You are on page 1of 9

Chöông 8

LUAÄT KINH TEÁ

I- KHAÙI NIEÄM LUAÄT KINH TEÁ. 1. Khaùi nieäm Luaät Kinh teá: laø toång hôïp caùc qui phaïm phaùp luaät do Nhaø nöôùc ban haønh ñeå ñieàu chænh caùc quan heä phaùt sinh. Trong quaù trình toå chöùc quaûn lyù Kinh teá cuûa Nhaø nöôùc vaø trong quaù trình saûn xuaát kinh doanh giöõa caùc chuû theå kinh doanh vôùi nhau. Ñoái töôïng ñieàu chænh cuûa luaät Kinh teá ñöôïc chia thaønh caùc nhoùm : Quan heä quaûn lyù kinh teá giöõa caùc cô quan nhaø nöôùc vôùi caùc chuû theå kinh doanh maø chuû yeáu laø caùc doanh nghieäp. Quan heä phaùt sinh trong saûn xuaát kinh doanh Quan heä kinh teá noäi boä phaùt sinh. Trong moät soá doanh nghieäp (Trong caùc toång coâng ty)

Hieán phaùp 1992 cuûa nhaø nöôùc ta qui ñònh kinh doanh laø moät trong nhöõng quyeàn cô baûn cuûa coâng daân : “Coâng daân coù quyeàn töï do kinh doanh theo qui ñònh cuûa phaùp luaät”. (Ñieàu 57) Theo luaät doanh nghieäp (ñöôïc Quoác Hoäi khoaù X thoâng qua ngaøy 12.06.1999 vaø coù hieäu löïc töø ngaøy 01.01.2000) thì kinh doanh laø vieäc thöïc hieän moät soá hoaëc taát caû caùc coâng ñoaïn cuûa quaù trình ñaàu tö, töø saûn xuaát ñeán tieâu thuï saûn phaåm hoaëc cung öùng dòch vuï treân thò tröôøng nhaèm muïc ñích sinh lôïi. Coâng daân coù quyeàn löïc choïn hình thöùc ñeå toå chöùc hoaït ñoäng kinh doanh, chuû yeáu laø hình thöùc doanh nghieäp. Doanh nghieäp laø toå chöùc kinh teá coù teân rieâng, coù taøi saûn, coù truï sôû giao dòch oån ñònh, ñöôïc ñaêng kyù kinh doanh theo qui ñònh cuûa phaùp luaät nhaèm thöïc hieän caùc hoaït ñoäng kinh doanh. Noäi dung chuû yeáu cuûa luaät kinh teá goàm phaùp luaät veà caùc loaïi hình doanh nghieäp, phaùp luaät veà hôïp ñoàng kinh teá, phaùp luaät veà thuû tuïc giaûi quyeát caùc tranh chaáp veà hôïp ñoàng kinh teá, phaùp luaät veà phaù saûn doanh nghieäp. 2. Phöông phaùp ñieàu chænh cuûa luaät Kinh teá goàm 2 phöông phaùp tuøy theo tính chaát cuûa quan heä do luaät Kinh teá ñieàu chænh. + Phöông phaùp thoûa thuaän, bình ñaúng, ñieàu chænh caùc quan heä phaùt sinh trong saûn xuaát kinh doanh dòch vuï giöõa caùc chuû theå kinh doanh. + Phöông phaùp meänh leänh coøn goïi laø phöông phaùp quyeàn uy - phuïc tuøng ñöôïc söû duïng ñeå ñieàu chænh caùc quan heä trong quaûn lyù kinh teá giöõa caùc cô quan nhaø nöôùc vaø chuû theå kinh doanh. 3. Chuû theå cuûa luaät Kinh teá. Chuû theå cuûa luaät Kinh teá laø caùc beân tham gia caùc moái quan heä kinh teá do luaät kinh teá ñieàu chænh, cuï theå laø nhöõng toå chöùc, caù nhaân coù ñuû ñieàu kieän ñeå tham gia vaøo caùc quan heä do Luaät Kinh teá ñieàu chænh. a. Caùc toå chöùc kinh teá:

Laø caùc toå chöùc ñöôïc thaønh laäp hôïp phaùp, toàn taïi döôùi hình thöùc do luaät ñònh, phaûi coù taøi saûn ñoäc laäp, coù quyeàn quaûn lyù taøi saûn hay sôû höõu taøi saûn ñoù, phaûi coù thaåm quyeàn kinh teá töùc laø ñöôïc thöïc hieän chöùc naêng saûn xuaát, kinh doanh dòch vuï theo giaáy pheùp ñaêng kyù kinh doanh ñöôïc cô quan coù thaåm quyeàn caáp. ÔÛ nöôùc ta coù caùc toå chöùc sau ñaây ñöôïc coi laø chuû theå luaät kinh teá: Caùc doanh nghieäp: doanh nghieäp nhaø nöôùc, doanh nghieäp tö nhaân, coâng ty coå phaàn, coâng ty traùch nhieäm höõu haïn, coâng ty lieân doanh, coâng ty 100% voán nöôùc ngoaøi, coâng ty hôïp doanh, coâng ty traùch nhieäm höõu haïn moät thaønh vieân, caùc hôïp taùc xaõ, caùc doanh nghieäp nöôùc ngoaøi ñöôïc hoaït ñoäng hôïp phaùp treân laõnh thoå Vieät Nam, caùc ñôn vò kinh doanh tröïc thuoäc caùc cô quan ñoaøn theå ñöôïc caáp giaáy pheùp kinh doanh … Coù tö caùch phaùp nhaân hoaëc khoâng coù tö caùch phaùp nhaân. Chính phuû. Caùc boä, Toång cuïc coù thaåm quyeàn quaûn lyù nhaø nöôùc veà kinh teá. UÛy ban nhaân daân caùc caáp Caùc sôû phoøng ban do UÛy ban nhaân daân laäp ra ñeå thöïc hieän chöùc naêng thanh tra hoaëc quaûn lyù kinh teá ôû caùc caáp.

