokat emek piyasası içinde de talep edilmektedir. Şehirdeki eğitim kurumlarının kendilerine eleman yetiştirme yeterliliği konusundaki düşüncelerinin % 32 gibi düşük bir oranla yetersiz olarak sonuçlanması. 16 tane işletme de bu konuda yorumsuz kalmıştır. % 20 ile de yönetim gelmektedir. dereceden etkili ve teknolojik değişiklikler de 3. Tokat emek piyasasında turizm sektörü çok da yüksek bir paya sahip değildir. Tokat’ta faaliyet göstermekte olan inşaat sektöründe de. elektronik vb bölümleri içeren teknik programlar 1. hem devlet politika yapıcılarının hem de işveren ve işçilerin bilinçli kararlar almasıyla. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. gıda sektöründe de düz lise mezunu personel istihdam için yeterli görülmektedir. ancak genişletici ekonomi politikalarının uygulandığı cevre daha da önemlidir. muhasebe ve işletme bölümlerini de kapsayan Sosyal Bilimler takip etmektedir. muhasebe. Bu piyasadaki işverenlerin yabancı dil konusundaki düşüncesi. Bu. pazarlama ve satış. sırada. 25 – 26 Ekim 2011 mühendis grubunun takip etmesi. kendilerinin eleman ihtiyacını karşılayan alanda eğitim veren bir üniversitenin. Tokat emek piyasası işverenlerinin en fazla talep ettikleri mesleklerin başında % 26 ile pazarlama ve satış. Tokat emek piyasası işverenlerinin gelişmeye açık olduklarının ve yenilenmeye olumlu baktıklarının önemli bir göstergesidir. mobilya ve dekorasyon. dereceden etkili faktör iken. Tokat emek piyasasının çok gelişmiş bir piyasa olmayışından. emek piyasasının ihtiyaçlarına cevap verilebilir. öğrencilerinin uygulama becerisini geliştirmek için kendi iş yerlerini kullanmaya ihtiyaç hissettiğinde. daha fazla beceri ve daha çok üretim anlamında iller bazında ekonomik açıdan etkinlik sağlayacak işler belirlenerek. lisans mezunu olan her kişinin yabancı dil bilmesi gerektiği yönündedir. büro yönetimi. Fen Bilimleri arasından da tercih edilen öncelikli bölüm ise mühendisliktir. mobilya sektöründe de. üretim miktarındaki değişiklikler 2. istihdamı belirlemede 1. sırada tercih edilmektedir. işçi ücretleri. Ankete katılan 120 işletmeden 29’u. sekreterlik vb bölümleri içeren sosyal programlar 2. beklentilerinin olması gerektiğinin bir göstergesidir.7. işverenlerin lisans mezunu deyince ilk akla gelenin mühendis olmasından kaynaklanmaktadır. iktisat. dereceden etkilidir. bu konuda kesinlikle yardımcı olmayacağını belirtmiştir. daha yüksek ücret. sırada. Düz lise mezunlarını endüstri meslek lisesi mezunlarının takip etmesi de. Bu nedenle şehirdeki eğitim kurumları öncelikli olarak. bu mesleklerin Tokat piyasasında emek arz edenler tarafından da emek talep edenler tarafından da daha yakından tanınıyor olmasından kaynaklanmaktadır. ticaret şehri ya da denize kıyısı olan bir liman kenti olmadığından konusunda uzmanlaşmış lise mezunlarına gereksinim yoktur. muhasebe ve finansman ve yönetim alanlarında tercih edilebilecek nitelikte öğrenci yetiştirmelidir. Bu demektir ki Tokat piyasası işverenlerinin şehirdeki eğitim kurumlarından beklentileri vardır. makine. tesisat teknolojisi. elektrik elektronik gibi işlerin yapılmasına olanak sağlamaktadır. laborant. bilgisayar donanım ve yazılımı. % 25 ile muhasebe ve finansman. Tokat çok gelişmiş bir sanayi şehri. Mühendis. dolayısıyla belli yaşta belli konularda profesyonelleşmiş. Çünkü. elektrik. belli becerileri kazanmış bireylere ihtiyaç duymadığının bir göstergesidir. işletmelerin profesyonelleştiğinden değil. sağlık memuru.

. A. Gündoğan. Mersin Üniversitesi. “OST M şgücü Araştırması”. R. 2000. 2007.. 2002. Ankara. Kolektif Verimlilik ve Sorunları”.. web sitesi http://www. M. Bayraktaroğlu. “Cumhuriyet’in lanından Günümüze Türkiye Ekonomisi’nde Yapısal Dönüşüm”. Tekelioğlu. Metin. H. 2006. Barışık. 5 Haziran. Güz 2000 (86): 303. “Türkiye’de Kadın şgücünün Durumu: Denizli Tekstil Sektöründe Kadın şgücü Örneği”. Yıldırım. Türkiye şveren Sendikaları Konfederasyonu.. Kukaracı. 2007. “Mersin’de Faaliyet Gösteren KOB ’lerin Sorunları ve Beklentileri”.. 2003. M.. Fatih Üniversitesi. “Tokat’ın Ekonomik Yapısı” web sitesi http://www. Ankara.. A. Gazi Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Dergisi.2008 180 .. Biçerli. A. A. Nitelikleri ve Sınıflandırılması Hakkında Yönetmelik”.. Eskişehir. Ş. Yönetmelik No: 9617. Zaim. “Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri SPSS Uygulamalı”. U. 21 (77): 101-114. 2009. Çakıcı. Anadolu Üniversitesi.. Sosyal Bilimler Enstitüsü.org/tarih/20051118-8. Yayın No: 3743.” şe Bağlılık Olgusu ve Etkileyen Faktörler”. Çakır.. 1994. I. nönü Üniversitesi. 2007. Ö. Özaydın M. Pınarcıoğlu.. Köksal. stanbul..Sıde Approach”. Altunışık. 2005.. “SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli statistik Teknikleri”. Ö.tisk. 2008. şletme Anabilim Dalı. B. M. 2005.. “ şsizlik Sorununun Çözümünde KOB ’lerin Desteklenmesi”... “Küçük ve Orta Büyüklükteki şletmelerin Tanımı.resmi-gazete. B. Muğla. H. Y. “ The Role of Educatıon ın Labor Markets ın Turkey: A Labor Demand .htm Tokat Ticaret ve Sanayi Odası. 2006. Gezgin. A. Bursa. Güneş. Çaha. 08. Çaha. S. A.. 2006. S. A. Kalaycı... Sosyal Bilimler Enstitüsü. Asil Yayın Dağıtım.. Karluk. Ekonomik Yaklaşım Dergisi. Ankara. stanbul Ticaret Odası. N. ktisat Anabilim Dalı.org. K..S. Türkay O. Seçkin Yayıncılık. “Çalışma Ekonomisine Giriş ve Temel Kavramlar”. 2009. Y. M. “Çağdaş ş Merkezlerinde Kadın şgücünün Konumu: Bursa Örneği” Yayın No: 219.tokattso. 18 Kasım 2005 tarihli Resmi Gazete.. “Tokat Ekonomisi”. Coşkun. 11 (2): 141-170. Economıc Growth And Labor Market Performance: The Case Of Turkey”. stanbul.. stanbul Üniversitesi Yayınları. Çelik. 2001. Ö. Sarıoğlu. Karataş.. F. 2010. Kurnaz.09.frmtr. M. Alkin.. Türkyılmaz. Genç. R.. “Employment. Sakarya Kitabevi.. Muğla Üniversitesi. stanbul.. E. Sakarya. Beta Basım Yayın Dağıtım. Mersin. “ KOB ’ler. R. Toplum ve Bilim Dergisi. Süleyman. 2006.com/halkla–iliksiler–turizm-ve-insan-kaynaklari-ulastirma-/1030339cini.. Gündoğdu H. . “ ktisada Giriş”. Anadolu Üniversitesi Yayınları. Aktemur. Resmi Gazete.org. M. Bayhan. Malatya. E. Eskişehir. 2006. “ nsan Kaynakları Yönetimi Uygulamaları ve Malatya Organize Sanayi Bölgesinde Tekstil Sektöründe Faaliyet Gösteren KOB ’lerde Bir Araştırma”.asp?sbj=ana&ana-id=22 Varbank. web sitesi http://www.Çiftçi KAYNAKÇA Akçoraoğlu. M. 2001.tr/node/48.tr/yayınlar.. 2002. .. “Çini Fabrikasının şleyişi le lgili Anket Çalışması”. “Tarihi Yaşatan l Tokat”.. A.fabrikasinin-isleyisi-ile-ilgili-anket-calısmasi.. stanbul. “ şgücü Göçü ve Avusturya’daki Türk şçileri”. S. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.com.html Ersöz.. web sitesi http://www.

Arat. Yılmaz. Çiçek.. Detay Yayıncılık. Tokat Meslek Yüksekokulu Yayınları No: 09.. Ş. Işıklı.. 2010.. “Tokat li l stihdam ve Mesleki Eğitim Kurulu 2009 Yılı Faaliyet Raporu” Ek-4. Y. S. Erdoğan. Yüksel. Anadolu University Journal of Social Sciences... Dinç. Tokat. Ankara.com/tokat-ekonomisi-t46392. 181 . Yazıcıoğlu. M. R. 25 – 26 Ekim 2011 web sitesi http://www. Y. A. E. Aras. Yenilmez. Davranışı Ve Tüketici – Satıcı lişkileri Üzerine Bir Araştırma”. K. Bekçi.. Boyraz. Y. F. H..varbank. R.. A. 10 (3): 77-92. . Yeşilyurt. Ardıç.. Erol. “SPSS Uygulamalı Bilimsel Araştırma Yöntemleri”. “The Comparıson of Labor Force Partıcıpatıon Rate of Women ın Turkey wıth the World Country Groups” . Araştırma Serisi No: 02.. Duman... . T. Petek. A. 2007. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.. “Tokat Merkez lçede Tüketici Profili. . B... Aksu... 2009.. M.html?t=46392 Yayar.. Gaziosmanpaşa Üniversitesi. Güleç. 2003.7.

Barışık.S.Çiftçi 182 . Y.

v. KOB . GRŞ şsizliğin azaltılması ve yeni istihdam alanlarının yaratılması açısından piyasa koşullarında meydana gelen değişmelere hızlı uyum sağlayabilen esnek yapıya sahip olmaları nedeniyle. 25 – 26 Ekim 2011 KOB LERDE ŞGÜCÜ VER ML L Ğ AÇISINDAN NSAN KAYNAKLARI YÖNET M N N YER VE KOB YÖNET C LER N N KONUYA YAKLAŞIMI Esin YEŞ LDAL Bahçeşehir Üniversitesi Fulya AYDINLI KULAK stanbul Üniversitesi şletme Fakültesi Cavide UYARG L stanbul Üniversitesi ÖZET Bu çalışma. KOB ’lerde insan kaynakları yönetimine ( KY) ilişkin durumu. insan kaynakları yönetimi ( KY). Oysa günümüzde akademik yazında insan kaynakları yönetimi ( KY) politika ve uygulamalarının KOB ’lere uygun olup olmadığı çokça tartışılırken (Cardon. kolayda örneklem yoluyla seçilen 20 KOB ’nin sahipleri / yöneticileri ile gerçekleştirilen derinlemesine mülakatlar aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmanın verileri. Araştırma bulguları. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Wagar. Bu nedenle çalışmamızda KOB ’lerde KY’ye ilişkin durum ve KOB sahiplerinin/yöneticilerinin işgücü verimliliği konusundaki görüş ve düşünceleri araştırılmaktadır. 2004. işletmelere ve işletme sahiplerine ilişkin hususlar. Çalışmada işletme sahiplerinin işlerine olan hakimiyet / aşinalıkları nedeniyle ortaya çıkan yönetsel bazı sonuçlara da değinilmektedir. işgücü verimliliğine ilişkin sorunlar ve informellik / tesadüfîlik başlıkları altında sunulmuştur.. ekonomik ve sosyal kalkınmanın sağlanması ve sürdürülmesinde KOB ’lerin katkıları yüksektir. Son yıllarda ülkemizde de bu anlamda ciddi açılımlar görülmektedir ancak nitelikli makro politikaların etkinliği. 1. fakat bazı KOB ’lerin tedarikçileri konumunda bulundukları müşterilerinin baskısıyla uygulamalarında daha sistematik olma yönünde bir eğilim sergiledikleri ifade edilebilir. 1998) uygulamada KOB yöneticileri için bu konunun halen sınırlı bir anlam taşıdığı ifade edilebilir. büyümesi ve gelişmesi için uygun ortamı sağlayacak politikalar geliştirmekte ve uygulamaktadırlar.d. Anahtar kelimeler: şgücü verimliliği.7. KOB sahiplerinin / yöneticilerinin işgücü verimliliği kavramıyla kastettiklerini ve işgücüne ilişkin sorunları belirlemeye yönelik olarak hazırlanmıştır. informellik. KOB ’lerin kendi iç dinamiklerini kullanarak oluşturacağı büyüme ve gelişmeye yani insan kaynaklarının öneminin ve değerinin farkındalığıyla artacaktır. 183 . kurumsal baskılar. Araştırma bulgularına dayanarak incelenen KOB ’lerde KY uygulamalarının en belirgin özelliğinin informellik olduğu. Ekonomik ve sosyal anlamda taşıdıkları önem nedeniyle gelişmiş ülkeler KOB ’lerin doğması.

Tablo 1’de görüldüğü üzere çeşitli sektörlerde faaliyet göstermektedir. Tablo 1: KOB ’lerin genel özellikleri Çalışan Kuruluş şletme Sektörü Sayısı yılı A Aydınlatma 65 1990 B Matbaa 3 1992 C Kimya 80 1991 Ç Tekstil 12 1990 D Kuyumculuk 160 1990 E Plastik 48 1997 F Züccaciye 75 2006 G Plastik 15 1977 H Tekstil 40 1995 I Tekstil 118 1982 Kimya 15 1977 J Makine 100 1994 K Tekstil 30 1983 L Hizmet 20 2001 M Matbaa 40 1978 N Matbaa 70 2002 O Matbaa 25 1987 Ö Hizmet 3 2009 P Tekstil 20 1984 R Hizmet 18 2003 184 3. C.1. KOB sahiplerinin/yöneticilerinin. Aydınlı Uyanık. Gelişim Evresi Büyüyen Küçülen Büyüyen Büyüyen Büyüyen Büyüyen Büyüyen Küçülen Büyüyen Büyüyen Büyüyen Büyüyen Büyüyen Büyüyen Büyüyen Büyüyen Küçülen Büyüyen Küçülen Büyüyen Aile şletmesi Evet Evet Evet Evet Evet Evet Hayır Evet Hayır Evet Evet Evet Evet Hayır Hayır Evet Evet Hayır Hayır Hayır Profesyonel Yönetici Var Yok Var Yok Var Yok Var Yok Var Var Var Yok Var Var Var Var Var Yok Yok Var . nformellik / tesadüfidik. F. 2. Veri toplama aracı olarak işletmelere öncelikle anket uygulanmış. 3. fakat elde edilen bulguların niteliğinin düşük olması nedeniyle (özellikle KOB ’de yönetim ve KY’ye ilişkin olarak gerçekleştirilen araştırmalarda) derinlemesine mülakat yönteminin uygulanmasının daha etkin olacağı kanaatine varılmıştır. Bu amaç doğrultusunda araştırma kapsamına çeşitli sektörlerden kolayda örneklem yoluyla seçilen 20 KOB dâhil edilmiştir. BULGULAR Çalışmamızın bulguları 4 başlık altında ele alınmaktadır: şletmelere ilişkin hususlar. şgücü verimliliğine ilişkin sorunlar.E. Uyargil AMAÇ VE METODOLOJ Çalışmamızın amacı. şletmelere ilişkin hususlar Araştırma kapsamında bulunan işletmeler. şletme sahiplerine ilişkin hususlar. Dolayısıyla araştırmamızın verileri. bu işletmelerin sahipleri/üst düzey yöneticileri ile yapılan derinlemesine mülakatlar aracılığıyla toplanmıştır. Yeşildal. hem literatürde hem de uygulamada KOB ’lerin en önemli sorunlarından biri olarak ifade edilen “işgücü verimliliği” kavramını nasıl tanımladıklarının ortaya konması ve KOB ’lerde KY’ye ilişkin mevcut durumun belirlenmesidir. Veri toplama yöntemi olarak mülakatların kullanılması ile hem KOB sahipleri/yöneticileri ile ortak bir dil oluşturulabilmiş hem de onların gözüyle KY’yi tanımlayabilmek mümkün olmuştur.

25 – 26 Ekim 2011 Tablo 1’de görüldüğü gibi incelenen KOB ’lerin çoğunluğu aile işletmesidir. Bununla beraber ikinci kuşak temsilcilerinin özellikle yurt dışında eğitim aldıkları. ncelenen 3 işletmede ise ikinci kuşağın temsilcileri. ERP gibi yazılım programları da kullanılmakta ya da bu programların kullanılması planlanmaktadır. sadece bir işletmede K’ya ilişkin ayrı bir bölümün yapılandırıldığı görülmektedir. Tablo 2: şletme sahiplerinin demografik özellikleri şletme sahibi Cinsiyet Yaş Eğitim düzeyi Eğitim alanı A B C Ç D Erkek Erkek Erkek Kadın Erkek 59 40 54 50 46 Üniversite Lise Üniversite Yüksek Lisans Üniversite (Hollanda’da) Mimar Kimya Mühendisliği Klinik Psikiyatri Ekonomi 185 ş deneyimi Mevcut durumda tedarikçisi olan uluslararası bir şirkette 11 yıl Proje Müdürlüğü ve kendi şirketinde 21 yıl Kendi şirketinde 19 yıl Bir KOB ’de 5 yıl ve kendi şirketinde 20 yıl Kendi şirketinde 27 yıl Üniversite öğrencisi iken kısmi süreli ve kendi şirketinde 21 yıl . Bu doğrultuda zorunlu teknik eğitimlerin. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. işletme sahibinin çocuklarının kariyerleri şirket yönetiminde rol almak üzere planlanmaktadır. bu kişilerin farklı işletmelerde profesyonel olarak çalışma deneyimi edindikten sonra duygusal nedenlerle aile işletmesinde görev aldıkları dikkati çekmektedir. doğrudan tepe yönetimde görev almaktadır. Sonuç olarak KOB ’lerin gerek zorlayıcı. ürüne ilişkin belgelerin ise genellikle teknik zorunluklar doğrultusunda ve büyük müşterilerin beklentilerini karşılayabilmek için alındığı ifade edilebilir. Sistem belgelerinin çevreye uyum sağlama ve meşru kabul edilebilme açısından önemli olduğu.7. KY uygulamalarını daha sistematik hale getirme yönünde etkili olduğu söylenebilir.1983) önemli ölçüde maruz kaldıkları ve bu baskıların.2. gerekse taklitçi kurumsal nitelikteki baskılara (DiMaggio. v.. Aile işletmelerinin çoğunda birinci kuşağın bireyleri tepe yönetici olup ikinci kuşağın bireyleri ise hat yönetici konumundadır. Gerek tepe yönetimde gerekse hat yönetimde görev alan ikinci kuşak bireylerinin kariyer hedefinde aile işletmesinde görev almak öncelikli olarak planlanmamış olsa da. rakiplerin ve müşterilerin baskısıyla sistematik uygulamalara yönelmek zorunda kaldıkları anlaşılmıştır. Tablo 2’de işletme sahiplerinin demografik özellikleri yer almaktadır. Özellikle muhasebe paket programları her işletmede bulunmakta. Dolayısıyla incelenen KOB ’lerin dış çevredeki özellikle yasaların. Diğer yandan. aile işletmesi özellikleri taşımayan 6 işletmenin ikisinde de. işletmenin ihracat potansiyelinin ikinci kuşakla beraber değerlendirilmeye başladığı. bununla birlikte MRP. iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin sağlanması gibi şekillerde KY uygulamalarında informellikten formelliğe geçiş eğiliminin görüldüğü dikkati çekmektedir. 3. şletme sahiplerine ilişkin hususlar Bu kısımda incelenen KOB ’lerde genellikle hem girişimci hem de yönetici konumunda olan işletme sahiplerinin demografik özelliklerine ve bu kişilerin işlerine olan hakimiyet/aşinalıklarının yönetsel bazı sonuçlarına yer verilmektedir.d. Bu işletmeler K departmanının varlığı açısından incelendiğinde. şletmelerin hepsinin web sayfaları bulunmaktadır. böylelikle işletmenin dış pazarlara uygun olarak şekillendiği ve genellikle bu kişilerin pazarlama fonksiyonunun başında bulundukları görülmektedir. gerek normatif. ncelenen işletmelerin genelinde organizasyon şeması bulunmaktadır. öncelikle bu işletmelerin çoğunluğunda üretim ve sistem belgelerinin bulunduğu görülmektedir. şletmeler kurumsallaşma açısından ele alındığında.

terfiler. bilgi teknolojileri. Kültür Sanat Danışmanlığı. Radyo Programcılığı ve kendi şirketinde 10 yıl 18 yıl babasının kendisine devrettiği şirkette 11 yıl grafikerlik. Bu durumun yönetim konusundaki yeterliliklerini sorgulamamalarından ve bu konulardaki 186 . Örnek olarak. işten çıkarma gibi uygulamalarda çoğunlukla karar verici konumundadır. işletme sahiplerinin aynı zamanda girişimci ve tepe yönetici olmaları doğrultusunda işleri konusunda önemli derecede bilgi ve deneyime (Bknz. Fakat KY yapılanmasının olduğu bir işletmede bile son karar yine işletme sahibine bırakılmaktadır. Aydınlı Uyanık.E. risk almış ve bu doğrultuda kaynakları biraraya getirmiş bireyler olan girişimciler. muhasebe. Aile işletmelerinde ikinci kuşağın pazarlama haricinde varlığının sınırlı olması da birinci kuşağın genellikle aşina olduğu üretim ve finans gibi konularda yetki devretmekte isteksiz davranmasıyla açıklanabilir. ücretlendirme ve ödüllendirme. Tablo 2) sahip olmaları ve işe aşinalık veya olaylara hakimiyet olarak nitelendirilebilecek bu durumun uygulamalar üzerindeki etkilerine ilişkindir. C. Yeşildal. KY açısından baktığımızda. işletme sahipleri eleman seçimi.Lisans * Farklı sektörlerde 2 işletme sahibidir. Bazı işletmelerde üretimde çalışan vasıfsız elemanlara ilişkin kararlarda ustabaşıların geribildirimine başvurulduğu da dikkati çekmektedir. Uyargil E F G H I Kadın Erkek Erkek Erkek Erkek Erkek Erkek Erkek Erkek Erkek Erkek Erkek Erkek 35 44 56 47 59 63 33 52 35 40 48 60 27 Üniversite Lise lkokul Ilkokul Üniversite Terk Üniversite Ilkokul Ilkokul Üniversite Yüksek Lisans Üniversite Üniversite Üniversite Iktisat Kimya Mühendisliği Sinema Televizyon Turizm şletme Grafik ktisat Elektronik Mühendisliği Tekstil Mühendisliği Bir Amerikan şirketinde 3 yıl ve kendi şirketinde 8 yıl (ikinci nesil) Kendi şirketinde 5 yıl Plastik firmasında işçi olarak 3 yıl ve kendi şirketinde 34 yıl Kendi şirketinde 16 yıl 5 yıl terzilik. hukuk gibi teknik konulara kıyasla yönetim ve KY alanında danışmanlık hizmeti alma konusunda genellikle daha isteksizdirler. Sahiplik ve yöneticiliğin aynı kişide toplanması sonucunda işletme fonksiyonları bazı durumlarda şekil itibarıyla birbirinden ayrılmış olsa dahi. Fırsatları görmüş. işletme sahibinin deneyimi. işlerine olan aşinalıklarından ve kendi konularını iyi bilmelerinden dolayı kendilerini yönetici olarak da konumlandırmakta. uygulayan ve kontrol eden kişiler haline gelmektedirler. dolayısıyla da aynı zamanda yöneten. Görüşülen işletme sahipleri. üretim. öğretmenlik ve kendi şirketinde 9 yıl 20 yıl gazetecilik ve kendi şirketinde 14 yıl Kendi şirketinde 3 yıl Kendi şirketinde 27 yıl J K L M N O Ö P* Erkek 55 Y. kalite. profesyonel yöneticilerin bulunduğu işletmelerde eleman alımında ilk mülakatları departman yöneticilerinin yapmasına rağmen son kararın yine işletme sahibi tarafından verildiği görülmektedir. F. sonuç olarak uygulamalardaki objektiflik azalmaktadır. eğitimi ve sezgileri doğrultusunda yürütülmekte. Araştırmamızın dikkat çeken bulgularından biri de. tekstilde 10 yıl çıraklık ve kendi şirketinde 29 yıl Çeşitli kimya şirketlerinde müdürlük ve kendi şirketinde 34 yıl Kendi şirketinde 10 yıl Kendi şirketinde 28 yıl 5 yıl Pazarlama Müdürlüğü.

2002). nformellik / tesadüfilik Kararların.d.. çalışanların işlerine ilişkin bilgi ve becerilerinin geliştirilmesi. Verimliliğin sıklıkla kullanılan ve sorun olarak ifade edilen bir kavram olmasına rağmen. Çalışma koşullarının iyileştirilmesi. üretilen ürün miktarı ve üretimin hızlı bir şekilde gerçekleştirilmesi gibi konuları ifade etmektedir. v. 2002).7. çoğu sektörde sıkıntıdan bahsedilmezken özellikle tekstil sektöründe faaliyet gösteren KOB ’lerin niteliksiz eleman bulma konusunda da sıkıntılarla karşılaştıkları ve eleman yokluğu nedeniyle her başvuran kişiyi istihdam ettikleri tespit edilmiştir. kavramı tanımlamakta zorlandıkları görülmüştür. süreçlerin yazılı ve uygulamaların düzenli olması konularında önemli eksiklikler olduğu değerlendirilmektedir. Nitekim profesyonel yönetici istihdam eden KOB ’lerin birçoğu. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. iş yapma usul ve sistemlerinin geliştirilmesi. ncelenen KOB ’ler açısından da bu durum değerlendirildiğinde.. bireylerin KOB ’leri eğitim olanaklarının ve kariyer fırsatlarının kısıtlılığı ve kariyer gelişimleri açısından iyi bir referans olmaması gibi nedenlerle tercih etmedikleri ortaya çıkmaktadır (Çakmak. motivasyonun ve işe odaklanmanın düşük olduğu. Özellikle üretim çalışanlarında işgücü devrinin ve devamsızlığın (tüm KOB ’lerde ölçümlenmemekle birlikte) yüksek seyrettiği ifade edilmektedir. . Yine özellikle üretim çalışanlarının disiplinsiz çalışma eğilimleri. Bu 187 3. 25 – 26 Ekim 2011 sıkıntılarını eleman değiştirme gibi yollarla çözebileceklerini düşünmelerinden kaynaklandığı değerlendirilmektedir. 3. bu kişilerle çalışma konusunda da zorluklar yaşamaktadır. uygulamada içeriğini genişletmeye özgü çalışmaların yapılması gerektiği açıktır. şgücü verimliliğine ilişkin sorunlar Görüşülen KOB yöneticilerinin işgücü verimliliği konusundaki fikirlerini sorguladığımızda. 2003) incelenen KOB ’lerde de oldukça düşüktür. lgililer verimlilik kavramını özellikle makine ve insanın oluşturduğu bir bütün olarak değerlendirmektedirler. Öncelikle K planlaması konusu. 2006. anlık ihtiyaçlar doğrultusunda işletme sahibinin sezgisel kararları ile yönlendirilmektedir. Mazzarol.4.3. eğitim ve ilerleme fırsatlarının.d. uygulamaların ve iş ilişkilerinin biçimsel olarak ve açıkça kural ve süreçler aracılığıyla kontrol ve koordine edilmesi şeklinde tanımlanan formellik (Bodewes. diğer KY işlevlerine kıyasla formellik düzeyi açısından oldukça gelişmiş olmasına ve KOB ’lerin büyük işletmelere benzer temin kaynaklarını kullanmalarına rağmen nitelikli eleman bulma konusunda sıkıntılarla karşılaştıkları görülmektedir. bu durumun ise çalışanların özelliklerinin ve isteksizliklerinin bir sonucu olduğu ifade edilmektedir. Kalite belgelerinin alınması amacıyla gerçekleştirilmiş olan iş analizlerinden genellikle K’ya ilişkin uygulamalara veri teşkil etmesi açısından yararlanılmamaktadır. ncelenen KOB ’lerde eleman temini konusu. iş güvencesinin varlığı ile ücret ve ek ödemelerin yeterliliği olarak ifade edilmektedir (Moy. 2006) Benzer şekilde ilgili literatürde adayların iş seçiminde dikkate aldıkları unsurlar. çalışanlara ilişkin en önemli sorunlardan biri olarak görülmektedir.. Nitekim 2006 yılında üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirilen bir araştırmanın sonuçlarına göre. v. ilgili literatürde sıklıkla ifade edilenlerle uyumlu olarak (Özçelik.d. v. ncelenen KOB ’lerin çoğunda iş tatmininin. Görüşülen kişilere göre işgücü verimliliği genellikle üretimin ölçümlenmesi. çalışan tatmininin sağlanması yoluyla bireylerin performanslarının arttırılmasına yönelik bir yaklaşım hemen hemen hiçbir KOB ’de bulunmamaktadır. elemanların KOB ’leri tercih etmemesinin nedenleri arasında birazdan daha ayrıntılı olarak üzerinde durulacak olan K uygulamalarındaki informellik ve tesadüfiliğin büyük ölçüde etkili olduğu düşünülmektedir. Özellikle profesyonel yöneticilere “yönetici titri” verme konusundaki isteksizlik ve işletme sahiplerinin bu yöneticileri yakından takip ve kontrol etme eğilimleri dikkati çekmektedir. Söz konusu KOB ’lerde özellikle KY uygulamalarının varlığı. Mavi yakalı personelin temini konusunda ise. Dolayısıyla aslında verimlilik ölçümlerinin üretim sonuçlarını değerlendirmek için yapıldığı ancak işgücü verimliliğini arttırmaya yönelik formel çalışmaların yapılmadığı tespit edilmiştir. iş için uygun olmayan kişilerin istihdamına yol açmakta ve bu nedenle işgücü devri artmaktadır. Bu durum.

işe alımda son kararı işletme sahibi vermektedir. Çalışanların akrabalardan oluştuğu bu KOB ’de çalışanların performanslarının değerlendirilmesinin uygun olmadığı belirtilmiştir. işin gereğinin. dost ve akrabalardan çalışma hayatında ya temin kaynağı olarak yararlanılmakta ve bu kişiler uygun görülmemeleri halinde işe alınmamakta ya da işe alınsalar dahi ister informel ister formel olsun bir şekilde performans değerlendirmeye tabi tutulmaktadırlar. genellikle ustabaşı ya da işletme sahip/yöneticisinin insiyatifi doğrultusunda yapılmaktadır. Görüşülen işletmelerin sadece birinde yıllık eğitim planlarının yapıldığı tespit edilmiştir. Bu noktada işin yapılması açısından uygun olarak değerlendirilen adayların bir yandan ücretlerinin alt limitleri zorlanırken bir yandan da yetkilendirme konusunda departman sorumlularının kısıtlandığı açıkça görülmektedir. Profesyonel yönetici istihdamı gerçekleştirmiş olan işletme sahip/yöneticileri diğer personelin yetkinliklerinin geliştirilmesi ve bu doğrultuda farklı alanlara geçiş yapmaları konusunda destek sağlamakta ve beyaz yakalı personelde çekirdek kadroyu oluşturabilmek için çaba harcamaktadırlar. işlerin genel çerçevesinin gerektirdiği özelliklerde. Bu işletmelerde çalışan sayısının az olması. Bunun yerine. Yeşildal. Diğer yandan profesyonel yönetici istihdamına yanaşmayan işletme sahip/yöneticileri çalışanlara gelişme ve terfi olanakları sağlama konusunda daha isteksizdir. Bireylerin asıl uzmanlık alanlarının dışındaki konularda da çalışmak zorunda 188 . deneyimler ve işletme sahibinin değerlendirmesi doğrultusunda. Nitekim tanıdıkların tavsiyelerinden. mevcut çalışanların ve tanıdıkların önerdikleri kişilerden yararlanmaktır.. Aydınlı Uyanık. evlenme yardımında bulunmak gibi çeşitlendiği görülmüştür. Bununla beraber performans değerlendirmede bilimsel temelli yaklaşım ise sadece altı işletmede gözlenmiştir. Bu tarz bilimsel yaklaşımın görüldüğü işletmelerde (hizmet sektöründe faaliyet gösteren bir işletme haricinde) üretimin takip edildiği programların kullanıldığı ve bilgi teknolojilerinin kullanımının ileri düzeyde olduğu dikkat çekmiştir. kira desteğinde bulunmak. Görüşülen işletmelerden sadece bir tanesinde.E. fazla çalışma yapmaktan kaçınmayacak ve birkaç sorumluluğu aynı anda üstlenebilecek çalışanlar tercih edilmektedir. çalışanların yaratıcılıklarını ve motivasyonlarını yüksek tutmak amacıyla bu konuda yatırım yaptıkları işletme sahibi tarafından beyan edilmiştir. değerlendiren ile değerlendirilen kişilerin gün içerisinde aynı ortamda yakın çalışma içinde olması performans değerlendirmede informel yaklaşımı mümkün kılmaktadır. Eleman temini konusunda kullanılan yöntemler. 1995) söz konusudur. Mavi yakalı personelin seçiminde deneyim dikkate alınırken gerekli durumlarda da iş başında eğitim söz konusu olmaktadır. v. malat kısmında yapılan değerlendirmeler. Uyargil KOB ’lerde iş analizlerini takiben.d. şletmelerde terfi olanakları incelendiğinde profesyonel yöneticilerin istihdam edildiği işletmelerde terfi olanaklarının da bulunduğu dikkat çekmiştir. F. mesleki dergilere ve internete iş ilanı vermek. yurtdışına seyahate göndermek. ağırlıklı olarak gazetelere. Bunun haricinde eğitimler beyaz yakalı personelin uzmanlığını artırmak zorunda olduğu konular üzerinden çeşitlenmektedir. Departman sorumluları ön görüşmeleri yaparken. Performans değerlendirme konusu incelendiğinde. C. KOB ’lerin özellikle satış elemanlarının performansını değerlendirdikleri ve sonuçların prim sistemiyle ücretlere yansıtıldığı görülmektedir. iş tanımları ve iş gerekleri kalite çalışmaları gereği hazırlanmış olup bu bilgiler K temin ve seçim sürecinde kullanılmamaktadır. Dolayısıyla da incelenen KOB ’lerde eğitimin sistematikliğinden bahsedebilmek oldukça güçtür. şletmelerin tamamı kendilerine özgü olarak hazırladıkları başvuru formlarını kullanmaktadır. Hizmet sektöründe faaliyet gösteren yıllık eğitim planının yapıldığı işletmede. Performans değerlendirmenin informel olduğu bu işletmelerde ödüllerin de. şletmelerin eğitim aldıkları konular öncellikle SO belgesinin ve yasaların zorunlu tuttuğu eğitimler çevresinde şekillenmektedir. literatürde sıklıkla ifade edilen ve özellikle de küçük işletmelerde daha da fazla görülen akraba kayırma (nepotism) (Huo. Görüşülen bütün işletmeler personel seçiminde mülakatlardan yararlanmaktadır. Eğitim konusunda işletmelerin sistematik bir yaklaşımları olmamasına rağmen özellikle yöneticilerin gelişiminin desteklendiği tespit edilmiştir. Dost ve akrabaları kayırmanın incelediğimiz diğer KOB ’lerde özellikle günümüzün katı rekabet koşulları doğrultusunda söz konusu olmadığı ifade edilebilir. Son görüşmede karar açısından genellikle en önemli unsur olan ücret konusu görüşülmektedir. Bu doğrultuda yöneticilerin günlük eğitimlere katılmasında herhangi bir sakınca görülmezken sistematik ve uzun süreli eğitimlere pek sıcak bakılmamaktadır. Diğer 14 işletmede mavi yakalı personelin performansı hat yöneticiler ya da ustabaşları tarafından değerlendirilmektedir.

KOB ’lerde yönetim ve KY konularında yapılacak araştırmalarda anket yöntemi yerine mülakat. kuşağın bireylerine bırakılmış olmasına rağmen. Diğer yandan tepe yönetimin en azından üç KOB ’de 2. Buna ek olarak büyük ve kurumsal müşterilerinin tedarikçisi konumunda olan KOB ’lerin bu kurumsal işletmelerin tedarikçisi olarak kalabilmek için uymak zorunda oldukları kurallar. Departmanlaşmanın ve iş bölümünün sınırlarının net olmaması. Kuşkusuz sorunların doğru bir şekilde tanımlanması. 25 – 26 Ekim 2011 olmaları nedeniyle KOB ’ler. KOB sahip / yöneticilerinin işgücü verimliliği kavramını tanımlarken çalışanların kapasitelerinin geliştirilmesi. çözümlerine ulaşmak açısından önemli bir adımı teşkil etmektedir. işgücü verimliliği deyince üretimde ölçümleme ve özellikle de çıktı miktarına odaklandıkları dikkati çekmektedir. 189 . çalışanlar için iyi birer okul ve uygulama alanı olmaktadır. kurumsal baskıların etkisiyle benimsemek durumunda kaldıkları da ifade edilmelidir. Bu nedenle işletme sahiplerinin işgücü verimliliği konusuna insan unsurunu ve kapasitesini de dikkate alarak daha bütüncül bir anlayışla yaklaşmaları uygun görülmektedir. Daha önce de ifade edildiği gibi araştırmamızın verilerinin toplanmasında öncelikle anket yöntemi benimsenmiş. Araştırmamızın bulguları doğrultusunda aşağıdaki çıkarımlarda bulunulabilir: KOB ’lerin çoğunda işletme sahiplerinin uzun yıllar iş deneyimine sahip olmaları ve konularına olan hakimiyetleri nedeniyle genellikle aynı zamanda işletmenin tepe yöneticisi olmalarıyla ve çoğunlukla kendi çocukları da dahil olmak üzere yetki paylaşımı konusunda isteksiz olmalarıyla sonuçlanmaktadır. informellik / tesadüfiliktir. odak grup tartışması ve delphi tekniği gibi kalitatif yöntemlerden yararlanmanın etkinlik açısından daha uygun olacağıdır. ncelenen KOB ’lerdeki K uygulamalarının en belirgin özelliği.7. SONUÇ Bu çalışmada birçok ülkede olduğu gibi ülkemiz ekonomisinde de lokomotif rol üstlenen. özellikle raporlama ve hiyerarşik yapılanma konularında sıkıntılar yaratsa da çalışanları geliştirici yönü ve sağladığı esneklik açısından fayda sağlamaktadır. ekonomiye ve istihdama katkı sağlama açısından yüksek öneme sahip bulunan KOB ’lerin KY açısından durumları ve KOB sahip / yöneticilerinin işgücü verimliliği konusundaki değerlendirmeleri incelenmiştir. Bu noktada hat yönetici konumunda da olsa. Bu noktada ikinci kuşağın bireylerinin ancak işletme sahibinin yeterli donanıma sahip olmadığı ihracat ve pazarlama gibi alanlarda devreye girebildiği söylenebilir. işletme sahibinin deneyim ve sezgileri doğrultusunda genellikle anlık ve değişken kararlara dayalı olarak şekillenmektedir. Ancak bu noktada bazı KOB ’lerin sistematik uygulamaları. ncelenen KOB ’lerin çoğunda kalite çalışmalarının genellikle de danışmanlık hizmeti alınarak gerçekleştirilmesi ve söz konusu işletmelerin genellikle kalite belgelerine sahip olmaları kurumsal nitelikteki baskıların bir sonucu olarak değerlendirilmektedir. zaman zaman bu kişileri yetkilendirme konusunda tereddüt göstermeleri ve birçok konuda son kararı kendilerinin verme alışkanlıkları sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. çalışan tatmini aracılığıyla bireysel performansın arttırılması gibi unsurlara oldukça uzak oldukları. incelenen KOB ’lerin çoğunda profesyonel yöneticilerin istihdam edilmesi olumlu değerlendirilmektedir. Diğer yandan işletme sahip / üst düzey yöneticilerinin profesyonel yönetici olarak istihdam ettikleri bireyleri genellikle yakından kontrol etme eğilimleri. fakat veri niteliğinin düşüklüğü nedeniyle KOB sahip /yöneticileri ile derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Her ne kadar ikinci kuşağın bireylerinin kariyerleri işletme yönetiminde rol almak üzere planlanmış olsa da ve şirket kurucusu ve tepe yöneticisi olan anne / babalar tarafından bu kişilerin işletmede çalışmaları arzu edilse de işletme sahipleri genellikle tepe yönetici olarak kalma eğilimi göstermektedirler. K uygulamalarında belli ölçüde sistematikleşmeyi sağlamaktadır. çalışma koşulllarının ve iş yapma biçimlerinin iyileştirilmesi. KOB ’lerde K uygulamaları sistematiklikten uzak. hiçbir KOB ’de profesyonel bir tepe yönetici bulunmamaktadır. 4. Bu noktada özellikle vurgulamak istediğimiz bir husus. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. motivasyonun sağlanması.

2002. Yeşildal. C. Paul J. Övgü.3–16. Cavide Uyargil: “ şletme Büyüklüğünün Mezuniyet Aşamasına Gelen Öğrencilerin ş Arama Sürecindeki Tercihleri Üzerine Etkisi: . pp. 2006.30. 1995. Vol.” Journal of Small Business Management.5. Vol.” American Sociological Review.4.. pp.2.: “Determinants of Human Resource Management Practices in Small Firms: Some Evidence from Atlantic Canada.214–223. Vol. Stevens: “Managing Human Resources in Small Organizations: What Do We Know?. 17-18 Kasım 2006. No. Tim: “A Model of Small Business HR Growth Management. Oya. Vol.” Journal of European Industrial Training.14. Mary Ann: “On Transplanting Human Resource Practices to China: A Culture-Driven Approach. Fulya Aydınlı: “Strategic Role of HRM in Turkey: A Three-Country Comparative Analysis.339 – 347. Vol. 7 Iss: 6. Uyargil KAYNAKÇA Bodewes..: “Formalization and Innovation Revisited. "The career choice of business graduates: SMEs or MNCs?". pp. Mazzarol. Cardon.27–49. şletme Fakültesi Öğrencilerine Yönelik Bir Araştırma”. Vol. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.48. Melissa S. Özçelik. No. A. Sze M. April 1998.147–160. Von Glinow. Terry H. Vol. pp. stanbul Kültür Üniversitesi.1. 2003.E.9. Jane W. pp. No. F.4.9. K.296. 2002.2.. No.” European Journal of Innovation Management. pp. Banu Saadet Ünsal.Ü. April 1983.16. Moy. Wagar.Christopher E. Vol.” International Journal of Entrepreneurial Behaviour & Research. Wynand E.36. Career Development International.13–23. pp. DiMaggio. 3. Aydınlı Uyanık. Lee. No. Çakmak.. Paul Y. 2004. Powell: “The Iron Cage Revisited: Institutional Isomorphism and Collective Rationality in Organizational Fields.310–327. Huo.” Human Resource Management Review. 190 . No.” International Journal of Manpower. s.Walter W. J.

Bu nedenle KOB ’ler için özel politikalar geliştirilmektedir. Büyüme. Eğitim 1. kaynakların etkin kullanımı. KOB ’ler için genel bir tanım vermek oldukça güçtür. Nitelikleri ve Sınıflandırılması Hakkında Yönetmelik”e göre. 18. Bu bağlamda KOB ’ler için KOB muhasebe standartları uygulanacaktır. Esnek ve uyum sağlama yeteneğiyle özellikle kriz dönemlerinde ekonominin önemli birimleri olarak işlev gören KOB ’ler aynı zamanda bir ekonomideki toplam işletmeler içinde de önemli bir paya sahiptirler. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. istihdam gibi konularda KOB ’lerin önemli işlevleri vardır.7.G R Ş Esnek ve dinamik yapıları ile ekonominin vazgeçilmez birimleri olan KOB ’ler. kaynakların etkin kullanımı.1991:14). Türkiye’de farklı kurumlar farklı ölçütlere göre KOB sınıflandırması yapmışlardır. düşük düzeyde yönetim giderleri ile çalışan ve ucuz bir üretim gerçekleştiren iktisadi teşebbüsler olarak ifade edilebilir(Uludağ-Serin. Buna rağmen KOB kavramının anlaşılması açısından bazı tanımlamalar verilebilir. ülkelerin ekonomik ve sosyal yapıları içinde bölgeler arası dengesizliğin giderilmesi. istihdamın sağlanması açısından önemlidir. ülkelerin ekonomik ve sosyal yapıları içinde bölgeler arası dengesizliğin giderilmesi. KOB muhasebe standartları eğitim ihtiyacı durumları belirlenmeye çalışılmıştır. Türkiye’de 54 yıl sonra yeni bir Türk Ticaret Kanunu (TTK) hazırlanmış ve resmi gazetede yayınlanmış ve 1 Temmuz 2012 yılında yürürlüğe girecektir. Ticari hayatı yeniden şekillendiren TTK işletmeler açısından da uluslar arası muhasebe standartlarının uygulanmasını öngörmektedir. Muhasebe Standartları.11 2005 tarih ve 25997 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan “Küçük ve Orta Büyüklükteki şletmelerin Tanımı. Bu nedenle desteklenmeleri ve rekabet güçlerinin geliştirilmesi gerekir. 25 – 26 Ekim 2011 KOB ’LERDE MUHASEBE STANDARTLARI EĞ T M HT YACI Salim ŞENGEL Anadolu Üniversitesi ÖZET Esnek ve dinamik yapıları ile ekonominin vazgeçilmez birimleri olan KOB ’ler. Bu çalışmada Bilecik li Bozüyük lçesindeki KOB ’lerin. Genel olarak KOB ’ler az sermaye kullanımı yanında daha çok el emeği ile çalışan. çabuk karar verme yeteneğine sahip. Anahtar Kelimler: KOB . istihdamın sağlanması açısından önemlidir. • • 10 çalışandan az ve yıllık 1 milyon TL’den az ciro veya bilanço toplamı olanlar mikro işletme 10-49 çalışan sayısı ve beş milyon TL’den az ciro veya bilanço toplamı olanlar küçük işletme 191 . Çünkü her ülkenin ekonomik yapısı ve gelişmişlik seviyesi farklı olduğu için yapılan KOB tanımlamaları da birbirinden farklı olmaktadır.

Bu çalışmada KOB muhasebe standartları eğitim ihtiyacı açısından Bilecik-Bozüyük ilçesindeki işletmelerin eğitim ihtiyacı konusundaki durumları ele alınıp değerlendirilmiştir. Yeni TTK’nu 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe girecektir.Şengel • 50-249 çalışan sayısı ve yirmibeş milyon TL’den az ciro veya bilanço toplamı olanlar orta ölçekli işletme Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu tarafından yayınlanan Küçük ve Orta Ölçekli şletmeler çin Türkiye Finansal Raporlama Standardı (KOB TFRS) göre yapılan tanım şöyledir. muhasebe kavram ve ilkelerine uygun olarak yapmaktadırlar. 2007:25). (KOB TFRS. Avrupa Birliğinde ise KOB sınıflandırması şöyledir. toplumsal bir gelişim ve ilerleme aracı olarak kullanılmaya başlanılmasından bu yana. Bu bakımdan yeni muhasebe standartlarının öğrenilmesi ve uygulaması açısından eğitim önem arz etmektedir. (Fidan vd.S. insanları belli amaçlara göre yetiştirme sürecidir. Diğer bir deyişle vergi amaçlı muhasebeden bilgi amaçlı muhasebeye uygulamaları olacaktır. KOB ’ler. kalkınma ve çağdaşlaşma hedefine ulaşırken. Ancak yeni TTK KOB ’ler açısından önemli değişikler getirmektedir. Eğitim.2) Diğer yandan Avrupa Birliğinde KOB sınıflandırması ülkemizde yapılan ile farklılık göstermektedir. yaşadıkları süreçlerde eğitim ana itici etken olarak gözlemlenmektedir(Beycioğlu vd. 1994:12) Eğitim bireyin davranışlarında istendik değişiklik yapma sürecidir (Ertürk. Aynı zamanda yeni TTK’nın KOB ’ler için yepyeni bir hükümler getirmekte. Hemen hemen çoğu Avrupa ülkesi.KOB MUHASEBE STANDARTLARI ve EĞ T M KOB ’ler değişen koşullara uyum. KOB ’ler mali nitelikli işlemelerini kayıt altına alırken TTK ve Vergi Kanunları ile yayınlanmış Muhasebe sistemi uygulama tebliğleri. hızla gelişen pazarlara uyum sağlamak durumunda kalan KOB ’ler için işletme performansını arttırmak açısından eğitim çok önemli bir konudur(Karakaya vd. muhasebe uygulamalarına yeni bir boyut getirmiş ve muhasebe standartlarına göre muhasebe işlemlerinin yürütülmesini öngörmektedir.1984:12) Ülkelerin ve toplumların sosyo-ekonomik gelişimi açısından eğitimin önemi büyüktür. Ancak yeni TTK. kamuya hesap verme yükümlülüğü bulunmayan ve dış kullanıcılar için genel amaçlı finansal tablo yayımlayan işletmelerdir. 192 . • • • 10 çalışandan az ve yıllık 2 milyon EURO’dan az ciro veya bilanço toplamı olanlar mikro işletme 10-49 çalışan sayısı ve 10 milyon EURO’dan az ciro veya bilanço toplamı olanlar küçük işletme 50-249 çalışan sayısı ve 50 milyon EURO’dan az ciro veya 43 milyon EURO’dan az bilanço toplamı olanlar orta ölçekli işletme Ekonomi içinde önemli bir yere sahip KOB ’ler mali nitelikli işlemlerini muhasebede kayıt altına almakta ve raporlamaktadırlar. Bu KOB ’ler açısından oldukça yeni bir durumdur. şletme yönetiminde yer almayan işletme sahipleri. Bu farklılaşma eğitim sürecinde kazanılan bilgi. diğer bir deyişle KOB muhasebe standartlarının uygulanmasını öngörmektedir. 1 md 1. Türkiye’deki işletmelerin % 99’u KOB niteliği taşımaktadır. esnek üretim yapılarıyla ve yarattıkları istihdam olanaklarıyla ekonomide önemli işlevler görmektedirler. tutum ve değerler yoluyla gerçekleşir. kalkınan tüm coğrafyaların en önemli enstrümanıdır. dış kullanıcılara örnek gösterilebilir. KOB yöneticilerinin ve KOB ’lerde çalışan personelin beceri ve niteliklerinin geliştirilmesi. Bu süreçten geçen insanın kişiliği farklılaşır. sınırlı kaynaklara sahip olan. Eğitim en genel anlamıyla. Bu değişiklerden biriside KOB muhasebe standartlarının uygulanmasıdır. 2008:370). Bl. Bu bağlamda yeni TTK ile KOB ’ler için yayınlanan muhasebe standartlarını uygulayacaklardır. 2. Bu yeni duruma ayak uydurabilmek içinde muhasebe standartları ile ilgili eğitime gereksinim olacaktır. beceri. mevcut veya potansiyel borç verenler ve kredi derecelendirme kuruluşları.

bu işletmelerin finansal bilgilerinin hem kalitesinin artırılması hem de uluslararası ölçekte karşılaştırılabilirliğinin sağlanması da gündeme gelmiştir. b) TMS/TFRS’nı uygulamayı tercih eden KOB tanımındaki işletmelerden tekrar KOB / TFRS uygulamasına dönmek isteyen işletmeler. halka açık şirketler gibi kapsamlı bir kamusal sorumluluğu olmayıp. TTK geçici madde 1(3) bendinde KOB /TFRS’nı uygulamakla yükümlü olanlar sayılmıştır. işletmelerin büyük çoğunluğunun KOB niteliğinde olduğu dikkate alınarak ayrı bir standartlar seti (Aslan. denilmektedir. Yeni TTK ile muhasebe standartlarının uygulama alanı KOB ’leri de kapsayacak şekilde genişletilmektedir. işletmeye borç verenler ve kredi derecelendirme kuruluşları gibi dış kullanıcılar için genel amaçlı finansal tablo düzenleyen işletmeler. KOB ’ler için uluslararası arenada tek bir finansal raporlama dilinin geliştirilmesi ve uygulanması ihtiyacı gündeme gelmiştir(Sayar-Okur. orijinal UFRS’lerden farklı olarak. Özellikle yapılacak KOB tanımına göre.Küçük ve orta ölçekli işletmelerin. Borsaya kayıtlı büyük şirketlerin kullanması için geliştirilen UFRS’lerin(TFRS) giderek karmaşıklaştığı ve kullanımının zorlaştığı görülmektedir. Küçük ve Orta Ölçekli şletmelere (KOB ) yönelik ayrıca bir standart setinin oluşturularak. Kanun maddesi gerekçelerinde muhasebe standartlarının gerektiğinde esnafa dahi uygulanabileceği belirtilmektedir. Türkiye’de Sermaye Piyasası Kuruluna (SPK) tabi şirketler 1/01/2005 tarihinden itibaren düzenleyecekleri konsolide yılsonu finansal tabloları uluslararası muhasebe standartlarını uygulamaktadırlar. 25 – 26 Ekim 2011 Hemen hemen tüm ülkelerde. Buna göre.tmsk. bunun yerine ilgili taraflardan oluşan daha sınırlı bir gruba karşı sorumlulukları vardır(Karacan. Kanun maddesi gerekçesinde (md 88. Küçük ve Orta Ölçekli şletmeler (KOB ) olarak adlandırılan görece küçük ve genel olarak halka açık olmayan veya kamusal sorumluluğu UFRS kullanması beklenen şletmelere göre nispeten çok daha az olan bu şletmelere yönelik muhasebe ve finansal raporlama standartlarının hazırlanarak. Kanun maddesinden de anlaşıldığı gibi KOB ’ler KOB Muhasebe standartlarını uygulayacaklardır. Ancak KOB ’lerden bazı şartları taşıyanlar büyük işletme sayılacakları için Türkiye Muhasebe Standartlarını uygulayacaklardır. Bu nedenle.2009:64). Küçük işletmeler açısından Türkiye Muhasebe Standartları Kuruluna (TMSK)’na yetki tanınmıştır.YÖNTEM 3. Bu işletmelerin büyük bölümü de KOB niteliğindeki işletmelerdir.tr). http://www. UFRS’ler özellikle büyük ve halka açık ortaklıklar için tavsiye edilirken. Buna göre TMSK küçük ölçekli işletmeleri KOB /TFRS’ndan kısmen veya tamamen muaf tutmaya veya bunlar için ayrı standartlar belirlemeye yetkili kılınmıştır. küçük işletme statüsünde olanlar için farklı standartlar uygulama konusunda bir açık kapı bırakılmıştır. a) TMS/TFRS ve Yorumlarını uygulama yükümlülüğü dışında kalan ve işletme yönetiminde yer almayan işletme sahipleri. ikincisi ise.2) uygulanacak standartlar bakımından tam birliği sağlamak. doğru bilgileri elde edebilmesi açısından önemli bir yere olacak olan KOB muhasebe standartları ve eğitim ihtiyacı konusunda KOB ’lerin durumlarının belirlenmesidir. ekonomik faaliyet hacminin daha büyük kısmını borsaya kayıtlı olmayan işletmeler oluşturmaktadır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.1-Araştırmanın Amacı Araştırma amacının KOB ’lerin muhasebe işlemlerini sağlıklı bir şekilde yürütebilmesi ve güvenilir.7. 3. TTK maddelerine bakıldığında muhasebe standartları ve KOB ’ler bakımından bir düzenleme yapıldığı görülmektedir. 193 .2007:206) geliştirilmiştir.org. küçük ve orta ölçekli işletmeleri (KOB 'ler) de aynı standartlara tâbi kılmak ve uluslararası piyasalarla tam beraberlik içinde bulunabilmenin koşullarını yaratmaktır.

9 32.html) iş dünyasının KOB muhasebe standartları konusunda eğitim gereksinimi ile ilgili değerlendirmeleri ortaya konması amaçlanmıştır.S. Ankara ve zmir ilçeleri hariç olmak üzere http://www.2. Araştırmadan daha anlamlı ve güvenilir sonuçlar alınabilmesi açısından ana kütlenin tamamına (103 KOB ) anket uygulanmıştır. Betimsel araştırmalar. Bozüyük lçesindeki KOB niteliğindeki işletme sayısı 103’dir.Araştırma Modeli Araştırma amaçlarına uygun olarak “Betimsel” araştırma modeli kullanılmıştır. standart sapma kullanılmıştır. Katılımcıların anketi yanıtlama süresi yaklaşık 10-12 dakika sürmüştür.6 8. 4-BULGULAR 4. Anketteki soruların anlaşılırlığını test etmek amacıyla 10 KOB üzerinde pilot uygulama yapılmıştır.1 8.Şengel 3.4-Veri Toplama Yöntemi Araştırma modelinin betimsel ve gerekli verilerin tarafsız ve istatistiksel analize uygun olarak toplanması bakımından en uygun veri toplama yöntemi olarak anket yöntemi kullanılmıştır.9 8.4 10. stanbul. Anket geri dönme oranı % 54’tür.Anakütle ve Örnekleme Bu araştırmada ana kütle Bilecik ili Bozüyük lçesindeki KOB ’lerdir.tr/bgyu/seg/ilce2003. Tanımlayıcı analizde frekans. 3.1 25.4 7.dpt. KOB ’lerin Demografik Özellikleri Grup şletme Çalışan Sayısı Yıllık Satış Hasılatı Değişkenler 1-9 Kişi 10-49 Kişi 50-249 Kişi <1milyon TL 1-5 milyon TL <5milyon TL≤ 25milyon TL Üretim Ticaret Hizmet Üretim. Bilecik li Bozüyük lçesindeki (DPT lçelerin Sosyo Ekonomik Gelişmişlik sıralamasına göre sırası 51 (872 ilçe içinde. bir konudaki herhangi bir durumu saptamayı hedefleyen araştırmalardır (Erdoğan. 3.3.gov. ortalama. Uygulanan araştırmada anketleri istenilen ölçütlere göre dolduran KOB sayısı ise 56’dır. Geliştirilen ankette.9 28.1998:60-62). 3.0 30.1-Katılımcılara lişkin Özellikler Tablo 1.0 kullanılmıştır.5-Verilerin Analizi Veri toplama yöntemi olarak anket yöntemi kullanıldığı için verilerin analizinde SPSS 16.1 194 .9 55.Hizmet Ticaret-Hizmet Üretim-Ticaret Üretim-Ticaret-Hizmet Faaliyet Alanı Sıklık 19 31 6 24 18 14 17 4 5 16 5 5 4 Yüzde(%) 33.9 7. yüzde.7 42.

