You are on page 1of 44

CSP Sistemleri Gne termal elektrik teknolojisi.

CSP sistemleri byk lekli enerji retiminde kullanlabilen tek gne teknolojisidir. Gne enerjisi tam olarak tkenmezdir. Her yl gneten dnyaya 60,000 defa dnya elektrik tketimine karlk gelen 1,080,000,000 TWh g ular. Avrupa CSP birliine (ESTELA) gre Gney Avrupada 2030 ylna kadar 62,000 MW CSP kurulabilir. retim miktar 2030 ylnda AB iinde retilmesi ngrlen miktarn yaklak % 5 kadarna karlk gelen 176 TWh/yl olabilir.

CSP Nasl alr CSP santralleri deiik ayna konumlar kullanmak sureti ile gnein enerjisini yksekscaklkl sya dntrerek elektrik retir. Is bir geleneksel generatre aktarlr. Santral iki

paradan oluur; birinci para gne enerjisini toplar ve sya dntrr, ikinci para ise s enerjisini elektrie dntrr. CSP sistemleri modlerdir, kk lekli (10 kW) sistemlerden ebeke balantl byk sistemlere (100 MW) kadar leklendirilebilir. Datk elektrik retim sistemlerine ok iyi uyarlanabilir. Hibrit uygulamalar ile kurulabilir ve bylece 24 saat iletilebilir, iletme maliyeti ok dktr. CSP ile retilen elektrik miktar direk gnna baldr.

CSP Tipleri: 1. Parabolic Oluk Systemleri Gnein enerjisi parabolik oluk biimindeki yanstc ile bir alc boru zerinde odaklanr. Bu enerji boru iinde akan ya str ve bu s bir geleneksel buhar generatrde elektrik retmede kullanlr.

Oluk tasarmlar geceleri de birka saat elektrik retimini mmkn klarak termal depolama ile birlikte alsabilir. Halijazrda tm parabolik oluk santralleri hibrit santrallerdir. Hibrit santraller dsk gnes radyasyonu durumunda ag kapatmak iin fosil yaktlar kullanr. Tipik olarak, bir dogal gaz ateslemeli s veya gaz buhar stc kullanlr, oluklar ayn zamanda mevcut kmr yakmal santrallerle de entegre olabilir. 2. Kule Sistemleri Bir g kulesinde, gnes snm birok byk lekli ayna kullanlarak kulenin tepesindeki bir alcya odaklanr. Alc iindeki bir s transfer akskan buhar retmek zere stlarak bir geleneksel trbin-generatrde elektrik retmede kullanlr. Bu sistemde 50 ila 200 MW lekli ticari santraller kurulabilir.

3. Parabolik anak Sistemleri Bir anak gnes radyasyonunu alcya odaklar. Sistem gnesi takip eder. Toplanan s dogrudan alcnn zerindeki bir s motoru tarafndan kullanlr.

Mevcut Durum Dnya CSP kurulu gc 430 MW olup, planlama asamasnda 5500 MW kapasiteli 45 adet CSP projesi vardr. Dnyada lider lkeler ABD ve _spanyadr. Rzgarla birlikte, CSP projeleri leklendirilebilir yenilenebilir yatrmlarn temsil eder.

Baz lkelerde CSP uygulamalar: _spanya: Sabit fiyat uygulamas vardr, 50 MW alt CSP santralleri iin 25 yl boyunca 0.269375 /kWh sabit fiyat garanti edilmektedir. CSP hedefi 2010 ylna kadar 500 MW olarak belirlenmistir. Portekiz: Gnesten retilen elektrik iin sabit fiyat uygulamas vardr, 10 MW alt CSP santralleri iin 0.27 /kWh, 10 MW st CSP santralleri iin 0.16-0.20 /kWh sabit fiyat garanti edilmektedir. Fransa:Sabit fiyat uygulamas vardr, 12 MW kurulu g ve 1500saat/yl isletme sresi ile snrl olmak zere, 0.30 /kWh (denizasr lkelerde 0.40 /kWh), eger binalara baglanrsa art 0.25 /kWh (denizasr lkelerde 0.15 /kWh) sabit fiyat garanti edilmektedir. Bu tarifenin dsndaki retim iin 0.05 /kWh fiyat uygulanr. Yunanistan: % MW kurulu gce kadar ana karada 0.25/kWh, adalarda 0.27/kWh sabit fiyat uygulamas vardr. _srail: 20 MW zeri 16.3UScents/kWh, 100 kW ile 20 MW santrallerde 20 yl iin 20.4UScents/kwh sabit fiyat uygulanr. CSP teknoloji sirketleri: Solarmillennium Ausra, Inc Solel Solar Systems Birlikler
Solar Electric Power Association (SEPA) Solar Energy Industries Association (SEIA)

Weizmann Enstit's, AORA ile birlikte alternatif enerji alannda bir dnm noktas oluturdu. AORA lider srail gne enerjisi teknolojisi irketidir. Bu gney srail Kibbutz Samar bulunan dnyann ilk hibrid gne termik santrali balatt. Bir g kayna ve ilk lansman srasnda, spanya, svire, Avusturya, ili ve Avustralya gibi dier lkelerden gelen misafirler de vard. AORA's istasyonu esiz sar lale tasarm nedeniyle "G iecei (Power Flower)" ismini almtr. Bu g istasyonu arazi yarm dnm bir alanda bulunmaktadr ve otuz izleme aynas vardr. Bu otuz aynadan her biri gelen gn n 30m yukarda ki kuleye yanstrlar. Bu kule 100 kW gaz trbini ile birlikte zel bir gne alcs bulunur. Bu alc gn n 1000 derecelik bir hava scaklna (Celsius) dntrr. imdi bu s enerjisi ile dorudan trbine gnderilerek

termal enerjinin elektirk enerjisine dnm salanr. Bu sistemin dierlerinden ayrlan noktas ise geceleri veya gn nn olmad zamanlarda bu trbinin alternatif yaktlar ile beslenebilmesi. Yani doalgaz, bio dizel gibi yaktlarla sistemin alabilmesi. Bu sayede gn nn yetersiz olduu zamanlarda elektrik retilmesi salanacaktr. 100 kW modlerin entegre edilmesi ile byk avantaj salanan sistem, bir ka modln arzalanmas durumunda onlar tamir edilirken bile sistem almaya devam edecektir. Fried'in aklamasna gre ""Bu gne enerjisi sisteminin bykl ve gereki fiyat ile blgesel geni alanlara da uygulanabilir". 100 kW gne enerjisi ve 170 kW kadar sl gc bulunan AORA, gaz trbini ile avantajl bir konumdadr. Bu tip yksek scaklk uygulamalar l tipi veya scak blgelerde kurulabilir. Trkiye iin uygun bir sistem deildir.

Dnya'da ve Trkiye'de Termal Gne Enerjisi Kapasite Kullanm

SHC'nin 2009 raporuna gre termal sistemlerde kurulu g 165 GWth ve 236 milyon m2'ye ulamtr (2008 verileri). 2007 verilerine gre Trkiye'de ki kurulu g 7.105 MWth ve 10.150.000 m2'dir.Bu sralama iinde Trkiye 10 milyon m2 kurulu gne kollektrleri ile son derece iyi bir yerde bulunmaktadr. Ancak bu kurulu alan miktarnn, nfus ile orantlamakta fayda vardr. Bu adan baklacak olursa; kii bana den gne enerjisi olarak dnyada en ok kullanm 0,65 kWth/kii ile Kbrs, bunu 0,49 kWth/kii ile srail ve 0,22 kWth/kii ile Avusturya izlemektedir. lkemizdeki durum ise 0,09 kWth/kii ile bunlarn gerisindedir. Japonya, Almanya, in ve Avustralya gibi lkeler de bu adan Trkiye ile ayn durumdadr. Sektr olarak 100 civarnda orta ve kk lekli firma bu alanda faaliyet gstermekte olup, yllk retim 700 bin m2 kadardr.

Toplam Kollektr Alanlar lke in ABD Trkiye Almanya Japonya Avustralya m2 114.140.000 30.346.417 10.150.000 9.398.077 7.398.518 5.753.00

srail Brezilya

4.961.100 3.685.291

*Camsz sistemler genelde daha dk scaklk eldesinde (havuz stlmas, 30oC) kullanlr ve maliyetleri dktr.

Halen yurdumuzun ou blgesinde zellikle de Akdeniz ve Ege sahillerinde evlerin ve turistik tesislerde bu sistemlerden yararlanlmaktadr. Ancak lkemizin zengin gne enerjisi potansiyeli dikkate alndnda, dier blgelerde de kullanmn artmas mmkn grlmektedir. Bu adan, zellikle Gneydou Anadolu blgesinde, blgenin gne enerjisi potansiyeline gre son derece dk olan kullanm miktarnn artrlmas yollar dnlmelidir. Trkiye'de gne enerjisinden faydalanlan g Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl (ETKB) 2005 verilene gre 385.000 TEP'dir (ton edeer petrol). Oysa ayn yl lkemizin toplam enerji tketimi 91.975.000 TEP'dir. Faydalandmz gne enerjisi miktar toplam enerji tketimimizin 0,004 mertebesindedir.

Gne enerjisi uygulamalar s ve elektrik retimi olarak ikiye, s retimi ise dk, orta ve yksek scaklk uygulamalar olmak zere e ayrlabilir. Dk scaklk uygulamalarnn bilinen en yaygn rnei dzlemsel gne kollektrleridir. Orta scaklk uygulamalar izgisel younlatrma yapan sistemler (parabolik oluk sistemleri), yksek scaklk uygulamalar ise noktasal younlatrma yapan (Parabolik anak ve merkezi alclar) sistemleridir. Gne enerjisinin en yaygn ve bilinen kullanm alanlarndan biri dzlemsel gne kollektrleridir. En ok evlerde scak su stma amac ile kullanlan bu sistemler, gne enerjisini toplayarak bir akkana s olarak aktaran eitli tr ve

biimlerde imal edilmektedir. Bu sistemler ierisinde dolaan akkan 70-80oC scakla kadar kabilmektedir. Evlerin scak su ihtiyac dnda, yzme yavuzlar ve sanayi tesisleri iin de scak su salanmasnda da kullanlmaktadrlar. Vakumlu dzlemsel toplayclarda ise 120oC scakla kadar kabilmektedir. Dzlemsel gne kollektrleri dnda ki termal gne enerjisi uygulamalarnn dier rnekleri lkemizde olduu gibi Dnya'da da yaygn olarak kullanlmaktadr. Bu sistemlerden bazlar; gne havuzlar, su artma sistemleri, rn kurutma sistemleri, gne ocaklar ve gne mimarisi gibi rneklerdir.

