You are on page 1of 280

Cneyt Arcayrek _ Derin Devlet Kitaplar, uygarla yol gsteren klardr. UYARI: www.kitapsevenler.

com Kitap sevenlerin yeni buluma noktasndan herkese merhabalar... Cehaletin yenildii, sevginin, iyiliin ve bilginin paylald yer olarak grdmz sitemizdeki tm e-kitaplar, 5846 sayl kanun'un ilgili maddesine istinaden, engellilerin faydalanabilmeleri amacyla ekran okuyucu, ses sentezleyici program, konuan "Braille Not Speak", kabartma ekran ve benzeri yardmc aralara, uyumlu olacak ekilde, "TXT", "DOC" ve "HTML" gibi formatlarda, tarayc ve OCR (optik karakter tanma) yazlm kullanlarak, sadece grme engelliler iin, hazrlanmaktadr. Tmyle cretsiz olan sitemizdeki e-kitaplar, "engelli-engelsiz elele" dncesiyle, hibir ticari ama gzetilmeksizin, tamamen gnlllk esasna dayal olarak, engelli-engelsiz yardmsever arkadalarmzn youn emei sayesinde, grme engelli kitap sevenlerin istifadesine sunulmaktadr. Bu e-kitaplar hibir ekilde ticari amala veya kanuna aykr olarak kullanlamaz, kullandrlamaz. Aksi kullanmdan doabilecek tm yasal sorumluluklar kullanana aittir. Sitemizin amac asla eser sahiplerine zarar vermek deildir. www.kitapsevenler.com web sitesinin amac grme engellilerin kitap okuma hak ve zgrln yceltmek ve kitap okuma alkanln pekitirmektir. Ben de bir grme engelli olarak kitap okumay seviyorum. Sevginin olduu gibi, bilginin de paylaldka pekieceine inanyorum. Tm kitap dostlarna, grme engellilerin kitap okuyabilmeleri iin gsterdikleri abalardan ve yaptklar katklardan tr teekkr ediyorum. Bilgi paylamakla oalr. Yaar Mutlu LGL KANUN: 5846 sayl kanun'un "Altnc Blm-eitli Hkmler" blmnde yeralan "EK MADDE 11" : "ders kitaplar dahil, alenilemi veya yaymlanm yazl ilim ve edebiyat eserlerinin engelliler iin retilmi bir nshas yoksa hibir ticar ama gdlmeksizin bir engellinin kullanm iin kendisi veya nc bir kii tek nsha olarak ya da engellilere ynelik hizmet veren eitim kurumu, vakf veya dernek gibi kurulular tarafndan ihtiya kadar kaset, CD, braill alfabesi ve benzeri formatlarda oaltlmas veya dn verilmesi bu Kanunda ngrlen izinler alnmadan gerekletirilebilir."Bu nshalar hibir ekilde satlamaz, ticarete konu edilemez ve amac dnda kullanlamaz ve kullandrlamaz. Ayrca bu nshalar zerinde hak sahipleri ile ilgili bilgilerin bulundurulmas ve oaltm amacnn belirtilmesi zorunludur.

Bu e-kitap grme engelliler iin dzenlenmitir. Kitap taramak gerekten incelik ve beceri isteyen, zahmet verici bir itir. Ne mutlu ki, bir grme engellinin, dzgn taranm ve hazrlanm bir e-kitab okuyabilmesinden duyduu sevinci paylaabilmek tm zahmete deer. Sizler de bu mutluluu paylaabilmek iin bir kitabnz tarayp, kitapsevenler@gmail.com adresine gndermeyi ve bu isimsiz kahramanlara katlmay dnebilirsiniz. Bu kitaplar, size gelene kadar verilen emee ve kanunlara sayg gstererek, ltfen bu aklamalar silmeyiniz. Siz de bir grme engelliye, okuyabilecei formatlarda, bir kitap armaan ediniz...

Teekkrler. Ne Mutlu Bilgi iin, Bilgece yaayanlara. Tarayan: Yaar Mutlu www.kitapsevenler.com www.yasarmutlu.com e-posta: kitapsevenler@gmail.com Cneyt Arcayrek _ Derin Devlet Cneyt Arcayrek Derin Devlet Tarayan: Yaar Mutlu CNEYT ARCAYREK Gazeteci. Atatrk Lisesi'ni bitirdi. Bir sre Tp Fakltesi'ne devam etti. eidi gazetelerde alt. Akis dergisinde yazarlk ve yaz ileri ynetmenlii yapt. Demokrat Parti yneticileri ile ilgili yazs yznden 1956'da tutukland ve cezaevinde yata. Bir sre Turizm Bakanl bnyesinde grev ald ve basn atee yardmcs olarak Almanya'ya gitti. Ancak aktif gazetecilik tutkusu nedeniyle tekrar yurda dnd. Hrriyet gazetesinin Ankara temsilcisi oldu. Byk yanklar uyandran, eidi soruturmalar ve davalar almasna yol aan ancak Arcayrek'e Yln Gazetecisi unvann kazandran "Johnson'un Mektubu" haberiyle n salad. Hrriyet gazetesinden bir sre ayrlp Milliyet ve Tercman gazetelerinde alt. Sonra tekrar Hrriyet gazetesine dnd. Zrih muhabiri olarak alt. Trkiye'ye dndkten sonra serbest muhabir olarak alt. Ban Hareko'ndan sonra Kbrs'a ilk giren gazeteci oldu. Gazetecilii Cumhuriyet gazetesinde srdryor. Yaync Detay Grup letiim Yaynclk ve Basm A.. Yaym Ynetmeni Defne Asal Er Editr Gke Ate Aytu Kapak Tasarm Aytekin Kar Grsel Ynetmen Hatice Akst Uygulama GFM Bask ve Cilt Detay Grup A.. Copyright Detay Grup iletiim Yaynclk ve Basm A.. Kitabn tm haklan Detay Grup letiim Yaynclk ve Basm A..'ye aittir. Yaynevinin yazl izni olmadan kitaptan ksmen veya tamamen almn yaplamaz; radyo ve televizyona uyarlanamaz; oyun, film, elektronik kitap, CD ya da manyetik bant haline getirilemez; fotokopi ya da herhangi bir yntemle oaltlamaz. 1. BASKI stanbul, Ocak 2007 ISBN; 9944-314-02-1 Detay Yaynclk inn Cad. No:74/A Detay Plaza 34214 Mahmutbey - STANBUL Tel: 0 212 445 46 75 Faks: 0 212 445 46 74 e-mail: detay@detaygroup.com www.detaygroup.com Derin Devlet (1950-2007) Cneyt Arcayrek 4 detay! yaynclk Tarayan: Yaar Mutlu indekiler DERN DEVLET (Kontrgerilla) "Derin" tanmlamalar 13 Kontrgerillay kim derinletirdi? 19 Dipnot Gladio 25 Derin'e doru 39 Kontrgerillann douu 42 Kontrgerilla kavgalar 52 Yllar geer sorun eskimez 60 Derin devlete gei 71 Gerei kim bulacak?

77 Kontrgerilla'dan derin devlet'e DARBELER VE GZL SERVSLER 91 MO'den gnmze dein darbeler 96 Gizli servisle demokrasi masal... 106 Bir sulama... 110 Gelecei gren adam: Dr. Namk Gedik 113 Madanolu doruluyor 119 CIA'nn merak 121 rtnn kaldrlmas 125 * CIA elini nasl sokar? 130 "Servis" mi, bakkal dkkn m? J33 * "Yeni bir Trkiye tutkusu..." 142 Tarihe, hukuka 156 "Darbeyi baaracaz..." 167 "Tekilat- Mahsusa" 169 MT kime benzer, kime benzemez 172 MT'in her yerde gzleri var... Gemiten ykler iki babakan lk ve son kez "Akbet!" Haber veriyor mu, vermiyor mu? Casuslua "alet" olmak Zina Reete "ran ah'ndan" al haberi... Deerlendirmeler Bir taraf susarsa Gitti de... MT'te Ersin dnemi ve baka tasfiyeler Servisler ve bykeliler Ecevit'le MT'i yleee... konutuk ki kez; uzun sre Hasan Fehmi Gne'le Olay!.. Servise dair uradan buradan bir tartma uradan buradan... Bir pazar gn: "Perde alyor?" Sahne renkleniyor: Babakan'n elindeki "belgeler" Rapor olaynn rgsnde "insan manzaralar" Karanlktaki insan tipleri Sahnede yeni adlar, olaylar Abas: "Kadn ileri fazla abartl" 7 ubat 1988'den Eyll 1988'e adarsak Kanallar padaynca rendike, izledike pekien bir yarg: Gizli servislerde olaslklar bitmez! 505 MT'te "kstebek" 512 Nokta!.. 516 Savunu cephesinden saldn 517 Erkan Grvit 538 Kk-MT ilikileri 547 Burhanettin Bigal Paa DEEN DNYADA GELEN GZL SERVS 559 Son darbelerden bir rnek 565 ... Yeni CIA: Deiim 578 Ad deiir ama huy ve kimlik deiebilir mi? 585 "Yeni KGB'ye gemenin zamandr" 593 Dnm noktas 597 Ajanlktan devlet bakanlna 600 MT'le ilgili genel bir deerlendirmenin yeri geldi 609 -16 Eyll 1998 626 Yakalanla ilgili saptamalar 630 Dnm noktas: Bir gece! 633 4 ubat: Gece yans 637 Yava yava gndeme iki baka ama nemli sorun giriyor 642 dam! 651 Ve... sonra derin devlet (Kontrgerilla) "ki yan keskin bak, kimin karnna girerse girsin actr. Ankara, Eyll 2006 "Derin"... tanmlamalar zerinde yzlerce kitap, makale, haber yazlm olmasna karn hl "derin devlet"in varl ile kimler tarafndan ynetildiini ieren, yadsnamaz bilgilerden yoksunuz. Herhangi bir konuda nereden kaynakland ve kimler tarafndan tezghland bilinmeyen olaylar zlemedii, sonusuz kald zaman, bana bir "derin"szc eklenerek o olayn daha da gizemli bir ierik kazanmasna yardmc olunuyor. rnein; derin atmalar, derin hesaplamalar, derin tetikiler, derin icraatlar, derin MT, derin ifaatlar, derin kulis, derin siyaset gibi. Bu tanmlar arasnda rnein "derin MT" bir anlam ifade edebilir. Zira istihbarat rgtleri hemen her Bat devletinde derin devlet faaliyederiyle birlikte anlyor.

Derin devlet kavram, Trkiye'mizin siyasal ve sosyal yaamna o denli girdi ki; Trk Dil Kurumu'nun internet szlnde derin devlet szcklerinin karsnda u ifade yer alyor: "Devletin karlarn gzetip kollad ne srlen, gz nnde olmayan, rtl yasad g." Derin devlet kavram ilk kez 1996'da, devlet-mafya-siyaset genindeki kirli ilikilerin ortaya kmasna neden olan Susurluk olayndan sonra kullanlmaya baland. Bu konuda uzun yllar aratrma yapan, kitaplar yazan Talat Turhan, derin devleti, ayn ad tayan kitabnda yle tanmlyor: "... Derin devlet nedir? Derin devlet aslnda kontrgerillann bakalamasdr. lk nce kontrgerilla kt, sonra Gladio, sonra II sper NATO. En sonunda derin devlette ii baladlar..." Kontrgerilla deyimini Trkiye'de ilk kez kullanan ve siyasal tartma almasn salayan ise Blent Ecevit'tir. Terr ve anarinin toplumu kemirdii bir srete CHP genel bakanl grevini sdenen Blent Ecevit, ilk kez 1973'ler-de zmlenemeyen kimi cinayetlerin perde gerisinde kontrgerilla rgtnn bulunduunu syledi. Fakat bu aklamann arkas gelmedi. Ta ki 1978-79'lara kadar. Yllar sonra Ecevit, 1990'larda kontrgerillay "herkes baka trl tarif ediyor," diyecekti. Oysa Talat Turhan'n dedii gibi, kontrgerilla, geirdii evrimlerden sonra derin devlet namyla nlendi. Derin devletin kkeninin Ulusal Sava'ta byk hizmederi geen Tekilat- Mahsusa'ya dayand genel bir yargdr. 1990 sonlarnda Lksemburg Babakan Jacques Santes yle diyordu: "... Trkiye'deki rgtn ad Kontrgerilla'dr ve bir tek oradaki gizli rgt tasfiye edilmedi..." Eski CIA bakanlarndan William Colby, kontrgerillann kurulmasna nayak olduklarn itiraf ediyor ve bunun nedenini de aklyordu: "... NATO yesi olmas dolaysyla Trkiye'de de -Gladio- benzeri bir kurumun varlk ihtimali bulunuyor... Trkiye'nin komnistlerin eline dmemesi iin CIA'nn antikomnist kurululara destek vermis olmas ihtimali vardr..." Kontrgerillay kim derinletirdi? Derin devlet deyiini ilk kez kimin kullandn aratran Belma Akura'ya gre, Susurluk ncesi Hrri^et'in Genel Yayn Ynetmeni Erturul Ozkk 14 Eyll 1996'da kaleme ald "Derin Devlet" balkl yazsnda, "... Ankara'da hkmetin etkin bakanlardan birinin, 'kendisini artan' bir slupla (Cumhurbakan) Demirel'i nasl vdn anlatt... 'Yatyorum kalkyorum devletin banda byle bir insan olduu iin dua ediyorum.'" Ozkk'n adn vermedii bakan Demirel iin u tabiri kullanm: "Derin devlet!" Yine zkk'e gre derin devlet deyiminin isim babas (derin devletle i ie alan) Mehmet Aar'dr. Eski polis, emniyet genel mdr ve adalet bakan ve imdilerde Doru Yol Partisi genel bakan Mehmet Aar! Akura sorgulam Aar'i: "Devletin ba skt zamanlar vardr. Devletin ba sktnda birileri kar, o problemi halleder, devlet de bunlar bir derinden per," diyor. Hizmet verdii eski babakanlardan Tansu iller'in Susurluk'tan sonra syledii (veya Aar'n sylettii) "Kurun atan da yiyen de ereflidir" sz derin devleti ve derin devlete hizmet verenleri anmsatmas asndan tarihsel bir deer tayor. Aar da derin devlet iradesini ulusun iradesi olarak tanmlyor: "... Trkiye'de terrn, anarinin en youn olduu zamanda ne yapyordu millet? 'Bu ii zn baka ey istemem. Bu kan biri durdursun nasl durduracaksa durdursun.' te dei3 rin millet iradesi bu..." Kontrgerilla veya sonraki adyla derin devletin kurulu y-ksn kapsaml biimde irdeleyen Danielle Ganser'in, NA-TO'nun Gizli Ordular kitabnda yazdna gre, italya'da esrarengiz terr eylemleri zerinde adli soruturmann