9’u 1 milyon TL’den az (24 KOB ). KOB ’lerin faaliyet alanları ise % 30. 25 – 26 Ekim 2011 Araştırmaya katılan KOB ’lerin çalışan sayısı bakımından % 33. % 28. % 12. KOB ’lerin Kuruluş Yılları ve Faaliyet Kapsamı Grup KOB ’lerin Kuruluş Yılları Değişkenler 1-5 yıl 6-10 yıl 11-15 yıl 16-20 yıl 21 yıl ve üstü Yerel Bölgesel Türkiye Türkiye ve Yurtdışı Sıklık 9 7 10 8 22 8 21 16 11 Yüzde(%) 16. %55. üretim-ticaret. Tablo 2.hizmet yapmaktadır.5 28.2 21. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.7. KOB ’lerin demografik özellikleri Tablo 1’de gösterilmiştir. yapmaktadır.1 1-5 milyon TL arası ( 18 KOB ) ve % 25.KOB ’lerin Kuruluş Yılları ve Faaliyet Kapsamı Araştırmaya katılan KOB ’lerin %16.3 37. üretim-ticaret.2. hizmet.5 57. % 14.6 Faaliyet Kapsamı Tablo 2’de görüldüğü gibi değerlendirilen KOB ’lerin % 51.4 3.1 12.4’ü 10-49 kişi (31 KOB ) ve %10.şletmede Muhasebe le lgili Bilgiler Tablo 3 şletmede Muhasebe le lgili Bilgiler Grup şletmede muhasebe ayrı bir birim midir? Değişkenler Sıklık Evet 41 Hayır 10 Mali işler olarak 3 örgütlenmiştir Muhasebeyi dışarıda mali 2 müşavir yapıyor 1-2 Kişi 32 3 ve daha fazla 12 Muhasebe elemanı yok 12 Yüzde(%) 73. % 28. Bu daha çok bölgede seramik yoğunluklu işletmelerin olmasından dolayı olabileceği düşünülebilir.8’i yerel ve bölgesel düzeyde faaliyet gösterirken 29 KOB ).7’si 50-249 kişi (6 KOB ) sayısına sahiptir. % 32.4 21. ve % 196’sı ise (11 KOB ) Türkiye ve yurtdışı ile bağlantıları bulunmaktadır.3 39.2’si 21 ve üstü yaşındadır (22 KOB ).5’i 6-10 yaşında (7 KOB ).5 17. % 17. KOB ’lerin % 41 oranındaki kısmı ise ticaret.4 Muhasebe birimine çalışan sayısı 195 . ticaret-hizmet. Yıllık satış hasılatı bakımından ise %42. 4.3’ü 16-20 yaşında (8 KOB ) ve %39.6’sı Türkiye genelinde faaliyet göstermekte(16 KOB ).9’ 11-15 yaşında(10 KOB ).2 17.3.9 14.6 19.6’sı üretim ve hizmet (16 KOB ).0 ise 5-25 milyon TL ( 14 KOB ) arası satış hasılatına sahiptir. KOB ’lerin yaşları Tablo-2’de gösterilmiştir.2 14.3’ü 1-9 kişi ( 19 KOB ).4’ü (24 KOB ) imalat yaparken.9 5. 4.1’i 1-5 yaşında (9 KOB ).

bir eğilimden kaynaklanıyor 196 . “Yatırım Amaçlı Gayrimenkuller” 4. Verilen ifadeler içinde en yüksek öneme sahip olan görüş “Hasılat” 4.909 Maddi Duran Varlıklar 46 3. 667) ile ilk sırada yer alırken. Türkiye’de bu güne kadar vergi ağırlıklı olarak yürütülen muhasebe işlemleri.8 Gruplar Standart N Ortalama Sapma 4.738 . 4.500 ştiraklerdeki Yatırımlar 1.=.003 Stoklar 48 1. 5-SONUÇ KOB ’ler ekonominin önemli yapı taşlarından olup.4-KOB Muhasebe Standartları Eğitimi Gereksinimi Araştırmaya katılan işletmelerin. Tablo 4.=1.977 Kiralamalar 4.000 Yatırım Amaçlı Gayrimenkuller 1 Hiç Gerekli Değil……. Bu değer ölçek sorularının güvenilirliği açısından yüksek olarak değerlendirilmektedir.2’i ( 32 KOB ) 1-2 kişi olduğunu belirtirken.204 .4’ü (12 KOB ) muhasebe elemanı olmadığını ve % 21. standartlar konusunda tam net bir bilgilendirmenin yapılamasından olabilir. % 21.127 Maddi Olmayan Duran Varlıklar 42 3. % 17. Bu. KOB ’ler mali nitelikli işlemlerini muhasebede kayıt altına alır ve raporlamaktadırlar.933 .667 Hasılat 44 4. % 8. Genel olarak değerlendirildiğinde KOB standartları eğitimi konusunda tam ulaşamadıkları söylenebilir.254 42 3. Sadece bazı standartlar konusunda eğitimin gerekli olduğu diğerleri konusunda tam bir fikre ulaşamamalarına rağmen gerekli olduğu yönünde bahsedilebilir. KOB Muhasebe Standartları Eğitimi Gereksinimi Alpha α :: 93.=.007 Gelir Vergileri 45 3.9’u da mali işler birimi içinde ya da mali müşavire muhasebe işlerini yaptırdığını belirtmiştir. 4. sap. sap. sap.441 ortalama (std. işletmelerin % 73.187 1. sap.759) ile gerekli olduğu düşünülen ifade olarak değerlendirilirken.608 . sap.181) ile en az gerekli görülen ifade olarak belirlenmiştir.672 44 3.187 ortalama (std.2’sinde (41 KOB ) muhasebe ayrı bir birim iken.Şengel şletmelerdeki muhasebe ile ilgili durum değerlendirildiğinde (Tablo 3). “Çalışanlara sağlanan Faydalar” 4. Verilen tüm ölçek ifadelerinin alpha.5 Çok Gerekli Araştırmaya katılan işletmelerin KOB muhasebe standartları eğitimi ile ilgili verilen değişkenlerin ortalamaları ve standart sapması Tablo 4’de verilmiştir.204 ortalama (std.8’dir. Muhasebe departmanında çalışan sayısı bakımından değerlendirildiğin % 57.4’ü de 3 ve daha fazla muhasebe elemanı olduğunu belirtmiştir. toplam işletmelerin yaklaşık %99 KOB niteliğindedir.9’ u (10 KOB ) ayrı bir birim olmadığı.441 Karşılıklar.759 46 Çalışanlara Sağlanan Faydalar 1. KOB muhasebe standartları eğitimi ile ilgili olarak verilen ifadelerin değerlendirilmesinde 10 ifadeden yararlanılmış ve değerlendirilmiştir.S.152 . “Karşılıklar. Cronbach-alpha değerleri “güvenilirliğin genel kabul sınırlarının (0.=.000 ortalama (std.003) ile “Stoklar” ikinci sırada yer almaktadır. yeni TTK ile bilgi ağırlıklı net bir fikre düşünülürken. Koşullu Borçlar ve Koşullu Varlıklar 43 1.152 ortalama (std.70)” içinde olduğunu göstermektedir. 93.852 45 4.852) ile eğitimin gerekli olduğu düşünülen ifadeler olarak değerlendirilebilir. Koşullu Borçlar ve Koşullu Varlıklar” 3.181 3.=1.

7. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi, 25 – 26 Ekim 2011

olarak raporlama yapılması öngörülmektedir. Bu bağlamda muhasebe standartlarının uygulanması söz konusu olup, KOB ’ler içinde KOB TFRS uygulanacaktır. KOB TFRS halen yürütülmekte olan muhasebe işlemlerine yeni bir boyut getirmekte ve bu da muhasebe standartları konusunda bilgilendirmeyi gerektirmektedir. Bunun içinde sürekli eğitim kapsamında muhasebe ile ilgili uygulayıcıların teorik ve pratik uygulama açısından eğitilmesini gündeme getirmektedir. Bozüyük ilçesinde muhasebe standartları eğitimi ihtiyacına yönelik olarak yapılan bu çalışmada, araştırmaya katılan işletmelerin KOB muhasebe standartları eğitimi ile ilgili verilen verilen ifadeler içinde en yüksek öneme sahip olan görüş “Hasılat” 4.204 ortalama (std. sap.=. 667) ile ilk sırada yer alırken, 4.187 ortalama (std. sap.=1.003) ile stoklar ikinci sırada yer almaktadır. “Karşılıklar, Koşullu Borçlar ve Koşullu Varlıklar” 3.441 ortalama (std. sap.=1.181) ile en az gerekli görülen ifade olarak belirlenmiştir. Genel olarak değerlendirildiğinde KOB standartları eğitimi konusunda tam net bir fikre ulaşamadıkları söylenebilir. Sadece bazı standartlar konusunda eğitimin gerekli olduğu düşünülürken, diğerleri konusunda tam bir fikre ulaşamamalarına rağmen gerekli olduğu yönünde bir eğilimden bahsedilebilir. Bu, standartlar konusunda tam net bir bilgilendirmenin yapılamasından ve TTK’nın uygulanmasını öngördüğü hükümler hakkında yeterli bir bilgiye sahip olunmamasından kaynaklanıyor olabilir. Yeni TTK’nın uygulanması için bir yıldan az bir süre kalmıştır. TTK’nın getirdiği yeni hükümlerle ilgili olarak bilgilendirme çalışmalarının yapılması yararlı olacaktır.

KAYNAKLAR ASLAN, Sinan,(2007), Küçük ve Orta Ölçekteki şletmeler (KOB ) çin Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS) ile Global Uyum Süreci, M.Ü, BF Dergisi, Cilt XXIII, Sayı:2 BEYC OĞLU Kadir, KONAN Necdet, (2008) Yasam Boyu Öğrenme Ve Avrupa Eğitim Politikaları, www.esosder.org ISSN:1304–0278 Bahar–2008 C.7 S.24 (369-382) Spring–2008 V.7 N.24, E.T: 02.03.2010 ERDOĞAN, rfan (1998), Araştırma Dizaynı ve statistik Yöntemleri, Ankara, Emel Matbaası. Birinci Basım ERTÜRK, Selahattin (1984). Eğitimde Program Geliştirme, Yelkentepe Yayınları, No: 4 F DAN Nurettin, ERDEN Münire, (1994), Eğitime Giriş, Meteksan AŞ, 1994 Ankara KARACAN, Sami,(2009), KOB ’lerde UFRS’ye Uygun Finansal Raporlama, Umuttepe Yayınları, Kocaeli KARAKAYA Şakir, SÜNER N Selin, ÖZTÜRK Gamze, ( 2007). KOB ’lerde Eğitim ve Danışmanlık htiyaçları Analizi, MPM Yayınları No: 695, Ankara SAYAR, ZAFER,R., OKUR, Mahmut, KOB Finansal Raporlama Standartları Taslağı Ülkemizde Uygulanabilirliği, http://www.tmsk.org.tr/makaleler E.T: 28.04.2011 ULUDAĞ, lhan, SER N, Vildan, (1991), Türkiye’de Küçük ve Orta Ölçekli şletmeler, Yapısal ve Finansal Sorunlar-Çözümler, TO Yayın No:1991-25, stanbul http://www.dpt.gov.tr/bgyu/seg/ilce2003.html Küçük ve Orta Büyüklükteki şletmelerin Tanımı, Nitelikleri ve Sınıflandırılması Hakkında Yönetmelik, RG. 18.11.2005

197

S.Şengel

COMMISSION OF THE EUROPEAN COMMUNITIES, The Activities of the European Union for Small and Medium- Sized Enterprises (SMEs) SME Envoy Report, 2005 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu Türk Ticaret Kanunu Tasarısı Gerekçesi KB TFRS Bölüm 1 Küçük ve Orta Ölçekli şletmeler

198

7. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi, 25 – 26 Ekim 2011

KOB LERDE VER ML L Ğ ARTIRMA YOLUNDA ATILAN B R ADIM: SOSYAL SERMAYE

Gülsüm ÇALIŞIR Eskişehir Sanayi Geliştirme Merkezi – SANGEM Gürcan BANGER Eskişehir Sanayi Geliştirme Merkezi – SANGEM

ÖZET Son yıllarda yoğun şekilde kullanılmaya başlayan “sosyal sermaye” kavramı, günümüzde sıklıkla ekonomi, sosyoloji ve politika bilimleri çerçevesinde tartışılmaktadır. Kavram, özellikle bireyler ve kurumlar arasında iletişim, güven ve işbirliği boyutları ile ön plana çıkmaktadır. Kavram, KOB ’lerde verimliliği arttırılması bakımından değerlendirildiğinde ise KOB ’ler arasındaki iletişimin geliştirilmesi, KOB ’ler arasındaki sosyal sermaye düzeyinin yükselmesi şeklinde yorumlanabilir. Sosyal sermaye artışı ile birlikte KOB ’lerde işbirliği artışı gözlenir. Böylelikle KOB ’lerde kapasite ve deneyim artışı da beraberinde verimliliğin artışına yol açar. Anahtar Sözcükler: Sosyal Sermaye, KOB , letişim, şbirliği, Verimlilik Artışı 1. G R Ş KOB lerde verimliliği artırmak üzere pek çok yol denenmektedir. Bu denemeler arasında daha çok üretim ve teknolojik anlamda yapılan iyileştirmeler göze çarpmaktadır. Ancak bu şekilde verimliliğin arttırılacağına olan inanç çok yüksektir. Sorunun kökeninde çoğunlukla makinelerde yaşanan arızalar veya işgünün verimsizliği görüldüğü için de böylesi bir yola başvurulmasını çok görmemek gerekir. Ne yazık ki üretim, teknik ve finans alanında yaşanan sıkıntılar gölgesinde üretilen çözüm önerileri de daha çok teknik olmaktan öte gidememektedir. Ülkelerin ekonomik gelişmeleriyle pozitif etkileşim içinde olan sosyal sermaye, özellikle az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde ekonomik başarı için acil olarak yatırım yapılması zorunlu olan bir alan haline gelmiştir. Zira görece az gelişmiş ülkelerde ekonomik gelişim süreçlerinde sosyal problemler, ekonomik zorluklar karşısında çoğunlukla görmezlikten gelinmektedir. Günümüzde birçok popüler yönetim teorisi, insanlar arasındaki ilişkileri bir yana bırakarak, süreçler ve teknolojiye odaklanmış durumdadır. Birçok şirkette son derece etkili süreçler parayla satın alınabilecek en gelişmiş teknoloji olmasına rağmen yıkıcı rekabet, dedikodu, şüphe ve çok sayıda iş terki başarısızlığın sebebi olmaktadır. Bu şirketlerde sosyal sermaye eksikliği görülmektedir (Baltaş, 2011). Uzun yıllar boyunca göz ardı edilen bir kavram olan “sosyal sermaye” KOB ’lerde verimliliği artıma yolunda atılan yeni bir adım olarak gündeme gelmektedir. Özellikle 2000’li yıllarla birlikte kavramın varlığından ve etki alanlarından sıklıkla söz edilmektedir. Kavram; özü itibariyle mekanik alanın dışına çıkarak, tamamen insani bir özellik olan güven, saygı ve karşılıklı iletişimin önemine vurgu yapmaktadır.

199

G. Çalışır, G. Banger

Sosyal sermaye kavramı 1990’lı yıllarda popüler olmaya başlamış ve Türkiye’de de bu tarihten sonra kavram üzerine araştırmalar yapılmıştır. Araştırmacılar, kavramın seçtikleri alanları ne şekilde etkilediğini ölçebilmek adına çalışmalar yapmıştır. Söz konusu çalışmalar arasında Eskişehir ölçeğinde yapılan bir çalışmaya rastlanmamıştır. Sanayi Geliştirme Merkezi (SANGEM) olarak, Eskişehir Sanayi Odası’na (ESO) ve Eskişehir Mobilyacılar ve Marangozlar Odası’na (EMMO) kayıtlı olarak faaliyet gösteren mobilya firmaları üzerinde gerçekleştirilen bir incelemenin bir bölümünde firmaların sosyal sermaye bakımından içinde bulundukları durumu tespit etmek amacıyla bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda söz konusu araştırmanın ilgili bölümüne, sosyal sermaye kavramının KOB ’ler ölçeğine ne şekilde yansıdığını görebilmek ve kavramın KOB ’lerde verimliliği artırmak bakımından ne oranda algılandığını gösterebilmek adına “örnek olay” kapsamında bu incelemeye yer verilmesi uygun görülmüştür. 2. SOSYAL SERMAYE KAVRAMI Sosyal sermayeyi ilk olarak “gerekli olduğunda faydalı destekler sağlayan toplumsal ilişkilerin sermayeyi olarak tanımlayan Bourdieu, daha sonra kapsamlı ve anlaşılması kolay olan şu tanımı yapmıştır: “Sosyal sermaye, bir bireyin ya da bir grubun kalıcı işler ağında, az çok kurumlaşmış karşılıklı tanıma ve tanınmalara sahip olması sayesinde elde ettiği gerçek ya da potansiyel kaynakların toplamıdır. Böylesi bir ağın harekete geçirmeye olanak sağladığı sermaye ve güçlerin toplamıdır (Bourdieu, v.d., 2003: 108). Bourdieu, sosyal sermaye tanımında iki temel şeyden söz etmektedir: (i) Sosyal ilişkiler, bireylere sahip oldukları ağlar aracılığıyla çeşitli kaynaklara erişme imkânı verir ve (ii) Bu ilişkilerin miktarı ve kalitesi kişinin ulaşabileceği kaynakları etkiler. Buna göre sahip olunan sosyal sermayenin miktarı da bireyim fiilen harekete geçirebileceği ağ bağlantılarının büyüklüğüne ve bireyin sahip olduğu sermayelerin (ekonomik, kültürel ve sosyal) çeşidine ve miktarına bağlı olarak belirecektir (Carpiano, 2004: 39; Dika, 2003: 13). Bourdieu buradan sosyal sermayenin doğal ya da sosyal olarak verili olmadığını, sosyal sermayenin daha ziyade sosyal ilişkilerin bir ürünü olduğu sonucuna ulaşmaktadır (Winter, 2002: 2) ve ona göre sosyal sermaye, sosyal bağlantılardan türeyen bir değer ya da kaynak olarak tasavvur edilmelidir (Silva, v.d., 2004: 3). Sosyal sermaye kavramı denildiğinde Bourdieu’dan sonra gelen ve bu alanda çalışmalar yapan bir isim de Coleman olmuştur. Coleman’a göre sosyal sermaye, tek bir varlık değildir. Ortak iki özelliği olan farklı varlıkların çeşitlenmesidir. Bunların hepsi bir sosyal yapının bazı düzlemlerinden oluşmuşlardır ve bu yapının içindeki bireylerin hareketlerini kolaylaştırmaktadırlar (1988: 95-120). Coleman’a göre sosyal sermaye şu üç farklı formda anlam kazanacaktır: (i) Yükümlülükler, beklentiler ve yapıların güvenilirliğinde, (ii) Eylemlere bir temel sağlamak için sosyal yapı içinde akan bilgi kanallarında, (iii) Belirsizlikleri azaltan, bireylerin kamu yararına faaliyet göstermemelerini sağlamak amacıyla düzenleyici araçlar olarak hizmet eden normlar ve etkin yaptırımlarda. Coleman’a göre, sosyal sermayeyi oluşturan bu üç yapı, aynı zamanda sosyal eylemleri anlamanın ve açıklamanın da yollarını sunmaktadır. Bu çerçevede bireyler, sosyal eylemlerine, normlar, bilgi kanalları, yükümlülükler ve beklentiler çerçevesinde yön vermektedir (Ekşi Uğuz, 2010: 33). Sosyal sermaye tartışmalarında akla gelen üçüncü isim ise Putnam’dır. Bourdie ve Coleman’ın tersine kavramı daha geniş bir ölçeğe taşıyan Putnam, kavramın sentezci bir çözümlemesini yapmakta, sosyolojik, psikolojik ve siyasal etmenlerle sosyal sermayenin getirilerini bir arada ele almaktadır. Kavramı, bireyler arasında işbirliğini oluşturan “güven, normlar ve ağlar” gibi bağlantılar üzerinden tanımlama yoluna giden Putnam’a göre sosyal sermaye; “Ortak hedefleri sağlamak amacıyla aktörlerin işbirliği halinde ve etkin şekilde ortak hareket etmesini sağlayan güven, sosyal normlar ve ağlar gibi sosyal örgütlenmenin özelliklerinden oluşmaktadır” (Altan, 2007: 224). Putnam’ın sosyal sermaye teorisi, diğer sosyal bilimciler tarafından ortaya koyulan teorilerden farklıdır. Putnam’ın teorisi, kolektif

200

7. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi, 25 – 26 Ekim 2011

eylemleri kolaylaştıran sosyal ağlara nasıl katınılacağına odaklanırken, diğer sosyal sermaye teorisyenleri sosyal sermayeyi “sosyal ilişkilerde ve yapılarda saklı olan kaynaklar” olarak tanımlamaktadırlar. Sosyal sermaye; ülkelerin ekonomik faaliyetlerine, toplumsal hayatın etkilerini ortaya koymayı amaçlayan sosyal içerikli yeni bir iktisadi kavramdır. En az iki kişi arasında, güvene dayalı bir şekilde kurulabilen iletişim imkânı, biraz daha geniş bir tanımlamayla, toplumu oluşturan fertler, sivil toplum örgütleri ve kamu kurumları arasındaki koordinasyon faaliyetlerini kolaylaştırarak toplumun üretkenliğini arttıran güven, norm ve iletişim ağı özellikleri şeklinde tanımlanmaktadır. Ekonomik açıdan bakıldığında da sosyal sermaye, kişi ve kurumalar arası güvene dayalı ilişkilerin, ekonomik etkinliğe ve üretime yansıması şeklinde kabul edilmektedir (Temple, 2000: 23). OECD sosyal sermaye kavramını; “Bir grup içerisinde ya da gruplar arasında işbirliğini kolaylaştıran anlayışlar, paylaşılan değerler, normlarla birlikte ağlar” şeklinde tanımlamaktadır (National Statistics, 2001: 8-9). OECD’nin tanımında sosyal sermaye, grupların bir özelliği olarak ortaya çıkmakta ve sosyal sermayenin işbirliğini kolaylaştırıcı yönüne vurgu yapılmaktadır. Bu noktada OECD’nin tanımının, sosyal sermayeyi “kolektif amaçlara ulaşmayı kolaylaştıran bir şey olarak algıladığı; değerler, normlar, ağlarla eş değer tuttuğu ve güven, norm, ağ gibi bağlantılara gönderme yaptığı anlaşılmaktadır. Dünya Bankası da kavramı; “Sosyal sermaye, bir toplumun sosyal etkileşiminin niteliği ve niceliğiyle biçimlenen normlar, ilişkiler ve kurumlara atıfta bulunur. Sosyal sermaye, bir topluluğu bir arada tutan bir çeşit tutkaldır” şeklinde tanımlamaktadır (National Statistics, 2001: 8-9). Bu bağlamda Dünya Bankası’na göre sosyal sermaye, geniş anlamda bir topluluğun verimliliği ve refahıyla bağlantılı normlar ve sosyal ağlardan oluşan insanlar arasındaki yatay bağlara atıfta bulunurken, dar anlamıyla hem pozitif hem de negatif yönleriyle insanlar arasındaki dikey bağlantılara atıfta bulunmaktadır. Fukuyama (1999: 16), güven, sosyal sermaye ve ulusal ekonomin başarısı arasındaki ilişkileri analiz etmiş ve kavramı daha da genişleterek, bir grubun üyeleri arasında paylaşılan ve işbirliğine imkân sağlayan normlar ya da informel değerler seti olduğuna dikkat çekmiştir. Sosyal sermaye kavramının literatürde yapılan tanımları değerlendirildiğinde birtakım ortak özellikler bulunduğu görülmektedir. Buna göre; Kavram hakkındaki görüşler ekonomik, sosyal ve politik alanları birleştirdiği, sosyal ilişkilerin ekonomik sonuçları etkilediği, ekonominin de bunları tetiklediği görüşünü savunmaktadır. Ekonomik kalkınma için gerekli potansiyel yaratıldığı savunulurken, kavramın doğası gereği ilişkilerin gelişmesinin yasal ve politik koşullara bağlı olmasıdır. Ekonomi kurumları arasındaki ilişkilerle, yasal ve yasal olmayan organizasyonların ekonomik kalkınmanın etkilerini arttırmada nasıl etkili olabileceği üzerinde durulmaktadır.

Özetle sosyal sermaye denildiğinde bütün yolların güven, ilişki, iletişim kavramlarıyla anlam kazandığı anlaşılmaktadır. Bu düşünceden hareketle, sosyal sermaye, güven, iletişim ve verimlilik arasındaki anlamsal bütünlüğü daha iyi netleştirmek adına söz konusu kavramlar arasındaki ilişkiye kısaca değinmekte fayda vardır. 3. SOSYAL SERMAYE VE GÜVEN Güven, hayatın her aşamasında ilişkilerin belli bir çerçevede yürütülmesinde ve verimli sonuçlar alınmasında en önemli faktörlerden birisidir. Güven faktörü çok önemli bir özelliğe sahiptir. Ekonomik ve sosyal hayatta özellikle de çalışma hayatında güven unsuru zedelenirse, bu alanların işlevselliği de zedelenmiş olur. Güven, diğer insanların hareketleri ve niyetleri hakkında istenilen beklentiler olarak tanımlanabilmektedir. Bu tanımdan hareketle güven ile ilgili konular kişisel risk alma davranışı, işbirliği, azalan sosyal karmaşıklık, sosyal sermaye, düzen vb. olarak gerçekleşmektedir (Möllering, 2001).

201

G. Çalışır, G. Banger

Fukuyama (1999), sosyal sermaye kavramını insanlar arasındaki eşgüdüm ve işbirliğini teşvik eden ve içtenliğin hâkim olduğu normlar birliği olarak tanımlamaktadır. Fukuyama, bu normlar birliğinin itici gücü olarak güven unsuruna dikkati çekmekte ve gönüllü işbirliğinde güven faktörünü ön planda tutmaktadır. Fukuyama’ya göre güven, ekonomik hayatın incelenmesinden çıkaracağımız en önemli ders, bir ulusun rekabet yeteneği kadar, refahının da tek ve yaygın bir kültürel karakteristikle koşullandırılmasıdır. Bu da güven düzeyidir. Fukuyama, ekonomik krizlerin patlak vermesinde ve sürdürülmesinde önemli bir rolü bulunan “güven eksikliği”nin giderilmesi gerektiğine ve güven unsuruna duyulan ihtiyacın boyutuna dikkat çekmektedir. Güven unsurunun olmasıyla toplumdaki tüm katmanların birbiriyle bağlantılı bir şekilde sosyal dayanışmayı sağladığına vurgu yapmaktadır (Fukuyama, 1998: 21). Uslaner’e göre ise güven, üç farklı türdedir. Bunlardan ilki, stratejik güvendir. Güvenin bu türünde ilk defa karşılaşan iki kişinin birbirine güvenmeleri için herhangi bir stratejik güvene gerek yoktur. kinci tür güven, bireylerin diğer bireylerlerin davranışları hakkındaki beklentilerine dayanmaktadır. Stratejik güven, bireylerin nasıl davranacaklarına dair iken, ahlaki/genelleştirilmiş güven ise nasıl davranmaları gerektiği yönündedir. Stratejik güven kırılgandır, bireyler hayal kırıklığına uğradıkça diğerlerine duydukları güven derecesi azalacaktır. Ahlaki/genelleştirilmiş güven ise bireylerin yaşadıkları deneyimlerden etkilenmez. Üçüncü tür güven ise bireylerin kurumlara duyduğu güvendir. Bu güven türü, stratejik güven türüne benzemektedir. Kurumlara duyulan güven, hükümetlerin ekonomide, savaşta ve barışta toplumda kanun ve düzeni tesis etmekte ne kadar başarılı olduğuna bağlıdır (Uslaner, 2004: 5). Kısacası var olan tüm sosyal ilişkilerin temelinde güven duygusu yatmaktadır. Ancak bu şekilde korkusuz, kaygısız bir ortamda yaşamak mümkündür. Güven duygusundan yoksun olan şirketlerde çalışanlar dedikodunun ve kaygının yoğun olduğu bir ortama maruz kalmaktadırlar. Diğer yandan güven duygunsun gelişmiş olduğu şirketlerde çalışanlar ise daha yaratıcı ve işbirliğine dayalı bir ortamda çalışmanın keyfini sürmektedirler. Güven ortamın yaratılmasında anahtar rol ise işyeri liderine (liderliğine) düşmektedir. Sözüne güvenilir, davranışları ve sözleri birbiriyle uyumlu olan bir lider/yönetici çalışanlarına güven duygusunu aşılamaktadır. Bu bağlamda şirket içinde sosyal sermayenin gelişime katkı sağlamaktadır. Özetle; bir şirkette sosyal sermayenin, bir şirketin en değerli varlıklarından birisi olduğunun bilinmesi ve verimliliğin daha da arttırılması için bu alana yatırım yapılması gerekmektedir. 4. SOSYAL SERMAYE VE LET Ş M Sosyal sermaye kavramı üzerinde çok fazla tanım yapılmakla birlikte üzerinde özellikle güven, normlar ve iletişim kavramlarını ele alıp, bu olguların ağırlıklı olduğu tanımlar dikkat çekmektedir. Buna göre toplum kesimlerinin ve fertlerinin birbirlerine olan güven düzeyi, yazılı olan ve olmayan her türlü davranış ve kurallardan oluşan normlar ve sosyal içerikli iletişim imkânlarının niteliği, sosyal sermayenin genel düzeyini belirlemektedir. Böylelikle sosyal sermaye kavramı, toplum kesimleri arasındaki güvene dayalı ilişkiler düzeyi olarak tanımlanabilmektedir (Redondo, 2005: 2). Bir ülkedeki gerek yönetenlerle yönetilenler arasındaki dikey karakterli gerekse kişi ve kurumlar arası yatay karakterli güvene dayalı ilişkilerin niteliği ve niceliği, o ülkedeki sosyal sermayenin en belirgin göstergesidir. Diğer yandan az gelişmiş ülkelerde karşılaşılan siyasi çatışmalar, yolsuzluklar, adi suçların çokluğu vb. faktörler de sosyal sermayenin eksikliğini işaret etmektedir. Heral da (2010) bireyler arasındaki iletişim boyutuna dikkat çekerek, sosyal sermaye kavramını insanların ortak amaçları için bireyler, gruplar ya da organizasyonlar halinde bir arada çalışma yeteneği şeklinde açıklamıştır. Heral’a göre ekonomi, sosyal yaşam üzerinde oluşur. Bu durum, aynı zamanda modern toplumların kendi kendilerini nasıl organize ettiğini gösterir. Ekonomik yaşamın modern hayatı nasıl şekillendirdiği ve temelini oluşturduğunu ifade eder. Bu çerçevede sosyal sermaye, bireyler

202

7. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi, 25 – 26 Ekim 2011

arasındaki güven ve eşgüdüm ağının yanı sıra, bilgi paylaşımının da bir göstergesidir. Keza insanların belli bir amaç doğrultusunda hareket edebilmelerini, bu faktörlerin paylaşımıyla mümkündür. nsanlar arasındaki güvene dayalı iletişimin ekonomik getirilerini analiz eden sosyal sermaye; eğitim, aile, çalışma hayatı ve kamu idaresindeki faaliyetlerini önemli ölçüde etkilemektedir. Bu nedenle sosyal sermaye, beşeri sermaye verimliliğine de önemli ölçüde katkı yapan unsurlar arasında yer almaktadır. Beşeri sermayenin rasyonel biçimde kullanılabilmesi, büyük ölçüde sosyal sermayenin varlığına bağlı olduğu için son yıllarda özellikle gelişmiş ülkelerde sosyal sermayeye verilen önem artmıştır. Bu bakımdan sosyal sermaye ile beşeri sermayenin birbirini tamamlayan iki ayrı değer olarak ele alınması gerekmektedir (Glaeser, v.d., 2001: 27). Bir ülkede insanlar ve kurumlar arası güvene dayalı ilişkiler ne denli yoğun ise ilgili toplumda aynı ölçüde sosyal sermayenin varlığından söz edilebilir. Bu yapıdaki bir toplumu oluşturan fertler, kendileriyle ve toplumla barışık bir yapı içindedirler. Dolayısıyla kendine ve çevresine güvenen, ayrıca kendisi ve toplumu ile barışık olan kişilerin, iş hayatında çok daha başarılı oldukları gözlemlenmektedir. Çevresiyle yeterli ölçüde iletişim kurabildiği için kendisine güvenen ve içinde bulunduğu toplumla barışık olan bir kişinin kendisine olan güvenin artması, doğal olarak verimliliğine yansımaktadır. Öte yandan, beşeri sermayenin nasıl ve ne ölçüde kullanılacağı tamamen onun sahibi olan kişinin iradesine bağlı olduğundan, ilgili kişinin içinde bulunduğu toplumla barışık olması çok daha özverili çalışmasına neden olmaktadır (Temple, 2000: 28-30). Bu bağlamda fertlerde olduğu gibi toplumlarda da üretkenliğin temel şartı, sağlıklı bir yapıya sahip olmaktır. Sağlıklı toplumlardaki başarı sadece ekonomik alanda değil, bütün diğer bilimsel ve sosyal faaliyetlerde de görülmektedir (Woolcock, 1999: 25). Ekonomik kalkınmayı etkileyen toplumun sahip olduğu normlar, kurallar, ağlar, iletişim ve karşılıklı güven olarak adlandırılan sosyal sermaye, istenilen ekonomik hedeflere ulaşmak için koordineli aktiviteleri kolaylaştırmakta, organizasyonel bağıntıları güçlendirmekte ve ürün yeniliklerinde pozitif etkiler yaratmaktadır. Güven olmadan sosyal sermaye gerçekleşemez, hayati bağlantılar kurulamaz. Bu nedenle güven, sağlıklı bir sosyal sermayenin ön koşuludur. Diğer taraftan sosyal sermayeyi oluşturan güven odaklı bağlantılar, insanların birlikte çalışmaları ve iş yapmaları sonucu güvenin gelişmesine neden olmaktadır. Böylelikle sosyal sermaye KOB ’ler ölçeğinde değerlendirildiğinde, çalışanlar arasındaki ilişkileri şekillendirmekte ve yatay iletişimin artmasına yol açmaktadır. 5. SOSYAL SERMAYE VE VER ML L K Sosyal sermaye; değeri düşük olan çalışanların, daha az güvenilir insanlar oldukları için şirketleşmeye ve örgütlenmeye karşı daha az katılımcı ve istekli oldukları söylenmektedir. Bu durum da KOB ’ler için can alıcı bir durum olan verimliliğin arttırılması sürecine büyük engeldir. Bu bağlamda KOB ’ler ölçeğinde bakıldığında çalışanların sosyal sermaye çerçevesinde insani ilişkilere önem veren ve bunları sürdürebilme yeteneğine sahip olmasına özen göstermeleri gerekmektedir. Bir firmanın başarılı olması diğer somut konulara yatırım yaptığı kadar, sosyal sermaye gibi soyut konulara da yatırım yapmasına bağlıdır. Sosyal sermaye; bilgi paylaşımının önemli olduğu ve paylaşılan ortak amaçları ancak güven temeli üzerine oturtmak, firma kültürü yaratarak işlemlerin maliyetlerini düşürmek, işten ayrılmaları azaltarak işe alım ve eğitim masraflarını düşürmek, firmadaki devamlılık nedeniyle daha büyük bir uyum yaratmak konularında verimliğin artmasına yol açmaktadır. Kalkınmanın, verimliliğin ve işgücü performansının dinamiklerinden olan sosyal sermaye, bir işletmenin içindeki çalışanların aralarındaki koordinasyonun ve sosyal dayanışmanın işlevsel hale dönüşmesidir. Söz konusu işlevselliği; kendi aralarında etken olan dürüstlük, bilgi paylaşımı, eşgüdüm ve güven unsuru gibi sosyal erdemlerin faal olduğu bir sistem sağlamaktadır. Bu bağlamda sosyal sermaye, bilgi ve yetenek sahibi bireylerin, sosyal dayanışma yoluyla, bu bilgi ve yeteneklerini birbirine aktarmaları sonucu performansın ve sürekli gelişmenin sağlandığı bir mekanizma olarak adlandırılmaktadır (Ören, 2007: 72).

203

G. Çalışır, G. Banger

KOB ’lerde verimliliğin artmasının bir koşulu da iletişim konusundaki hassasiyettir. Zira küçük ve orta ölçekli firmalarda başta çalışanlar arasındaki iletişim olmak üzere, çalışanların yöneticileri ile olan ilişki ve iletişim boyutu ve akabinde firmaların diğer firmalar ile gerçekleştirdikleri iletişim de önem kazanmaktadır. Bu bağlamda sosyal sermayenin ana öğelerinden birisi olan iletişim olgusu, verimliliği etkileyen temel unsurlar birisi olarak değerlendirilmektedir. KOB ’lerde iç ve dış iletişim konusunda başarılı olunması, verimliliğin artışı anlamında değerli katkılar sağlamaktadır. Nitekim bir firma kendi içinde iletişimde bir sorun yaşamıyorsa, çalışanların verimliliği olumlu yönde artış gösterecektir. Benzer şekilde kendi dışındaki diğer firmalar ile iletişim ve güven temelline dayalı bir iş modeli geliştiren firmanın verimliliğinde artış olacaktır. Çünkü olumlu bir atmosferde çalışanlar, yaptıkları işlerde hem daha verimli hem de daha üretken olmaktadırlar. Bu durum kaliteli ürünlerin ve sorunsuz bir üretimin de olduğunun göstergesidir. Sonuç olarak sorunsuz bir iletişim modelini benimseyen ve güven temeline dayalı bir ilişki ağı olan firmalarda verimlilik konusunda ivmenin yukarıya doğru hareket ettiğini söylemek mümkündür. 6. ÖRNEK OLAY: ESK ŞEH R SANAY ODASI MOB LYACILAR VE MARANGOZLAR ODASI’NA KAYITLI MOB LYA F RMALARI ÜZER NE GERÇEKLEŞT R LEN SOSYAL SERMAYE KAVRAMI ÜZER NE B R NCELEME Eskişehir’de mobilya sektörünün içinde bulunduğu durumu analiz etmek amacıyla kısa adı SANGEM olan Sanayi Geliştirme Merkezi’nde çalışan kurumsal danışmanlık uzmanları tarafından Eskişehir Sanayi Odası (ESO)’na kayıtlı ve Eskişehir Organize Sanayi Bölge Müdürlüğü (EOSB) sınırları içerisinde faaliyet gösteren ve Eskişehir Mobilyacılar Marangozlar Odası (EMMO)’na kayıtlı mobilya firmaları ile bir analiz çalışması yapılmıştır. SANGEM, ESO ve EOSB bünyesinde kurumsal danışmanlık çalışmaları yapan kâr amaçsız bir kuruluştur. SANGEM, sanayiciye sektördeki sorunlardan yönetim, üretim, kurumsal yapı, teknolojik yenilikler, iletişim, insan kaynakları, pazarlama, finansman ve kümelenme gibi pek çok konuda danışmanlık hizmetleriyle yardımcı olmak ve sorunlara çözüm önerileri geliştirmek için hizmet vermektedir. Verilen hizmetler karşılığında hiçbir şekilde ücret alınmamaktadır. Sanayicinin kalıcılığı, sürdürülebilirliği, rekabetçiliği ve katma değer artışını hedefleyen bu çalışma modeli ile sanayiye yeni hareket getirilmesi hedeflenmiştir. SANGEM’in öncelikli amacı; çok sayıda KOB ’nin katılıp, yarar sağlayabileceği biçimde uygun sınaî sektörlerin rekabetçiliğinin iyileştirilmesi, Eskişehir sanayisinin mal ve hizmet üretiminde küresel rekabet gücüne kavuşması, dünya pazarlarında kabul gören ürünlerin ve hizmetlerin gerçekleştirilmesi ve ticarileştirilmesi ile bölgenin ekonomik ve sosyal yönden gelişmesine katkı sağlamaktır1. SANGEM tarafından gerçekleştirilen çalışmada, mobilya sektöründe faaliyet gösteren firmalar arasından bir seçim yapılarak 20 Temmuz – 19 Ağustos 2011 tarihleri arasında 21 firma yöneticisi ile yüz yüze görüşme yapılmıştır. Çalışmanın bir bölümünde de firma sahiplerine “sosyal sermaye” kavramını ilgilendirecek boyutta, Eskişehir mobilya sektörünün geleceği hakkındaki düşüncelerinin ne olduğu yönünde sorular yöneltilmiştir. Sorulara alınan yanıtlar, “sosyal sermaye” kavramını yakından ilgilendirmesi bakımından değerli bulunmuş ve bu çalışmada “örnek olay” olarak gösterilmesi uygun görülmüştür. Her firma yetkilisine birbirinden habersiz ve farklı ortamlarda Eskişehir mobilya sektörünün geleceği konusundaki düşünceleri ile ilgili ne düşündükleri sorulmuştur. Firma yetkililerine bu soru farklı zamanlarda yönetilmesine rağmen alınan cevapların ortak paydada buluşması, sosyal sermaye bakımından değerlendirildiğinde, sektöre ilişkin ciddi bir sıkıntının olduğu ve bu nedenle de acil önlemler alınması gerektiği yönünde olmuştur.

1

SANGEM hakkında daha ayrıntılı bilgiye http://www.sangem.org adresinden erişilebilir.

204

7. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi, 25 – 26 Ekim 2011

Eskişehir mobilya sektöründe faaliyet gösteren firma yöneticilerinden alınan yanıtlarda sosyal sermaye kavramının saç ayaklarından birisi olan “güven” konusunda bir eksiklik olduğu anlaşılmıştır. Yüz yüze görüşme yapılan firma yetkilileri özellikle bu bağlamda kendi aralarında sorunlar yaşandığına ve kendi aralarında güven eksikliği olduğuna dikkat çekmişlerdir. Konuyla ilgili olarak firma yetkililerinin aşağıdaki ifadeleri örnek olarak gösterilebilir: “Eskişehir mobilya sektörünün gelişmesi için 3-5 yıl içinde eleman sıkıntısını çözmek gerekiyor. Eskişehir’in sanayi işçisi eksiği var. Eskişehir mobilyasında umut var. Bu sektörde diğerleri ile uyumlu çalışmak gerekir. Aksi halde uyum göstermeyen yok olur. Herkes birbirinin işini uygun şartlarda yaparsa bu iş yürür. Ancak kendi aramızda bir güven sorunu yaşıyoruz. Birbirimize güvenme konusunda sıkıntılar var. Öncelikle kafa yapısının değişmesi gerekir. Dört kişi kafa kafaya verip bir arada çalışamıyoruz. Bunun temel nedeni de güven bunalımıdır. Bu sektörün gelecekte başarıya ulaşması için bu sorunun çözülmesi ve samimi olunması gerekmektedir.” Eskişehir mobilya firmaları arasında büyük ve küçük firma ayırımı yapıldığı ve büyük firmaların küçük firmalara yardımcı olmadığı, bu durumun da aradaki güven bağlarını olumsuz etkilediği görüşü ise aşağıdaki ifadelerle anlam kazanmaktadır. “Eskişehir mobilyasında gelişme olması için öncelikle insanların bir araya gelmesi gerekir. Eskişehir mobilyasının imajının düzeltilmesi gerekir. Taklitten kaçınmak gerekiyor. negöl’ün taklidi yapılıyor. 2’inci ve 3’üncü kuşağın bu işe sahip çıkması gerekir. 1’inci kuşak çok para kazandı; ama parayı gayrimenkule ve başka şeylere yatırdı. Mobilya sektörüne yatırım yapmayınca büyüme olmadı. Mobilya camiasında güven duygusu yok. Dernekler ve üyeleri arasındaki ilişkiler çok zayıf. Derneklerin kendi aralarındaki uyumsuzluk, mobilya firmalarına da olumsuz yansıyor. Sıkıntı çok büyük. Bunun çözüme kavuşturulması gerekir. Eskişehir’de birlik ve beraberlik yok. ki kişi bir araya gelince acayip hırs oluyor. Kişiler birbirlerinin arkasından birbirinin kuyusunu kazıyor. Büyük firmalar bu işe yatırım yapmıyorlar. Küçük firmalara destek olmuyorlar. Hatta büyük firmalar öyle anlar oluyor ki Eskişehir firması olduklarını unutup, bizimle yan yana gelmek istemiyorlar.” Güven sorununun çözülememesi nedeniyle kümelenme çalışmalarının da yapılamadığa dikkat çeken bir başka firma yetkilisi ise şunları söylemiştir: “Mobilya sektörünün düzelmesi için pazarlama yapmak gerekir. Derme çatma bir yerde mobilya satışı olmaz. EMKO veya BAKSAN’da yol boyunca büyük mağazalar, show roomlar yapılsa daha iyi olur. Mobilya sektörünün büyümesinin ilk şartı budur. Büyük firmalar da kooperatifler kurup, bunun lideri olsun. Kümelenme çalışmaları yapılmalı. 1977-1980’li yıllarda mobilyaya öncülük edenler katları, dükkânları aldılar ve kenara çekildiler. Sunta fabrikaları satışa çıktı. Bunu mobilyadan anlamayanlar satın aldı. Eskişehir’de bir araya gelme sorunu var. Çünkü zihniyet farklı. Büyük firmalar çarşıda teşhir dükkânı açmıyor. Zira burada dükkân açarsa, müşterisini bize kaptırma korkusu yaşıyor. Satış yapanlar müşteriye ‘Ankara malı, negöl malı’ gibi ifadeler kullanıyorlar. Bu da Eskişehir mobilyasının alaşağı edilmesi anlamına geliyor. Eskişehir malı derse, sanki satış yapamayacakmış gibi bir önyargı var. Sermayeden ziyade kafa yapısının değişmesi gerekiyor. Büyük firmalar, küçük firmaların elinden tutmuyorlar. nsanlar birbirine güvenmediği için bir araya gelme, kümelenme gibi faydalı işler yapılmıyor.” Güven konusunda yaşanan gelişmeler, beraberinde birlik olma, bir araya gelme durumunu da sekteye uğratmaktadır. Bununla ilgili şu görüşler, sektörün önündeki en büyük engellerden bir diğeri olarak gösterilmektedir: “Şirket birleşmeleri Eskişehir mobilya sektörüne katkı sağlar; ancak Eskişehir’de beraber hareket etme bilinci yok. Bu bilincin yerleşmesi için bir nesil değişmesi gerekiyor. Eskişehir’deki öne çıkan dernekler sadece seçim zamanları üyeleriyle ilgileniyorlar. Bunun dışında da bir şey yapmıyorlar. Birlikte hareket etme bilincinin geliştirilmesi için derneklere de çok görev düşüyor. Birleştirici, bütünleştirici çalışmalar yapılmalı. Yoksa sektörde çözülmeler hızla aratacak”

205

Birinci kuşak çok yetkin olamadı. Eskişehir’de öne çıkan firmalar. ilişkilerin çeşitliliği. boyutu ve derinliğidir. yürütemedi. bunun yanı sıra firmanın dış çevre içerisinde yer alan müşterilerle. Bugün mobilya alanında sanatçılık ortadan kalktı. kuruluş ve firma yetkililerine büyük görev düşmektedir. Kopmalar çok fazla. Örneğin demirci de mermerci de artık mobilyacı gibi hizmet vermeye başladı. G. Bu da beraberinde fason üretimi getirdi. SONUÇ Sosyal sermaye ile kastedilen konu. güven ve işbirliğini geliştirirken diğer yandan açık inovasyon sürecini de başlatabilecek ve geliştirebilecektir. Teknolojiyi ilerletmek gerekir. ilişki. ama kimse taşın altına elini sokmuyor. bu nedenle iş kültürü alanında ilişki yönetimi olgusu hızla yaygınlık kazanmaktadır. Teknoloji değiştirmek ve kafaları değiştirmek gerekir. Bu durum da mobilya sektörünün anlamsızlaşmasına neden oldu. bir araya gelememe vb. Bunun için de işler. Çalışır. iletişim kopukluğu yaşandığı. Birisinin ciddi anlamda öncü olması gerekiyor. Eskişehir mobilya sektörü bağlamında ne yazık ki günümüzde “sosyal sermaye” olarak adlandırılan iletişim. 206 . güven temelli birlikteliklerin zayıflamaya yüz tuttuğu görülmüştür. EM STAŞ’ın işlerini alıp. birbirleriyle iş yapma durumları akla gelmektedir. küçük firmaların elinden tutarak. Bu da paylaşımcılığın artması anlamına gelmektedir. 7. Toplantılara katılım yok. mobilya sektörü için elindeki değeri kaybetti. ekindeki yetkiyi ikinci kuşağa çok geç verdi. 10 yıldır bir hareketlenme var. Firmalar arasındaki iletişim arttıkça sosyal sermaye de artış gösterecektir. konularda yoğunluk yaşandığı gözlemlenmiştir.” “Eskişehir. başka firmalarla olan ilişki ve iletişim boyutlarının ileri düzeyde olması o firmada sosyal sermaye olgusunun işlediğini göstermektedir.” Eskişehir’de mobilya sektöründe faaliyet gösteren firma yöneticileri ile yapılan yüz yüze görüşmeler sonucunda elde edilen bilgiler sosyal sermaye başlığı altında değerlendirildiğinde. Günümüzde ne iş yapıldığı kadar ne kadar çok kişi tanındığı da önemlidir. özellikle çalışanlarla çalışanlar. Konuya KOB ölçeğinde bakıldığında ise KOB ’lerin birbirleriyle olan ilişki boyutları. Genelde KOB ekonomisi çerçevesinde sosyal ilişkilerin güçlü olması. aktif işlerin başarılamadığı. Eskişehir’den birkaç kişi çıkıp. Hal böyle olunca da Eskişehir mobilya sektöründe verimliliğin düştüğü. Eskişehir mobilya sektöründe küçük işletmeler ortaya çıktı. Modüler mobilyaya dönüldü. onlara fason işler yaptırdığı takdirde Eskişehir mobilya sektöründe bir canlılık yaşanır. Eğer birlik olmazsa ne EMKO ne de BAKSAN kalır yakın tarihe kadar. Firmalar arası iletişimin yaygınlaşması ve derinleşmesi. Ayrıca sosyal sermaye artışı ile firmalar arasındaki geçirgen yapıda da artış olacaktır. çalışanlarla yöneticiler arasındaki iletişimin güçlü olması. Kurumsallaşamayan firmalar başarılı olamaz. büyümeli. KOB ’lerde iletişimin güçlü olması. Bu durum da farklı alanlarda çalışanların da mobilya sektörüne yönelmesine yol açtı. Bir firmanın öncelikle alt yapısı olmalı. hemen her sektörde önemli hale gelmiştir. Ancak yetkisiz başarı olmaz. firmalar arasında güven eksikliği olduğu. 1970’lerde EM STAŞ vardı. Aksi halde mobilyanın çöküşü yakındır. Eskişehir’de herkes farklı bir dil konuşuyor. Banger “Eskişehir’de kümeleşme çalışmaları yok. Eskişehir’de paylaşımcılık yok. KOB ’lerde iletişim ile sağlanan gelişim aşamaları aşağıda verilen Şekil 1’de gösterildiği şekliyledir. Birinci kuşak. Sermaye çöktü artık. kümelenme gibi sosyal sermayenin güçlü olduğu göstergelerin yerine getirilemediği anlaşılmıştır. civar illere kaydı. Mobilya alanında ruh kalmadı.G. Eskişehir mobilya sektörünün canlandırılması için yapılacak çalışmalarda sektörde faaliyet gösteren tüm kamu kurum. 30 kişi bir araya gelemiyor.

2. yenilikçi tasarım ve ar-ge çalışmaları. firma yetkililerinin açıklamalarında iki başlık öne çıkmaktadır. 25 – 26 Ekim 2011 Şekil 1: letişim Bulutu Özetle. KOB ’lerde başta verimlilik olmak üzere tüm alanlarda iyileşme oluşmasına yol açacaktır. Sorunların bir an evvel çözüme kavuşturulması ise bu alanda aktif olan dernek ve kurum 207 . bilgi transferi gibi daha yetkinlik isteyen konularda KOB ’lerin önü açılmış olacaktır. Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi’nde faaliyet gösteren. inovasyon. Bu çerçeveden değerlendirildiğinde sosyal sermayenin güçlü olması. Eskişehir mobilya sektöründe bir ilerleme kaydedilmesi için yapılması gerekenler konusunda. Öne çıkan başlıkları şu şekilde özetlemek mümkündür: 1. Örnek olay kapsamında sosyal sermaye gerçeği değerlendirildiğinde.Firmalar arasındaki güven duygusu eksikliği. Zira eğitim. ESO ve EMMO üyesi orta ölçekli firma yetkililerinin özellikle yukarıda sözü edilen birinci ve ikinci maddeyi sıklıkla dile getirdikleri tespit edilmiştir. şbirliği ve paylaşım içinde gerçekleşen işlerde hem güven unsuru pekişmiş olacak hem kalite artışı gerçekleşecek hem de verimlilik artışı olacaktır. karşılıklı bilgi ve deneyim paylaşımın sağlayacağı sektörel yetkinlik ve çözüm becerisi geliştirmeler.Mobilya alanında faaliyet gösteren büyük küçük tüm firmaların arasında birlik beraberlik olmaması ve kümelenme konusunda yetersiz kalınması. Öncelikle güven sorunun çözülmesi ve bir arada iş yapma fikrinin benimsenmesi gerekmektedir. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Bu bağlamda mobilya sektörünün tamamındaki sorunlar Eskişehir ölçeğinde benzer nitelikler taşımaktadır. firmalar arasındaki güven ortamının artması ve iletişimin güçlü olması.7. tedarik zincirinin tamamı açısından verimlilik artışına neden olmaktadır. üniversite ile işbirliği yapılması.

Bourdieu. Fukuyama. Kenan. smail. 208 . Erişim Tarihi: 19 Temmuz 2011. Virginia Polytechnic Instıtute and State University. Pp. F. Harvard Istitute of Economic Research Discussion Paper Number 1916. 2. 1999.de/w3/w3sydow/team/Moellering/sociology. Erişim Tarihi: 13 Mayıs 2010. ESRC Research Methods Programme Working Paper.ec. Türk dare Dergisi. (2011). “The Economic Approach to Social Capital”. Hülya. http://www.pdf.pdf. Redondo.php?makale=58&tur=100. Güven-Sosyal Erdemler ve Refahın Yaratılması. http://www. Vol. Fukuyama. Glaeser.eastweststudies.L. Francis. (1998). Laibson. “Sosyal Sermaye”. Sacerdote. Carpiano. C:9.fu-berlin. The American Journal of Sociology. “Sosyal Sermaye Aktif Değerlerin Toplamıdır. George Mason University. Guido. (2010). Erişim Tarihi: 19 Temmuz 2011. “Social Capital and Civil Society”. (2001). “Sosyal Sermayede Güven Unsuru ve şgücü Performansına Etkisi”. 2001. Richard M. Pierre ve Loic J.V. (Artical in Pres). (2006). “Sosyal Sermaye ve Kalkınma”. Printed in the United Kingdom BSA Publications Limited. Haziran 2007. Ören. Düşünümsel Bir Antropoloji çin Cevaplar.G. March 2001. Elizabeth & Rosalind Edwards. Acar. Heral. Çeviren: Ahmet Buğdaycı. & B. 94. ccsr. (1999). Unpublished Doctorate Thesis. Kişisel ve Kurumsal Gelişmeye Farklı Bir Yaklaşım Sosyal Sermaye.org. E. Interpretation and Suspension. Francis. Türkiye ş Bankası Kültür Yayınları: Ankara. No. The Form sos Social Capital: A Sociomedical Science Investigation of Neighborhood Social Capital as a Health Determinant Using a Bourdieu Framework. (2001). Wacquant. letişim Yayınları: stanbul.baltasbaltas. Rıfat. (2001). The Effects of Self Processes and Social Capital on the Educational Outcomes of High School Students. National Statistics.tr/pdf/914. IMF Conference on Second Generation Reforms. Ekşi Uğuz.” http://www.com. Möllering.wiwiss. (2004). Vol.. (2003).D. 35. The Istitute of Public Policy. Columbia University. Social Capital A Review of the Literature. Banger ve kuruluşların öncülüğünde gerçekleştirilecek çalışmaların yanı sıra faaliyette bulunan mobilya firmalarının da bu çalışmalara inançla katılım sağlaması ile mümkün görünmektedir. D. “Social Capital in the Creation of Human Capital”. Baltaş.uk. James. (2007). Sosiology”. Çeviren: Nazlı Öktem. accepted 4 July 2005. S: 1.kamu-is. Orion Kitabevi: stanbul. Journal of Economic Dynamics Control. Silva. “Builging Up Social in a Changing World”. (2005). (1988). “The Nature of Trust From George Simmel to a Teory of Expectation. http://www.org/tr/makale_detail. Social Analysis and Reporting Division Office for National Statistics. Sayı 455. Çalışır. October 1. Coleman. KAYNAKÇA Altan.403-420. Dika. Harvard University. Kamuş. (2007). (2003). Operationalizing Bourdeiu on Capitals: ‘A Discussion The Construction of The Object’. G. Unpublished Doctorate Thesis. Erişim Tarihi: 13 Mayıs 2010. (2004). Sandra L.