-

b. Caùc cô quan quaûn lyù nhaø nöôùc veà kinh teá:

Trong moät soá tröôøng hôïp nhaát ñònh caùc cô quan haønh chính söï nghieäp, caùc ñoaøn theå caùc toå chöùc xaõ hoäi khi ñöôïc doanh nghieäp môøi tham gia caùc hôïp ñoàng kinh teá ñeå xaây döïng cô baûn phuïc vuï söï nghieäp, nghieân cöùu khoa hoïc, cheá taïo saûn phaåm môùi tìm giaûi phaùp kyõ thuaät môùi thì cuõng trôû thaønh chuû theå cuûa luaät Kinh teá. II- PHAÙP LUAÄT VEÀ CAÙC LOAÏI HÌNH DOANH NGHIEÄP. Hieän nay coù nhieàu loaïi hình doanh nghieäp ñang hoaït ñoäng kinh doanh ôû nöôùc ta. Ñeå quaûn lyù hoaït ñoäng kinh doanh cuûa caùc loaïi hình doanh nghieäp ñoù Nhaø nöôùc ta ñaõ ban haønh nhieàu vaên baûn phaùp luaät xaùc ñònh ñòa vò phaùp lyù cuûa chuùng nhö Luaät Doanh nghieäp Nhaø nöôùc, Luaät doanh nghieäp, Luaät ñaàu tö …… 1. Doanh nghieäp Nhaø nöôùc: Theo ñieàu 1 Luaät Doanh nghieäp Nhaø nöôùc do Quoác Hoäi thoâng qua ngaøy 20.04.1995 thì doanh nghieäp nhaø nöôùc laø toå chöùc kinh teá do nhaø nöôùc ñaàu tö voán, thaønh laäp vaø toå chöùc quaûn lyù, hoaït ñoäng kinh doanh hoaëc hoaït ñoäng coâng ích, nhaàm thöïc hieän caùc muïc tieâu kinh teá xaõ hoäi do nhaø nöôùc giao. Doanh nghieäp Nhaø nöôùc ñöôïc thaønh laäp theo thuû tuïc sau : Ñôn vò cô quan coù yeâu caàu ñeà nghò thaønh laäp doanh nghieäp. Cô quan chöùc naêng laäp Hoäi ñoàng thaåm ñònh hoà sô thaønh laäp doanh nghieäp. Kyù quyeát ñònh thaønh laäp doanh nghieäp. Doanh nghieäp ñaêng kyù kinh doanh. Doanh nghieäp ñaêng baùo coâng khai. Toå chöùc quaûn lyù doanh nghieäp Nhaø nöôùc : Toång coâng ty nhaø nöôùc vaø doanh nghieäp nhaø nöôùc coù qui moâ lôùn coù cô caáu toå chöùc quaûn lyù goàm: Hoäi ñoàng quaûn trò.