Isl gne enerjisi uygulamalarnn ikinci byk grubu da elektrik retmekte kullanlan santrallerdir. Parabolik oluk kollektr, parabolik anak kollektr yada merkezi alc tipte (gne enerjisi younlatrclar) olabilmektedirler. Younlatrc toplayclarda geometrisine bal olarak doru zerine younlatrmada yani parabolik oluk kollektrde 400oC scakla, boyutlu yani anak kollektrlerde 1400oC scakla kadar kabilmektedir. Odakl gne enerjisi toplayclaryla belirli scaklklarda kzgn su, doymu buhar ve kzgn buhar elde etmek mmkndr. Elde edilen kzgn su yada buhar enerjisi endstri tesislerinde direkt olarak kullanlabilir. Dnyada gneten elde edilen kzgn buhar ile alan birok termik santral bulunmakla birlikte halen aratrmalar devam etmektedir.

Atmosfere gelen gne radyasyonunun yaklak %17,5'i atmosferi stmak iin harcanr. Yaklak %35'i bulutlardan ve yerden yansyarak tekrar uzaya dner. Gneten gelen radyasyonun tm 100 birim kabul edersek atmosferi stmak iin harcanan ve yansyarak uzaya dnen deerlerin toplamndan sonra geriye 47,5 birim kalr ki bu miktar yeryzne dmekte ve burada sya dnmektedir. Yeryzne gelen ortalama gne nm deeri mevsim ve enleme bal olarak yaklak 300-1000 W/m2'dir.

Bu sistemler younlatrma yaptklar iin daha yksek scakla ulaabilirler. Parabolik oluk kollektr santraller ticari ortama girmi olup, bu sistemlerin en byk ve en tannm olan 350 MW gcnde ki ABD LUZ International santralleridir.

Gne Enerjisi ile Bitki ve Tahl Kurutma

Gne enerjisi ile bitki ve tahl kurutulmas iin harcanan enerjiden tasarruf salayabilirsiniz. Bu sayede kontroll bir biimde kurutma salayabilirsiniz, yanma, kavrulma gibi etkiler grnmez. Sebze, meyve, fndk, ay, baharatlar gibi birok malzemeyi kurutabilirsiniz. Gne enerjisini sourma veya zel yaplm kurutma kutularnda kurutabileceiniz gibi, kollektrler yardm ile stlan hava ile de yapabilirsiniz, bu sayede havaya ek stma da yapabilirsiniz.

ki farkl yntem ile yapabilirsiniz;

1) Gne kollektrl sl kutu: zerinde gne enerjisini souracak bir kollektr bulunan kurutma kutular.

2) Gne enerjisi ile stlm hava ile kurutma: at veya duvara monte edilen kollektrler yardm ile stlan hava kurutulmak istenen malzemenin zerine yollanr, istenirse ek stc ile hava biraz daha stlr.

Kurutma ilemi iin hangi yntemin seildiinin bir nemi yoktur, temel ilke bitkiden veya tohumdan suyun uzaklatrlmasdr. Bunun ne kadar hzl ve ne kadar enerjiye ihtiya olduunu 3 ilke beriler. 1) Malzeme tipi (younluu ve ierdii nem miktar). 2) Kurutulacak olan malzemeden geecek olan havann hacmi, scakl ve nem miktar. 3) Malzemenin balang ve ilem sonrasnda istenen nem miktar.

Nasl alr? atya veya duvara monte edilen kollektrler yardm ile hava stlr ve fan yardm ile kurutulmak istenen malzeme zerine gnderilir. alma mant olduka basittir, havann scakl artka tutabilecei nem miktar da artaca iin nemli malzemeden daha fazla suyunu buharlamasn salayacaktr (hava 20C'de 17gr/m3 su buhar tutabilirken, 50C'de 83gr/m3 su buhar tutabilir) . Kollektrler sayesinde ortam scaklnda ki havay 20-30C daha stmanz salarlar ve kurutma hznzn artmasn salarlar.

Kurutma ilemi; 1) Kurutma ilemi uygulanan tm rnlere uygundur. 2) ay, kahve, baharat ve meyve iin ideal yntemdir.

3) Fasulye, fndk, pirin ve gbre iin de uygundur.

Petrol kaynakl kurutma yntemlerinden daha uygundur ve amorti sresi artc derecede ksadr. Gne enerjisi ile kurutma ile hem doal hem uygun bir kurutma yntemi kullanm olursunuz.

Gne Enerjisi ile Tarmsal Havalandrma

Kapal alanlarda yaplmas gereken tarmsal uygulamalarda devaml scak ve temiz hava gereksinimi bulunmaktadr. Sera bitkileri ve kmes hayvanlar iin gerekli scak ve temiz hava da gne enerjisi ile karlanabilinir.

iftiler tarafndan temiz havann stlmas olduka maliyetlidir. Bu yakt masraflarnn byk bir ksmn gne enerjisi ile karlamak mmkndr. deal koullarda 550watt/m2 enerji elde edilir ve yeterli kolektr ile stma giderleri azaltlr. Yllk bazda yakt masraflarn %30 orann da azatl ispatlanm durumdadr ki bu tr iletmeler iin olduka byk bir deerdir.

Kullanlacak olan blgeye gre deimekle birlikte genellikle duvarlara monte edilmesi uygundur. Gne enerjisi ile stlan temiz hava (gerekli durumlarda ek stma da yaplr) fanlar yardm ile gerekli alana iletilir.

Petrol kaynakl kurutma yntemlerinden daha uygundur ve amorti sresi artc derecede ksadr. Gne enerjisi ile kurutma ile hem doal hem uygun bir kurutma yntemi kullanm olursunuz.

Duvara monte edilmi gne kollektrleri

Gne kollektrleri ve hava tahliyesi

larak %50 verim ile alan bu tip sistemleri kurmak iin milyar dolarlk yatrmlarn yaplmas gerekmektedir. Genelde llere kurulan bu sistemler retikeri byk enerjiler ile gelecekte nemli bir enerji kayna olduklarn aka ifade ediyorlar. Tek bir noktaya odaklanan yzlerce aynadan veya bir birine seri bal olan su stma sistemlerinden oluan bu sistemler ile olduka yksek deerde buhar retilmektedir, retilen buhar trbin yardm ile elektirk enerjisine evrilir.

Gne kulesi PS20 (20 MW): Abengoa Solar tarafndan yapmna balanan dnyann en byk gne kulesi PS20, 20 megawattlk enerji tesisi ile 10.000 evin enerji ihtiyacna denk retim salayabiliyor. Sevilla (spanya) yaknlarnda bulunan PS20, 27 Nisan 2009'da gnlk deneme aamas ile ticari olarak faaliyete geti. Dnyada ki ilk uygulama olan PS10'nun gelitirilerek daha verimli yeni bir uygulamas olan PS20 daha yksek verimlilik alclar, eitli kontrol ve operasyonel iyiletirme sistemleri ve daha iyi bir termal enerji depolama sistemi ierir. SP20 1.255 adet yanstc aynann rettii enerjiyi 162 metre yksekliinde ki kulenin zerinde bulunan toplayc da toplanarak, buhar elde edilerek trbinler sayesinde elektrik retimi salanr. Her bir yanstc ayna 120 m2'dir.

Ivanpah Solar Power Complex (400 MW) BrightSource tarafndan California'nn Mojave lne kurulmu olan tesis 140.000 evin elektrik ihtiyacn karlayacak byklktedir. Ayrca yllk 500.000.000 kg karbon dioksit (CO2) salnm da engellemektedir. ki adet 100 MW'lk ve bir adet 200 MW'lk tesisten oluan sistemin 2011 ylnda tam olarak faaliyete gemesi beklenmektedir.

Solana (280 MW) Abengoa Solar tarafndan Arizona'da kurulacak olan dnyann en byk gne enerjisi santrali, 70.000 evin enerji ihtiyacn salamakla beraber yllk 400.000.000 kg karbon dioksit (CO2) salnmn da nlemesi bekleniyor. 2011 ylnda faaliyete gemesi beklenmektedir.

Dzlemsel Toplayclarn Temel Elemanlar

Dzlemsel toplayclar genel olarak saydam rt, enerji toplayan yzey, yutucu yzeye balanm s tayc borular, yaltm malzemesi ve kasadan ibarettir.

Saydam rt zerine gelen gne enerjisinin bir ksm yansyarak evreye giderken dier ksm yutucu yzey zerine gelir. Yutucu yzey zerine gelen nmn byk bir ksm yutucu yzey tarafndan yutulur, bir ksm da uzun dalga boyu nm olarak saydam rtye doru yansr. Saydam rtye yansyan bu nmn bir ksm tekrar yutucu yzeye yansr bir ksmda saydam rty geerek evreye gider. Isnan yutucu yzey enerjisinin byk bir ksmn s tayc akkana iletir. Bir ksm da iletim ve tanm yoluyla kasadan evreye yaylr.

Is tayc akkan olarak su kullanldnda, yutucu plakalarn maliyeti daha yksek olmaktadr. Su kullanlarak alan, deiik tipte birok kollektr vardr. Su kullanlan kolektrlerde korozyon ve donma dikkate alnmas gereken iki nemli husustur. Normal musluk suyu olduka korozif olduundan korozyona kar baz tedbirler alnmaldr. Herhangi bir metal belirli artlar altnda kullanlmaldr.