J. Oxford University Pres. 209 . eds. Towards a Theorised Understanding of Family Life and Social Capital. “Managing Risk. Winter. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Jan. Uslaner. vanDeth and Guglielmo. “Growth Effect of Education on Social Capital in the OECD Countries”.7. (2000). (1999). Woolcock. M. Handbook of Social Capital. “Trust as a Moral Value” Dario Castiglione. The World Bank Development Research Group. Working Paper 21. OECD Working Paper No: 00/36. Eric M. Jan W. 25 – 26 Ekim 2011 Temple. (2004). (2000). Shocks and Opportunity in Developing Economies: Role of Social Capital”. Australian Institute of Familiy Studies.

Çalışır.G. G. Banger 210 .

KOB ’lerin istihdam yaratma potansiyellerini büyütmüştür. bu şirketleri işgücü maliyetlerinin düşük. Ayrıca. Değişim 1. uluslararası rekabet gücü olmayan insan gruplarına. birbirlerinin kişilik ve kültürlerine saygı duyan. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. gelişmiş teknolojiye sahip alt yapıları ve faaliyet gösterdikleri alanın genişliği sebebiyle. 211 . Türkiye’de bu tür işletmelerin eleman ihtiyacı. Üretimin daha küçük ölçekli işletmelerde devam ettirilmesi.7. yenilik. tüketici tercihlerine daha esnek yaklaşmaları. Bu çalışmada eğitim ve kültür çerçevesinden. yaratıcılık. Kültür.1991). mesleki eğitim veren liseler veçoğunlukla yüksekokullardan karşılanmaktadır. ‘’uluslararasılaşma ve rekabet edebilirlik ‘’ bu dönemin öncelikli özellikleridir. Küreselleşme veteknolojik gelişmelere bağlı olarak 1980’lerden itibaren kapsamlı bir endüstriyel yeniden yapılanma süreci gerçekleşmiştir. 1974)Güçlü sermaye yapıları. işbirliği ve grup çalışmasına yatkın. hizmet ve sanayi sektörlerinde istihdam şansı tanımadığına göre.Türkiye’nin ekonomik büyümesinde çok büyük rolü olan KOB ’lerin daha efektif.toplumsal sorumluluk taşıyan bireylerdenoluşmaktadır. yenidünya düzeninin gerektirdiği niteliklere sahip eleman gücü ile dış pazarlarda etkili olabilmektedir. daha esnek bir yapıya sahip olan küçük ve orta büyüklükteki işletmeler. küresel alanda faaliyetlerini ve rekabet güçlerini kolaylıkla yürütebilmektedirler. Eğitim. Anahtar kelimeler: Verimlilik. Bu süreç gelişmiş ülkelerde büyük ve istikrarlı piyasaların önkoşul olduğu kitle üretim sisteminin çöküşü ve onun yerine ileri teknoloji kullanan küçük ölçekli işletmelerin ve girişimciliğin baskın olduğu yeni ve esnek bir üretim modelinin yükselişi olarak görülmüştür (Hirst ve diğerleri. (Barnett ve diğerleri. risk alma. değişen eğitim ihtiyaçlarınadikkat çekmek amaçlanmaktadır. Bu sürecin istihdam edileni. yasal düzenlemelerin daha az olduğu yerlere ve daha küçük ölçekli işletmelere yöneltmektedir. teknolojik yeniliklere uymada hızlılık. sistemle bütünleşme konusunda hızlı hareket etme. daha büyüme odaklı olması da. 25 – 26 Ekim 2011 KOB ’LERDE VER ML L Ğ ARTTIRICI FAKTÖR OLARAK EĞ T M VE KÜLTÜR DEĞ Ş M Müzehher YAMAÇ Namık Kemal Üniversitesi Özet Günümüzde büyük etkinlik kazanan çokuluslu şirketler ve finans aktörlerine karşın. değişik kültürel ve sosyal ortamlardan gelen. diğer niteliklerinin yanı sıra. ancak doğru ve uygun nitelikli işgücü ile sağlanacaktır. Küreselleşmiş bilgi toplumunun özelliği.Kendi ülkelerindeki yüksek işgücü maliyetleri ve yasal düzenlemeler.yeni çağın gerektirdiği mesleki eğitim ve donanımına sahip olmasının yanı sıra.Giriş Küreselleşme sürecine bağlı olarak dünyada çokuluslu işletmelerin sayısı ve etkinliği büyük artış göstermektedir.

Avrupa Teknoloji Programı şe Başlangıç Desteği. özellikle tek bir niceliksel kriterden söz etmek mümkün olmamaktadır (Resmi Gazete. Bu bağlamda. KOSGEB.%40’ını gerçekleştirmektedirler ( stanbul Ticaret Odası Yayınları No:2008-24). Avrupa Teknoloji Kolaylığı Programı. kalifiye eleman bulunamamasıve bulunankalifiye elemanların firmada tutulamaması yer almaktadır. markalaşma ve konumlandırma bu farklılaşmayı yaratmaktadır.pazar.europa. iletişim.htm).Bu ortak yapılanmalar.%70’ini. Gerek gelişmiş ve gerekse gelişen ülke ekonomilerine bakıldığında.M. markalaşmanın etkin bir stratejisi olarak öne çıkmaktadır. toplam bütçesiveya iş hacmi 10 milyonAvro’nun altındaki işletmeler küçük.Markaların tüketici zihninde diğer markalardan ayrı bir noktada algılanması olarak konumlandırma. Eğitim ve işgücü piyasası arasındabağ kurulmasında önemli bir role sahip olmalarına karşın. yatırımların %30 . Dış Ticaret Müsteşarlığı./rapid/pressReleasesAction) Birçok ülke ekonomiye daha fazla katkı sağlamak amacıyla.AB ülkeleri kendi ulusal kaynaklarıyla KOB ’leri destekledikleri gibi. AB Komisyonu vasıtasıyla üye ülkelerde ortak yapılanmalara da giderek KOB ’lere destek sağlamaktadır. ( DPT.(www. Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı. 2001) Birçok ülkede bu tür işletmeler GSMH’nın %30 . 5-19 arasında işçi çalıştıranları çok küçük. (Arnold.(www.1992). KOB ’lerin üstlendikleri önemli rollerden birisi de işgücü piyasasına yeni dahil olanlara mesleki eğitim kazandırmalarıdır.AB tarafından kullanılan KOB tanımlamasına göre ise 10’dan az çalışanı olan ve toplam bütçesiya da iş hacmi 2 milyon Avro’nun altında olanişletmeler mikro. toplam iş hacmi 50 milyon veya toplam bütçesi 43 milyon Avro’nun olan işletmeler orta büyüklükte işletmeler olarak tanımlanmaktadır.europa. 250’den az çalışanı olan olan. Bu noktada. şletmeleri Yakınlaştırma Bürosu.ec. fiyattan çok kalite üzerine odaklanma gibi üç ana nokta göze çarpmaktadır (Aktuğlu.eu/enterprise/enterprise_policy) Örneğin. istihdamın %40 . karşılaştıkları en önemli sorunlar arasındainsan kaynakları problemleri. 20-99 arasında işçi çalıştıranları küçük 100.personel ile yakın ilişki içinde olma ve daha az bürokrasi gibi özellikleri nedeniyle birçok işalanında tercih edilmektedirler (Erdoğan.int/growthandjobs/index_en.%70’ini. KOB ’ler için farklı kurum ve kuruluşlarca kullanılan farklı tanımlamaların kargaşaya nedenolduğu görülmektedir. lojistik.150 arasında işçi çalıştıranları orta büyüklükte işletmeler olarak tanımlamaktadır. pazar koşulları. Bu modelin hedefi daha geniş ürün.her şeyi bizzat üretmek yerine yapanlardan sağlamakla mümkün olabilecektir. Küreselleşme süreciyle birlikte yoğun rekabet ortamıyla başa çıkabilen başarılı işletmelerin ortak özelliklerine ilişkin araştırmalarda. Günümüzde müşteri tercih ve gereksinimlerindeki bu değişim. OECD KOB ’leri sınıflandırırken 1-4 arasında işçi çalıştıranları mikro.eu. ihracatın %10 . Uluslrarası ölçekte de kullanılan KOB tanımlamalarında farklılıklar bulunmaktadır. 51-150 işçi işçi çalıştıranları orta ölçekli işletme olarak.KOB destek programları ve uygulama araçlarıoluşturmuştur. şletmeler Arası şbirliği Ağı. büyük işletmelerin tamamlayıcısı olma. Yamaç yeniliklerde daha fazla verimlilik. Örneğin. 2004). değişen pazar şartlarına daha kolay ve hızlı uyum sağlayabilme. Çağdaş yönetim anlayışı ile farklılaşmayı ön planda tutan işletmelerin. Ortak Avrupa Girişim Programı. pazar-müşteri odaklı olma. 212 . stratejik duyarlılık ve tepkisellik. Bölgesel Yenilik Stratejileri. rekabet avantajı elde ettikleri görülmektedir. toplamçalışan sayısı 200’ü aşmayan ve sabit yatırım tutarı 2 milyon ABD Doları olan imalat sanayi işletmeleri KOB olarak tanımlamaktadır.%80’ini.Örneğin.europa. Türkiye’de mesleki eğitim sisteminde uygulanmakta olan beceri eğitimlerinin tamamına yakını bu işletmelerde sağlanmaktadır. Avrupa Bilgi Merkezleri Ağı. 50’den az çalışanı olan. imalat sanayi işletmelerinden.bilgi kaynağına ulaşmaktır ve bu durum ancak KOB ’lerle entegrasyon ile. uluslararası ekonomik işbirliği alanındaki gelişmeler küresel iş imkanlarını arttırmış ve son zamanlara kadar başarılı görünen dev işletmeleri hantal yapılarını terk etmeye zorlamıştır. Yedinci Çerçeve programı ve Avrupa Birliği Devlet Yardımları şeklinde oluşturulmuştur (www. 11 2005/9617). Yenilik Aktarım Merkezleri. günümüzde küçülürken büyümek olarak ifade edilen “Networking” modelini kullanan işletme sayısı gün geçtikçe artmaktadır. bilgi teknolojilerindekigelişmeler.2009).3624 Sayılı Kanuna göre. Bununla birlikte tek bir KOB tanımından.mevcut işletmelerin %90’ından fazlasının bu tip işletmelerden oluştuğu görülmektedir.eu.

Teknolojik ilerlemelerin getirmiş olduğu yeni otomasyon sistemleri. geleneksel üretim metodları ile yurt içi pazarı için üretim yapmaktır. öncelikli hedef girişimcilik ruhunu geliştirmek amacıyla eğitimin her kademesinde girişimcilik eğitiminin verilmesini sağlamaktır. başta AB firmaları olmak üzere yabancı firmalarla rekabet etmek zorunda kalmaktadır. bu durum üretilen mal ve hizmetlerin kalitesini de etkilemektedir. Bu bağlamda planlı değişmenin amacı ekonomik ve örgütsel ihtiyaçları karşılamak olmalıdır. 25 – 26 Ekim 2011 Yeni düzende. mali yapılarını şeffaf olarak sunmak.yönetsel önlemlerle de verimi arttırabilmektedirler. işsizliğin ve yoksulluğun önlenmesine katkı yaptığı vurgulanmaktadır (Yıldırım. Dünya rekabet yıllığına göre. Türkiye toplam rekabet gücü sıralamasında 48. 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe girecek olan yeni Türk Ticaret Kanunu özellikle KOB ’leri yapısal. ILO tarafından. teknoloji ve insanların değiştirilmesi ile birlikte ele alınmalıdır (Özdemir. üretimin klasik yapısını değişime uğratmıştır. Ancak Türk KOB ’lerinin teknolojik düzeyi Avrupalı firmalara göre çok düşük kalmakta. şletmelerin neredeyse tamamının KOB ’lerden oluştuğu ülkemizde istihdamın üçte ikisi ve üretilen katma değerin %38’i KOB ’lerce karşılanmaktadır ( stanbul Ticaret Odası Yayınları. 2009) Bu vurgu. bağımsız denetim şirketleri tarafından denetlenmek bunların en önde gelen maddeleri olarak sıralanabilir. Her örgüt planlı ve amaçlara yönelik olarak değişmek zorundadır. katma değer içindeki payının ve uluslararası rekabet gücünün artırılmasıdır. Türkiye’de KOB ’lere yönelik temel strateji alanları “Küçük şletmeler çin Avrupa Şartı”nda yer alan öncelik alanları ile ülkemiz öncelikleri dikkate alınarak oluşturulmuştur. sırada yer almaktadır. Türk KOB ’lerinin karakteristik özelliği. (Aktaş. 2006) Ortaya çıkan bu gelişmeler neticesinde. Dilimli piyasalarda yoğunlaşarak ve kendilerine özgü alanlar oluşturarak. iç denetim yöntem ve mekanizmalarını oluşturmak. küresel ekonominin gereklerine uyum sağlayan “ Küçük ve Orta Büyüklükteki şletmeler” in önemli rekabet avantajları elde edecekleri açıktır.1999 ) KOB ’ler istihdamın arttırılmasında. Bir örgütte yapı.KOB ’lere desteğin çok önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Oysa ki çağdaş işletmelermodern üretim tekniklerinin yanı sıra.2007). daha iyi kanunların çıkarılması ve mevzuat düzenlemelerine gidilmesidir.Kuruluşunda katlanılacak olan maliyet düzeyinin büyük işletmelere oranla daha düşük olması ve esnek yapıları ile değişimlere çok daha hızlı uyum sağlama becerileri. KOB ’lere ilişkin mevcut sıkıntıları ortadan kaldırmak için Devlet Planlama Teşkilatı tarafından oluşturulan strateji ve eylem planı çerçevesinde yapılmak istenilenleri kısaca özetleyecek olursak. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Aile şirketi yapılarını kurumsallaşma ilkelerine göre yeniden düzenlemek. KOB ’lere yönelik politikaların temel hedefleri.Türkiye’de KOB ’ler Türkiye’deki işletmelerin çok önemli bir kısmı (%99. iş kurma sürecinin kısaltılması hedeflenmektedir. yoksulluğun önlenmesinde. Dokuzuncu Kalkınma Planı 2007-2013 KOB Özel htisas komisyonu Raporu:1314). 2008). 2000).7. (DPT. ekonomik ve sosyal gelişimde önemlikatkı sağlamaktadır.2005). bu işletmelerin günümüzde güçlendirilmesinde dikkate alınacak yeni tercihler olarak ortaya çıkmaktadır. Eğitimin ardından bireylerin yeni iş yeri açmalarını desteklemek adına. rekabet 213 . Yapılacak olan bir diğer önemli adım ise. Özellikle bilgi toplumuna geçiş sürecinin beraberinde getirmiş olduğu donanımlara sahip olmak. Küreselleşmenin beraberinde getirmiş olduğu “Tek Pazar” anlayışı çerçevesinde KOB ’ler bir çok alanda yerel pazarın yanı sıra. Bu nedenle Dokuzuncu Beş Yıllık Kalkınma Planında da belirtildiği üzere. KOB ’lerin yeni iş fırsatlarının yaratılması konusundaki önlemleri yanında. istihdam yaratma konusunda sahip oldukları özellikleri nedeniyle bir ülke gerçeği olarak ekonomide yer edinmişlerdir (Arslan.8) KOB ’lerden oluşmaktadır (Mucuk. 2. Küçük ve Orta Boy şletmelerin yeniden yapılanması önem kazanmaktadır. dev hacimli çok uluslu işletmeler karşısında rekabet üstünlüğü elde etmeye çalışması. (Zelka. bu kesimin verimliliğinin. görev. yönetim tarzlarını yenilemek. kurumsal ve niteliksel dönüşüme yöneltecek maddelere sahip bulunmaktadır.

yüksek vasıflı işgücüne kaydırmaktadır. Bu gelişmeler karşısında. Dünya Bankası kalkınma Raporu. eğitimin öncelikli hedefleri olmasını gerektirmektedir. günümüz koşullarında rekabet edebilmenin önemli koşullarından biri. (Dünya Bankası. verimlilik artışını sağlayabilecek nitelikte işgücünü istihdam etmektir.1999) Küreselleşmiş bilgi toplumunun özelliği vasıfsız. Bu olumsuzluğun önüne geçilmesi ve başarısız öğrencilerin sisteme girmelerini önlemek için sınavsızgeçiş sistemi ile METEB sisteminin değiştirilmesi zorunlu ve gerekli görünmektedir (III. bu kavram eğitim hayatında da giderek önem kazanmaktadır. değişen koşullara adaptasyon sağlayabilen. Sınavla öğrencilerin alındığı dönemlerde kalite sorunlarından şikayetçi olunsa da. bir ülkenin en önemli kaynağı olan “insanlar” ancak eğitim yoluyla belirli davranışları ve becerileri kazanabilirler (Ekici. diğer taraftan pastadaki payı düşük vasıflı işgücünden.meslek elemanları ve mesleki standartlarda. geçmişte endüstri işleyiş biçiminde nasıl değişiklik yapmak zorunda kalmışsa. Yamaç koşullarında varlığını sürdürmenin genel şartıdır. 2007. Sınavsız geçiş uygulaması devam ettiği sürece orta öğretimdeki başarıları düşük olan öğrenciler METEB bölgesi kapsamından yararlanarak okullara yerleşmeye devam edecekler. Uluslararasılaşma ve rekabet edebilirlik. eğitimin de aynı şekilde değişiklik yapması gerektiği açıktır. uluslararası rekabet gücü olmayan insan gruplarına hizmet ve sanayi sektörlerindeistihdam şansı tanımadığına göre. ulaşmış olduğu bilgiyi üretime yansıtabilen.gov. 2. Öğrenen bir kuruluş halini almak için okul yönetiminin eğitime ilişkin odak noktasını tek başına yapmak yerine –öğretmenlerle öğrenciler dahil.. Küreselleşmenin beraberinde getirdiği değişimlerle birlikte gereksinme duyulan insan profili değişmiştir.başarısızlıkları buralarda da devam ederek iki yıllık okulları en az dört yıl işgal edeceklerdir..tr) Bu durum bir taraftan nicelik artışına yol açarken diğer taraftan nitelik sorunlarının artmasına yol açmıştır. Bu sürecin dışında kalmak istemeyen ülkeler üreterek. Adana). Ulusal Meslek Yüksekokulları Müdürler Toplantısı. öncelikle kendi Mesleki ve Teknik Eğitim Bölgesi içinde yer alan veya bölgesi dışındakiMYO’larına sınavsız olarak yerleştirilebileceği hükmünü getirmiştir. 4702 sayılı kanunun ikinci maddesi ile değiştirilen 2547 sayılı kanunun 45. 2004) .(Türk Eğitim Derneği.( Langford ve diğerleri. Eğitimdeki sayısal anlamda gelişme her zaman beraberinde kaliteyi getirmemektedir. değişen eğitim ihtiyaçlarına bütün yönleriyle vurgu yapılmış ve bunun en alt basamaktan itibaren gerçekleşmesi gerektiği ifade edilmiştir.“birbirleriylebirlikte yapmak” olarakdeğiştirmelidir. KOB ’ler ve Değişen Eğitim htiyacı şletmeler açısından. eğitim öğretimin ihtiyaçları değişirken. WashingtonDC. (www. Bilgiye en kısa zamanda ulaşabilen. çıkarılan sınavsız geçiş uygulaması ile MYO’ları çok daha kötü öğrenci profiliile karşı karşıya kalmıştır. Eğitim ve istihdam arasında bağ kuramayan ülkelerde çoğunlukla işverenlerin taleplerini karşılayacak düzeyde niteliklere sahip işgücü yetiştirilememektedir. Bu yüzden öncelikli hedef. nitelikli personel eğitiminin gerçekleştirilmesinden geçmektedir. Bu değişimi gerçekleştirmeyenler uzmanlıktan uzak ve işsiz kalmaya mahkum olacaktır.Yıl Uluslararası Eğitim Forumu”nda. sadece küreselleşmeye uyum ya da entegrasyon sorunu için değil. aynı zamanda küreselleşmenin yarattığı sorunları aşmak için de bir araçtır. maddesi ise teknik ortaöğretim kurumlarından mezun olan öğrencilerin istedikleri takdirde bitirdikleriprogramındevamı niteliğinde veya buna yakın programların uygulandığı.mesleki eğitimini bu sürece uygun olarak yapılandırmak zorundadır.yok. istihdam ve toplumsal fayda yaratarakvar olmak istiyorsa .1. Nitekim Türk Eğitim Derneği’nin “80.M. Artan teknoloji ve ticaret bir taraftan bir taraftan ticaret hacminin büyümesine neden olurken. Hızla ilerleyen bilgi ve teknoloji üretimi giderek daha çok insanı esneklik kavramı ile tanıştırırken. Yenilik ve yartıcılığın ön plâna çıktığı bu dönemde. 2008: 70-80)Geleceğin ihtiyaçlarından söz ederken. meslek eğitimi de hem lise hem de yüksekokul seviyesinde yaygın ve kaliteli olmak zorundadır.Eğitim. 2007) Türkiye’de 1982 yılında 2547 sayılı yasa ile üniversiteler bünyesinde dört yarıyıllık meslek yüksekokulları kurulmuştur.bilgi ve becerilerde meydana gelen 214 . kurumları da bu değişime zorlamaktadır.

(Langford ve diğerleri.KOSGEB tarafından 2004 yılında yapılan saha araştırması sonuçlarına göre. 2007:25). yaratıcılık ve etkin liderlik kavramlarının gün geçtikçe daha fazla önem kazandığı 215 . Türkiye’de KOB sahiplerinin ve çalışanlarınıneğitim seviyesi oldukça düşüktür. bu oran Türkiye’de tamamen tersine çevrilmiş olarak yüzde 35’dir (T. ulusal sınırlar dışında faaliyette bulunan işletmeler için stratejik bir anlam kazanmıştır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. şletmeleri başarıya götüren faktörlerin başında. Özellikle 1980’li yıllardan sonra önem kazanmaya başlamış olan “Toplam Kalite Yönetimi” kalite.C. maliyet.2. Göstergeler ve Standartlar aracılığı ile kurumun gösterdiği performans belirlenebilmektedir. Önceden öğrenilmiş olan bilgiyle yenisi arasında bağlantı kurar.tr) KOB ’leri yöneten kişiler. şletmelerin içinde bulunduğu karmaşık ve rekabetçi yapı içindebaşarılı olabilmeleri için insan kaynağının nitelikleri çok önemlibir unsur haline gelmiştir. Kaliteyi öğrenmek. disiplin ve iş ahlâkınınbu süreçte öğretilmesi ile mümkün olabilecektir. (www. meb. biçimlendirme.gov.Türkiye’nin büyük çoğunluğunu oluşturan KOB ’ler ancak insana yapılacak yatırımla bu düzende ayakta kalabileceklerdir. verimlilikve kâr ilişkisineyeni bir yaklaşım getirmiştir. Bir mal ve hizmetin kaliteli olabilmesi . Öğrenen organizasyon. Yükseköğretim Kurulu. 1997). kurumun önce kendisi. sadece güçlü finans ve teknolojiye değil aynı zamanda belirli kalite ve standarda ulaşmış işletmelere rekabet üstünlüğü sağlamaktadır. sürekli gelişme.tr/Toplam Kalite Yönetimi/) Toplam Kalite Yönetimi uygulamalarının diğer bir önemli noktası kurumsal özdeğerlendirmelerdir. bugün rekabet avantajı elde etmenin en önemli faktörü haline gelmiştir. Bu anlayış . Çalışanlara kalite bilincinin yerleştirilmesi sonucu hatasız ve kaliteli ürün üretmek mümkün olabilecektir.Kurumsal özdeğerlendirme. TKY’nin bir örgütte başarılı bir şekilde uygulanabilmesi için. işletme sahipleri ve onların sosyal çevrelerinden kişiler oluşturmaktadır. 1999) Milli Eğitim Bakanlığı 1999 yılından beri “Toplam Kalite Yönetimi” çalışmalarına başlamış ve 2001 yılından itibaren okullar bu çalışmalara dahil edilmiştir. yöneticilerinin ve her düzeyde çalışan personelin nitelikleri gelmektedir. Aksi halde bürokratik ve riskten kaçan bir davranış biçimi geliştirmelerine neden olmaktadır (Şenel. KOB ’ler veEğitimde Toplam Kalite Anlayışının Önem Kazanması Günümüz şartlarında rekabet.kosgeb. 2007) . Toplam Kalite Yönetimi. sürekli eğitim. müşteri odaklı olma. 25 – 26 Ekim 2011 hızlı değişmeleri kapsayan bir biçimde mesleki uyum sağlama programı ve stratejilere artan derecede ihtiyaç baş göstermiştir (Ercan.(www. Yönetici eğitimine yönelik kurslar eğitim açısından faydalı olmakla birlikte yönetime yönelik kursların fazla teorik ve akademik nitelik taşımaları nedeni ile bu programlara devam edebilecek yöneticilerin yaratıcı ve atılgan yatırımcılar olmaları gerekir. Çalışanların büyük kısmını.sonra bölgesi.genellikle işletmecilik bilincinden ve bunun için gerekli olan eğitim ve öğretimden yoksun kendi işini geleneksel yöntemlerle yöneten kimselerdir. öğrenci odaklılık. üst yönetimin liderliğive sürekli gelişme ilkelerine uyum sağlanması gereklidir.gov. önleyici yaklaşım. içinde oluştuğu sürecin de kalitesine bağlı olduğundan . performans belirleme ve gerçekçi hedeflerin ortaya konması sürekli gelişme açısından önem arzettiği gibi . Kalite bilinç ve kültürünün yerleştirilmesi ise eğitim içinde. Bu nedenle işletmelerde kalite bilincinin ve kültürünün oluşturulması çok önemlidir.Dünyadaki mesleki eğitim öğrencilerinin oranı toplam ortaöğretim içinde yüzde 65 iken. “Kriterler. statistik ve analizden yararlanma. ülkesi ve uluslar arası karşılaştırmalar yapması açısından önem arz etmektedir.7. 2. süreç ve araçlara yeni bir bakış açısı ile bakmayı ve görmeyi sağlar. öğrenme fırsatları oluşturur ve sonuç olarak öğrencilerve öğretmenlerin fonksiyonel açıdan daha yararlı oldukları bir ortam yaratır. grup çalışması. çoğunlukla işletmelerin yöneticisi durumunda olan işletme sahiplerinin ve çalışanlarının yaklaşık yarısı ilköğretim düzeyinde eğitime sahiptir. katılımcı yönetim. Araştırma sonuçlarına göre. öğrenme sürecini gösteren bir çerçevedir.

çok yönlü.Hızla gelişen teknolojiye uyum sağlayabilecek ve zaman içinde değişen koşullara uyum sağlayacak şekilde. finansman desteği ve danışmanlığı ile Ar-Ge ve teknoloji transferi faaliyetlerinde destek sağlaması. Bu noktada yetişkinlik dönemindeki insanların eğitimi ve bu kişilere duyulan ihtiyacın karşılanması. hızla gelişenbilgi teknolojileri çağında bir zorunluluk halini almış durumdadır. değişik kültürel ve sosyal ortamlardan gelen. (Cansız. KOB ’lerde Verimliliği Arttırıcı Unsur Olarak Kültür şletme düzeyinde verimlilik.2000). yönetim faaliyetlerinin tümünü içerirken.Kültürlerle yoğrulmayı benimsemiş ve “öğrenmeyi öğretmeyi” başarabilen eğitim kurumlarının yetiştirdiği nitelikli insanlar. Günümüzde KOB ’ler bilgisayar teknolojileri kullanma açısından yetersizdirler. gibi alanlarda MPM. kalite-standardizasyon-verimlilik. hukuk ve iş danışmanlığı.Bu süreçteki tüm faktörlerin birbiri ile uyumlu olması örgütsel performansı arttırmaktadır.5 milyon KOB ’nin ise sadece 200 binin bilgisayarı vardır ve toplam 700 bin bilgisayara sahiptirler. Yapılan araştırmalara göre. hem de işini başarabilmek için ihtiyacı olan bilgi ve becerileri kazandırmakta ve ticarileştirilebilen yenilikçifaaliyetleri desteklemektedirler. genel yönetim sürecinin önemli bir parçasıdır. personelin yeniden eğitilmesi kaçınılmaz bir zaruret halini almıştır. girişimci ağlarına kolay erişim sağlaması. Ancak teknolojik düzeyleri. Küreselleşme sürecinin öğreneni. koordinasyon. Üniversiteler ve diğer ilgili kuruluşların işbirliği yaparak KOB ’lere destek vermeleri çok önem kazanmaktadır. yeniçağın gereksinimlerine cevap vermeyi başarabileceklerdir. organizasyon. Bu bakımdan sürekli öğrenme gerek ülke. KOB ’lerin %80’ininde bilişim altyapısının olmadığı ve %20’sinde ise ortalama bilgisayar kullanımının % 3 ile % 4 arası olduğu.1996). üretim ve kalite anlayışları KOB ’leri giderek zorlamaktadır.2003). işverenliğin yanı sıra bir de öğretmenlik yapmak durumunda kalacaktır (Drucker. çok kültürlü insanlara ihtiyaç duymaktadır. teknoloji odaklı olmakla birlikte girişimciye ürününü uygun şartlarda geliştirmek için hem mekan. girişimci eğitim programları düzenlemesi ve devlet desteğinin olması gerekmektedir. Bireyleri güçlü ve donanımlı olmaya zorlayan böylesine büyük ve derin rekabeti tamamlayabilmek ve başarmayı sağlamak ancak eğitim yoluyla sağlanabilir. kontrol. bu süreç beraberinde hayat boyu eğitim kavramını ve uygulamalarını gerektirir. Türkiye’deki KOB ’lerin bir kısmı hiçbir ana sanayi kuruluşuna bağlı olmadan piyasaya mal üretmektedirler.. çalışanların yaptıkları işin bir parçası olarak kabul edildiği ve yaşam boyu devam eden bir süreçolarak benimsendiği bu yapılanmalar. örgün eğitim sistemleriyle birlikte yetişkin eğitim sistemlerini de etkilemektedir. 2008) 2. Yamaç görülmektedir. diğer taraftan çok disiplinli. eğitim sürecinin bir ürünüdür (Bozkurt. mesleki eğitime gereken önem verilmelidir. (Erdoğan. Teknolojiyi kullanabilen 1-1. KOSGEB.2009) Drucker’in öngörüsüyle. uygun fiziksel koşullarının bulunması. kârlılığın yükseltilmesi ve müşteri memnuniyeti konusunda işletmelere önemli avantajlar sağlamaktadır (Armstrong ve diğerleri. Üniversitelerle ilişkili destek merkezleri.yeni bir düzeni anlatmaktadır. Eğitim programlarının kalitesi. bilgi sağlama ve teknoloji geliştirme vb. “Gelecekte organizasyonlar öğretme işlevini bizzat üstlenme durumunda kalacaktır. Beşeri ve sosyal alandaki kültür. Öğrenmenin.M. hayat boyu sürer.3. insan unsuru en önemli noktasını oluşturmaktadır. Bu merkezlerin etkin bir şekilde çalışabilmesi için. gerekse kurum ve kuruluşlar bazında rekabetin en önemli kilit noktasıdır.genel insani değer ve ilgilerin bir arada bulunduğu. Bir sistemdeki çıktılarla girdiler arasındaki ilişkilere dayananplanlama. “Bilgi toplumunda öğrenme fonksiyonu merkezi okullardan işverenlere nakledilecektir. TOBB. TSE. işbirliği ve grup 216 . Geri kalanı henüz bilgisayarla tanışmamışlardır. eylem stratejilerinin olması. bolluk yaratmak amacıyla yerel ve farklılıklarınoluşturduğu. Bütün gelişmeler ışığındaKOB ’lerin nitelikli işgücü sıkıntısı çekmemesi için. Öğrenmeyi sistemin içineyerleştirmek ve sürekli kılmak. Küresel anlamda ise kültür.” şçi çalıştıran her kuruluş. Güçlü birey yetiştirme amacı. Günümüz iş dünyası bir taraftan son derece ihtisaslaşmış insan sermayesine ihtiyaç duyarken. bunların da muhasebe departmanlarında kullanıldığı tespit edilmiştir. emir-komuta.

Bireyleri birbirine ve işletmeye bağlar. biz duygusunu ve takım ruhunu geliştirir. Dünya ülkelerinin ticari şirketleri ve insanları birbirine bağlandıkça ülkelerin iletişimini etkileyen. şgücü koşulları bölgesel ve kültürel farklılıklar nedeniyle değişiklikler göstermektedir. Yeni yöneticilerin bilgi beceri ve davranışlar kazanmalarına yardımcı olarak yetişme ve gelişmelerine olumlu katkıda bulunur. Bu bağlamda gelişen ve küreselleşen dünyada yabancı dil bilmenin önemi gün geçtikçe artmaktadır. işletmenin amaçları doğrultusunda. (www. çokuluslu işletmelerin büyük önem kazandığı küreselleşme sürecinde örgüt kültürünün de belirli değişimler geçirmesi bu sürecin doğal bir sonucudur. Küreselleşme gerçeğini özümseyemeyen. 2008).2008) Bütün bu gelişmeler çerçevesinde. Bu tür engelleri henüz oradan kaldırmak mümkün olmamıştır. çalışanlar arasında birlik sağlar. girdikleri organizasyonlara ait oldukları kültürel değerleri de beraberinde taşırlar. Avrupa Birliği vatandaşlarının anadillerinin dışında en az iki Avrupa dilini yeter düzeyde bilmelerini ilke olarak benimsemiş ve bu konuda bireylere yardım edilmesi kararlaştırılmıştır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. bu önemli bir eksiklik olarak karşımızda durmaktadır. el kitapları. yeni beceriler geliştirip. Çalışanların belli standartları. Bu amaçla Avrupa Eğitim Komisyonu 1995 yılında yayınladığı “Öğrenen Topluma Doğru” başlıklı bildirisinde. öğrenme ve bilgi paylaşımı kültürünün oluşturulması ve çalışanlara benimsetilmesi gittikçe önem kazanmaktadır. Bu noktadan hareketle küreselleşme sürecinin sosyal yapıda meydana getirdiği değişimlerden örgütün kendisi de direkt veya dolaylı yollardan etkilenmektedir. birbirlerinin kişilik ve kültürlerine saygı duyan ve toplumsal sorumluluk taşıyan bireyler olarak yetişmesini sağlayacak donanımda olmalıdır. Çok farklı kültürlerin ürünü olan bireyler. normları ve değerleri anlamalarına ve böylece kendilerinden beklenen başarıya ulaşmaları konusunda daha karalı ve tutarlı olmalarına. örgüt şemaları. Özellikle uluslararası rekabetin arttığı. davranış biçimlerini şekillendirme yetisine sahip olmalıdır. bu nitelikteki bireyleri yetiştirmede yetkin ve donanımlı olmalıdır. çok kültürlü bir toplum içinde paylaşımda bulunmak genç insanların bireysel gelişimini desteklemektedir. fonksiyonel bölümlerin oluşumu. normlar. Bir organizasyondaki insanlar değişebilme. Değişimlere ayak uydurabilen esnek bireylerin yetiştirilmesi çok önemlidir. tıpkı toplum yaşamında olduğu gibideğerlerin benimsenmesiylekazanılmaktadır. Günümüzde örgüt kültürü kuruluşların rekabet avantajı kazanmalarında önemli bir rol oynamaktadırlar.7. Ancak bu güçlükleruluslararasıanlaşmalar yadaörgütlere üye olarak aşılmak istenmektedir (Nahavandi ve diğerleri. yönergeler. 2000). örgüte girmeden önceki durumları da önem 217 . birbiriyle kaynaştırılabildiği oranda etkin olabilecektir. Küreselleşme sürecinin öğreteni ise. Rekabet ortamındaki değişiklikler de organizasyonun değişimini gerektirebilir. Yükseköğretim kurumlarının birbirleri ile işbirliği yapmalarını teşvik etmeye yönelik bu program aynı zamanda yükseköğretim sistemini iş dünyası ile uyumlaştırmak için işbirliğini arttırmak amacındadır. gov. iş yapma biçimleri.örgütle karşılaşmaları. Avrupa Birliği normlarına göre. bununla birlikte kurum iklimini de olumlu yönde geliştirir (Eren. Meslek Yüksekokullarında öğrenim gören öğrenciler için değişim programı “Leonardo da Vinci Programı” adı altında iken sonrasında “Erasmus programı adı altında toplanmıştır. Etkin bir oganizasyon olabilmek için. kullanılan araç gereçler. KOB ’lerin eleman ihtiyacının çoğunlukla meslek yüksekokulu öğrencilerinden karşılandığı göz önünde bulundurulduğunda. Kültür. yöneticileri ile daha uyum içinde çalışmalarına yardımcı olur. politik ve dini engeller de ortadan kalkacaktır. örgüt içinde uyum sağlamaları kadar. özellikle de yeni pazar olanakları bulunan ülkelerin dillerini öğrenmeye yarayan lisan eğitimi gelmektedir (Mutlu. Bu farklılıklarla ilgili sorunları ortadan kaldırabilmek için kullanılanmetodların başında. 1999). 25 – 26 Ekim 2011 çalışmasına yatkın. Bir kuruluşta kullanılan sistemler. (Avrupa BirliğiEğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı. şletme yöneticisi birbirinden çok farklı kültürel değerleri.(Trompenaars ve diğerleri 1998).tr) Ancak meslek yüksekokulu öğrencileri yabancı dil sorunu nedeni ile bu programlardan yeterince yararlanamamakta ve projelere katılamamaktadırlar. standartlar.ua. kültürel. Böylece “Örgüt Kültürü” adı verilen kavram ortaya çıkmaktadır. Bir örgütte geçerli olan kültürün kazanılması. Örgüte katılan bireylerin . Örgütte değişim büyük ölçüde insana bağlıdır. kurumsal kültürün öğeleridir. değişime ayak uyduramayan örgütler yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. genç kuşak Avrupalıların en az üç dil bilerek yetişmeleri beklenmektedir.

R.Bu noktada bireylerin esnek yetiştirilmeleri. The nternationalSeries. Ankara 218 . (1974) Global Reach. Hızlı değişen rekabet ortamında bu taleplere cevap vermekgeleneksel yapılanma ile mümkün olamamaktadır. (1992). Eğitim ve Gençlik’08. Bu da. D. Ekin Yayınevi 1. standart ürünler yerine.A.. “Yeni Bir Dil Öğrenmek”.Baskı.. The Learning Organization. müşteri tatminini sağlayan. 7.. bir tüketici profilinin oluşmasını sağlamıştır.USA:AddisonWestley Pub.E. Bu nedenle. bu yeni duruma uyum sağlamak için geleneksel yapının değişmesi gereklidir. Türkiye’de Kobi’ler ve Kosgeb.P. (1996). (2008). R. Bu rekabet ortamında müşteri isteklerini göz önüne alan. nsan ve Kültür.M. ürün çeşitliliğinin artmasına ve buna bağlı olarak esnek üretim tarzının yaygınlık kazanmasına neden olmuştur. Vol:10. I. Remzi Kitabevi. stanbul. Yayın No: DPT:2782 DEM REL.C. K. 74-82 ARNOLD. (2003) Foundation for a Learning Organization: Organizational Learning Mechanism. (2008). yeni iş yaratma ve toplumsal bütünleşmenin sağlanmasındaKüçük ve Orta Ölçekli şletmelerin.Bursa BARNETT. Daha fazla verim elde edebilmek için. şletmelerdebu değişimi sağlayacak olan en önemli faktör insan unsuru olduğuna göre. T. sanayi kuruluşları ve sivil toplum kuruluşlarının da bu sürecin içinde yer alması ve işbirliği içinde bulunması gerekir.mesleki eğitiminbu sürece ayak uydurması bir zorunluluktur.. ilgili bölümlerin açılmasına izin verilmemesi ve bu süreçte yer alacak öğreten ve öğrenen niteliklerinin başarının kilit noktasını oluşturduğu göz ardı edilmemelidir. çinde bulunulan ekonomik düzende KOB ’ler. letişim Yayınları. kaliteli ve düşük maliyetli ürünleri üreterek müşterinin istediği zamanda ve yerdehızlı bir biçimde sunan işletmeler başarılı olabilmektedir. rekabette. New York.hem yerel rakipleri ile hem de küresel ölçekte faaliyet gösteren rakipleri ile rekabet etmek zorunda kalmaktadır. üretimde. Dünyanın tek kutuplu hale gelmesi ve liberal anlayışın yaygınlık kazanması sonucunda serbest ticaret artmıştır. Tüm bu gelişmeler her konuda kolay ve zamanında bilgi edinen. büyük işletmeler gibi yeniekonomik ve sosyal ortama uyum sağlamaları ve rekabet güçlerini arttırmaları gereklidir. Company Handbook of BrandManagement. CANSIZ. BOZKURT. stanbul ARMSTRONG. farklılıklara hoşgörü gösterilmesi eğitim kurumlarında öğretilmesi gereken davranışlardır. MÜLER..M. Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı. (2007). The Power of Multinational Corporations. Girişimcilik Felsefesi. (2004). Simon and Schuster. ulaştırma.Eğitim kurumlarında gerekli koşullar sağlanmadan. Başbakanlık Devlet PlanlamaTeşkilatı.Eğitim kurumları ile birlikte. Basım. Bu yeni düzende özellikle ara eleman niteliklerini yükseltecek düzeyde. KAYNAKÇA AKTUĞLU. ARSLAN.. SONUÇ Son yıllarda hızla geliştirilen teknolojiler sonucunda iletişim. J. kabul alanlarının genişlemesi. No:2. FOLEY. Ö. K. Marka Yönetimi: Güçlü ve Başarılı Markalar için Temel lkeler. eğitim sürecinin baştan sona kadar bu değişim ihtiyacına cevap verecek şekilde düzenlenmesi önemlidir. arzu ve tercihleri doğrultusunda kaliteli ve düşük maliyetli ürünleri bulunduğu yerde talep eden. Yamaç taşımaktadır. G. haberleşme ve üretim faaliyetleri giderek kolaylaşmakta ve maliyeti düşmektedir.

P. stanbul TÜRK EĞ T M DERNEĞ . stanbul Gelecek Perspekfifleri. Economy and Society.R.. 219 .sbe.C. S. Meslek Eğitimi. (1991). KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. www.. Temmuz-Ağustos Sayısı.(2009). Yeni Türkiye. Ankara. stanbul.ZEITLIN. A. MUTLU. J.yildiz. stanbul.Baskı Ekin yayınevi.R. Uluslar arası Çalışma Ofisi. Sorunları ve Çözüm Önerileri. Nitelikleri ve sınıflandırılması Hakkında Yönetmelik ŞAH NOĞLU. Küresel ş Yönetimi ve Küresel Çeşitlilik Anadolu Grubu Yayınları.(2007)T ürkiye’nin Yükseköğretim Stratejisi .P. (2007) Kobi Özel htisas Komisyonu Raporu. B.tr/kobi.. No. stanbul. Ankara RESM GAZETE. Uygulama.(1998). Eğitim ve Yaratıcılık.C.Yayın No:327. Kobi’lerin Ülke EkonomisiAçısından Taşıdığı önem.(18.. ERCAN.. Flexible Specialization Verus post-Fordism. Gelecek çin Yönetim.F.Z. (2009).A. E. Ajans Türk Matbaacılık . MALEKZADEH. Eğitimde Kalite Yönetimi. Ortaöğretim: Genel Eğitim... Ankara DRUCKER. Ekin Basım Yayım. (2000) Örgütsel Davranış ve Yönetim Psikolojisi...29. Eğitimde Örgütsel Yenileşme. (1997) “Küçük Sanayi şletmelerinin Sorunları ve Eskişehir’de Bir Uygulama. EK C .. Sayı:. Türkmen Kitabevi. Organizational Behavoir.Ö..Modern şletmecilik . MUCUK. (1999) “ stihdam ve şsizlik”.Ş.(2005). .TURNER. (2007). K. TROMPENAARS.. Sayı: 28.D. M. Prentice Hall. Türkiye ş Bankası Kültür Yayınları. B.(2008) Uluslararsı şletmecilik. ULUSAL MESLEK YÜKSEKOKULLAR MÜDÜRLER TOPLANTISI.11. Standart.pdf ZELKA.514.(2000).. Eskişehir Sanayi Odası bülteni.2005 . YILDIRIM. stanbul. (2008) 80. ktisada Giriş. Girişimcilik ve Kobi’ler : Teori.C. Vol.. TO Yayın No:1993/33.25997). Nisan Sayısı T. Pegem Yayınları 5.DPT Yayını.. New Jersey ÖZDEM R. Adana STANBUL T CARET ODASI YAYINLARI.Yıl uluslar arası Eğitim Forumu “Eğitim Hakkı ve Gelecek Perspektifleri. Meslek Yüksekokullarında Yeniden Yapılanma ve Yönetim Modelleri..Beta Basım A. Ekonomik ve Teknik Dergi.(1999). NAVAHAND . (1993) Küçük SanayideVerimlilik Semineri.(2004). Ankara. No:24Küreselleşme Sürecinde Rekabet Gücünün Arttırılması ve Türkiye’de KOB ’ler. (2000). 25 – 26 Ekim 2011 DPT SEK Z NC BEŞ YILLIK KALKINMA PLANI. E.Türkiye’de Gençlerin stihdamı .. (2001).S. Küçük ve Orta Büyüklükteki şletmelerin tanımı. G. Ankara ERDOĞAN. Teknik Eğitim Özel htisas Komisyon Raporu. II.. (2007). YÜKSEK ÖĞRET M KURULU. Yıl: 5. A.KalDer Yayınları.7. Beta Yayınları. H RST.P.edu.H. (2008). LANGFORD. Ankara DPT DOKUZUNCU KALKINMA PLANI.20 No:1 III. ŞENEL. Baskı. 1990’lar ve Sonrası. H. Bursa EREN. Bursa AKTAŞ. A. DPT Yayını. CLEARY. (2006). 19 Ekim.F. Ankara.

gov.do?reference=IP/03/652&format=HTML www.meb. www.tr www.kosgeb gov.gov.eu/rapid/pressReleasesAction.M.pdf.tr.gov.eu.tr www.dpt.int/growthandjobs/index_en.ec.tr/esnaf/kobi/strateji http://europa.ua.htm/comm/enterprise/network/eic/pdf/eic_business_c ooperation_en.htm 220 . www.europa.europa. Yamaç KOB Stratejisi ve Eylem Planı: http://ekutup.eu/enterprise/enterprise_policy/sme_definition/index_en.

Örgütsel Davranış .

.

öncelikle müşteri memnuniyeti ve sadakatini etkileyen faktörler bu konudaki yazın aracılığıyla ele 1. Ayrıca. firmalar arasında ilişkide rol oynayan faktörler incelenmiştir. Müşteri sadakati. memnun müşterilerden elde ettikleridir. Öncelikle.7. 25 – 26 Ekim 2011 F RMADAN F RMAYA L ŞK LER N B LEŞENLER N N ANAL Z Caner D NÇER Galatasaray Üniversitesi Banu D NÇER Galatasaray Üniversitesi Özet Nihai tüketici ile firma arası. Bu bağlamda. Sonuçlar. potansiyel müşterileri portföyüne katması yada yeni müşteriler bulmasına göre maliyeti daha düşük bir çalışmadır. Bir diğer nokta ise birçok firmanın en yüksek kar marjlarını sadık ve sürekli iş yaptıkları. müşteri memnuniyeti müşterinin firma tarafından elde tutulmasını sağlar ki günümüzde firmanın sahip olduğu müşterilerini elde tutması. müşteri memnuniyeti ve sadakat konularında etkili olan değişkenlerin belirlenmesi ve bilinmesi önem arz eder. bu araştırma firmalar arası ilişki de memnuniyet ve sadakatten yola çıkarak. firmadan müşteriye (B2C) ilişki üzerine odaklanmış bir çok araştırma yapılmıştır ancak firmadan firmaya (B2B) ilişkiler ve bu ilişkide rol oynayan faktörleri ele alan araştırma sayısı oldukça azdır. firmaların diğer firmalarla çalışmalarında memnuniyetinde. Bu arada memnun olmayan müşterilerin de memnuniyetsizliklerini dile getirerek potansiyel müşteriler üzerinde etkili olacağı dikkate alınmalıdır. diğer firmalara önermesinde ve sadakatinde rol oynayan faktörler araştırılmıştır. 223 . Bu çalışmanın amacı müşteri memnuniyeti ve sadakati üzerine etkili olan hizmet kalitesinin çeşitli boyutlarını firmadan firmaya (B2B) ilişkiler çerçevesinde incelemektir. Bu amaç doğrultusunda. rekabet ortamında karşı tarafın ihtiyacını daha iyi belirleyip çözüm üreten firmanın müşterilerinin memnuniyet oranının yüksek olduğunu ve oluşan problemlere çözümü iyi ve hızlı bir iletişim içerisinde bulunarak çözüm arayışı süreci geçirilirse müşteri sadakatini arttıran bir etki yaptığını göstermektedir. Toplam 210 yöneticiden gelen anketler ile elde edilen verilere stepwise diskriminant analizi uygulayarak. Elektronik posta yoluyla 160 adet firmanın toplam 412 satın alma müdürü ve yöneticilerine gönderilen anket aracılığıyla veri toplanmıştır. çalışmaya devam etmesinde. B2B GRŞ Müşteri memnuniyeti ve sadakati sağlamak firmalara rekabet avantajı sağlar ve firma performansına önemli olumlu katkıda bulunur. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Dolayısıyla. Anahtar Kelimeler: Müşteri memnuniyeti. güncel müşterilerin memnun edilmesi yeni müşteri çekme ve edinme konusunda en iyi yoldur çünkü memnun müşteriler memnuniyetlerini çevresine anlatarak potansiyel müşterilere en iyi şekilde firmanın vermek istediği mesajı iletirler.

2000). Jones ve Sasser (1995) ise yüksek derecede memnun müşterilerin sadece memnun müşterilere oranla aynı hizmet /ürünü tekrar satın alma konusunda 6 kat daha fazla olumlu eğilim içerisinde olduklarını göstermişlerdir. (2007) ilişki pazarlamayı uzun dönemde iki taraf içinde faydalı çalışmaların gerçekleşmesi için bir koşul olarak görmektedir. kompleks ve uzun vadeli olduklarından memnuniyet daha da ön plana çıkmaktadır. güven ve sadakat davranışları genelde birbirinden ayrılmamaktadır (Ruben. Ruben (2007) müşteri memnuniyeti.2006. 2001). 224 . elde tutma ve müşteri sayısını arttırmada en önemli strateji olarak görmektedir aynı şekilde Patrick ve diğ. Dinçer. 2007b. 2007. Miller. Rauyruen & K. Günümüzde global piyasalarda profesyonel hizmet ve ürünlerin pazarlanmasında firmadan firmaya ilişkiler çok çeşitli. pozitif yorumlama ve sadakat düzeyini belirlemede önem arz ettiklerini göstermiştir. Hennig-Thurau(2002) bir diğer çalışmasında da ilişki kalitesinde en önemli unsurları müşteri memnuniyeti. Technical Assistance Research Programmes [TARP]. Bu bağlamda bu unsurların firmadan firmaya ilişki çerçevesinde incelenmesi ile bu araştırma firmadan firmaya ve firmadan müşteriye ilişkilerin farklarının anlaşılmasında rol oynayacaktır. Yang & Wu. Bu açıdan Grönroos (1997) ilişki pazarlamayı müşteri çekme. Nelson. 2001) ayrıca yeni müşteri yaratma ve çekme konusunda güncel müşteri memnuniyetini arttırmak iyi bir pazarlama çalışmasıdır (Reichheld & Sasser 1990). Gerrard M. Aynı doğrultuda.E. Bu unsurların sadece küçük bir kısmı firmadan firmaya (B2B) ilişkiler çerçevesinde ele alınmıştır ve büyük bir bölümü sadece firmadan müşteriye (B2C) ilişkilerde incelenmiştir. Civilai’ye (2007) göre ilişki kalitesi ve memnuniyet düzeyinin basit bir işlem yada bir süre devam eden işlemlerden farklı olarak genel bir 2. 2007a). Reicheld (2001) araştırmasında memnuniyeti yüksek düzeyde olan müşterilerin %5 oranında arttırılmasının karlılığa %25’den fazla olumlu etki yaptığını göstermiştir.L. Yeni müşteri yaratma ve potansiyel müşterileri çekme çalışmalarının güncel müşterileri tutmaya oranla beş kat fazla maliyet yarattığı görülmektedir (Reichheld. Nelson. ortalama olarak her yüksek derecede memnun müşteri 3 ile 5 arası tüketiciye deneyiminden ve memnuniyetinden bahsedecek ve olumlu etki yapacaktır aynı şekilde kötü deneyim yada memnuniyetsizliğinden de bahsederek potansiyel müşterilere olumsuz etki edeceği de göz ardı edilmemelidir (Reichheld & Sasser. Çünkü. Firmadan firmaya ilişkiler çerçevesinde. lişki kalitesi hususunda ise Hennig-Thurau ve Klee’nin (1997) tanımına göre ilişki kalitesi müşteri ihtiyaçlarının karşılanmasındaki uygunluk olarak tanımlamaktadır. B. SADAKAT Müşteri memnuniyeti dört esas nedenden ötürü önem arz etmektedir. Son olarak ise yüksek derecede bir müşteri memnuniyetinin müşteri sadakatine de olumlu etki edeceğidir (Jones & Sasser. personelle ilişkiler. 1998. 1986).. Reichheld. esas hizmet/ürün ve tedarikçi ile genel ilişki düzeyi aracılığıyla belirlense de otomatik olarak bir sadakat oluşturmadığını ve tekrar hizmet/ürün alımını garanti etmediğini belirtmiştir. Araştırma bazı kalite unsurlarının memnuniyet. 2008). lişki kalitesinde en önemli anahtar elemanlardan biri daha önce belirttiğimiz üzere memnuniyettir. kullanılan metot ve sonuçlar ile araştırmanın çıkarımları sunulacaktır. 1997. 2007. 1990. MÜŞTER MEMNUN YET . güven ve sonucunda müşterinin firmaya bir sadakat duyması olarak açıklamaktadır. lişki kalitesinin boyutları konusunda tam bir konsensus sağlanmasa da (Ruben. 2007) yazın taraması aracılığıyla görmekteyiz ki değişik bakış açılarına rağmen iyi bir ilişki öncelikle müşteri memnuniyetine bağlıdır ve memnuniyet. lk olarak daha önce değinildiği üzere memnun olan müşterileri uzun dönem boyunca elde tutmak yönünde en az maliyetli çalışmalardan biri onların memnuniyet düzeyini arttırmaktır ve yeni müşteri bulmaya göre de düşük maliyetlere sebep olur (Reinartz & Kumar. Dinçer alınacak daha sonra ise araştırma soruları. 1995.C. kalite unsurlarını belirlemede ilişki pazarlama yazınından faydalanarak firmadan firmaya ilişkilerde ki önemli noktalar ele alınacaktır çünkü ilişki pazarlama müşteri için katma değer yaratmada en önemli stratejilerden biridir ve müşterileri daha sadık ve fiyata daha az duyarlı hale getirmektedir (Gummesson. Julie. P. and Lawrence S.

Fakat. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. 2007. Appelbaum (2001) bu konuda 3 boyutun üstünde durmuştur ve bu boyutları genel memnuniyet. 1997. 2007). Oliver (1997) kaliteyi performans ve başarı üzerine bir karar ve müşterinin isteğinin yerine getirilme derecesi olarak tanımlar ve bundan dolayı bu araştırma hizmet kalitesinin boyutlarını ve bunların genel memnuniyet düzeyine etkilerini ayrı ayrı ele almaktadır. bu doğrultuda uzun vadeli ilişkilerini sürdürmek için kısa vadede karşılarına çıkan alternatiflerle çalışmazlar ve güven sayesinde her iki taraf da daha riskli işlemler yapabilirler. 1995) dikkate alınmıştır. bu çalışma hizmet kalitesinin boyutları ve genel müşteri memnuniyeti arasındaki farklılıklara değinmektedir. 1997). bu kavram çok boyutlu olarak ele alınmalıdır. tekrar satın alma ve başkalarına önerme olarak kısaca özetleyebiliriz. 2000). memnun ve yüksek derecede memnun müşteri ayrımı önem arz etmektedir. 1997) sadık müşteriye dönüşürler bu yüzden sadakat çalışmaları memnun olmayan müşterilerden ziyade memnun müşterilere odaklanabilir. bu araştırma firmadan firmaya ilişkilerde hizmet kalitesinin boyutlarını ele alması. önceki bir çok araştırmada olduğu gibi genel ortalama bir memnuniyet düzeyinin tek başına sadakat yaratmada yeterli olmadığı ve tam bir müşteri memnuniyetinin gerekliliği (Jones & Sasser. Bu bağlamda. Burnham ve diğ. güven oluşur (Ha ve diğ.. Bundan dolayı. 1998. Jonsson P. Ayrıca. sadık müşterinin hizmet/ürün’ü tekrar satın alması ve bunun yanısıra rakip hizmet /ürünleri almaması ve olası küçük problemleri gözden görmemesi daha olasıdır (Ruben. Özellikle. Böylece. Önceki memnuniyet araştırmaları bu farklılıklara önem vermemişlerdir (Oliver. Taraflardan biri diğeri ile işbirlikteliğinin sürmesi için gayret sarfediyor ve uzun vadeli çalışma amaçlıyorsa sadakatten bahsedilebilir (Capraro ve diğ. Morgan ve Hunt’a (1994) göre güven ile taraflar ilişkilerini sürdürmek isterler. 3.. 2004). Güven ise ilişki kalitesinde diğer bir önemli unsurdur ve iş ortağı ile olan çalışmalardan elde edilen tecrübe ile ortağın davranış ve niyeti doğrultusunda. Firmalar arası işbirliğinde 3. Müşteri memnuniyeti üzerine gerçekleştirilen bir çok çalışma tek boyutlu bir ölçüm tekniği kullanmıştır (Anderson & Fornell. 225 . Müşteriler ancak yüksek derecede memnuniyet düzeyine ulaşırsa (Oliver. önemli unsur ise memnuniyet ve güven ile oluşan sadakattir. Ruben.7. 2003. 2003). Zineldin M. memnuniyet düzeyini incelemesi ve müşteri memnuniyetini çok boyutlu düşünmesi ile farklılık göstermektedir. 2000). lişki pazarlama çerçevesinde firmadan firmaya ilişki kalitesinin yükselmesini sağlayan bu 3 temel unsurun yanısıra müşterinin kalite algısıda bir ön süreçtir ve memnuniyet düzeyi ile pozitif bir ilişki gösterir (Grönroos. 25 – 26 Ekim 2011 değerlendirme ve uzun süre devam eden işlemlerin oluşturduğu tecrübelerden oluşan bir bütündür ve ekonomik ve manevi şekilde iki türlü memnuniyet yaratması gerektiğini ileri sürmüştür. Bu bağlamda yazın taraması sonucu elde edilen faktörleri şu şekilde sıralayabiliriz. Müşterini ihtiyaçlarını öngörebilme ve gerektiğinde karşılayabilmek Müşteri taleplerini yerine getirebilmedeki başarı Müşteri ihtiyaçlarına cevap verme süresi Müşteri ile etkin iletişim Müşteri ihtiyaçlarını karşılamada yaratıcılık Göreceli hizmet kalitesi Hizmet performansı takibi Faturalama doğruluğu ARAŞTIRMA Bu araştırma önceki çalışmalarda belirlenmiş olan bazı noktaları daha da geliştirmektedir. 2001. Öncelikle. Bir diğer nokta daha önce bahsedildiği üzere bu konu üzerinde birçok çalışmanın sadece firmadan müşteriye ilişkileri dikkate alması ve az sayıda çalışmanın firmadan firmaya ilişkileri memnuniyet ve sadakat çerçevesinde incelemesidir.