- Toång giaùm ñoác (Giaùm ñoác) - Ban Kieåm soaùt - Toång Giaùm ñoác hoaëc Giaùm ñoác. - Boä maùy giuùp vieäc Caùc doanh nghieäp coù qui moâ vöøa vaø nhoû thì chæ coù giaùm ñoác vaø boä maùy giuùp vieäc. Quyeàn vaø nghóa vuï cuûa doanh nghieäp Nhaø nöôùc : Doanh nghieäp nhaø nöôùc laø moät toå chöùc kinh teá coù caùc quyeàn trong lónh vöïc kinh doanh sau ñaây : 1. Trong lónh vöïc quaûn lyù voán vaø taøi saûn maø Nhaø nöôùc giao cho doanh nghieäp : Doanh nghieäp coù quyeàn quaûn lyù taøi saûn cuûa Nhaø nöôùc giao cho trong phaïm vi phaùp luaät qui ñònh phuø hôïp vôùi muïc ñích hoaït ñoäng vaø nhieäm vu maø Nhaø nöôùc giao cho doanh nghieäp 2. Trong lónh vöïc taøi chính : Nhaø nöôùc phaûi ñaûm baûo voán cho doanh nghieäp khi thaønh laäp. Trong quaù trình hoaït ñoäng doanh nghieäp ñöôïc quyeàn huy ñoäng voán ñeå phaùt trieån kinh doanh. 3. Trong toå chöùc quaûn lyù doanh nghieäp : Toå chöùc kinh doanh, toå chöùc quaûn lyù phuø hôïp vôùi muïc tieâu nhieäm vuï Nhaø nöôùc giao. Doanh nghieäp coù nghóa vuï thöïc hieän ñuùng caùc qui ñònh cuûa nhaø nöôùc veà taøi chính, baûo toaøn vaø phaùt trieån voán nhaø nöôùc giao cho. 2. Doanh nghieäp tö nhaân. Theo ñieàu 99 luaät doanh nghieäp naêm 1999 thì doanh nghieäp tö nhaân laø ñôn vò kinh doanh, do moät caù nhaân laøm chuû vaø töï chòu traùch nhieäm baèng toaøn boä taøi saûn cuûa mình veà moïi hoaït ñoäng cuûa doanh nghieäp caù nhaân (Tröø nhöõng tröôøng hôïp phaùp luaät caám ôû ñieàu luaät doanh nghieäp ñeàu coù quyeàn thaønh laäp doanh nghieäp) Chuû doanh nghieäp tö nhaân coù toaøn quyeàn trong toå chöùc saûn xuaát kinh doanh vaø quaûn lyù doanh nghieäp trong khuoân khoå cuûa phaùp luaät. Chuû doanh nghieäp tö nhaân coù theå thueâ ngöôøi quaûn lyù ñieàu haønh doanh nghieäp, löïa choïn hình thöùc vaø caùch thöùc huy ñoäng voán, chuû doanh nghieäp tö nhaân coù quyeàn giaûi theå doanh nghieäp, cho thueâ doanh nghieäp, baùn doanh nghieäp hoaëc saùp nhaäp doanh nghieäp cuûa mình vaøo doanh nghieäp khaùc. Ñieàu kieän thaønh laäp, ñaêng kyù, giaûi theå vaø phaù saûn doanh nghieäp tö nhaân ñöôïc thöïc hieän nhö caùc doanh nghieäp khaùc. Chuû doanh nghieäp tö nhaân coù caùc nghóa vuï sau : Khai baùo ñuùng voán ñaàu tö kinh doanh. Kinh doanh ñuùng ngaønh ngheà ghi trong giaáy pheùp. Ñaûm baûo quyeàn lôïi ích cuûa ngöôøi lao ñoäng trong doanh nghieäp. Ñaûm baûo chaát löôïng haøng hoùa. Baûo veä tieâu chuaån veà moâi tröôøng, traät töï an toaøn xaõ hoäi. Keá toaùn soå saùch theo qui ñònh cuûa phaùp luaät. Noäp thueá.

3. Coâng ty : Laø loaïi hình doanh nghieäp do hai hoaëc nhieàu caù nhaân hoaëc toå chöùc lieân keát vôùi nhau baèng moät söï kieän phaùp lyù ñeå thaønh laäp tieán haønh moät hoaëc moät soá hoaït ñoäng kinh doanh theo qui ñònh cuûa phaùp luaät. Luaät Doanh nghieäp cuûa nhaø nöôùc ta ghi nhaän 3 loaïi hình coâng ty. a. Coâng ty traùch nhieäm höõu haïn : Coù 2 loaïi Coâng ty Traùch nhieäm höõu haïn töø 2-50 Thaønh vieân. Coâng ty Traùch nhieäm höõu haïn 1 Thaønh vieân.

Caùc ñaëc ñieåm cuûa coâng ty traùch nhieäm höõu haïn : Coâng ty Traùch nhieäm höõu haïn 2 - 50 Thaønh vieân Thaønh vieân coù theå laø caù nhaân, toå chöùc soá löôïng ít nhaát laø 2, nhieàu nhaát khoâng vöôït quaù 50 Thaønh vieân. Coâng ty TNHH ñöôïc phaùt haønh traùi phieáu. Phaàn voán goùp cuûa caùc thaønh vieân phaûi ñoùng ngay khi thaønh laäp coâng ty, phaàn voán noäp khoâng ñoùng ñuùng haïn ñöôïc xem laø nôï coâng ty, thaønh vieân muoán chuyeån nhöôïng phaàn voán cuûa mình phaûi chuyeån nhöôïng cho caùc thaønh vieân khaùc cuûa coâng ty, chæ ñöôïc chuyeån nhöôïng cho ngöôøi ngoaøi khi caùc thaønh vieân khaùc cuûa coâng ty khoâng mua hoaëc mua khoâng heát. Khi thaønh vieân cheát, phaàn voán goùp ñöôïc thöøa keá. Thaønh vieân chòu traùch nhieäm veà caùc khoaûn nôï vaø caùc nghóa vuï taøi saûn khaùc cuûa coâng ty trong phaïm vi soá voán ñaõ ñoùng goùp vaøo coâng ty. Cô caáu toå chöùc cuûa coâng ty goàm Hoäi ñoàng thaønh vieân, Chuû tòch Hoäi ñoàng thaønh vieân, Giaùm ñoác (Toång Giaùm ñoác). Coâng ty traùch nhieäm höõu haïn coù treân 11 thaønh vieân phaûi coù ban kieåm soaùt.