Sistemde kullanlan suyun antifrizli olmas doymay, dolaysyla donmadan meydana gelecek zararlar nlerken, antifriz suya zg problemleri de beraberinde getirir, antifrizli su sisteme ek baz maliyeler getirir. Antifrizli su kullanldnda, sistemde bir s deitirgeci kullanma zorunluluu vardr. nk antifrizli suyu direkt olarak kullanamayz. Bylece antifrizli su ile kullanma suyunun devresi birbirinden ayrlm olur. Is deitiricisi kullanmakta sistemin verimini biraz drr. Antifriz maddesi olarak kullanlan glikol, yksek scaklkta glikolik asit oluturarak korozyon etkisi yapmaktadr. Bu yzden yksek scaklklara klmamaldr.

Svl kollektrlerde, s tayc akkan olarak su dnda baz akkanlar da kullanlabilir. Suyun dndki akkanlarda aranacak baz zellikler yksek alevlenme ve kaynama noktas scakl, dk donma scakl ve korozyon etkisi olmamasdr.

Svl toplayclarda ak kanallar, yutucu plakann tm yzeyini kaplayamaz. Bu nedenle s, yutucu plakadan iletim yoluyla akkana ular. Is tayc borular yutucu plaka zerine aralklarla yerletiririler. Borular arasnda kalan yutucu

plaka yzeyleri borulara tutturulmu kanatlar eklinde grev yaparlar. Is bu kanallardan borulara, borular da ilerinde ki svy (genellikle su) aktarlr. Yksek sl iletkenlii olan ve korozyondan etkilenmeyen bakr ve alminyum iyi bir yutucu plaka malzemesidir.

Yutucu plaka zerinde ki boru aralklar, kanat verimliliine ve boru maliyetine bal deimektedir. Yutucu yzey genelde bakr kullanld zaman yaklak 0,5 mm kalnlnda ve bakr borularn aralarnda uzaklk ta 10-15 cm'dir. Kanat verimlilii %97'ye kadar kabilir.

1. Saydam rt

Saydam rtnn esas grevi toplaycdan evreye tanm ile olan s kaybn azaltmak ve yutucu yzeyin yamur, dolu ve toz gibi d etkenlerden korumaktr. Gneten gelen nm ksa dalga boyludur, yutucu yzeyden yansyan ve yaylan nm uzun dalga boyludur. Bu yzeyden saydam rtnn; ksa dalga boylu nmn geirme orannn byk, yutucu levhadan yaylan uzun dalga boylu nmlar da geirme orann kk olmas istenir. Ayrca kullanlan rt malzemesi yksek geirgenlik oranna sahip olmal, yutma ve yanstma oranlar minimum olmaldr.

Saydam rtden istenen zellikler; 1) Gne nmn byk bir ksmn geirmeli 2) Uzun dalga boyu olan s nmn geirmemeli 3) Scaklk iel ekil deitirmemeli 4) En az 100oC scakla dayanmal 5) Kolay krlmamal, anmamal ve izilmemelidir. 6) Zamanla mor tesi (ultraviyole) nmdan bozumamal 7) Hafif ve ucuz olmal

Camlar

Camlar 0,3 m ile 3 m arasndaki ksa dalga boylu gne nmn byk bir ksmn geirirler. Yutucu yzeyden yaylan uzun dalga boyu (3 m ile 50 m) nm geirme oranlar dktr. Anmaya ve izilmeye kar direnlidir. Bu zelliklerinden dolay camlar saydam rt olarak yaygn bir ekilde kullanlmaktadr. Camlarn sakncas krlgan olmalar plastik esasl rtlere gre ar olmalardr.

Cam, zerine den gne nn grlebilir ksmnn %85-90'n geirir. Geriye kalan ksm, n camdan geii srasnda cam tarafndan yutulur. Yutulan k miktar camn ihtiva ettii demir oksit (Fe2O3) oranna baldr. Demir orann artmasyla yutulan k miktar da artar. Buda camlarn toplam nm geirme orann azaltr. Bu sebeple Fe2O3 oran 0,0005'den kk olanlar tercih edilmelidir. Pencere camlar bu orann zerindedir. Bu yzden gne

kollektrlerinde saydam rt olarak kullanlacak camlarn zel imal edilmesi gerekir. Pencere camlarnn kesilen ksmlar yeil renkli grnr, bu durum camn fazla demir oksit ierdiindendir. Ayrca camlarn nm geirme oranna ara yzeydeki yanstmada etki etmektedir. Bu yanstmay azaltmak st yzey krlma indisi kk olan teflon gibi malzemelerle ok ince olarak kaplanmaldr. Yutucu yzeyden evreye olan uzun dalga boyu nm kayplarn azaltmak iin camn i yzeyine de kzl alt nm yanstclar ile kaplamak gerekir. Bular metal oksit ve kalay oksit filmleri gibi malzemelerdir.

Uygulama daha ok dk demir oksitli tempreli ve pirizmatik camlar kullanlmaktadr. Temperli olmasnn nedeni krldnda kl gibi paralara ayrlarak yaralanmalara yol amamas iindir. Camlar prizmatik olmasnn nedeni de zerine eik gelen nmlarn yanstma orann azaltmaktr.

Saydam rt malzemelerinin optik zelliklerinin dnda mekanik zellikleri de test edilmelidir. Dolu hasar ve kar ykne kar direnci belirlenmelidir. Yksek miktarda kar yann olduu blgelerde minimum 30o eim as olmaldr.

Saydam rtler yutucu yzeyden evreye olan tanm kayplarn azaltmak iin kullanlmaktadr. Bu yzden souk iklim blgelerinde bir saydam rt yerine iki saydam rt kullanlmas gerekmektedir. ki saydam rt kullanldnda evreye olan tanm kayplar azalmaktadr ama yutma geirme arpan klmektedir. Bu yzden iyi bir analiz yaplarak iki saydam rt kullanlmas yoluna gidilmelidir.

Plastik rtler

Plastik rtiler aktilik, teflon, poli-karbonat, cam takviyeli plastik esasl malzemelerden yaplrlar. En yaygn bilineni plexsiglastr. Plastik rtlerin gne nmn geirme oran dk demir oksitli camlar gibi yksektir, krlmaz ve ucudurlar. Fakat yutucudan yansyan sl nm geirme orannn yksek olmas, sl genleme katsaynn byk olmas, yksek scakla dayankl olmamas, mor tesi nmdan zamanla bozularak nm geirme orannn bozulmas ve anmaya kar direni olmayndan dolay pek tercih edilmez.

2. Yutucu Yzey

Gne nmn yutan ve sy borulardaki akkana ileten ksmdr. Yutucu yzey malzemesi olarak genellikle bakr, alminyum ve elik kullanlr. Bakr ve alminyumun sl iletim katsays yksek olmasna karn elie gre pahaldr. elik daha ucuzdur ama korozyona kar direnli deildir. Yutucu olarak seilen malzemelin lehim ve kaynak gibi imalat zellikleri de nemlidir.

Yutucu malzemelerden istenen zellikler

1) Gne nmn yutma oran yksek olmaldr.

2) Uzun dalga boylu sl nm yayma oran kk olmal. 3) Is iletim katsays byk olmal. 4) Korozyona kar direnli olmal. 5) Levha ince imal edilmelidir. 6) yi ilenebilmeli.

Yutucu yzeyden en ok istenen zellik aadaki ekilde belirtildii gibi ksa dalga boylu nmlar yutma orannn byk, uzun dalga boyu sl nm yayma oranlarnn dk olmas istenir. deal siyah yzeylerin nm yutma oran en yksek, sl nm yayma oran da en yksektir (=1 (epsilon)). Siyah boyal yzeyler ideal siyah yzeye yakndr. Bu yzden siyah boyal yzeyler yutucu yzey iin tam ideal yzeyler deildir. Yaplan aratrmalar sonunda nm yutma oran yksek ayn zamanda sl nm yayma oran ise dk olan yzeyler elde edilir. Bu yzeylere seici (selektif) yzeyler denir. Toplayclarnda iki eitli yutucu yzey kullanlr.

1) Siyah yzeyler 2) Seici yzeyler

1) Siyah Yzeyler

Siyah yzeyler gnee dayankl mat siyah boya ile yutucu yzeyin boyanmas ile elde edilir. Ucuzdur ve imalat kolaydr. Bu yzeyler yukarda da belirtildii gibi ksa dalga boylu nmlar yutma oran byk olduu gibi, sl nm yama oranlar da yksektir (=0,90~0,95). deal siyah yzeyler btn dalga boylarnda ki her adan gelen nmn tamamn yutar. Tam ideal olmayan gri yzey olarak adlandrlan siyah yzeyler nmn bir ksmn geli asna bal olarak yanstr. Aadaki izelgede grnd gibi beyaz boyann nm yutma katsaysnn ok kk, yayma katsaysnn da yksek olmas nedeni ile yaz scann ok fazla olduu yerlerde evlerin d yzeylerinin beyaza boyanmas konutlarn snmasn azaltr.

2) Seici yzeyler

Ksa dalga boylu nmn tamamna yakn yutan ve uzun dalga boylu nm ok az yayan yzeylere seici yzey denir. yi bir seici yzey ideal bir yutucudur. Son yllarda gne toplayclarnn byk ksmnda seici yzey kullanlmaktadr. Seici yzeyler alminyum, elik, bakr gibi malzemelerin zerine siyah nikel, siyah bakr, siyah krom gibi kaplamalar yaplarak elde edilir. s de iyi bir seici yzeydir ama yzey zerine kaplanmas zordur. Kaplamalar kimyasal banyo, pskrtme yntemi veya elektro kaplama eklinde yaplmaktadr. Kaplanm yzeyler mikroskopla incelendiinde mikron mertebesinde yzeyin ukurlarla kaplanm olduu grlmektedir. Bu ukurlara giren nn dar kmas byk oranda azalmakta ve durum yutma katsaysn artrmaktadr. Seici yzeye bakldnda koyu renkli grnmesine ramen gerekte siyah bir yzey olmad iin nm yayma oran kktr. Genellikle seici yzeylerde yutma katsaysnn yayma katsaysna (/) orannn 4'ten byk olmas istenir. Uygulamada yayma oran

ok klnce yutma oran da klmektedir. Bu yzden / orannn ok byk olmas seici yzeyin ok iyi olduunu gstermez. Gnmzde bakr ve alminyum zerine yaplan yzeyler daha ok kullanlmaktadr.