balad sralarda 1990 Austos aynda italyan Babakan Giulio Andreotti, NATO yesi dier Bat lkelerinde de gizli ordular bulunduunu dorulad. Bunlar, NATO'nun (bizdeki yetkililerin de ok kulland gibi) gayri nizami sava kolu. CIA ile ingiliz gizli istihbarat servisi MI6 veya SIS tarafndan "komnizmle mcadele amacyla" kuruldu. "Gizli ebekenin" kod ad italya'da Gladio (Roma askerlerinin kulland kl), Danimarka'da Absalon, Belika'da Sdra8, Yunanistan'da b-8 veya Sheepskin, Almanya'da Gehlen Harekt, Stay Behind veya Sword, Avusturya'da Schwert, Fransa'da Rzgr Gl, spanya'da Anti-terr Kurtarma Grubu (Gal), ngiltere'de Secret British Network ve Trkiye'de Kontrgerilla. Bu gizli rgtlerin grevi nedir? Sovyetler'e, komnizm tehlikesine kar, bulunduu lkeyi korumak! Ya da bir talyan kaynan anlatmna gre; souk savaa kout olarak 1950'lerde NATO bnyesindeki tm lkelerde deiik adlar altnda devlet eliyle kurulmu; amac, lke ii isyan hareketlerini engellemek ve denetlemek iin suikastler ve provokasyonlar yapmak olan rgtlere verilen genel ad! Bir baka Bat kaynann anlatm yle: Gladio tipi yeralt rgtlenmelerinin ilgin, ilgin olduu kadar rktc bir zellii vardr. Bir kural olarak gayri nizami savan yeralt unsurlar yasal statye sahip deillerdir. 14 Bir dier tanmlamaya baklrsa; "Her lkede farkl adlarla bulunsa dahi Gladio NATO tarafndan organize edilir. Faaliyetleri tm lkelerde babakan ve cumhurbakan dzeyinde izlenir. Mensuplar Panama ve Amerika'da eitim grrler. 11 Eyll sonrasnda NATO tarafndan revizyondan geirilmi ve ellerindeki teknoloji iyiletirilmitir. u an kendilerine ait zel hapishaneleri dahi vardr." (internetteki kaynak: Penumbraizzone) Bu bilgiyi dorulayacak olaylara tank oldu dnya. ABD, CIA uaklaryla eitli lkelerden -bu arada Trkiye'den de geerek- 11 Eyll sanklarn, Guantanamo ssndeki hapishanelerinde toplad. Bu rgtlerin, rnein kontgerillann ilevi neydi? Ganser'in yazd gibi, "... dman elindeki blgede lokal direni hareketleri rgtleyecek ve bunlar glendirecek, ua den pilotlar tayacak ve igal kuvvetlerinin erzak yollar ile retim merkezlerini padayclarla sabote edecekti... Ancak Sovyet istilas asla gereklemedi..." Buna karn Gladiolar varlklarn srdrdler. Sovyetler ortadan kalkt ama, "gizli sava stratejisderine gre gerek ve gncel" bir baka tehlike vard. "Bat Avrupa demokrasilerinin kimi zaman saysal gce sahip komnist partileri!" "Sol siyasi glere kar gizli bir sava yrtt"ler. Ganser'e gre, bu rgtler "bir dizi terrist saldr ve insan haklar ihlallerinde yer alp... trenlerde ve pazar meydanlarnda gerekletirilen bombal katliamlardan (talya) rejim kardarna sistematik ikence uygulanmasna (Trkiye), sa kanat askeri darbelerin desteklenmesinden (Yunanistan ve Trkiye) muhalif gruplarn parampara edilmesine uzanan geni bir saldr yelpazesinde kullanld..." 15 NATO, ABD ve ngiltere; irdelenen, aa karlan bu olaylar tabii reddetti! Oysa, bu saptamalara bir rnekle katlmak olanakl. 12 Eyll darbesinden sonra siyaset yapma zgrlkleri ellerinden alnan drt parti lideri, bata zamann babakan Sleyman Demirel, o sralarda yantn bulamadklar kimi sorular yineleyip durdular ve sanrm hl, bu sorulara -herkesi tatmin edecek- yant bulamyorlar. 12 Eyll ncesi bakent Ankara'nn byk bulvarlar, meydanlar bombal afilerle donanyordu. Kimileri de patlyor, bu gsterili manzara zaten terr ve anariden bunalm halk daha da korkutuyordu. Dehet verici bu manzara, askerlerin, 12 Eyll sabah ynetime el koyduklarn akladklar dakikadan itibaren ortadan kalkt. Tek bir bomba patlamad. Demirel, imdilerde dost ilikiler kurduu, syleiler yapt 12 Eyll darbesinin lideri Evren'e "11 Eyll gn padayan bombalar 12 Eyll gn neden birdenbire yok oldu?" diye soruyordu.

Bir baka olay sac askeri darbelerin gizli servislerle birlikte hareket ettiini, hatta i ie olduunu kandyor. MT 12 Mart darbesini zamann babakan Sleyman De-mirel'e nceden bildirmedi. MT'in darbeyi, gereklemeden nce kendisine bildirmediini Demirel aklad. 1971'de MT'in banda bir asker, korgeneral Fuat Dou vard. rgtte alanlarn yzde 70'i belki de daha fazlas muvazzaf veya emekli subaylard. Demirel'in yorumuna gre; MT'in bandaki general manevi adan, kukusuz zlk haklar ynnden de Genelkur16 may'a balyd. Askerlerin bilgisi veya eilimleri dorultusunda hareket etmesi ok doald. MT Mstear General Fuat Dou, 12 Mart gn sabah Babakan Demirel'in evine geldi, Cumhurbakan Cevdet Su-nay'n bir mesajn iletti. Babakan, istifa etmeliydi. O kadar! Demirel, Kk'le iletiim kurmaya alt, uzun sre bu olana bulamad, nihayet telefona kan Cumhurbakan Sunay, Baba-kan'n, mdahaleyi durdurursa bir neden bularak istifa edeceini sylemesine karlk u yant verdi: "Beni de devreden kardlar Sleyman Bey!" O gnden sonra MT'in sivilletirilmesi srekli gndemde kald. Bu deiim ancak ok sonralar salanabildi. Gnlerce Ziverbey Kk'nde ikence gren (ve mahkemede Hava Kuvvetleri Komutan Muhsin Batur ve Genelkurmay Bakan Faruk Grler'in adlarn da vererek 12 Mart darbesinin asl sorumlular bunlardr diye haykran) Talat Turhan, halkmzn Gladio tr yeralt rgtlerine kontrgerilla adn verdiinin altn izdikten sonra... kontrgerilla adn ilk kez ikence grd srada duyduunu ve... kontrgerilla savnn "gerek benim gerekse siyasal partiler, politikaclar, demokratik kitle rgtleri ve basn ve yayn organlarnn giriimlerine karn akla kavuturulmadn" yazd. "Yllardr kukulu eylemlere sahne olduumuzu" belirtti ve fakat; Ecevit ve zal'a yaplan suikasdarn "aydnla kavuturulmadna," o kadar ki, zal' ldrmeye kalkan Demira'n "istihbarat rgtleriyle ilikisi bulunmas yannda kontrgerilla eitimi grdn aklamasnn bu rgt zerinde kukulan arttrdna" deindi. rt ki lem! Bu iki konunun zerine devletin gittiini, gi17 deceini gsteren tek bir iaret yok! Arkasn tamamlayalm: 1970'lerde Ecevit, CHP-MSP koalisyon hkmetini kurdu. 1965'den beri tek bana iktidar olan AP hkmetleri zamannda zmleyemediimiz birok sorun vard ve bunlarn hepsinin Ecevit'le aydnla kavuacana inanyorduk. Bu sorunlarn banda pek ok meslektamza, dostumuza, arkadamza ikence uygulayan sorumlularn saptanp yargya teslim edilmeleri geliyordu. Sama sapan bir savla evinden alp gtrlen, Babakan Ulusu nezdinde yaptm onca giriime karn tutukevinden -kartamadm rahmetli, sevgili kardeim lhami Soysal'la bir gezideydik. i yanarak, (ve o srada babakan olan Demirel'i gstererek) "bana reva grlen ikencelerin binde biri u adama uygulansa acaba ne yapar?" dedi. O gn ikencenin zerine gitmeye yemin ettim. Hrriyet'te yaymlanan yaz dizimde temel konu, 12 Mart'ta 1. Ordu komutan olan emekli orgeneral Faik Trn idi. Ziverbey Kk 1. Ordu'nun emrindeydi. kenceleri gndeme getirdiim syleide 1. Ordu komutanlndan emekli orgeneral Trn, o Kk'te olup bitenleri doruluyordu. Tam sayfa iki gn srd yayn. Sona erdii gn Ecevit'ten emekli orgeneralin aklamalarn ihbar sayarak hareket gemesini ve ikence olaylarnn zerine gitmesini beklerken... szcs araclyla... ... Yeni hkmetin lkede her alanda bar salamaya alacan... ieren ve tabii ikence olaylarn bir yana atan bir aklama geldi. Daha sonraki gnler ikencenin ad bile anlmad. 18 Dipnot: Gladio

Gladio, uzun yllar dnya kamuoyunu megul eden ve uluslararas siyasal yaam temsil eden Souk Sava yllarnn rn. Gladio veya eski adyla kontrgerilla, imdilerde kullanlan adyla derin devlet szckleri, lkemizde ierii anlalamayan kimi olaylardan sonra sk sk kullanlyor. rnein son Dantay saldrsndan sonra Gladio'dan, yerli adyla derin devletten sk sk sz edildi. Latince "kl" anlamna gelen Gladio szcn isim olarak kullanan rgt, ABD ve ngiliz kontrgerilla rgtlenmesi olan Stay Behind (geri dur) tarafndan 1952 ylnda kuruldu. CIA tarafndan ynetilen ve finanse edilen rgt, 1956'da talya'da casusluk ve gerilla sava yrtmek zere rgtlendi. Ansiklopedik bilgilere gre rgtn ilk eitim kamp Sardunya'da kuruldu ve Kuzey talya'da 1 39 yerde silah ve mhimmat depolar oluturuldu. Resmi ad Mttefik Koordinasyon Komitesi (Allied Coordination Committee) idi. 1956 sonrasnda ikisi kadn 622 kii, ABD ve ngiliz gizli servisleri tarafndan eitildi. 1990'da Gladio'yu ortaya karan soruturmalarda, bu 622 kiinin grup lideri olduklar, her grup liderinin belli sayda kiiyi idare ettii, bylece toplam saynn 1 5 bine yaklat ortaya kt. Gladio'yu, talyan yarg Felice Casson gn na kard. Mays 1972'de talyan ky Peteano'nun yaknlarndaki bir ormanda havaya uan bir otomobil yarg Casson'u aratrmaya yneltti. Patlamada talya'nn polis gc Carabinieri'den kii lm, bir kii ar yaralanmt. Sorumluluk o sralar eitli te19 rr olaylarna karan Kzl Tugaylar'a yklendi. Polis, talyan soluna saldrd, 200 komnist tutukland. talya, 12 yl boyunca, ormanda patlayan bombay Kzl Tugaylar'n marifetlerinden biri olarak kabul etti, sindirdi. Yarg Felice Casson ise, yapt incelemelerden sonra Pete-ano'daki bombalama olaynn sorumlusunun Kzl Tugaylar olmad sonucuna vard. Olay yerinde polis aratrmas bile yaplmam; hazrlanan resmi -ama uydurmabir raporda bomba olaynn sorumluluu Kzl Tugaylar'a yklenerek dosya kapaulm. Casson dosyay tozlu raflardan indirerek yeniden at. kinci bir olay Casson'un aradrmalarn gizli bir rgte kadar ilerletmesini salad. 1972'de Carabinieri'ler, Trieste yaknlarnda iinde silahlar, mhimmat ve Peteano'da kullanlan bombalarn ayns (imdi PKK kullanyor), C4 patlayclar bulunan bir depo kefettiler. 1972'deki kan, bulunan silah deposunun bir su rgtne ait olduu ynndeydi; oysa yarg Casson, NATO balantl gizli bir rgtn (Gladio'nun) yzlerce deposundan birinin rastlant eseri bulunduunu kantlad. Yarg Casson bu yargya, gizli servis dosyalarnda yapt incelemeler sonunda varmt. 1984'ten itibaren varlndan sz edilen Gladio'nun resmen ilan edilmesi, talya'nn ar sa radikal bir rgt olan Avanguardia Nazionale yesi Vincenzo Vinciguerra'nn 1990 ylndaki yarglanmas srasnda gerekleti. Yarg Casson, Peteano ve Trieste olaylarnn sorumlusunun talyan solu olmadn, olay Vinciguerra'nn (sa kanat rgt Ordine Nuovo ve talyan askeri gizli servisi ile birlikte) tezghladn ve Peteano'da arabaya bombay yerletirdiini kantlad. Yarg, Babakan Andreotti'nin bilgisine de bavurdu. Ba20 bakan 1972'deki olaylarda rgtn varln kabul etti. Ancak 1972'de kapatldn syledi. Andreotti, 1990'larda rgtn varln kamuoyuna aklad. Babakan Andreotti aklamasnda: "Gladio iyi silahlanmt. CIA tarafndan salanan tehizat lke genelinde ormanlarda, ayrlarda ve hatta kilise ve mezarlklarn altlarnda oluturulan 139 zulaya gmlyd. "Gladio snaklarnda tanabilir silahlar, mhimmat, patlayclar, el bombalar, bak ve hanerler, 60 mm havan toplar, 57 mm geri tepmesiz eitli