Firmadan firmaya ilişkide müşterinin memnun yada yüksek derecede memnun olmasında etkili faktörler nelerdir? 2. Ürün/hizmet ihtiyaçlarınızla ilgili iletişimimizin etkinliği 7. Ürün/hizmet taleplerinizin karşılanmasında diğer firmalara göre ürün/hizmetimiz Ankette ayrıca aynı ölçek kullanılarak genel memnuniyet düzeyi. 1. ANAL Z Elde edilen verileri analiz aşamasında 2 etaptan oluşan bir analiz yapıldı. Verilen ürün/hizmetin taleplerinize uygunluğu 3. Firmadan firmaya ilişkide müşterinin diğer firmayla çalışmaya devam etme niyetini etkileyen faktörler nelerdir? 3. “çalışmaya devam etme ihtimali” için diğer tüm faktörler kullanılarak diskriminant analizi yapıldı. böylece çalışmaya devam etme niyetinde olan müşteriler ile bu konuda kararlı olan 5. kulaktan kulağa bildirim ve bu 3 boyutun bileşeni kullanılmıştır. B. Ürün/hizmet ihtiyaçlarınıza çabuk cevap verebilme yeteneği 2. bu oran elektronik postada yapılan açıklamalar ve anketin yollandığı kişilerin telefon ile aranmasına bağlanabilir. Öncelikle araştırmanın verilerinin analizi çoklu regresyon analizinin aşamalı seçim yöntemi (stepwise) kullanılarak gerçekleştirildi böylece sonuç değişkenlerini tahmin etmeye yardımcı olacak faktörler belirlendi. Dinçer.firmalara tavsiye etmesinde etkili faktörler nelerdir? 4. karşı firma ile tekrar çalışma sorusu aracılığıyla sadakat ve son olarak diğer firmalara öneri yoluyla kulaktan kulağa bildirim ölçülmüştür. firmaların diğer firmalarla çalışmalarında memnuniyetinde. Elde edilen cevap oranı %50. sadakat. Toplam 210 yöneticiden gelen anketler ile elde edilen verilere stepwise diskriminant analizi uygulayarak. 226 . Firmadan firmaya ilişkide müşterinin sadakatinde etkili faktörler nelerdir? YÖNTEM Elektronik posta yoluyla 160 adet firmanın toplam 412 satın alma ve satış alanında üst düzey yöneticisine gönderilen anket aracılığıyla veri toplanmıştır. Faturalandırmamızın doğruluğu 6.) Örneğin. Ankette 5 basamaklı likert ölçeği kullanılmıştır (1 çok zayıf. Daha sonra analizin 2.C. Bağımsız değişkenler 1. diğer firmalara önermesinde ve sadakatinde rol oynayan faktörler araştırılmıştır.1. Bölümünde. Firmadan firmaya ilişkide müşterinin diğer firmayı 3. çalışmaya devam etmesinde.97 olmuştur. Dinçer 3. 4 ayrı diskriminant analizi ile ürün/hizmet kalitesini üzerine 4 ayrı boyut (memnuniyet. 5 çok iyi) ve aşağıdaki alanlarda hizmet/ürün tedarikçileri ile ilgili sorular sorulmuştur. sadakat ve pozitif kulaktan kulağa bildirimi etkileyen değişkenleri kapsayan aşağıdaki sorulara yanıt bulmaktır. Verilen ürün/hizmet’in sonuçlarının takibi 4. htiyaçlarınızı karşılamakta yaratıcılığımız 8. ARAŞTIRMA SORULARI Bu araştırmanın amacı memnuniyet. 4. Karşılaştığınız problemlerin çözümünde etkinliğimiz 5. En iyi faktörün belirlenmesinden sonra bu ilk değişkenle beraber en iyi sonucu verecek olan değişken seçilerek analize devam edildi.

Diskriminant fonksiyonlarını belirledikten sonra araştırma soruları cevaplanabilir. 1 Tablo 1: Memnuniyet düzeyi. lk soru müşteri memnuniyetini etkileyen ve müşterinin memnun yada son derece memnun olup olmayacağı hususunda etkili faktörler idi.2 verebilme yeteneği steklerinizi anlayan çalışan 4. Diskriminant fonksiyonu aracılığı ile görülebileceği üzere daha büyük katsayı farkları daha çok önem arz eden faktörlerdir. Bu.25 Göreceli hizmet kalitesi 3.1 Fark 2 1. firma hızlı ve diğer firmalara göre çok daha iyi ve uygun şekilde müşterilerinin ihtiyaçlarına cevap verebiliyorsa.7. Diğer bir deyişle. Yani.1 letişim becerisi 3. Devam etme niyetinde etkili olan diğer faktörler Tablo 2’de gösterilmiştir.5 2.55 1. Diskriminant fonksiyon.8 4.1 kinci araştırma sorusu müşterinin firma ile iş yapmaya devam etme niyetini etkileyen faktörler üzerine idi.2 1 1 0. 227 . her bir faktör için katsayı farkları dikkate alınarak hesaplanan ve Tablo 1 ile Tablo 4 aracılığı ile verilmiş olan her faktörün önem sırasına göre iki grup arasında ayrım yapılmasında kullanılmış olan katsayılardır. Doğrusal Diskriminant fonksiyonu Grup 5 katsayı 7. şirket müşterilerinin ihtiyaçlarına uygun ve hızlı bir şekilde anlayarak etkin bir şekilde çözerse. 2 veya 4 puan veren müşteriler kaldırıldı. “ steklerinizi anlayan çalışan” ve “diğer firmalar göre verilen hizmet” müşterileri memnun ve yüksek derecede memnun olarak ayırmada en önemli üç faktördür. Bu ayrım daha önce gerçekleştirilmiş olan çalışmalarla da uygunluk göstermektedir (Oliver.2 5. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. bir müşteri için müşteri hizmet kalitesinin analizi ile tanımlanan ilgili boyutlara cevapları analiz ederek dört alanın her birinde 3 veya 5 puan almasına göre tasarlanmıştır.5 Doğru ve zamanında faturalandırma vb. Diskriminant fonksiyonunda aşağıdaki fonksiyon kullanılarak hesaplamalar yapılmıştır (Rencher 1995): K sabit A müşterinin puanı M ilgili boyutun katsayısı n boyut sayısı i grup j boyutlardır. Boyutlar Grup 3 katsayı htiyaç duyulan çalışan ile hızlı yanıt 5. 1995).3 4.5 Etkin problem çözümü 1. 25 – 26 Ekim 2011 müşteriler arasında fark gösteren kalite faktörleri belirlenmeye çalışıldı. Ayrıca bu alanlarda 1. her gruptan. Bu analiz sonuçları aşağıda Tablo 1’de sunulmaktadır. 1997 Jones & Sasser.. müşteriler son derece memnun olmaktadırlar.5 1. “ htiyaç duyulan çalışan ile hızlı yanıt verebilme yeteneği”. müşteriler birlikte çalışmaya devam eder. Firmaları diğer firma ile çalışmaya karar almada etkili üç temel faktörün “Etkin problem çözümü” “ htiyaçları anlayan çalışan olması” ile “Hızlı yanıt verme yeteneği” olarak ortaya çıkmaktadır.

9 Göreceli hizmet kalitesi 2.1 letişim becerisi 2.4 verebilme yeteneği Etkin problem çözümü 0.9 0.8 2.5 2..3 verebilme yeteneği Etkin problem çözümü 0.5 0.4 0.2 Üçüncü araştırma sorusu ise firmadan firmaya ilişkilerde müşterinin diğer firmayı 3.6 0. 0. potansiyel firmalara tavsiye etmesinde etkili faktörler nelerdir? sorusu idi.2 Doğru ve zamanında faturalandırma vb.9 2.5 3. Diğer bir deyişle. Bu analizin sonuçları aşağıda Tablo 3’de sunulmaktadır.6 steklerinizi anlayan çalışan 2..3 Araştırmanın 4.1 Tablo 3: Tavsiye etme. Bu araştırma müşterilerin çalışmaya devam edip etmediğine bakmasa da önceki 3 araştırma sorusuna verilen cevaplarda ortalama 3 ya da 5 puan almasına göre sadakat konusunda soruları tek tek ele almaktan daha belirleyici ve doğru sonuç verecektir.9 1.6 0.3 Doğru ve zamanında faturalandırma vb.1 Doğru ve zamanında faturalandırma vb.7 0. Boyutlar Grup 3 katsayı htiyaç duyulan çalışan ile hızlı yanıt 3.6 1.2 htiyaç duyulan çalışan ile hızlı yanıt 2. “ htiyaç duyulan çalışan ile hızlı yanıt verebilme yeteneği”.3 Yukarıdaki Tablo 4'te görüldüğü gibi. 1 Tablo 4: Sadakat.2 0.99 arasında puan vermişse “sadık değil” 5 ile 5.1 3.7 0.3 Fark 1. onun diğer firmalara tavsiye edilmesini kolaylaştırır ve bu ona rekabet ortamında büyük avantaj sağlar.3 1.1 verebilme yeteneği Göreceli hizmet kalitesi 1. B.4 letişim becerisi 1.7 0. Aşağıda Tablo 4 bu analizin sonuçlarını vermektedir.8 letişim becerisi 2.5 0.2 2..4 0.1 Tablo 2: Çalışmaya devam etme. Doğrusal Diskriminant fonksiyonu Grup 5 katsayı 4.9 Göreceli hizmet kalitesi 2.2 steklerinizi anlayan çalışan 2.9 1.5 1. “Etkin problem çözme yeteneği” ve “diğer firmalara göre daha verilen hizmetin kalitesi” potansiyel şirketlere çalıştıkları firmayı tavsiye etme konusunda etkileyen en önemli üç unsur olarak ortaya çıkmaktadır. “ htiyaç duyulan çalışan ile hızlı yanıt verebilme yeteneği”.6 2.8 1. Doğrusal Diskriminant fonksiyonu Fark 0.5 steklerinizi anlayan çalışan 2. Dinçer Boyutlar Grup 3 katsayı Grup 5 katsayı Etkin problem çözümü 0. Doğrusal Diskriminant fonksiyonu Grup 5 katsayı 4.7 3. Boyutlar Grup 3 katsayı htiyaç duyulan çalışan ile hızlı yanıt 3.99 arasında puan vermişse “sadık” olarak sınıflandırılmıştır.6 0. 1.6 3.7 0.9 0.C.8 3. Dolayısıyla bir müşteri 3 ile 3. Dinçer. şirketin hızla müşterilerinin sorunlarını çözmesi ve bunu rakiplerinden daha iyi yapması.4 Fark 1 0. sorusu firmadan firmaya ilişkide müşterinin sadakatinde etkili faktörler nelerdir? sorusu oldu. “Etkin problem çözme yeteneği” ve “ htiyaçlara uygun ve doğru şekilde bilgilendirme ve iletişim” sadık olan ve olmayan müşterilerin ayrılmasında en önemli üç faktör olarak ön plana 228 .

Robert E. 1-5.. Factors influencing the likelihood of customer defection: The role of consumer knowledge. Gallup Marketing Journal. 11(7). 6. and Fornell. Gregory J. Çalışmada kullanılan değişkenler benzer analizler ile doğrulanabilir ve içlerinden hangi faktörün memnuniyet ve sadakat konusunda en belirleyici olduğu araştırılabilir. “3. Vol. bu açıdan diğer konularda ise “çalışmaya devam etme” konusunda %80. araştırma müşteriyi elde tutma faktörleri de katılarak geliştirilebilir. 41 No. Burnham T.W. Analiz göstermektedir ki hizmet veren firmanın müşteri istek ve ihtiyaçlarına cevap vermedeki çabukluğu. 7/8. müşterilerin gerçek yanıtlara karşı bu öngörüleri karşılaştırıldı. S869. Böylece. “Keynote paper from marketing mix to relationship marketing–towards a paradigm shift in marketing”. KAYNAKÇA Anderson. memnun ve yüksek derecede memnun müşterileri ayırmanın ve gruplamanın yanı sıra. Firmalara tavsiye etme” konusunda %88 ve sadakat konusunda %90 doğru rakamlara ulaşmıştır. Capraro. Lockshin(1997). pp. MCB University Press . (2003). R. and Mahajan. Ayrıca. C.ISSN 0960-4529 229 .7. Vol. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Journal of the Academy of Marketing Science. The constant customer.A. 31(2). faktörleri kendi aralarında kantitatif açıdan karşılaştırma fırsatı da vermektedir. yüksek memnuniyet ve memnuniyetini tahmini konularında %94 doğru. Elsevier Science B.. 2007. 4/5 1998. 2001 . C. Bir çok farklılığı bu şekilde sıralamak.. Management Decision 35/4(1997). and consequences. MCB University Press.. 25 – 26 Ekim 2011 çıkmaktadır. (2001). A. antecedents. V. Number 3 .K.. pp. Grönroos. Gerrard Macintosh and Lawrence S. Diskriminant fonksiyonu sayesinde her müşterinin cevapları çalışan ve her biri için bir tahmin elde ettikten sonra. Foundations of the American customer satisfaction index. 31(2). C. A. “Retail relationships and store loyalty: A multi-level perspective”. Consumer switching costs: A typology. Total Quality Management. Frels J. W(2007). International Journal of Research in Marketing 14 (1997) 487-497. Bu araştırmada öngörülen sadakat. and Srivastava. Gallup CEII sadakat endeksindekine benzer şekilde 3 değişkenin kombinasyonundan faydalanılsa da. Managing Service Quality.J. Diğer bir deyişle. Journal of the Academy of Marketing Science. 915-938. pp. C. 164-175. Journal Of Business & Industrial Marketing. 109-126. Özetle. E. 0885-8624 Grönroos. SONUÇ Jones ve Sasser (1995)’in önerileri üzerine bu araştırmada analiz memnun ve yüksek derecede memnun müşteriler ile sadakat üzerine odaklanmıştır. beklenen sadakat düzeyi olmaktadır. 1(2). diskriminant analizi. “The perceived service quality concept – a mistake?”. Broniarczyk S.V. (2000). pp. şirketin müşterileri iyi iletişim ve hızlı bir şekilde kendi sorunları çözülürse sadık olmaktadırlar. Volume 11 . Grönroos. (1998). “Buyer satisfaction with relational Exchange across the relationship lifecycle”. European Journal of Marketing. 322-338 © MCB University Press. (1997). (2003). 322–339. analizlerin memnuniyet düzeyi öngörülerinde %94 düzeyinde sadakat düzeyi öngörülerinde de %90 doğru olduğu görülmüştür. 150-152. Appelbaum. (2001). W. bu sıralama memnuniyet ve sadakatin hangi boyutları üzerine çalışılması gerektiği hakkında bilgi verir. “Marketing services: the case of a missing product”. Her araştırmada olduğu gibi bu çalışmada da çeşitli kısıtlar vardır. müşterinin istediği şekilde çözüm üretmesi ve aynı hizmeti veren rakip firmalara göre hizmet kalitesi müşterinin memnuniyet düzeyinde en önemli üç faktör olmuştur.K. Civilai T. Çalışmada ayrıca. firmanın müşteri istek ve ihtiyaçlarına cevap vermede ki hızının yanı sıra etkin çözümler üretme yeteneği ve iyi bir iletişim sürdürebilmesi de sadakat hususunda önemli faktörler olarak belirlenmiştir. 13 No. bu isteklere uygun.

Hennig-Thurau. Why satisfied customers defect. Rencher. Journal of Marketing. Dinçer Gummesson. K. Nelson Oly Ndubisi(2007a). Vol. February. “Relationship Quality of International New Ventures in Marketing Channel: A Conceptual Framework for Their Antecedents and Outcome”. Vol. profits. J. A. “An ethical basis for relationship marketing: a virtue ethics perspective”. 88-102. 836-867 Technical Assistance Research Programmes [TARP] (1986). (2001). 2007.“Relationship marketing and customer loyalty”. 12 No. 4. A. W. K. 8.A. Karande and A. Ha. . Vol. (1997). and Gremler. and K. Web Journal of Chinese Management Review. trust. 1. Papassapa Rauyruen and Kenneth E. Gene R. W. F. Gwinner..D. 11. (2007). Washington DC: White House Office of Consumer Affairs. “Relationship quality as a predictor of B2B customer loyalty”.C. Jr. "An examination of the main factors affecting trust/commitment in supplier-dealer relationships: An empirical study of the Swedish wood industry". (1997). 73(6).E. T. New York: McGraw-Hill. Ruben C. Huntley(2006). (2000). Consumer complaint handling in America: An update study. pp. inc.V. 245-265 230 . Murphy.F.“Relationship quality antecedents: the Malaysian retail banking perspective”. “Conceptualization and measurement of relationship quality: Linking relationship quality to actual sales and recommendation intention”.. The TQM Magazine. 2007 pp. 98-106. 2. 41 No. 4 2000. C. 37-57. International Marketing Review. 21 (4/5). (1994). Graham Wood (2007). and Teal. 20-38. (1990). Journal of Service Research. 17-36. relationships with exporters: does culture matter?”. Jr.C. pp. 3. Journal of Business Research 60 (2007) 21–31.230-47. and Sasser. 41 No.F. Zero defections: Quality comes to services. relationship satisfaction. commitment and businessto-business loyalty”. Nelson Oly Ndubisi(2007b). 105-112. May 200 Zineldin M. Dinçer. MCB University Press. International Journal of Quality & Reliability Management Vol. E. Singhapakdi (2004). 14. T. Hennig-Thurau. pp. and Hunt. 2004 pp. Morgan. S. December.M. (1995). & Jonsson P. 58 No. Richard L.(1998)“Productivity. No. Elsevier Inc. Psychology & Marketing. D.M (2008). International Journal of Contemporary Hospitality Management 10/1 [1998]. Vol. “The commitment-trust theory of relationship marketing”. R.D. 24 No. Miller (2007). 4–15. Loyalty Effect: The hidden force behind growth. (1995). and Sasser. New York: John Wiley & Sons. “Understanding relationship marketing outcomes: An integration of relational benefits and relationship quality”.(2002).O. Methods of Multivariate Analysis. European Journal of Marketing. 64(4). Yang. Satisfaction: A behavioral perspective on the customer. 7/8. Harvard Business School Press Books. Oliver. T. T. F. pp. Vol. “Importers. Vol. J.E. 1/2. pp. Journal of Marketing. W. quality & relationship marketing in service operations”. Patrick E. 25 No. and lasting value. 829845. Harvard Business Review. 447-461. 2007 pp. D. Marketing Intelligence & Planning.T Reichheld T. pp.737-65. Reichheld T. European Journal of Marketing Vol. and Klee.J & Wu. “Service quality. On the profitability of long-life customers in a noncontractual setting: An empirical investigation and implications for marketing. B. Laczniak. Vol. “The impact of customer satisfaction and relationship quality on customer retention – a critical reassessment and model development”.J.P. 2007. 68(5). pp. Harvard Business Review. (2000). Julie K. Industrial Marketing Management 35 (2006) 703 – 714 Jones. Reinartz.

sınırlar olmaksızın kurulmuş küresel pazarlara geldiği görülmektedir. ş Grupları.7. Birçoğu küçük ölçekli işletmelerden oluşan bu çarşıların varlıklarının uzun yıllar devam etmesinin altında yalnızca fiziksel mekan kavramının değil aynı zamanda ekonomik ve sosyal ilişkilerin etkisinin de düşünülmesi gerekmektedir. Geleneksel anlamda farklı bölgelerdeki üreticilerin bir araya gelerek ürünlerini görünür kılma ve değişim işlevini gerçekleştirebildikleri çarşı anlayışından bugüne kadar aynı olgunun artık sanal ortamda. yeni hareket tarzları geliştirdikleri görülebilmektedir. GRUP B L NC VE EKONOM K ÇIKARLAR Burak ÇAPRAZ Ege Üniversitesi Mehmet Ufuk TUTAN zmir Ekonomi Üniversitesi Seda TUNÇ zmir Ekonomi Üniversitesi ÖZET Bugün Türkiye’de mevcut tarihi çarşılara bakıldığında ahilik kavramının temelinde yatan yardımlaşma ve destek olma güdüleriyle ayakta kalmayı başarmış bu örgütlerin ellerindeki en büyük rekabet avantajı olan grup kaynaşmasını yitirmeye başladıkları gözlemlenmektedir. Bağımlılık. 25 – 26 Ekim 2011 Ş GRUPLARI Ç NDE TAR H ÇARŞILAR NEREYE G D YOR? BAĞIMLILIK L ŞK LER . Nitekim Polanyi’nin (1957) ekonomik faaliyetlerin sosyal yapı içinde yerleşiklik gösterdiğini savunan nosyonu. Bu çalışmada zmir ilinde önemli bir tarihi çarşı içinde örgütlerin birbirleri ile geliştirdikleri örgütlerarası ilişkiler içinde hangi değişkenlerin örgütlerarası bağımlılık ve grup ilişkilerini belirlediği tarihi çarşı içinde faaliyet gösteren meslek gruplarıyla yapılan odak gruplar ve yüzyüze görüşmeler ile keşfedilmeye çalışılmıştır. Giriş Ekonomik denge içinde büyük ölçekli işletmeler kadar söz sahibi olmasalar da ilgi grubunun büyüklüğü. Müşteriye ulaşmada ve seçenek sunmada son derece önemli bir rekabet gücüne sahip bu örgütlerin daralan pazar karşısında ekonomik gelirlerini maksimize etme ihtiyaçlarının arttığı ancak sosyal yapı içinde aynı grubun üyesi oldukları üyeleri birer rakip olarak algıladıkları. Ekonomik Çıkarlar 1. ekonomik 231 . Oysa alışveriş merkezi türü yapılanmaların köklerini barındıran geleneksel çarşıların ekonomi içinde hala önemli bir yer tuttuğu yadsınamaz bir gerçektir. kendine özgü dinamiklerinin ve özelliklerinin olması bir ekonomik birim olarak “çarşı” yapılanmasını özel kılmaktadır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Sosyal ilişkilerin son derece yoğun yaşandığı bu tür örgütlenmelerde ekonomiden kaynaklanan nedenlerle ilişkilerin nasıl bir değişime uğradığı araştırılması gereken bir sorudur. Anahtar Kelimeler: Örgütlerarası lişkiler.

mesleki bağlılık (Ritzer ve Trice. Gerçekleştirilen yedi odak grup çalışması meslek grupları bazında gerçekleştirilirken. Araştırma Yönetimi Araştırmanın birinci aşamasında örgütlerarası ilişkiler üzerinde bağımlılık ve grup konularında yapılmış olan çalışmalar üzerine literatür araştırması gerçekleştirilmiştir. üyelerin beklentileri (Angle ve Perry. Veblen (1965). ve North (1990) tarafından da destek görmüş ve eski çağlarda insanlar arasında var olan “geleneksel kurumlar” kavramı yanında modern çağdaki “yeni kurumlar” kavramıyla alandaki çalışmalar genişletilmiştir. ş yaptıkları bölgeleri değiştiren ya da bir uzantılarını farklı bölgelere konumlandıran örgütler için temel hareket nedeninin ekonomik çıkarlar olduğu düşünülebilinir. 1976). Owen (1985) ve Sherif vd. M. Ortak bir fiziksel alan içinde sosyal mübadelenin gerçekleştiği ama aynı zamanda birbirlerinin rakibi olan bu işletmelerin hayatta kalmayı başardıkları düşünüldüğünde bu yapı içinden doğan grubun dinamikleri de önem kazanmaktadır. Tutan. 2000). Bu anlamda literatürde ekonomik ilişkiler konusunda yapılan çalışmalarda örgütlerin ölçek ekonomisinden yararlanma (Keister. Ekonomik anlamda negatif etkiye maruz kalan bir örgüt mevcut iş grubunu terk edebilir ve yeni iş grupları içine girme eğilimi gösterebilir. Literatür Taraması ve Kuramsal Temeller ş grupları içindeki dinamiklerin anlaşılması örgütlerarası ilişkiler boyutunda önemli bir soru olarak karşımıza çıkmaktadır. 1998) olarak yapılan çalışmalarda karşımıza çıkmaktadır. Kar amaçlı örgütler için iş grupları ekonomik faaliyetlerini maksimize etmek isteyecekleri unsurlardır. Ortak bir kültür oluşturan bu grupların kendilerine ait bir değer sistemi geliştirecekleri de aşikardır. Literatür içinde iş grupları arasındaki dinamiklerin farklı şekillerde incelendiği görülmektedir. 2001). 1991). üyelerarası iletişim (Keister. Bilgi yayılımı (Williamson. güvenlik duygusu (Williams. 232 . 1992). 1997)birer değişken olarak karşımıza çıktığı görülmektedir. Tunç davranışlar içinde sosyal ilişkilerin pozitif ve negatif etkileri konusunda tartışma başlatmıştır. devlet politikaları (Chang ve Choi. meslek grupları (Ritzer ve Trice. kaynak bağımlılığı (Pfeffer ve Salancik. 3. bir odak grup çalışması aynı han içinde bulunan farklı mesleklerden katılımcılar ile gerçekleştirilmiştir. 1983). Araştırmanın ikinci aşamasında çarşı içinde önemli etki sahibi olduğu düşünülen farklı meslek gruplarıyla sekiz odak grup çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Belirsizliği görme (Williamson. Karl Polanyi’nin açtığı bu tartışma kurumsalcı iktisatçılar Schumpeter (1950). 2000). birbirleriyle şlem sıklığı (Williamson. 1991). 1969). 1988) ve sosyal yapı içindeki ekonomik faaliyetlerin (Uzzi. ortak stratejilerinin varlığı (Klein ve Mangan. 1969). varlıklar üzerinde farkındalık (Williamson. 1978).B. Fine (1979). üyelik nedeniyle stratejik avantaj (Dyer ve Singh. ş grupları içinde üyeler konusunda incelenen değişkenler ise üyelerin ihtiyaçlarını tatmin edebilmeleri (Cohen. ş gruplarında değer sistemleri üzerine yapılan çalışmalarda statü (Ritzer ve Trice. 1969). 1991). 1997: 37) belirttiği takım teorisi perspektifinde benzer kaynaklara yönelik bir rekabet içine gireceklerdir. Fine ve Holyfield (1996: 23) çalışmasında Eder(1988). Bu karmaşık yapı içinde her meslek grubunun kendi değerlerinin olması meslek grupları arasında bağlılılığı etkileyen faktörlerin de farklılaşmasına neden olmaktadır. Çapraz. S.U. 2005) ve örgütün sektördeki iş tecrübesi (Angle ve Perry. 1983) üzerinde durulduğu görülmektedir. 2. Cyert ve March’ın (1992 içinde Uzzi. 1991). Aynı grubun üyelerini barındıran bu örgütler.(1961)’in çalışmalarına dayanarak kaynaşmanın sosyal ilişkilere bağlı olduğunu belirtmekte ve bu ilişkilerin üyeler arasında etkileşimi sağlayarak ve sürekli katılımı cesaretlendirerek bir grup kültürü oluşturduğunu belirtmektedir. üyelerin diğer üyelerle sosyal mübadeleleri (Emerson. Geleneksel pazar yerleri içinde benzer meslek gruplarının yer alması Becker’in (1960: 39) belirttiği meslek gruplarının da kendi değerlerinin var olduğu gerçeğini önemli kılmaktadır.

4. birbirini destekleme. Kadın: 0 Erkek: 5 . Bulgular Gerçekleştirilen odak grup çalışmaları ve yüzyüze görüşmeler sonucunda çarşı içi dinamikler içinde bağımlılık üzerinde etkili olduğu düşünülen değişkenler belirlenmiştir. yasadışı güçlere karşı durabilme. Odak Grup Demografik özellikler Erkek: 5 . iş ahlakının varlığı. aynı iş kolundaki esnafı desteklemek. birbirini tanıma.7. 233 . Kadın: 0 Erkek: 5 . Odak grup 2. Esnaf kavramı içinde bütünün sorununu kendi sorunu olarak görme. Bir sonraki çalışmada yapılması planlanan soru formu yoluyla elde edilen veriler üzerinde faktör analizi yapılarak değişkenlerin hangi ana değişkenler üzerinde birleştiğinin belirlenmesi işlemi yapılmadığından odak gruplar ve yüzyüze görüşmeler sonucunda ortaya çıkan değişkenlerin anlaşılır kılınması amacıyla bulgular araştırma grubu tarafından yapılan bir gruplama içinde sunulmuştur. Odak Grup 4. esnaflık felsefesinin aktarımı. diğer iş kollarındaki esnafı desteklemek. Bu kısıt nedeniyle saklı bilginin ortaya çıkarılabilmesinde doğabilecek eksikliği gidermek amacıyla odak grupların etkinliğinin arttırılmasında özellikle çarşıda uzun süredir faaliyet göstermekte olan işletmelerin sahipleri çalışmaya dahil edilmeye çalışılmıştır. çarşı dışında sosyal paylaşım. Kadın: 0 Erkek: 7 . diğer iş kollarındaki esnaf tarafından desteklenmek. maddi kollama. esnafa karşı sorumluluk duygusu. Kadın: 0 Erkek: 8 . Tablo1: Odak Gruplar Dağılım Tablosu Katılımcı Sayısı Meslek Grubu 5 7 9 7 5 7 5 4 Kuyumculuk Kahvecilik Giyim Züccaciye Kırtasiye Hamallar Farklı Meslek Grubu Triko Odak Gruplar 1. Esnaf arası ilişkiler içinde çarşı içinde sosyal paylaşım. Kadın: 1 Erkek: 7 . birlik duygusu. belirlenmiştir. diğer esnafları benimseme. Kadın: 0 Erkek: 7 . Odak Grup 6. Odak grup 3. Odak Grup 5. aile olmak. müşteriye karşı sorumluluk duygusu değişkenleri bulgular arasındadır. sorunu kendi içinde çözebilme. Kadın: 0 Erkek: 4 . Çalışma örgüt düzeyinde olsa da küçük ölçekli işletmeler üzerinde yapılmış olması ve esnaf kavramının yoğun olarak hissedilmesi nedeniyle bulunan değişkenlerde anlam kaybı yaratmamak adına esnaf kelimesinin kullanımına devam edilmiştir. Çalışma sonucunda çarşı kavramına bağlı olduğu düşünülen. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. 25 – 26 Ekim 2011 Çarşı içinde çok farklı sektörün faaliyette olması nedeniyle odak grup çalışmalarında biraraya getirilemeyen sektörlerden işyeri sahipleriyle de yüzyüze görüşmeler gerçekleştirilerek örgütlerarası ilişkiler alanında çarşıya özgü değişkenler ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Bu durumun temel nedeni çalışma içindeki örgütlerin küçük ölçekli işletmeler olması ve sahiplerinin aynı zamanda aktif olarak işlerinin başında bulunmasından kaynaklanmaktadır. iyi esnafın varlığı değişkenleri belirlenmiştir. Kadın: 0 Araştırmanın kısıtları içinde en önemli nokta odak grupların tamamında gereksinim duyulan yedi rakamına ulaşılamamış olmasıdır. Odak Grup 7. manevi kollama. Odak Grup 8. yönetim yapısı oluşturma arayışı. diğer esnaflara karşı ticari ahlak. yeni esnafın kabullenilmesi değişkenleri.

Journal of Industrial Economics. 37(2): 141 . 13(6): 539-558. The American Journal of Sociology. rakip istememek. çalışan transferi. 66(1): 32-40. çarşının ticari varlığının devamlılığına inanç. iş bağımlılığı. L. “Notes on the Concept of Commitment”. pazarın daralması nedeniyle rekabet. Ekonomik çıkarlar anlamında örgütleri etkileyen değişkenler olarak esnafın iş durumunun gidiş yönü. hemşeri gruplarının varlığı değişkenleri ön plana çıkmıştır. üyesi bulunulan kuruluşlar arası koordinasyon. esnafın likiditesi. pazara giriş kolaylığının olması. çalışanların sahip olduğu müşteriler. 10: 123-146. üyesi bulunulan kuruluşların etkinliği. Bu yönüyle çalışma keşifsel bir özellik taşımaktadır. çalışanın yakınlığı. çarşı anayasası ihtiyacı. çalışanların çarşıya aidiyet duygusu değişkenleri belirlenmiştir. Düzen değişkeni üzerinde saygı duyulan bir büyüğün varlığı. çalışana değer verme.B. üyesi bulunulan kuruluşların grup bilinci oluşturmaları. Structure and Performance of Korean Business Groups: A Transactions Cost Approach”. Tutan. 234 . çarşının tedarikçi olması. esnafın yasak olmasına rağmen vazgeçmediği uygulamaların yapılmasını haklı görmek. Becker H. komisyonculuk yapmak. 2001 krizinin etkileri. düzen oluşacağına dair inanç değişkenleri belirlenmiştir. kurallara uyma. esnafın envanter miktarı. Cohen A. esnafın mülkiyet sahipliği. yazılı kuralların olmamasından kaynaklanan tehdit. çalışana önem verme. yakındakine iş desteği vermemek. pazar oyuncularının sayısı. yazılı kuralların olması isteği. (1988). Örgütü devam ettirecek potansiyel sahipler değişkeninde çocukların işi devam ettirmesi ve çırakların işi devam ettirmesi değişkenleri belirlenmiştir. komisyonculuk sisteminin içine girmek. örgütlerin ilgili kurumlarca bilgilendirilmesidir. Chang S. “Organizational Commitment -Individual and Organizational Influence”. üyesi bulunulan kuruluşlardan yardım beklentisi. Perry. Ancak çalışma sonucunda bu değişkenlerin sözü edilen ilişkiler üzerinde ne yönde ve nasıl bir etki gösterdiği karşımıza çıkan yeni bir sorudur. üyesi bulunulan kuruluşların uygulamalarda kararlılığı. daha büyük iş grubu oluşturmak. yazılı olmayan kuralların varlığı. aynı iş grubunun arasında bulunma isteği değişkenleri görülmektedir. çek döngüsünün azalması ve işin taşıdığı mali risk ön plana çıkmıştır.. esnafın rahatsız edici davranışlarını engellemek. esnafın yasak olmasına rağmen vazgeçmediği uygulamalardan rahatsız olmak. H. “Antecedents of Organizational Commitment Across Occupational Groups: A Meta-Analysis”. Work And Occupations. diğer örgütlerin varlığı. esnafın kuralsız hareketleri. ortak hareketi sonuçlandıramama değişkenleri görülmektedir. Rekabet değişkeni üzerinde toplanabilecek olan. S. Çapraz. J. S. ceza verilmesi. Tedarik ilişkileri değişkeni üzerinde tedarikçiler karşısında birliğin olmaması. J. L. (1992). müşteri kapmak. Kaynakça Angle. yasa dışı satış yapan grupların varlığı. çalışanın bağlılığı. (1960). Journal of Organizational Behavior. projelerde ortak hareket. çalışanları yönetme. (1983). Choi U. rekabetçi ve üstün olmak. rakip çarşıların ortaya çıkması. Bu amaçla çalışmanın devamı niteliğinde elde edilen değişkenlerden yararlanılarak oluşturulacak bir soru formu yardımıyla değişkenler arasındaki ilişkilerin test edilmesi gereklidir. rakip çarşılar karşısında vergi dezavantajı. Diğer kurum ve kuruluşların etkisi değişkeni etrafında toplanabilecek değişkenler ise üyesi bulunulan kuruluşların çalışmaları. Grubun büyüklüğü içinde. Sonuç ve Öneriler Araştırma sonucunda elde edilen bulgular örgütlerarası ilişkiler ve örgütlerarası bağımlılık üzerinde birçok değişkenin varlığını ortaya koymaktadır.U. Tunç Ortak hareket değişkeni üzerinde çarşının kazanması düşüncesi. Çalışanlar değişkeninde.. tedarikçi desteğinin varlığı değişkenleri belirlenmiştir. esnafın geçmişte yaptığı hatalar. satış konusunda yaşanan sıkıntı.158. “Strategy. M. Odak grup çalışmalarında örgütler ekonomi yönünde de sorgulanmıştır. 2009 krizinin etkileri. çalışanların tutumları. 5.

and Singh H. A. G. Dyer J." Social Psychology Quarterly. (1998). 44: 733-745. Fine G. R. (1985)." in Economics of Inter-Firm Networks. G. A. D. 2: 335-362 Fine. Owen. 235 . Harper & Row: New York. Williams M. 23(4): 660-679. O. Polanyi. Annual Review of Sociology. (1976). Salancik. F. Boston: Beacon Press. ve Mangan A. H. New York: Cambridge University Press. “The Relational View: Cooperative Strategy and Sources of Interorganizational Competitive Advantage”. (1978) The external control of organizations. W.J. Veblen. North.. The Great Transformation. Harvey. Capitalism.. Norman: Oklahoma Book Exchange. O. The Academy of Management Review. Institutions. J. A Behavioral Theory of the Firm. Oxford University Pres: New York. Holyfield. (1991)." American Sociological Review. “In Whom We Trust: Group Membership as an Affective Context for Trust Development”. 59(1): 22-38. (1950). Socialism and Democracy. S. Sherif. (1992). Eder. (1969). D.. “Social Exchange Theory” . Institutional Change and Economic Performance. Social Forces. Theurl T. 1nci baskı. R. Trust. Emerson R. (1990). Ed. New York: Harper Collins. “Comparative Economic Organization: The Analysis Of Discrete Structural Alternatives”. L. "Metaphor Analysis of Cohesiveness in Small Discussion Groups".A. Ritzer. B. "Stability in Times of Change: A Strength of Co-operatives. K. 2nci baskı. Williamson.. Small Group Behavior. M. “Social Structure and Competition in Interfirm Networks: The Paradox of Embeddedness”.. Schumpeter.7. (1996).. Administrative Science Quarterly. (2001). M.J. W. Uzzi. (2005). Social Psychology Quarterly. 2nci baskı. (1961). G. J. New York: Blackwell. and Dangerous Leisure: Generating Group Cohesion in Voluntary Organizations”. T. White. 42: 35-67..H. Augustus M. 47: 475-479. G. (1979). Mohr Siebeck: Tübingen. The Theory of Business Enterprise. Sherif. B. 3ncü baskı. 51: 225-235. 16:415-424. (1997). "Small Groups and Culture Creation. C. Hood.. E. “An Empirical Study of Howard Becker's Side-Bet Theory”. Chinese Business Groups: The Structure and Impact of Interfirm Relations During Economic Development. (1988). Intergroup Conflict and Cooperation: The Robbers Cave Experiment. The Academy of Management Review. A. Keister L.R.. "Building Cohesion through Collaborative Narration. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Kelley: New York. (1965). Trice. 36(2):269-296. M. Pfeffer. Administrative Science Quarterly. (1957). (2000). March J. 26(3): 377-396. Klein. 25 – 26 Ekim 2011 Cyert. “Secrecy.

S.U. Tutan. Tunç 236 . M.B. Çapraz.

Söz konusu bu kavramların daha iyi anlaşılması ve örgüt kültürünün inovasyonu destekleyen örgüt kültürü olarak farklı bir bakış açısı ile ele alınması ve bu faktörün inovasyonu ne derece etkilediğinin ortaya konulması araştırmanın ana konusunu oluşturmaktadır. genellikle ya “inovasyon kültürü” veya “inovasyonu destekleyen örgüt kültürü” kavramlarıyla anılmaktadır. inovsayonu destekleyen örgüt kültürünün belirleyicilerini ortaya koyma ve inovasyonu destekleyen örgüt kültürü ile inovasyon arasındaki ilişkiyi ölçme açısından öneme sahiptir. Bu bakış açısıyla. Bu amaç doğrultusunda yapılan literatür taramasının üzerine inşa edilen araştırma modelinin test edilmesi için stanbul’da bulunan beş tane KOSGEB Tekmer’den destek alan 90 işletme üzerine bir araştırma yapılmıştır. Tekmer ARAŞTIRMANINI SORUNSALI Çalışma. Öteden beri ilgi çeken ve sıklıkla araştırılan bir kavram olma özelliğini devam ettiren örgüt kültürü de bu kapsamda değerlendirildi. inovasyonu destekleyen örgüt kültürü. devlet tarafından desteklenerek. Bu çalışmanın amacı. Bir başka ifadeyle iş dünyası daha fazla inovatif olmaya gayret ederken. iş dünyasında ise daha fazla yatırıma sebep oldu.7. Anahtar Kelimeler: inovasyon. Örgüt kültürü ve inovasyon ile ilişkilendirilen birçok çalışma bulunmakla birlikte. çok farklı bakış açıları ile ortaya konulmaya çalışılan inovasyonu destekleyen örgüt kültürünün belirleyicileri ile ilgili bilgi havuzuna katkıda bulunmak ve inovasyonu destekleyen örgüt kültürü ile inovasyon arasındaki ilişkiyi ortaya koymaya çalışmaktadır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. resmi olarak inovatif olduklarını belgeleyen işletmeler olmaları sebebiyle stanbul’da bulunan KOSGEB (Küçük ve Orta Ölçekli 237 . inovasyon ile ilişkilendirilen örgüt kültürü. Araştırmanın ana kütlesini. örgüt kültürü ile ilgili son yılların literatürüne bakılınca. inovasyonu destekleyen örgüt kültürünün belirleyicileri konusunda bir görüş birliği bulunmamaktadır. 25 – 26 Ekim 2011 ÖRGÜT KÜLTÜRÜ ve NOVASYON Hayri ÜLGEN stanbul Üniversitesi şletme Aykut BERBER stanbul Üniversitesi brahim AKSEL Pamukkale Üniversitesi ÖZET Son yıllarda inovasyon. inovasyon ile ilişkilendirilen birçok çalışma bulunmaktadır. araştırmacılar da inovasyonu etkileyen faktörleri ortaya koymaya çalışmaktadır. literatürde daha fazla araştırma konusuna. Literatürde.

Ölçeklerde ters yönlü ifade kullanılmamıştır. ilan panolarında yer alan ve Ar-ge desteği almış ve projesini tamamlamış işletmelerin listesine de ulaşılmış ve bu listelerde yer alan 29 işletme de ana kütleye eklenmiştir. hizmet birimlerinin iletişim adreslerini tarafımıza ulaştırmış ve her bir Tekmer ile birebir iletişime geçmemiz gerektiğini belirtmiştir. 238 . 2009) uygulanmaya çalışılmış fakat üçüncü dalgadan sonra araştırmaya katılım yeterli düzeye ulaşmasından ve katılımcılarının bir kısmının araştırmaya katılmayı reddetmesinden dolayı. süreç) ve (4) inovasyonu destekleyen örgüt kültürü ölçeği bölümleridir. Araştırma ana kütlesini tespit etmek için. Araştırma sonuçları ile ilgili ana kütleden öteye bir genelleme yapılamaz. (4) Katılıyorum. (2) işletmeye ait bilgiler (3) inovasyon ölçeği (ürün. ARAŞTIRMANIN YÖNTEM Araştırmada veri toplama yöntemi olarak anket yöntemi kullanılmıştır. (5) Tamamen katılıyorum şeklinde sıralanmıştır. Aksel Sanayileri Geliştirme Başkanlığı) TEKMER (Teknoloji Geliştirme Merkezleri)’lerden destek alan işletmeler oluşturmaktadır. Böylece ana kütlede yer alan işletme sayısı 142’ye ulaşmıştır. Bunlar. Kosgeb YTÜ Üniversitesi Tekmer. Söz konusu bu listelerde 113 işletme bulunmaktadır. Ana kütlede yer alan 142 işletmeye önce e-posta yoluyla araştırmanın anketi gönderilmiştir. Araştırmada kullanılan anket formu katılımcılara hitaben yazılmış bir ön bilgi yazısı ile başlamakta ve 4 ana bölümden oluşmaktadır. Kosgeb TÜ Üniversitesi Tekmer. Araştırmaya geri dönüş oranını arttırmak amacıyla Dillman’ın (2000) cevap arttırıcı teknik ve beş dalga postalama yöntemi (aktaran. (3) Fikrim Yok. Söz konusu Tekmer’lerden bir tanesi dışında diğerleri. Araştırma aşamasında. Daha sonra söz konusu beş Tekmer ile iletişime geçilmiş ve merkezlerinden destek alan işletmelerin listesine ve iletişim bilgilerine ulaşmamız konusunda yardımları talep edilmiştir.0 paket programından yararlanılmıştır. (2) Katılmıyorum. Fiş ve Wasti. e-posta ve yüz yüze anket yöntemiyle ulaşılmaya çalışılmıştır. Kosgeb stanbul Üniversitesi Tekmer. Arastırmanın amacı ve modeli doğrultusunda oluşturulan araştırma hipotezlerini test edebilmek amacıyla SPSS (Statistical Package for Social Sciences) 17. Kosgeb Genel Merkezi. tekrar anket gönderme dalgasına üçüncü gönderimden sonra son verilmiştir. Ülgen. merkezlerinden destek alan işletmelerin listesini tarafımıza iletmişlerdir. önce KOSGEB Genel Merkezi (Ankara) ile iletişime geçilmiş ve söz konusu beş Tekmer’den destek alan işletmelerin iletişim bilgileri istenmiştir. . Kosgeb Fatih Üniversitesi Tekmer. stanbul’da bulunan beş tane Kosgeb Tekmer’ler şunlardır. Hem inovasyon ölçeği’nde hem de inovasyonu destekleyen örgüt kültürü ölçeği’nde verilen ifadelerin sıklık dereceleri (1) Kesinlikle katılmıyorum.H. Anket formunda yer alan sorular araştırmada belirtilen hedeflere uygun şekilde oluşturulmaya çalışılmış. (1) katılımcılara ait kişisel bilgiler. Berber. Kosgeb Boğaziçi Üniversitesi Tekmer. Üçüncü e-posta gönderiminden geri dönüşler ve yüzyüze yapılan anketlerden sonra toplam 90 tane anket değerlemeye alınmıştır. Katılımcıları etkilememek amacıyla yönlendirici soruların sorulmamasına dikkat edilmiştir. soruların anlaşılabilir ve kısa olmasına özen gösterilmiştir. TEKMER’lerden işlik desteği alan işletmelerle yüz yüze anket ve görüşme yapmak için TEKMER’lere gidildiğinde. Araştırmada kullanılan iki ana ölçekte 5’li Likert tipi metrik ifadeler kullanılmıştır. Araştırmaya konu olan işletmelere. A.

Academy of Management Journal. Bu çalışma söz konusu bu iki kavramın birbirleriyle ilişkilerini ortaya koymaya çalışmıştır. M. 5. bağımlı değişken ile bağımsız değişkenler arasında farklı sevilerde ilişkiler ortaya çıkmıştır. R.. Literatürde bu iki kavram arasındaki ilişkiyi ölçmeye yönelik birçok farklı model ortaya konmaktadır. 4. H.M. Trames. Vol. Vol. 11.K.10 239 . ve Herron. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. 1996. “Assessing the work environment for creativity”. M. 1998. pp.98 Amabile. European Journal of Innovation Management. 1. inovasyonu destekleyen örgüt kültürünün boyutlarıyla inovasyon arasında farklı düzeylerde ilişkinin varlığından söz edilebilir. tarafımızca oluşturulmuş inovasyonu destekleyen örgüt kültürü modeline farklı boyutlar ekleyerek inovasyona etkileri incelenebileceği gibi aynı model farklı ana kütlelerde de uygulanabilir. pp. 3.. No. Conti. Research in Organizational Behaviour. Bundan sonra yapılacak araştırmalarda ve çalışmalarda. 6. örgüt kültürü. Coon. Teresa. 72. 2. M. inovasyonun niceliksel belirleyicileri ve niteliksel belirleyicileri olarak iki ana kategoriye ayrılabilir. 25 – 26 Ekim 2011 ARAŞTIRMANIN SONUÇLARI Literatürde inovasyon ile ilgili yapılan birçok çalışma bulunmaktadır. Amabile. literatür taraması ile. 2003 “The impact of organizational culture on organizational learning at six Estonian Hospitals”. novasyonu destekleyen örgüt kültürü ile inovasyon arasında yüksek düzeyde pozitif ilişkiden söz edilebilirken. 39 No. araştırma öncesinde 8 boyutlu inovasyonu destekleyen örgüt kültürü ile inovasyon ve inovasyon türleri olan ürün inovasyonu ve süreç inovasyonu arasındaki ilişkiyi ölçmek düşünülmüştür. Bu araştırmalar. 7. Bu amaç doğrultusunda... Yine aynı şekilde inovasyonu destekleyen örgüt kültürü ile ürün inovasyonu ve süreç inovasyonu arasında da farklı seviyelerde ilişkinin varlığından söz edilebilir. 5. Örgüt yapısı Rakip odaklılık Müşteri odaklılık Örgütsel öğrenme Yönetimin desteği Paylaşılan vizyon Risk alma letişim Araştırmaya ilişkin analizler sonucunda. 1. 83. “Culture And Climate For Innovation”. literatürün bu alandaki anıldığı şekliyle inovasyonu destekleyen örgüt kültürüdür. inovasyonu iyi yönetip inovatif olmak isteyen işletmelerin. KAYNAKÇA Ahmed.7. Çalışmanın iş dünyasına katkısı ise. 1154-84. and Vadi. J. 1998. 8. Çalışma bundan sonra benzer konularda yapılacak araştırmalara ışık tutacak niteliktedir. P. R. Lazenby. inovasyonu destekleyen örgüt kültürüne sahip olmaları gerektiğini ampirik olarak ortaya koymasıdır. Vol. Söz konusu bu sekiz boyut şunlardır. T. “A Model of Creativity and Innovation in Organizations”. Niteliksel belirleyicilerinde ise en çok çalışılan konu. 30-43 Alas.

Fraunhofer Institute for Systems and Innovation Research ISI. 5. No. pp. 127-164 Gagliardi P 1986 “The Creation and Change of Organizational Cultures: A Conceptual Framework”. 29. A. 1. Ricardo Herna´ndez ve diğ. 1996. “The role of cultural barriers in the relationship between open-mindedness and organizational innovation”. The Psychodynamics of organizations.. Vol. January/February Bart.G. Journal of Organizational Change Management. Organizational Dynamics. Ülgen. indicators and outcomes”. C. Aksel Andrew. ve Wasti S. 105-123. “Building the Innovation Culture: Some Notes on Adaptation and Change in Network-Centric Organizations”. Management Decision. 16. New York. 7. Journal of Product Innovation Management. Kmalkant. Organizational Studies. Advances in Developing Human Resources. Steven P. “The impact of mission on firm innovativeness’. 35 (Ozel Sayı). www. R. Kirner. Doctorate Dissertation McLean. 1993. Feldman. . F. 2008. (2009). 2005. October 16-17 McLaughlin.. “Organizational Culture’s Influence on Creativity and Innovation: A Review of the Literature and Implications for Human Resource Development”. 2001. Bryan. “Putting an innovation culture into practice”. Keller. A. “How organizational culture can affect innovation”. G. Vol. ss. G. ss. No... 3/4. 1999. 2nd Edition. Karlsruhe. 39.. “Unraveling the Determinants and Consequences of an Innovation-Supportive Organizational Culture”. Chandler. ss. ve diğ. 2010. 1998. March.. Erişim 14 Mayıs 2009. 2007 “Measuring Innovation 2007: A BCG Senior Management Survey”. 2006. John Wiley and Sons Ekvall. Entrepreneurship Theory and Practice.com Andriopoulos. Exploring aspects of organizational culture that facilitate radical product innovation in a small mature company. 11. M.. 25 1. Vol.com/Building%20the%20Innovation%20Culture. Robert 2006. 4. “Measuring organisational innovation: concepts. pp. ss. Volume:17. http://www. 43-58 Chavda. “Organizational Climate for Creativity and Innovation”. 23. W. A. The State University of New Jersey. Evan. 226-246 Merrill. BCG. 2008 Innovation Generation: Creating An Innovation Process And An Innovative Culture. International Journal of Technology Management. American Society for Quality.K. “From experience: The invisible success factors in product innovation’. 117–134.. Quality Press Mogollon. Measurement and Policy Implications. 2005. Determinants of An Innovation Supportive Organizational Culture in Local Goverments. ODTU Gelişme Dergisi. Larry ed..M. pp. (2000). 1996. Cranfield University. Mail and Telephone Surveys: The Total Design Method. 7. James P.. ve Lyon. pp. 360-376 240 . Patrick. 392–409 Dillman. P. Issue:1. 479-493. Administrative Science Quarterly. 10. No.pdf Cooper. No. European Journal of Work and Organizational Psychology. Eva ve diğ. A. 834-840 Angel. C.. 57-68 Hirschhorn. Vol. kitabının içinde bölüm olarak tekrar basıldı Fiş.H. A. Doctorate Dissertation Coffman.bcg. D. 1984. pp. “Organizational innovation and performance: the problem of Organizational Lag”. 2000. “Determinants of organisational creativity: a literature review”. Berber.. 115-133 Damanpour. Innvation Labs. Improving The Practice Of Management Business Journal. 2. “Örgüt Kültürü ve Girişimcilik Yönelimi lişkisi”. 6 CP Workshop Non-Technical Innovations – Definitions. C. D. Laird D. Vol.innovationlabs. No.

A Guide For Policy Makers". J. Engineering Management Journal. Administratipn & Society. (1990). (2004). (2001). ss.pdf Reigle.7. 2005. J. Vol. Journal of Leadership & Organizational Studies. Mark. No. “People and Organizational Culture: A Profile Comparison Approach to Assessing Person-Organization Fit”.. 313.. 19-29 Mumford. 33-54 Tidd. ve Ashkanasy. 25 No. 29(2). (2004) Organizational Culture and Leadership. Wiley. W. ss. 22-29.com/Strategic%20Innovation%20White%20Paper. N. L. ve Kaplan Soren 2007. Corporate Strategy. 115-138 Palmer Derrick. 15. (Eds). 167-180 Moran. 12(2). Joseph C. ve Volkwein. New Jersey Trott. ve Caldwell. ve diğ. 13. C. pp. 25 – 26 Ekim 2011 Montes. Chichester. John ve Pavitt. Administrative Science Quarterly. “Innovation. 1991. 3. New York Ulijn. 1998 “The Definition and Measurement of Innovation”. No. 487-516 O’Toole. Innovation and Creativity at Work. 10. International Journal of Manpower. 1998 "Science.M. O'hair. Rogers. Idea Paper.F. No 5. ss. 2005. 19-47 Sarros. “Organizational innovation”. Managing Innovation: Integrating Technological. R.. “Measuring Organic And Mechanistic Cultures”. “The Effect of Organizational Culture Perceptions on the Relationship between Budgetary Participation and Managerial Jop-Related Outcomes”.. Mathieu. L. M. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. p. (1992). Cooper. J. E. USA Sleezer. Human Resource Management Review. James C. No. Vol.. 3-8. (1992). 293 241 . Technology and Innovation Indicators. Melbourne Instite Working Paper. “Managing Creative People: Strategies And Tactics For Innovation”. and Farr. 37. 3rd ed. Keith. Subramaniam. 2000. pp. Ledlow. December.351 Nystrom. C. Academy of Management Journal. http://www. H. Human Relations. pp. Paul. Innovation Point. Keith. D.28:339-358 Smith. John Wiley & Sons Ltd. J. R. 2. Joe. Thomas.D. 45 (1). F.innovation-point. Bessant. Brian K. Gerald ve Hall. Australian Journal of Management.. pp. Review of Business. T. 26 (1). “Culture Surveys”. (1997). Chatman. “Assessing the organizational climate and contractual relationship for perceptions of support for innovation”. N. 4.. F. Smircich. ss. Dan. No. Prentice Hall. ve Santora. 3rd ed. 2. “Innovation In Organizations: Toward an Integrated Model”. R. Management Decision.A. in West. 2008. (1983) “Organizational Culture and Organizational Analysis”.L. John Wiley and Sons. Innovation Management and New Product Development. (2000). “Implemening Public Innovations in Network Settings”. 145-158 Schein. 34. D. Journal of Business Communication.A. 10/98 Russell. “A Framework for Strategic Innovation”. Vol. L. “The Cultural Approach to the Formation of Organizational Climate”. H. Edgar H. Vol. Weggeman. and Cul tural Context: What Is the Mission for International Business Communication?”. (1990). 143-61 O’Reilly. ve Swanson. “Building a Climate for Innovation Through Transformational Leadership and Organizational Culture”. 30. Market & Organizational Change. Jan. 3rd Edition. 15. pp. (2001)..