Gne kollektrlerinin en nemli ksmn yutucu yzey oluturmaktadr. Kollektrn verim yutucu yzey kaplanmasna, geometrisine ve yzey iin seilen malzemenin zelliine bal olarak deiir. Akkan kanallar rollbond, ekstrzyon, presleme veya benzeri ilemlerden biri ile dorudan plaka iinde, stnde ve altnda meydana getirilebilir.

Neme kar direnli olmayan seici yzeyler kullanldnda yutucu yzey zerine yamur sularnn hi gelmemesi iin iyi bir szdrmazlk salanmaldr. En fazla tercih edilen krom kaplama seici yzeylerdir.

Gne nmlarnn geli as yutma katsays () etkiler. Gne geli asnn 60oC ye kadar olan deerleri iin yutma katsays byk deiim gstermez ancak daha yksek geli alarnda yutma hzla der. Yani sabahlar ve akamlar yutma katsays kk len saatlerinde yksektir.

3. Is Yaltm

Toplayclarda yaltm malzemesi olarak cam yn, ta yn, polireten kpk ve benzeri yaltm malzemeleri kullanlr. Cam yn veya ta yn kullanlmas durumu gaz k incelenmelidir. Mineral ynlerin balayc malzemelerinde kan gazlar, gereken tedbir alnmazsa saydam rtde birikebilir ve nm geirme orann drebilir. Kasann yan ve alt yzeyleri ile yutucu arasndaki yaltm, cam yn ise srayla 30-50 mm ve 50-100 mm, polireten levha 30-85 mm, polireten kpk ise en az 95 mm alnmaldr. Ayrca yutucu plaka ile alt yaltm arasnda 1-2 cm boluk braklmaldr. Yaltm yutucu plakaya bakan ksm alminyum folyo ile kaplanarak uzun dalga boylu nlarn yutucuya geri dn salanmaldr. Yaltm yamur rzgr gibi atmosfer artlarndan etkilenmeyecek ekilde kaplanmaldr. Yaltmn yan ve alt yzeylerinin kaplama malzemesi scakla dayankl, nem ve yamura kar direnli, zamanla ekil deitirmemelidir, yanmaya kar direnli ve sl iletim katsays kk olmaldr.

4. Toplayc Kasa

Toplayc kasa olarak alminyum, paslanmaz elik, galveniz elik ve plastik gibi eitli malzemeler kullanlmaktadr. Kullanlan malzemeye gre grev tasarm deiiklik gsterir. Birok modl toplayc ekstrze alminyum profilde yaplmtr. Ekstrze alminyum profil hafiftir. Modl boyutlarnda mmkn olan en yksek esneklie sahiptir. Maliyetleri de olduka dktr. Galveniz sac veya paslanmaz elik kullanlan kasalar olduka ardr. Kasa imalat yaltkann slanmasn nleyecek szdrmazlk olmaldr. zellikle toplayc giri ve klarnda kasann tam szdrmazl salanmaldr. Yapmnda kullanlan malzemelerin sl genleme de dikkate alnmaldr.

5. Akkan Borular

Yutucu yzeye gelen enerjinin, byk bir ksm sl akkan borularna geerken (faydal s) bir ksm toplaycda depolanr, geri kalan ksm nm, tanm ve iletimle evreye gider. Borular yutucu yzeye temas sl direnci ok kk olacak ekilde lehim ya da eitli kaynak yntemleri ile tutturulmaldr. Borular s iletim katsays yksek olan malzemelerden yaplmaldr. Yaygn olarak bakr, paslanmaz elik ve alminyum borular kullanlmaktadr. Boru ap 12 mm'den byk seilmelidir. Bilhassa doal dolaml sistemlerde su sirklsyonunun iyi olabilmesi iin daha byk apl borular kullanlmaldr.

Vakum Tpl Gne Enerji Sistemleri

Vakum tpl teknolojisi bugn piyasada geleneksel emici daha iyi performans sunar. Bu gelimi tasarm, borosilicate cam (borcam) iki tabaka arasnda bir vakum katman ile oluur ve i ksmda tpler iermektedir. Bu vakum bir termos gibi, termal enerjinin % 93'e kadar koruyarak, daha yksek bir verim elde etmektedir. Elde edilen bu termik enerji borular yardm ile gerekli yerlere aktarlr.

Yaps: Tm cam konsantrik ift katman tp geometriye sahiptir. Cam malzeme: Borosilikat cam (borcam). Sourma zellii: > 0,92. Inm yaycl: <0.08 (80oC) vakum: 0,005Pa Durgunluk: >230 m2*oC/kW Ortalama s kayb: <0.8W/m2*oC Scaklk dayanm: > 200oC Camn et kalnl: 1,6mm Termal genleme: 3.3x10-6oC mr: >15 yl

ALN/AINSS/CU (Solda) ve AL/N/AL (Sada)

ki tr seici kaplama kullanlmaktadr. Al/N/Al (Alminyum/Azot/Alminyum): 0,93 sourma zelliine (AM 1,5'de) ve nm yaycl 0.08'dir (80oC'ta). ALN/AIN-SS/Cu(Alminyum nitrr/AINSS/Bakr): Geleneksel vakum tplerinden (AL/N/AL'den) nm sourma bakmndan %12 daha iyi ve nm yaycl %30 daha azdr. Seici yzey kaplamas daha yksek scaklktadr.

Baryum tabakas vakum tpn durumu net bir ekilde gsterir ve bu tabaka vakumu d gazlardan korur. Eer vakum kaybolmusa gm beyaz renge dnecektir. Bu ekilde tpn iyi durumda olup olmad kontrol edilir. Vakumlu (sol tarafta ki), baarsz bir vakumlama (sa)

Isl borulu vakum tp.

Yksek verimlilik ile dairesel yaplar sayseinde gn boyu gnei dik aya yakn bir a ile alrlar. Tplerin ierisinde bakr bir boru ile tplerin sourduu gne enerjisini manifolda iletirler. Bakr boru ierisinde damtlm su bulunmaktadr, buna ramen vakum sayesinde -30oC'a kadar antifriz olmadan alrlar. Her bir tp bamsz alabilmektedir ve tplerin mrleri 15 yln zerindedir. Vakum tp ile sl boru arasnda ki zel balant ile sorun yaratmaz ve hasarl tpler deiebilmektedir. Vakum yaltm ile i tp 150oC olduu zaman bile d ksmda ki tp dokunulacak kadar souktur. Tplerin boyutlar /47 X 1500, /58 X 1800, /70 X 2000 (tpn ap/tpn uzunluu) gibi deerlerde olabilir.

Dzemsel yapda bulunan emici, gnei her adan dik alamaz, bu tr tpler yerine dier tpler tercih edilmelidir.

Her tp bamsz olduundan istenen miktar kadar sistem kurulabilir. Tplerin silindirik biiminden dolay gne nlar daha ok dik a ile gelir ve verim art salar. Dier bir avantaj da tpler arasnda ki boluklardan dolay rzgardan etkilenme oran daha azdr. Krlan tpler kolayca deiebilir, bunun yan sra 10 yllk garanti mr verilmektedir. - 15 oC'a kadar dk scaklklarda test edilmitir, daha dk scaklklarda krlma tehlikesi olabilir, o yzden her blge iin uygun deildir.

Depo ksm st ksmda veya at altnda bir blgede olabilir, at altnda olabilmesi pompa yardm ile olur.

Estetik bir grnt sunmaktadr, zorlanm dolaml sistem.

Deiik byklkte depolar bulunabilmektedir.

Doal dolaml vakum tpl sistemler ise basit bir sistem sunmaktadrlar.

Yukarda yer alan resimlerden de anlalaca zere vakum tpl gne enerji sistemleri de doal ve zorlanm olarak ikiye ayrlabilir. Doal dolaml olanlarda tpler dorudan depoya balanrlar, pompal sistemler ise daha estetik ve karmak bir yapya sahiptirler. Gne enerjisinin yetersiz olduu durumlarda yeterli scakla ulaana kadar elektrikli veya gazl bir sistemle depo biraz daha stlr.

Vakum tpl sistemler dier dzlemsel kollektrlere nazaran daha pahal olmasna karn daha verimli olduklar ispatlanmtr. zellikle k aylarnda daha verimlidirler, bunun temel nedeni vakumlu tpler kollektrlere nazaran daha abuk snrlar ve suyunu daha abuk snmasn salar.

Borcamdan retilen (temel maddesi lkemizde bol olan bor ve silisyumdur) bu tpler yurtdndan, zellikle in'den ithal edilmektedir. Olduka sert bir yapda olan, yksek scakla ve darbelere kar (25mm apnda dolu yana) dayankldrlar. ie gemi olan tplerin arasnda ki havann emilmesi (vakumlanarak) ile yksek scaklkta az ksm birletilir. tpn ierisinde bakr bir boru yer alr, boru ierisinde iletkenlii yksek bir sv ile borulardan emilen enerji manifolda, oradan da depoya gnderilir, bu tip tpler zorlanm (cebri, pompal) sistemlerde kullanlr.