tfekler, keskin nianc tfekleri, radyo vericileri, drbn ve eitli aralar bulunmaktayd," diyordu. (Nato'nun Gizli Ordular kitabndan). Aratrmalar durmad, devam etti ve Gladio'nun faaliyetini hl srdrd ortaya kt. nk talya'da terr olaylar durmak bilmiyordu. Resmi rakamlara gre 1 Ocak 1969 ile 31 Aralk 1987 arasnda politik nedenlerle 14.591 terr eylemi gerekletirilmiti. Bu rakam Kzl Tugaylar'n (1970'lerde 75) ldrd insan saysn kat kat ayordu. Sadece, Bologna tren istasyonunda ikinci snf bekleme salonunu yerle bir eden patlamada 85 kii lm, 200 kii de ar yaralanmt. Terr eylemlerinin ounda sorumlu olarak Gladio gsterildi. Danielle Ganser'in yazdna gre; talyan kar istihbara-mn eski bakan General Giandelio Maletti'nin 2001'deki aklamalar, talyan Komnist Partisi'nin itibarn sarsan katliamlarn, Gladio rgt, talyan Gizli Servisi ve bir grup talyan sa kanat terristin yan sra Washington'daki Beyaz Saray ve ABD gizli servisi CIA tarafndan desteklendiini ortaya koyar nitelikteydi. General'de de, "Amerikallarn talya'nn sola kaymasn engellemek iin her eyi yapabilecei izlenimi mevcuttu." 21 2000 ylnda Zeytin Aac Koalisyonu diye anlan parlamento komisyonu tarafndan hazrlanan raporda da: Gladio tarafndan izlenen gerilim stratejisinin ncelikle talyan Komnist Partisi'nin ve bir lde de italyan Sosyalist Partisi'nin iktidara gelmesini nlemek isteyen ABD tarafndan desteklendii sonucuna varlmt. Btn bunlarn yan sra Gladio'nun, italya siyasal yaamnda nemli bir sre olan 1970-1980 arasnda italyan Komnist Partisi'nin seimlerde baar kazanmasn nlemek amacyla uygulanan (Strategia Delia Tensione) Gerilim Stratejisi'nin bir paras olduu anlalacakn. Bu strateji ise "kkrtc ve tedirgin edici terr olaylaryla korku yaratmak, ynlendirici ve yanltc bilgilendirme ajanlar kullanmak ve benzen psikolojik sava eleriyle kamuoyunu denetim altnda tutmak ve maniple" etmekti. nternet'teki "Gladio Nedir" balkl yazya gre; sz edilen 10 yllk srede Ordine Nuovo, Avanguardia Nazionale, Fronte Nazionale gibi neo-faist rgtler italya'da terr havas estiriyorlard. Bu eylemler gya komnistler adna yaplyordu. zetlersek, faist terr rgtleri komnist terr rgderi maskesi altnda terr eylemleri gerekletiriyorlard. CIA (ABD) tarafndan desteklenen bu tip rgtler zerinde sivil hkmetlerin, sivil brokrasinin geni ve kesin sonular alabilme anlamnda mcadele etmeleri, bu rgtleri denetim alana almalar zaten olanakszd. Ne ki, 1980'den sonra Italya'daki bilinlenme sadece mafyaya kar deil, bu tr yaplanmalara kar da "temiz eller" operasyonunun balamasna vesile olacak. Stay Behind tipi rgder zellikle Amerikan zel Kuvvede-ri Yeil Bereliler ve ngilizlerin SAS komandolaryla birlikte eitiliyor, CIA ile ngiliz gizli servisleri MI6 ve SIS tarafndan do22 natlp denetleniyordu. Stay Behind, NATO lkeleri; Belika, Danimarka, Fransa, Almanya, Yunanistan, talya, Lksemburg, Hollanda, Portekiz ve Trkiye'nin yan sra Avusturya, Finlandiya, sve ve svire gibi tarafsz Avrupa lkelerinde de vard. Doal olarak bu gizli rgtler, yaplandklar lkelere gre deiik kod adlarla anlyorlard. Gladio'nun Trkiye uzanusna gelince: Balangta kontrgerilla diye adlandrld. Daha sonra zel Harp Dairesi diye anld ve sonra zel Kuvvetler Komutanl'na dntrld. 2006 ylnn austos ayndaki Yksek Askeri ura'da (YA) Genelkurmay Bakanl'na bal zel Kuvvetler Komutanl kolordu dzeyine karld. YA'n sona ermesinin ardndan toplantda alnan kritik kararlardan biri; Dou ve Gneydou'daki terrle mcadelede grevler sdenen zel Kuvveder Komutanl'nn "tmen dzeyinden kolordu dzeyine" karlmasyd. Bu durumda komutanln tehizat, malzeme ve personel saysnda da art salanmas gerekiyor...

Son YA'ta zel Kuvveder Komutanl'nn bana Korgeneral Servet Yrk getirildi. zel Harp Dairesi'nin bir zaman CIA paras ile yaad iin Gladio'nun bir rn gibi grlmemesi grnde olanlar var. Bu daire amac ve kuruluu itibariyle Gladio tr birimleri barndryor. Ama Gladio deil. 23 Ne var ki, zaman iinde hu yaplanma resmi grevlerin dna kmaya balad. sim deiikliklerine karn; Gladio tipi kontrgerilla, TSK bnyesinde varl yadsnmayan bir rgt olarak karmza kyor ve bu balant Gladio tipi kontrgerillaya asker damgasnn vurulmas olasln glendiriyor. "Gladio nedir?" sorusunun yant: 1980 balarndan itibaren yazmlarda, yorumlarda bu tr yaplanmalarn bulunduu lkelerde Gladio mensuplarnn yurtiinde de faaliyette bulunduklar... birtakm istikrarszlatrma operasyonlarnda kullanldklar... ulusal ve uluslararas dzeydeki siyasi komplolara alet olduklar ve hatta lke iinde kimi zaman ideolojik bir savan kimi zaman da kar atmalarnn arac haline dntrldkleri savlarna yer veriliyor. italya'da patlayan Gladio skandali ksa srede NATO lkelerini sard. nce Yunanistan'da grld, sonra Almanya'da. Alman RTL televizyonu, Hitler'in zel Kuvvetleri SS'nin eski yelerinin Almanya'nn Gladio rgtnn birer paras olduunu kantlayan zel bir rapor yaymlayarak Almanya'y oke etti. Yunanistan Savunma Bakan eski bir askeri ataenin Gladio savlarna itibar etmedi, "Hkmetin korkacak hibir eyi yoktur" mealinde demeler verdi. Ve... Gladio, Trkiye'deki adyla kontrgerilla, 1973'lerde Trkiye'ye terif etti... 24 Derin'e doru Kontrgerillann kurulu yksn yle zetleyebiliriz: Trkiye, 1952'de NATO'ya ye olduktan hemen sonra gnmzdeki Milli Gvenlik Kurulu'nun grevlerini stlenen o zamanki Milli Mdafaa Yksek Kurulu'nun bir kararyla, zel Harp Dairesi (kontrgerilla) diye anlan ve sonra zel Kuvvetler Komutanl adn alan bir kuvvet kuruldu. Emekli subay Talat Turhan'a gre, "zel Kuvvetler Komutanl gerek kuramsal bakmdan gerekse kurulu emas ve ilevi bakmndan, rgte verilebilecek en uygun isimdi." Neden? Belge soruyu yantlyor. Zira, isimlendirme dzeyinde ABD talimatnameleri esas alnmt. ABD kaynakl btn belgeler, talimatnameler ve ynergeler Trkiye'de de geerlidir. ABD kaynakl FM 31-20 resmi talimatnamesinin ismi Special Forces Operational Techniques, yani zel Kuvvetler Harekt Teknikleri'dir. FM 31-21 Amerikan resmi talimatnamesinin ismi ise Special Forces Operations, yani zel Kuvvetler Harekn'dr. Bu talimatname Trkiye'de ayn kod adyla "Gerilla Harbi ve zel Kuvvetler Harekt" ismiyle yaynlanmtr... ... Silahl Kuvvetler nizami ve gayri nizami rgtlenme olarak ikiye ayrlyor. Nizami blm dzenli ordular. Gayr nizami blm ise gerilla gleri iin kullanlan blm. Gayr Nizami Kuvvetlere Kar Harekt Talimatnamesi, Gerillaya Kar Kontrgerilla Harekt olarak adlandrlyor. zel Harp Dairesi bakanl, Kara Kuvvederi komutanl ve Turgut zal'n dneminde Cumhurbakanlk genel sekreter25 ligi grevlerinde bulunan emekli orgeneral Kemal Yamak, kontr-gerilla (derin devlet) tartmalarnn yeniden alevlendii gnlerde Glgede Kalan zler ve Glgeleen Bizler adn tayan kitabnda konuya hayli yer ayrd. "zel Harp Dairesi zellikle Amerikallarn da verdii destekle NATO'nun 'rtl harekt konseptine' dayanarak kurulmu bir harekt nitesiydi. Memleketimizin bulunduu corafi mevki ve stratejik konum, byle bir tekilat ok lzumlu ve ok faydal hale getiriyordu... Tercme olarak ordumuza giren ve daireye de grev olarak verilen terim, 'gayri nizami harp'tir. 'Gayri kanuni harp' deildir. Bunun gibi 'gayri nizami askeri kuweder' tabirinde de, bazlarnn maksad olarak yorumlad gibi 'gayri kanuni askeri kuvvetler' anlam yoktur..." diyor.

Avrupa Parlamentosu'nun konumuzla ilgili karar tasarsndaki u szler dikkat ekici: "... Avrupa Topluluu'na ye pek ok lkede gizli, paralel istihbarat ve silahl operasyon rgtlerinin 40 yldr var olduu Avrupa hkmetleri tarafndan ortaya karlmtr. 40 yldr bu rgtlerin demokratik kontrolden kurtulduu ve NATO ile ibirlii halinde ABD gizli servislerince ynetildii anlalmaktadr..." Akura'nm Derin Devlet Oldu Devlet kitabndaki bir baka belgenin zeti; Yamak'in aklamalarn dorulamyor: "... Talat Turhan'n szn ettii ve 25 Mays 1964 gn Kara Kuvvetleri Komutanl'nn verdii emir ve Orgeneral Ali Keskiner'in imzasyla yrrle giren bu talimatname yle bir talimatname ki; 'Gayri Nizami Kuvvetlere Kar Harekt' kapsamnda... zel Harpilere... 'adam ldrme, bombalama, silahl soygun, ikence, ktrm hale getirme, adam karmak suretiyle tedhi, olaylar tahrik, misilleme, rehinelerin alkonmas, kundaklk, sabotaj, propaganda, yalan haber yayma, zorbalk ve antajn da...' yollarn at" diyor. 26 Ve bu yollar Susurluk olayyla derin devlete uzanyor. Emekli orgeneral Yamak'n kitabndaki aklamalar ABD'nin gerek yzn ortaya koymas asndan da ilgin. ABD'nin verdii yardm (dolarlar) sras ve yeri geldiinde kafamza vurduunu 1950'lerde, 1960'larda kimi yetkililerin zel aklamalaryla renmitik. 19711974 arasnda zel Harp Dairesi bakanl yapan Orgeneral Kemal Yamak buna bizzat tank oluunu kitabnda anlatyor: "... zel Harp Dairesi'nin ABD zel yardm fonundan her yl alnan ve hesab resmi bteye kartrlmadan, ayr bir muhasebede tutulan bir milyon dolarla ilgili, yllk grme zaman gelmiti. Amerikal geldi. Mutat konuma ve pazarlklar balad. Biz ihtiyacmz olan silah ve teknik malzemeyi istiyor, o bize, ihtiyacmz olmayan, ellerinde olan vermeye alyordu. Mnakaa uzad, anlaamyorduk. Israrmz karsnda bir ara sertleti ve 'Para bizim deil mi? Ne istersek onu veririz. nerdiklerimizin dnda bir ey veremeyiz' dedi. "Bunu duyar duymaz, 'O zaman hem paranz, hem de vereceiniz malzeme sizde kalsn' dedim. Ayaa kalkp 'Toplant bitmitir' diyerek grmeyi bitirdim. Sonucu Genelkurmay Bakanlna arz etmek ve bu ihtiyacn rtl denekten karlanarak Amerikan yardmndan vazgeilmesini teklif etmek kararna vardk..." Yamak'n bu aklamasndan yola karak yllarca nceye gidelim; rnein 1969'larda ABD'nin TSK'ya verdii sava aralarnn, Vietnam'da kullandktan sonra skartaya kard aralar olduunu, zamann dileri bakan hsan Sabri alayangil'den renmitim. ABD Milli Savunma Bakan McNamara'nn kullanlm aralar, tanklar, toplar vs'leri nerdiini sylemiti. 27 ABD'li hakann skarta mallar bize yamarken kulland gereke de hayli ilginti. Fahrika kl hir tank alabilmemiz iin rnein -diyelim ki- yardm fonundan 1000 dolar deyecektik. Oysa, ayn fiyata -1000 dolara- kullanlm, ama ufak bir onarmla i grebilen, hir yerine tank alabilecektik! Yamak aklamalarnda, Mahir Cayan ve arkadalarnn ldrld Kzldere olaylarnn ve ikence merkezi Ziverbey Kk sorgulamalarnn zel Harp Dairesi ile ilgili olmadn sylyor. Talat Turhan'a 40 gn ikence yapanlar, biz kontrgerillayz ve kimseye hesap vermeyiz, diye baranlar kimlerdi acaba? Fakat yk, Amerikal ile bir milyon dolar zerindeki pazarlkta iplerin kopmasyla sonulanmyor. Daha sonra ingiltere'den, sonra da Fransa'dan NATO kanalyla gelen (tabii general) resmi ziyaretiler Yamak'la temas kurmu ve mterek planlar, eitim ve tatbikadar zerinde nabz yoklamlar. Yamak, "Bizzat muhatap olduum bu grmelerde" diyor: "bizim Balkanlarda ve Kafkaslar'da hl devam eden izlerimizi ve muhtemel etkilerimizi dile getirerek, NATO iinde mterek harekt ve almalarda ibirliinin fayda ve nemi zerinde durdular, destek ve ibirlii istei ile vaatlerde bulundular.