H. Berber. Aksel 242 . A. Ülgen. .

243 . Örgüt içi iletişim düzeyi ile örgütsel bağlılık faktörleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki olup-olmadığı ise ki-kare testi ile araştırılmıştır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.7. Bu değişim nedeniyle işletmeler günümüzün belirsiz ve değişken çevre koşullarında küresel rekabet gücünü kazanmak için örgütsel bağlılığı yüksek olan iş görenlere her zamankinden daha fazla ihtiyaç duyar hale gelmişlerdir. 25 – 26 Ekim 2011 ÖRGÜTSEL LET Ş M LE ÖRGÜTSEL BAĞLILIK L ŞK S MALATYA ORGAN ZE SANAY BÖLGES ’NDE FAAL YET GÖSTEREN MALATÇI KOB ’LERDE B R ARAŞTIRMA Gökdeniz KALKIN nönü Üniversitesi Mehmet T K C nönü Üniversitesi Neslihan DER N nönü Üniversitesi ÖZET Bu araştırmada Malatya Organize Sanayi Bölgesinde faaliyet gösteren KOB ’lerde örgütsel iletişim düzeyi. G R Ş şletmelerin belirlenen amaçlarını gerçekleştirilebilmesi için fiziksel ve/veya düşünsel düzeyde katılımına ihtiyaç duyulan insan faktörü artık her zaman için kolaylıkla bulunabilen ve tükenmeyen bir kaynak olarak düşünülmemektedir. Verimlilik ve Organize Sanayi Bölgesi. KOB ’ler. örgütsel bağlılık düzeyi ve örgüt içi iletişim düzeyi ile örgütsel bağlılık arasındaki ilişki incelenmiştir. Frekans tablolarının değerlendirilmesi sonucunda. Anahtar Kelimeler: Örgütsel letişim. 1. Bu analizde bağımsız değişken olarak kabul edilen“örgütsel iletişim faktörlerine” ilişkin genel ortalama ile bağımlı değişken olarak ele alınan örgütsel bağlılığa ilişkin 13 faktörün her biri arasındaki ki-kare değerleri hesaplanmıştır. 2001). Örgüt içi iletişime ilişkin faktörlerin genel ortalaması ve örgütsel bağlılığa ilişkin faktörlerin genel ortalaması birbirine paralel olarak kısmen yüksek sayılabilecek düzeydedir. KOB ’lerde örgütsel iletişim düzeyi ile örgütsel bağlılık düzeyi frekans tabloları oluşturularak değerlendirilmiştir. Ki-kare test sonucunda ise araştırma kapsamındaki KOB ’lerde örgüt içi iletişim düzeyi ile örgütsel bağlılık faktörleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki bulunduğu saptanmıştır. Çünkü küreselleşme sürecinde ulusal ekonomik değerler küresel değerlerle ikame edilmiş ve bu değişimin yarattığı bulanıklık içinde ulusal ve yerel ekonomiler kendilerini bir anda küresel belirleyiciler tarafından çizilen bir rota üzerinde hareket etme zorunluluğu içinde bulmuşlardır (Dulupçu. Örgütsel Bağlılık.

üst düzey yöneticiler ve organizasyonun tamamını ele alır.KURAMSAL ÇERÇEVE 2. örgütsel bağlılığı da oluşturan nedenlerden birisi olarak görülmektedir (Erbaş. 2. 2000) yüksek düzeyde sağlanmasında rol oynayan faktörlerden birisi de “örgütsel iletişimdir. “Dengeli ekonomik kalkınma” ve “bölgeler arası gelişmişlik farkını etkilemesi” açısından özgün bir yapı arz eden Malatya. “bireyin örgütsel amaçları başarmak için gönüllü olarak çaba harcaması. is kazalarına ve çatışmalara yol açmakta ve bu nedenle de bir yandan nitelikli iş gücünün örgüte kazandırılması zorlaşırken diğer yandan mevcut iş gücünün de örgütten ayrılmasına yol açabilmektedir (Başyiğit. 2000): 1. 2010). düşük motivasyon. “çalışanların örgüt ile ilişkisi ile şekillenen ve onların örgütün sürekli bir üyesi olması kararını almalarını sağlayan davranış” olarak nitelendirilmiştir (Sabuncuoğlu. kinci olarak Batılı araştırmacılar bağlılığın psikolojik boyutu üzerinde durmuşlardır. 244 . Örgütsel bağlılık ile ilgili tanımların ortaya çıkışı 1960'a kadar gitmektedir. Derin şletmelerde. Ancak Türkiye’deki illerin gelişmişlik sıralamasında 2003 ile 2010 arasında altı sıra gerilemiş ve bu yıllar arasında diğer illere kıyasla en fazla geriye giden 13 ilden birisi olmuştur. 2005). Bu tanıma göre örgütsel bağlılık. Mowday’de örgütsel bağlılığı. 2008). Dolaysıyla işgörenin örgütle etkileşim içinde olması. işverenlerine karşı mecbur olduklarını düşünürler. 1990’lı yıllarda araştırmacılar organizasyonel bağlılık araştırmalarıyla ilgili iki yeni çizgi geliştirmişlerdir. N.Organizasyonun amaçlarına ve değerlerine kuvvetli bir inanç ve kabullenme.Organizasyonla birlikte olmaya güçlü bir niyet ve istek. 2. Tikici. Bu süreç Çin’li çalışanlar üzerinde de araştırılmıştır. çalışma grupları. verimsiz bir çalışma ortamına.Organizasyonun yararına oldukça önemli ölçüde çaba harcamaya gönüllülük. Porters örgütsel bağlılığı. 2003). örgütsel faaliyetlerin başarısının temeli ve işgörenlerde örgütsel bağlılık tutumunun geliştirilmesinde temel unsurlarından birisidir (Boyacı. Örgütsel Bağlılık Yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren yönetim bilgi stokuna girmeye başlayan “örgütsel bağlılık” kavramının. Halen dört organize sanayi bölgesine sahip olan Malatya için bu göstergelerin KOB ’lerde “verimlilik” sorununu gündeme getirdiği düşünülerek bu çalışmada “Malatya Organize Sanayi Bölgelerinde Faaliyet Gösteren malatçı KOB ’lerde Örgütsel letişim le Örgütsel Bağlılık arasında istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde olumlu bir ilişki bulunmakta mıdır?” sorusuna cevap aranmıştır. Bu tarihlerde bağlılık.” Örgütlerde bilginin bir bireyden diğerine taşınması olarak tanımlanan örgütsel iletişim (Demir. Kalkın. örgütsel bağlılığın üç temel bileşenine vurgu yapmaktadırlar (Yousef. 3. Ancak 1980’lerde örgütsel bağlılığın tanımına Meyer ve Ailen tarafından “ilgi” boyutu eklenerek örgütsel bağlılığın şimdiki çok boyutlu doğası ortaya çıkmıştır. Bulgulara göre Çinli çalışanlar şirketin adaletine güvenmekte ve bu da iş performansını artırmaktadır (Wong ve diğerleri. 2001). 2006).G. M. 2007). örgütsel üyeliği sürdürmeye güçlü bir istek duyması” olarak tanımlamaktadır (Çakır. “çalışanın örgütle özdeşleşme ve örgütte faal olarak yer almayı devam ettirme isteğinin derecesi” olarak tanımlanan örgütsel bağlılığın ( bicioğlu. günümüzde henüz net olarak tanımının yapılamadığı ve çeşitli açılardan kavram kargaşasının yaşandığı görülmektedir. Bu kişiler. "işten ayrılma maliyetlerinin farkına varmak" şeklinde tanımlanmaktaydı (Wasti. 2007-2013 yılları arası dönemde AB hibe kredilerinin öncelikli olarak verileceği 12 cazibe merkezinden biri olarak belirlenmiştir. Bir minnettarlık duygusu sonucu örgütte kalırlar. yöneticiler. 2001).1. Çünkü iletişim yetersizlikleri ya da bozuklukları kişiler arasında iyi ilişkilerin gelişmesini engelleyerek işgörenlerde motivasyonun düşmesine neden olmakta. “bireysel kimliğin göreceli gücü ve onun kendi organizasyonuna bağlılığı” şeklinde tanımlarken. Birincisi çizgi. Bu ilişkinin bir örneği Malatya Organize Sanayi Bölgesinde Faaliyet Gösteren malatçı KOB ’lerde yaşanmaktadır.

c. 2007). Yönetim işi ve çerçevesinde iletişimi. düşünce ve bilgi alışverişi gerçekleşir. bu iletileri anlama ve yorumlama sürecidir.7. Örneğin Bovee ve Thill örgütsel iletişimi. letişim Yöneticilerin başarısı ve organizasyonların etkinliği üzerinde rol oynayan en önemli süreçlerden birisi iletişim sürecidir. 25 – 26 Ekim 2011 2.2. Daha çok yöneticilerin irtibat sağlayıcı rolü ile ilgilenene Mintzberg bu irtibatı.Mesaj yollayan kişi olarak yönetici sürekli bir şekilde iletişim ağı ile astları kontrol etmek için çevreyi tarar. örgütün verimli ve etkin olarak yönetilmesine imkan sağlayan araçtır.Örgütsel iletişim tek yönlü değildir. a. bazı bilgileri direk bir şekilde astlara yollar. Alışveriş sözünden anlaşılacağı gibi.Örgütsel iletişim. “bir şahıstan diğer bir şahsa olan bilgi. örgütü oluşturan öğeler arasında gerekli ilişkilerin kurulmasını sağlar. 2. Örgütsel letişim 2. 4. Sürecin tarafları. 2006). Yöneticinin haberleşme ile ilgili olarak oynayacağı alt roller ise 3 başlıkta toplanmaktadır. Çalışmanın konusunu oluşturan örgütsel iletişimin pek çok tanımı yapılmıştır.1.Sözcü sunar.2. grupların amaçları açısından kişisel. Mintzberg aynı zamanda bilgiyi astlar arasında yayma ve bunu kontrol etme davranışının da yöneticilerin rolü olduğunu vurgulamıştır (Carrell ve diğer. Daha geniş bir yaklaşımla örgütsel iletişim. 2010): 1. örgütsel ve toplumsal olarak üçe ayrılır (Halis. tarafların bilgi/sembol üreterek birbirlerine iletme.Örgütsel iletişim. 2011). 1996). “örgüt içinde bilgilerin ve fikirlerin alış verişi” olarak tanımlarken Argenti ise. örgüt yönetimi ile örgütsel çevreyi oluşturan tüm dinamiklerdir. 2010). Yöneticinin rolleri ile ilgili bir çalışmada üç ana başlık altında toplanan 10 temel rolden birini iletişim oluşmaktadır (Mintzberg. 5. 1990). Çünkü örgüt dinamik bir yapı içinde yer almaktadır. örgütsel amaçların gerçekleştirilmesiyle ilgilidir. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. ş hayatında çeşitli kademelerdeki yöneticiler arasında yapılan bir araştırma zamanlarının %75’i ile %95’ini iletişime ayırdıklarını belirlemiştir (Koçel. Örgütsel iletişim kavramı ile ilgili tanımlarda vurgulanan ortak özellikler ise şunlardır (Eroğlu. Bu anlamıyla örgütsel iletişim. örgüt yönetimlerinin örgüt ile ilgili iletileri iletişim kanallarını kullanarak örgütün iç ve dış çevresine iletmeleri” olarak tanımlanabilmektedir (Gürüz ve diğer.Örgütsel iletişim. rolü olarak da yönetici bazı bilgileri işletme dışındaki insanlara 245 . Yönetici bu rolü aracılığıyla dedikodu gibi sözel şeklide dolaşan bilgileri de toplar. 2. Bu süreçte iki sistem arasında duygu. resmi örgütsel emir-komuta zincirinin dışında ilişkiler kurmak ve sürdürmek şeklinde tanımlamaktadır.Örgütsel iletişim. 2000).2.2. Daha geniş kapsamlı bir yaklaşıma göre iletişim. Yöneticilerin başarısı ve organizasyonların etkinliği üzerinde bu derece önemli rol oynayan iletişim süreci çeşitli şekillerde tanımlanmaktadır. veri ve anlayış aktarması” şeklinde tanımlamak mümkündür (Koçel.Haber yayma rolü ile yönetici. 2010). iki taraf da bu süreçte aktif olmalıdır (Baltaş ve diğerleri. b. Örgütsel letişim Bazı yazarlar göre iletişim. “örgüt içindeki bütün çalışanlar için olumlu bir atmosfer yaratmak” şeklinde tanımlamaktadır (Eroğluer. gelişmelere (toplumsal ve teknolojik açıdan) uyum sağlamaya çalışan bir sistemdir. “örgüt ile örgütün çevresi arasında vuku bulan bir iletişim ve etkileşim ortamıdır. 3.

çalışanların örgüte bağlılıkları açısından bütün diğer strateji ve politikaların önünde geldiği söylenebilir (Halis. az devamsızlık yaptıklarını ve işten ayrılma oranının az olduğu. çalışanların örgütsel amaçlara katkıda bulunmalarını. çalışanların kuruma bağlılığını sağlamada olumlu korelasyon gösterdiği belirtilmiştir.VER LER N DEĞERLEND R LMES 3. Aynı şekilde karar verme ve iletişim süreçleri kuruma bağlılıkta birbiriyle ilişkilidir. kendilerini örgütün merkezinde hissetmelerini ve böylece psikolojik bağlılıklarının yükselmesini sağlamaktadır” şeklindeki bulgusundan hareketle bütün işletmelerde olduğu gibi KOB ’lerde de örgüt içi iletişim ile örgütsel bağlılık arasında ilişki bulunduğu düşünülebilir. örgüsel bağlılık dâhil birçok sorun.1.2. küreselleşme ve çalışanların dağınık coğrafi mekânlarda bulunması gibi nedenlerle örgütsel iletişimin önemi gün geçtikçe artmaktadır (Karcıoğlu ve diğer. Üstün iletişim kalitesini yüksek olarak algılayan astların yüksek performans gösterdiklerini. Bu düşünceden hareketle tasarlanan araştırmanın amacı. işgörenlerin kendi aralarındaki ve yöneticilerle aralarındaki etkin ve doğru iletişimin sağlanamamasından kaynaklanan gerçek dışı. 2004). Dolaysıyla örgütsel iletişimin etkin bir şekilde yapılması işletmenin başarısına önemli katkılar sağlamaktadır. letişim sisteminin yetersizliği. kontrol alanlarının genişlemesi. “örgüt içi iletişim. N. Aynı zamanda örgütte işbirliği ve dayanışma yaratılır. Rousseau’nun. iş süreçlerinin daha karmaşık hale gelmesi. 2. amacından sapmış bilgi akışına.Yöntem Girişimcilerin aynı zamanda yöneticilik görevini de üstlendikleri aile işletmesi niteliğindeki KOB ’lerde profesyonel yönetim kademelerinin yeterince oluşmaması. uyumun. Bu nedenle örgütsel iletişimin. Tikici. 2000). Kalkın. 2008). Çünkü bu paylaşım işgörenin kendisini örgütün bir üyesi olarak görmesini ve örgütün hedeflerine dahil olmasını sağlar (Başyiğit. Karar verme kurumda çalışanların kuruma katılımını teşvik ederken. iletişim süreçleri çalışanları kurumun değer verdiği öğelerle ilgili bilgilendirir (Barış. etkileşimin ve bunların neticesinde iş veriminin artırılması için sağlıklı bir iletişim ağı kurulması gerekmektedir (Boyacı.3. yetki devrinin gereğince gerçekleşememesi gibi nedenler. Bunun yanı sıra bu tür çabalarla karar almanın kolaylaştırılması yanında örgüte bağlılık duygusunun da doğması sağlanabilir (Bakan ve diğer. 3. “araştırma kapsamındaki KOB ’lerde örgüt içi iletişim ile örgütsel bağlılık arasında 246 . örgüt içi iletişim sorunlarına aile isletmelerinde farklı bir anlam kazandırmaktadır. Böyle bir atmosfer içinde işgörenler daha verimli ve etkin çalışır. 2006). yeterli ve sağlılık iletişim sistemlerinin kurulamamasından kaynaklanmaktadır. Meyer'in 1989 yılında yaptığı bir çalışmada supervisörlerden üstlerden alınan yapıcı geribildirimin. Bu süreç etkin bir biçimde yerine getirilirken çalışanlar kendisinden beklenen rol ve işlevleri anlayacağı gibi. Literatürde yapılan çalışmalarda kurum içi etkin iletişime önemli katkı sağlayan bir unsurun da ast-üst ilişkisinin kalitesi olduğu belirtilmiştir.G. süreç işlem hızlarının artması. Açık bir iletişim politikası izleyen örgütlerde ilişkilerin dikey ve yatay düzeyde yoğunlaşmış olması örgüt içinde çok iyi bir atmosferin oluşmasına yardımcı olur. Bu şekilde sağlanacak örgüt içi bilgi paylaşımı işgörenin örgüte bağlılığını artırabilir. Bu süreci oluşturma ve tüm üyeler için iletişim kanallarını açık tutma yönündeki çabalarla biçimsel örgüt kuvvetlendirilecek ve aynı zamanda bireysel ihtiyaçlar tatmin edilecektir. Örgütsel letişim-Bağlılık lişkisi Örgütlerde karşılaşılan. Bunlardan dolayı örgütlerde iyi ilişkilerin. Derin Günümüzde organizasyonların yatay hiyerarşik yapıya sahip olmaları. örgütün tüm işgörenlerin ilişkilerini bozarak güvensizliğe neden olmaktadır. örgütün amacını da daha iyi kavramış olacaktır (Ada. 2009). 2010). dolayısıyla de ast üst arasındaki olumlu iletişimin astların kuruma bağlılığını arttırdığını ortaya çıkarmıştır. 2007). M.

2002). Soruların hazırlanmasında Mehmet Fatih Boyacı’nın “Örgütsel Bağlılığın Arttırılmasında Etkin letişim-Bir Uygulama” adlı yüksek lisans tezinden.5’i evlidir. %45.2’si 1 yıldan az. Anket formunda örgüt içi iletişime ilişkin olarak yedi soru yer alırken.8’i lisansüstü eğitim almıştır.Frekans Analiz Sonuçları Anket aracılığıyla ile elde edilen verilerin SPSS programında frekans analizine tabi tutulması sonucu örgüt içi iletişim faktörleri açısından ortaya çıkan dağılım Tablo 1’de. %12. 25 – 26 Ekim 2011 istatistik açıdan anlamlı bir ilişki olup olmadığını ortaya koymaktır”. “Organizational Behavior”.9’u ise 39-45 yaş aralığındadır.8’i 7-9 yıl. örgütsel bağlılık faktörleri açısından ortaya çıkan dağılım ise Tablo 2’de gösterildiği şekildedir. Araştırmanın temel denencesi ise. Şu anki işlerinde çalışma süresi olarak ise %16. %32. “Örgüt Kültürü ve Örgütsel Bağlılık” ve isimli çalışmalarından yararlanılmıştır. örgütsel bağlılık ile ilgili olarak da on üç soru bulunmaktadır.6’sı 1-3 yıl. yaklaşık 2.934 olarak bulunmuştur. Anket. “Araştırma kapsamındaki KOB ’lerde örgüt içi iletişim düzeyi ile örgütsel bağlılık faktörleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki bulunmaktadır” seklinde belirlenmiştir. Uygulama alanı olarak seçilen ve Malatya Organize Sanayi Bölgesi’nde faaliyet gösteren imalatçı KOB ’lerde veri toplama aracı olarak anket tekniği kullanılmıştır.5’i bekar iken %68.3. Veri setinde yer alan benzer değerlerin sınıflandırılarak tablo halinde her bir değerin tekrar sayıların verilmesinden ibaret olan bu frekans tabloları verilerin küçükten büyüğe doğru sıralanması ve belirli aralıklarla sınıflandırılıp gruplandırılması ile oluşturulmuştur. Anketin pilot uygulaması yapılarak gerekli düzeltmeler gerçekleştirilmiş ve böylece anketin yüzeysel geçerliliği sağlanmıştır. %19. Cevaplayanların %18. 3.7’si 4-6 yıl.6’sı 10 yıl ve üzeri şeklide ortaya çıkmıştır. Katılımcıların %13.0’i lise.4’ü 25-31 yaş arasında. Butts Vandenberg. %35.8’i lisans. 2002) ve ölçme aracının güvenilirliğini değerlendirmek için Cronbach Alfa yöntemiyle güvenilirlik katsayısı hesaplanmış ve bu katsayı 0. Anketler aracılığıyla elde edilen veriler bilgisayar ortamında SPSS programına aktarıldıktan sonra frekans analizi ve ki-kare teknikleriyle değerlendirilmiştir. ele alınan oluşumu ölçmede türdeşliğini ortaya koymak (Özdamar (a). 247 . bunlardan eksiksiz olarak yanıtlanan 111 form değerlendirmeye alınmıştır.1’i ilköğretim. Anketlerin uygulanmasında eğitilmiş anketörlerden yararlanılmıştır. Ulaşılan bulgular tablolar aracılığıyla sunulmuştur.Demografik Özellikler Malatya Organize Sanayi Bölgesinde faaliyet gösteren imalatçı KOB ’lerde çalışan personelin demografik özelliklerine ilişkin olarak ortaya çıkan sonuçlar şu şekilde özetlenebilir: Ankete katılanlardan %20. Fred Luthans. statistik temelleri tutarlı olan ve tüm soruları dikkate alarak hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. %10.5’i 18-24 yaş arasında. Ölçme aracında bütün soruların birbiriyle tutarlılığını. %1. Dejoy ve Wılson’un. %14.5’i 32-38 yaş arasında ve %18. “Effects of Management Communication Opportunity for Learning and Work Schedule Flexibility on Organizational Commitment” ile Münevver Ölçüm’ün. %20. Bu aşamadan sonra çalışanlarla yapılan yüz yüze görüşmelerde anket formlarının doldurulması sağlanmıştır.2.7. anketin güvenilirliğinin oldukça yüksek olduğunu göstermektedir. %79.4’ü önlisans.3’ü erkek olan bireylerin %31. 3. (Özdamar (b). %39.000 kişiden oluşan evrenden tesadüfi örnekleme yolu ile seçilen 120 işgörene uygulanmış.7’si bayan.

8 Katılıyorum N 49 % 44.4 55 49.5 23 20.5 31 27.1 16 14.6 Kararsızım N 12 % 10.2 11 9.3 111 100 4 3.8 47 42.3 9 8. Kalkın.8 16 14.8 37 33.2 111 100 7 6.1 19 17. Derin Tablo 1: letişim Faktörlerine lişkin Frekans Dağılım Tablosu SORULAR (Faktörler) Firmamızda sözlü ve yazılı iletişim aksaksız olarak yürütülmektedir (soru-1) Firmamızda işbirliği ve yardımlaşmaya dayanan ilişkiler söz konusudur (soru-2) Bütün arkadaşlarımla koordineli ve işbirliği içinde çalışmaktayım (soru-3) Firmamızda iletişimin sağlanmasında teknolojiden yararlanılmaktadır (soru-4) Üstlerimiz bizimle ilgili empati kurmaktadırlar (soru-5) Üstlerimiz bizi her konuda eksiksiz bilgilendirir (soru6) Üstlerimiz talep ve önerilerimizi ciddiyetle dinlerler (soru-7) Kesinlikle Katılmıyorum N % 7 6.9 111 100 Tablo 1’deki sonuçlara göre örgüt içi iletişim açısından en yüksek ortalamaya sahip olan faktörün. “Üstlerin çalışanlarla ilgili empati yapmaya” ve “çalışanları her konuda eksiksiz bilgilendirmeye” yeterli düzeyde önem vermedikleri görülmektedir.G.9 52 46.5 34 30.3 9 8.7 8 7. Yani.3 9 8.7 111 100 7 6.1 Kesinlikle Katılıyorum N % 29 26. M.4 45 40. “Çalışanların bütün arkadaşları ile koordineli ve işbirliği içinde çalışmalarıdır”. Örgüt içi iletişime ilişkin faktörlerin genel ortalaması ise kısmen yüksek sayılabilecek düzeydedir.5 12 10. kinci sırada yer alan örgüt içi iletişim faktörü ise.1 57 51.3 38 34. bu iki faktör açısından işletmenin örgüt içi iletişimin olumlu düzeyde olduğu söylenebilir.3 Katılmıyorum N 14 % 12.6 111 100 3 2.1 19 17.6 10 9. N.4 19 17. 248 .1 111 100 5 4.1 Toplam N 111 % 100 7 6. “iletişimin sağlanmasında teknolojiden yararlanılması” olduğu görülmektedir. Buna karşılık araştırma kapsamındaki işletmede.0 12 10.1 45 40. Tikici.

5 7 6.2 10 9.3 41 36.4 111 100 11 9.5 25 22.1 26 23.2 45 40.3 30 27.9 42 37.0 111 100 8 7.7 37 33. mesleki açıdan önemi büyüktür (soru-3) Bu firmada doğru yerde olduğumu hissediyorum (soru4) Bu firma benim sadakatimi hak ediyor (soru-5) Bu firmada çalıştığımı başkalarına söylemekten gurur duyuyorum (soru-6) Emekli oluncaya kadar bu firmada çalışmaktan çok mutlu olurum (soru7) Şu ana kadar bu firma için bu kadar uğraş vermemiş olsaydım yani ayrılmak kolay olsa bile farklı bir yerde olmayı düşünmem (soru-8) Ayrılmak istesem bile şu anda bu firmadan ayrılmak bana çok zor gelir (soru-9) Bu firmadan ayrılmaya karar verirsem hayatımın büyük bir kısmı etkilenir (soru-10) Kesinlikle Katılmıyorum N % 8 7.5 111 100 6 5.5 30 27. 25 – 26 Ekim 2011 Tablo 2: Örgütsel Bağlılık Faktörlerine lişkin Frekans Dağılımı Tablosu SORULAR (Faktörler) Bu firmada kendimi ailenin bir parçası gibi hissediyorum (soru-1) Bu firmada duygusal yönden kendimi bağlanmış hissediyorum (soru2) Bu firmada çalışıyor olmanın.5 111 100 11 9.6 15 13.5 12 10.0 15 13.5 48 43.5 37 33.9 36 32.9 19 17.0 18 16.8 111 100 8 7.3 18 16.4 33 29. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.1 12 10.9 Kararsızım N 14 % 12.7 26 23.4 9 8.4 111 100 249 . benim için.2 43 38.2 45 40.9 Toplam N 111 % 100 7 6.9 5 4.3 Kesinlikle Katılıyorum N % 31 27.6 Katılıyorum N 47 % 42.4 11 9.0 111 100 6 5.7 35 31.4 41 36.7.8 43 38.9 111 100 5 4.9 17 15.2 Katılmıyorum N 11 % 9.3 10 9.2 7 6.3 16 14.3 111 100 4 3.2 31 27.8 38 34.

N. 3.1 10 9. Yani.6 8 7.000 F3 0.000 F9 0.000 F5 0. bu iki faktör açısından çalışanların örgütsel bağlılıklarının yüksek düzeyde olduğu söylenebilir. Buna karşılık anketi yanıtlayanların “Bu firmadan ayrılmaya karar verirlerse hayatlarının büyük bir kısmının etkileneceğini” ve “Yararına olacak olsa da şu anda bu firmadan ayrılmayı düşünmediklerini” ifade etmeleri çalışanların örgütsel bağlılıkları açısından olumsuz göstergelerdir.7 22 19.000 F6 0. Kalkın.05 olduğundan Araştırma 250 . “çalışanların yetiştirilme tarzının çalıştığı kuruma sadık olmayı gerektirdiği” olduğu görülmektedir.000 F4 0.000 F11 0.4.000 olarak bulunmuştur.000 F7 0.0 33 29.Ki-Kare Test Sonuçları Araştırma kapsamındaki KOB ’lerde örgüt içi iletişim düzeyini gösteren “örgütsel iletişim faktörlerine” ilişkin ortalama ile örgütsel bağlılığa ilişkin 13 faktörün her biri arasında ki-kare testi yapılarak aralarında istatistik açıdan anlamlı bir ilişki olup-olmadığı araştırılmıştır.000 F10 0.1 111 100 Tablo 2’deki sonuçlara göre örgütsel bağlılık açısından en yüksek ortalamaya sahip olan faktörün.8 30 27.000 F12 0.7 111 100 4 3.000 F8 0.0 21 18.G.000 F13 0.6 4 3.8 29 26. Örgütsel bağlılığa ilişkin faktörlerin genel ortalaması da kısmen yüksek sayılabilecek düzeydedir. Derin Yararıma olacak olsa da şu anda bu firmadan ayrılmayı düşünmüyorum (soru-11) Bu firmayı şu anda bırakırsam suçluluk hissederim (soru12) Yetiştirilme tarzım çalıştığım kuruma sadık olmayı gerektirir (soru-13) 9 8.000 F2 0. Bu sonuçlara göre P<0. Bu amaçla hesaplanan ki-kare test sonuçları Tablo 3’de gösterildiği şekildedir. M.1 111 100 13 11. kinci sırada yer alan örgütsel bağlılık faktörü ise.9 42 37. “çalışanların bu firmada çalıştığını başkalarına söylemekten gurur duymalarıdır”. Tikici.000 Araştırma kapsamındaki KOB ’lerde örgüt içi iletişim düzeyini gösteren “örgütsel iletişim faktörlerine” ilişkin ortalama ile örgütsel bağlılığa ilişkin 13 faktörün her biri arasındaki hesaplanan ki-kare test değerleri her biri için 0.5 60 54.7 13 11. Tablo 3: Örgütsel letişim Faktörlerine lişkin Ortalama le Örgütsel Bağlılığa lişkin Her Bir Faktör Arasındaki Ki-kare Test Sonuçları Örgütsel Bağlılığa lişkin Faktörler Örgütsel letişim Faktörlerine lişkin Ortalama F1 0.2 35 31.

KAYNAKÇA Ada. bilgili. s. almış olduğu mesaj ile ilgili tepkisini. 22. Remzi Kitabevi. Firma sahipleri ve yöneticiler formel ve informel iletişim kanallarının her ikisini de etkili bir şekilde kullanmalıdırlar. Bakan. Acar. Geribildirim firma sahipleri ve yöneticilere kendi mesajının alınıp alınmadığını ve doğru bir şekilde yorumlanıp yorumlanmadığını öğrenme olasılığı sağlar. “Örgütsel letişim ve Yeni Bilgi Teknolojileri: Örgütsel letişim Ağları”. C. Yeditepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 2. Firma sahipleri ve yöneticiler “alıcının. 554. mesajı algılayabilen. Firma sahipleri ve yöneticiler iletecekleri mesajın anlaşılır ve açık olmasına. Tuncay (2008). 7. mesaja yükleyebileceği anlamlar ve alıcı üzerindeki etkinliği açısından önemlidir. C. Kendileri tarafından belirlenen ve kabul edilen formel iletişim kanalları ile yukarıdan aşağıya ve aşağıdan yukarıya doğru bilgi akışı sağlanmalıdır. Akdeniz BF Dergisi. iletişime açık bir yapıya sahip olmalarından da sorumludurlar. kaynağın anladığı gibi alıcı tarafından da anlaşılmadıkça etkin iletişimin gerçekleşmesi söz konusu değildir. “ lköğretim Okulu Öğretmen ve Yöneticilerinin Kurum çi Etkin letişim Ortamı Algıları le Kuruma Bağlılık Düzeyi Arasındaki lişki”. Çünkü gönderilen mesaj. stanbul. kaynak ve alıcı arasında kalmasına özen göstermelidir.SONUÇ VE DEĞERLEND RME Araştırma sonucunda söz konusu KOB ’lerde gerek örgüt içi iletişime gerekse örgütsel bağlılığa ilişkin faktörlerin genel ortalamalarının kısmen yüksek sayılabilecek düzeyde oldukları ve örgüt içi iletişim faktörleri ile örgütsel bağlılık faktörleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki bulunduğu görülmektedir. “Örgütsel letişim le ş Tatmini Unsurları Arasındaki lişkiler: Akademik Örgütler çin Bir Alan Araştırması”. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. kodlama özelliğine sahip olmalı ve rolüne uygun davranmalıdır. gerçekleştirilen iletişimin gerçek boyutları tam olarak bilinemez. bilgili. 71. Bu nedenle firma sahiplerinin ve yöneticilerin iletişim sürecinin temel unsurlarına ilişkin aşağıdaki önlemleri almaları önerilebilir: letişim sürecinde kaynağın sahip olduğu bazı nitelikler. Baltaş. lhan Ürkmez ve dil Sevil (2007). Örgütsel letişimin Örgütsel Bağlılık Üzerine Etkisi. “Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi”. Satışta letişim ve Beden Dili. Etkili iletişim için firma sahipleri ve yöneticilerin gönderdiği mesajın alıcısı konumundaki işgörenler. iletişime açık bir yapıya sahip olmalıdır. 1. s. Bu nedenle kaynak konumundaki firma sahipleri ve yöneticiler faaliyet alanları ile ilgili konularda bilgili olmalı. 15 Başyiğit. 251 . Çünkü alıcıdan belirli bir tepki veya geri besleme gelinceye kadar. Diğer bir ifadeyle söz konusu KOB ’lerde örgüt içi iletişimin gelişmesi aynı oranda çalışanların işletmeye olan bağlılıklarının da artmasına yol açacaktır. seçici. smail ve Tuba Büyükbeşe (2004).7. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Barış. Aslıhan (2006). geri bildirime önem veren. stanbul. s. Ege Akademik Bakış. S. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kütahya. s. doğru zamanda iletilmesine ve uygun kanalın izlenmesine. 4. Bu nedenle firma sahipleri ve yöneticiler işgörenleri mesajı algılayabilen. informel iletişim kanallarını da kullanmalıdırlar. olumlu veya olumsuz. Ayrıca formel iletişimin yanında. Nesrin (2007). ilk göndericiye yansıtması” şeklinde tanımlanan geri beslemeye de gereken önemi vermeleri gerekmektedir. seçici. geri bildirime önem veren. 25 – 26 Ekim 2011 kapsamındaki KOB ’lerde örgüt içi iletişim düzeyi ile örgütsel bağlılık faktörleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki bulunduğu” kabul edilecektir. 7. s.

SPSS-MINITAB. Demir. Darwish A. 15. 252 . Kamile (2003). Gürüz. s. Karcıoğlu. “On The Social Netvvorks Of Managers”. Ebru T. S. Cevat Elma. Eskişehir. Nobel Basım Yayım ve Dağıtım. şe Bağlılık Olgusu ve Etkileyen Faktörler. Pegem Akademi. Erhan (2010). Uğur Demiray. s. 3. s. 2. stanbul. Vol. Özdamar. 622. Seçkin Yayınları. Iss. 39. s. Tikici. Baskı. October. 1. Ankara. Eroğlu. s. 14. N. Iss. s. 87.Glem.B. Baskı.F. 421–422. Journal of Managerial Psychology. Kazım (b) (2002). s. Ege Akademik Bakış. Yousef (2000). Ed. Baskı. D. 248. Ocak. “Örgütsel Bağlılığın Arttırılmasında Etkin letişim-Bir Uygulama”. 348. Harvard Business Review. 83. s. Academy Of Management Journal. Yönetimde Çağdaş Yaklaşımlar. C. 328. “Organizational Commitment: A Mediator of The of Leadership Behavior With Job Satisfaction And Performance In Non-Western Country”. Kamile Demir. C. Ed. Demet ve Emet Gürel (2006). 521. Iss. Carrell. Ankara. Haziran. Ankara. 4. Atatürk Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Dergisi. Chun Hui. C. Henry (1990). Muhsin (2000). Law (2001). MarchApril. Koçel. Mehmet Fatih (2010). 1. Genişletilmiş 12. Özdamar. 220. Sabuncuoğlu. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. 3. 122. Eroğluer. “Yönetici ve şgören Arasındaki letişim Kalitesi le Örgütsel Bağlılık lişkisi Üzerine Bir Araştırma”. 4. Journal of Vocational Behavior. Iss. Fatih ve Esat Kurt (2009). 2. S. 1. s. C. Paket Programlar ile statistiksel Veri Analizi-2. “ Eğitim. Tamer (2010). . bicioğlu.G.. 2. Vol. Chi-Sum. 50. Kemal (2011). Baskı. Mintzberg. 871. Journal Of World Business. s. S.2. Wasti. Nobel Yayın Dağıtım. Kaan Kitabevi Eskişehir. Paket Programlar ile statistiksel Veri Analizi–1. “Örgütsel letişim le ş Tatmini Unsurları Arasındaki lişkiler: Kuramsal Bir nceleme”. Anı Yayıncılık. Wong. s. Ege Akademik Bakış. (2007). s. 290. Derin Boyacı. ktisadi ve idari Bilimler Dergisi. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Ankara. 3. s. C. Vol. Arzu (2005). (Çok Değişkenli Analizler). Kenneth S. . 7. S. Etkili letişim. Ankara. s.Dergisi. s. S. s. Vol. 13–22. 136 Dulupçu. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü stanbul. “Örgütsel letişim ve letişim Tatminine lişkin Bir Araştırma”. S. “Commitment Frofiles: Combinations of Organizational Commitment Forms and Job Outcomes”. Baskı. 3. “Örgütsel letişimin Etkinliği Açısından Kurumsal Bloglar ve Birkaç Kurumsal Blogun ncelenmesi”. Küresel Rekabet Gücü.Ü. şletme Yöneticiliği.15. Yui-Tımwong. Yönetim ve Organizasyon. R. Beta Basım Yayım ve Dağıtım. Hasan (2000). Gökçen (2008). “Örgütlerde letişim Yönetimi”. s. Kalkın. M. 36. Halis. 1. Autumn. Özlem (2001). Kazım (a) (2002). 23. Çakır. 11. April. 169–172. Kaan Kitabevi. “Örgütsel Bağlılıkta Paradigmatık Uyumun Yeri”.Ali (2001). Ankara. “The Significant Role of Chineese Employees’ Organizational Commitment: Implications Of Managing Employees In Chineese Societies”. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi.1. “Eğitim Kurumlarında Örgütsel letişim”. s. M. örgütsel bağlılık ve işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkilerin incelenmesi”. Galbert Teo (1996). “The Manager’s Job: Folklore and Fact”. 67. Erbaş.E.

çalışanların kendilerini değersiz hissetmelerine. beceri ve yeteneklerini sürekli geliştirme ve bundan fayda yaratma amacına dönüktür. Araştırmacılara göre sessiz kalmada. yorumlanmış ve sonuçlara yönelik öneriler geliştirilmiştir. Modern organizasyonlar. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. şikayetçi biri olarak görülmek. KOB çalışanı. ilişkilere zarar vermek. Çalışmanın problem cümlesi “KOB ’lerde örgütsel sessizlik düzeyi nedir ve bu düzey örgütlerde duygusal tükenmişliğe ne ölçüde yol açmaktadır?” şeklinde belirlenmiştir. çalışacak enerji bulamamalarıyla tanımlanır. 25 – 26 Ekim 2011 ÖRGÜTSEL SESS ZL Ğ N DUYGUSAL TÜKENM ŞL ĞE ETK S Mehmet T K C nönü Üniversitesi Neslihan DER N nönü Üniversitesi Gökdeniz KALKIN nönü Üniversitesi ÖZET Sessizlik. iş görenlerini işyeri kararlarına katma. 2008). işten atılmak. yönetsel ve bireysel faktörlerle açıklanmaya çalışılmaktadır. zihinsel uyumsuzluğa. değişim. saygı ve güven kaybına uğramak. Anahtar kelimeler: Örgütsel sessizlik. Tükenmişlik. güçlendirme gibi çeşitli uygulamaları harekete geçirmektedir. Problemin düzeyini tam olarak tespit etmek ve çözüm önerileri geliştirmek amacıyla KOB çalışanlarına anket uygulanmış ve elde edilen verilerin istatistiki analizleri yapılarak. Çeşitli nedenlerle ortaya çıkan sessizlik. Duygusal Tükenmişlik. örgütsel. KOB ’lede sessizliğin getirdiği enerji tükenmesi çalışanların performansını düşürecek ve verimliliği azaltacaktır. çalışanların bilgi görüş ve düşüncelerini esirgemesi. örgütsel karar almayı. Yeni yönetsel teknikler. Yazında sessiz kalma tercihini etkileyen nedenler. elemanların bilgi. Tükenmişlik Sendromu. terfi edememek gibi korkular ile açıkça konuşmanın fayda etmeyeceği inancı temel rol oynamaktadır (Çakıcı. insanların kendilerini sürekli yorgun hissetmeleri. örgütün değişimi ve gelişimi açısından önemli bir sorun oluştururken sessizliğin çalışanlar açısından sonuçlarına bakıldığında. açıkça konuşmayı riskli bir durum olarak değerlendirdiklerini ortaya koymaktadır. hataları düzeltmeyi. Ancak yapılan araştırmalar iş görenlerin. yaratıcılık ve ilerlemenin kaynağı olduğu kabul edilmektedir. yetkilendirme. değişim ve inovasyon süreçlerini zayıflattığı gibi bilgi paylaşımı ve geri bildirim 253 . örgüt performansını etkilediği. stres artışına ve işe yönelik enerji kaybına yani tükenmişliğe yol açmaktadır. Verimsizlik GRŞ ş görenlerin.7.

M. eşitsizlikler. Tükenmişliğin bireysel stres boyutu ile ilgili olması duygusal tükenme boyutunu diğer boyutlara göre daha ön plana çıkarmıştır (Yeniçeri ve arkadaşları. sessizlik iklimine neden olan üç faktör öne sürülmüştür. 2010:580) çeşitli konularda konuşmaktansa sessizliği tercih ettikleri de bilinen bir gerçektir. 2. fikirlerinin değersiz olduğuna inanmalarından dolayı doğruları söyleyemezler fikirlerini açıklayamazlar ((Dyne and Others. şgörenlerin iş arkadaşlarıyla olduğu kadar yönetimle de belirli kurallar çerçevesinde etkin bir iletişime sahip olması gerekir. Böyle bir iklim çalışanları. 2009). şgören sessizliği “değişimi etkileyebilme veya düzeltebilme yeteneğinde sahip olduğu algılanan insanların. G. 3-çalışanlar ve üst düzey yöneticiler arasında demografik (yaş cinsiyet. 2006). (Tangırala. terfi edememek gibi korkularla sessiz kalma eğilimine sürükleyebilmektedir (Sözen ve vd. Morrison ve Milliken. Tükenmişlilik sendromu günümüzde pek çok alanda görülmektedir (Barutçu. Morrison ve Milliken göre sessizlik.. negatif yansımalardan korkmaları. işyerinde uzun bir süre yüksek stres düzeyine maruz kalınması ise tükenmişlik sendromunun oluşumuna katkıda bulunmaktadır (Devereux and Others. çalışanların işletmelerinin meseleleri hakkındaki düşünce ve fikirlerini saklama.yönetsel pratikler (muhalefete negatif karşılık verme veya tamamen karşı çıkma eğilimi. 2005).). 2008). ilişkilere zarar vermek. alternatif bakış açısını. Cammozzo. kişinin davranışsal. 1. Organizasyon içinde etik veya yasal olmayan olayların üstünün örtülmesine. fiziksel ve psikolojik olarak yetersizleştiklerini. Keil. Organziazayonel sessizlik işgörenlerin davranışsal seçimidir. çalışanların kendine güvenini. Serinkan. Morrison. ve tükenmişlikte bireysel stres boyutunun daha ziyade duygusal tükenmeye neden olmasından dolayı bu çalışmada. adaletsiz uygulamalar karşısında bile şikâyetçi bir çalışan olarak görülmek. bir organizasyonun üyelerinin örgütsel konularda sessiz kalmayı tercih etmeleri ve sessizliklerini sürdürmeleri olayı olduğunu öne sürmektedirler (Huang & Others. Kısacası. duyarsızlaşma ve kişisel başarıya (yetersizlik hissi) ilişkin duyguları kategorize eden üç ayrı boyutta ele almaktadır. 2008:38). çalışanlar. ifade etmeme eğilimleri. 2008). pisikoljik ve fizyolojik bir takım problemlerle karşı karşıya bırakarak strese yol açmakta. yöneticinin karar vermede kullanabileceği bilgi girişini kısıtlayarak (Maria. saygı ve güven kaybına uğramak. 2008). bilişsel ve/veya duygusal değerlendirmeleri hakkındaki samimi düşüncelerini esirgemesi” olarak tanımlanır (Çakıcı. 2009). Ramanujam. Derin. Morrison and Milliken tarafından geliştirilen organizasyonel sessizlikle ilgili teorik modelde. Cingöz. Sistematik sessizlik kültürüne sahip bir organizasyonda. etnik köken) farklılık derecesi (Park. toplu bir olgu olarak organizasyonel sessizliği ifade etmektedir (Huang and Others. 2006). (Sürgevil. 2010) şgörenleri böyle bir davranış seçimine iten çeşitli nedenler vardır. tükenmişlik kavramını. ((Gambarotto. Bunlar:1. çalışanları.2009) Her türlü örgütte sessizliğin strese yol açması. çekindikleri ya da başka nedenlerden dolayı diğer çalışanlara mesafeli yaklaştıkları (Demir. Tükenmişliğin temel boyutu olarak ele alınan ve geniş çaplı araştırmalara konu olan duygusal tükenmişlik durumunda çalışanlar. 2009). negatif geri bildirimleri istememe vb. ırk. imalat işletmelerinde örgütsel sessizliğin duygusal tükenme üzerindeki etkisi araştırılacaktır. 2003). negatif geri bildirimleri ve doğru bilgiyi engelleyerek karar verme ve değişim süreçleri üzerinde olumsuz etkiye sahip olabilmektedir. Cammozzo. işten atılmak.ÖRGÜTSEL SESS ZL K VE NEDENLER şletmelerde işgörenlerin gerek kişisel. moralini ve motivasyonunu olumsuz yönde etkilemekte (Karacaoğlu. Maslach. aşırı yorgun olduklarını ve tükendiklerini ifade ederler. Kalkın noktasındaki isteksizlik. 2003). gerekse örgütsel hedefleri gerçekleştirmek için iletişim ve ilişkilerinin rolü oldukça fazladır. örgütsel durumlara ilişkin konularda. Tikici.organizasyonel yapı ve politikalar (karar verme yapısının merkezileşmesi ve yukarı geribildirim mekanizmalarının eksikliği vb.). (Milliken. 2003) rutinleri değiştirme fırsatlarını ve bilgi paylaşımını engelleyerek (Gambarotto. N. duygusal tükenme. 2010) organizasyon öğrenmenin 254 . örgütsel sessizlik olarak tanımlanan kolektif davranışın. Ancak işgörenlerin zaman zaman iletişim kurmada zorlandıkları.

Buradaki en büyük tehlike. Duygusal tükenmişlik. Çünkü psikolojik. Dyne ve Botero’a göre organizasyonel sessizliğin faydalı olabileceği durumlarda vardır. 25 – 26 Ekim 2011 azalmasına yol açmaktadır (Milliken. Skaalvik. Sessizliğin gölgesi pek çok örgütü kuşatmaktadır (Çakıcı. (Sözen ve vd. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. fiziksel ve duygusal tükenme olarak tanımlanır (Sımonı. 2009). zihinsel. çalışan açısından bu beklentilerin gerçekleştirilemiyor olması bir sonraki aşamada örgütün de çalışanlardan beklediklerini alamaması anlamına gelir. Örgütün verimliliği ve karlılığı için çaba gösteren çalışanlar. 2003).2003). bunun karşılığında maddi manevi birçok beklenti içindedirler. 2008). 2. 2009). karşılıklı beklentilerin uyumlaştırılması sayesinde gerçekleşir. Tekrar doldurmak için yeni kaynak bulamazlar (Izgar. çalışanlar konuşmaları konusunda sistematik olarak yöneticiler tarafından cesaretlendirilmelidir (Huang and Others. Bunlar. Gerginlik ve engellenmişlik duygularıyla yüklü olan birey için ertesi gün yeniden işe gitme zorunluluğu büyük bir endişe kaynağıdır. bu bedeli tek başlarına ödemezler (Sürgevil. Ramanujam. çalışanlar işten ayrılmada cesaretli davranamayacak ve eşitsizlik karşısında sessiz kalmanın bir karşılığı olarak giderek performanslarını düşürerek tepki verebileceklerdir.duygusal tükenmişlik zamanla enerji düşüklüğü. şyeri gerilimleri doğrudan ya da dolaylı biçimde işgörme maliyetini yükseltmekte. DUYGUSAL TÜKENM ŞL K Çalışanlar ve örgüt arasında olumlu ilişkilerin sağlanması. 2009). 2007).7. kronik yorgunlukla fiziksel tükenmeye yol açmaktadır (Skaalvik.2009). Kişiler açısından olumsuz yönü ise sorunları ve endişeleri konuşamama hissi zamanla iş tatmininde azalmanın yanı sıra çaresizlik duygusuna dönüşebilmektedir (Milliken. kişiler arası çatışmaların azaltılması. Meier’e göre tükenmişlik. Organizasyonların performansları üzerinde olumsuz etkilere yol açmaktadır. 255 . organizasyon içinde açık iletişim kanalları artırılmalı (Bowen and Others 2003). (Bildik. Bu duruma yakalananlar kendilerini. 2006:4). 2003). bazen de grup içinde kabul görme isteğiyle. fiziksel ve ekonomik olarak kendisini iyi hissetmeyen çalışanlar. 2003). Morrison. Duygusal kaynakları tamamen tüketmiştirler. ceza beklentilerinin çok yüksek olduğu bir durumun yansımasıdır (Sürgevil. Günümüzde. çalışanların kendilerini duygusal yönden aşırı yıpranmış. Kısacası. Tüm bunlara rağmen organizasyonel sessizlik daha ziyade hem çalışan hem organizasyon için zararlı bir olgu olarak gözükmekte ve değerlendirilmektedir ((Tangırala. Bir stres sendromu olarak tükenmişlik. yöneticilerin çalışanlarda oluşan sessizliği olumlu bir durum gibi algılamasıdır. yönetici ile çalışan arasındaki güç mesafesi azaltılamaya çalışılmalı. Sessizlik onları olumlu ve yararlı fikirler sunmaktan mahrum bıraktığı gibi yoğun stres ve baskı hissetmeleri de performanslarını olumsuz yönde etkilemektedir. enerji eksikliği ve duygusal kaynaklarının bittiği hissine kapılması biçiminde ortaya çıkar. yeni bir güne başlayabilmek için gerekli enerjiden yoksun hissederler. hem yöneticiye hem de örgüte karşı güven artırılmaya çalışılmalı. 2006). Çalışanlar. gizli bilgilerin saklanması gibi durumlarıdır. mesleki etkinliği azaltmaktadır (Salmela-Aro and Others. 1997). Ülkenin içerisinde bulunduğu ekonomik koşullar düşünüldüğünde. yaratıcılık ve yeniliğe kaynak oluşturmaları için güçlendirilmeli. Çalışanlar değişim. konumları başkaları tarafından desteklendiğine inandıkları zaman konuşma olasılıkları aratacak aksi durumda ise sessiz kalacaklardır. farklı bir düşünce ve görüş nedeniyle bulunduğu ortamda aykırı görünme korkusu ve konuşmanın riskli olduğunu düşünmeleri neticesinde sesiz kalmaktadırlar. çalışanların ve çalışma yaşamının niteliğini bozmakta (Silah 2005).”bireyin işle ilgili olumlu pekiştirici beklentisinin çok düşük olduğu. 2009). kronik yorgunlukla fiziksel tükenmeye yol açmaktadır (Skaalvik. Morrison. Skaalvik.Tükenmişlik stresin yol açtığı sağlık bozukluklarındandır (Yeh and Others. Örgütsel sessizlik bir takım uygulamalarla tamamen ortadan kaldırılmasa da azaltılabilir. nsanlar. Yönetsel bilgi bombardımanının azaltılması. Maslach’a göre tükenmişliğin anahtar öğesi duygusal tükenmişliktir Duygusal tükenmişlik zamanla enerji düşüklüğü. Paterson. 2009).. Çakıcı.

engellenmişlik.1 Araştırmanın Amacı Bu çalışmayla KOB çalışanlarının olaylar karşısında sessiz kalmalarının kendilerinde ne oranda duygusal tükenmeye yol açtığının. kişisel eğitim programlarının artırılması gerekir (Jansen and Others. 2006). moral ve motivasyon düşüklüğü görülür. devamsızlık ve işdevir oranının artması.2004). Araştırma. 1996). örgütsel sessizliğe neden olan konular. Bu durum sessiz çalışanın iyice sessileşmesine ve kendini yalnız hissetmesine neden olmaktadır. şüphecilik. ampirik araştırmalarla ortaya konması hedeflenmektedir. Bunlar: 1. Elde edilen bulgular doğrultusunda konuya yönelik olarak KOB ’lerin yönetsel yaklaşımların etkinleştirilmesi ve performanslarının yükseltilmesine yönelik getireceği öneriler açısından önem taşımaktadır. 4. izolasyon korkusu ve ilişkileri zedeleme korkusu şeklinde beş faktör altında ele alınarak bunların varlık oranları ile örgütsel sessizliğin düzeyi tespit edilmeye çalışılmıştır. Kurumlarda tükenmişlik hissinin azaltılması için yöneticilerin çalışanlarına karşı daha destekçi tutum takınmaları. Tükenmişlik sadece kişisel bir sorun olarak ele alınmamalı. Araştırmanın kapsamı Malatya’da faaliyette bulunan imalatçı KOB çalışanlarından oluşmaktadır. 4. can sıkıntısı. Çalışanların moralinin. sosyal bir şekilde iş sıkıntıları hakkında konuşulduğu işyeri ortamının çalışanlar için önemli bir destek kaynağı oluşturduğunu bulmuşlardır (Devereux and Others. yalnızlık. METODOLOJ 4. 2003). bilgisayar ortamında tasnif ve analiz edilmiştir. Bu anket çalışmasına göre. tarafsız olarak yorumladıkları varsayılmıştır. Karen yaptığı araştırmada. Araştırmanın Yöntemi Bu çalışmada. çaresizlik.Duygusal tükenme 2Kişisel başarı 3. frekans tabloları.2. Derin. Anketler yolu ile elde edilen veriler. kimsesizlik duygularının yaşanmasına ve neticede de enerjilerinin tükenmesine yol açabilecektir. Kalkın Tükenmişlik belirtileri olan kişide ani öfke. uykusuzluk. Tükenmişlik sendromunu ölçmek için ise Maslach Tükenmişlik ölçeğinden faydalanılmıştır. N. hayat enerjisinin düşmesi. yönetsel ve örgütsel hususlar. işyerinde sessizliğini muhafaza eden yalnız insanların sessizliği bozan diğer insanlarla daha az kaynaştığını tespit etmişlerdir (Harlos. baş ve göğüs ağrısı (Baltaş.M.Duyarsızlaşmadır (Izgar. 2008). Tikici. fiziksel ve r Ruhsal sağlığının bozulması işyerinde kalitesizliğe ve verimsizliğe yol açacaktır. arkadaş ilişkilerinin geliştirilmesi. çaresizlik. iş arkadaşlarıyla birlikte. şyerinde tükenmişlik sendromu yaşayan kişilerin varlığıyla. 256 . Willemse. tecrübe eksikliği. 3. işle ilgili korkular. nsanların konuşmayarak sessiz kalmasına yol açan bir işyeri ortamı zamanla çalışanlarda engellenmişlik. sağlık harcamalarının artması maliyetleri önemli oranda artıracaktır (Pienaar. korelasyon ve regresyon teknikleri kullanılmıştır. verimliliğin düşmesi. Bu çalışmada bu ölçeğin sadece duygusal tükenme boyutunu ölçen alt ölçek kullanılmıştır. örgütsel sessizliğin nedenlerinin düzeyini ölçmeye ilişkin olarak Çakıcı (2008) tarafından geliştirilen anket kullanılmıştır. 2009).Araştırmanın Sınırlılıkları ve Kapsamı Araştırmaya dahil edilen deneklerin ankette yer alan ifadeleri doğru biçimde algılayıp.3. iş yükünün paylaşıldığı. Maslach’ın duygusal tükenme ölçeği üç temel faktörden oluşmaktadır. G. sürekli kızgınlık. umutsuzluk. ÖRGÜTSEL SESS ZL K DUYGUSAL TÜKENM ŞL K L ŞK S Yapılan araştırmalarda kişisel veya işe yönelik problemlerle ilgili olarak yöneticileriyle konuşabilme imkânı çalışanların tükenmişlik düzeyini azaltıcı bir faktör olarak bulunmuştur. Analizlerde. Ford ve Honnor yaptıkları çalışmada. 4.

H4:Sessiz kalma tercihi.7’si erkek.Araştırmanın Hipotezleri Yapılan literatür taraması sonrası araştırmanın hipotezleri aşağıdaki gibi oluşturulmuştur.Sessiz Kalma Durumuna lişkin Frekans analizi Yöneticilerinizle veya işyerinizle ilgili. 20 ile 40 yaş arasında. H2: malatçı KOB çalışanlarının duygusal tükenmişlik düzeyi yüksektir.3 36 22.7.6 130 80.3 69 42.4 82 50. Tablodan da anlaşılacağı üzere isgörenlerin %80.8 5 3. 5. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.1 63 39.2 63 39.2 161 100 23 14.5 161 100.6 161 100 10 6.0 5.9 26 16.1 2 1.4. H1: malatçı KOB çalışanlarının sessizlik düzeyi yüksektir.1.9’unun ise 1-5 yıl arası mesleklerini yaptıkları söylenebilir.9 48 29. %42. Tablo 1: Demografik Değişkenlerine lişkin Tanımlayıcı statistik Demografik nitelikler Kadın Cinsiyet Erkek Cevapsız Toplam 20 ve altı Yaş 21-30 31-40 41-50 50 ve üzeri cevapsız Toplam lkokul Eğitim Ortaokul Lise Üniversite Cevapsız Toplam Meslek hayatında geçirilen süre 1 yıl ve altı 1-5 yıl arası 6-10yıl arası 10-15 yıl arası 15 ve üzeri Cevapsız Toplam Sayı % 30 18. %50. H3: Sessiz kalma tercihi ile duygusal tükenmişlik arasında pozitif yönlü güçlü bir ilişki vardır.6’sı ise bayan. %18. 25 – 26 Ekim 2011 4. endişeli olduğunuz bir konu veya sorunu açıkça konuşamayıp sessiz kalmayı tercih etmeyi genel olarak ne sıklıkla yaşadınız? Sorusuna verilen cevapların frekans analizi Tablo 2’de yer almaktadır.1 4 2.%78.9 1 0.1 19 11.8 13 8.2’si. iş görenlerin duygusal tükenmişlik yaşamalarını önemli oranda etkilemektedir. Demografik Değişkenlere lişkin Bulgular Araştırmamıza dâhil edilen çalışanların demografik özelliklerine yönelik bilgiler Tablo 1’de yer almaktadır.5 4 2.6 161 100 15 9.7 1 0. BULGULAR VE YORUMLAR 5.2. 257 .9’u lise mezunu.