Daha detayl bir karlatrmay MMO VIII. Ulusal Tesisat Mhendislii Kongresi'nde yaynlanm olan makaleyi buradan inceleyebilirsiniz. Vakum Tpl Gneli Su Istma Sistemi le Standart Dz Kollektrl Gneli Su Istma Sistemlerinin Performans Ve Verimlerinin Deneysel Olarak Karlatrlmas

Zorlanm sistem yerine, pompasz ve deposu stnde yer alan bir sistem; Doal Dolaml Vakum Tpl Gne Enerji Sistemi Vakum Tp Vakum Tp Boyutlar (D, mm) Vakum Tp Boyutlar (, mm) Cam kalnl (mm) Vakum Tp says Vakum Emici Yzey Borcam (borosilicate glass) /58 X 1800 /47 X 1800 1,6 20 <0,005Pa Al-N/Al (alminyum nitrr)

Gne n emicilii Kollektr Boyutu Scaklk dayanm Yzey Alan Emici Yzey Alan Boyler Hacmi Boyler Is zolasyonu Boyler Malzemesi Antifriz Toplam Bo Arl Fiyat

> %93 2000 x 1600 x 80 -18oC 2,88 m2 2,99 m2 165 lite 50 mm Poliretan Krom-elik Gerek yoktur 90 kg ~1.100 TL + KDV

Not: Burada yer alan yazlar bilgi amaldr, reticilerin sunduu sistemler farkl olabilir, 800TL'den balayan fiyatlar ile vakum tpl sistem sunan firmalar vardr fakat farkl zelliklerde. in'den kaa getirdiklerine gre deiir, aslnda in'de vakum tplerin tanesi 2,2TL (47'lik) ve 3TL'dir (58'lik), depo, s izolasyonu, ithalat giderleri derken fiyatn bu kadar yksek olmas dndrc.

Doal Dolaml Sistemler

Doal dolaml gne enerjisi sistemlerinde su sirklsyonu kendiliinden olur. Suyu harekete geiren bir pompa veya mekanizma yoktur. Toplaycda snan su younluu azald iin kendiliinden yukar doru hareket ederek depoya ular. Deponun alt ksmndan da daha souk olan su toplaycnn alt ksmna gider. Kendiliinden oluan bu hareket, ayn zamanda depo ve kolektr arasnda ki s geiini gerekletirir. Btn gn boyunca devam den bu sre depoda ki suyun snmasn salar. ki tip sistemde kullanlr;

1) Dzlemsel kollektrl doal dolaml sistemler:Ucuz ve Trkiye'de imal edilen sistemlerdir.

2) Vakum tpl doal dolaml sistemler: Ucuz ve in meneli rnlerdir, dzlemsel kollektrlere gre daha verimlidirler. Sisteme bal tp saylar deiebilmektedir ve kollaylkla tamir yaplabilir.

Bu tr sistemlerde deponun alt seviyesi toplaycnn st seviyesinden yaklak 30-50 cm yukarda olmaldr. Doal dolaml sistemler az scak su ihtiyac olan yerlerde uygundur. Dier sistemlere gre daha ekonomik ve kullanm daha pratiktir. Doal evrimli sistemler kendi iinde ak ve kapal devreli olmak zere ikiye ayrlr.

Avantajlar; Sadelikten dolay s kaybnn azaltlmas ile verimlilik artar

Dezavantajlar; Verimi drmemek iin toplayc eiminin iyi ayarlanmas gerekirken, souk blgelerde donma olay da olabilir. Deponun, toplaycdan daha yksekte olmas gerekir.

Doal Dolaml Ak Devreli Sistem

Ak devreli sistemlerde toplaycda dolaan su ayn zamanda kullanma suyudur. Toplaycda snan su depoya gelir ve depodan da kullanlacak olan yerlere gnderilir. Kullanm suyu toplaycda dolat iin antifrizli su kullanma imkn yoktur. Bu yzden k aylarnda d ortam scakl sfrn altna den yerlerde suyun mutlaka k aylarnda

boaltlmas gerekir. Akdi takdirde su donar ve sistemde atlama ve hasarlar meydana getirir. Bu sistemde kullanm temiz suyu deponun en st ksmna bir amandra ile balanr. amandrann ucuna bir hortum taklarak souk suyun deponun en alt ksmna gitmesi salanr. Bylece deponun st ksmna scak su birikir. Deponun alt ksm bir boru ile toplaycnn alt ksmna, toplaycnn st ksm da bir boru ile deponun st ksmna yakn bir yere balanarak toplayc ile depo arasnda doal sirklsyonun olmas salanr. Doal dolamn iyi olabilmesi iin bu borularn aplarnn 25 mm'den kk olmamas gerekir. ehir kullanm suyunun kiresiz olduu yerlerde bu sistemin sl verimi kapal sistemlere gre daha yksektir. nk s deitiricisi olmadndan su scaklnn daha yksek deerlere kmasna gerek yoktur. Toplayc ortalama scakl kullanma scaklna eit durumdadr. Oysa kapal devrelerde 5-6C fazla olmas gerekir, bu olay da verim kaybna neden olur. Doal dolaml ak devreli sistemler havalk borusu ile atmosfere aktr. Bu yzden basnlar dktr. Toplaycya yakn en st katta eme vb. kullanm yerlerinde yeterli debinin akmamas problemi vardr.

Doal dolaml sistemlerde de st ste iki depolu sistem kullanlabilinir. ki depolu sistemlerde souk suyun girii stteki depoya bir amandra ile balanr. steki depodan alttaki depoya su balants yaplr ve alt depo tamamen dolu olarak tutulur. Toplayc balantlar da bir depoluda ki gibi alt depo ile toplayc arasnda yaplr. Bu sistemin avantaj alt depoda tamamen scak su depoland iin geceleri scak su kullanma imkn bir depoya gre fazladr.

Doal Dolaml Kapal Devreli Sistem

Kapal devreli sistemlerde toplaycda dolaan scak akkan, boyler ad verilen bir s deitiricisinden, ssnn bir ksmn kullanma temiz suyuna verir. ki su birbiri ile karmaz. Byle yaplmasnn amac toplaycda dolaan akkann iinde antifrizli su konularak k aylarnda donmann nlenmesidir. K aylarnda da gneli gnlerde scak su temin edilmesi salanm olur. Sistem doal dolaml olduundan toplaycnn st ksm ile deponun (boylerin) alt ksm arasnda yine 30-50 cm ykseklik fark olmaldr.

Boylerler yatk yerletirilebildii gibi dey de yerletirilebilirler. Boylerler s al veriini salamak iin ift cidarl (gmlekli) taplabildii gibi serpantinli de yaplabilmektedir. ift cidarl boylerin iki cidar arasndan ce serpantinli boylerin serpantin iinden toplayc dolaan scak akkan geerek depo iinde bulunan kullanma scak suyunu str. Doal dolaml sistemlerde serpantini iyi tasarmlamak gerekir aksi takdirde sistem verimli almaz. nk serpantin borularnda basn kayb fazla olur ve bu basnc doal dolamn etken basnc karlanmaz ve su sirklsyonu istenilen dzeyde olmaz. Serpantinli boylerler dik yerletirilmelidir. Toplayc ksm kapal devre olduu iin snan suyun genlemesinin alnabilmesi iin sisteme ak ya da kapal genleme tank konulmaldr. Kapal genleme tank konulmas durumunda su doldurma vanas, otomatik hava purjride konulmaldr. Boylerler kapal sistem olduu iin binann kullanm suyu basnc boylerde ki basnla ayn olur. Bu da eme vb. elemanlarda ki su debilerinin iyi olmasn salar. Kullanma suyunun giri borusu boylerlerin alt ksmna, k borusu da st ksmna balanr.

Not: Su zellii gerei 4oC zerinde younluu azald iin scak su st ksmda yer alr. Su 4oC altnda da younluu azalmaktadr,
o

C'ta suyun younluu 958,4 kg/m3

C'ta suyun younluu 992,2 kg/m3 C'ta suyun younluu 998,2071 kg/m3

C'ta suyun younluu 999,9720 kg/m3

C'ta suyun younluu 999,8395 kg/m3

-10oC'ta suyun younluu 998,117 kg/m3

Uygulamalarda ki rnekleri

Uygulamalarda rneklerinde mteri tercihine gre; kollektr tipi ve bykl, boyler tipi ve hacmi, elektrikli stc tipi, kapal genleme tank tipi ve montaj aksesuar tipine gre deiiklik gstermesinin yannda genel olar satlan paket setlerinden rneklere deineceiz.

Doal dolaml paket sistemleri

Su dolam ebekeye bal olmasndan dolay her hangi bir basn problemi yaanmaz, ierisinde ki antifriz sayesinde de -20oC scaklna kadar donma sorunu gzkmez.

Doal Dolaml Gne Enerjisi Sistemi Kollektr Tipi Kollektr Boyutlar (mm) Kollektr Alan Boyler Tipi Alminyum Seici Yzeyli 1940 x 860 x 90 2 x 1,67 m2 ift Cidarl (Gmlekli) Titanyum oran yksek ift kat emaye kaplama 50 mm Poliretan Magnezyum Anot (Korozyon iin koruma) 170 litre 510 mm 1627 mm 79 kg

Boyler Yzeyi

Boyler Is zolasyonu Boyler Aksesuarlar Boyler Hacmi Boyler ap Boyler Uzunluu Boylerin Kendi Arl Elektrikli Istc (Gne ssna takviye amal) Boyler Emniyet Seti Kapal Genleme Tank Antifriz Fiyat

2 kW

Basn reglatr, ek valfi, emniyet ventili 12 litre 15 litre 1.950 TL + 300 TL montaj seti

Not: Burada yer alan yazlar bilgi amaldr, reticilerin sunduu sistemler farkl olabilir, 800TL'den balayan fiyatlar ile bu tip sistemler sunulmaktadr.

Zorlanm Dolaml Sistemler

Zorlanm dolaml sistemler ak devreli de yaplabilmekle beraber daha ok kapal devreli sistemlerde kullanlr. Zorlanm dolaml sistemlerde toplayc ile depo arasnda ki su dolam sirklsyon pompas ile salanr. Bu yzden deponun toplaycdan daha yukarda olmasna gerek yoktur. Hatta depo toplaycdan aada, at arasnda ya da daha alt katlarda uygun bir yere konulabilir. Sirklsyon pompalar basnl pompalar olmadndan, sisteme suyun doldurulmas kullanm suyu tesisat ile gerekleir. Sirklsyon pompalarnn basnc toplayc ile depo arasnda ki balant borularnda ki basn kayplarn karlayacak kadar olmas yeterlidir. ok sayda kolektr kullanlan tesisatlarda mutlaka sirklsyon pompas kullanlmaldr. Kapal devreli olarak yaplan zorlanm dolaml sistemlerde de kapal genleme deposu, otomatik hava purjr ve emniyet vanas konulmaldr. farkl sistemde kullanlr;

1) Dzlemsel kollektrl zorlanm sistem (pompal, basnl): Byk uygulamalar iin uygun sistemlerdir.