"Kendilerine konseptimiz ve ana fikrimiz izah edilmi, byle bir alma ve planlamaya katlamayacamz bildirilmitir. Bizim Gladio ile veya baka bir lkenin herhangi bir tekilatyla herhangi bir ilikimiz olmamtr..." Ne ki, bu rgtlerin isimlerindeki farkllk ilevlerini deitirmiyor. talya'daki ad Gladio bizdeki ad kontrgeriUa. Ama 28 her iki rgt de NATO'ya bal. Uzun zaman CIA parasyla besleniyor. Grev bandaki kimi askeri yetkililer daha sonraki yllarda, 1990'larda, kontrgeriUa ile ilgili irdelemeleri (onlar sav diyor) reddettiler. Genelde syledikleri uydu: "TSK literatrnde kontrgeril-la szc yoktur." 3 Aralk 1990'da zel Harp Dairesi ile ilgili bilgi sunan Genelkurmay (zel Harp'in bal olduu) Harekt Dairesi Bakan Korgeneral Doan Beyazt, zel Harp Dairesi'nin Ziverbey Kk sorgulamalar ile ilikisinin olmadn aklad. Ayn sylemi 1992'de zel Harp Dairesi'nin komutan Tmgeneral Kemal Ylmaz yineledi. Kemal Ylmaz'n kontrgeriUa yoktur, diyen aklamasndan nce Genelkurmay Bakan Orgeneral Doan Gre, Milliyet'e verdii demete; kontrgeriUa szcnn yanl kullanldn syledikten sonra, yle srdryordu szlerini: "... Bu tekilatn amac udur: Karda savaa giren bir dman vardr. KontrgeriUa dman blgesine szarak oradaki halk mukavemet iin organize eder. Ya da dman toprana girmitir, tekilat igal blgesinde kalp halk direnie tevik eder, organize eder. Bu kurulu her lkede var. ngiltere'de SAS Alay, ABD'de Delta Force budur. Bizde de zel Kuvvetler Komutanl var... " Askeri yetkililerin kontrgerillann varln reddetmelerine karn Trkiye'de yaanan olaylar, gizli bir rgtn gizlenen ele29 mantarnn kimi olaylar kkrtt ya da yaanmasna olanak salad biiminde yorumland. Blent Ecevit, 17 Nisan 1990'da Cumhuriyet gazetesine konuuyor: "... zellikle 1977 ylnda ok ilgin baz olaylar oldu. ok kuku uyandrc, karanlk olaylar oldu. Bunlarn en nemlisi kukusuz, 1 Mays 1977'de Taksim meydannda 30'u akn insann lm ile sonulanan olayd. Bu gzler nnde yaplan bir kkrtmann sonucu km bir olayd. Kkrtmann nereden, kimlerden geldii, herkesin gz nnde cereyan ettii iin belliydi. Ve ciddi olarak stne yrnd takdirde bu olayn sorumlularnn, kkrtclarnn mutlaka ortaya kmas gerekirdi..." Gerekirdi ama gerekli olan yaplr myd? Ecevit yantlyor soruyu: "... Biz o srada ana muhalefet partisiydik. Bu olaylar soruturmak iin bir aratrma komisyonu kurduk. Ama bir noktadan sonra izler kayboluyordu. Adeta bir bilgi boluu ile, direnilerle karlayorduk. Yllarca zerinde durduumuz halde, olayn iyz anlalamad. "O olayn faillerinin saklanmak istedii daha ilk gnlerden belli olmutu ve ok acayip bir ekilde tezghlanan bir olay olduu grnyordu. "Onun iin benim aklma bir olaslk olarak bunun zel Harp Dairesi'nin sivil uzantsyla bir balants olabilecei olasl geldi ve bunu Cumhurbakan Fahri Korutrk'e bildirmeyi, bu kaygm sunmay grev bildim. Kendisiyle grerek zel Harp Dairesi ile ilgili bilgileri aktardm. Taksim olaynn arkasnda bu kuruluun sivil uzantsnn bulunabileceini syledim. Ko-rutrk bunu benden yazl olarak istedi. Korutrk bu konuyu dnemin babakan Sleyman Demirel'e de am. Demirel buna byk tepki gstermi..." Bu anlamlara gre, Ecevit aratrmay bir noktaya kadar ge3 tiriyor. Cumhurbakan'n harekete geirmeye alyor, zel Harp Dairesi'nin "sivil elemanlarnn Taksim meydannda 30 kiinin lmne neden" olduu gibi bir savn, bir iddiann da sahibi. Ama ana muhalefetteyken ne srd grleri, ksa sre sonra iktidar olunca nedense yaama geirmiyor. Ecevit'in 1973-1974'lerde balatt, 1977-78 yllarnda dorua trmandrd kontrgerilla ile ilgili giriimlerini ve bu giriimlerde, dnemine gre,

muhalefet lideri veya Babakan Demi-rel'le arasndaki tartmalar daha sonraki blmlerde ayrntlaryla greceiz. Ecevit'in Korutrk'e verdii mektup zerine Demirel'in byle bir kuruluun olmadn sylemesi normal! Zira... Demirel son yllara kadar kontrgerillay kabul etmedi, srekli yadsd. Ecevit, 1 Mays 1977 Taksim olaylar zerine sylemlerine, 1990 ylnda u cmleyi de ekledi: "... Bu olay Haziran 1977 seimleri ncesi, muhalefeti toplant yapamaz ve halk bu toplannlara katlamaz hale getirebilmek amacn gdyor olabilir..." zel Harp Dairesi'nin sivil kanadnn, seim ncesi mitingi engellemeye altn sylemiyor ama... bu cmleyle 1 Mays olaynn 1977 seimleri ncesi muhalefeti (CHP'yi) toplant yapamaz ve halk bu toplantlara katlamaz hale getirebilmek amacn gtt savndan da vazgemiyor. uras bir gerek. Trkiye'de Gladio benzeri bir rgtn varl yadsnamaz. Bu rgt aka sylenmiyor ama, zel Harp 3i Dairesi iinde yuvalanm bana buyruk bir rgt. Yasad! CIA tarafndan besleniyor. ABD yararlarna hizmet veriyor. Pek ok faili mehul cinayet, Taksim meydanndakine benzer olaylar aydnlanmad. Ayrca kimi lkelerdeki askeri darbelerde de -bizde de- bu rgderin grev yapan ne sren grler bugne dein yantlanm deil. Kontrgerilla tartmalarnn younlat gnlerde ilhan Seluk'un konuyla ilgili yazs aydnlatc: Yaz, "... 31-15 simgeli bir kitapk... 1964'te Trkeye evrilerek bizim orduya datlan Amerikan zel Harp Talimatnamesi... yalnz 'teknik' deil, 'ideolojik' temelleri de saptryor" diye balyor: "... Bu 'ideolojik esaslar' bizim subaymz ve askerimize belletiliyor, bir tr beyin ykanyor; dmanmz Amerikan gzlkleriyle grmeye balyoruz. Ancak bu da yetmiyor; bizdeki zel Harp Dairesi'nin parasal deneini Amerika veriyor. Ge nelkurmay'n zel Harp Dairesi, CIA kaynakl denekle mi alacak ve yurdu koruyacak?.. eyrek yzyldan beri terre kurban giden nemli kiilerin katilleri bulunamyor... 1960'lar, 1970'ler ve 1980'lerde ilenen en byk cinayetlerin 'failleri mehul'dr. Bugnklerinin stne de bir sis perdesi rtlmtr. Kukular byyor, sorunun iareti kasap engeli gibi kvrlyor. HD'ye bal sanlan kimi kuvveder, terr eylemlerini ynetip ynlendiriyorlar m? Katiller neden bulunamyor? Devlet iinde yuvalanm bir 'gizli' rgt, askeri darbe ortam hazrlayp orduyu istenmeyen bir ykmlle itmek iin planla, programla terr etkinliklerini mi krklyor?.." zel Harp Dairesi'nin, ABD'nin parasal ve kuramsal denetiminde olduunu bilen, muhalefetteyken kontrgerillay sorgula32 yan siyaset, iktidara gelince sonu alamyor veya iin peini brakyor. Neden acaba? Syledikleri gibi yeterli bilgi elde edemedikleri ya da muhalefetteki n grlerini ve manta aykr olmayan sylemlerini iktidarda srdrmelerini "bir g" engelledii iin mi? Kuku yok; Trk demokrasinin herhangi bir dneminde bir babakann nne olas "bir g" byle bir dayatmayla kamazd, kmad. Ne var ki, babakanlar (rnein Ecevit gibi bir babakan) iktidara gelince itenlikle konuyu zmeye urat. Ecevit, 12 Eyll'den nceki son babakanlnda, rnein zel Harp Dairesi'nin elindeki silahlarn, cephanelerin kimi terr rgtlerine verilip verilmediinin denetlenmesini istedi ama... te arkas gelmeyen ama'l bir cmle... sonu alamad. Daha, ileriye gidemedi. 1990'lara, 2002'lere kadar kontrgerillay reddeden, suskun Sleyman Demirel, birden ald. Kontrgerilla elemiyordu ama kontrgerillann daha deiik, daha devlet kokan biimi zerinde aklama stne aklama yapyordu. Bu saptamann koutunda ilgin bir rnek Akura'nn kitabnda: Aydnlara ynelik cinayetlerin arkasnda Islami rgtlerin veya kiilerin olduu yazlp sylenmeye balannca Necmettin Erbakan konumu; "... Trkiye'de zel Harp Dairesi var. Bunlarn CIA emrinde olduunu, birok provokasyonda bulunduunu biliyoruz. Uur Mumcu'nun ldrlmesine benzer birok

cinayet profesyonelce ilendi. Bu cinayetlerin zel Harp Dairesi'nin marifeti olduunu biliyoruz..." Bu szleri sylediinde iktidar olmamt. DYP desteinde babakanla geldiinde, 1996'da, derin devlet markal Susurluk olay padad. 33 Babakan Erbakan, bu kez Susurluk zerinde yle konutu: "Fasa fiso!" Ecevit hkmetinde milli savunma bakanl yapan Hasan Esat Ik'n bana sylediklerini aaya alyorum: "... Fikir plannda geerli ve doru. Kontrgerilla her lkede var. Fakat u durumlar da var: 1- Fikri ABD vermi. 2- Finansmann yapm. 3- Bu rgte szmalar olmu. Bu szmalar Penta-gon'dan balar CIA szmasna kadar srer..." ABD'nin, Trkiye'nin NATO'daki varln salama balamak iin baskn Pantrkizm hareketini kullandn ne sren Daniele Ganser, "ar sac Kurmay Albay Alparslan Trke'in bu srete merkezi bir rol oynadn" sylyor. Trke'le ilgili savlar ok ilgin. Trk siyasal yaamnda 27 Mays 1960'tan balayarak nemli roller oynayan, bir iki milletvekili ile Demirel hkmetiyle ortaklk kuran ve srekli olarak Adolf Hitler hayran gsterilen bir asker! Son olarak MHP'nin "Babu"u. Sac yann her zaman vgyle sergileyen Alparslan Trke'le 1970'lerde bir sylei yapmtm. Bana -o srada sa sol terr hareketlerinde silahl grev stlenen- "kendi" komandolar konusunda ekinmeden, yksnmeden unu syledi: "Komandolar benimdir!" Hrriyet bu sz manetten verdi; Trke yalanlamad. Fakat iki szckl bu sylemin derin etkileri oldu. 1980'de TSK, ynetime el koyduktan sonra, teki parti lideri gibi Trke de askeri bir blgede askerlerin "konuu" ol34 du. MHP ve kendisi iin davalar ald. 20 yl sonra Trke, "komandolar benimdir" szn yalanlad! 1940'larda -smet nn'nn Milli eflik dneminde- henz temen iken Trklk olaylarna kart iin hapsedildiini biliyorduk. O gnlere ait yaygn sylentilere gre kapatld hcrede ikence grm, kimi itiraflarda bulunmas iin trnaklar sklmt. Yllar sonra Metin Toker bu sylentilere deindi ve "Geenlerde Trke'in ellerine baknm. Uzun parmaklar, trnaklar bir piyanistinki kadar dzgnd, sklm trnaklara benzemiyordu," dedi. Alay ediyordu ikence sylentileriyle... Fakat Ganser'in genelde rk stnl teorisine ve zelde Trklerin stnlne inanan Trke'le ilgili ne srd grler, yle alaya alnacak nitelik ve ierikte deil. Ganser, "kinci Dnya Sava'ndan sonra 1948'lerde CIA ile balantya getiini, CIA emirleri dorultusunda Trkiye'de gizli bir glge ordu kurma almalarna katldn, ABD ile ilikileri glendike Trkiye ile Amerika arasnda mekik dokuduunu, hem Pentagon hem de CIA ile iten ilikiler kurduunu ve... 1955'ten 1958'e kadar NATO'yla ilgili askeri grevi nedeniyle Washington'da grev yaptn" yazyor. Trke'le balantl savlar daha da ileriye gidiyor: Nisan 1952'de Trkiye NATO'ya ye olduktan hemen sonra -Albay Trke'in de katklaryla- Seferberlik Tetkik Kurulu kuruldu. Bu kurulun ad sonra zel Harp Dairesi'ne ve son olarak zel Kuv-veder Komutanl'na dntrld. 3 Aralk 1990'da Genelkurmay Bakanl Harekt Dairesi Bakan Korgeneral Doan Beyazt ile HD Bakan Tmgeneral Kemal Ylmaz'n basna verdikleri bilgiye gre; zel Harp Dairesi karargh-renim, eitim grubu-zel kuvveder-zel hava gru-bu-blge bakanlklar... blge bakanlklarna bal alt birimleri 35 ise savata tekil edilecek unsurlar, gerilla, yeralt, kurtarma-kar-ma olarak tanmlyor. zel Harp Dairesi'nin souk sava sresince birka isim deitirmesine karn saysz operasyon dzenlediini, rnein 1955'te Yunan polisinin sorumlu tutulduu Atatrk'n Selanik'teki evine bomba atlmas olaynn, hemen ardndan