-

Coâng ty Traùch nhieäm höõu haïn 1 Thaønh vieân : Do 1 Thaønh vieân vaø toå chöùc coù tö caùch phaùp nhaân laøm chuû sôû höõu (xem ñieàu 46-50 Luaät Doanh nghieäp 1999) b. Coâng ty coå phaàn : Caùc ñaëc ñieåm cuûa coâng ty coå phaàn: Voán ñieàu leä ñöôïc chia thaønh nhieàu phaàn baèng nhau goïi laø coå phaàn. Coå ñoâng chæ chòu traùch nhieäm veà nôï vaø caùc nghóa vuï taøi saûn khaùc cuûa coâng ty trong phaïm vi soá voán ñaõ ñoùng goùp vaøo coâng ty. Trong 3 naêm ñaàu caùc coå ñoâng saùng laäp phaûi naém giöõ ít nhaát 20% soá coå phaàn. Coå ñoâng coù quyeàn töï do chuyeån coå phaàn cuûa mình cho ngöôøi khaùc (tröø moät soá tröôøng hôïp ñaëc bieät) coå ñoâng coù theå laø caù nhaân, toå chöùc. Soá löôïng coå ñoâng toái thieåu laø 3 vaø khoâng haïn cheá soá löôïng toái ña. Coâng ty ñöôïc pheùp huy ñoäng voán thoâng qua vieäc phaùt haønh Traùi phieáu, coå phieáu. Ñaây laø ñaëc ñieåm khaùc vôùi coâng ty TNHH. Cô caáu toå chöùc cuûa coâng ty coå phaàn goàm Ñaïi Hoäi ñoàng coå ñoâng, Hoäi ñoàng quaûn trò, Giaùm ñoác, (Toång giaùm ñoác) ñoái vôùi coâng ty coù treân 11 coå ñoâng thì coù theâm Ban kieåm soaùt vaø boä maùy giuùp vieäc.

-

-

c. Coâng ty hôïp danh: Coâng ty hôïp danh laø loaïi doanh nghieäp trong ñoù phaûi coù ít nhaát 2 thaønh vieân hôïp danh, ngoaøi caùc thaønh vieân hôïp danh coøn coù caùc thaønh vieân goùp voán. Thaønh vieân hôïp danh phaûi laø caùc caù nhaân coù trình ñoä chuyeân moân vaø coù uy tín ngheà nghieäp vaø phaûi chòu traùch nhieäm baèng toaøn boä taøi saûn cuûa mình veà caùc nghóa vuï cuûa coâng ty. Coøn thaønh vieân goùp voán chæ chòu traùch nhieäm veà caùc khoaûn nôï cuûa coâng ty trong phaïm vi soá voán ñaõ goùp vaøo coâng ty, Thaønh vieân goùp voán coù theå caù nhaân toå chöùc. Caùc coâng ty ñöôïc quyeàn töï chuû trong kinh doanh theo caùc ngaønh ngheà ñaõ ñaêng kyù theo qui ñònh cuûa phaùp luaät. Coâng ty coù nghóa vuï tuaân thuû caùc qui ñònh veà baûo veä moâi tröôøng, an ninh quoác phoøng, an toaøn xaõ hoäi, thöïc hieän cheá ñoä keá toaùn, ñaêng kyù thueá, noäp thueá, ñònh kyø baùo caùo taøi chính vôùi caùc cô quan ñaêng kyù kinh doanh moät caùch chính xaùc ñaày ñuû. 4. Caùc doanh nghieäp coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi.