2) Vakum tpl zorlanm sistem (pompal, basnl): Vakumlu tpleri in'den ithal edilen bu sistemler, dzlemsel kollektrlere gre daha verimli ve daha ucuz bir tercih olabilir.

3) Camsz kollektrl zorlanm sistem (pompal, basnl): Dk scakln yeterli olduu mekanlarda kullanlr (havuz vs), Trkiye'de fazla havuz olmadndan imalat da yoktur.

Avantajlar; Donmaya kar antifriz ile koruma salanr. Yksek scaklk elde edilebilmesi. Is optimum koulda toplaycdan elde edilir. Sirklsyon pompa yardm ile olduu iin boru ve toplaycda seimin artmas. Daha ince borular yardm ile s kayb azaltlr.

Dezavantajlar; Artan karmaklk. Pompann elektrik gereksinimi (gne pilleri yardm ile bu salanabilinir.) Daha pahal oluu.

Resimde grnd gibi;

playcda snan akkan (antifrizli su) depoya gnderilerek burada ki suyun stlmas salanr.

stlr.

Zorlanm dolaml paket sistemleri

Zorlanm dolaml sistemlerde kollektrler genellikle dz zemine monte edilir, kollektr altnda oluan blgeye de serpantinli boyler ve pompa nitesi konulur.

Zorlanm gne enerjisi sistemlerinin kollektr

Zorlanm gne enerjisi sistemlerinin boyler, pompa, kontrol paneli ekipmanlar

Cebirli Dolaml Gne Enerjisi Paket Sistemleri Kollektr Tipi Kollektr Boyutlar (mm) Kollektr Alan Boyler Tipi Boyler Yzeyi Boyler Is zolasyonu Alminyum Seici Yzeyli 1940 x 1020 x 90 2 x 1,98 m2 ift Serpantinli Titanyum oran yksek ift kat emaye kaplama 50 mm Poliretan Termometre ve Magnezyum Anot (Korozyon iin koruma) 200 litre 590 mm 1315 mm 108 kg

Boyler Aksesuarlar

Boyler Hacmi Boyler ap Boyler Uzunluu Boylerin Kendi Arl Elektrikli Istc (Gne ssna takviye amal)

2 kW (stee bal)

Sirklsyon Pompa Seti

3 farkl devir hzna sahip, debi deeri ayarlanabilir (215 litre/dakika)

Elektronik Kontrol Paneli

Diferansiyel termostatl, Pt 1000 tip sensrl, tek devre kontroll 15 litre 20 litre 20 litre ~3.500 TL

Antifriz Kapal Genleme Tank Antifriz Fiyat

Not: Burada yer alan yazlar bilgi amaldr, reticilerin sunduu sistemler farkl olabilir, 1.300TL'den balayan fiyatlar ile bu tip sistemler sunulmaktadr.

Gne Enerjisi le Havuz Istma

Gne enerjisi ile havuz stlmas birka farkl ekilde yaplabilinir ve havuz sahipleri ykl stma giderlerinden kurtulabilir. Her ne kad havuz miktar az da olsa, gney blgelerimizde bolca var. Gne enerjisi ile havuz stlmas iin havuzun durumu ve konumu olduka genelde st yzeyinde oluur, %60 buharlama, %30 nm ve %10 zemin de s kayb oluur. Havuz stlmas iin dk scaklklar yete (camsz) sistemler kullanlr.

Gne rtleri ile Havuz Istma

Ucuz ve kolay bir yntemdir, d meknda bulunan havuzlar iin kullanlan bir yntemdir. Havuzda meydana genel buharlamay nley salarlar. Istma iin havuz zerinde olmalar gerekir ki, sizin havuzu kullanmanz engellerler, her seferinde toplamak skc olabilir. ki

1) Gne Enerji Yataklar (Solar Sun Ring)

Halka biiminde olan bu yataklar, gneten gelen nm absorbe ederek havuz suyuna iletiler. Ayn zamanda havuzda ki buharlamay nlemektedirler. %50e yakn bir verimleri vardr ve gneli bir gnde havuz scakln 5-10 oC artrabilirler. Dikkat edilmesi gereken, a altnda havann genlemesi ile kendileri de biraz genleerek verimin dmesine neden olabilirler. Halka kenarlarnda bulunan mknats aplar 152 cm (1,81 m2) ve tanesi 20$ civarndadr. Havuz suyunu strken, havuzu kullanmanza engel olurlar.

Estetik bir grnt sunarlar. Ucuz ve kolay bir yntemdir.

kolayca balanrlar, havuzu kulla

2) Gne Enerji rtleri

stenilen llerde ayarlanabilen rt, gndzleri havuzun stlmasn salarken, gn boyunca buharlamay nler ve havuzun temiz ka scakln 5-10 oC artrmaktadr. Makaras sayesinde kolayca katlanabilmektedir. 14 m2si 40$ civarndadr.

Deiik renkleri bulunmaktadr, her retici kendine gre standartlar gelitirmitir.

ile kolayca katlanr.

Kollektr Yardm ile Havuz Istlmas

Su stma sistemlerinde olduu gibi kollektr yardm ile stlan scak su havuza gnderilir. rt sistemlerinde olduu gibi havuz yzeyi

kapal havuzlarda da kullanlabilirler. Havuz stlmasnda dk scaklklar yeterli olduu iin ekonomik yntemler tercih edilir. Bu tr s alana kolayca kurabilirsiniz. Paket ierisinde gerekli ekipmanlar bulunmaktadr, hasr gibi sermeniz ve gerekli balantlar yapmanz ye bir paket 300$ civarndadr ve 45 m2lik bir havuzu stmak iin yeterlidir (havuz scakln, mevcut scaklktan 5-10 oC daha ykseltirler satlmaktadrlar.

Paket ierisinde gerekli ekipmanlar bulunmaktadr. Havuzu temizlemek iin kullanlan pompaya balanmas yeterlidir (pompa basncnn iyi ayarlanmas gerekir, yetersizse deitirilmelidir). Suyun scakln kontrol etmek iin de denetleyici konulabilir Pratik ve estetik bir grnt sunar.

Ayn sistemi biraz daha maliyetli bir ekilde caml kollektrler veya vakum tpl sistemler ile salamak mmkndr. Farkl avantajlar b scaklk elde edilir.

GNE KOLLEKTRL SICAK SU SSTEMLER Gne kollektrl scak su sistemleri, gne enerjisini toplayan dzlemsel kollektrler, snan suyun topland depo ve bu iki ksm arasnda balanty salayan yaltml borular, pompa ve kontrol edici gibi sistemi tamamlayan elemanlardan olumaktadr.

Gne Kollektrl Scak Su Sistemi Gne kollektrl sistemler tabii dolaml ve pompal olmak zere ikiye ayrlrlar. Her iki sistem de ayrca ak ve kapal sistem olarak dizayn edilirler. Tabii Dolaml Sistemler: Tabii dolaml sistemler s transfer akkannn kendiliinden dolat sistemlerdir. Kollektrlerde snan suyun younluunun azalmas ve ykselmesi zelliine dayanmaktadr. Bu tr sistemlerde depo kollektrn st seviyesinden en az 30 cm yukarda olmas gerekmektedir. Deponun alt seviyesinden alnan souk (ar) su kollektrlerde snarak hafifler ve deponun st seviyesine ykselir. Gn boyu devam eden bu olay sonunda depodaki su snm olur. Tabii dolaml sistemler daha ok kk miktarda su ihtiyalar iin uygulanr. Deponun yukarda bulunmas zorunluluu nedeniyle byk sistemlerde uygulanamazlar. Pompa ve otomatik kontrol devresi gerektirmedii iin pompal sistemlere gre biraz daha ucuzdur. Pompal Sistemler: Is transfer akkannn sistemde pompa ile dolatrld sistemlerdir. Deposunun yukarda olma zorunluluu yoktur. Byk sistemlerde su hatlarndaki direncin artmas sonucu tabii dolamn olmamas ve byk bir deponun yukarda tutulmasnn zorluu nedeniyle pompa kullanma zorunluluu domutur. Pompal sistemler otomatik kontrol devresi yardm ile alrlar. Depo tabanna ve kollektr kna yerletirilen diferansiyel termostatn sensrleri; kollektrlerdeki suyun depodaki sudan 10 o C daha scak olmas durumunda pompay altrarak scak suyu depoya alr, bu fark 3 o C olduunda ise pompay durdurur. Pompa ve otomatik

kontrol devresinin zaman zaman arzalanmas nedeniyle iletilmesi tabii dolaml sistemlere gre daha zordur. Ak Sistemler: Ak sistemler kullanm suyu ile kollektrlerde dolaan suyun ayn olduu sistemlerdir. Kapal sistemlere gre verimleri yksek ve maliyeti ucuzdur. Suyu kiresiz ve donma problemlerinin olmad blgelerde kullanlrlar. Kapal Sistemler: Kullanm suyu ile stma suyunun farkl olduu sistemlerdir. Kollektrlerde snan su bir eanjr vastasyla ssn kullanm suyuna aktarr. Donma, kirelenme ve korozyona kar zm olarak kullanlrlar. Maliyeti ak sistemlere gre daha yksek verimleri ise eanjr nedeniyle daha dktr. DZLEMSEL GNE KOLLEKTRLER Dzlemsel gne kollektrleri, gne enerjisinin topland ve herhangi bir akkana aktarld eitli tr ve biimlerdeki aygtlardr. Dzlemsel gne kollektrleri, stten alta doru, camdan yaplan st rt, cam ile absorban plaka arasnda yeterince boluk, kollektrn en nemli paras olan absorban plaka, arka ve yan yaltm ve yukardaki blmleri iine alan bir kasadan olumutur (ekil-2).