da kontrgerillann dolduruuna gelen Trk fanatiklerin stanbul'u talan eden 6-7 Eyll olaylarnn yaratldn ne sryor. Oysa DP hkmetinin dileri bakan Fatin Rt Zorlu, Yassada mahkemelerinde 6-7 Eyll' balatmakla suland, tersini syleyene de rastlanmad! Bir rivayete gre HD, yani kontrgerilla "askeri bir darbeyi engellemek iin" oluturulmutu. Tamamen palavra bir aklamayd bu. Gerek byle olsa 1952'de kuruluundan sekiz yl sonra 27 Mays 1960'da TSK, lke ynetimine el koyar myd? Fakat Ganser yine Trke'i sahneye itiyor. 27 Mays'n lideri eski kara kuvvetleri komutan Cemal Grsel'in sa kolu ve kiisel sekreteri olduunu sylyor. Fakat gerein baka bir yz var. Sekreteri ve sa kolu olduu yazlan, sylenen -38 yeli Milli Birlik Komitesi'nin demokrasiye gememek, bir sre daha ynetimde kalmak isteyen 13 yesinden biri olan Albay Trke'i- Cemal Grsel yurtdna srmekte bir an iin tereddt etmedi. Esenboa Havaalannda bir salonda durmadan gezinen Trke'i seyrediyordum. Bir an durdu, salonun camna yaklat ve bana, "Sana Hindistan'dan maymun gndereyim mi?" diye bard. Srgnden dnd. nce (Cumhuriyeti Kyl Millet Partisi) CKMP'yi ele geirdi ve sonra ar sac diye nitelenen Milliyeti Hareket Partisi'ni kurdu. 36 Partinin simgesel iareti, kurt (Bozkurt) ba. Hl kullanlyor. Genlik rgt: Bozkurt'lar... Hareketin amac: Ergenekon! Genlik rgt'nn yayn organ Bo^/curt'ta yer alan "Bozkurt Aments"n NATO'nun Gizli Ordular kitabnda yaymlad Ganser. lgin. "... Biz kimiz? Bozkurtularz" diye balayp devam ediyor ament: "... Bozkurtular neye inanr? Trk rknn ve Trk milletinin her rktan ve her milletten stn olduuna. Bu stnln kayna nedir? Trk kandr! Trk doutan m stndr? Trk doutan stn ve kabiliyetlidir. Trk, zeksn, yiitliini, askeri dehasn ve her hususta byk kabiliyet ve istidadn kanndan alr..." vs. vs. Bu bir genlik rgt m? Yoksa Ganser'in savlad gibi "Pantrkizm lks uruna iddete bavurmaya hazr silahl ve eitimli adamlardan oluan, pek de acmas olmayan bir ebeke" mi? Sac-solcu kanl kavgalarda ad ne olursa olsun, isterse Bozkurt diye tanmlansn, lkc genliin 1980'lere uzanan terr olaylarnda nemli bir yeri olduu yadsnamaz. Bu yazmlar yinelemekteki amacmz u sav ortaya koymakt. Bu sav: "CIA'nm kontrgerillaya hayat verirken milliyeti faist hareketi destekledii... talya'da ve daha sonra Avrupa lkelerinde NATO'ya bal veya dorudan ilikili gizli rgtler ortaya karld. Trkiye'deki kontrgerilla adndaki rgt Trke, Bozkurdar'dan oluturdu," diyor. Ganser bu konuda fazla ileri yarglara varma benziyor: Zira kontrgerilla (derin devlet) konusuna eilen yzlerce yazda, aratrmada, kitapta bu sav, Trk Gladio'su kontrgerillann Trke'in Bozkurdar'yla zdeletii savn dorulayan bilgiye rasdamadk. Ne are yadsnmas olanaksz kimi anlatmlar var: Birinci gerek, Talat Turhan, kontrgerilla szcn ilk kez Ziverbey Kk'nde kendisine ikence yapanlardan iittiini ve "ikence37 ilerin ounluunun Trk istihbarat servisi MT'ten ve Boz-kurtlar'dan kma adamlar olduunu" sylyor. Bu ifadeyi bo-lamamak gerekiyor. Talat Turhan, yaamn kontrgerillantn Trkiye'deki rtl faaliyetlerini aratrmaya ve aklamaya adad. Yaymlad kitaplarda kontrgerillay, ABD emperyalizminin C1A ile, kimi finans kaynaklaryla birlikte oynad -tabii ncelikle Trkiye'deki -oyunlar sergiledi. "Trkiye'deki faili mehul cinayetler gz nne alndnda kontrgerilla faaliyetlerinin ve C1A, Trk istihbarat servisi ve Savunma Bakanlt'nn balantlarnn ivedilikle aratrlp tm detaylaryla su stne karlmas gerektiini" vurgulad.

Ayn abay Uur Mumcu da yazlarnda srarla yineledi. Fakat devlet bu konudaki yazmlar grmyor, sylenenleri (hl) iitmiyor, sar. Kr ve sar! Yabanc kalemlerin de yazd u yargy grmezden gelebilir miyiz: " askeri darbe yaayan bu lkede, silahl ordu, paramili-ter gler ve istihbarat servisinin Trk toplumunda ei grlmemi bir gce sahip olduu herkese bilinen kontrgerillayla ilgili hibir soruturma yrtlmedi." Yetkili bir iki sivil, btnyle asker var olan kontrgerilla gereini yadsd. Ne are, kontrgerilla zerindeki savlar aranrma olana salayarak, sylemlerini dorulatma cesaretini gsteremediler. 38 Kontrgerillann douu Kontrgerillay ilk kez 1973-74'lerde CHP genel bakan iken, Blent Ecevit kamuoyuna duyurdu. sim babas Ecevit'tir. Aradan 17 yl gibi uzun bir sre getikten sonra; Ecevit, Kasm 1990'da bir gazeteye kontrgerilla ile ilgili aklamalar yapt. "1974'teki babakanlm srasnda" diye balad anlatmaya: "... zamann genelkurmay bakan rahmetli Orgeneral Semih Sancar babakanln rtl deneinden acil bir ihtiya iin birka milyon istedi. Benden istenen miktar rtl denekteki parann tmne yaknd. Genelkurmay'dan bu parann ne amala istendiini sormak zorunda kaldm. Sancar 'zel Harp Dairesi (HD) iin istiyoruz' dedi. "yle bir resmi dairenin o zamana kadar adn bile duymamtm. 'imdiye kadar bu dairenin giderleri nereden karlanyordu?' diye sordum. O zamana kadar dairenin tm giderlerini bir gizli denekle ABD'nin karlad; ancak artk ABD'nin bu parasal katky kestii, o nedenle Babakanln rtl deneinden para istemek zorunda kalnd bana bildirildi." (Oysa Sancar'n Ecevit'e sylediklerinin gerek yan u: OHD'nin bakanln yapan Kemal Yamak Paa yaymlad anlarnda, Amerikal temsilci ile her yl ABD'den (CIA'dan) alnan bir milyon dolar zerinde pazarlkta uzlalamadn, Amerika-l'nn para bizim deil mi istediimiz malzemeyi veririz, deyince grmeyi sona erdirdiini ve dairenin giderlerini karlayacak paray rtl denekten salamay kararlatrdklarn yazyor.) Ecevit'in aklamalarna devam edelim: "zel Harp Dairesi'nin nerede bulunduunu sordum. 39 'Amerikan Askeri Yardm Heyeti ile ayn binada, yantn aldm (TBMM'nin hemen arkasnda). Hayrete dmem ve kayglanmam herhalde doald. Bu dairenin ilevleri ve kurulu biimi hakknda bilgi istedim. Benim iin bir brifing dzenlendi. Bilgi vermek zere de rahmetli Genelkurmay Bakan Semih San-car'la, o srada zel Harp Dairesi Bakan olduunu rendiim General Kemal Yamak ve bir iki subay katld. "zel Harp Dairesi, Trkiye'nin veya bir ksm topraklarmzn dman istilasna uramas durumunda istilaclara kar gerilla yntemleriyle ve her trl yeralt etkinliiyle mcadeleye hazrlanmak zere kurulmutu (Gladiolarn kurucusu saylan eski CIA Bakan William Colby, "amacn olas bir Sovyet igaline kar her lkede direni yuvalar oluturmak" olduunu aklamam myd? Nitekim brifingde ayn tez Ecevit'e yineleniyor). "Adlar gizli tutulan baz 'vatansever' gnlller de zel Harp Dairesi'nin sivil uzants olarak almak zere mr boyu grevlendirilmilerdi." Ecevit'in aklamalar daha sonra birden (bu yllardaki olaylarn ayrntlarn daha sonraki blmlerde greceiniz) 1978-1979'lara atlyor. "... 1978-79'daki babakanlm srasnda bir dou ilemizi ziyaret ederken, oradaki askeri birliin komutan olan generalle gryordum. Kendisinin bir ara zel Harp Dairesi'nde alm olduunu renince, kukularm belirterek, kendisinden bilgi almaya altm. Generalin kukularm yersiz bulmas zerine bir soru ynelttim: 'Farzmuhal bu iledeki MHP bakan ayn zamanda zel Harp Dairesi'nin sivil uzantsndaki gizli elemanlardan biri olamaz m?' General, 'Evet yledir, ama kendisi ok gvenilir vatansever bir arkadamzdr,' yantn verdi." Bu ksa diyalogu anlatt zaman Ecevit'le ben kahkahalara boulduk. zel Harp Dairesi'yle kontrgerillay zdeletiren Ecevit;

4.0 anlatt son olayla bu rgtn sivil uzantlarnn MHP kkenli ve MHP'li olduklarn anlatmaya alyordu. Ecevit ile einin 2000'li yllara kadar MHP'ye hangi gzle bakt biliniyor. Kontrgerilla rgt iinde MHP'nin (Bozkurt-lar'n) yerini yadrgamadklarn, hatta kanl eylemlerin bir numaral sorumlusu olarak bu partiyi grdklerini yadsmak olanaksz. 41 Kontrgerilla kavgalar Kontrgerillayla ilgili tartmalar ortaya atld tarihten be yl sonra yeniden parlad. Bu kez kontrgeriUann varl zerinde younlaan, Demirel'in yok, Ecevit'in var, dedii tartmalar yaand. Bu tartmalar gnlerce gndemin ilk maddesi oldu. zleyelim: ankaya Kk'nden 27 Ocak 1978 gn ayrlrken Babakan Blent Ecevit, "Bu konuda (kontrgerilla konusunda) hkmet, sras gelince herhalde gecikmeden gerekli almay yapacaktr," diye konutu. Byle konumas kontrgeriUann tartma gndemine gelmesini engelleyemedi. lkedeki kimi silahl olaylar kontrgerilla diye adlandrlan bir "gizli rgtn" yapt ya da kkrtt, hatta sa eylemcilere silah salad 1973'den beri konuuluyordu. Bu kannn olumasnda kuku yok, Ecevit'in konuyla ilgili aklamalarnn byk yeri vard. Ecevit 1973'ten beri, gizli bir rgt olan ar saclarn denetimindeki kontrgeriUann terr eylemlerinde rol aldna inanyordu. 1978'de bir kez daha babakan-olduktan sonra, kontrgerilla konusu basnda yine ilenmeye ve hatta -eski szleri anmsatlarak- Babakan'dan bu konuda gerekli giriimleri yapmasnn beklendii yazlmaya baland. Sol veya sa ya da saduyusu geni aydn evrelerde yllardr konuulan, stelik CHP liderinin konumalarnda sk sk sz geen kontrgeriUann ne olduu ya da olmad konusunda merakl sorular giderek artyordu. 42 Sa eilimli (Demirel'in kurduu Milliyeti Cephe) hkmetlerden, zellikle Demirci'den kontrgerilla ile ilgili bir aklama beklemek abesle itigal etmek, demekti. Zira Demirel, Ecevit ne zaman bu konuya deinse kontrge-rillay yadsyan demeler vermiti: "Kontrgerilla diye bir rgt yoktur," diyordu. Ecevit ise bir avu gazeteciyle syleilerinde, kontrgeriUann varlndan asla kuku duymadn sylerdi. stelik kontrgerilla rgtnn MT'le ilikileri zerinde belirgin kukular olduunu saklamyordu. Kimi cinayetlerde "usta bir parman" rol oynadna -Ecevit gibi- gazeteciler de, bizler de inanyorduk. Doal olarak Ecevit'in, hkmet olduktan sonra bu sorunu zmesini bekliyorduk. 23 Ocak gn Bte Komisyonu'nda kontrgerilla konusu tartld, MT eletirildi. Komisyondaki CHP'li parlamenterlerin eletirilerinden drt gn sonra Ecevit, kontrgerilla ile ilgili aklama yapacan duyurdu. KontrgeriUann varln savunan, bu konuda aklama yapmaya hazr bir babakana kar ana muhalefet lideri Demirel acaba ne dnyordu? Bte Komisyonu'nda CHP'lilerin, eski konumalarndan da sz ederek Ecevit'e yklenmeleri kulislerde tartlrken; De mirel'e, "ddia u" dedim: "Kontrgerilla-ordu + emniyet genel mdrl + MT." Demirel kar kt: "Ama byle (kontrgerilla) bir kurulu yok. Rasgele adamlar bunlar. Devletin byle bir kuruluu olsa 10 yldr devleti idare eden birisi olarak bilirdim herhalde. Asker 43 byle meselelere karmaz, son derece dikkatlidir, ekingendir," dedi. Sonradan dndm; o srada Demirel'e yanl soru yneltmitim. Kontrgerilla diye bir rgt var m, diye soruyordum. Oysa zel Harp Dairesi'ni sorunun belkemiine yerletirmem gerekirdi.