Hoaït ñoäng cuûa caùc doanh nghieäp naøy ñöôïc ñieàu chænh bôûi luaät Ñaàu tö nöôùc ngoaøi taïi Vieät Nam naêm 1996 vaø ñöôïc söûa ñoåi boå sung naêm 2000. Caùc doanh nghieäp coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi ñöôïc ghi nhaän coù 2 loaïi. a. Doanh nghieäp lieân doanh (Coâng ty lieân doanh) Doanh nghieäp lieân doanh ñöôïc thaønh laäp döôùi hình thöùc coâng ty traùch nhieäm höõu haïn. Moãi beân tham gia chæ chòu traùch nhieäm trong phaïm vi voán goùp cuûa mình. Beân phía Vieät Nam laø doanh nghieäp thuoäc moïi thaønh phaàn kinh teá, beänh vieän, tröôøng hoïc. Beân nöôùc ngoaøi coù theå laø toå chöùc kinh teá, caù nhaân nöôùc ngoaøi ñaàu tö vaøo Vieät Nam. Phaàn voán goùp khoâng ñöôïc thaáp hôn 30% voán phaùp ñònh, tröø tröôøng hôïp ñöôïc Chính phuû cho pheùp. Thôøi haïn hoaït ñoäng cuûa coâng ty ñöôïc ghi trong giaáy pheùp ñaàu tö thöôøng khoâng quaù 50 naêm. Coâng ty lieân doanh trong quaù trình hoaït ñoäng, voán vaø taøi saûn cuûa phía beân nöôùc ngoaøi khoâng bò tröng duïng hoaëc tòch thu baèng bieän phaùp haønh chaùnh. Cô quan laõnh ñaïo cao nhaát cuûa doanh nghieäp lieân doanh laø Hoäi ñoàng quaûn trò. Thaønh vieân cuûa Hoäi ñoàng quaûn trò do caùc beân chæ ñònh theo tyû leä töông öùng vôùi phaàn voán goùp vaøo doanh nghieäp. Toång Giaùm ñoác vaø caùc phoù Toång Giaùm ñoác do Hoäi ñoàng quaûn trò boå nhieäm, mieãn nhieäm vaø chòu traùch nhieäm tröôùc Hoäi ñoàng quaûn trò, tröôùc phaùp luaät Vieät Nam veà vieäc ñieàu haønh quaûn lyù coâng ty. b. Doanh nghieäp 100% voán nöôùc ngoaøi : Doanh nghieäp 100% voán nöôùc ngoaøi laø doanh nghieäp do caù nhaân, toå chöùc nöôùc ngoaøi ñaàu tö 100% voán vaø ñöôïc chính phuû Vieät Nam cho pheùp thaønh laäp taïi Vieät Nam. Doanh nghieäp 100% voán nöôùc ngoaøi hoaït ñoäng theo hình thöùc coâng ty traùch nhieäm höõu haïn. Nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi coù toaøn quyeàn toå chöùc quaûn lyù doanh nghieäp cuûa hoï, Nhaø nöôùc Vieät Nam chæ quaûn lyù thoâng qua vieäc caáp giaáy pheùp ñaàu tö, kieåm tra vieäc thöïc hieän caùc qui ñònh cuûa phaùp luaät aùp duïng cho doanh nghieäp voán 100% voán nöôùc ngoaøi. Doanh nghieäp 100% voán nöôùc ngoaøi coù caùc quyeàn vaø nghóa vuï cô baûn nhö quyeàn vaø nghóa vuï cô baûn cuûa doanh nghieäp lieân doanh. III- PHAÙP LUAÄT VEÀ HÔÏP ÑOÀNG KINH TEÁ. Caùc doanh nghieäp tieán haønh hoaït ñoäng kinh doanh thoâng qua hình thöùc phaùp lyù chuû yeáu laø hôïp ñoàng kinh teá. Phaùp luaät veà hôïp ñoàng kinh teá ñieàu chænh caùc quan heä phaùt sinh trong quaù trình kyù keát, thöïc hieän hôïp ñoàng kinh teá giöõa caùc chuû theå kinh teá coù chöùc naêng kinh doanh. a. Khaùi nieäm hôïp ñoàng kinh teá: Theo Ñieàu 1 Phaùp leänh Hôïp ñoàng kinh teá ban haønh ngaøy 25.09.1989 thì hôïp ñoàng kinh teá laø söï thoûa thuaän giöõa caùc beân baèng vaên baûn veà vieäc thieát laäp thay ñoåi hoaëc chaám döùt caùc quyeàn vaø nghóa vuï cuûa caùc beân trong quan heä kinh teá nhaèm muïc ñích kinh doanh. Nguyeân taéc cuûa vieäc kyù keát hôïp ñoàng kinh teá laø caùc beân bình ñaúng; töï quyeát ñònh, töï löïa choïn ñoái taùc, töï chòu traùch nhieäm taøi saûn, noäi dung cuûa hôïp ñoàng kinh teá khoâng traùi vôùi phaùp luaät phuø hôïp vôùi muïc ñích kinh doanh. b. Chuû theå cuûa hôïp ñoàng kinh teá: laø : Chuû theå cuûa hôïp ñoàng kinh teá laø caùc beân tham gia kyù keát hôïp ñoàng kinh teá. Caùc beân coù theå Phaùp nhaân vôùi phaùp nhaân thoâng ñaïi dieän hôïp phaùp cuûa phaùp nhaân. Phaùp nhaân vôùi caù nhaân coù ñaêng kyù kinh doanh thoâng qua ñaïi dieän hôïp phaùp cuûa phaùp nhaân vôùi ngöôøi coù teân trong giaáy ñaêng kyù kinh doanh hoaëc ngöôøi ñöôïc uûy quyeàn.

c. Noäi dung cuûa hôïp ñoàng kinh teá : goàm caùc ñieàu khoaûn :

+ Ñieàu khoaûn chuû yeáu : qui ñònh veà ñoái töôïng giao keát cuûa hôïp ñoàng, soá löôïng, chaát löôïng, giaù caû, thôøi gian, ñòa ñieåm giao haøng hay hoaøn thaønh traùch nhieäm phöông thöùc thanh toùan. + Ñieàu khoaûn thöôøng leä : nhaéc laïi moät soá qui ñònh cuûa phaùp luaät nhö bieän phaùp baûo ñaûm thöïc hieän hôïp ñoàng, traùch nhieäm vaät chaát, thôøi gian baûo haønh. + Ñieàu klhoaûn tuøy nghi : do caùc beân thoûa thuaän phuø hôïp vôùi phaùp luaät. Ñieàu khoaûn naøy coù hoaëc khoâng cuõng khoâng aûnh höôûng ñeán hieäu löïc cuûa hôïp ñoàng. d. Hôïp ñoàng kinh teá voâ hieäu : Coù 2 loaïi HÑKI voâ hieäu Hôïp ñoàng voâ hieäu toaøn boä : Hôïp ñoàng kinh teá voâ hieäu laø hôïp ñoàng kinh teá vi phaïm caùc ñieàu caám cuûa phaùp luaät, traùi phaùp luaät, caùc beân kyù keát khoâng ñuû tö caùch phaùp lyù ñeå kyù keát hoaëc ngöôøi kyù keát hôïp ñoàng kinh teá khoâng coù thaåm quyeàn hoaëc coù haønh vi löøa ñaûo. Khi hôïp ñoàng kinh teá bò keát luaän laø voâ hieäu, caùc beân khoâng ñöôïc thöïc hieän hôïp ñoàng vaø bò xöû lyù veà taøi saûn. Ngöôøi coá tình thöïc hieän hôïp ñoàng kinh teá voâ hieäu coù theå phaûi chòu traùch nhieän hình söï neáu coù ñuû yeáu toá caáu thaønh toäi phaïm. Hôïp ñoàng kinh teá voâ hieäu töøng phaàn: moät hoaëc moät soá noäi dung traùi vôùi qui ñònh cuûa phaùp luaät nhöng khoâng aûnh höôûng tôùi caùc noäi dung coøn laïi cuûa Hôïp ñoàng. Trong tröôøng hôïp naøy phaûi söûa ñoåi phaàn voâ hieäu cho phuø hôïp vôùi qui ñònh ban ñaàu. ñ. Traùch nhieäm vaät chaát trong quan heä hôïp ñoàng kinh teá : Traùch nhieäm vaät chaát ñoù laø caùc beân tham gia hôïp ñoàng kinh teá phaûi gaùnh chòu haäu quaû vaät chaát baát lôïi do haønh vi vi phaïm nghóa vuï cuûa mình gaây ra. Muïc ñích cuûa traùch nhieäm vaät chaát nhaèm ñaûm baûo vieäc thöïc hieän ñuùng ñaén nhöõng quyeàn vaø nghóa vuï cuûa caùc beân trong hôïp ñoàng; giaùo duïc yù thöùc toân troïng phaùp luaät; khoâi phuïc lôïi ích kinh teá cuûa beân bò vi phaïm. Caùc cheá taøi vaät chaát khi vi phaïm hôïp ñoàng kinh teá goàm caùc hình thöùc sau ñaây: + Boài thöôøng thieät haïi : laø cheá taøi tieàn teä do beân vi phaïm hôïp ñoàng traû cho beân bò vi phaïm ñeå buø ñaép thieät haïi thöïc teá cho beân bò vi phaïm. Beân bò thieät haïi phaûi chöùng minh : Coù haønh vi vi phaïm nhö : khoâng thöïc hieän hôïp ñoàng, hoaëc thöïc hieän khoâng ñuùng soá löôïng, chaát löôïng, khoâng ñuùng thôøi gian. Coù thieät haïi thöïc teá : ñoù laø nhöõng maát maùt veà vaät chaát coù theå tính toaùn ñöôïc. Coù moái quan heä nhaân quaû giöõa haønh vi vaø haäu quaû. Beân vi phaïm coù loãi. HÑKT voâ hieäu toaøn boä. HÑKT voâ hieäu töøng phaàn.