Dzlemsel Gne Kollektr st rt: Kollektrlerin stten olan s kayplarn en aza indirgeyen ve gne nlarnn geiini engellemeyen bir maddeden olmaldr. Cam, gne nlarn geirmesi ve ayrca absorban plakadan yaynlanan uzun dalga boylu nlar geri yanstmas nedeni ile rt maddesi olarak son derece uygun bir maddedir. Bilinen pencere camnn geirme katsays 0.88'dir. Son zamanlarda zel olarak retilen dk demir oksitli camlarda bu deer 0.95 seviyesine ulamtr. Bu tr cam kullanlmas verimi % 5 mertebesinde arttrr. Absorban Plaka : Absorban plaka kollektrn en nemli blmdr. Gne nlar, absorban plaka tarafndan yutularak sya dntrlr ve sistemde dolaan svya aktarlr. Absorban plaka tabanda ve stte birer manifold ile bunlarn arasna yerletirilmi akkan borular ve yutucu plakadan oluur. Yutucu plaka nlar yutmas iin koyu bir renge genellikle siyaha boyanmtr. Kullanlan boyann yutma katsaysnn (absorptivite) yksek uzun dalga boylu radyasyonu yayma katsaysnn (emissivite) dk olmas

gerekmektedir. Bu nedenle de bu zelliklere sahip seici yzeyler kullanlmaktadr. Mat siyah boyann yutuculuu 0.95 gibi yksek bir rakam iken yaycl da 0.92 gibi istenmeyen bir deerdedir. Yaplan seici yzeylerde yayma katsays 0.1'in altna inmitir. Seici yzey kullanlmas halinde kollektr verimi ortalama % 5 artar. Absorban plaka, borular ile sk temas halinde olmaldr. Alminyumda olduu gibi, akkan borularnn kanatlarla bir btn tekil etmesi en iyi durumdur. Bakr ve sacda bu mmkn olmad iin akkan borular ile plakann birbirine temas problemi ortaya kmaktadr. Bu problem ya tamamen yada belli aralklarla lehim veya kaynak yapmakla zlebilir. Is Yaltm: Kollektrn arkadan olan s kayplarn minumuma indirmek iin absorban plaka ile kasa aras uygun bir yaltm maddesi ile yaltlmaldr. Absorban plaka scakl, kollektrn bo kalmas durumunda 150 C'a kadar snmas nedeniyle kullanlacak olan yaltm malzemesinin scak yaltm malzemesi olmas gerekmektedir. Is iletim katsaylar dk ve souk yaltm malzemesi olarak bilinen poliretan kkenli yaltm malzemeleri tek bana kullanlmamaldr. Bu tr yaltm malzemeleri, absorban plakaya bakan taraf scak yaltm malzemesi ile takviye edilerek kullanlmaldr. Kollektr Kasas : Kasa, yaltkann slanmasn nleyecek biimde yaplmaldr. zellikle kollektr giri ve klarnda kasann tam szdrmazl salanmaldr. Kasann her yan 100 kg/m2 (981 Pa=N/m2) basnca dayankl olmaldr (TSE3680). Svl kollektrlerde szdrmazln yzde yz salanamad durumlarda camda younlaan su buharn darya atmak amacyla kasann iki yan kenarna tam karlkl ikier adet 2- 3 mm apnda delik almaldr.

YOUNLATIRICI GNE ENERJS SSTEMLER YOUNLATIRICI SSTEMLERN ZELLKLER Gne enerjisi uygulamalarnda dzlemsel gne kollektr sistemlerinin yan sra daha yksek scaklklara ulamak iin younlatrc kollektr sistemleri kullanlmaktadr. Dzlemsel gne kollektrleri iin kullanlan kavram ve tarifler, younlatrc kollektrler iin de geerlidir. Bununla birlikte younlatc kollektr teknolojisinin daha karmak olmas nedeniyle, yeni tariflerin yaplmas gereklidir. Kollektrlerde gne enerjisinin dt net alana "aklk alan" ve gne enerjisinin yutularak s enerjisine dntrld yzeye "alc yzey" denir. Dzlemsel gne kollektrlerinde aklk alan ile alc yzey alan birbirine eittir. Younlatrc kollektrlerde ise gne enerjisi, alc yzeye gelmeden nce optik olarak younlatrld iin alc yzey, aklk alanndan daha kk olmaktadr. Gne enerjisini younlatran kollektrlerde en nemli kavramlardan biri "younlatrma oran" dr. Younlatrma oran; aklk alannn alc yzey alanna oran eklinde tarif edilir. Younlatrma oran, iki boyutlu younlatrclarda (parabolik oluk) 300, boyutlu younlatrclarda (parabolik anak) 40000 mertebesindedir. Bu tr kollektrlerde gne enerjisi, yanstc veya n krc yzeyler yardm ile dorusal ya da noktasal olarak younlatrlabilir. Dorusal Younlatrclar Parabolik oluk kollektrler, dorusal younlatrma yapan ve kesiti parabolik olan dizilerden oluur. Oluun i ksmndaki yanstc yzeyler, gne enerjisini paraboliin odanda yer alan ve boydan boya uzanan siyah bir absorban boruya yanstr. Orta derecede scaklk isteyen uygulamalarda kullanlan bu sistemlerde, gne enerjisi bir doru zerinde younlatrlacandan tek boyutlu hareket ile gnei izlemek yeterlidir.

Dorusal Younlatrc Kollektr Noktasal Younlatrclar ki boyutta gnei izleyip noktasal younlatrma yapan ve daha yksek scaklklara ulaan bu tr sistemler, parabolik anak ve merkezi alc olmak zere iki gruba ayrlr. Parabolik anak kollektrler iki eksende gnei takip ederek srekli olarak gnei odak noktasna younlatrrlar.

Parabolik anak Kollektrler Merkezi alc sistemde, tek tek odaklama yapan ve heliostat ad verilen dzlemsel aynalardan oluan bir alan, gne enerjisini, bir kule zerine monte edilmi ve alc denilen s eanjrne yanstr. Heliostatlar bilgisayar tarafndan kontrol edilerek, alcnn devaml gne almas salanr.

Merkezi Alcl Gne Isl Elektrik Santral YOUNLATIRICI SSTEMLER LE ELEKTRK RETM Bugne kadar gne enerjisi ile elektrik retiminde balca iki sistem kullanlmtr. Birincisi, gne enerjisini direkt olarak elektrik enerjisine dntren fotovoltaik sistemlerdir. Fakat geen 20 yl ierisinde fotovoltaik sistem uygulamalarnn artna ramen, teknolojisinin karmakl ve maliyetinin yksek oluu, geni apta elektrik retimi iin yetersiz olduunu ortaya karmtr. kinci seenek ise, gne enerjisinin younlatrc sistemler kullanlarak odaklanmas sonucunda elde edilen kzgn buhardan, konvansiyonel yntemlerle elektrik retimidir. Gne termal g santralleri, birincil enerji kayna olarak gne enerjisini kullanan elektrik retim sistemleridir. Bu sistemler temelde ayn yntemle almakla birlikte, gne enerjisini toplama yntemleri, yani kullanlan kollektrler bakmndan farkllk gsterirler. Toplama eleman olarak parabolik oluk kollektrlerin kullanld g santrallerinde, alma svs kollektrlerin odaklarna yerletirilmi olan absorban boru ierisinde dolatrlr. Daha sonra, snan bu svdan eanjrler yardm ile kzgn buhar elde edilir. Parabolik anak kollektrler kullanlan sistemlerde de ya ayn yntem kullanlr ya da merkeze yerletirilen bir motor ( Stirling ) yardm ile direkt olarak elektrik retilir. Merkezi alcl sistemlerde ise, gne nlar dzlemsel aynalar (heliostat) yardm ile alc denilen s eanjrne yanstlr. Alcda stlan alma svsndan konvansiyonel yollarla elektrik elde edilir. Gne Termal G Santrallerinin Tasarm lkeleri Gne termal g santrallerinin tasarmnda dikkate alnmas gereken

en nemli parametreler unlardr; - Blge seimi - Gne enerjisi ve iklim deerlendirmesi - Parametrelerin optimizasyonu - Blge Seimi - Santraln tesis edilecei ideal blge seilirken aadaki kriterler gz nnde bulundurulmaldr. Yllk ya miktarnn dk olmas, Bulutsuz ve sissiz bir atmosfere sahip olmas, Hava kirliliin olmamas, Ormanlk ve aalk blgelerden uzak olmas, Rzgar hznn dk olmas. Gne Enerjisi ve iklim Deerlendirmesi Santraln tesis edilecei blgenin, ylda en az 2000 saat gnelenme sresine ve metrekare bana yllk l500 kWh'lk bir gne enerjisi deerine sahip olmas gereklidir. Ayrca, 4 saatlik gnelenme sresine sahip gn saysnn 150 den az olmamas gereklidir. Yukardaki artlar salayan bir blgede santral tasarm iin aadaki almalarn yaplmas gerekir. Uzun Dnem Performans Deerlendirmesi Younlatrc kollektrlerin uzun dnem performans deerlendirmesi iin saatlik direkt gne enerjisi deerleri kullanlr. Bu deerler lmlerden elde edilemedii zaman, bir model yardm ile gnlk toplam gne enerjisi deerlerinden elde edilmelidir. Corafi blge ve kollektr seiminin yaplmasnda uzun dnem yllk gne enerjisi deerlerinden faydalanlr. Bu deerler ayn zamanda ekonomik analiz iin de gereklidir. zleme Modlnn Seimi Dorusal younlatrc kollektrler, Kuzey-Gney veya Dou-Bat dorultusunda yerletirilebilir. Yn seilirken, maksimum gne enerjisinin hangi dorultuda alnd gz nnde bulundurularak yerletirme yaplr. Genelde Kuzey-Gney dorultusunda yerletirmekle en iyi sonu elde edilir. Parametrelerinin Optimizasyonu Dorusal younlatrma yapan ve s transfer akkan olarak termal ya kullanlan sistemlerde alma parametrelerinin optimizasyonu iin aadaki kriterler dikkate alnmaldr. Is Transfer Yann Seimi : Gne termal g santralinin verimli almas byk lde, uygun s transfer akkannn seimine baldr. Bu akkann dolat sistem paralar, 0 C ile 300 C arasnda deien scaklk dalgalanmalarna maruz kalrlar. Bu nedenle g santrallerinde kullanlan s transfer akkannda aadaki zellikler aranr. Yksek yanma noktas ( 500 C 'n stnde) Dk buharlama basnc