Fakat o gece bir ey rendim: Adalet Partisi lideri Demirel, kontrgerilla zerinden Ecevit'e sava amaya hazrlanyordu: "imdi kp soracam" diyordu: "... Devlet elinizde, varsa kontrgerilla karn ortaya diyeceim..." Kartrmay srdrdm. "Daha 1967'lerde sola kar sa direnmeyi salamak iin bir plan yaplm, bir rgt kurulmu. Byle sylentiler var," dedim. Bunu da reddetti. Demirel'i kontrgerilla gibi sonradan foyas ortaya kan bir rgt ilgilendirmiyordu; Demirel bu konuyu drt ba mamur ileyerek rakibini, Ecevit'i, hem halk indinde hem de partisi iinde zor duruma sokmay hedefliyordu. Ecevit hkmetinde Turhan Feyziolu babakan yardmcsyd. Demirel, "Devlet ynetiminde 1971'lerden beri bulunan Feyziolu byle bir rgt olsa bilmez mi? 1973'lerde kontrgerilla olay patlad zaman Ferit Melen babakand. Bu iddialar ortaya atld zaman her eyi bilen bir babakan olarak gerekli aklamalar yapmaz myd?" Demirel sustu ve "Kontrgerilla?.. Hmmm," diye mrldand ve sonra: "... Peki ama Blent Ecevit'in Cumhurbakan'na verdii mektubu ne yapacaz imdi" dedi. "Kontrgerilla ile ilgili mi bu mektup?" "Ona yakn," dedi Demirel: "Bunlar (CHP ve Ecevit'i kastediyor) olmam eyleri olmu gibi gsteriyor, olmu eyleri de olmam gibi... Btn bunlar (Erim hkmetinde babakan 44 yardmcs) Sadi Koa'n kitabndan kyor. Sadi Bey'e sormal kontrgerillay." Bir olay anlatt: "1974'te Ecevit MSP ile iktidar olunca ben 'Simdi bulun kontrgerillay,' dedim. Milli Savunma Bakan Hasan Esat Ik, hsan Sabri alayangiPe gitti ve 'Ne yapmak istiyor Demirel? Bizi ordu ile kar karya m getirmek istiyor,' dedi. imdi yine zaman geldi, soracam Ecevit'e: 'Kontrgerilla var m yok mu?' Toz duman olacak etraf!" Ne yaplabilirdi? Yaplacak ilk i mademki kontrgerilla sorununu ortaya atan Koa't, onunla grmekti. Koa, kontrgerillann yasal bir kurulu olmadn syledi; "Eer basavclk ya da TBMM soruturma aarsa 1971'deki grevi srasnda rendiklerini anlatmaya hazrd." Kontrgerilla savamlar srerken bir baka konu srekli ba kede yer alyordu: Ecevit'in Cumhurbakan Korutrk'e nce szl anlattklar, sonra da sylediklerini yazd metin. Ecevit'in Kk'e brakn metinleri elde edemedim ama grme, okuma frsatn yakaladm. ki paralyd yaz. lkinde Taksim meydannda vurulacana ilikin ihbar yer alyordu. (Bir notla 'ihbar' aklayalm: Seimlerden nce Babakan Demirel, CHP lideri Ecevit'e bir mektup yazd. Alman istihbarata gre; CHP'nin yapaca Taksim meydanndaki mitingde Ecevit vurulacakt. CHP lideri bu mektubu alr almaz TRT'ye kotu. Bir baka partilinin konumasn, galiba genel sekreterin konumasyd, yayndan kartt, hazrlad konumay yayna aldrd. Konumasnda Babakan'dan ald mektuptaki suikast haberini aklyor, buna karn Taksim meydanndaki CHP mitinginde eiyle birlikte bulunup konuacan ilan ediyordu. 45 Bu aklamaya, gizliliin bu denli ihlal edilmesine Demirel fena halde bozuldu. Suikat falan da olmad. Ecevit, 1978'de babakan olunca kendisine yazlan meka-bun ieriindeki MT yazsn grmek istemi ve grm. Bana "dz bir kt. Kimden geldii belli deil, altnda imza da yok," diye anlatt. Ne ki, MT'ten hemen her makama giden yazlar byleydi, ne balk, ne imza. Sadece konuyla ilgili not. Ecevit'e bu "MT gerei" acaba anlanlmam myd?)

Ecevit'in ikinci yazsnda ise kdn st kesinde "zel bilgi" ifadesi okunuyordu. Ksa her paragrafn bana yldz iareti konmutu. "Sz konusu rgt, gerilla ve kontrgerilla savalar iin, her trl yeralt faaliyeti iin planlar yapar ve insan gelitirir" paragraf dikkat ekiyordu. Bu paragrafn hemen alnnda: "gizlilik iinde alr, demokratik hukukun dndadr" yazlyd. Dier paragraflar: "1974'e kadar gizli olarak Amerikallardan mali yardm grd. Amerikan askeri heyetleriyle ayn binada alr. Amerikan mali yardmnn 1974'te kesildii bildirilmitir." "1 2 Mart dneminde sz ok geen ve kontrgerilla denen kimselerin bu rgte bal olma olasl vardr." "Bu rgtte iyi niyetli kimselerin dnda, grdkleri eitimi ... Trkiye'deki iddet eylemlerinde kullananlarn bulunabilecei gl olaslknr." "nk bu eylemlerden bazlar grnrdeki oluk ocuk tarafndan deil ancak gl bir rgt tarafndan dzenlenebilecek niteliktedir." "Bu rgtte grev alm, ynetici olarak alm kimselerden bazlarnn emekliye ayrldktan sonra da bilgilerini ve yetitirdikleri elemanlar, siyasal eylemler iin kullandklarn gsteren belirtiler vardr." Yaz, o gnlerde bir gizli rgt, kontrgerilla konusunda bil46 gisi olmayan Trkiye iin ok artc, bir o kadar ilgi ekiciydi. Yaynladk ve byk grlt koptu! "Mazi kalbimde bir yaradr" Beklenen oldu. CHP lideri ile AP lideri arasndaki sz dellosu kapsaml yazl aklamalara dnt. lk hamle Demirel'den geldi. Ecevit'in iktidara gelmesinden sonraki bir ay iinde gerekleen 350 terr olayna deiniyor; 65 lm, 575 yaralama, 200 yerde patlayc madde ve 35 soygun olay olduunu anmsatarak saldrlarna geiyordu. Kontrgerilla konusunda Ecevit'i keye sktrmak iin dersine iyi almt. "Bir sredir Trkiye'de hayali sulular arandna," deiniyor; ortaya alan savlar gln buluyor, devletin resmi kurulular sulanrken hkmetin bann btn bu olanlar karsnda gnlerdir sustuunu sylyordu. Bu giriten sonra, "imdi konuyu ayoruz," diyor ve... CHP lideri ve Babakan Blent Ecevit'i darda brakacak kimi vurgulamalara geiyordu. Gemii Ecevit'in daha nceki konumalaryla canlandran Demirel'in saldrlarna tipik bir rnek verelim: "... 4 ubat 1974 tarihinde yani bundan tam drt yl nce, Ecevit hkmetinin programnn tenkidini yaparken, Demirel unlar sylemi: 'Halk Partisi Genel Bakan'nn seim konumalarnda belirttii bir husus var. Ayrca, bu konu, Ak Gnlere adl seim beyannamesinin 173 174'nc sayfalarnda u ekilde yer almtr: "Bir resmi devlet messesesi olan Milli stihbarat Tekilat'nn bu gibi ilemlerdeki rol inkr edilemeyecek kadar ortaya kmdr. Skynetim kanad altnda faaliyet gsterdii anlalan kontrgerilla diye bir rgtn faaliyeti btn dnyada du47 yulduu halde, resmi makamlarca zerinde bile durulmamtr" denmektedir. '"Halk Partisi Genel Bakan Sayn Ecevit'in bu ithamlarna Babakan Sayn Ecevit cevap vermedike ve itibaryla oynanan milli messeselerin grev yapma hevesine ve evkine glge dren bu isnadar aydnla kavumadka devlet gvenliinin korunmasnda gerekten skntl bir dneme girileceini belirtmek isterim. "'Milli stihbarat Tekilat'nn iddia edildii ekliyle olaylarla ilgili kanunsuz bir tutumu varsa, bunlar nelerdir? MT babakana baldr. lke dnda balatlp paralelinde lke iinde yrtlen bu tahrip kampanyasnn u anda muhatab olan Sayn Ecevit'in kontrgerilla rgtnn kimler tarafndan kurulup faaliyete geirildiini de Yce Meclis'e ve kamuoyuna aklamas lazmdr.' "O gn sylediklerim bunlard. Bu fikirlerim bugn de geerlidir. "... ayet cinayederi devlet yaptryor ise geen bir ay zarfnda len 65 vatandamzn sorumlusu ve katili olmak suu bugnk hkmetin omzundadr...

Hkmetin ban kontrgerillann ne olduunu, nereye bal olduunu aklamaya davet ediyorum. "Trkiye'de kontrgerilla diye bir tekilat var mdr? Varsa byle bir tekilat iddia edildii gibi bir cinayet ebekesi midir?.. Kimler kurmutur? Kimlerden emir almaktadr?.. "Konu rtbas edilemez. "Hkmetin ban ayrca, 7 Mays 1977 tarihinde Sayn Cumhurbakan'na gnderdii mektupta ve ekindeki isnatlar inkr veya dorulamaya davet ediyorum... imdi devletin btn bilgi ve belgeleri elindedir... "Davetime icabet etmeye herhangi bir mani yoktur ve imknszlk sz konusu deildir. Bunu yapmad takdirde zerime deni ben yapacam..." 48 Ve yant... Ama yle bir yant ki... Ecevit, 3 ubat 1978'de Demirel'i yantlad. Kontrgerillann isim babas ve 1973'ten beri bu konuda srarl aklamalar yapan Blent Ecevit'in Demirel'e verdii yantn ilk cmlesi aynen yleydi: "... Yaptm aratrmalara gre Trkiye'de devlete dzenlenmi kontrgerilla resmen yoktur..." Bir efsane sona m eriyordu bu cmleyle yoksa muhalefette sylediklerini iktidar koltuuna oturunca syleyememenin sonucu muydu? Ya da Ecevit'in dedii, yllardr sylediklerine ters den hesapsz kitapsz bir admn faturas myd? Fakat Ecevit bu cmlenin ardndan iine dt tezad hafifletmeye alyordu: "... Ancak yle anlalyor ki evvelce devlet grevlerinde, nemli baz devlet grevlerinde bulunmu kimselerin yapm olduklar yanl bir tanmla ve bir adlandrmann ardndan bir yanl yorumlandrmann da bulunduu bellidir. Bu yanl yorum yapanlarn, yanl uygulama yaptklar da bellidir. "Yerine oturmam, anlamn ieriini belli etmeyen talihsiz deyimler kullanlrsa bunlarn yanl anlamalara ve sakncal uygulamalara yol aabilecei gz nnde tutulmaldr. te Trkiye'de da dnk olarak oluturulan bu gayri nizami sava ve savunma kavram yle anlalyor ki, gemi yllarda lkemizin yine bunalml bir dneminde o yllarn baz sorumlularnca ie dnk olarak uygulanmtr. En kt olaslkla. "Da dnk olarak deerlendirilmek zere oluturulmu bu gayri nizam sava veya savunma modeli, gemi yllarda belli bir bunalm dneminde maalesef ie dnk olarak kullanlmtr..." Bu ve daha sonraki cmleler ilk cmlenin yaratt oku giderecek anlamda deildi. 49 Genel kan kesinlemiti: Ecevit 1970'lerin hasnda sylediklerini 70'li yllarn sonunda yalanlyordu! CHP lideri kontrgerilla tartmalarnn sona ermesini istiyordu. Kimden istiyordu? Durum akt. Demirci'den ve partisinin, kontrgerillaya kar hayrak aan kimi parlamenterlerinden... Sleyman Demirel gibi bir siyaset adamnn eline geen frsat tepeceine inanmak zor. stelik Demirel, kontrgerilla olayn istedii mecraya sokmay baarm; Ecevit'e resmen kontrgeril-lann var olmadn syletmiti. Siyasal rakibini hrpalamaktan vazgemiyordu. Yine konutu, Ecevit'e yine yklendi: "... Tartmay biz balatmadk" dedi: "Tartmay balatan kendisidir. imdi ise 'bu konuyu tartmayalm' diyor. Bir taraftan iddia, isnat ve ithamlar yapyor, birok masum kimsenin zerine amur atyor, tereddtler ve pheler uyandryor, sonra 'Buyurun, devlet imdi elinizdedir. ddia ve isnatlarnz belgeleyin ve gereini yapn' dendii zaman, 'imdi bunu kartrmayalm' diyor. "Bunun adna 'Vur-ka' derler. Ne var ki, vurmutur, kaamayacaktr..." Ecevit, ncekine gre daha saldrgan bir slupla Demirel'e yant verdi: "... Hkmetin banda bulunduu dnemlerde yaratt bunalmlardan ulusumuzun ektikleri yetmezmi gibi imdi muhalefette de ortal daha ok kartrabilmenin yollarn aryor," diyordu ve Ordu'yu polemiklerin iine drmeye altn syledii Demirel'e yle sesleniyordu: "AP Genel Bakan'nn, kendi kiisel hrs ve hnc urun50