+ Phaït hôïp ñoàng : laø cheá taøi tieàn teä maø beân vi phaïm phaûi traû cho beân bò vi phaïm, cheá taøi phaït hôïp ñoàng coù theå aùp duïng vôùi taát caû haønh vi vi phaïm hôïp ñoàng maø khoâng caàn tính ñeán vieäc haønh vi vi phaïm ñoù ñaõ gaây thieät haïi thöïc teá hay chöa. Vi phaïm chaát löôïng phaït töø 3 - 12% giaù trò phaàn hôïp ñoàng kinh teá bò vi phaïm veà chaát löôïng. Vi phaïm veà thôøi gian thöïc hieän phaït 20% giaù trò phaàn hôïp ñoàng kinh teá bò vi phaïm thôøi gian thöïc hieän cho 10 ngaøy lòch ñaàu tieân, phaït theâm 0,5 – 1% cho 10 ngaøy tieáp theo.

-

Khoâng thöïc hieän hôïp ñoàng : phaït 12% giaù trò hôïp ñoàng. Khoâng hoaøn thaønh saûn phaåm haøng hoaù, coâng vieäc moät caùch ñoàng boä phaït 6 – 12%.

IV- PHAÙP LUAÄT VEÀ GIAÛI QUYEÁT CAÙC TRANH CHAÁP TRONG KINH DOANH. a. Tranh chaáp trong kinh doanh : laø nhöõng baát ñoàng veà vieäc thöïc hieän caùc quyeàn vaø nghóa giöõa caùc beân tham gia caùc quan heä kinh doanh. Caùc tranh chaáp trong kinh doanh phaùt sinh töø vieäc thöïc hieän hôïp ñoàng kinh teá hoaëc caùc loaïi tranh chaáp khaùc nhö tranh chaáp giöõa coâng ty vôùi thaønh vieân coâng ty, giöõa caùc thaønh vieân coâng ty vôùi nhau, tranh chaáp trong vieäc mua baùn coå phieáu, traùi phieáu. Phaùp luaät veà giaûi quyeát caùc tranh chaáp trong kinh doanh goàm toång theå caùc qui phaïm phaùp luaät qui ñònh veà caùc nguyeân taéc, trình töï, thuû tuïc giaûi quyeát tranh chaáp, veà caùc toå chöùc cô quan coù thaåm quyeàn giaûi quyeát tranh chaáp. b. Caùc nguyeân taéc cô baûn trong giaûi quyeát caùc tranh chaáp kinh teá: Toân troïng quyeàn ñònh ñoaït cuûa caùc ñöông söï. Caùc beân tranh chaáp bình ñaúng tröôùc phaùp luaät. Nguyeân taéc hoøa giaûi. Nguyeân taéc xeùt xöû coâng khai. Nguyeân taéc giaûi quyeát nhanh choùng, kòp thôøi. Nguyeân taéc caùc ñöông söï töï cung caáp chöùng cöù ñeå chöùng minh