00 ≤ aritmetik ortalama ≤ 2.00 :Yüksek 1 Bu aralıklar dikkate alınarak aşağıdaki tablo değerine göre malatçı KOB ’ çalışanlarının düşüğe yakın orta düzeyde sessiz kaldıkları ve duygusal tükenmişlik yaşadıkları söylenebilir. kodlanarak bütün önermelere verilen cevapların aritmetik ortalamaları alınmıştır.2 ve 1 şeklinde.60 < aritmetik ortalama ≤ 3. aralık ölçeği olarak (1=Kesinlikle Katılmıyorum.3.Ölçek Ortalamaları Örgütsel sessizlik ve duygusal tükenmişlik ölçek ortalamalarına ilişkin değerler aşağıdaki Tablo 3’de yer almaktadır. N.%47 gibi yüksek bir oranda çok nadir sesiz kaldığını belirtmiştir.6909 . G.2 100 Araştırmaya katılanların %49’u bazen sessiz kalmayı seçtiğini belirtirken. Her katılımcı için yukarıdaki beş dereceli cevapların verileri davranışın seviyesini gösteren ifadelerde 5.1 3.… 5=Tamamen Katılıyorum şeklinde) Likert tipi metrik ifadelerden oluşturulmuş ve her bir kategori arasındaki mesafe eşit olarak kabul edilmiştir. Ölçekler. endişeli olunan bir konu veya sorunu açıkça konuşamayıp sessiz kalma durumunun sıklığı Sessiz kalma durumu Sayı Hiçbir zaman Çok nadir Bazen Genellikle Her zaman toplam 29 47 49 25 5 155 Yüzde 18. Derin.40 : Orta 3.M.99138 Örgütsel sessizlik ve duygusal tükenmişlik ortalama değerlerine ilişkin bulgulara ve yaptığımız yorumlara göre araştırmamızın birinci hipotezi “H1: “ malatçı KOB çalışanlarının sessizlik düzeyi yüksektir” ve ikinci hipotezi H2: “ malatçı KOB çalışanlarının duygusal tükenmişlik düzeyi yüksektir” ret edilmiştir.3 31.4. Tablo 3: Ölçek Ortalamaları Araştırmanın Boyutları ortalama Standart sapma Sessizlik ana boyutu Duygusal tükenmişlik 2.7 30. Tikici. Bu tablo bize malatçı KOB ’lerde sessizlik yaşama düzeyinin çok da yüksek olmadığı hususunda bilgi vermektedir 5. Böylece her katılımcının puanı hesaplanmıştır Araştırmada elde edilen bulgulara ait aritmetik ortalamaların yorumlanmasında aşağıdaki aralıklar dikkate alınmıştır: (Özdamar.60 : Düşük 2.3.7568 2.40<aritmetik ortalama ≤ 5. 2003). 258 . Kalkın Tablo 2: Yöneticiyle veya işyeriyle ilgili.81420 . 1.6 16.

000 Duygusal Tükenmişlik = 0. Regresyon analiz sonuçlarına göre araştırmamızın dördüncü hipotezi olan H4:”Sessiz kalma tercihi. yani korelasyondan farklı olarak sadece ilgi ile değil bir ya da daha fazla değişkenin başka bir değişken üzerindeki etkilerini itelemekte kullanılmaktadır (Gürbüz. Test sonuçları Tablo4’de verilmiştir.418. Tablo 4: Duygusal Tükenmişlik Örgütsel Sessizlik . Bu çalışmada örgütsel sessizlik ve duygusal tükenmişlik arasında pozitif yönlü kuvvetli bir ilişki bulunmuştur.4.769 Anlamlılık 0.791 Standart Hatalar 0.2006:). yani korelasyondan farklı olarak sadece ilgi ile değil bir ya da daha fazla değişkenin banka bir değişken üzerindeki etkilerini incelemekte kullanılmaktadır (Regresyon analizleri değişkenler arasındaki ilişkinin niteliğiyle.000]. Konuyla ilgilenen araştırmacılar işletmelerde görülen her iki davranış düzeyinin hizmet işletmeleri ve imalatçı işletmelerde karşılaştırmalarını yapabilirler.649. Regresyon analizine ilişkin bulgular Tablo 5’de yer almaktadır.05 düzeyinde anlamlı korelasyon Bu tablonun bize verdiği korelasyon değerine göre örgütsel sessizlik ve duygusal tükenmişlik arasında pozitif yönde güçlü bir ilişki vardır.649 0. iş görenlerin duygusal tükenmişlik yaşamalarını önemli oranda etkilemektedir” kabul edilmiştir. Tablo 5: Regresyon Denklemine lişkin Bulgular Denklemdeki Değişkenler Değişkenler Sabit Örgütsel Sessizlik Regresyon Denklemi 0. düzeltilmiş r2=0. Regresyon Analiz Bulguları Regresyon analizleri değişkenler arasındaki ilişkinin niteliğiyle.511 + 0.422.511 0. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.7.5.017 0.791 · Örgütsel Sessizlik 259 . 25 – 26 Ekim 2011 5.073 0. SONUÇ VE ÖNER LER malatçı KOB ’lerde yapılan bu çalışmada çalışanlarda sessizlik düzeyi ve duyusal tükenmişlik düzeyi düşüğe yakın orta düzeyde bulunmuştur. Bu durumda araştırmamızın üçüncü hipotezi H3: Sessiz kalma tercihi ile duygusal tükenmişlik arasında pozitif yönlü güçlü bir ilişki vardır” kabul edilmiştir. p=0. Korelasyon Analiz Bulguları Bu analizle araştırmamızda esas alınan temel değişkenler arasında ilişkisi test edilmiştir.05 düzeyinde anlamlı regresyon Regresyon modelinin istatistiksel olarak manidar olduğu ve örgütsel sessizliğin duygusal tükenmişlik üzerinde yaklaşık % 42 oranında belirleyici etkiye sahip olduğu anlaşılmaktadır [r=0.962.211 0. 5. r2=0.422 10. F=115. Aynı zamanda örgütsel sessizliğin büyük bir oranda duygusal tükenmişliği açıkladığı ortaya Katsayılar 0.649 Beta t 2.

Örgütlerde Sessiz Kalınan Konular. durumlar karşısında onların fikrini almalı ve değerlendirmelidir. 3:48-75. 166-179. Bahar. and Van der Vegt G. Halk Sağlığında Davranış Bilimleri. Algılanan Adalette Örgütsel Sessizlik Davranışının Kariyer Beklentisine Etkisi. şletme yöneticileri çalışanlarının verimliliğini artırmak için onlara konuşma fırsatı tanımalı. Çalışanların enerjilerinin azalması ise KOB ’lerde verimliliği azaltan temel faktörlerdendir. 367–377. 389. Social Support and Coping as Mediators Or Moderators of The Impact of Work Stressors on Burnout in Intellectual Disability Support Staff. (2008). Remzi Kitapevi. Gebze Bowen F. Conceptualizing Employee Silence and Employee Voice as Multidimensional Constructs. Polıcy & Practice. Serinkan C. 40 (6). Cammozzo A. 1:3. Innovatıon: Management. (2004). Organızatıonal Behavior Conference Paper Abstracts. (2003). (2003). Totsika Vaso.(2009). Gambarotto F.. 17 (1). Ulusal Turizm Kongresi Bildiriler Kitabı.. 459–482. Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüs. Çalışanların enerjisinin azaltan bir unsur olan duygusal tükenmişliği örgütsel sessizlik beslemektedir diyebiliriz. Demir M.401. (2006). and . Nobel Yayıncılık Jansen Patrick G. 1-97 Huang Xu. olaylar. and Van der Vegt G. Hastings Richard P. International Journal of Nursing Studies Vol:33. and Blackmon K. . Yayınlanmammış Yüksek Lisans Tezi . Sağlık Psikolojisi. Dyne L. Journal of Management Studies. Van de Vliert E. (1996). 1393-1417. Yıl:2. Liderlik Tarzları. Barutçu E. (2010). Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi Bildiriler Kitabı. Günümüzün Önemli Sorunlarından Biri Olarak Tükenmişlik Sendromu ve Denizli’de Yapılan Bir Araştırma. Breaking the Silence Culture: Stimulation of Participation and Employee Opinion Withholding Cross-nationally. Okul Yöneticilerinde Tükenmişlik. Örgütsel Sessizlik Ve Örgütsel Bağlılık lişkisi. Dreams of Silence: Employee Voice -and Innovation in a Public Sector Community of Practice. 407-421 260 . Sosyal Bilimler Enstitüsü. M. Kalkın konmuştur. (2007)" şgören Sessizliği:Konuşmak Mı Zor Sessiz Kalmak Mı?" 15. G. Sayı:1. Ege Akademik Bakış. yanlış gidişat varsa zamanında farkında olacak hem de çalışanının kendisini iyi hissetmesine sebep olarak tükenmişlik duygusu yaşama olasılığını azaltacaktır. The effects of job characteristics and individual characteristics on job satisfaction and burnout in community nursing. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi.. P. 12. 8(2). Çakıcı. C. 541-561. Break The Silence: Do Management Openness And Employee Involvement Raıse Employee Voice Worldwıde? Academy of Management Best Conference Paper. Issue 4. Harlos K. (2). Cilt:3. Örgütsel Vatandaşlık Davranışı le Duygusal Bağlılık Arasındaki lişkilerin Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma. A. 578-589. Journal of Management Studies. E. Huang Xu.Ü. Sakarya Üniversitesi BF. (2009).. N. Abu-Saad H.. (2003). Ankara. Gürbüz S... 1359-1392. Kerkstra Ada. 30. Van Der Zee J. Bildik B. şletme Anabilim Dalı. Devereux Jason M. Research in Developmental Disabilities. Ç.. Izgar H.. (2003). Firth Alison. Sessizliğin Nedenleri ve Algılanan Sonuçları Üzerine Bir Araştırma.. (2005). V. Noone Stephen J. Ang S. Van de Vliert. Academy of Management Proceedings. Böylelikle hem onların zihinsel kapasitelerinden faydalanacak. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi. Management and Organization Review. Derin. stanbul. 11. Kuşadası. Çakıcı A.. 40 (6). 117-134.. Çakıcı C. (2004) Explaınıng Silent Dıscontent At Work. KAYNAKÇA Baltaş Z. Botero I. Spirals of Silence: The Dynamic Effects of Diversity on Organizational Voice.M. (2008).. Tikici. H.

. Teaching and Teacher Education. A.. Decision Sciences. K. W. (2003). 162–172. (2006). Cping and Burnout. Ankara . Özdamar. Social patterns of pay systems and their associations with psychosocial job characteristics and burnout among paid employees in Taiwan. Employee Silence On Critical Work Issues: The Cross Level Effects Of Procedural Justice Climate.. engagement. Journal of Business Ethics. Çalışma Hayatında Tükenmişlik Sendromu. çinde. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.. Does school context matter? Relations with teacher burnout and job satisfaction.. Salmela-Aro K. Himmet Karadal (Ed. 395-408. 219–234. Vakola M. (2008). 65. 37–68... Journal of Professional Nursing 13 (3). Park ChongW. Milliken F. Skaalvik S. Willemse S. Cingöz A. lke Yayınevi... 178-185. (2004) The Role Of Organızatıonal Silence on Employees’ Trust And Attıtudes in a Post Merger-Stage.. Ateş F. 29 1053–1063. Social Science & Medicine. and Morrison E.. Tourism Management. Pienaar J. Örgütsel Sessizlik. Tolvanen A. 518–524.. Yeloğlu H. Personnel Psychology. Sister Silence: Sibling Conspiracies Against Managerial Integrity. 1-97 Yeh Wan-Yu. (2009). Tükenmişlikle Mücadele Teknikleri. (2008). Organizational Silence And Whistle-Blowing on IT Projects: an Integrated Model.. Eskişehir..)..7. 68. coping and general health of service employees in the hospitality industry. 1407–1415.. (2003) Shades of Silence: Emerging Themes and Future Directions for Research on Silence in Organizations. Brother Secret. Nikolaou I. Ramanujam R. Cheng Y. (2009). Maria W. Burnout. Bourantas D. (2005). Paterson J. Mahmut Özdevecioğlu. (2009).O. Nobel Yayıncılık.. Chen C. 61.. 1563-1568. Nurmi J..: Kaan Kitabevi. Journal of Management Studies 40 (6). 22 . Journal of Vocational Behavior 75. (2006). Ankara Seçkin Yayıncılık. Hardiness.. 25. 25 – 26 Ekim 2011 Karacaoğlu K. in The Nursing Workplace.. Tangırala S.155-167. Sımonı Patricia S. Modern Bilimsel Araştırma Yöntemleri. 261 . 40 (4). (2008). D. 901-918. Sözen C. Silah M. Endüstride Çalışma Psikoljisi. Achievement strategies during university studies predict early career burnout and engagement.. Örgütsel Davranışta Seçme Konular. J.. Keil M.. (1997). Skaalvik Einar M. Eşitsizliğe Karşı Sessiz Kalma: Mavi Yakalı Çalışanların Motivasyonu Üzerine Görgül Bir Çalışma. Organızatıonal Behavior Conference Paper Abstracts. Sürgevil O. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Ankara. J.. Academy of Management Proceedings.

Kalkın 262 . Derin. N. Tikici.M. G.

7. yetkinlik ve performansları kendini belirleme kuramı açısından tanımlanmaktadır.G R Ş Küçük ve orta ölçekli işletmelerde çalışanların işlerini algılamaları ve sahiplenme düzeyleri büyük işletmelere göre farklılık göstermektedir. algılanan performans 1. 263 . KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. işi sahiplenme. Ülkemizde özellikle küçük işletmelerde hedef birliğinin yerleştirilememesi ve ekip ruhunun oluşturulamaması kurumsal amaçlara ulaşmayı güçleştirmektedir. işi sahiplenme ve bireysel performans gibi değişkenlerle kıyaslanmış ve anlamlı farklar bulunmuştur. statistiksel bulgular ışığında. Özellikle “ben” duygusundan “biz” duygusuna geçiş küçük işletmelerde hem ulaşılabilir hem de kritik bir önem taşımaktadır (Özkanlı. bu farklılıklar tartışılmıştır. 1990). Ortaya çıkan çarpıcı farkların da. 25 – 26 Ekim 2011 SANAY SEKTÖRÜNDE KOB VE BÜYÜK ŞLETME ÇALIŞANLARININ YATIRIM YAPMA TERC HLER VE ŞLER N SAH PLENME B Ç MLER Tuna USLU Gedik Üniversitesi Meslek Yüksekokulu ÖZET Bu çalışmada. 2001) Nomme da (1990) verimlilik için sahiplenmeyi de bir ön koşul olarak belirtmektedir. Bu çalışmada. avantaj olarak kullanıldığında da kurum hedeflerine hizmet eder (Alayoğlu. aracı olarak iş görenlerin içsel tutum ve davranışları ortaya konulduğunda. Çalışanların içsel olarak kendi kendilerini güdülemelerinin işlerini sahiplenmelerinde önemli bir etki teşkil ettiği görülmektedir. işletme büyüklüğüne özgü anlamlı farklılığa sahip modeller ortaya konularak. Özellikle küçük işletmelerde aileden gelen değerler nedeniyle akrabalar ve kendini aileden hissedenler açısından sahiplenme duygusu yoğun olarak yaşanır. bu modeller ışığında kurumsal etkilerin çalışan özellikleri aracılığıyla performanslarına ve işlerini sahiplenmelerine etkisi gösterilmiştir. Kendini Belirleme Kuramı açısından KOB ve büyük sanayi endüstrisi çalışanlarını destekleyen ve güdüleyen etkenler ile algıladıkları özerklik. Kurama ve kurduğumuz modele göre. yetkinlik. 2003). KOB ’lerde özellikle işletmenin çalışana desteği bu sahiplenme duygusunu daha da artırmaktadır. iş görenlerin içsel tutum ve davranışları ortaya konulduğunda. yetkinlik. Anahtar Kelimeler: kurum desteği. Bu modele göre. ölçeğe özgü bazı kritik ve bağlamsal farklılıklardan kaynaklandığı çıkarımına varılmış. yöneticilerin ve kurumun kendilerine değer verdiğini anladığı durumlarda da sahiplenme duygusu geliştirirler (Eisenberger ve arkadaşları. küçük işletme çalışanlarını destekleyen ve güdüleyen etkenler ile algıladıkları özerklik. Çalışanlar. yetkinlik ve performansları tanımlanmaktadır. özerklik. ortamsal değişkenlerin doğrudan çıktılar üzerindeki etkilerinin azalacağı düşünülmektedir. işletme büyüklükleri ve pozisyon arasındaki farkların çalışanlar üzerindeki etkisi de özerklik. yeterlilik. böylece işgörenler işlerini kendilerine ait hissetmektedirler. ortamsal değişkenlerin çıktılar üzerindeki doğrudan etkilerinin azalacağı düşünülmektedir. Çalışmada.

Pierce ve arkadaşları da (2009) iş nitelikleri modelini tekrar gözden geçirerek. Türkiye’deki sektörler ve işletme büyüklükleri arasında ortaya çıkan kritik ve bağlamsal farklar nedeniyle. sonuçları hakkında bilgi sahibi olma biçiminde üç kritik tutum bulunmaktadır. 2007). Kuramsal ilişkiler ışığında aşağıdaki temel model kurulmuştur. 2008). Şekil 1:Araştırmanın Temel Modeli Araştırma modeline ve fark analizlerine yönelik varsayımlar aşağıda sıralanmıştır. 2007). Hackman ve Oldham (1976) daha önce yaptıkları çalışmalarında iş nitelikleri modeli ile güdüleyici çıktılar arasında bir aşama daha tanımlamıştır. 2008). H POTEZLER VE ARAŞTIRMANIN YÖNTEM Literatürdeki kuramlar. içsel güdüleme türlerinin dışsal olanlara göre başarı üzerinde daha etkili olduğunu göstermektedir. ilgili yazında detaylı olarak incelenmiştir. ara değişken rolü oynamaktadır (Salanova ve Schaufeli. Bu çalışmalarında Hackman ve Oldham tarafından iş niteliklerinin belli kritik psikolojik tutumlar üzerinden etki ederek duygusal ve güdüleyici çıktıları etkilediği öne sürülmüştür. Bu aşamada işin anlamlılığının ve çıktılarının sorumluluğunun deneyimlenmesi. 2006). Görev çeşitliliği. işi sahiplenme ve iş doyumu arasında pozitif ilişki olduğu gösterilmiştir. ampirik bulgular ve fark testleri çerçevesinde küçük ve orta üretim/imalat ve büyük sanayi işletmeleri için ayrı ayrı nedensel modeller kurulmuştur. 264 . Bu kuram üzerine yapılmış çalışmalar. ARAŞTIRMANIN KURAMSAL ALTYAPISI Araştırmanın kuramsal altyapısı Kendini Belirleme Kuramı’na dayanmaktadır. geri bildirim ve kontrol ile çalışanların insiyatif alıp işlerini geliştirmeleri arasında da işe adanmışlık. 694) yeniden tanımlamıştır. Bu değişkenlerden işe adanmışlığı (work engagement) çalışanların işlerine kendilerini kaptırmaları ve rol performansları açısından kendilerini fiziksel. özerklik ile iş doyumu arasında kısmi ara değişken rolü oynadığı tespit edilmiş (Mayhem ve diğerleri. çalışanın bilişsel yetenekleri. Araştırmada kullanılan değişkenler arasındaki ilişkiler. özerklik. bilişsel ve duygusal olarak ifade etmeleri olarak Kahn tarafından (1990. sektörlere özgü modeller de farklılaşmaktadır (Uslu ve diğerleri. şte özerk olmanın. 2005). ş nitelikleri de bu kritik tutumlar aracılığıyla çıktılara bağlanmaktadır. iş ile alakalı becerileri üzerinde etkili olarak iş performansını artırdığı ortaya konmuştur (Morgeson ve diğerleri. duygusal bağlılık. işi sahiplenme ve iş doyumu arasında pozitif ilişki olduğu gösterilmiştir. duygusal bağlılık. Uslu 2. Ancak işte özerklik de işe adanmışlık üzerinde güçlü bir etkiye sahiptir (Bal. iş niteliklerini psikolojik olarak işi sahiplenme ile ilişkilendirmişler ve bu değişken aracılığıyla çıktılara bağlamışlardır. özerklik.T. Çalışanların işlerini sahiplenmesinin. 3. Çalışanın işine adanmışlığının bir önceli olarak algılanan örgütsel destek saptanmıştır (Saks. 2011). Çalışanların işlerini sahiplenmesinin. büyüklükler arasında bulunan anlamlı farklılıklar nedeniyle bu yapısal modellerin de farklılık göstereceği düşünülmektedir. özerklik ile iş doyumu arasında kısmi ara değişken rolü oynadığı tespit edilmiş (Mayhem ve diğerleri.

kurum desteği. yatırım şekli) ve “Çalışan Durumu Anket Formu” (61 madde) olmak üzere toplam 80 sorudan oluşmaktadır. ARAŞTIRMANIN TASARIMI VE ÖLÇEKLER Araştırmada kullanılan soru formu üç bölüm. özerklik. “Yetkinlik” için ise Jones’un (1986) ölçeğindeki sorular alınmıştır. yatırım tercihleri…). %7’si ise teknokentlerde çalışmakta ve bu işletmelerin %42’si limited. yetkinlik aracılığıyla işe bağlı öz yeterlilik ve performans üzerinde olumlu etkilidir. “Bireysel ş Performansı”nın ölçülmesinde kullanılan 4 soru Sigler ve Pearson’dan (2000) alınmıştır. cinsiyet. 265 . güvenilirlik katsayıları 0. H3: Sanayi sektöründe çalışanların kurum desteği. “ şe Adanmışlık” değişkeni 9 ifadeden oluşan Schaufeli ve arkadaşlarının (2006) Utrecht Engagement Ölçeği’ndeki (UWES-9) orijinal ismi “ ş Deneyim Listesi” olarak geçen sorularla ölçülmüştür. yetkinlik. 6-her zaman olarak belirlenmiştir. “Demografik Bilgi Formu” (14 madde. 2-hemen hemen hiçbir zaman. %32’si öz kaynaklarıyla. Sektör ve çalışanlar arasındaki fark testleri SPPS aracılığıyla. Toplam 296 katılımcının %41’i kadın. %59’u erkek ve ortalama yaş 37’dir. 4. işi sahiplenme ve bireysel performans algısı arasında pozitif ilişki vardır. “ şe Bağlı Öz Yeterlilik” için Parker’in (1998) öz yeterlilik envanterinden faydalanılmıştır. 25 – 26 Ekim 2011 H1: Yatırım yapma niyeti açısından. yetkinlik. pozisyon. ortalama 15 yıldır çalışma hayatının içindedirler. sektör. özerklik. çalışan sayısı. H5: Kobi ve büyük işletmelerde kurum desteği. işe bağlı öz yeterlilik. 5. işi sahiplenme ve bireysel performans algısı açısından anlamlı fark vardır. işe bağlı öz yeterlilik. %24’ü leasing ile. katılımcıların doğrudan kendileri veya dolaylı olarak borsa aracılığıyla yatırım yapma tercihleri açısından fark vardır. “Özerklik” değişkeni için Hackman ve Oldham’ın (1980) ile Breaugh (1985) ölçeklerinden faydalanılmış. Küçük işletme çalışanlarının %32’si iş merkezlerinde. işe adanmışlık. modelin sınanmasına yönelik analizler ve sektörlere özgün ayrı ayrı modeller de AMOS aracılığıyla yapı denklik modeli kurularak test edilmiştir. Araştırma sorularıyla ilgili verilerin toplanması için kolayda örneklem yöntemiyle Marmara bölgesinde üretim/imalat ve sanayi sektörlerinde çalışanlardan 2010 yılında 300’ün üzerinde anket toplanmıştır. Ölçeklerin geçerliği ve güvenilirliğini tespit etmek amacıyla SPSS’de varimax döndürmesi ile keşifsel faktör ve Cronbach Alpha iç tutarlılık analizi uygulanmıştır. yaş. eğitim. %22’si sanayi sitelerinde. Yanıtlar 1 ila 6 arasında derecelendirilmiş olup 1-hiçbir zaman. işe adanmışlık.7. “ şi Sahiplenme” ölçeği için Uslu (2010) kullanılmıştır. “ şletme Bilgi Formu” (5 madde. H4: Kobi ve büyük işletmelerde kurum desteği. %18’i anonim şirket şeklinde faaliyetlerini sürdürmektedir. %54’ü lisans ve %37’si lisansüstü eğitim düzeyinde olan katılımcıların kurumlarında ortalama çalışma süreleri yaklaşık 8 yıl olup. ARAŞTIRMANIN BULGULARI Çalışmada kullanılan her ölçek ayrı ayrı faktör analizden geçirilmiş ve güvenilirlikleri Cronbach Alpha değerleri (Tablo 1’de parantez içinde) ile test edilmiş. saha.85 üzerinde ve yüksek derecede güvenilir olduğu sonucuna varılmıştır. H2: Çalışan ve yönetici ayrımına göre. 5-hemen hemen her zaman. %27’sı organize sanayi bölgelerinde. “Algılanan Örgüt Desteği” Saks’ın (2006) ifadelerine eklenen 8 soru ile ölçülmüştür. şirket tipi. %3’ü factoring ile ve %2’si ipotek/teminat ile karşılamaktadır. 4-sıklıkla. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. 3-nadiren. Bu işletmeler borçlanma ihtiyaçlarını %39’u banka kredisiyle. özerklik aracılığıyla işi sahiplenme üzerinde olumlu etkilidir.

kurum desteği algısı (t=3. Şekil 3: Borsadaki Sektörlere Yatırım Yapma Tercihleri Çalışan-yönetici ayrımına yönelik yaptığımız fark analizlerinde.000).028) açısından anlamlı fark bulunmuştur (Şekil 3).704 p=.070 p=. işteki yetkinlik (t=2.002) ve bireysel performans (t=2. Birinci hipotezimiz desteklenmiştir.001). işteki özerklik (t=4. dolaylı yatırımda ise finans.659 p=.007). ikinci hipotezimiz yüksek oranda desteklenmiştir.T. işe bağlı öz yeterlilik (t=3.208 p=.000). teknoloji.316 p=. inşaat ve eğitim doğrudan yatırımda. Uslu Şekil 2: Sektörlere Göre Katılımcıların Yatırım Yapma Tercihleri Katılımcıların hangi sektörlere ve borsada hangi alana yatırım yapmayı tercih edecekleri Şekil 2 ve Şekil 3’te aktarılmıştır. işe adanmışlık (t=3.714 p=. 266 . menkul yatırım ortaklıkları ve gıda önce çıkmaktadır. Yöneticiler kendilerini çalışanlara göre genel olarak daha iyi bir düzeyde algılamaktadırlar. Sanayi.

model indeksi toplanan verilerin test edilen modellerle uygun olduğunu göstermektedir.59* 3.7.53* . indeks ve kabul edilebilirlik bakımından iyi uyum göstermiştir. 2001. Özerklik (.69* 4.55* . RMSEA’nın 0. n=296 Fark testlerindeki istatistiksel bulgular ve değişkenler arasındaki ilişkiler ışığında.57* .89) .70* . Teo ve diğerleri. şe Adanmışlık .94) .001 değerinde anlamlı.08 arasındaki değerleri iyi uyumu. Performans lişkiler 5 6 7 (. 25 – 26 Ekim 2011 Şekil 4: Çalışan-Yönetici Ayrımının Değişkenlerde Yarattığı Fark Pearson korelasyon katsayılarına göre değişkenlerimiz arasında pozitif ilişkiler bulunmuş (Tablo 1).86) tüm korelasyonlar *p< 0.05–0. Araştırmamızdaki modellerin Ki-kare (X2) değerleri de manidar olmadığından (Tablo 2) temel modelimiz veriler ile uyumludur. AGFI.45* .61* 7.34* . Yetkinlik (. imalat ve üretim yapan küçük işletmelerle sanayi sektörüne özgü ayrı modeller ortaya konularak.59* 5.58* . Yazında model uygunluğunun değerlendirilmesi için birden fazla uyum indeksi kullanılmaktadır (Arbuckle ve Wothke.85) . Sonuç olarak imalat ve üretim yapan küçük işletmelerle sanayi sektörüne göre farklılaşan (Şekil 5 ve 6) modeller de.48* 2. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Bunlardan başlıcası X2 (Ki-kare)’dir.60* (. Manidar olmayan X2 değerleri varsayılan modelin elde edilen verilerle uyumlu olduğunu göstermektedir. Şekil 5 ve 6).95) .47* . CFI ve NFI değerlerinin de 1’e yaklaştıkça modelin eldeki verilere daha iyi uyum sağladığı anlamına gelmektedir. Şekil 1’deki temel yapı denklik modelimiz işletmelerin boyut farkına göre ayrı ayrı sınanmış.51* 6. 267 . Cr. Alfa değerleri parantez içinde. Literatürde çok tercih edilen model uyum ölçütleri dikkate alındığında da.42* (.05’ten küçük değerleri ise mükemmel uyumu gösterir (Byrne. Standart Sapmaları ve Aralarındaki Değişkenler 1 2 3 4 1. Tablo 1: Değişkenlerin Ortalamaları.82) . 1999). bu modeller ışığında kurumsal ve içsel etkilerin çalışan özellikleri aracılığıyla performansa ve işi sahiplenmeye etkisi değerlendirilmiştir (Tablo 2. Joreskog ve Sörbom.91) .41* .34* . üçüncü hipotezimiz desteklenmiştir.57* .50* .42* . 2003). Kurum Desteği (. Yapısal eşitlik modellerinde yaygın olarak kullanılan diğer uyum ölçütleri olan GFI. uyum indeksleri Tablo 6’da verilmiştir. şi Sahiplenme . 1998. Öz Yeterlilik (. 0.

Büyük Sanayi şletmeleri Sonuçları (p <0.302) RMSEA (PCLOSE) p> 0.075 (.955 0.97 > 0.055 (.127) 9.987 0.95 > 0.854 AGFI > 0. Sanayi çalışanları. Uslu Tablo 2: Model Uyum ndeksleri ve Modellere lişkin Değerler Mükemmel Kabul Edilebilir Sanayi Modeli Kobi Modeli Uyum Testleri Uyum Uyum N=220 N=76 > 0.90 0. Sanayi çalışanları. Bulgularımız.90 > 0.944 (.90 > 0.97 > 0.995 0. ancak yaptıkları işle ilintili olarak durumsal öz yeterlilikleri aracılığıyla kendilerini ortaya koyabilmektedirler.968 NFI < 0. Şekil 6.05) 268 .964 GFI > 0.95 0. Şekil 5.193) X2 (p) Bu değerler doğrultusunda oluşan modellerin standart izlek diyagramları da Şekil 5 ve 6’da verilmiştir.925 (.85 0. Küçük ve Orta Büyüklükte şletme Sonuçları (p <0. işe bağlı öz yeterlilikleri ve adanmaları aracılığıyla yetkinliklerini doğrudan ve dolaylı olarak performans şeklinde ortaya koyarken.990 CFI > 0.08 0.05 < 0.85 0.05 9.T.904 RFI > 0.987 0. artan yetkinliğin ise performans üzerinde etkili olduğu görülmektedir.383) 0. Diyagramlara göre.95 0.05) Sanayi sektörlerinde kurumun desteği özerklik gibi yetkinliğin de bir önceli durumundadır. özerklikleri ve işe adanmışlıkları aracılığıyla işlerini sahiplenmektedirler (Şekil 5). sanayi çalışanlarının aynı zamanda işlerini yapmak için işyerlerine bağımlı olduklarını da ortaya koymaktadır.941 0. öncelikle artan özerkliğin işi sahiplenme.

SPSS Inc. SONUÇ ve TARTIŞMA Sonuçlarımız. Bireysel performansı ise. 75. sanayi çalışanları ortama bağlı olarak emek vermektedirler. HACKMAN.G. 6. J. ss. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Büyük ihtimalle algılanan kurum desteği “bu kurum benim kurumum” ve “bu iş benim kendi işim” düşüncesini doğrudan pekiştirmektedir. discrimination and racism. sektörlerin ayrıştırıldığı modellerin ise daha fazla uygulamaya hitap edebileceğini düşündürmektedir. J. GARDNER. WOOTHKE (1999). ARBUCKLE.R. Addison-Wesley Longman. Çalışanın işine adanmışlığı sadece işi sahiplenme üzerinde etkilidir. E. J. Human Relations. 33 (4). 51–59. Bu çalışmada. J. (1976) “Motivation through the design of work: Test of a theory..” Prejudice. ve W. HACKMAN. 250–279. stanbul. P. G. ve OLDHAM. kurum desteği yetkinlik ve işe bağlı öz yeterlilik aracılığıyla artırmaktadır. Self-efficacy. Inc. (2001). Journal of Applied Psychology. The measurement of work autonomy. MAYHEM. 551-570. (2008) Yayımlanmamış Doktora Tezi. 692–724. 147(5). KAHN. (1985). T.User’s Reference Guide. 25 – 26 Ekim 2011 Küçük ve orta büyüklükte imalat ve üretim firmalarında ise. BRAMBLE. Structural Equation Modeling with LISREL. Düşünülmektedir ki. Sunulan genel modelin veri toplanan sanayi sektörlerinin gözlemlerinden oluşması nedeniyle genellenebilirliğinin kısıtlı olduğu. küçük işletmelerde kurum desteği çalışanların işlerini sahiplenmeleri açısından çok önemli bir rol oynamaktadır. Bu durum. contextual factors and well-being: the impact of work engagement. Scientific Software International Inc. (1998). DAVIS-LaMASTRO. M. a cultural analysis of the problem. G. ASHKANASY. A. Aynı zamanda çalışan kurumu kendi çocuğu gibi görür. ayrı ayrı imalat/üretim firmaları ve büyük sanayi işletmelerine özgü modeller ortaya konmuştur.R. New Jersey. stanbul.A. sanayi işletmelerinin büyüklükleri arasında ortaya çıkan farkların.” Organizational Behaviorand Human Performance. (1986) "Racism. D. San Diego: Academic Press..M. BREAUGH. N.R.” The Journal of Social Psychology. 269 . Müstakil Sanayici ve şadamları Derneği Yayınları. (1980) Work Redesign. (2007) “A Study of the Antecedents and Consequences of Psychological Ownership in Organizational Settings. (2003). (1990) “Perceived Organizational Support and Employee Diligence..A. kurum desteği doğrudan ve dolaylı olarak özerklik aracılığıyla çalışanların işlerini sahiplenmelerini sağlamaktadır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.M. 24. boyuta özgü bazı kritik ve bağlamsal farklılıklardan kaynaklandığını düşündürmektedir. Diğer taraftan. Commitment and Innovation”. FASOLO. PRELIS. BYRNE. sektörlerden bağımsız olarak kurulan modelin sektörlere özel açıklayıcılığı kısıtlıdır. 38. W. JONES. KAYNAKÇA: ALAYOĞLU. K. LISREL 8:. Amos 4.. Lawrence Erbaum Associates Publisher. V. Görüldüğü gibi. N. Korelasyon ve regresyon analizlerimiz sonucunda tüm alternatif hipotezlerimiz desteklenmiştir. 16. Aile Şirketlerinde Yönetim ve Kurumsallaşma. ss. Bulgularımıza göre dördüncü ve beşinci hipotezlerimiz kabul görmüştür (Şekil 4 ve 5). 477–500. ss. J. ve OLDHAM. yapılan ve ileride yapılacak çalışmalarda genel modellerin doğrudan kurama. R. BAL. B. JORESKOG.R. EISENBERGER.0 User’s Guide. and SIMPLIS. (1990) “Psychological conditions of personal engagement and disengagement at work.7.M. ve SÖRBOM. James L.. diğer taraftan da sektöre özgü farklılıkları da kendi içinde eritmesi nedeniyle sektörlere yönelik de açıklayıcılığının yetersiz olduğu görülmüştür.” Academy of Management Journal.

” International 8th Knowledge.” Journal of Managerial Psy. ss. F. ÇAM. 19(1). ISBN: 978-9944-0203-7-4. T. (2000) “Creating an empowering culture. T. (2008) “A cross-national study of work engagement as a mediator between job resources and proactive behaviour. (2005) “The importance of job autonomy. ÇAM (2011) “Hizmet Sektöründe Özerklik ve Yetkinlik Algısının şi Sahiplenme Aracılığıyla Çalışanlara Etkisi: Sağlık. 427-430 270 . ve CUMMINGS. ss. I.” Journal of Organizational Behavior. (2006) “Antecedents and consequences of employee engagement. ss. S.M.. (2006) “The measurement of Work Engagement With A Short Questionnaire: A Cross-National Study.H.” MIS Quarterly 27:1. Kardeşler Cilt Evi. 1643-1658 USLU.K. 835–852. SCHAUFELI. SAKS. 21(7) SALANOVA. I. Management. HEMINGWAY. Dokuz Eylül Üniversitesi şletme Fakültesi. H. Psychology.. DELANEY-KLINGER. 83. 9 NOMME. (2010) “Birey Davranışları Üzerine Bütüncül ve Birleştirici Bir Model Denemesi. Ç. ss. R. Eğitim ve Turizm Sektörlerinin nşaat Sektörü le Karşılaştırılması. Kuala Lumpur ÖZKANLI. PIERCE. and job-related skill for predicting role breadth and job performance.” Journal of App.A. M. 19-50. Performans Gelişimi çin Bütünleşik Süreçler” 7. ss. of Educational and Psychological Measurement. PARKER. ss.. cognitive ability. USLU. 477– 496. C.M. 116–131. Economy&Management Congress Proceedings. ss. 71–92. (2009) “Psychological Ownership within the Job Design Context: Revision of the Job Characteristics Model. WEI. ve E. “Predicting Intention to Adopt Interorganizational Linkages: An Institutional Pers. ss.. 30(4). H. J.L. 27–52. 3. ve SCHAUFELI.” The Int. 5. (1998) “Enhancing role-breadth self efficacy: The roles of job enrichment and other organizational interventions. SIGLER. ve BENBASAT. MPM Verimlilik Dergisi 2001/2.. Ulusal şletmecilik Kongresi Genişletilmiş Bildiri Özetleri Kitabı. A.A. Uslu MORGESON. ISBN: 978-975-441-331-1.” J.. of Qua. TEO. M. JUSILLA. T. (2003). (1990) “3 Seviyede Verimlilik..T. (2001) Ülkemizde Küçük şletmelerin Başarısında Yönetim Becerisinin Etkisi. ve BAKKER. ve PEARSON.” J. K.” 10. A.” Journal of Applied Psychology. M. W. K.P.. Ö. Dünya Verimlilik Kongresi.. SALANOVA. W.B. A.B. Journal of Human Resource Management.

Üretim .

.

verimlilik ve rekabet gücünü artıracağı görülmüştür. açılacak dağıtım merkezi yeri ve sayısının belirlenmesi. Entegrasyon 1. Yapılan çalışmada entegre üretim/dağıtım planlaması üzerine literatür araştırması yapılmıştır. Müşteri talebini karşılayacak üretimi yapmak ve bunu yerine zamanında ulaştırmak temel hedefler arasında yer alsa da. verimlilik ve firmanın başarı faktörleri üzerinde pozitif bir etkiye sahip olacağı düşünülmektedir. Anahtar Sözcükler: Üretim Planlama. eş zamanlı olarak parti büyüklüklerinin ve dağıtım rotalarının belirlenmesi. 2.7. Artık tek başına üretim ve çizelgeleme faaliyetlerini ya da tek başına dağıtım faaliyetlerini düşünmek pek mümkün olmamaktadır. son yıllarda bu faaliyetleri minimum maliyetle gerçekleştirmek. ürün yaşam çevrimlerinin kısalmasıyla da firmalar için faaliyetlerini hızlı ve entegre olarak gerçekleştirmek önemli hale gelmiştir. Tüm bu fonksiyonlar lojistik yönetimi ile de her karar seviyesinde birlikte ele alınmaya başlanmıştır. üretim ve dağıtım faaliyetlerinin birbirine olan etkisi gibi konular dikkat çekmektedir. bölümde. Firmalar için. tedarik zinciri yönetimi ve lojistik yönetiminden hareketle.bölümde çıkarılan sonuçlar yer almıştır. müşterinin talep ettiği ürünü zamanında üretmekle birlikte zamanında ulaştırmak da önemli hale gelmiş ve bu iki faaliyetin birbirine bağlı yürütülmesinin etkinlik. Literatürde. çizelgeleme. üretim planlama ve araç rotalamanın birlikte ele alınması önemli bir konu haline gelmiştir. G R Ş Günümüzde rekabet şartları ve globalleşen ekonomilerde firmalar için var olabilmek giderek zorlaşmaktadır. 25 – 26 Ekim 2011 ENTEGRE ÜRET M/DAĞITIM PLANLAMASI ÜZER NE L TERATÜR ARAŞTIRMASI Nevra YAMAN Ankara Devlet Hava Meydanları şletmesi Ediz ATMACA Gazi Üniversitesi ÖZET Tedarik zinciri yönetimi ve lojistik yönetimi kavramlarının gelişim sürecinde üretim ve dağıtım faaliyetlerinin de entegre edilmesi gerekliliği hem araştırmacılar hem de uygulayıcılar için önemli bir konu haline gelmiştir. Dağıtım Planlama. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Literatürde yer alan çalışmalar. Temel iş süreçlerinin birbirleriyle uyumlu bir şekilde gerçekleştirilmesinin etkinlik. Entegre sistem tasarımları. konu ve kullanılan yöntemler açısından değerlendirilerek birbirleriyle karşılaştırılmıştır. 273 . üretim ve dağıtım faaliyetleri entegrasyonu ele alınmış ve ilgili literatür incelenmiştir. Bununla birlikte. literatürde entegre üretim-dağıtım sistemleri ile ilgili çalışmalara yer verilmiş ve 3. üretim ve dağıtım kararlarının entegre edilebilmesi için birçok çalışma yapılmıştır. Bu çalışmada da.

Yeniden sipariş verme noktaları. bu iki fonksiyonun entegre edilerek planlanması ve çizelgelenmesinin kritik olduğu söylenmiştir. Üretim ve dağıtım operasyonları. Çalışmada. üretim. Satış tahmini. Bu ödünleşim dikkate alınarak minimum maliyeti belirlemek için karar destek araçlarının kullanıldığı bir model geliştirilmiştir (Blumenfeld ve diğerleri. atama ve taşıma olmak üzere iki aşamadan oluşan ayrıştırma sezgiselleri oluşturulmuştur. Çalışmada. Üretim planlama ve nakliye planlaması entegrasyonunun ele alındığı çalışmalar Coxhead (1994) ile Chandra ve Fisher (1995)’te yer almaktadır. L TERATÜR NCELEMES Çok ürünlü tek dönemli üretim-dagıtım problemini çözmek için Benders ayrıstırmaya dayalı bir algoritma gelistirilmislerdir. Bunlardan her biri. stok kontrol. 2004). sıralı olarak optimize edilmiştir (King ve Love . üretim ve dağıtımı içeren kararların . Robinson ve diğerleri (1993). taktik ve operasyonel seviyelerde hem üretim hem de dağıtım kararları incelenmiştir. Stok-üretim-dağıtım problemini çözmek için genetik algoritma kullanımı önerilmiştir. Üretim-dağıtım sistemleri için şebeke tasarımı ve tedarik zinciri optimizasyonu ile ilgili örnek çalışmalar. çoklu tedarikçi ve çoklu teslim yeri için üretim. üretim planlama ve dağıtım planlamayı koordine eden bir sistem geliştirilmiştir Bu sistem. üretim ve dağıtım maliyetinden oluşan toplam sistem maliyetini minimize etmeye çalışmışlardır. stok ve taşıma maliyetleri arasındaki ödünleşim dikkate alınmıştır. Lagrangean gevşetme. tek kaynaklı kapasiteli akıs problemini Benders ayrıstırma ile çözerek bir ilk olmustur (Geoffrion ve Graves. parti büyüklükleri ve nakliye büyüklükleri gibi parametreler eş zamanlı olarak optimize edilememiş. Önerilen yöntemin orta ölçekli problemler için efektif sonuçlar verdiği söylenmiştir (Tang ve diğerleri.1995). Mevcut modeller karar seviyesine. 2002). Model ulaştırma maliyetlerinin bilindiği ve her periyotta sabit olduğunu. 1987). birden fazla tedarikçi. üretim miktarları ve taşıma miktarlarını belirleyerek stok tutma. tamsayılı programlama modeli geliştirilmiştir ancak basitleştirici kabullerin sayısı. Model. Problemi çözmek için. Eş zamanlı olarak optimal stok seviyeleri. Arntzen ve diğerleri (1995)’te de bulunmaktadır. 1974). üretim-dağıtım entegrasyonunun yapısına ve problem parametrelerine göre 5 bölüme ayrılmıştır Chen. parti büyüklüğü. Çok ürün ve birden fazla zaman periyodu bulunan tedarik zincirlerinde üretim/dağıtım planlama problemleri analitik ve benzetim modellerini kombine eden melez bir yaklaşım önerilmiştir (Lee ve Kim. optimal rotalar ve nakliye büyüklüklerinin eş zamanlı kararını gerektirdiğini söylenmiş ve. stok kontrolü. Tedarik zincirinde optimal performansa ulaşılması için. E. Yaman. Global üretim ortamında. global bir üretim çevresinde lojistik şebekesi için. taşıma ve sipariş miktarı ile entegre bir karar problemi çalışılmıştır. Bu çalışma. Merkezi planlama bakış açısıyla eş zamanlı olarak üretim ve iki aşamalı dağıtım kararı için karışık tamsayılı matematiksel model geliştirilmiştir. lojistik maliyetlerinde önemli bir iyileşme sağlamak için entegre bir şekilde verilmesi gerektiğini söylenmiştir. Entegre üretim ve dağıtım operasyonları için bir sınıflandırma ve inceleme gerçekleştirilmiştir.1980). dağıtım ve tahminden oluşan dört alt modülden oluşmaktadır. yok satma. büyük ölçekli problemlerde birbirine iyice yerleştirilmiş olan üretim ve dağıtım alt problemlerini ayrıştırmak için kullanılmıştır (Barbarsoğlu ve Özgür 1999). Toplam şebeke maliyeti minimizasyonunun. Atmaca 2.N. Burada. bir üretici ve birden fazla bayiden oluşmaktadır. gerçek durumlar için modelin uygulanabilirliğini kısıtlamaktadır. kendisinden önceki aşamadan girdi olarak bilgiyi alıp çıktısını kendisinden sonraki aşamaya iletmektedir. 2004): 274 . tedarik zincirinde en önemli iki fonksiyon olarak düşünülmüştür. her iki merkez arasındaki taşınan malzeme ve ürünler için ağırlık limitlerinin olduğunu ve tüm merkezler arasındaki direkt nakliyelerin bilindiğini varsaymaktadır (Mak ve Wong.

7. taşıma kanalları gibi stratejik kararlara yer verilmemiştir. (Williams (1983). birden fazla dağıtımcıdan oluşmaktadır. ki aşamalı bir tedarik zincirinde entegre bir üretim ve taşıma problemi çalışılmıştır. Tüm nakliyeler eşit büyüklükte partilerden oluşmaktadır. Tesis yeri. sezgisellerden memetik algoritmayla 275 . Owen ve Daskin (1998). hizmet kısıtlarını dikkate alarak stok ve taşıma maliyetlerini minimize etmektir. Tedarik zincirinde. Entegre bir alıcı-satıcı probleminde optimal üretim ve dağıtım stratejisini belirlemek için bir yaklaşım geliştirilmiştir. verilen planlama ufku için üretim. Literatürdeki diğer çalışmalara karşın burada. Problem. sabit fiyatlarla şebeke akış problemi olarak formülize edilmiştir. Pyke ve Cohen (1994). Birleştirilmiş üretim-dağıtım planlamanın. ve Boyaci ve Gallego (2001)). Satıcı ürünleri sonlu sayıda partiler halinde üretmektedir ve alıcıya göndermektedir. 2007). birden fazla tedarikçi. çok tesisli. Chan ve diğerleri (1997). üretim ortamı kapasiteleri. Amaç. Dasci ve Verter (2001). daha sonra alt ve üst sınırlar üreten primaql-dual temelli bir sezgisel önerilmiştir (Ekşioğlu ve diğerleri. Gerçek durumlar için problem zorlayıcı olduğundan. Bu problemin çözümünde. Kar maksimizasyonu ve doluluk oranı arasındaki ödünleşim dikkate alınmıştır (Aliev ve diğerleri. Jayaraman ve Pirkul (2001). (Burns ve diğerleri (1985). lojistik sistemi için entegre stok ve taşıma problemini ele alınmış ve optimizasyon temelli bir model geliştirilmiştir. taşıma kararlarını. Problem 0-1 karışık tamsayılı programlama modeli olarak formüle edilmiştir. 25 – 26 Ekim 2011 Taktik ve operasyonel seviyelerde üretim-dağıtım entegrasyonunu ele alınmıştır. 2005). genişletme temelli sezgiseller uygun çözüm elde etmek üzere geliştirilmiştir (Yılmaz ve Çatay. Çözüm için. Problem. Üretim yeri ve dağıtım merkezi arasında çok ürünlü dinamik bir üretim/dağıtım planlama problemini çözmek için dar bir karışık tamsayılı programlama modeli çalışılmıştır Rizk ve diğerleri. kesin olmayan işlem zamanları ile diğer faktörler çözüme doğal bir belirsizlik getirmekte olduğundan bu çalışmada. kapasitesi. belirsiz pazar talepleri. birden fazla üretici. üretim planlama problemi ve araç rotalama problemini birlikte ele aldığı için lojistik araştırmalarının içinde yer aldığını söylemişlerdir. stok politikalarına entegre etmeye çalışılmıştır (Kutanoğlu ve Lohiya 2008). tedarik zinciri için bulanık entegre bir çok dönemli çok ürünlü üretim-dağıtım modeli geliştirilmiştir. Bramel ve diğerleri (2000). Amaç. Vidal ve Goetschalckx (1997). Bertazzi ve Speranza (1999)). Üretimde hazırlık. Tek aşamalı. ve Shen ve diğerleri (2003)’te bu konudaki çalışmalar yer almaktadır. tedarik zinciri matematiksel olarak modellenmiş. taşıma ve stokla ilgili maliyetlere ek olarak kapasite genişleme maliyetlerini de minimize etmektir. stok ve taşıma kararları koordinasyonunun karmaşık bir iş olduğu ve problemin NP-zor olduğu söylenmiştir. Çalışmada. Muckstadt ve Roundy (1993). 2006). 2)Stok ve dağıtım kararlarını entegre eden problemler. Burada üretim dağıtım sistemleri problemi literatürde ikiye ayrılarak incelenmiştir: 1)Tedarik zincirinin birçok seviyesinde stok yenileme kararlarını içeren problemler. 2006). Speranza ve Ukovich (1994). Beklenen bütünleşik yıllık toplam maliyet elde edilmiştir ve optimal politikayı belirlemek için analitik bir çözüm prosedürü önerilmiştir (Sajadieh ve diğerleri (2009). hem alıcı hem de satıcı için beklenen toplam maliyeti minimize etmektir. tedarik zinciri yönetiminde en önemli aktivitelerden biri olduğunu söylenmiştir. üretim. Entegre üretim-dağıtım problemi. Düşünülen deterministik talepli üretim-dağıtım şebekesi. Üç aşamalı üretim-dağıtım şebekesi için stratejik bir planlama problemini ele alınmıştır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. alıcı ve satıcı arasındaki tedarik temin zamanı stokastiktir ve yok satmaya izin verilmektedir. Amaç. Model bulanık programlamaya göre formüle edilmiştir ve çözüm için genetik algoritma kullanılmıştır. stok ve dağıtımdan oluşan üç tip maliyet toplamını minimize etmek için NPzor bir problem olan çok dönemli üretim-dağıtım problemini çalışılmıştır.

pazar talebi. Amaç. Model eş zamanlı olarak ürünlerin üretim hatlarına atanmasını. 2010). Lojistik ve tesis yönetiminde çok aşamalı üretim-dağıtım sistemi tasarım ve yönetiminin en önemli konulardan biri olduğu söylenmiştir. 2009). üretim akışları ve ters lojistik optimizasyonu yani tüm tedarik zincirinin koordine edilmesi için bir model önerilmiştir. Üretim çevrim zamanı ve dağıtım çevrim zamanı ile ilgili 2 politika dikkate alınmış ve her politika altında kesin ve sezgisel çözüm algoritmaları geliştirilmiştir. Her üretici sabit bir oranla farklı bir ürün üretir. Atmaca çözülmüştür. Önerilen modelde. üretim ve daha sonra ürünü müşteriye dağıtım işini üreticilere bıraktığı söylenmiştir. belirsizliğin bulunduğu tedarik zinciri ortamında çok amaçlı üretim/dağıtım planlama problemini çözmede bulanık karar vermeye olanak sağlaması ve tatmin edici çözümler elde etmesi olduğu söylenmiştir (Liang ve Cheng. uygun depo yeri ve toplam bütçe kısıtına göre toplam maliyeti ve stok seviyeleri. malzeme tedariği ve ürün taşımasını dikkate alan bir çizelgeleme problemi çalışılmıştır. Üretim ve dağıtım entegrasyonu problemi için yolların yeniden bağlanmasıyla tabu arama algoritması önerilmiştir. Tedarik zinciri şebekesi üretim atama ve dağıtım problemine bulanık matematiksel programlama yaklaşımı uygulanmıştır. 2009). Entegre üretim/dağıtım problemlerinde müşterilerin. taşınacak ürün miktarını ve önceden tanımlanan rotalarda kullanılacak araç sayısının belirlenmesini sağlar (Bilgen. işgücü seviyelerine bağlı olarak toplam ulaştırma zamanını minimize etmeye çalışmaktadır. Toplam maliyet. E.N. Her periyotta her kalem için talep bilinmektedir ve müşterilere homojen araçlarla gönderilmektedir. dağıtım planlama ise araç rotalarına. stok ve taşıma maliyetini minimize eden her üretici için üretim çevrim çizelgesi. 2010). Amaç. Üretim planlama. müşteriye en son gelen ürünün varış zamanını minimize etmektir. 2009). Maliyet minimizasyonu ve eş zamanlı olarak. Önerilen bulanık çok amaçlı doğrusal programlama modeli eş zamanlı olarak. Emniyet stoğu optimizasyonu ile dinamik yerseçimi. 2009). talebin bu depo ve dağıtım merkezlerine atanması gibi kararlarla stok kontrol. Teslim zamanlarına göre entegre bir üretim/dağıtım çizelgeleme problemini ele alınmıştır. bu algoritma eş zamanlı olarak üretim ve dağıtım kararlarını ele almaktadır (Boudia ve Prins. Bulanık kümeler üretim/dağıtım kararlarının entegre edilmesine uygulanmıştır. Bitmiş ürünler önce depoya. Yaman. Üretim başına hazırlık zamanı ve maliyeti sözkonusudur. her kalemin müşteriye gidecek miktarına ve müşterilere ne zaman gidileceğine karar verir. Önerilen bu modelin temel avantajının. tesis yerseçimi. birden fazla üretim hattı. Yapılan işlerin partiler halinde gruplanarak ayrı nakliyelerle müşterile gönderildiği söylenmiştir. Üretim tesisi kapasite kısıtına sahiptir.atama problemi için entegre bir üretimdağıtım modeli önerilmektedir. üretim oranı ve hizmet gibi taktik kararların birleştirilmesi için karışık tamsayılı maliyet tabanlı bir model verilmiştir (Gebennini ve diğerleri. Her ürün için müşterinin talebi sabittir ve yok satmaya izin verilmez. üretim 276 . Klasik iki aşamalı yöntemlere karşın (üretim planlama ve sonra dağıtım planlama). Üretim. oradan da müşteriye gönderilir. Problemin NP-hard olduğu söylenmiş ve çözüm için polinomik bir sezgisel önerilmiştir (Zhong ve diğerleri. müşteri talebinin karşılanması. her periyotta her kalemden ne kadar üretileceğine. bir depo ve bir müşteri bulunmaktadır. makine kapasitesi. 2009). 2010). Düşünülen sistemde bir ya da birden fazla üretici. müşteri talebinin ilgili üretim-dağıtım merkezinden karşılanması. ağırlıklandırılmış toplam akış zamanı ve toplam taşıma zamanından oluşmaktadır (Averbakh. Eş zamanlı olarak üretim çizelgeleme. birden fazla üretim tesisi ve birden fazla dağıtım merkeziyle çok aşamalı bir tedarik zinciri şebekesi ele alınmıştır. iç ve dış taşıma faaliyetleri. birden fazla ürün ve birden fazla zaman periyodunun dikkate alındığı. ki aşamalı bir tedarik zincirinde entegre üretim ve dağıtım çizelgeleme çalışılmıştır. Sonlu bir planlama ufku dikkate alınmıştır.her üreticiden depoya dağıtım çevrim çizelgesi ve depodan müşteriye dağıtım çevrim çizelgesi bulmaya çalışır (Pundoor ve Chen. Tesislerin sayısı ve yer seçimi. Problemin NP-zor bir problem olduğu gösterilmiş ve çözüm için sezgisel teknikler geliştirilmiştir (Wang ve Cheng.