da TSK'y siyasal polemik konusu yapmak ve son gnlerin talihsiz tartmalarn, ileyen bir yaraya dntrmek amac gden oyunlarna gelmeyeceim..." Ne var ki, Ecevit'in bu sylemleri kontrgerilla konusundaki 180 derece dnn rtecek deerde deildi. Demirel bir kez daha yantlad Ecevit'i. Cneyt Arcayrek Aklyor dizisinin 1985'te yaymlanan yedinci kitabnda kontrgerilla tartmalaryla ilgili yazdm ksa yorum o gnleri, hatta bugnleri yanstyor: "... Kontrgerilla konusu siyasal alandaki savamdan sonra kapand. "Fakat bana gre kapanmad! "Kapanmad, nk bu 'sorun' zerinde yaplan onca aklamaya karn gazeteci olarak bizler 'tatmin olamadk.' "Kontrgerilla neydi, ne deildi? Bugn bile bu sorular kesinlikle yantlayacak kantlardan, belgelerden yoksunuz. "Gerekli belgeleri arayacaz, bulana dek bekleyeceiz..." 5i Yllar geer sorun eskimez 1970'lerin kontrgerilla konusu, yllar sonra yine konuulan, tartlan konu. Trkiye'de ilk kez bu soruna deinen Blent Ecevit, 2000'li yllarda da ayn sorular yantlamak zorunda kald. Ecevit'in, 2006 ylnn drdnc aynda Sabah gazetesinden Baliek Pamir'le yapt grme dikkat ekici ierikte. Ad geen, 1970'leri yaamam gen bir gazeteci. Kuku yok Ecevit'le konumaya gitmeden nce kontrgerillal gnleri kimi kaynaklardan okumu. Ecevit'i alabildiine sktryor. rnein yle diyor Ece-vit'e: "... 'Siz kontrgerilla aklamasndan sonra babakan olduunuzda olayn zerine gitmediniz. Size konu hakknda brifing verildii sylendi. Gerekten de kontrgerilla konusunda tabiri caizse ikna m edildiniz?' "Ecevit kendinden emin. 'Her ey iyi oldu. Devletin yaps salam, halkn yaps salam.' "Hayr, istediim cevap bu deil. Ne iyi oldu? Her ey derken neyi kastediyorsunuz Blent Bey?' "Ecevit ayndan bir yudum alyor. 'yi oldu, her ey iyi oldu. Kontrgerilla aklamalarndan sonra ben babakan oldum. Dnsenize...'" diyor, arkasn getirmiyor. Ecevit, bylece babakanln -isteseydi- kontrgerillann nleyebileceini, ama nleyemediini anlatmak istiyor. "Dnsenize," babakan oldum, engel olamadlar! 52 Derin devlet nedir Sayn Ecevit? "Blent Bey, derin devlet ne demek? Kimlerden oluur, ne zaman ortaya kar?" Sorunun zaman. Zira basnda derin devlet tartmalarndan geilmiyor. Demirel gibi bu konuda yllardr susan, siyasetin bin bir emberinden gemi bir siyaset adamndan derin devlet tanmlar dinlediimiz 2000'li gnler... Ecevit glmseyerek, "Herkesin derin devleti farkl," diyor Sabah muhabirine: "Derin devlet konuuluyor bugnlerde. Derin devlet yeryznde yz resmen belli olmayan devlettir. Sayn Demirel sknt yaad dnemleri sadece derin devlet olarak anlatyor. Diyor ki, 'Derin devlet, devlette zaaf olursa ortaya kar.' Buna katlyorum. "Ama bugn (bugn dedii AKP'nin tek bana iktidar olduu gnler) ylesine bir zaaf yoktur. Tabii skntlar var gnmzdeki hkmetin ama ne i ne de d skntlar derin devlet gerektirecek skntlar deildir. Yine de durup dururken derin devleti konuuyoruz. Herkesin kendisine gre bir derin devlet tanmlamas vardr. Ben derin devlet olayn o olay aktan devam ederken yaadm. "Derin devlet kontrgerilladr. Ben o zaman da uyarlarda bulundum, cumhurbakanna durumu anlattm... "... Gnmzdeki skntlar ise derin devleti yani orduyu harekete geirecek nitelikte deildir..." Ecevit, derin devleti Demirel gibi tanmlyor; yani, ona gre derin devlet (kontrgerilla) Ordu'dur.

Eski babakan Ecevit, 1978'deki tartmalarda Demirel'i zora sokacak kimi belge ve bilgilerden yoksundu. iten gemi, hararetli tartmalar sona ermi. nnde 53 belge niteliinde bir aklama duruyor Ecevit'in. iki lider arasndaki gemite kalan tartma bugn yinelense; 10 yl nce merkezi zel Harp Dairesi olan kontrgerillann var olmadn syleyerek Ecevit'i keye sktran Demirel'i fena halde zora sokabilir. stelik Demirel'e kar kullanaca belge niteliindeki aklamann sahibi nemli bir kii, nemli bir tank. Dokuz yl cumhurbakanl yapt... Ad Kenan, soyad Evren! Meslei askerlik. Eski genelkurmay bakan. Son grevi, cumhurbakan. Cumhurbakan olmadan nceki grevi, darbecilik! Evren, yaymlad anlarnn 431. sayfasnda Babakan De-mirel'le -12 Eyll'den drt ay nce- 5 Mays 1980 gnk grmesini yle aktaryor: "... (Demirel) zel Harp Dairesi'ndeki personeli terristlerle mcadelede kullanmamz ve onlarla ete sava yapmak suretiyle ldrlmelerini, vaktiyle de bu tekilatn byle kullanldn syledi (1971'deki skynetim dneminde Kzldere olaylarnda kullanlan personeli kastediyordu). Bu hal tarzna iddetle kar ktm. Byk emeklerle kurulan bir tekilatn grevinin bu olmadn, vaktiyle yanl kullanldn, ben genelkurmay bakan olduktan sonra zel Harp Tekilat'n esas grevine ynelttiimi, tekrar kontrgerilla sylentilerinin ortaya atlmasna msaade edemeyeceimi syledim." Evren Paa anlarn yaymlamadan ok nce, henz Kk'te iken Demirel'le yapt bu grmeyi bana anlatm, ben de ankaya kitaplarnda bu nemli any yazmtm. Kitap yaymlandktan sonra Demirel, Evren'in aklamalarn dorulamad, yalanlad. Byle bir grme olmadna gre byle bir istemde bulunmu olmasnn olanakszln kesin bir dille aklad. Oysa Evren, grmeyi ve neriyi anlarna da alarak olay 54 bir kez daha dorulam oldu. Evren'in aklamalar Demirel'in zel Harp Dairesi personelinin kimi nitelikleri olduunu ve nceden bu nitelikleri baka olaylarda kullandn bildiini gsteriyor. Fakat aklamalarnn askerleri de arkasna alacan bildii iin zel Harp Dairesi'nin sylenen grevleri dnda "baka ilerde" kullanlm olmasn rahatlkla reddedebiliyor. O da askersel aklamalarda olduu gibi, zel Harp Dairesi'nin lkenin bir blgesinin veya tamamnn igalinde halk ayaklandrmak, direncini glendirmek iin gayri nizami kuvvet olarak kullanlacan ieren ifadelerle tartmay baka bir dzeye ekiyor, tabii kontrgerillann varln kabul etmiyor. Kenan Evren, anlarna ald, Demirel'in zel Harp Dairesi'nin personelinden yararlanma istemini aklad blmleri daha sonra -26 Kasm 1990'daHrrr/et'e yapt aklamayla dorulad. yle diyor o demecinde: "... Benim genelkurmay bakanlm srasnda dnemin babakan Sleyman Demirel bana geldi. zel Harp Dairesi'nin anari ve terrle mcadelede kullanlmasn istedi... Ben 'Olmaz' cevabn verdim. Demirel, 'Ama 1971'deki skynetim dneminde bu amala kullanlmt,' dedi. Ben yine kullanlamayacan syledim. Kanaatim o ki, genelkurmay bakanlm srasnda, bu tekilat grevi dnda kullanlmad. Ama belki, bana intikal ettirilmeden, baz yerlerde gayri resmi olarak tekilattan baz kiiler bu ie bulam olabilir. Bunu bilemem..." Bu ifadelerden kan kimi sonulara bakalm: Demek ki; TSK'da da "komutan" Genelkurmay Bakan'na haber veya bilgi verilmeden kimi kiiler "bu ie" bulaabiliyor ve rnein bakentin bulvarlarn ssleyen afili bombalar 11 Eyll 1980 gn patlyor, velakin ne hikmetse ayn bombalar 12 Eyll gn patlamyor... kimi cinayetler birden kesilebiliyor! Evren, bu aklamalaryla zel Harp Dairesi'nin daha n55 eleri asl grevinden saptn kabul ve itiraf ediyor.

Evren'in aklamalarna Demirel asndan bakarsak: zel Harp Dairesi'nden yararlanma giriiminin yan sra, Evren'e bu istemi dile getirirken, -btn Bat aleminin varln bildii kontrgerilla adyla anlan- zel Harp Dairesi'nin personelinin zel yeteneklerinden ve zel ilevinden haberi olduunu... ne are, siyaset ve asker nedeniyle bu olgular her frsatta yalanlayarak gerei aslnda kabul ettiini gsteriyor. Nitekim; iki lider arasndaki kontrgerilla savan -o tarihlerde- basn genelde Demirel aleyhinde deerlendirdi. Basnn byk blm Demirel'i, CHP iktidarn ordu ile kar karya getirmekle suluyordu. Yorumsal baklar ve anlarn derinliinde Bir noktay belirtmek gerekiyor. Kontrgerilla tartmalarnn bandan sonuna dein hem Ecevit hem de Demirel, kimi aklamalar orduya ynelik olmasna karn, TSK zerine toz kondurmayan ifadeler kullanmaya zen gsterdi. Ecevit'in sylemleri ile Demirel'in sylemleri arasnda bir fark dikkadi gzlerden kamyordu kukusuz. CHP lideri, evet TSK'y srekli vyordu ama rnein "tesadfen varln rendii" Genelkurmay'a bal zel Harp Dairesi ile ilgili kukularn, kayglarn ustaca sylemekten de geri durmuyordu. Demirel ise katyd. zel Harp Dairesi'nden -1978'lerde de- bir kez olsun sz ettiine rastlamadm. Sadece orduyu vyordu, o kadar. Hele kontrgerilla gibi bir rgtlenmeyi ordunun bnyesinde barndrdn brakn sylemeyi, yannda sylenmesine bile izin vermezdi. Ecevit, zel Harp Dairesi'nin nelerle megul olduunu 56 renmeye alt. Hatta bir demecinde "babakanl srasnda Genelkurmay bakanlna gelen Kenan Evren'i srekli sktrd halde istedii bilgileri bir trl alamadndan" yaknmt. Evren'in "bakyoruz, urayoruz, ksa zaman sonra" gibi uyutucu yantlar verdiinden ikyeti olmutu. Askerler -Demirel'in koutunda veya Demirel askerlerin koutunda- konuuyordu. Genelkurmay bakanlna atand gnlerde Orgeneral Evren'e kontrgerilla konusunu sormutum. Soruyu, "Kontrgerilla tabiri maksad kullanlyor" diye yantlama ve gerekesindeki mantk u cmlede saklyd: "Eer 'gerilla' dedikleri, anarist, asi veya ekya ise bu gibilerin eylemlerini bastrmak valilerin talebi zerine orduya aittir." Genelkurmay bakanln Evren'e devrederken grtm Orgeneral Semih Sancar da ayn ierikte konumutu. Devlet ynetimi kontrgerilla konusunda tam bir ikilik iindeydi. ki partinin liderlerinin anlaylar, grleri malum. Ama yakn alma arkadalar da ayn havadayd. rnein Demirel'in iileri bakanln yapan smet Sezgin, hk demi Demirel'den dm biimde kontrgerillann varln inkr ve reddederdi. Oysa Ecevit'in milli savunma bakan Hasan Esat Ik mantksal deeri yksek vurgulamalarla kontrgerilla olayna yaklard. Rahmedi Ik'n bu konudaki szlerinin bir blmn daha nce yazmtk. Tmyle karyd kontrgerillaya -1985'teki syleimizde-, "Bir yabanc lkenin, Trkiye'deki hareketlenmeleri yneltmeye, kanalize etmeye balamasn anlamak mmkn deildir," diyordu. "lkenin hemen her yerinde ubesi var myd?" Ik, soruyu kesin bir dille, "Vard," diye karlarken u ilgin bilgiyi de veriyordu: "... Ben bandaki generalle konutum. O kadar masuma57 ne anlanyordu ki... Haklyd. Ama ona gre CIA'nn szm olmas olanakszd. Bu rgtten emekli olanlarn grevlerini srdrdklerini biliyordu. ok tehlikeli bir iti..." "ABD (CIA) rgt finanse ederken nasl bir yntem kullanyordu?" "... Amerikan yardmnda bir 'fasl' ile yolunu bulmu olmallar..." Babakanl srasnda yapaca aklamalar kontrgerilla tartmalarnn zerinden yedi yl getikten sonra, Ecevit'ten dinlemitim.