Dk scaklklarda yksek akkanlk Yksek younluk Yksek scaklklarda ( 300 C ) srekli alabilme Bu kriterlerin hepsini salayan bir yada ayrca 0 o C ve 300 o C arasnda basn dmesinin minimum olmas gerekir. Basn Dmesi letme basnc; santraln nemli alma parametrelerinden biridir. letme basncnn maksimum ve minimum deerleri, iletme scaklnn maksimum ve minimum deerleri ile snrlanr. Bu basncn alt limiti s transfer akkannn buharlamasn engelleyecek bir deerde olmaldr. Boru Boyutlandrmas Sistemdeki svnn sirklasyonu iin kullanlan boru ebekesi, absorban borulardan ve esnek hortumlardan oluur. Kollektrlerdeki absorban borular sabittir. Fakat kollektrler arasndaki balanty salayan esnek hortumlar hareketli olduu iin uygun olarak boyutlandrlmas nem tar. Borularn apnn arttrlmas, akkan hzn ve basncn drr. Hzn dmesi ile artan s kayplar maliyeti olumsuz ynde etkiler. Bunun iin boru ap belirlenirken, sistem basn dnn minimum olmasna ve alma basncnn iletme maliyetini minimum seviyeye getirmesine dikkat edilmelidir. Kapasite Seimi Kollektr giri ve k scaklklar arasndaki fark maksimum olmaldr. Bu durumu salamak iin: Is transfer akkan, gne tarlasndan ald enerjiyi mmkn olduunca buhar retim sistemine brakp, minumum scaklkta geri dnmelidir. Is deitirgeci, buhar reteci gibi ekipmanlarn verimlilii arttrlmaldr. Korozyon Sistemin s kayplarn minimum seviyeye getirirken prosesin olduu ksmlar ve kollektrler korozyondan korunmaldr. rnein ekipman iinde younlamasna izin verilen buharn, s deitirgecinde slak buhar korozyonuna neden olmamas iin, sper stclarda kzgn buhar haline getirilir. PARABOLK OLUK KOLLEKTRLER Parabolik oluk kollektrl g santralleri, gne tarlas, buhar ve elektrik retim sistemlerinden oluur. Bu santrallerde proses ss iin, dorusal younlatrma yaplarak, gne enerjisinden 300 C'nin zerinde scaklk elde edilir ve s transfer akkan olarak yksek scaklklara dayankl termal ya kullanlr. Gne tarlas; bamsz niteler eklinde birbirine paralel balanm parabolik oluk kollektr gruplarndan oluan alandr. Bu niteler, gelen gne enerjisini 4 mm kalnlnda ve yksek yanstma oranna (% 94) sahip aynalar vastasyla, odakta bulunan alc boru zerine yanstrlar. Parabolik oluk kollektrler gruplar yatay eksen boyunca dnmelerini engellemeyen metal yaplarla desteklenmitir. Sistemde aynalarn gnei izlemesini salayan bir sensr bulunur. Is toplama eleman; cam tp, yzeyi yaklak % 97 lik bir absorbtiviteye sahip elik alc boru ve cam-metal birletiricilerden oluur. Alc boru zerinde meydana gelen yksek scaklk nedeniyle oluan s kayplarn azaltmak iin, cam tp ile alc boru arasndaki hava vakumlanmtr. Bu boluk basnc yaklak 0.1 atm dir. Isya dayankl cam tp, yksek bir geirgenlie ve radyasyon kayplarn en aza indirgemek iin antireflektif bir yapya sahiptir. Scaklk

nedeniyle meydana gelen genlemelerin etkilerini gidermek iin krkl cam-metal birletiriciler kullanlmaktadr. Gne tarlas kontrol sistemi; genel kontrol sistemi ve her kollektr grubunda bulunan lokal kontrol nitelerinden oluur. Genel kontrol sistemi gnelenme durumunu izler ve buna gre sistemi tamamen ya da ksmen aar ya da kapatr. Bu ilem, lokal kontrol niteleriyle iletiim iinde yaplr. Lokal kontrol niteleri, her kollektr grubunu ayr ayr kontrol ederek gnein takip edilmesini salarlar. Buhar retim sistemi; n stma, buhar retimi ve sper stma blmlerinden oluur. Bu blmlerden geirilerek 371 o C ve 100 bar basnca ykseltilen buhar, elektrik retimi iin trbine gnderilir. retimden sonra yeterince soumayan buhar, yeni bir evrime gnderilmeden, yeniden ayn scakla kadar stlr ve tekrar trbine gnderilir. Bu ikinci evrimden sonra artk souyan buhar, sktrlp sv hale getirildikten sonra yeni bir evrime gnderilir. Gne enerjili g santrallerinde, gne enerjisinin yetersiz kald durumlarda, kesintisiz elektrik retimini salamak iin ilave stclar kullanlr. Petrolle ya da doal gazla alan ilave stclar, ayn scaklk ve basnta buhar retirler. ekilde gelen gne enerjisinin elektrie dntrlmesi ve kaaklar grlmektedir.

Parabolik Oluk Elektrik Santrallarnda Elektrik Verimi SEGS teknolojisi, gne enerjisini birincil enerji kayna olarak kullanan Rankin evrimli buhar trbin sistemine dayanr. Gne Santral, parabolik oluk kollektr gruplarndan (Solar Collecting Assemblies-SCA) meydana gelmitir. Gnei iki boyutlu olarak takip eden ve yanstc yzeyleri vastasyla gne nlarn odaklayarak elik boru zerinde younlatran kollektrler, kolonlar zerine kurulmu olup, esnek hortumlarla birbirine balanmlardr. Verimi arttrmak ve s kayplarn en dk seviyeye getirmek iin, absorban olarak kullanlan ve zel bir madde ile kapl olan bu elik boru, ii vakumlanm cam bir tp iine yerletirilmitir. Borularn iinden geirilen s transfer akkan (sentetik ya), 390 o C civarna kadar stlr ve sistem boyunca dolatrlarak trbin jeneratr iin gerekli olan buhar retilir.

Parabolik Oluk Gne Santralinin Blok emas Gne enerjisinin yetersiz olduu zamanlarda, kesintisiz enerji retimini salamak iin, doal gazl stc sistem kullanlmaktadr. Gne enerjisinin yeterli, yetersiz veya hi olmama durumuna gre sistem deiik ekilde alr. Gne enerjinin yeterli olduu durumlarda, s transfer akkan dorudan gne tarlasndan geer. Yetersiz veya hi olmama durumlarnda ise doal gazl stclarla desteklenir veya tamamen bu stclar devreye sokulur. Her iki enerji kaynann da kullanld durumda, hem gne enerjisinden hem doal gazdan yararlanabilmek iin by-pass valf ak braklr. Bu durumda gne tarlasnda snan sv, destek stclar yardm ile alma scaklna ulancaya kadar stlr. PARABOLK ANAK KOLLEKTRLER Parabolik anak kollektrler, yzeylerine gelen gne radyasyonunu noktasal olarak odaklarnda younlatrrlar.Bu kollektrlerin yzeyleri de parabolik oluk kollektrlerin yzeyleri gibi yanstc aynalarla kaplanmtr. Gelen gne enerjisi bu aynalar vastas ile odaktaki Stirling motoru zerine younlatrlr. Stirling motoru s enerjisini elektrik jeneratr iin gerekli olan mekanik enerjiye dntrr. Elektrik retiminden baka, bu kollektrler buhar ya da scak hava retimi iin de kullanlr. Parabolik anak kollektrler ile elde edilen elektrik, dier yntemlerle elektrik reten santrallere destek amacyla ve maden ocaklar, radar istasyonlar ya da uzak kylerin elektrik ihtiyacnn karlanmasnda kullanlr. Ayrca, endstride buhar retimi, yer alt enjeksiyonu, petrol kartlmas gibi ilemler iin kullanlr. Bu santraller, kk modllerden olutuu iin enerji ihtiyac duyulan yerlerin yaknnda ve ihtiya duyulan kapasitede tesis edilebilirler. Gnmzde uygulamalar aada verilmitir. Gnmzde henz ekonomik olmayan parabolik anak ve parabolik oluk kollektrl sistemlerin aratrma ve gelitirme almalar srdrlmektedir. Bu almalarda ama, birim alan maliyetini drmek ve verimini

artrmaktr. MERKEZ ALICI G SANTRALLER Gne enerjisini younlatrarak elektrik reten dier bir uygulama da merkezi alc g santralleridir. Bu santrallerde gne enerjisi, heliostat denen aynalar yardm ile bir kule zerine yerletirilmi olan alcya yanstlr. Bu yolla 1000C'nin zerinde scaklk elde edilir. Heliostatlar, merkezi bir bilgisayar yardm ile gnei takip ederek gne enerjisini kule zerindeki alcya yanstrlar. Alcda stlan akkan, buhar jeneratrne gnderilerek buhar retilir. Bu buhar, buhar trbininden geirilerek elektrik retilir. Bu evrimden sonra buhar, kondansatrde soutma suyu evrimi ile soutulur ve tekrar buhar jeneratorne dner. Is transfer akkan buhar jeneratrnden getikten sonra alcya gnderilir. Gne enerjisi ile ilgili dnya apndaki gelimeleri ve sektrdeki ilerlemeyi takip etmek iinhttp://www.solarbuzz.com/ balantsn tklaynz.