c. Thuû tuïc giaûi quyeát caùc tranh chaáp kinh teá: Hieän nay coù 4 hình thöùc giaûi quyeát tranh chaáp trong kinh doanh. Thöông löôïng : Laø quaù trình caùc beân trong tranh chaáp tröïc tieáp ñaøm phaùn ñeå ñi ñeán thoûa thuaän. Hoøa giaûi : laø quaù trình giaûi quyeát trong ñoù coù söï tham gia cuûa hoøa giaûi vieân laø trung gian giuùp caùc beân ñaït ñeán thoûa thuaän. Hoøa giaûi laø moät thuû tuïc baét buoäc ñoái vôùi toá tuïng taïi cô quan troïng taøi, cuõng nhö toá tuïng taïi Toøa aùn. Giaûi quyeát theo thuû tuïc troïng taøi : Troïng taøi laø quaù trình giaûi quyeát tranh chaáp trong ñoù troïng taøi vieân do caùc beân löïa choïn moät caùch töï nguyeän seõ ñöa ra phaùn quyeát coù giaù trò baét buoäc sau khi caùc beân tranh chaáp ñeàu ñaõ coù cô hoäi ngang nhau ñeå trình baøy caùc vaán ñeà lieân quan ñeán tranh chaáp. ÔÛ nöôùc ta coù 2 cô quan troïng taøi Trung taâm troïng taøi kinh teá. Trung taâm troïng taøi quoác teá Vieät Nam

Caùc böôùc trong thuû tuïc troïng taøi. + Gôûi ñôn yeâu caàu : beân coù yeâu caàu giaûi quyeát ñöa ñôn ñeán trung taâm troïng taøi ñaõ ñöôïc löïa choïn neâu roõ noäi dung tranh chaáp, caùc yeâu caàu giaûi quyeát caùc taøi lieäu caàn thieát ñeå chöùng minh yeâu caàu, hoï, teân cuûa troïng taøi vieân maø nguyeân ñôn choïn trong danh saùch caùc troïng taøi vieân cuûa trung taâm. Nguyeân ñôn phaûi taïm öùng leä phí troïng taøi. Trong thôøi haïn xaùc ñònh, bò ñôn phaûi coù ñôn traû lôøi cho trung taâm vaø gôûi theo teân, hoï cuûa troïng taøi vieân maø bò ñôn choïn Neáu Hoäi ñoàng troïng taøi goàm 3 ngöôøi thì 2 troïng taøi vieân ñaõ ñöôïc choïn seõ thoûa thuaän choïn moät troïng taøi vieân thöù 3 laøm Chuû tòch Hoäi ñoàng troïng taøi. Caùc troïng taøi vieân phaûi khöôùc töø hoaëc bò caùc beân khöôùc töø neáu thaáy hoï coù theå khoâng voâ tö khaùch quan trong giaûi quyeát tranh chaáp. + Chuaån bò giaûi quyeát tranh chaáp : caùc troïng taøi vieân nghieân cöùu hoà sô, tìm hieåu söï vieäc, gaëp gôõ yeâu caàu caùc beân cung caáp taøi lieäu, tröng caàu giaùm ñònh.

+ Phieân hoïp giaûi quyeát tranh chaáp : thôøi gian ñòa ñieåm phieân hoïp do caùc beân töï thoûa thuaän hoaëc troïng taøi vieân aán ñònh. Caùc beân coù theå môøi luaät sö tham gia ñeå baûo veä quyeàn lôïi hôïp phaùp cuûa mình. + Quyeát ñònh cuûa troïng taøi coù giaù trò thi haønh ngay khoâng ñöôïc khaùng caùo. Neáu beân phaûi thi haønh quyeát ñònh cuûa troïng taøi khoâng thöïc hieän quyeát ñònh thì beân kia coù quyeàn yeâu caàu toøa aùn nhaân daân coù thaåm quyeàn xeùt xöû theo thuû tuïc giaûi quyeát caùc vuï aùn kinh teá. Giaûi quyeát tranh chaáp theo thuû tuïc Toøa aùn + Thaåm quyeàn cuûa Toøa aùn : Toøa aùn nhaân daân giaûi quyeát caùc tranh chaáp veà hôïp ñoàng kinh teá giöõa phaùp nhaân vôùi phaùp nhaân, phaùp nhaân vôùi caù nhaân coù ñaêng kyù kinh doanh, giöõa coâng ty vôùi thaønh vieân cuûa coâng ty, giöõa caùc thaønh vieân cuûa coâng ty lieân quan ñeán thaønh laäp giaûi theå hay hoaït ñoäng cuûa coâng ty, caùc tranh chaáp lieân quan ñeán hoaït ñoäng mua baùn coå phieáu, traùi phieáu, Toøa aùn nhaân daân caáp huyeän coù thaåm quyeàn giaûi quyeát caùc vuï aùn kinh teá coù giaù trò thaáp hôn 50 trieäu vaø khoâng coù yeáu toá nöôùc ngoaøi. Caùc vuï aùn khaùc do Toøa kinh teá thuoäc Toøa aùn nhaân daân caáp tænh giaûi quyeát. + Trình töï giaûi quyeát vuï aùn kinh teá : - Khôûi kieän : Moät beân ñöông söï coù yeâu caàu giaûi quyeát phaûi laøm ñôn gôûi Toøa aùn coù thaåm quyeàn - Chuaån bò xeùt xöû : Toøa aùn yeâu caàu caùc ñöông söï hoaëc cô quan Nhaø nöôùc cung caáp chöùng cöù, tieán haønh hoøa giaûi; ra quyeát ñònh ñình chæ; taïm ñình chæ vieäc giaûi quyeát vuï aùn, hoaëc ra quyeát ñònh ñöa ra xeùt xöû. - Môû phieân toøa xeùt xöû : Hoäi ñoàng xeùt xöû goàm 2 thaåm phaùn, moät hoäi thaåm. Hoäi ñoàng xeùt hoûi caùc ñöông söï, luaät sö cuûa caùc ñöông söï tranh luaän taïi Toøa. - Nghò aùn vaø tuyeân aùn : Hoäi ñoàng xeùt xöû ra quyeát ñònh theo ña soá khi nghò aùn. AÙn ñöôïc tuyeân coâng khai. Caùc ñöông söï coù quyeàn khaùng caùo baûn aùn vaø caùc quyeát ñònh. Vieän kieåm saùt coù theå khaùng nghò ñeå xeùt xöû theo thuû tuïc phuùc thaåm. Baûn aùn coù hieäu löïc ñöôïc thi haønh theo thuû tuïc thi haønh aùn daân söï vôùi thôøi gian ruùt goïn hôn. V- PHAÙP LUAÄT VEÀ PHAÙ SAÛN DOANH NGHIEÄP. a. Khaùi nieäm phaù saûn: Theo ñieàu 2 Luaät Phaù saûn doanh nghieäp ñöôïc Quoác Hoäi thoâng qua ngaøy 30.12.1993 thì doanh nghieäp laâm vaøo tình traïng phaù saûn laø doanh nghieäp gaëp khoù khaên hoaëc bò thua loã trong hoaït ñoäng kinh doanh, sau khi ñaõ aùp duïng caùc bieän phaùp taøi chính caàn thieát maø vaãn maát khaû naêng thanh toaùn nôï ñeán haïn. b. Nhöõng chuû theå coù quyeàn yeâu caàu giaûi quyeát phaù saûn doanh nghieäp : + Caùc chuû nôï khoâng ñöôïc doanh nghieäp thanh toaùn nôï ñeán haïn sau 30 ngaøy keå töø ngaøy ñaõ göûi giaáy ñoøi nôï. + Ñaïi dieän coâng ñoaøn hay ñaïi dieän ngöôøi lao ñoäng ñöôïc traû löông 3 thaùng lieân tieáp. + Chuû Doanh nghieäp hoaëc ñaïi dieän hôïp phaùp cuûa Doanh nghieäp Ñôn yeâu caàu tuyeân boá phaù saûn doanh nghieäp noäp cho Toøa Kinh teá caáp tænh nôi coù truï sôû chính cuûa doanh nghieäp. Toøa kinh teá thuoäc Toøa aùn nhaân daân tænh, thaønh phoá tröïc thuoäc trung öông laø cô quan coù thaåm quyeàn giaûi quyeát yeâu caàu tuyeân boá phaù saûn doanh nghieäp. c. Thuû tuïc giaûi quyeát yeâu caàu tuyeân boá phaù saûn doanh nghieäp:

+ Sau khi nhaän ñôn neáu xeùt thaáy coù ñuû caên cöù, Chaùnh aùn Toøa kinh teá Toøa aùn nhaân daân tænh, Thaønh phoá ra quyeát ñònh môû thuû tuïc giaûi quyeát yeâu caàu tuyeân boá phaù saûn vaø chæ ñònh moät hoaëc 3 thaåm phaùn, moät toå quaûn lyù taøi saûn (goàm caùn boä Toøa aùn, chaáp haønh vieân phoøng thi haønh aùn, ñaïi dieän chuû nôï, ñaïi dieän doanh nghieäp maéc nôï, ñaïi dieän coâng ñoaøn caùn boä ngaân haøng, caùn boä taøi chính ……) tieán haønh giaûi quyeát theo thuû tuïc. + Thaåm phaùn Toøa aùn yeâu caàu chuû doanh nghieäp xaây döïng phöông aùn hoøa giaûi vaø caùc giaûi phaùp toå chöùc laïi kinh doanh coù keøm theo bieän phaùp keá hoaïch traû nôï, traû löông cho ngöôøi lao ñoäng. Thôøi gian thöïc hieän phöông aùn hoøa giaûi do Hoäi nghò chuû nôï quyeát ñònh nhöng khoâng quaù 2 naêm keå töø ngaøy ñöôïc thoâng qua. + Neáu caùc bieän phaùp vaø caùc phöông aùn neâu treân quaù haïn maø khoâng thöïc hieän ñöôïc hoaëc thöïc hieän khoâng coù hieäu quaû doanh nghieäp vaãn laâm vaøo tình traïng khoâng coù khaû naêng thanh toaùn nôï thì thaåm phaùn seõ ra quyeát ñònh tuyeân boá phaù saûn doanh nghieäp. Trong ñoù coù neâu roõ phöông aùn veà vieäc phaân chia giaù trò taøi saûn coøn laïi cuûa doanh nghieäp theo thöù töï phaân chia : Leä phí chi phí phaù saûn Löông, baûo hieåm xaõ hoäi trôï caáp thoâi vieäc. Thueá.

- Chuû nôï + Vieäc thi haønh quyeát ñònh tuyeân boá phaù saûn do Phoøng thi haønh aùn thuoäc Sôû tö phaùp tænh, Thaønh phoá nôi doanh nghieäp ñaët truï sôû chính. Moät chaáp haønh vieân cuøng vôùi toå quaûn lyù taøi saûn phaân chia taøi saûn. + Keát thuùc vieäc thanh toaùn, Tröôûng phoøng thi haønh aùn ra quyeát ñònh chaám döùt vieäc thi haønh quyeát ñònh tuyeân boá phaù saûn vaø göûi quyeát ñònh naøy ñeán cô quan ñaêng kyù kinh doanh ñeå xoaù teân doanh nghieäp trong soå ñaêng kyù kinh doanh.