38:1199-1209. R.. I. Manzini. Stok. Goetschalckx . tek aşamalı ya da çok aşamalı. Models. Fazlollahi. A. 122: 286-304. tek ürünlü ya da çok ürünlü... “Fuzzy-Genetic Approach to Aggregate Production–Distribution Planning in Supply Chain Management”. 277 . Production Economics.“Integrated Production and distribution Operations: Taxonomy. Application of Fuzzy Mathematical Programming Approach to the Production Allocation and Distribution Supply Chain Network Problem. 195(3).. 2009.. Üretim Planlama ve Nakliye Planlaması Entegrasyonu ve Çizelgeleme şeklinde gruplamak mümkündür.E. Chen.. 377-384 (2010).. Expert Systems with Applications. Europen Journal of Operational Research. Information Sciences. European Journal of Operational Research. Üreticinin üretim parti büyüklüğü alıcıya gönderilen parti büyüklüğünün tamsayı katıdır. Guirimov.“Tabu Search With Path Relinking for an Integrated Production-Distribution Problem”. 2004. 2010. planlama ufkunun sonlu ya da sonsuz olması.. Aliev.Vidal. Bilgen. G.J.. “Benders Decomposition Applied to Multi-Commodity.. Expert Systems with Applications. Gamberini. L. SONUÇ Bahsedilen çalışmalarda da görüldüğü gibi son yıllarda entegre üretim-dağıtım probleminin çözümünde. Entegre Üretim-Dağıtım Problemi. “An Integrated Production-Distribution Model For The Dynamic Location and Allocation Pronlem With Safety Stock Optimization”. Multi-Mode Distribution Planning”. “On-Line ntegrated Production–Distribution Scheduling Problems With Capacitated Deliveries”. A. V. problem NP-zor olduğu için sezgisel teknikler kullanılmıştır. 200(2). Prins.7.M. Armentano. A. 2011. Pardalos. 703-715 (2009). E. Averbakh.. Üretim...C. Üretim-Dağıtım Sistemleri Şebeke TasarımıOptimizasyonu. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. and Review”... 2011). M. D. 143(1): 1-18 (2002). 36: 8212-8217 (2009). 177( 20): 42414255 (2007). 3. Chapter 17. Çakır.. A. Romeijn. Computers&Operations Research. 37:44884495 Boudia. müşterilerde stok maliyetlerini ve dağıtım maliyetlerini minimize etmektir (Armentano ve diğerleri. karar seviyeleri gibi konulara göre farklılık göstermiştir. K. R. 25 – 26 Ekim 2011 yerinde üretim ve stok maliyetini. B. Eş Zamanlı Rota ve Nakliye Büyüklükleri. S. KAYNAKLAR Aliev. Gebennini.. O. J. Üretici. B.. Handbook of Quantitative Supply Chain Analysis: Modelling in the E-Business Era. Çalışmaların konularını ise. R. Computers & Operations Research. 2011). H. Shiguemoto. Ekşioğlu. Bozulan bir stok kalemi için iki aşamalı tedarik zincirinde entegre bir üretim-dağıtım modeli geliştirilmiştir. “A Memetic Algorithm With Dynamic Population Management For an Integrated Production–DistributionProblem”. 3231-3251(2006). R. M. European Journal of Operational Research. Taşıma Entegrasyonu. Lokketangen. Yapılan çalışmalar... C. 33: (11).Dogan. “Modeling and design of global logistics systems: A review of integrated strategic and tactical models and design algorithms”. “Cross-Facility Management Of Production And Transportation Planning Problem”. Z.. B... P. Int. alıcı ve tüm tedarik zinciri için belli maliyet fonksiyonları bulunmaktadır (Yan ve diğerleri.. R.

38(2): 133-138 (2010). 36: 33673377 (2009). J. England.. A.. Zhong.. Sajadieh.. Chen. “Production Scheduling With Supply and Delivery Considerations to Minimize The Makespan”. “Joint Cyclic Production and Delivery Scheduling in a Two-Stage Supply Chain”. K. M. “Integrated Production And Distribution Scheduling With Committed Delivery Dates”. Ip. Transportation Research Part E. 44: 665-683 (2008). Atmaca Kutanoglu..J. E. L. 194(3): 743-752 (2009).W. M..M. B.. Z. H.. “Heuristics-Based ntegrated Decisionsfor Logistics Network Systems”.Inventory-Distribution Systems Using Genetic Algorithm”. Chen. Lohiya. Expert Systems with Applications. IIE Transactions.. P.. “Developing a Coordinated Vendor–Buyer Model in Two-Stage Supply Chains With Stochastic Lead-Times. S.. 119:55-74.N. Production Economics. 163(3): 631-652 (2005)..H.. 454-460 (1995). L. W. S.... T. 133: 228-232 Yılmaz. A. Cheng. Mak. T. Proceddings of the 1st IEE/IEEE International Conference on Genetic Algorithm in Engineering Systems: Innovations and Applications. Journal of Manufacturing Systems. Modarres. X. European Journal of Operational Research. Chen. C. Z. Tang. Jokar. M. Liang. Banerjee. M. 36(8): 24842489 (2009). A. “Shipment Planning at Oil Refineries Using Column Generation and Valid Inequalities”. Sheffield. Operations Research Letters.. A. Sarmiento. Int. Nagi. C. “A Review of Integrated Analysis of Production-Distribution Systems”. Yang... R. M. “Integrated Inventory and Transportation Mode Selection: A Service Parts Logistics System”. A. European Journal of Operational Research. Yaman. “Design of Integrated Production. “Application of Fuzzy Sets to Manufacturing/Distribution Planning Decisions with Multi-Product and Multi-Time Period in Supply Chains”. Computers & Industrial Engineering. 23(1): 1-13 (2004). Computers & Operations Research. 2009. Göthe-Lundgren.... Wong. 31: 1061-1074 (1999).. “Strategic Level Three-Stage Production Distribution Planning With Capacity Expansion”. E. Cheng. Yan. Y. Production Economics.. 51(4): 609-620 (2006).. Yung.. G. K... R. E. J. “An Integrated Production-Distribution Model for a Deteriorating Inventory Item”. Wang. 278 . D. Çatay. Int. Pundoor.J. Persson.

kaynakların uygun olarak kullanılması gerekir (Keskinel 2000). KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Proje yönetimi bir projenin gerçekleştirilmesi için gerekli eylemlerin önceden belirtilen koşullara uygun biçimde yerine getirilmesinin sağlanması. bir inşaat projesinde kritik yolu etkileyen fazla sayıda kriter dikkate alınmış. Frederick Taylor iş süreçlerinin en basit parçalarını analiz ederek verimliliği artırmış. Literatürde proje yönetimi ile ilgili birçok çalışma bulunmaktadır. süreç analizi çalışmalarının temellerini atmıştır. 1960'lı yıllarda.G R Ş 1900’lü yıllarda Frederick Taylor’un yönetimsel tekniklerin bilimsel olarak analiz edilebileceğini keşfetmesi ile birlikte yeni bir akım başlamıştır.7. ÇKKV yöntemlerini kullanmaktaki amaç alternatif ve parametre (kriter) sayılarının fazla olduğu durumlarda karar verme mekanizmasını kontrol altında tutabilmek ve karar sonucunu mümkün olduğu kadar kolay ve 279 . PROMETHEE. çok kriterli karar verme yöntemlerinden PROMETHEE yöntemi kullanarak kritik yolun belirlenmesi üzerine çalışılmıştır. Proje yönetiminde genelde ne/niçin/nasıl/ne kadar/ne zaman sorularına yanıt bulunmasına çalışılır. 1. 1917 yılında Henry Gantt proje takvimini oluşturmada büyük kolaylıklar sağlayan Gantt Diyagramlarını geliştirmiştir. karar verme işlerine yardımcı olacak bir takım araçların gerekli görülmesiyle geliştirilmeye başlanmıştır. Daha sonraki dönemlerde teknolojinin ilerlemesiyle birlikte mühendislikte pek çok önemli gelişmeler kaydedilmiş aynı yıllarda farklı bilim adamları tarafından CPM (Critical Path Method) ve PERT (Probability Evaluation Review Technicque) yöntemleri geliştirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Proje Yönetimi. Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemleri. Bu çalışmada. 25 – 26 Ekim 2011 PROJE YÖNET M NDE PROMETHEE LE KR T K YOLUN BULUNMASI Tuğçe KARACA Gazi Üniversitesi Cevriye GENCER Gazi Üniversitesi ÖZET Proje devam ederken. Daha önce verimliliği artırmanın tek yolu işçileri daha fazla ve daha sıkı çalıştırmak olarak görülürken artık bu düşünce değişmiştir. Çok Kriterli Karar Verme. dikkate alınması gereken pek çok kriter olabilir. kritik yolda oluşacak en ufak bir gecikme büyük problemler yaşatabilir. Seçimde ulaşılmak istenen hedefi birçok parametrenin belirlediği ve seçim için değerlendirilecek alternatiflerin her birinin kendine has avantajlarının bulunduğu durumlarda karar verme işi çok zor bir durum alacaktır. Bu nedenle kritik yolun belirlenmesinde sadece süre yada maliyet değil. herhangi bir sorun ortaya çıkmadan bunun anlaşılması ve giderici önlemlerin alınması için yapılır. Çok sayıda kriterin dikkate alındığı durumlarda da çok kriterli karar verme yöntemleri kullanılır. bu süreç sırasında değişik uzmanlık alanlarına giren çalışmaların düzenli ve sistemli bir biçimde yapılması. Kritik yol.

olaylar veya kararlar kümesidir.T. Bu yöntemler genellikle ağırlıklandırılmış toplam yaklaşımları. Ağırlıklandırılmış toplam yaklaşımı en yaygın olarak kullanılan yöntemlerden bir tanesidir.f2.wk) ağırlıkları ile k kriter c=(f1. Karaca. Temel olarak 6 çeşit tercih fonksiyonu tanımlanmıştır. Çizelge 1. alternatifleri farklı tercih fonksiyonları temelinde değerlendirerek ve alternatiflere ilişkin hem kısmi önceliklerin.’te gösterilmiştir. yöntemler kullanılabilir. PROMETHEE yöntemi ile ilgili olarak literatürde yapılmış pek çok çalışma vardır. Yöntemin uygulanmasında kullanılacak 6 farklı tercih fonksiyonu Çizelge 2. Buna göre her bir kriter için bir tercih fonksiyonu belirlenmektedir. Alternatifler için belirlenen ortak tercih fonksiyonlarının şematik gösterimi Grafik 1. II (Brans ve Vincke 1985) olarak gösterilebilir.’de verilmiş olup a ve b alternatifleri için ortak tercih fonksiyonu aşağıdaki eşitlik ile belirlenir. Doğrusal. 280 . kriterler ve alternatifler belirlenmelidir. fayda fonksiyonları ve üstünlük metotları olarak kategorize edilmektedir. nesneler.Veri Matrisi Adım 2: Kriterler için tercih fonksiyonları tanımlanır. Bu metodun örnekleri ELECTRE III (Roy ve Bouyssou 1993).…k) ağırlıklarına sahip olan k kriter tarafından değerlendirilen a ve b alternatiflerinin tercih indeksi aşağıdaki eşitlik ile hesaplanır. karar süreci sırasında değerlendirilen eylemler. PROMETHEE I. wi (i=1. Adım 3: Tercih fonksiyonları temel alınarak alternatif çiftleri için ortak tercih fonksiyonları belirlenir. (2008) bir inşaat projesine. PROMETHEE birbirleriyle çelişen kriterleri dikkate alarak. Analitik Network Proses (Saaty 1996). Bunlar Olağan. Amaç.fk) tarafından değerlendirilen alternatiflere A=(a. belirli sayıdaki alternatiften oluşan alternatif kümesi içindeki elemanlardan en iyisini seçmeye yönelik bir yöntemdir. Kriterler f1 f2 … fk a f1(a) f2(a) … fk(a) b f1(b) f2(b) … fk(b) c f1(c) f2(c) … fk(c) … … … … … w w1 w2 … wk Çizelge 1. Üstünlük metotlarında.…) ilişkin veri matrisi.’de verilen şekilde oluşturulur.….2.…. kriter. ÇKKV problemlerinin çözümü için literatürde geliştirilmiş pek çok algoritma bulunmaktadır.w2. 1985 yılında Brans ve Vincke tarafından geliştirilmiş çok ölçütlü bir öncelik belirleme yöntemidir. bir kişinin veya karar vericinin ulaşmak istediği düzey. U-tipi. Veri Zarflama Analizi (Charnes ve ark 1978) vb.b. V-tipi. bir alternatifin tercih edilebilirliği. belirli bir önem ekseni veya bakış açısına göre seçeneklerin karşılaştırılmasını sağlayan araç ve alternatif. Yöntemi. C. 2. Örneğin. Çalışmanın özelliği kriterlerin projeye özel olarak belirlenmesi ve TOPSIS’in uygulanmasıdır. Seviyeli. Zammori ve ark. PROMETHEE YÖNTEM PROMETHEE (Preference Ranking Organization Method for Encrichment Evaluations) yöntemi 1982 yılında Brans tarafından ortaya konmuş. Sonuçlar değerlendirilmiştir. hem de tam önceliklerin elde edilmesini sağlayarak daha ayrıntılı analizlerin yapılmasını sağlamaktadır.’nın çalışmalarındaki proje ve kriterler kullanılarak proje tamamlanma zamanı PROMETHEE yöntemi ile bulunmuştur. PROMETHEE yöntemi 7 adımdan oluşmaktadır (Dağdeviren 2007): Adım 1: w=(w1. onun her kriterde diğerleri ile karşılaştırılması sonucu bulunur. Amaç.c. kritik yolun belirlenmesinde çok kriterli karar verme tekniklerinden Fuzyy TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution) metodunu uygulamışlardır. Literatürde bu ağırlıkları belirlemek için çeşitli yöntemler önerilmiştir. Adım 4: Ortak tercih fonksiyonlarından hareketle her alternatif çifti için tercih indeksleri belirlenir. Analitik Hiyerarşi Proses (Saaty 1990). Gaussian. Zammori ve ark. Gencer çabuk elde etmektir. Bu çalışmada ise.

Φ+(a) > Φ+(b) ve Φ -(a) = Φ -(b) iii.Tercih Fonksiyonları Grafik 1. • Aşağıdaki koşullardan herhangi biri sağlanıyorsa.c. Ortak tercih fonksiyonlarının şematik gösterimi Grafik 2. Kısmi öncelikler alternatiflerin birbirlerine göre tercih edilme durumlarının. a alternatifi için pozitif ve negatif üstünlük şematik olarak Grafik 2.d. pozitif üstünlük ve negatif üstünlük aşağıdaki eşitliklerle hesaplanır.d. a) x = (b. 25 – 26 Ekim 2011 Adım 5: Alternatifler için pozitif (Φ+ ) ve negatif (Φ-) üstünlükler belirlenir. Φ+(a) > Φ+(b) ve Φ -(a) < Φ -(b) ii. Φ+(a) = Σ π (a. birbirinden farksız olan alternatiflerin ve birbirleriyle karşılaştırılamayacak olan alternatiflerin belirlenmesini sağlar.c. a alternatifi için hesaplanan pozitif ve negatif üstünlük Adım 6: PROMETHEE I ile kısmi öncelikler belirlenir. a alternatifi b alternatifine tercih edilir. Φ -(a) = Σ π (x.…).’de gösterilmiş olup. i. a ve b gibi iki alternatif için kısmi önceliklerin belirlenmesinde aşağıda verilen durumlar söz konusudur. Çizelge 2. x) x = (b.7.Φ+(a) = Φ+(b) ve Φ -(a) < Φ -(b) 281 . KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.…).

Ana faaliyetler.viyadük tamamlama faaliyetleri 13 14 15 Bekleme 2. Yollar ve faaliyetler aşağıdadır: 282 . Kriterler tamamen projeye özgün olarak belirlenmiştir ve Şekil-1’de şebeke verilmiştir. bir inşaat projesi şebekesinde tek kritiklik göstergesi olarak yolların uzunluğunu kullanmak yerine.bölge yolun kaplanması 10 3 6 Diklik Stabilizasyonu 1. Karaca.bölge toprak set yolu Yol asfaltlama Şantiye kapatma Şantiye Kurulumu 1 2 5 8 9 21 22 23 1. Örnek uygulamaya ait proje şebekesi Şekil 1.viyadük tamamlama faaliyetleri 16 17 18 19 20 Şekil 1. • Φ (a) = Φ (b) ise. Faaliyetler öncüllük-ardıllık ilişkisine göre değerlendirilerek şebeke diyagramı oluşturulmuştur. ÖRNEK PROBLEM TANITIMI 2009 yılında Zammori ve ark. ortak kaynak kullanımı. C. Hesaplanan tam öncelik değerleri ile bütün alternatifler aynı düzlemde değerlendirerek tam sıralama belirlenir. Düğümleri birbirine bağlayan oklar faaliyetleri göstermektedir. a alternatifi daha üstündür.Φ -(a) a ve b gibi iki alternatif için hesaplanan tam öncelik değerine bağlı olarak aşağıda verilen kararlar alınır.bölge kiriş kurma 4 12 1. iki viyadük yapımı ve yolların kaplanmasıdır.bölge kazık yerleştirme 2. Φ+(a) = Φ+(b) ve Φ -(a) = Φ -(b) • Aşağıdaki koşullardan herhangi biri sağlanıyor ise.bölge kiriş kurma 2.bölge yolun kaplanması 2.bölge kazık yerleştirme 1. Φ+(a) > Φ+(b) ve Φ -(a) > Φ -(b) ii. tarafından yapılan çalışmada. demiryolu yapımı.bölge minör işleri 2. a alternatifi b alternatifi ile karşılaştırılamaz. mevcut koruma.’de görüldüğü gibi iki kent merkezini bağlayan yolların yapımı projesine ait şebekede 23 düğüm vardır. Gencer • Aşağıda verilen koşul sağlanıyor ise a alternatifi ile b alternatifi farksızdır. i. maliyet.bölge kesme yolu 1. 1. Φ (a) = Φ+(a) .bölge tamamlama faaliyetleri 11 2.bölge tamamlama faaliyetleri 7 1.bölge minör işleri 2. a ve b alternatifleri farksızdır. 3. farklı kriterler altında kritik yolun bulunması amaçlanmıştır.bölge viyadük temeli 1. i. yolun uzunluğu.T. Φ+(a) < Φ+(b) ve Φ -(a) < Φ -(b) Adım 7: PROMETHEE II ile alternatifler için tam öncelikler hesaplanır.bölge viyadük temeli 2. tasarımdaki herhangi bir revizyon riski ve dış riskler kriterleri dikkate alınarak ÇKKV yöntemlerinden biri olan FUZYY TOPSIS yöntemi kullanılmıştır. • Φ (a) > Φ (b) ise. lgili çalışmada.

bölge kesme yolu 1.bölge toprak set yolu 2. 20-21 yolları ise kukla (gölge) faaliyetlerdir.7. 9-10.viyadük tamamlama faaliyetleri Bekleme 2. bölge yolun kaplanması 2.bölge kazık yerleştirme 1. bölge yolun kaplanması 2. bölge minör işleri 1. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Böyle durumlarda büyük değişiklikler gereklidir. 6-7. 283 . Bu kriterin amacı en düşük korumaya sahip olan yolu bulmaktır (min). yol kritikliğinin alt değeridir. bölge kiriş kurma 2. 25 – 26 Ekim 2011 Yollar 1-2 2-3 2-5 3-7 7-10 7-11 5-8 8-9 11-21 10-22 4-12 Faaliyetler Şantiye Kurulumu Diklik stabilizasyonu 1. Çalışmada ÇKKV yöntemlerine göre belirlenen amaç.bölge minör işleri 2.bölge viyadük temeli Yollar 12-13 13-14 14-15 4-16 16-17 17-18 18-19 19-20 21-22 22-23 Faaliyetler 1. bölge kiriş kurma 1. Kriter 4: Mevcut Koruma Bazı durumlarda süreyi azaltmak için ek veya alternatif kaynaklar (fazla mesai. KR TER: Genelde dikkate alınan karar kriteri sadece zaman veya maliyet olurken. daha fazla işgücü. kaynaklar arasındaki ilişkinin teşviki gibi geri dönüşümlerden projeyi korumalıdır. çalışmada ek kritik göstergelere de yer verilmiştir. 15-20. donanımlı proje ekibi. dış kaynak kullanımı gibi) kullanarak. Kaliteden ödün verilmek istenmezse hataya sebep olan tüm faaliyetler yeniden başlatılabilir. 9-11. bölge tamamlama faaliyetleri 1.bölge kazık yerleştirme 2. maliyeti artırmak mümkündür. Dikkate alınan 7 adet karar kriteri aşağıda belirtilmiştir: Kriter 1: Yolun Uzunluğu En yaygın olarak kullanılan kritik yolun belirlenmesi için kriter yolun uzunluğudur. Bu nedenle proje yöneticisi. Bu kriterin amacı tasarımdaki ana revizyon riski yüksek olan yolun bulmaktır (max). Bu seçenek genelde proje tamamlanma zamanını kısaltmak yada hedef tarihten önce proje bitirildiğinde sunulan teşvikleri almak için kullanılır. Kriter 2: Yolun Kritikliği Yolun kritikliği= Yolun uzunluğu/Proje tamamlanma zamanı Proje tamamlanma zamanından en uzak (en son düğüm) yolun uzunluğu. Bu nedenle her yolun mevcut koruması gerçek kritik yolun belirlenmesi için ek parametre olarak kullanılır. Kriter 5: Tasarım Değişikliği Riski Bazen çıktıdaki hatalar nedeniyle ardıl faaliyetler başlayamaz ve problemler ortaya çıkar. erken uyarı sistemi geliştirilmesi. bölge tamamlama faaliyetleri 1. Kukla (gölge) faaliyetlerin maliyetleri ve zamanları sıfırdır. Bu kriterin amacı yolun kritiği en düşük olanı bulmaktır (min).bölge viyadük temeli 2. yedi adet kriter ve on adet alternatif aşağıdadır: AMAÇ: Şebekedeki kritik yolun belirlenmesidir. Kriter 3: Yolun Beklenen Maliyeti Beklenen tamamlanma maliyeti de dikkate alınması gereken diğer önemli bir parametredir. 6-8.viyadük tamamlama faaliyetleri Yol asfaltlama Şantiye kapatma Kesikli çizgili oklarla gösterilen 2-4. Bu kriterin amacı en uzun tamamlanma zamanına sahip olan yolu bulmaktır (max). Bu kriterin amacı en uzun tamamlanma zamanına sahip olan yolun maliyetini bulmaktır (max).

…k 0 ≤ α ≤ 1. Lojistik/taşıma problemleri. Durulaştırma işlemi yapılırken α-cut metodu kullanılmıştır. C. Organizasyonlarda aynı zamanda birden çok proje devam ediyor olabilir ya da herhangi bir zamanda yeni projeler başlayabilir. a: alt sınır. 4. ÜS= u. mi: en olası değer. Wiüα) i=1.α*(u-m). tarafından yapılmış projede aynı kriterlerle Fuzyy TOPSIS yöntemi dışında farklı bir ÇKKV tekniği kullanarak kritik yolun belirlenmesi üzerine çalışılmıştır. Bu şartlarda paylaşılan kaynakların proje tamamlanma zamanı üzerindeki etkisi önemlidir. ki bağımsız faaliyet öncelik ilişkisi yoluyla bağlandığı için kaynaklar paylaşılabilir ve sınırlı kaynaklar bağımlı olabilir.T. Potansiyel etkileri ölçmek için projenin her faaliyeti değerlendirilir.1. ui) bir bulanık sayı olsun. Bu yollar aşağıdaki gibidir: Alternatif 1 : 1-2-3-7-10-22-23 Alternatif 2 : 1-2-3-7-11-21-22-23 Alternatif 3 : 1-2-5-6-7-10-22-23 Alternatif 4 : 1-2-5-6-7-11-21-22-23 Alternatif 5 : 1-2-5-6-8-9-10-22-23 Alternatif 6 : 1-2-5-6-8-9-11-21-22-23 Alternatif 7 : 1-2-5-8-9-10-22-23 Alternatif 8 : 1-2-5-8-9-11-21-22-23 Alternatif 9 : 1-2-4-12-13-14-15-20-21-22-23 Alternatif 10 : 1-2-4-16-17-18-19-20-21-22-23 Çalışmada. mi. Kriter 7: Dış riskler Proje ortamında süreyi etkileyebilen ve belirlenmesi zor çeşitli durumlar vardır. Zammori ve ark. ALTERNAT F: Bu problemde alternatifler yollar başlangıç düğümünden sonuç düğümüne ulaşan yollar olarak belirlenmiştir. (li. Yapılan Hazırlık şlemleri Bir bulanık sayıyı %100 temsil eden net sayı yoktur. Adım2: Bulunan aralık değeri λ indeksi ile birleştirilir. ü: üst sınır.5: ılımlı karar verici. Örneğin. projelerde kaynak sıkıntısı olduğunda kaynakları seviyelendirmeye ihtiyaç vardır. Adım 1: α. Bu kriterin amacı ortak kaynak kullanımı en yüksek olan yolun bulmaktır (max). Tedarikçi güvensizlikleri. UYGULAMA 4. Bu kriterin amacı dış riskleri en yüksek olan yolun bulmaktır (max). λ=0: kötümser karar verici. Bu yöntemin kullanılmasının nedeni. Sonuçların karşılaştırılabilmesi için anketlerin aynı kişiler tarafından değerlendirilmesi gerekir. ui: en iyimser değeri göstermek üzere. Wi α=(Wi aα. AS= α*(m-l)+l. 0≤λ≤1 λ =1:iyimser karar verici. α-cut kesme metodu ile durulaştırılarak PROMETHEE yöntemi uygulanmıştır.2.kesme değeri için bir grafik değer belirlenir. Makine arızaları. α-cut kesme metodunun bulanık sayıları en yüksek temsil etme derecesine sahip yöntem olmasıdır. 284 . Bu bağlamda makaledeki bulanık değerler. Olumsuz çevre koşulları. Bu nedenle birçok faaliyet aynı kaynak için yarışır. Gencer Kriter 6: Ortak Kaynak Kritikliği Projenin etkin planlanmasından önce. α-cut yöntemi aşağıda kısaca özetlenmiştir: li: en kötümser değer. λ=0. Karaca.

73 0.53 0.76 mi 0.895 1.5 850 net sayı 518.76 0.8 Çizelge 6 PC kriterinin durulaştırılması 285 .5 128.79 0.99 0.46 0.095 net sayı 0.87 0.5 565.5 100.75 0.25 122 Çizelge-4 PL kriterinin durulaştırılması Kriter 2: Yolun Kritikliği temelinde durulaştırma YOL 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 DÜĞÜMLER 1-2-3-7-10-22-23 1-2-3-7-11-21-22-23 1-2-5-6-7-10-22-23 1-2-5-6-7-11-21-22-23 1-2-5-6-8-9-10-22-23 1-2-5-6-8-9-11-21-22-23 1-2-5-8-9-10-22-23 1-2-5-8-9-11-21-22-23 1-2-4-12-13-14-15-20-21-22-23 1-2-4-16-17-18-19-20-21-22-23 li 0.2 0.66 0.64 0.75 103 123.56 0.76 0.98 0.56 0.43 0.5 128.99 0.25 123 124.19 0.5 106 96.5 1148 1100 1132 577 539.98 0.895 0.73 0.988 1.003 0.795 0.993 0.46 W 0.805 0.5 117.25 125. NO 1 2 3 4 5 6 7 PL PCr PC AP RMR SRC ER KR TERLER Yolun Uzunluğu Yolun Kritikliği Yolun Beklenen Maliyeti Mevcut Koruma Tasarım Değişikliği Riski Ortak kaynak Kritikliği Dış riskler li mi ui 0.23 0.63 0.5 1249 1198 1232 865 819.53 0.36 0.718 0.87 1.99 0.7025 0.56 0.93 0.5 1150 681. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.82 0.115 1.5 114.24 0.64 0.98 1 0.25 123.5 115 131.63 1 0. her kriterin alternatif yollara göre durulaştırılmış değerleri Çizelge 4’.885 1.105 1.855 1.985 1.92 1.5 804.5 1076 390.5 alfa kesmesi ile durulaştırılması Kriter 1: Yolun Uzunluğu temelinde durulaştırma YOL 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 DÜĞÜMLER 1-2-3-7-10-22-23 1-2-3-7-11-21-22-23 1-2-5-6-7-10-22-23 1-2-5-6-7-11-21-22-23 1-2-5-6-8-9-10-22-23 1-2-5-6-8-9-11-21-22-23 1-2-5-8-9-10-22-23 1-2-5-8-9-11-21-22-23 1-2-4-12-13-14-15-20-21-22-23 1-2-4-16-17-18-19-20-21-22-23 li 108 106 111 109 112 111 90 89 105 107 mi 123 124 124 125 124 127 101 104 124 121 ui 134 139 133 138 133 137 111 115 140 139 PL=Uzunluk alt sınır üst sınır 115.73 0.5 109.8 0.985 0.3 Kriter ağırlıklarının 0.5 1186 1132 1168 712 666 697 1116 1056 1096 422 375.43 0.Çizelge 10’da verilmiştir.95 PCr=Kritiklik ui alt sınır üst sınır 1.25 0.865 1.22 0.085 1.88 1.928 0.11 0.795 0.5 132 114 130 net sayı 122 123.61 0.16 0.893 1.66 0.23 0.79 0.5 118 128.98 0.98 0.085 0.95 0. 25 – 26 Ekim 2011 Kriter ağırlıklarının 0.978 0.7.085 1.9 0.8 785 1215 834.5 117 131.78 0.7 0.8 0.8125 0.77 0.5 119 132 95.63 0.5 alfa kesmesi ile durulaştırılmış değerleri Çizelge 3’de .975 Çizelge 5 PCr kriterinin durulaştırılması Kriter 3: Yolun Beklenen Maliyeti temelinde durulaştırma YOL 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 DÜĞÜMLER 1-2-3-7-10-22-23 1-2-3-7-11-21-22-23 1-2-5-6-7-10-22-23 1-2-5-6-7-11-21-22-23 1-2-5-6-8-9-10-22-23 1-2-5-6-8-9-11-21-22-23 1-2-5-8-9-10-22-23 1-2-5-8-9-11-21-22-23 1-2-4-12-13-14-15-20-21-22-23 1-2-4-16-17-18-19-20-21-22-23 li 495 1084 525 1114 650 1037 361 748 1182 804 mi 520 1116 554 1150 682 1075 390 783 1214 835 PC=Maliyet ui alt sınır üst ınır 539 507.96 0.825 0.97 0.83 0.875 0.5 406 826 765.63 0.5 1116 552.89 1.33 0.26 üst sınır 0.5 529.02 0.19 0.36 0.36 Çizelge.83 0.43 0.56 alt sınır 0.

23 1.3 net sayı 5.3 2 2 0 1 SRC=Ortak kaynak ui alt sınır üst sınır 6.8 43.45 4.68 1.6 2 3 mi 2.75 1.08 43.6 1.6 0.84 1.1 8 3.97 1.453 3.03 1.655 2.6 ER=Dış riskler ui alt sınır üst sınır 3 1.15 4.58 64.2 2.72 55.95 5.08 2.92 1.67 54.7 6 2.68 66.44 44.88 2.74 4.09 60.85 5.24 0.348 2.225 5.57 2.65 68.6 4.1 66.6 5 4.165 3.6 4.29 0.963 2.1 net sayı 1.3 6.1 4.5 6.5 8.85 75 70.77 3.76 3.01 4.1 4.075 2.94 2.32 72.82 AP=Koruma ui alt sınır 4.5 2.96 2.4 Çizelge 9 SRC kriterinin durulaştırılması Kriter 7: Dış riskler temelinde durulaştırma YOL 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 DÜĞÜMLER 1-2-3-7-10-22-23 1-2-3-7-11-21-22-23 1-2-5-6-7-10-22-23 1-2-5-6-7-11-21-22-23 1-2-5-6-8-9-10-22-23 1-2-5-6-8-9-11-21-22-23 1-2-5-8-9-10-22-23 1-2-5-8-9-11-21-22-23 1-2-4-12-13-14-15-20-21-22-23 1-2-4-16-17-18-19-20-21-22-23 li 0 0 0 1.65 4.95 net sayı 2.62 56.7 3 1.3 71.6 0.04 73.24 2.35 1.68 mi 65.13 42.3 1 3.25 1.8 5.68 3.15 3 0 1.8 6.2 5 4.5 3.56 67.2 42 54 RMR=Revizyon riski ui alt sınır üst sınır 69.95 0.03 40.6 3.06 4.2 3 5 5.5 7 2.55 68 28.T.618 1.8 73.465 2.54 67.95 1 4.68 1.16 66 69.6 4.58 10 13.465 7.225 2.84 71. Gencer Kriter 4: Mevcut Koruma temelinde durulaştırma YOL 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 DÜĞÜMLER 1-2-3-7-10-22-23 1-2-3-7-11-21-22-23 1-2-5-6-7-10-22-23 1-2-5-6-7-11-21-22-23 1-2-5-6-8-9-10-22-23 1-2-5-6-8-9-11-21-22-23 1-2-5-8-9-10-22-23 1-2-5-8-9-11-21-22-23 1-2-4-12-13-14-15-20-21-22-23 1-2-4-16-17-18-19-20-21-22-23 li 1.7 Çizelge 10 ER kriterinin durulaştırılması 286 .24 69.19 66.935 4.2 2.3 5.97 1.6 4.6 5 5.08 2.88 2.12 üst sınır 3.2 2.27 70 73.7 3 0 1.65 3 1.3 1 3.7 49.3 7.95 1.535 Çizelge 7 AP kriterinin durulaştırılması Kriter 5: Tasarım Değişikliği Riski temelinde durulaştırma YOL 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 DÜĞÜMLER 1-2-3-7-10-22-23 1-2-3-7-11-21-22-23 1-2-5-6-7-10-22-23 1-2-5-6-7-11-21-22-23 1-2-5-6-8-9-10-22-23 1-2-5-6-8-9-11-21-22-23 1-2-5-8-9-10-22-23 1-2-5-8-9-11-21-22-23 1-2-4-12-13-14-15-20-21-22-23 1-2-4-16-17-18-19-20-21-22-23 li 38.4 2.225 1.1 6 2.46 2.03 0.31 51.85 1.24 1.425 4.31 54.55 41.14 42.42 mi 2.44 4.32 63.6 1.8 1.9 1.4 0 4.3 7.7 3.8 7 2.145 6.13 1.7 Çizelge 8 RMR kriterinin durulaştırılması Kriter 6: Ortak Kaynak Kritikliği temelinde durulaştırma YOL 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 DÜĞÜMLER 1-2-3-7-10-22-23 1-2-3-7-11-21-22-23 1-2-5-6-7-10-22-23 1-2-5-6-7-11-21-22-23 1-2-5-6-8-9-10-22-23 1-2-5-6-8-9-11-21-22-23 1-2-5-8-9-10-22-23 1-2-5-8-9-11-21-22-23 1-2-4-12-13-14-15-20-21-22-23 1-2-4-16-17-18-19-20-21-22-23 li 3 2 1.34 57.9 3.21 1.65 8.58 62.69 74.6 2.43 70.86 68.62 30.75 4.29 70.18 41.8 8 3.865 3.4 67. Karaca.45 6 2.08 57.62 67.3 0 0 0 0 mi 5.24 1.3 3.5 7 2.578 3.075 0.1 4.3 2.8 5. C.4 3.6 4.3 0 0.5 6.36 47.3 3 0.66 26.57 71.06 1.19 2.43 61.8 5.48 6.07 net sayı 59.84 74.955 3.

7. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi, 25 – 26 Ekim 2011

4.2. PROMETHEE Uygulaması Alternatiflerin birbirlerine olan üstünlüklerine göre belirlenen ve önem skalasından yararlanılarak oluşturulan göre matris değerleri aşağıdaki gibidir. Ayrıca kriterin amacı, kriterler için tercih fonksiyonlarından hangisinin seçildiği ve belirlenen parametre değerleri Çizelge 11’de yer almaktadır.
Kriter K1 PL K2 PCr K3 PCr K4 AP K5 RMR K6 SRC K7 ER A1 7 2 2 6 6 8 3 A2 8 4 8 8 7 8 3 A3 8 2 2 6 8 7 1 A4 8 2 8 9 8 9 7 ALTERNAT F A5 A6 A7 8 9 1 2 1 9 4 7 1 7 8 1 9 9 1 6 7 3 3 2 7 A8 1 9 5 2 2 3 5 A9 8 2 9 7 3 1 8 A10 7 2 5 1 4 2 9 Max/ Min max min max min max max max Kriter Tipi 2 2 5 4 6 4 6 Parametre l=6 l=3 s=1, r=5 q=1, p=6 σ=1 q=1, p=5 σ=1

Çizelge 11. Başlangıç Verileri PROMETHEE yöntemini çözüme ulaştıran farklı yazılımlar vardır. Bu çalışmada ele alınan problemin PROMETHEE yöntemi ile çözümü yapılırken Decision Sight programının D-sight 3.2.4 versiyonu kullanılmıştır. Ekran çıktıları Resim 1. ve Resim 2.’de verilmiştir.

Resim 1.Alternatifler

Resim 2.Kriterler

Alternatif ve kriterlerin tanımlanmasının ardından önceden belirlenmiş olan tercih fonksiyonlarının parametrelerinin aldıkları değerler programa girilmiştir. Resim 3.’de ekran çıktısı gösterilmiştir. PROMETHEE yönteminin çözümü için kriter ağırlıklarının bulunması gereklidir. Kriterlerin ağırlıkları AHP yöntemi kullanılarak bulunmuş ve veriler D-sight programında kullanılmıştır. Zammori ve ark. tarafından yapılan çalışmada elde edilen alternatiflerin kriterlere göre aldıkları bulanık değerlerin durulaştırılmasıyla elde edilen net sayılar aşağıda görüldüğü üzere programa başlangıç verileri olarak girilmiştir.

Resim 3.Parametreler
287

T. Karaca, C. Gencer

Resim 4.Kriter Ağırlıkları

Resim 5. Başlangıç Verileri

4.3. Uygulama Sonuçları Karar vericilere çeşitli istatistiksel analizler yapabilme imkânı tanıyan Decision-Sight programında yapılan tüm analiz işlemleri duyarlılık analizi bölümünde ayrıntılı bir şekilde anlatılmıştır. Sonuç olarak elde edilen alternatiflerin rank sıralaması Resim-6’da, sonuç tablosu Resim-7’de verilmiştir.

Resim 6.Skor Tablosu

Resim 7. Sonuç Tablosu

Resim 7.’de görüldüğü gibi yapılan tam sıralama sonucu en kritik yol 4.yol; diğer alternatifler ise 6.yol-.2yol- 9.yol-5.yol-3.yol-1.yol-10.yol-8.yol-7.yol şeklinde sıralanmıştır. 5. SONUÇLAR En iyi yol PROMETHEE ile 4. yol; TOPSIS ile 5.yol; en kötü yol ise her iki yöntemde de 7. yol olarak bulunmuştur. 4. ve 5. yolun her kriter için, bulanık değerlerinin durulaştırılmış net hali ve amaç tipleri Çizelge 12’ de verilmiştir.
Kriterler 1.kriter 2.kriter 3.kriter 4.kriter 5.kriter 6.kriter 7.kriter 4.yol 124,25 0,993 1150 1,963 68,57 5,7 4,225 5.yol 123,25 0,988 681,5 2,46 71,32 3,45 1,95 Amaç Max Min Max Min Max Max Max

Çizelge 12.Kriterlerin değerleri ve amaç tipleri Çizelge 12. incelendiğinde amaçlara göre tüm kriterler açısından 4 ve 5.yol değerlendirildiğinde 4.yolda 5 amaca, 5.yolda 2 amaca ulaşıldığı görülmektedir. Dolayısıyla 4.yolun daha iyi olduğu söylenebilir.

288

7. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi, 25 – 26 Ekim 2011

KAYNAKÇA Albadvi, A., “Formulating national information technology strategies: A preference ranking model using PROMETHEE method”, European Journal of Operational Research, 153, 290– 296, 2004. Albadvi, A., Chaharsooghi, S.K., ve Esfahanipour, A., “Decision making in stock trading: An application of PROMETHEE”, European Journal of Operational Research, 177, 673–683, 2007. Brans, J.P., Vincke, P., “A Preference Ranking Organization Method: The PROMETHEE Method for MCDM”, Management Science, Cilt 31, No 6, 647-656, 1985. Charnes, A., Cooper, W.W. ve Rhodes, E.,“Measuring The Efficiency of Decision MakingUnits", European Journal of Operational Research, 2, 429-444, 1978. Dağdeviren, M., Eraslan, E., “PROMETHEE Sıralama Yöntemi ile Tedarikçi Seçimi”, Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, Baskıda, (2007). Zammori, F.A. et al., “A fuzzy multi-kriteria approach for ciritical path definition”, International Journal of Project Management, 27, 278-291, 2009. Keskinel F. Prof. Dr., Şebeke Bazlı Bilgisayar Destekli Proje Yönetimi, Birsen Yayınevi, stanbul,2000. Roy B. ve Bouyssou D., “Aide Multicritere a la decision: Methods et Cas.” Economica, Paris, 1993. Saaty T.L., “How to make a decision: The Analytic Hierarchy Process”, European Journal of Operational Research, 48, 9-26, 1990. Saaty T.L., “Decision making with dependence and feedback: The Analytic Network Process”, RWS Publications, Pittsburgh, A.B.D.,1996. Zenely, M., “Optimal System Design with Multiple Criteria”, Engineering Cost and Production Economics, 10: 89-94,1986.

289

T. Karaca, C. Gencer

290

7. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi, 25 – 26 Ekim 2011

TEPK SEL PROJE Ç ZELGELEME YAKLAŞIMI LE LG L L TERATÜR ARAŞTIRMASI

Ediz ATMACA Gazi Üniversitesi Sahil D NDAR Yıldızlar Grup

ÖZET Proje, başlangıç ve bitiş noktalarına sahip, para, işgücü, ekipman gibi kaynakların tüketildiği faaliyetler bütünü olarak düşünülebilir. Tepkisel çizelgeleme, çizelgeyi, çizelgenin gerçekleşme zamanında karşılaşılan bozulmalara karşı onarma sürecidir. Proje ortamında da yaşanan bozulmalar sebebiyle başlangıç çizelgelerinden sapmalar görülmekte ve başlangıç çizelgeleri geçerliliğini kaybetmektedirler. Bu sebeple çizelgelerin onarılması, planlamanın etkinliğini korumak için uygulanması gereken bir işlemdir. Bu kapsamda tepkisel proje çizelgeleme, projede meydana gelen bozulmalar sonucu geçerliliğini kaybeden başlangıç çizelgesinin yenilenmesi/onarılması adımlarını içerir. Yapılan çalışmada, kaynak kısıtlı tepkisel proje çizelgeleme problemi üzerinde durularak, literatür araştırması yapılmıştır. Çalışmalar, sektör, konu, uygulanan yöntem ve çizelgeleme ölçütleri açısından karşılaştırılarak, çalışmalarla ilgili bilgiler verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Tepkisel Çizelgeleme, Tepkisel Proje Çizelgeleme, Kaynak Kısıtlı Proje Çizelgeleme 1. G R Ş Çizelgeleme, belirli amaçlar doğrultusunda sınırlı kaynakların işlere atanması ile ilgilenen; üretim ve hizmet sistemlerinde çok önemli role sahip bir karar verme sürecidir. Tepkisel çizelgeleme, bir çizelgeyi, çizelgenin gerçekleşme zamanında karşılaşılan bozulmalara karşı onarma sürecidir. Tepkisel proje çizelgeleme ise projede meydana gelen bozulmalar sonucu geçerliliğini kaybeden başlangıç çizelgesinin yenilenmesi/onarılması adımlarını içerir. Tepkisel proje çizelgelemede ana unsur, üretim ya da proje işlemlerinin yürütülmesi sırasında ortaya çıkan bozulmalara ilişkin verilerin üretim ortamlarından alınarak bilgi sistemlerine aktarılması, bu sistemlerde bozulmaların değerlendirilmesi ve değerlendirme sonucu çizelgelerin onarım kararlarının verilerek onarılması işlemlerini sistematik bir yapıya taşımaktır. Proje yönetiminde, çizelge bilgileri, projenin yürütüldüğü üretim alanında ya da hizmet noktasında bulunan ilgili kullanıcılara proje yönetim yazılımlarının haberleşme sistemleri ve arayüzleri aracılığıyla taşınır. Projenin yürütülmesine ilişkin veriler diğer bir tanımla proje durum bilgileri ise ilgili üretim veya hizmet ortamından dijital olan veya olmayan kayıtlar aracılığıyla toplanır. Projenin uygulama sorumluları üretim veya hizmet işlemlerine ilişkin durum bilgilerini altyapısı uygun olan ilgili proje yönetim yazılımlarına aktarırlar. Durum bilgilerinin aktarımı esnasında, altyapısı uygun olan proje
291

E. Atmaca, S. Dindar

yönetim yazılımlarına, proje aktivitelerine ilişkin ilerleme bilgilerinin yanısıra yaşanan bozulmalara ilişkin bilgiler de girilir ve bozulmanın çizelge üzerine etkileri analiz edilir. Bu noktada yöneticiler tarafından belirlenen tepkisel çizelgeleme yaklaşımına göre çizelgede onarıma gitme kararı verilir ve onarılmış çizelge bilgileri aynı yazılım haberleşme sistemleri ve arayüzleri ile üretim veya hizmet uygulayıcılarına taşınır ve onarılmış çizelge uygulamaya konulur. Riddick (1999) tarafından tasarlanan kavramsal atölye tepkisel çizelgeleme sisteminin bileşenlerine ilşikin bilgi akış şeması, tepkisel proje çizelgeleme sistemine uyarlanarak Şekil 3.1’de sunulmuştur.

Çizelge

Çizelge Bildirim

İş Planı

Çizelgeleme

zleme

Gerçekleşme

Proje Çizelge Durumu

Bozulma Analizi

Proje Gerçekleşmeleri

Dış Bozulma Verileri

Şekil 3.1. Tepkisel proje çizelgeleme sistemi bileşenlerine ilişkin bilgi akış şeması 2. L TERATÜR ARAŞTIRMASI Brucker vd. (1999), çalışmasında kaynak kısıtlı proje çizelgeleme problemini, atölye tipi çizelgeleme problemi ile ortak tabanda buluşturacak şekilde parametre sembolleri ile modellemiş ve kaynak kısıtlı proje çizelgeleme problemleri ve çözüm yöntemlerinin genel sınıflandırmasını yapmıştır. Herroelen ve Leus (2004), bozulmalara karsı olabildigince korunabilmesini saglayan saglam çizelgelerin olusturulması ve beklenmedik olayların gerçeklesmesinde çizelgeyi yenileme ve yeniden en iyilenmesini saglayan tepkisel proje çizelgeleme için uygun yaklasımları incelenmislerdir. Herroelen ve Leus (2005), daha sonraki çalısmalarında ise belirsizlik altında çizelgelemede temel yaklasımlar olan tepkisel çizelgeleme, stokastik proje çizelgeleme, bulanık proje çizelgeleme, saglam çizelgeleme ve duyarlılık analizi üzerinde incelemelerini sürdürmüslerdir.
292

7. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi, 25 – 26 Ekim 2011

Policella ve Rasconi (2005), çalısmalarında tepkisel çizelgeleme problemlerinin örnekleri için gelistirilen karsılastırmalı degerlendirme islev birimi için bazı temel fikirlere yer vermislerdir. Proje çizelgeleme problemleri üzerinde durmus ve özel bir probleme yönelik RCPSP/ max (kaynak kısıtlı proje çizelgeleme problemi) karsılastırmalı degerlendirme islev birimi anlatılmıstır. Wang (2005), çalısmasında, teslim zamanları kısıtı dikkate alınarak ürün gelistirme projelerinin çizelgelenmesini modellemistir. Beklenmeyen olaylar sonucu bozulmus çizelgeleri kaynak çakısma maliyetlerini en küçükleyecek sekilde düzeltecek meta-sezgisel yaklasımlara dayanan tepkisel çizelgeleme yöntem bilimi gelistirmistir. Dinç (2005), uzun yıllardır yapımı devam eden ve proje yönetim teknikleri kullanılmadan planlanmış bir baraj ve hidroelektrik santrali projesini PERT ve CPM tekniklerini kullanılarak programlamış, çeşitli alternatif senaryolardan en iyi sonuç vereni seçerek, projenin bu güne kadar tamamlanamamış olan kısmı için yeniden bir program oluşturmuştur. Vonder vd. (2007) çalışmalarında kaynak kısıtlı proje çizelgelerinde aktivite süresi değişimi vb. gibi projenin yürütülmesi aşamasında başlangıç çizelgesini duraksatan bozulmaları onarım için sezgisel tepkisel çizelgeleme prosedürü önermişlerdir. Amaç, başlangıç çizelgesi ile onarılan çizelgeler arasındaki farkı minimize etmektir Öncelik kuralı bazlı sezgiseller, örnekleme yaklaşımı ve ağırlıklı erkenlik-geçlik sezgiseli örnek projeler üzerinde uygulanmış ve sonuçları karşılaştırılmıştır. Çalışmalarında farklı kestirimci ve tepkisel proje çizelgeleme prosedürlerinin perfromanslarını kararlı süreli proje tamamlanma zamanı bazında değerlendirmişlerdir. Kestirimci RFDFF sezgisel yöntemi, başlangıç çizelgeleri için en kararlı çizelgeyi vermektedir. Hekimoğlu (2007) çalışmasında, kaynak atamada kullandığı iki öncelik kuralı ile Primavera V.4.1’in ve MS Project 2003’ün performans değerlendirmesi, referans kabul edilen test problemleri bazında yapmış ve karşılaştırmalı olarak sonuçları sunmuştur. Bulunan en iyi değerden sapma miktarına bağlı olarak Yazılımların kaynak atama kabiliyetleri ölçülmüştür. PSPLIB’den alınan kısıtlı kaynaklarla proje çizelgeleme problemleri, ProGen tarafından faktörel tasarım altında üretilmiştir. Elde edilen sonuçlara istatistiksel testler uygulayarak parametrelerin etkinliği araştırılmıştır. Sonuçlarda, proje yönetimi yazılım paketleri arasında Primavera V.4.1’in LFT kuralı ile en iyi sonucu sağladığı görülmüştür. Paksoy (2007) çalışmasında, Delphi 6 kullanarak, kaynak kısıtlı proje çizelgelemeye yönelik olarak genetik algoritma hazırlamıştır. Algoritma; literatürde bulunan dört veri kümesi üzerinde, toplam 2040 çizelgeleme problemi ile test edilmiştir. Test edilen problemler neticesinde; elde edilen proje bitirme sürelerinin tatmin edilebilir düzeyde olduğu gözlenmiştir. Geliştirilen algoritma, basit problemlerde evrensel (global) sonuçlar verirken, karmaşık problemlerde genellikle yerel sonuçlar üretebilmektedir. Çubukçu (2008) çalışmasında bulanık faaliyet süreli kaynak kısıtlı proje çizelgelemesi problemini ele almıştır. Öncelikle, proje ağında yer alan faaliyetler için BIFPET (Belief in Fuzzy Probability Estimations of Time) metodolojisine uygun olarak bulanık sayı üyelik fonksiyonları belirlenmiştir. Ele alınan kaynak kısıtlı proje çizelgeleme problemi, karışık tamsayı matematiksel model kullanılarak modellenmiş ve değişken maliyetli çoklu proje kaynakları modele dahil edilmiştir. Oluşturulan optimizasyon modeli için mevcut bulunan hesaplama karmaşıklığı sebebiyle, başlangıç çözümünü belirlemek için sezgisel algoritma oluşturulmuş ve çözüm uzayının sınırlandırılması yaklaşımıyla farklı büyüklükteki problemler çözümlenmiştir. Bu şekilde, projelerin planlanmasında zaman ve maliyet risklerinin en aza indirileceği ve bu risklerin proje yöneticisi tarafından denetlenmesini sağlayacak bir yöntem oluşturulmuştur. Sarı (2008) çalışmasında, kaynak kısıtlı proje çizelgeleme problemi için sürekli olurlu arama bölgesinde arama yapan iki algoritma gelistirmistir. Literatürde yer alan çalısmalarda, olursuz çözüm bölgesini de çözüm kümesine dahil ederek arama yapılmasına karsın, bu çalısmada tümüyle olurlu bir
293

E. Atmaca, S. Dindar

yapı korunarak öncelik ilişkilerini bozmayacak sekilde tasarlanan algoritmalarla, literatürde en çok kullanılan veri setleri çözülmüstür. Dağıtık ve genetik algoritma olarak kullanılan algoritmaların birbirlerine göre benzerlik ve farklılıkları çözümlerle ortaya konulmustur. Bu çalışmada da proje çizelgeleme kavramı ele alınmıs olup, metasezgisel yöntemlerin kaynak kısıtlı proje çizelgeleme optimizasyonunda, mühendislik çalışmalarında sıkça kullanılan, Matlab paket programı ile bir uygulaması yapılmıs ve önemli çıkarımlar elde edilmistir. Ökmen (2008) çalışmasını inşaat projelerinde faaliyet şebeke çizelgeleri ve tahmini maliyetler üzerindeki belirsizlik etkisini değerlendirmek ve inşaat projelerinde belirsizliğin incelenmesi için kullanılabilecek benzetim tabanlı çizelge ve maliyet risk analizi modelleri geliştirmek üzerine yürütmüştür. ki yeni benzetim tabanlı çizelge risk modeli, Korelasyonlu Çizelge Risk Analizi Modeli (CSRAM) ve Korelasyonlu Bulanık Çizelge Risk Analizi Modeli (CFSRAM), faaliyet sürelerinin ve risk faktörlerinin korelasyonlu olduğu durumda belirsizlik altında inşaat faaliyet şebekelerinin irdelenmesi için önerilmiş ve ayrıca yeni bir benzetim tabanlı maliyet risk modeli, Korelasyonlu Maliyet Risk Analizi Modeli (CCRAM), maliyetlerin ve risk faktörlerinin korelasyonlu olduğu durumda belirsizlik altında erken inşaat maliyetlerinin tahlil edilmesi için sunulmuştur. Bu modellerde, korelasyon, dolaylı ve niteliksel olarak sağlanmaktadır. Modeller, çizelge ve maliyet yönetimini destekleme amaçlı risk faktörü duyarlılık bilgisi sunabilmektedir. Olasılık ve bulanık küme, modellerin teorik mantığını geliştirmek için kullanılan başlıca matematiksel kuramlardır. Çalışmada, modellerin etkinliği, kurgusal ve gerçek uygulamalar ile değerlendirilmiştir. Bu uygulamalarda elde edilen bulgular, CSRAM, CFSRAM ve CCRAM’ in teorik beklentilerle uyumlu bir şekilde işlediğini ve gerçekçi sonuçlar ürettiğini göstermektedir. Çekmece (2009) çalışmasında Primavera Enterprise V.6.0 - Project Management yazılımı ve MS Project 2007 yazılımının kaynak kısıtlı proje çizelgeme probleminde, aşırı kaynak yüklenmiş problem çözümleri için kaynak dağıtma kabiliyetlerini değerlendirmiştir. Primavera ve MS Project yazılımının performansını değerlendirmek için PSPLIB’den 45 adet aşırı kaynak yüklenmiş örnek proje seçilmiştir. Primavera yazılımının üç kaynak atama önceliği ve MS Project yazılımının iki kaynak atama önceliği kıyaslanmıştır. Farklı kaynak atama önceliklerine göre yazılımların en iyi çözümleri t-test kullanılarak kıyaslanmıştır. Sonuçlar, alt sınır değerleriyle ve önceki çalışmalarda sezgisel yöntemler kullanılarak elde edilmiş optimum sonuçlarla kıyaslanmıştır. Alver (2009) kaynak kısıtlı proje çizelgeleme probleminin çözümü için Karınca Kolonisi Optimizasyonu Algoritması kullanmıştır. Karınca Kolonisi Optimizasyonu Algoritması’nda başlangıç çizelgesi oluşturmak için 6 farklı öncelik kuralı kullanılmıştır. Geliştirilen uygulama algoritmanın karakteristik değişkenlerinin farklı değerleri ile 480 değişik kaynak kısıtlı proje çizelgeleme problemi için çalıştırılmış ve elde edilen çözümler problemlerin optimum çözümleri ile karşılaştırılarak bulunan sonuçlar analiz edilmiştir. Atasever (2009) çalışmasında kısıtlı kaynak ve devresel değişkenli proje çizelgeme için bir algoritma tasarlayarak, tek ve çok kaynak kısıtı ile tekli ve çoklu projeler üzerinde algoritmanın çalışmasını test problemleri üzerinde denemiştir. Proje yöneticilerine karar desteği sağlayacak şekilde geliştirilen algoritmanın kullanıldığı bir yazılım hazırlanmıştır. Yapı sektöründe bir uygulama projesi bu yazılım ile çizelgelenmiştir. Bu çalışmada kaynak maliyetlerinin ve kapasitelerinin devresel değişkenlik gösterdiği durumlarda kullanılmak üzere sezgisel bir algoritma önerilmiş ve bir karar destek sistemi geliştirilmiştir. Önerilen algoritmanın literatürde yer alan test problemleri üzerinde denenmesi için bir yazılım geliştirilmiş ve elde edilen sonuçlar değerlendirilmiştir. Test problemlerinin denenmesi ile elde edilen sonuçlara dayanarak, algoritmanın tutarlı ve geçerli sonuçlar ürettiği, hızlı sonuç veren bir algoritma olduğu söylenebilmektedir. Algoritmanın hızlı çalışıyor olması sebebiyle, karar destek sistemlerinde, başlangıç çözüm oluşturmakta ve diğer proje yönetim yazılımların içerisinde kullanılması önerilmiştir.
294

7. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi, 25 – 26 Ekim 2011

Araştırmacılar tarafından proje yönetim yazılımlarının performansını karşılaştıran çalışmalar Johnson (1992), Maroto ve Tormos (1994), Maroto, vd. (1996), Burley (1995), Farid ve Manoharan (1996), Kolisch (1999), Mellentien ve Trautmann (2001), Trautmann ve Baumann (2009), Kastor ve Sirakoulis (2008), Hekimoğlu (2007), Çekmece (2009) olarak sıralanabilir. Son yıllarda yapılan çalışmalara bakılacak olursa, Hekimoğlu (2007) tarafından yapılan çalışmada Primavera V.4.1’in ve MS Project 2003’ün performans değerlendirmesi, referans kabul edilen test problemleri (PSPLIB’den alınan kısıtlı kaynaklarla proje çizelgeleme problemleri, ProGen tarafından faktörel tasarım altında üretilmiştir.) bazında karşılaştırmalı olarak yapılmıştır. Deney sonuçlarında Primavera V.4.1’in daha üstün performans gösterdiği tespit edilmiştir Kastor ve Sirakoulis (2008) tarafından yapılan çalışmada Primavera V.6-Project Management (P6) yazılımı ile MS Project 2007 yazılımı karşılaştırılmıştır. Yazılım ve ilgili öncelik kurallarının perfromans sıralaması P6-Default, P6-LST, MS Project 2007 olarak belirlenmiştir. Trautmann ve Baumann (2009) tarafından yapılan çalışmada Primavera V.6, ACO ve CSP yazılımlarının performansları değerlendirilmiştir. ACO yazılımı için ardılların toplam sayısı, bolluk zamanı (FF), ardılların ve öncüllerin toplam sayısı olmak üzere 3 öncelik kuralı seçilmiş, CSP yazılımı için CARLO (Cost and Resource Levelling Algorithm), en geç tamamlanma zamanı (LFT) - aktivite süresi (Duration) - toplam bolluk süresi öncelik kuralı (TF) ve en küçük başlangıç zamanı (EST)- en geç tamamlanma zamanı (LFT) olmak üzere 3 öncelik kuralı seçilmiş, Primavera V.6 yazılımı için en geç başlama zamanı (LST)-en geç tamamlanma zamanı (LFT), en geç tamamlanma zamanı (LFT)- aktivite süresi (Duration) , bolluk zamanı (FF)-en geç başlama zamanı (LST) olmak üzere 3 öncelik kuralı seçilmiştir. Deney sonuçlarına göre en iyi performans CARLO öncelik kuralı ile çalıştırılan CSP yazılımı tarafından sağlanmış, bunu Primavera V.6 yazılımının en geç bitiş zamanı-en büyük aktivite süresi öncelik kuralı izlemiştir. Çekmece (2009) tarafından yapılan çalışmada Primavera Enterprise V.6.0 - Project Management (P6) ve MS Project 2007 (MS)’nin aşırı kaynak yüklenmiş 30, 60 ve 120 aktiviteli kaynak kısıtlı proje çizelgeleme problem çözümleri için kaynak dağıtma kabiliyetleri değerlendirilmiştir. P6’nın üç kaynak atama önceliği ve MS’nin iki kaynak atama önceliği kıyaslanmıştır. Farklı kaynak atama önceliklerine göre P6 ve MS’nin en iyi çözümleri t-test kullanılarak kıyaslanmıştır. P6 ve MS’in sonuçları alt sınır değerleriyle ve önceki çalışmalarda sezgisel yöntemler kullanılarak elde edilmiş optimum sonuçlarla kıyaslanmıştır. 14 farklı kıyaslama sonucunda, genel olarak bakıldığında P6’nın LFT öncelik kuralının en iyi sonucu verdiği, P6’nın TF öncelik kuralının ikinci en iyi sonucu verdiği ve MS Project 2007 yazılımının üçüncü en iyi sonucu verdiği tespit edilmiştir. 3. SONUÇ Tıpkı üretim ortamında olduğu gibi proje ortamında da yaşanan bozulmalar sebebiyle başlangıç planlarından (çizelgelerinden) sapmalar görülmekte ve uygulamaya konulan başlangıç çizelgeleri geçerliliğini kaybetmektedirler. Bu sebeple proje yönetim sistemlerinde tepkisel proje çizelgeleme yöntemi ile çizelgelerin onarılması, proje planlama, yürütme ve kontrol süreçlerini birbirine bağlayan ve planlamanın etkinliğini korumak için uygulanması gereken bir işlemdir. Üretim, hizmet ve proje yönetiminde, kesin çizelgeler uygulamaya konulduktan sonra, meydana gelen değişimlerin neden olduğu çizelge performans azalmalarına karşı sistemi koruyacak şekilde çizelgelerin yeniden onarılması olarak adlandırılan tepkisel çizelgeleme yaklaşımları uygulanmaktadır. Yapılan çalışmada, tepkisel proje çizelgeleme hakkında literatürde yapılan çalışmalar incelenerek, çalışmaların ortaya çıkışı, genel kapsamı ve günümüze kadar değişimi hakkında bilgi verilmiştir.
295

Fen Bilimleri Enstitüsü. Master Thesis. 30-35. 296 .. 70-94. Herroelen. 8. Kolisch. Brucker. stanbul. KAYNAKÇA Alver S. Literatürde tepkisel proje çizelgeleme sürecinin büyük boyutlu ve karmaşık yapıdaki bir gerçek hayat problemine ayrıntıları ile uygulayan bir çalışma bulunmamaktadır. “Resource Leveling With Project Management Software”.. “Resource Constrained Project Scheduling: Notation. 60-72. 33-39.T. 2009. European Journal of Operational Research.. Farid. Gazi Üniversitesi. 3. 21-38. bu sebeple gerçek hayat koşullarında uygulamasının zor olduğu literatürdeki çalışmalarda vurgulanmıştır.3-10. 2009. and Manoharan. Atasever C.. 5-21. Çukurova Üniversitesi. E.4. and Pesch. Dinç D. K. “Using Ant Colony Optimization To Find An Optimum Solution For Resource Constrained Project Scheduling Problem.. Robust and reactive Project scheduling: a review and classification of procedures. 55-82. Hartmann. No. Çekmece K. R. E. Singapore. 1599-1620. Ankara. Atmaca. 1995. Project Management Journal... 50-58. “ nşaat Proje Yönetimi:Bir Baraj Ve Hidroelektrik Santral Projesi Üzerine Uygulama” Yüksek Lisans Tezi. F.112.. R. “Experimental evaluation of state-of-the-art heu-ristics for the resource-constrained project scheduling problem”. Middle East Technical University. Ankara. Hekimoğlu Ö.1.1995.39-43. günümüzde proje çizelgelemesi ve yönetiminde en çok kullanılan araçların yazılım paketleri olduğu görülmektedir. Paper Presented at the Informs International Meeting. Middle East Technical University. W. Bu nedenle.. “Comparison Of The Resource Allocation Capabilities Of Project Management Software Packages In Resource Constrained Project”... “Proje Yönetiminde Zaman ve Maliyet Risklerinin Çizelgeleme Yöntemiyle Minimize Edilmesi”. metasezgisel yöntemlerle proje çizelgelemesinin yapılmasının üst seviye bilgi birikimi gerektirdiği. Yüksek Lisans Tezi. 2004. “Proje Çizelgelemede Kısıtlı Kaynakları ve Devresel Değişkenlikleri Dikkate Alan Bir Algoritma Önerisi”. 2-28. S. International Journal of Production Research. Dindar Literatürdeki çalışmalar incelendiğinde.2009.. Möhring. pp. Hizmet sistemlerinin ve proje yönetiminin baz alındığı tepkisel çizelgeleme çalışmaları ise son yıllarda yapılmaya başlanmıştır. sınırlı büyüklükteki teorik problemlere uygulandığında kesin çözüm üretebilen algoritmalara yer verilmiştir. Thesis For The Degree Of Master. 90-103. Classification. Osmangazi Üniversitesi. A. 1996. 42. P. Fen Bilimleri Enstitüsü. and Leus. 38-44. “The Resource Allocation Capabilities Of Commercial Project Management Software Packages For Resource Constrained Project Schedulıing Problem”. Vol. Ankara. 103-109. Master Thesis. 394–407. Natural Applied Sciences. 44-49. 2000.. Vol. 2007.. pp.E. Doktora Tezi. Eskişehir. 2007. 49-68. 2009. European Journal of Operational Research 127. 3-41.22. Drexl. 2005. Models and Methods”. 2009. pp. 2009. 1999. S. The Graduate School Of Natural And Applied Sciences. No. R. Institute For Graduate Studies In Pure And Applied Sciences. 2005.. Burley. 110-115. tepkisel çizelgeleme yaklaşımları üzerine yapılan çalışmaların daha çok üretim sistemlerine yönelik olduğu görülmektedir. 20-32. S. Fen Bilimleri Enstitüsü. Neumann. “Comparative Analysis of Resource Allocation Capabilities of Project Management Software Packages”. 2008. Adana. 2009. Marmara University. 52-66. 85-97. Yapılan tepkisel proje çizelgeleme çalışmalarında ise. 86-94. Ayrıca. 2. Çubukçu R.

“Heuristic algorithms for solving resourcecon-strained project scheduling problem: Classification and computation analysis”. Project Scheduling: Recent Models. 289-306. 2009. Testsets Generation for Reactive Scheduling. P. N.. 19-31. Volume 165. Doktora Tezi. 1999. A. 1013–1027. Project scheduling under uncertainty: Survey and research potentials. Ökmen Ö. 297 . 85-97. and Tormos. 2009.V. Kolisch. R.pp. F.. Boston. 2005.23. 2007. Hartmann. and Leus. Johnson.. 399-414. Constraint-based schedule repair for product development projects with timelimited constraints. and Sawhney. 2008.. Xie. A. 69-75.. Interfaces. Airline crew scheduling from planning to operations.. E..Sosyal Bilimler Enstitüsü. Tormos. European Journal of Operational Research. 2007.. (Ed. Kastor. Algorithms and Applica-tions. C. R. 2001. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.V. Gaziantep University. Maroto. R. 249–272. R. R. Çukurova Üniversitesi. 2005.3.. Maroto.. Heuristic procedures for reactive project scheduling.D Thesis. In: Weglarz. Sarı T...4. Sirakoulis. R. and Herroelen.. C.Medard..3. No. No. 40-72. 2001. 52-59. 2008. Ph. Demeulemeester... Vol.. 628-632. 52-59. Computers & Industrial Engineering. pp. Giornata di Lavono Analisi Sperimentale Benchmark di Algoritm per I’Intellig.. F.4. Marmara Üniversitesi.7. 11–28. C.T. OR Spektrum. Ballestin. S. Graduate School Of Natural & Applied Science. 25 – 26 Ekim 2011 Herroelen.29. Kolisch.. Vol.. “Metasezgisel Yöntemlerle Proje ÇizelgelemeOptimizasyonu”. “Project Management and Evaluat ion of Software Quality”. International Transaction in Operational Research. Doktora Tezi. S. Vol.. Hong Kong.. “Activity Network Scheduling And Early Cost Estimation Of Construction Projects Under Uncertainty: A Risk Analysis Based Modeling Approach”.).. R. C. 1999.383-394.D. 2005. European Journal of Operational Research. 2007..2008. W. “Resource Allocation With Project Management Software”. 147–178. K. “Resource Allocation Capabilities of Commercial Project Management Software Packages”. Mellentien. Kluwer Academic Publisher. 95.. N. No. pp.2.22. Gaziantep.).pp. and Trautmann. Baumann.P. J. H. Poland. Wang. “An integrated survey of deterministic project scheduling”. 10-18. “Genetik Algoritma le Proje Çizelgeleme”. Policella. Trautmann. Padman. N.29. (Eds. and Rasconi.1. Vonder.39-43. J. P. “The effectiveness of resource levelling tools for Resource Constraint Project Scheduling Problem”. R. 183. “Resource Constrained Scheduling Capabilities of Commercial Project Management Software”. stanbul. 28-35. Issue 2. Paksoy S. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Resource-constrained scheduling of a real project from the construction industry: a comparison of software packages for project management. Project Management Journal. 52. International Journal of Project Management. pp. 28-35. 3. Vol. Paper Presented at the 5th International Workshop on Project Management and Scheduling. 2008. 209-221. No. M. International Journal of Production Economics. Adana. N.. Lova. OMEGA International Journal of Management Science. Poznan. 1994. 2008. In: Sun. W. 2007. 1996. Artif.. “Project Management and Evaluation of Software Quality”. Kolisch. 1992... Vol. Proceedings of the 2009 IEEE International Conference on Industrial Engineering and Engineering Management. Jiao. No. pp. P. and Crespo.

E. Atmaca. Dindar 298 . S.

KOB ’ler için iş modeli inovasyonunun yalın düşünce felsefesi ışığında gerçekleştirilmesi ele alınmaktadır. işletmelerin kalıcılığı. novasyon türleri arasında en yaygın tanınan ve bilinenler arasında ürün ve hizmet inovasyonu sayabilir. örgütsel yapı benzeri geliştirmelere inovasyon (yenilikçilik) adı verilmektedir. rekabetçiliği ve daha yüksek katma değer elde etmesinde ar-ge ile birlikte inovasyonun rolünü ve etkisini ortaya koymaktadır. 25 – 26 Ekim 2011 YALIN Ş MODEL NOVASYONU Gürcan BANGER Eskişehir Sanayi Geliştirme Merkezi – SANGEM Gülsüm ÇALIŞIR Eskişehir Sanayi Geliştirme Merkezi – SANGEM ÖZET ş dünyasında yapılan akademik araştırmalar. örgütsel inovasyon veya bu bildirinin teması olan iş modeli inovasyonunun da sayılması gerekmektedir. pazarlama yöntemi. buna bağlı olarak marka etkisinin azaldığı bir küresel dönemde özellikle KOB ’ler için inovasyon bir çıkış kapısı olarak görülmektedir. Anahtar Sözcükler: ş modeli. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. yalın düşünce. inovasyon.7. 2. Buradaki temel kriter. Ürün ve hizmet çeşitliliği arttıkça bilişim. Diğer yandan pazar veya alt-pazar inovasyonu. ama bu arada da müşterilerin ihtiyaçlarını tatmin eden değişiklikleri dikkate alınmaktadır. yalın iş modeli inovasyonu 1. 299 . iletişim ve lojistikteki gelişmelerle fiziksel sınırlar ortadan kalktıkça ve kalite ile sertifikasyon konularında standartlar belirginleşip yaygınlaştıkça inovasyon dışındaki yaklaşımların rekabetçilikteki etkisi de azalmaktadır. Örneğin marka oluşturma anlayışı. yalın yönetim ve yalın üretim anlayışları ise maliyet ve verimlilikte ciddi iyileştirmeler yaratsa da son tahlilde büyümeye kendi başına yeterli katkı yapamamaktadır. NOVASYON NEDEN ÖNEM KAZANDI? Küreselleşme ile birlikte sertleşen rekabet ortamında. süreç. firmalar için ayakta kalmak ve büyümeye devam edebilmek için en önemli araçların başında inovasyon (yenilikçilik) gelmektedir. Özellikle iş modeli inovasyonuna yönelen işletmelerin bunu başarı ile uyguladıkları durumlarda performans kriterlerini sağladıkları gözlenmiştir. Müşteri sadakatinin giderek azaldığı. yapılan iyileştirme veya geliştirmenin yeni ve katma değerli olması zorunluluğudur. geçmişin cazibe yaratan müşteri sadakatini geri getirmemektedir. Diğer yandan farklılık yaratmak üzere ürün ve hizmet alanında yapılan inovasyon girişimleri hızlı kopyalama nedeniyle orta ve uzun dönemde etkili olamamaktadır. Bu ve benzeri nedenlerle inovasyon kaçınılmaz biçimde bu dönemin iş kültürü yaklaşımı olarak vitrinde yerini almaktadır. hizmet. Bu çalışmada. G R Ş şletme ile ilgili alanlarda iyileştirilmiş ürün. Bu çerçevede bir işletmenin ürettiği ürün veya hizmette firmaya yeni katma değer kazandıran. Yapılan yenileşmenin bir buluş (icat) olması gerekmemektedir. sürdürülebilir büyümesi. Dünyada 1980’lerin parlayan yıldızı olmakla birlikte ülkemizde hâlâ eksikliği görülen yalın düşünce.

b) Ürün ve hizmetlerin kullanılması ile müşterilerin ihtiyaçlarını karşılaması (tatmin etmesi). Sürdürülebilir başarı ile iş modeli inovasyonunun yakın ilişkisinde. pazarda satılan ürün ve hizmetleri karşılığında pazardan (müşterilerden. v. süreç (proses) inovasyonu. b) şletmenin sunduğu ürün veya hizmetler sayesinde müşterilerin elde ettiği değer. referans noktasına bağlı olarak şu anlamlara gelir: a) Ürün veya hizmet. (Lindgardt. Diğer yandan değer önermesi şu unsurlar arasında ilişkilendirme yapar: a) Ürün veya hizmetlerin performans özellikleri. v. Banger. Şekil 1: şletmede Değer’in Üretilmesi ve Paylaşılması 300 . 2006). akademik çevrelerde ve iş kültürü guruları arasında sözü edilmeye başlayan bir başka yenilik türü olarak iş modeli inovasyonu öne çıkmaya başlamıştır. pazara ürün veya hizmet olarak aktardıkları ile değer(ler) yaratmış ve bunu (bunları) müşterilerin / tüketicilerin yararlı kullanımına sunmuş olur. büyüme ve kârlılık açılarından daha başarılı olduğunu göstermektedir. (Pigneur.. G.d.G. 2008 yılında Boston Consulting Group Innovation Survey ismi ile yayınlanan bir araştırma. ürün yaşam ömrünün kısalması ve iş modelini kopyalamanın ürün ve hizmetlere oranla daha zor ve zaman alıcı olması yer almaktadır. şletmenin satılmak üzere pazara aktardığı ürün ve hizmetlere o işletmenin değer önermesi adı verilir. 1990’lı yılların ortalarından bu yana Dünyanın önemli şirketlerinde. yeni ürün ve hizmetlerin giderek daha kolay ve hızlı kopyalanabilmesi. Çalışır Yukarıda değinildiği gibi ürün ve hizmet inovasyonu. incelenen 3. Buna karşılık işletme. 5 ve 10 yıllık dönemlerde iş modeli inovasyonuna ürün ve hizmet inovasyonuna göre öncelik ve önem veren şirketlerin kalıcılık. Değer önermesi. 3. tüketicilerden) değer elde eder. 2009). DEĞER VE DEĞER ÖNERMES Bir işletme. c) Ürün ve hizmetlerin müşteriye maliyeti.d. pazarlama inovasyonu ve örgütsel yapı inovasyonu yenilikçiliğin en yaygın bilinen türleridir. yarar ya da tatmin..

Ş MODEL ş modeli. 2008).. anahtar faaliyetlerden kaynaklara kadar tüm fonksiyon ve unsurları yer almaktadır... v. 2009). “Nasıl” sorusu ile değerin ürün veya hizmet olarak nasıl üretileceği ve dağıtılacağı. işletmenin ürettiği mal ve hizmetlerden müşterilere. müşteriler. 2010) yararlanılarak.d. ş modeli. tehditler. Sosyal sermaye. 25 – 26 Ekim 2011 Değerin işletme ile pazar arasındaki yolculuğunda dört soru yer almaktadır: 1) Ne? 2) Nasıl? 3) Kim? 4) Ne kadar? “Ne” sorusu ile işletme müşterilere ihtiyaçlarını tatmin etmek için ne sunacağını sormaktadır (Slywotzky. Müşteri ekonomisi. model geliştiricilerin sıklıkla yüzleştiği iki soruyu cevaplar: ş modeli nedir? Neden yaratılmalıdır? (Bridgeland.d. kimlerle işbirliği yapılacağı. maliyet yapısından liderlik tarzına. Anahtar faaliyetler. Anahtar kaynaklar. bir işin karmaşık gerçekliğinin basit bit gösterimidir.d. Müşteri segmentleri. ilgili işletme fonksiyon ve unsurları gösterilmiştir: • • • • • • • • • • • • • • • • Değer önermeleri. 4. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. piyasa ortamında katma değer (kâr) sağlamak üzere tasarlanmış bir dizi bağlantılı ve planlı faaliyettir (Osterwalder. Banger ve Dr. Çalışır tarafından geliştirilen modelleme ve iş kültürü jargonuna uygun biçimde “iş modeli tuvali” olarak isimlendirilen ve aşağıda verilen tabloda (Tablo1’de). v. ortaklar ya da tedarikçiler olmak üzere diğer kişilerle iş hakkında iletişim kurmaktır. 301 . Maliyet yapısı. Kanallar. işletmenin pazar ve müşterilerle olan ilişkileri (ilişki yönetimi) sorgulanmaktadır. Dış fırsatlar. Bir başka yaklaşımla. Baskınlık / Güdümlülük ilişkileri. Anahtar ortaklıklar (işbirlikleri). “Kim” sorusu ise pazarı ve müşteri segmentlerini hedef almaktadır. Gelir akımı. Mevcut sorunlar. kâr modeli ve maliyet modeli araştırılmaktadır (Yeoman. “Ne kadar” sorusu ile gelir modeli. Liderlik kültürü. 2011). v. Bir iş modelinin ilk amacı çalışanlar. lgili literatürden de (Osterwalder. 2010). ş modeli kapsamında. Bu soru ile müşterinin kim olduğu.d. ş modeli. dağıtım kanallarından gelir modeline. v. iş modeli.7.. Son olarak. bir işletmenin sürdürülebilirliğini sağlamak üzere gerçekleştirdiği iş yapma yöntemidir. Müşteri ilişkileri. v. hangi kanallarla dağıtım yapılacağı (ürün veya hizmetin müşteriye ulaşacağı).d.. üretim ve dağıtım için gerekli olan anahtar yetkinliklerin neler olduğu ve işletmedeki yetkinlikler ile eşleşme durumlarına cevap aranmaktadır (Lafley. 2002). Örgütsel yapı.

Banger. Toyota’nın üretim felsefesi. nerede. ne zaman.G. yayma ve dağıtma ile kendisi için değer sağlama mantığını sergilemektedir. ne. 5. kalıcı ve sürdürülebilir olmak ile büyümek için kaynak yaratmak için “kim. Batı’nın kültürel ve felsefi birikimi ile birleşince üretim alanı dışında da uygulanabilecek olan yalın düşünce anlayışı gelişmiştir. yönetimin ilgi merkezini değiştirerek değerin israftan. 1980’li yıllarda Japonya’da Toyota tarafından geliştirilen yalın üretim yaklaşımını temel almaktadır. yayma ve değer (kazanç ve kâr) elde etme yolunu tanımlamaktadır. Ş MODEL NOVASYONU ş modeli. iş dünyası açısından söylenirse işletmede yalın bir değer zincirine ulaşmaktır. Anlaşıldığı gibi. Çalışır Tablo 1: ş Modeli Tuvali ş modeli. bir firmanın değer yaratma. Daha ayrıntılı söyleyişle. niçin. Bir başka deyişle iş modeli. YALIN DÜŞÜNCE. YALIN LKELER Yalın düşünce. bir işletmenin ürünler veya hizmetler üretmek. 6. ş modeli inovasyonu ise iş modelini oluşturan unsurlardan bir veya bir kaçında işletmenin mevcut alternatifler karşısında kazanç performansını artıran katma değerli ve yeni değişiklik yapmasıdır. G. nasıl ve ne kadar” sorularına cevap verme tasarımıdır. yalın düşüncenin amacı. bir işletmenin stratejik seçimlerinin sonucu olarak ürün veya hizmet olarak değer yaratma. ürüne ya da hizmete ve ürünü veya hizmeti etkileyecek çalışmalara odaklanmak ve israflardan arınarak zenginliği yakalamaktır. 302 . atıktan ve fireden ayırt edilmesini sağlamak. Yalın düşüncenin amacı.

Bu nedenle. iş modeli ve yalın düşünce olmak üzere üç ana konudan söz edilmiştir. yalnız onun istediği zamanda ve miktarda tasarla ve üret. atıktan ve israftan kurtulmanın mantığı bu şekilde kurgulanmaktadır. Gelişim sürecini kararlı hale getir. dönüştürülmesi veya yenilenmesi gibi alanlar için yeterli çalışma bulabilmek mümkün değildir (Pateli. Diğer yandan iş dünyasının hızlı değişim gösteren şartları model geliştirme alanında bilimsel çalışma ve metodoloji üretme ihtiyacının aciliyetini ortaya koymaktadır. Bu geliştirme sürecinin ölçülebilirliği ve sınanabilirliği açısından yapılandırılmış olması gerekmektedir. 25 – 26 Ekim 2011 burada değer üreten süreçlerle üretmeyenleri fark etmek önemlidir. YEN L KÇ YALIN GEL ŞME Yalın gelişim. hız. Son yıllarda bu beş temel dayanağa insan kaynağı ve yaşam çevresi unsurları da eklenmiştir. 9. YAPILANDIRILMIŞ Ş MODEL ş modeli. zaman veya kaynak olarak israftan. ara ve izle.7. NOVASYONU 8. değer akımı.d. özgün yeteneklerle üretilmiş özgün bir ürün ya da hizmet açısından son kullanıcı değerini hassas olarak tanımla. 2004). Mükemmeliyet: Mükemmeliyeti iste. Çekiş: Sadece iç veya dış müşterilerin istediğini. 2010: 1-5). KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Akış: Değer yaratan adımların düzgün akışını sağla. Yalın düşünce. Yalın yönetim ilkelerini uygula (Schipper.. mevcut veya geliştirilmekte olan bir iş modeli için ihtiyaç duyulan adımları ve eylemleri sağlam biçimde tanımlayan iş modeli inovasyonu süreci. bu üç konunun arakesitinde yer almaktadır. Bir işletmenin iş 303 . Çoklu öğrenme çevrimleri kullan. adım sıklığı ve israfın azaltılmasını kapsamaktadır. YALIN Ş MODEL NOVASYONU . ürün veya ürün ailesi için tüm değer akımını tanımla ve israf kaynaklarını yok et. v. Bilgiyi yakala. Hızlı prototipleme yap. hammadde. Bir süreci ya da süreçler toplamı olan iş olgusunu aşağıda verilen altı ilke yenilikçi (inovatif) ve yalın hale getirmektedir: • • • • • • şin veya sürecin değer akışındaki boşlukları tanımla ve doldur. klasik tanımı açısından değer. nsan kaynağı: Çalışanların kendilerini geliştirmeleri için imkân tanı ve fırsatlar yarat. paylaş ve yaygınlaştır. Değer akımı: Her hizmet. (bazı durumlarda zımni olarak da olsa) yapılandırılmış iş modeli inovasyonu olarak anılacaktır.Y M Buraya kadar inovasyon. Yaşam çevresi: şletmenin bulunduğu yaşam çevresinin sürdürülebilir olmasını sağla. akış. “Yalın ş Modeli novasyonu (YiMi)”.. 2000’li yıllardan başlayarak bilimsel çalışmalara konu olduğundan henüz bu alanda yeterince çalışma ve ikna edici metodolojiler geliştirilebilmiş görünmemektedir. çekiş ve mükemmeliyet olmak üzere beş ilke üzerine kurulmuştur. Yalın düşünce ilkelerinin bir işletmede uygulanması şu unsurları içermektedir: • • • • • • • Değer: Özgün bir zaman ve fiyat için. tümü yalın üretim sistemlerinin temellerinden kaynaklanan akış. vd. 7. Özellikle iş modelinin değiştirilmesi.

çoğu zaman diğer yapıtaşlarının (modelin diğer unsurlarının) şekillenmesinde etkili olmaktadır. Bir başka deyişle. daha katma değerli ve büyüyebilir hale getirmek için yenilik (inovasyon) yapılması anlayışıdır. uygular ve işleyişi izler. kanallar. Baskın yapıtaşı. Banger.G. 2010: 15). “kanal güdümlü iş modeli” gibi isimler verilebilir (Elbers. şletmelerde iş modeline bağlı olarak ürün. değer önermesi. Çalışır modelinin yalın düşünce ilkelerine uygun ve inovatif (yenilikçi) olma koşullarını araştırır. Şekil 3: ş Modelinde Baskın Yapı Taşının Sisteme Yansıması 304 . anahtar kaynaklar. anahtar faaliyetler. Baskın olan yapıtaşına göre. anahtar paydaşlar gibi bazı yapıtaşlarından oluşmaktadır. şletmede inovasyon yaklaşımının ve yalın düşüncenin özümsenmesini ve içselleştirilmesini hedefler. iş modellerinde genel olarak yapıtaşı niteliğindeki unsurlardan (fonksiyonlardan) bir ya da birkaçı baskın (dominant) özelliktedir. dağıtım kanalı veya müşteri segmenti gibi bazı konular öne çıkmaktadır. işletmeyi yeni bir iş modeline konumlamak için gerekli stratejileri ve iş planlarını araştırır. “değer önermesi (ürün) merkezli iş modeli”. Tablo 1’de verilen tuvalden de görüleceği gibi iş modeli. Şekil 2: Yalın ş Modeli navosyanunun (YiMi) Şematik Gösterimi YiMi. rekabetçi. müşteri segmenti. “kaynak merkezli iş modeli”. bir işletmenin iş modelinin bir veya birkaç unsurunun yalın ilkeler çerçevesinde işletmeyi mevcut duruma oranla kalıcı. (merkezlilik veya güdümlülük kavramı kullanılarak) bunlara “müşteri merkezli iş modeli”. G. maliyet yapısı. gelir akımı. sürdürülebilir.

Önlem al) çevrimine uygun bir yol izler. Elde edilen verilerden yararlanılarak yeni yol haritasını belirlemek daha kolay olacaktır. Bu pasif yapının birinci unsuru. Son olarak. Bu alanda yapılacak çalışmalar beyin fırtınası. bu süreç. Diğer yandan iş modeli gibi bir alanda sezgisel yöntemlerin önem ve değerini de gözden kaçırmamak gerekir.7. Ş MODEL GEL ŞT RME SÜREC ş modeli geliştirme süreci. Yalın düşünce ve inovasyon referansları altında iş modeli alanında yapılacak çalışmalar. 3) işletme içi inovasyon yönetimi. yalın liderlik olarak isimlendirilmektedir. 12. 25 – 26 Ekim 2011 10. Bir sonraki değişim ve gelişim adımları için yapılan gösterge ölçümlerinin değerlendirmesi yapılmalıdır. Bu çalışmanın yalın düşünce felsefesi gereği bu liderlik tarzı. 1 SANGEM. TARTIŞMALAR Mevcut durumda iş modellenmesi konusunda yapılan çalışmalar. Değişimin ve iş modelinin akışının izlenmesi amacıyla. 1) başarı için örgütleme. 2) eğitimi destekleme ve eğitime yönlendirme. 305 . sanayi işletmelerine kurumsal danışmanlık hizmeti vermek şeklinde görev yaptıkları Sanayi Geliştirme Merkezi1 SANGEM’in çalışmalarında gözlenen sonuçlardan birisi. 2) sürekli eğitim. 3) desteği açıkça gösterme. Yalın iş modeli inovasyonu kapsamında. 4) bilgi altyapısının oluşması. birebir görüşme. iş modeli konusunu işletme açısından sadece entelektüel bir tartışma konusu olmaktan çıkaracak gerekli yöntem ve teknikleri uygulamaya yönelik olarak geliştirmek gerekir. Bu çerçevede bir işletmede mevcut iş modelinin iyileştirilmesi ya da yeni iş modelinin geliştirilmesi ve özümsenmesinin liderlik ile çok yakından ilişkili olduğu düşünülmektedir. 11. Ardından yalın düşünce araçlarından yararlanılarak iyileştirilmiş model geliştirilir. YALIN L DERL K Yazarların. Eskişehir Sanayi Odası ve Organize Sanayi Bölgesi Müdürlüğü’ne bağlı olarak sanayi işletmelerine kurumsal danışmanlık hizmetleri veren kâr amaçsız bir kuruluştur. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. 4) başarıları izleme ve değerlendirme gibi unsurlardan oluşan yöneticilik yaklaşım. 1) liderlik. Yeni modelin üretilmesinde bir kolaylık olması açısından başka sektörlerdeki uygulamaların incelenmesi önerilir. yöntem ve tekniklerinin sistematik uygulanması olarak tanımlanmaktadır. önce anahtar performans göstergeleri belirlenmeli ve izlenmelidir. Uygula. Bu yöntem ve tekniklerin kolay anlaşılabilir ve uygulanabilir olması yanında giderek daha fazla ilgi görmeye başlayan görsel araçları kullanması önerilir. yalın liderlik. Eğer bir işletmede yetkinlikleri olan yerel liderler bulunuyorsa. doğrusal olmayan ilişkilerin) belirlenmesi gerekir. bu durumda kurumsal kültürün yayılımı ve kalıcılığı daha kolay gerçekleşmektedir. toplam kalite yönetimi yaklaşımında kullanılan PUKÖ (Planla. edilgen bir yapı görünümü vermektedir. Bu nedenle özellikle inovatif ve yalın olmayı hedefleyen bir iş modeli çalışmasında baskın yapıtaşının belirlenmesi ve bununla diğer yapıtaşları arasındaki ilişki türünün (pozitif. Daha sonra yeni iş tasarlanır ve uygulamaya konulur. Önce mevcut durum için iş modeli tuvali hazırlanır. negatif. işletmelerde iyileşme ve kurumsallaşma gibi çalışmaların iyi liderlik koşullarında geliştiği yönünde olmuştur. ş modeli sürekli olarak izlenmelidir. kümelenmeler. içsel ve sürdürülebilir hale getirilmeye çalışılır. 5) izleme ve değerlendirme. Kontrol et. işbirlikleri ve ağların yaratacağı sinerji gibi konuları özenle dikkate alması gerekir. iş modelini oluşturan unsurlar (yapıtaşları) arasındaki ilişkileri ve baskın yapıtaşının diğer unsurlarla etkileşimini dikkate almamasıdır. doğrusal. Son olarak. toplu görüş alışverişi veya istatistik teknikleri kullanma biçimlerinde olabilir. 6) sosyal sermaye.

Çalışır 13. http://alexandria. Lindgardt. http://www. Yves. Michael S. George. 2010. Frank A. New Jersey: John Wiley & Sons.bcg. Valerie (Ed. Business Modeling: A Practical Guide to Realizing Business Value. Pigneur. Una.ch/preview/fois/ISPlanning/en/html/lu2_learningObject3. Designing Innovative Business Models: A Methodology for Structured Business Model Innovation. G. G. Game Changers and Challengers.html. Fisk. 2009. The Boston Consulting Group. Schipper. 2011. 2006. G.).net . David M. A. Ram. Innovative Lean Development: How to Create. Martin & Stalk. Mark. Alexander.pdf Erişim: 16 Ağustos 2011. 306 . 302. Rethinking Business Models for Innovation: Lessons From Entrepreneurial Projects. “Planning and development of IS”. & Giaglis.A. A. & Zahavi. 2004. Banger. New York: CRC Press. Change The Game. Implement and Maintain a Learning Culture Using Fast Learning Cycles. Dolayısıyla ilk adım. yalın üretim. July 2010.%202010. Adrian.pdf .nl/extra2/afstversl/tm/Elbers%20F. 2011.G. April 2011. Warner Business Press. Ian & McMahen-Beattie. G. 2002.com/documents/file36456. Erişim tarihi: 10 Mart 2011 Osterwalder. KAYNAKÇA Bridgeland. Yeoman. Ürün ve hizmet inovasyonuna oranla iş modelinin daha zor kopya edilebilir olması. işletmenin mevcut koşullarının anlaşılmasından ve açıklanmasından oluşmaktadır. & Charan. Zhenya & Reeves. Laffley. Business Model Generation: A Handbook Visionaries. Alexander & Pigneur. 2006. Erişim: 5 Mayıs 2011. Ron. stanbul: MediaCat Kitapları. kinci adımda ise işletmeye farklı bir konuma götürecek olan yeni iş modelinin tasarlanması ve uygulanması gerçekleştirilecektir. European Journal of Information Systems.. Business Model Innovation: When the Game Gets Tough. Timothy & Swets. Erişim Tarihi: 1 Ağustos 2011. bu yaklaşımın önem ve değerini artırıcı bir nokta olarak dikkati çekmektedir.elml. The Art of Profitability.rethinkingbusinessmodel. Burlington: Morgan Kaufmann Publishers.tue. 13(4). yalın liderlik. Slywotzky. Bu yaklaşım ile öncelikle başarılı ve başarısız olan işletmelerin genel sistem teorisi açısından incelenmesi mümkün olacaktır. Aralık 2009. http://www. bir işletmenin varlıklarına ve işleyişine dış çevresiyle birlikte bir bütünlük içinde bakmayı hedeflemektedir. Elbers. Chanal. Revenue Management: A Practical Pricing Perspective.uzh. modelleme.. inovasyon ve yalın düşünce konularının sistematik bir bütünlük içinde işletmeye uygulanması anlayışını temsil etmektedir. Random House. www. Pateli. A Research Framework For Analysing eBusiness Models. yalın pazarlama gibi) yalın düşüncenin somut yaklaşımları kullanılacaktır. genel sistem teorisi. 2008. YiMi yaklaşımı. The Game-Changer: How You Can Drive Revenue and Profit Growth with Innovation. SONUÇ YiMi yaklaşımı. M.. yalın muhasebe. & Deimler. Peter. Hampshire: Palgrave Macmillan. Gerek işletmenin iyileştirilmesi gerekse yeni iş modeli ile yapılandırılması süreçlerinde (yalın yönetim. Yves & Osterwalder. Yaratıcı Deha. 2010.

Verimlilik .

.

geniş açılımları olan ve üzerine yapılacak araştırmaların asla sona ermeyeceği bir olgudur. Dolayısıyla ergonomik düzenlemelerin. Dolayısıyla. literatürde basitçe çıktıların girdilere oranı şeklinde tanımlansa da. Oldukça değişken ve hassas olan yapısı da. 309 . Antropometrik tasarım ilkelerinin insanın olduğu her alanda uygulanmasının artısı büyüktür.7. Zaman Etüdü. hep bu dinamizmi arttırarak. 25 – 26 Ekim 2011 ÇALIŞMA ORTAMINDAK ERGONOM K FAKTÖRLER N Y LEŞT R LMES YOLUYLA VER ML L Ğ N ARTTIRILMASI Umut H. emek faktöründen faydalanmaktadır. her ölçekteki işletmeyi teknoloji ve bilim yoluyla gelişmeye mecbur kılmaktadır. Metot Etüdü 1. üretimde ve hizmette her zaman için önemli bir değer olmuştur. Bu çalışmada belirlenen bir iş istasyonu üzerindeki ergonomik iyileştirmeler. ş Etüdü. şte tam bu noktada ergonomi kavramının önemi ortaya çıkmaktadır. yüzyılda artan küresel rekabet. şletmeler hem hammadde. ne kadar otomasyona bağlı bir üretim yapıyor olursa olsun. Gerek teknolojinin günden güne kendini yenilemesi. hem emek kaynaklarını en verimli şekilde kullanabilmek için geliştirilen teknolojik imkânları ve yeni metotları takip etmek durumundadır. ergonomik doğruluk sağlanmaya çalışılarak. insan faktörü. Kullanılan makine. optimal düzenleme. Cenk KARAC N Haliç Üniversitesi. ekipman ve otomasyon sistemleri. bu faktörü derinlemesine incelemenin gerekliliğini ortaya koymaktadır. insan faktörü her zaman bu etmenlerin en üst kademesinde yer almaktadır. çevresel koşullar ve işçinin iş sırasındaki hareketleri incelenmiş. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Anahtar Kelimeler: Verimlilik. Ancak yine de asla unutulmamalıdır ki. Verimlilik kavramı. değişen koşulların işçinin performansına olan etkileri araştırılmıştır. motivasyonel faaliyetlerin arttırılmasının ve çevresel koşulların iyileştirilmesinin çalışanların performansına olan katkıları yadsınamaz bir değerdir. G R Ş 21. verimliliği bir üst seviyeye çıkarmak için birer araç olarak yöneticilerin ellerindedir. Alper A. gerekse küreselleşen dünyadaki bilgi akışının hızlanması üretimde bir dinamizm yaratmayı mümkün kılmıştır. makine ve hammadde faktörlerinin rolü ne kadar büyük olursa olsun. Ergonomi. nsanın öneminin doğru tanımlandığı bir üretim fonksiyonu her zaman diğerlerinden bir adım önde sayılabilir. YILDIRIM Haliç Üniversitesi ÖZET Üretim sektörünün hızlı bir gelişim yaşamakta olduğu günümüzde. verimlilik olgusu artık çok daha önemli bir kavram olmuştur. Her işletme. NAN Haliç Üniversitesi.

verimlilikte oldukça ciddi öneme sahip bir etkendir. kullanılan otomasyon ne düzeyde olursa olsun insan faktörü. makine. Çalışma alanında kullanılan masa. işgücü. verimliliği arttırıcı önemli bir faktör olarak göz önüne alınmalıdır. Yine üretimi doğrudan etkilediği düşünülmeyen işçi sağlığı ve iş güvenliğine dair kontrollerin. daha düşük maliyet ve daha insancıl şartlar sağlayacak şekilde tasarlanması ve bu yönteme ait standart zamanların saptanmasıdır. lk bakışta yapılan iş ile doğrudan bağlantısı olmadığı düşünülen birçok faktörün dolaylı olarak verimliliğe önemli katkıları ve engelleri mevcuttur. 3. metal düğme ve perçin konularında hizmet vermektedir. 2. Çalışan kişinin fiziki şartları onun iş performansını doğrudan etkiler. Üretim sürecindeki basamakların detaylı olarak değerlendirilmesi ve mevcut metotların iyileştirilmesi sürecinden önce ve sonra zaman etüdü çalışması yapılmaktadır. ergonominin bir işletmenin verimliliği ile doğrudan ilgisi olduğu da yadsınamaz bir gerçektir. Fabrika bünyesinde bir çok atölyesi ve üretim birimi bulunmaktadır. kullanılan ekipmanın nitelikleri. Çalışma alanları kapsamlı olarak incelendiğinde ergonomik olarak düzenlenmesi gereken birçok noktanın varlığı tespit edilebilir. ERGONOM N N ŞYERLER NDEK UYGULAMA ALANLARI Gerek üretim. Çalışmamızı yapmak için seçilen üretim birimi “Bez Baskı” bölümüdür. Metot etüdü ve zaman etüdü kavramları ise iş etüdünün içinde kalan daha özel kavramlardır. platform vb. çalışanın çevresi ile uyumunun iyileştirilmesi yoluyla büyük kazanımlar sağlayan bir olgudur. Dolayısıyla. Üretimi gerçekleştirmekte doğrudan veya dolaylı olarak kullanılan ekipmanın da yapılan işe uygun olarak seçilmesi ve gerektiğinde geliştirilmesi bir başka kontrol noktası olarak örnek verilebilir. üretimi gerçekleştiren işçilerin anatomik yapılarının ortalamasına uygunluğunu denetlemek de önem arz ettiği söylenebilir. nan. Emek faktörünün olduğu her alanda uygulamaları olan. boyutlarını ve dizilme şekillerini ergonomik kontrol noktası olarak örnek vermek mümkündür.U. tıp. Yıldırım Ergonomi. Dolayısıyla. Dolayısıyla çalışma alanının fiziki şartları. C. A. hazır giyim ve diğer sektörlere. en verimli ve en insancıl şartların bir araya getirilmesini sağlamaktadır. H. işyerinin fiziki düzenlemesi. seçilmiştir. insanın. geniş bir zaman diliminde düşünüldüğünde verimlilikle bağlantısı ortaya konulabilir. çalışma alanının ergonomik açıdan kontrol edilmesi ve gereken iyileştirmelerin yapılması. gibi elemanların şekillerini. insani boyutunun yanı sıra. Çalışanların işyeri koşullarından kaynaklanan sağlık sorunları ve iş kazaları. matbaa ürünleri. tekstil. Bir başka bakış açısıyla tüm bu kontrol noktalarının. Yapılacak metot etüdü çalışmaları. metot etüdü çalışması yapılmadan önce ve yapıldıktan sonraki durumu sayısal olarak ortaya koymak ve istatistikî bir çalışma yapabilmek mümkündür. gerek hizmet faaliyetleri yürüten işletmelerde. zaman etüdü ve metot etüdü kavramlarını açıklamak gerekir. üretim sürecinin hem bir bütün. Karacin. sosyoloji gibi birçok bilimsel disiplinin ortak alanı olan bir bilim dalıdır. Bu çalışma sayesinde. Şimşek Ege. mimarlık. daha yüksek kalite ve verimlilik. analiz edilen ve metodu iyileştirilen üretim yönteminin. oluşturduğu iş gücü kayıplarıyla verimliliğe sekte vurabilir. sandalye. sağlık ve güvenlik açısından durumu üretim performansını doğrudan etkileyen faktörler olarak karşımıza çıkar. fiziksel çevresi ile etkileşimindeki uyum üzerine çalışan ve mühendislik. etiket. B R Ş STASYONUNDA YAPILAN ERGONOM K DÜZENLEMELER Çalışma ortamındaki ergonomik faktörlerin iyileştirilmesi yoluyla verimliliğin arttırılması çalışmasını yürütmek üzere Şimşek Ege Etiket ve Matbaacılık Ltd. Bu bölümde yapılan üretim aşamalarından bir tanesi. METOT ETÜDÜ VE ZAMAN ETÜDÜ KAVRAMLARI Ergonomik düzenleme faaliyetlerinin sonuçlarını daha net bir biçimde ortaya koyabilmek için öncelikle genel olarak iş etüdü. tezgâh. 4. hem de parçalar halinde analiz edilmesiyle. 310 . A. malzeme ve teçhizattan oluşan iş sistemlerinde kullanılan yöntemlerin. Şti. Ş ETÜDÜ. ş etüdü.

makine ve ekipmanların üç boyutlu bir modeli oluşturulmuştur. kalıp hammaddesinin koruyucusundan çıkarıldığı iki ayrı tezgâh olduğu tespit edilmiştir. 311 . üretim alanındaki yerleşiminin gelişigüzel olduğudur. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. sınırlı bir alan belirlenmiştir.7. şi yapan operatörün fiksaj dolabının rahat açabilmesi için gereken alanın atık kutuları tarafından işgal edildiği gözlemlenmiştir. kullanılan tezgâhların. Dolayısıyla mevcut alan içersinde optimal düzenlemenin yapılması ve mevcut üretim süresinin azaltılması yoluyla verimliliğin arttırılması hedeflenmiştir. Ayrıca kesim işleminde sonra oluşan hammadde ve film atıklarının biriktirildiği kutuların yerleşiminin ve boyutlarının uygun olmadığı görülmüştür. şçinin. Modelleme çalışması tamamlandıktan sonra mevcut durumun analizinin yapılabilmesi için yeterli düzeyde örneklem oluşturacak kadar uzun süre gözlem yapılmıştır. Dördüncü aşama ise pozlanmış ve yıkanmış kalıpların kurutulması amacı ile fiksaj dolabına yerleştirilmesi olarak tanımlanabilir. 25 – 26 Ekim 2011 baskı için gereken kalıbın hazırlanması işlemidir. işlemin her basamağında kullanılan makine ve ekipmanın. Filmlerin incelendiği ve kesildiği. ekipman ve geçici depolama alanlarıyla çevrelenmiş. diğer makine. tesis içerisinde. Öncelikle mevcut durumun analizini daha net yapılabilmesi ve yapılabilecek ergonomik düzenlenmelerin rahatlıkla canlandırılması amacı ile bilgisayar destekli tasarım teknolojisi kullanılarak çalışma alanının. Üçüncü aşamada pozlanmış olan kalıp aynı makinenin yıkama bölümünde yıkanmaktadır. kalıpların görsel içeriklerini barındıran filmlerin giyotin ile kesilerek hazırlanması olarak tanımlanabilir. Bu işlem için. Şekil 1:Kalıp Hazırlama Bölümü Mevcut Düzen Modellemesi Kalıp hazırlama işlemi aşamada gerçekleştirilmektedir. Mevcut durumdaki yerleşimde ilk dikkat çeken husus. Birinci aşama. işlemi gerçekleştirirken yürüdüğü mesafe de belirlenmiştir. kinci aşamada filmler kalıp hammaddesi üzerine yerleştirilerek pozlama makinesine yerleştirilmektedir.

Tablo 1: Mevcut Düzen Zaman Etüdü Sonuçları No şlemin Tanımı 1 Film Kesimi ve Kalıp Hazırlığı 2 Pozlama 3 Yıkama 4 Kurutma şlemin Süresi(sn) 195 460 300 134 Yapılan gözlemler ve analizler sonucu çalışma alanının yeni düzeni tasarlanmış ve bazı ekipman üzerinde geliştirmelere gidilmiştir. Karacin. yer değiştirmeden sadece açısını değiştirerek bir başka ekipmana ulaşmasını sağlamaktır. işin yapılışına en uygun hareket konsepti olacağına kanaat getirilmiştir. bir daire çevresindeki açısal hareketin. H. Daha sonra bu alan içerisinde. işin yapılacağı alanın tam orta noktası. şlemin tüm basamaklarının ayrı ayrı süreleri kaydedilmiştir. Bu hareket konseptinde. Buradaki amaç işi yapan kişinin gerektiğinde. kullanılan tezgah makine ve yardımcı ekipman bu dairenin sınır değerlerlerine belli açılarla dizilmiştir. tezgâhlardan bir tanesinin üretim ortamından uzaklaştırılarak kullanılabilen net alan arttırılmıştır. Daha sonra kaydedilen sürelerin bir ortalaması alınarak işlem için mevcut standart zaman belirlenmiştir. hayali bir dairenin merkezi olarak alınmış. işçinin yapacağı hareketleri tasarlarken. işçinin işi tamamlama süresi konusunda zaman etüdü çalışmasına başlanmıştır. A. 312 .U. Şekil 2:Kalıp Hazırlama Bölümü Yeni Düzen Modellemesi şlem sırasında kullanılan iki ayrı tezgâhta yapılan iki ayrı işlemin tek bir tezgâh üzerinde yapılabilmesinin mümkün olduğu tespit edildiğinden. C. Yıldırım Gereken tüm gözlemler yapıldıktan sonra. A. nan.

işin yapıldığı tezgâhın ölçülerine ve işçinin sağ elini kullanarak fazladan bir yürüme yapmaksızın kullanabileceği şekilde yeniden tasarlanmıştır. lazer metre kullanılarak çalışma alanına birebir uygulanmıştır. fiksaj dolabı. yapılan iş sırasındaki işçi hareketi en aza indirgenmiştir. Yerleşim tamamlandıktan sonra. Tablo 1: Yeni Düzen Zaman Etüdü Sonuçları No şlemin Tanımı 1 Film Kesimi ve Kalıp Hazırlığı 2 Pozlama 3 Yıkama 4 Kurutma şlemin Süresi 25 432 300 123 5. bilgisayar destekli tasarım araçları yardımıyla milimetre hassasiyetinde yeni yerleşim yapılmıştır. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi. Atıkların biriktirilmesi kullanılan kutuların boyutları ve yerleşimi. giyotin. Yine işlemlerin tüm basamaklarının ayrı ayrı süreleri kaydedilmiştir. SONUÇ Öncelikle yapılan gözlemler ve analizler sonucu elde edilen veriler değerlendirilerek yeni bir tasarım oluşturulmuş. Tasarım aşaması tamamlandıktan sonra yapılan üç boyutlu modelleme sayesinde oluşturulan düzen. 25 – 26 Ekim 2011 Şekil 3:Tasarlanan Hareket Dairesi şlem sırasında kullanılan tezgâh. 313 .7. Daha sonra yeni tasarlanan düzen içerisinde aynı işlemin eski düzen ile standart zaman karşılaştırılması yapılarak. kalıp pozlama makinesi. ergonomik faktörlerin iyileştirilmesi sonucu işlem süresinde toplam kazancın bulunmasına çalışılmıştır. yeni yerleşim düzeninde aynı kalıp hazırlama işleminin standart zaman ölçüm işlemine geçilmiştir. atık kutuları gibi araçlar hayali bir daire etrafında Şekil-1’deki gibi yerleştirilerek.

94 saat Elde edilen zaman cinsinden verimliliğin.2 % 19. direkt işçilik maliyeti cinsinden değerlendirilmesi ise yapılan iyileştirme çalışmasının. üretimin sadece bir basamağında uygulanan ergonomik iyileştirmelerin sonucunda işletme oldukça ciddi miktarda 314 . Yapılan ergonomik faktör iyileştirmelerinin sonuçlarını daha net görebilmek için.2 Şekil 4: Standart Zaman Karşılaştırmaları Sonuç olarak bulunan zamanların ortalamaları karşılaştırıldığında. işletmede kalıp hazırlama bölümünde görev alan tüm personelin aylık toplam maliyetleri alınarak ortalama saatlik maliyetleri hesaplanmıştır.18 % 6. Bu çalışma sonucunda elde edilen veriler karşılaştırıldığında açıkça görülmektedir ki.13 TL / 180 = 10. Karacin. kazanılan zamanın yıllık toplamı hesaplanmıştır. Bunun için. Yıldırım Tablo 3: Standart Zaman Karşılaştırmaları No şlemin Tanımı 1 2 3 4 Film Kesimi ve Kalıp Hazırlığı Pozlama Yıkama Kurutma Toplam Eski Standart Zaman(sn) 195 460 300 134 1089 Yeni Standart Zaman(sn) 25 432 300 123 880 Kazanç % 87. Dolayısıyla yılda toplam 260 işgünü çalışan üretim tesisinde bu işlem 2600 kez uygulanmaktadır.62 TL/saat Yıllık Toplam Süre Kazancı (saat) x Ortalama Personel Maliyeti (TL/saat) = 1602. A. sadece ergonomik faktörlerin iyileştirilmesi yoluyla zamandan % kazanç sağlandığı tespit edilmiştir. C. Yıllık Toplam Süre Kazancı (saat) : (2600 x 209 sn) / 3600 = 150. Üretim tesisinin kullandığı kurumsal kaynak planlama yazılımından edinilen bir yıllık veriler analiz edilerek “Kalıp Hazırlama” işleminin günde ortalama 10 kez tekrarlandığı bulunmuştur. nan.U. A.98 TL olarak bulunmuştur. Aylık Ortalama Personel Maliyeti (TL) / 180 saat = 1912.09 %0 % 8. H. işletmeye maliyet olarak ne kadar kazanç sağlayacağını gösterir.

Pearson Education. işletmenin tüm üretim ve yönetim birimlerinde uygulanması ile sağlanacak verimlilik artışının ve maddi kazancın çok daha yüksek olacağı aşikârdır. KAYNAKÇA *TURNER. “Bir Süt ve Süt Ürünleri şletmesinde.E. Çeviren: ZÜHAL AKAL. ş ve Zaman Etüdü Çalışması ile Verimliliğin Arttırılması” International Journal of Engineering Research and Development. Ergonomik iyileştirme faaliyetleri genelde maliyeti düşük olan faaliyetlerdendir.2.Dergisi Cilt:13.org/wiki/Ergonomics http://en. Vol. Sayı: II.2 No.F. Uluslararası Ergonomi Birliği “Ergonomik Kontrol Noktaları: ş Sağlığı ve Güvenliği ve Çalışma Koşullarının yileştirilmesine lişkin Kolay Uygulanabilir Çözüm Önerileri” Milli Prodüktivite Merkezi Yayınları No:682.Ü.wikipedia. Benzer faaliyetlerin.MIZE. WAYNE C.AL YURDUN ORBAK. Milli Prodüktivite Merkezi Yayınları/ ILO:29. nsan Faktörleri Mühendisliği ve Ergonomi alanında yapılacak olan çalışmalar. . JOE H.AHMET AKDEN Z. KENNETH E.NAZEMTZ.org/wiki/Human_factors_engineering 315 . June 2010 *H. *TÜL N GÜNDÜZ CENG Z . . 25 – 26 Ekim 2011 bir maddi kazanç sağlamıştır. Ankara 2004 *Uluslararası Çalışma Bürosu – Cenevre. “Introduction to Industrial and Systems Engineering. Ankara 2005 http://en. “ ş Etüdü” Uluslararası Çalışma Örgütü. JOHN W.7. Diğer verimlilik arttırma teknikleri ile entegre olarak yürütülecek ergonomik faktör iyileştirmelerinin. Buna karşılık önemi çok fazla anlaşılamayan bu iyileştirmelerin işletmelere kazandıracakları yine tahmin edilenden çok daha fazla olabilir. KOB ’ler ve Verimlilik Kongresi.1998 *KANAWATY. günümüzde artan rekabet koşulları içerisinde işletmelere büyük avantajlar sağlaması kaçınılmazdır. 3rd Edition” Prentice Hall 1993.B. . üretimdeki insan faktörünün verimliğinin arttırılması yoluyla işletmelerin toplam verimliliklerindeki artışın yükselebileceği söylenebilir. FARUK DURMAZ. . erişilen yeni bilgiler ve deneyler sayesinde.CASE. “Verimliliğin Genel Performans Üzerindeki Yansımalarının Uygulanması” D. GEORGE. .wikipedia.

nan. Yıldırım 316 . Karacin. H. A.U. C. A.

fikirleri değerlendirmede. planların bütünlüğünü test etmede kullanılmaktadır (Özdağoğlu vd. 2009). Simülasyon. bu amaçla oluşturulan çeşitli mantıksal ve sembolik ilişkiler kullanılarak ele alınan sistemin zaman içindeki davranışı incelenebilmektedir. ekonomi sistemleri gibi birçok alandaki başarılı uygulamaları günümüzde bu tekniğin en çok kullanılan teknikler arasına girmesine yol açmıştır. hizmet. Bilgisayar ve bilişim teknolojilerindeki hızlı gelişmelere bağlı olarak simülasyon. 2005). Performans kriteri olarak çalışanların günlük ortalama iş yükü yoğunlukları incelenmiş. simülasyon 1. bütün sistem değişkenlerinin bulunmasını sağlamada. atıl zamanlar değerlendirilerek gerekli personel sayıları belirlenmeye ve iş yükleri dengelenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla. G R Ş Gerçek sistemlerin bilgisayar ortamında taklit edilmesine dayanan simülasyon ile modelleme. sistemlerin problemlerini çözmedeki gücünü artırmakta ve böylece kullanımı daha da yaygınlaşmaktadır (Dengiz ve Belgin. değişikliklerin etkilerini ortaya çıkarmada. hastane veri tabanından ve zaman etüdünden yararlanılarak simülasyon modeli için gerekli veriler elde edilmiştir. Gerçek sistemlere müdahale edilmeden hem var olan sistemlerdeki kontrollü değişikliklerin etkilerinin incelenebilmesine hem de yeni sistemlerde olası farklı koşulların performansa etkilerinin tahmin edilebilmesine olanak sağlaması dolayısıyla simülasyon modelleri üretim ve hizmet sistemlerinin analizinde yaygın şekilde kullanım alanı bulmuştur. gözlemlenen sonuçların sebeplerini belirlemede. KOB `ler ve Verimlilik Kongresi. çözüm önerileri ve bunların beklenen performans de