rnein, 1978'de Evren'le arasndaki bir olay anlatmt: "Sayn Evren'i zel Harp Dairesi'nin tasfiyesi iin sktrdm. Bana hep yapyoruz, ediyoruz, tasfiye ediyoruz, dedi. Ama... yaplmad..." Yapmad Evren, demiyordu, "yaplmad," diye sorumluluu genelletiriyordu. Bir baka syleimizde 1978'de kontrgerillann zerine fazla girmeyiinin eletiri konusu olduunu anmsattmda Ecevit; "Tabii" diye balad aklamaya: "... Bir yandan Genelkurmay' sknryorum, sonu almaya alyorum. Ama, -bir terslii belirtmek istedii zaman yapt gibi gld- bir yandan da 'iimizdekileri' yatrmaya ura yorum. Babakanm, bunu yapyorum..." CHP Milletvekili Sleyman Genc'in kontrgerilla olaylarn aratrmak iin TBMM'de bir komisyon kurulmas nerisini reddetmesine bu aklama yeterli gereke olabilir mi? Olabilir. "Babakan ne yapsn, askeri yattrmak zorundayd" diyenler kabilir. Bir mantk, bir sindirme olaydr, aklamas herkese gre deiiyor. Fakat Demirel'den gelen ar ithamlara ve kanamayaca sorulara "yaptm aratrmalara gre Trkiye'de devlete d58 Derin devlete gei 3 Kasm 1996 gn saat 19:25 dolaynda Balkesir karayolu Susurluk ilesi yaknlarnda meydana gelen trafik kazas Trkiye genelinde byk -ve hl sregelen- tartmalara yol at. Kazada otomobilde bulunanlarn kimlikleri, meslekleri ve konumlar, medyann konuyu sahiplenmesi, tartmalar giderek trmandrd. Basnn olay "derin devlet"e balamas ve bu adla anmasyla tartmalar devlet-mafya-siyaset geni etrafnda younlat. Susurluk kazas derin devlet deyiminin gndeme girmesine neden oldu. Bir bakma kontrgerilla, derin devlet adyla kabuk deitiriyordu. Derin devletin marifetleri kontrgerilla olaylarna oranla ok daha kapsaml. Kontrgerilla faaliyederi devletin gvenilir bir kurumuna bal bir dairenin snrlar iinde yorumlanrken; derin devlet, mafya (eteler), siyaseti ve devlete hizmet vermi veya veren insanlarla i gryordu. TBMM Susurluk Komisyonu yesi eski el Milletvekili Fikri Salar; "NATO yesi dier lkeler Souk Sava sonrasnda bnyelerindeki (bizdeki ad kontrgerilla) illegal rgtlenmeleri tasfiye ederken, bizim bunu baaramaymz, dolaysyla etelerle ba edemeyiimizi, hukuk devleti olma konusundaki srarmz kaybetmemize balyor." Bir dier gr yle: "12 Eyll Anayasas... derin devletin gl hale getirilebilmesi iin yazlm bir anayasadr... Bu lkeyi yneten nemli erk vardr. Yrtme, yasama, yarg. Bu6o gn baktnzda yrtme, yasama ve yarg organlarnn stndedir. Yrtme, yasama organ iinden kar, onun bir parasdr. Dolaysyla yasama yrtmenin emrindedir. Yasama yrtmeyi deneder, yrtme yasamay denedemez. "Ayrca yrtmenin iki unsuru; adalet bakan ve mstear yargy bamsz klan Hakimler ve Savclar Yksek Kurulu'nun yesidir, sz sahibidirler yani. Yarg ve savclar icazet almak zorundadr. te bu yap 12 Eyll Anayasas'nn dourduu bir ya pdr..." 3 Kasm 2005'ten sonra ortaya karlan etelerin daha nceki yllarda da var olduunu syleyen Salar'a gre; hibirinin Susurluk'la ilgisi kurulamad. Ekonomik skntlarla kar karya gelindiinde organize su ileme sektr (eteler) art gsteriyor. Derin devleti tarif ederken, "Ben" diyor; "demokrasinin, hukukun olmad, derin anlayn, Anayasa'nn zerindeki belgelerin geerli olduu ortama 'Susurluk dzeni' diyorum. Arkasndaki gce de 'derin ilikiler'..." Fotoraf Susurluk kazasnn manzaras: Mercedes marka araba, makam arabas. ofr Hseyin Ko cada, TC'nin gvenlik grevlisi. zerinde kan silah Zaire stihbarat rgt'ne ait. Bir makam aracnn koruma koltuu, n sa koltuk, burada bir milletvekili oturuyor:

-Airetiyle PKK'yla savat iin devletten yardm, belki de derin himaye gren- Sedat Bucak. Koruma koltuunda oturduuna gre kimleri koruyor? Herhalde arka koltuktakileri. Arka koltukta kim oturuyor? Katliam san, uyuturucu ka6 cakas, devletin kimliini deiik adla kullanan biri; Abdullah atl. Yannda sevgilisi, imam nikhl ei veya baka bir ticaret erbab. Bu arac izleyen dier bir arata Haluk Krc gibi yine bir katliam san, polisle yan yana oturuyor. Polisle polisin arad sulu yan yana. Bu manzara gazetelerde boy boy fotoraflarla sergileniyor. Akllar kartran olaslklar arasnda devlete bal insanlarn bir araya gelmelerindeki neden aklanamad gibi, bu grntnn arkasndaki olaylar devletin gerekletirdii -hl-belgelenemiyor, kantlanamyor. Kantlanamayp belgelenemeyince manzaraya kukular, eitli olaslklar, senaryolar ieren bir ad taklyor: Var ama varl kantlanamayan, ancak derin kukular barndran "derin devlet" ad veriliyor. Deiik ilevleri olan ve neden bir araya geldikleri anlalamayan kiilerin bir ara iinde olmalar elbette ilgi ekici. Fakat kazay yapan 06 AC 600 plakal arabada bulunan silahlar daha fazla ilgi ekiyor: 9 mm Saddam marka bir tabanca. 9 mm Baretta marka bir tabanca, iki adet arjr, 10 adet mermi. 9 mm apnda Baretta marka tabanca ve bu tabancaya ait bir adet arjr, 45 adet mermi. 9 mm apnda Baretta marka tabanca ve bu tabancaya ait bir arjr ile 10 adet mermi. 22 kalibre Baretta marka tabanca ve bu tabancaya ait iki adet arjr ile 12 adet mermi. 22 kalibre tabancaya ait susturucu. 9 mm apnda MP5 makinal tabanca, iki adet arjr ve 82 adet mermi. 100 adet 5,56 mm apnda BKC (Biksi) mermi. 100 adet 5,56 mm apnda mermi, sekiz adet 22 kalibre mermi. Bir adet ldak. ki adet ifreli kilitli anta, ierisinden; 12 kalem temizlik eyas, iki adet International Hospital ye kart, cep bilgisayar ve deiik kredi kartlar. 06 AC 600 plakal ara adna dzenlenmi, Sedat Bucak adna onayl 9514 seri nolu TBMM ara giri kart. 46 muh62 telif eya ve belge. 34 NUL sayl iki adet sac plaka. 1 Kasm 1996 gn akam saatlerinde Kuadas Onura Oteli'ne gelen bu "grup"' geceyi kumar oynayarak geiriyor, 3 Kasm gn kk bir askeri birlii donatacak kadar silah ve mhimmat bulunduran arabayla stanbul'a doru yola kyorlar. MT Mstear Snmez Koksal imzasyla Babakanla gnderilen "inceleme" balkl rapor, bu "grubun" gerisinde devletin derin ilerde kulland eitli mesleklerden kiilerin bulunduuna iaret ediyor. yle: leri srlen savlarda ismi geen 59 kiiden 17'si hayatta deil. Dokuzu yalnzca isimleri ile tannan 59 kiiden drd politikac, drd iadam, 14' mafya ile balantl olduklar ileri srlen eski lkc, bei TSK mensubu, 13' emniyet mensubu, biri din adam, biri MT mensubu, ikisi ran orijinli, sekizi mafya balantl ve eroin kaaks olduklar iddia ediliyor, biri ofr, biri PKK itirafs, biri Suriye orijinli bayan, ikisi Krt orijinli avukat, biri genelev iletmecisi. Rapor "ahslar aras ilikilere" deiniyor: "Yaplan aratrma sonucunda kazaya karan ahslara ilikin olarak, resmi grevli ahslarn grevlerinden kaynaklanan doal irtibatlar dnda, bugne kadar birbirleriyle, olay ve sonrasndaki iddialar dorultusunda iltisaklar bulunduu yolunda herhangi bir bilginin kurumumuza intikal etmedii grlmtr. "Buna karn basnda yer alan bilgilerle mtalaa edildiinde, iddialarda isimleri geen ahslar arasnda Tansu iller ve ei, Mehmet Aar, Haluk Krc, Sedat Bucak, brahim ahin, Korkut Eken, Hseyin Baybain ile halen l bulunan Abdullah atl, Ahmet Cem Ersever ve Tark mit nem arzetmektedir..." Eyll 1996'da Aydnlk dergisi, "DYP Genel Bakan Tan63 su iller'in, baz MT, emniyet mensuplar ve lkclerin ierisinde yer ald 'zel Su rgt' kurduuna ilikin iddialar ieren" bir yayn yapyor.

MT bu iddialara da raporunda yer veriyor. rgtn 700 kiiden olutuunu, iller'ler, Mehmet Aar, MT KontrTerr Daire Bakan Mehmet Eymr, Emniyet Genel Mdrl Maviri emekli albay Korkut Eken, zel Harekt Dairesi Bakan ibrahim ahin, lkc mafya eflerinden Alaattin akc ve Abdullah atl gibi isimlerin yer aldn yazyor. 16 Ocak 1998 Cuma gn Cumhurbakan Demirel'le yapam grmede bana sylediklerini buraya almay yararl buluyorum: Cumhurbakan Demirel: "Tansu iller hkmet olduktan (1993) bir sre sonra bana geldi. (Cumhurbakan eliyle iaret etti) uradaki koltua oturdu. Ben terr iini zel Harekt Timleri ile zeceim, dedi. 'Bak,' dedim. 'zel timler gn gelir bana bela olur. Bunlara hakim olamazsn. Her eit i gelir bana. Bu memleketin iki ordusu yok. Terr bu orduyla zeceksin.' Gitti." 1993'te Kk'teki konumasnda iller'in szn ettii "zel Harekt Timleri"ni Cumhurbakan Demirel "zel Tim" diye adlandryor. Daha baka bir not da ilgi ekici: 30 Ekim 1993, "... iller'in zel timlerdeki sayy 60-80 bine karmay planlad haberleri geldi." (Baha'snn KzByklere Masallar Kklere Gerekler dizisinin altnc kitabndaki "Oradan buradan nodar, ama nemli" balkl blmden). Bu bilgiler (kontrgerillann yan sra) zel harekt timlerinin veya zel timlerin nasl kurulduunun, ne gibi grevler 64 stlendiklerinin aratrlarak aydnla karlmasn zorunlu klyor. Bu rgtn sdendii ileri nemseyerek geni biimde sralyor gizli servis raporu. "Susurluk kazas ve sonras basnda yer alan iddialar ierisinde... nem arz eden bilgilere" de yer veriyor. Susurluk gndeminde, kaza ncesi ve sonras Abdullah atl ismi ok yerde, deiik tarihlerde yer alyor; atl pek ok olayn ba aktr. Gizli eylemlerin mimar ve sorumlusu... nem arz eden bilgi; "Susurluk kazas sonras balayan soruturma srerken atl'nn ingiltere'deki dikkat eken ilikilerini" saptyor. ngiliz hkmetinin lkelerine ynelik uyuturucu trafiinin nn kesmek amacyla Cad gibi yabanclar kulland... Mehmet Aar'n adalet bakanlndan istifasndan sonra -varsaylan- "iller zel rgt" yelerine datlan (kimilerini Aar'n imzalad) sahte kimliklerin, ruhsadarn, pasaportlarn geri toplanmas ve yelerinin ortalkta grlmemesi emrinin verildii... Dikkati eken iddialar. lgin bir kimliin ilgin trafii Abdullah atl'nn Mehmet zbay veya Mehmet zbey sahte kimlii tad ve bu kimlikle Londra ve ikago bakonsolosluklarndan 1980'den itibaren kez pasaport ald, 1992 ylnda ahin Ekli adna dzenlenmi sahte pasaportla yurtdna kmaya aln bilgileri, gazete haberlerine dayanyor. Oysa ad'nn ismi 1978-79 yllarnn takvim yapraklarn65 da srekli yer alyor. stelik o yllarn byk terr hareketlerini gerekletirenlerle birlikte. te atl'yla ilikili takvim yapraklar: Mehmet Ali Aca'nn Abdi peki'yi ldrmesinden, yakalanmasndan ve askeri hapishaneden karlmasndan sonra gelien olaylarda atl ismi srekli yer alyor. ok kanl bir dnem. peki'den sonra: Mart 1978'de Ankara Cumhuriyet Savcs Doan z, lkc brahim ifti ve arkadalar tarafndan ldrlyor, Nisan'da Hukuk Fakltesi doenti Server Tanilli, evinin nnde alan atele ar yaralanyor. Malatya Belediye Bakan Hamido, ei ve bir ocuu, evine yollanan bir bombal paketin patlamasyla ldrlyor. Temmuz'da Hacettepe retim yelerinden Doent Bedrettin Cmert ldrlyor. 9 Ekim 1978: Ankara Bahelievler'de yedi TP yesi, Abdullah ad'nn planlad bir eylem sonucu, Haluk Krc ve arkadalar tarafndan ldrlyor. Krc TP'lileri hunharca kadederken atl darda bekliyor. (12 Eyll'den sonra): 20 Austos 1980, atl, Urfa Emniyet Mdrl'nden Mehmet zbay adyla pasaport alyor. 8 Ekim'de yurtdna kyor.

(imdi dikkat); 24 Ekim 1980, Mehmet Ali Aca, svire Lucoma'da Hotel Krone'a yerleiyor. Otelde drt gn kalyor. (peki cinayetinden aranan) Mehmet ener, Oral elik ve... Abdullah atl ile gryor. 22 ubat 1982; Oral elik, Mehmet ener, Abdullah atl Zrih'te uyuturucu kaakl suundan yakalanyor. 4 Mart 1982; Ankara Skynetim Komutanl 1 No'lu Askeri Mahkemesi atl hakknda gyabi tutuklama karar karyor. 8 Temmuz 1982; atl, Trk nterpol'nn isteiyle krmz bltenle aranmaya balanyor. 21 Eyll 1985; atl kendi isteiyle Papa Suikast davasnda tank olarak ifade veriyor. Federal Almanya Gizli Servisi'nin, 66 Aca'nn ifadesini desteklemesi ve suikast Bulgar Gizli Servisi'nin ynlendirdii eklinde konumas iin kendisine para teklif ettiini. Oral elik'in suikastn gerekletii gn Viyana'da kendi yannda olduunu sylyor. Devam eden servenleri, ad'nn devletten i aldn ve bunlar yerini getirdiini gsterdii gibi, derin devletle ili dl olduunu, yurtdna rahatlkla kabildiini, yurtiinde ve dnda rahat hareket ettiini de kandyor. Devam edelim: 5 Haziran 1987; Mehmet zbay Londra bakonsolosluuna bavurdu, pasaportunu kaybettii iin yenisini ald. 25 Kasm 1988; atl, Fransa tarafndan svire'ye iade edildi. 20 Mart 1990; atl, svire'de tutuklu bulunduu Zug cezaevinden (bir sylentiye gre CIA'nn yardmyla) kat. 27 ubat 1995; atl, Mehmet zbay adna dzenlenmi sahte pasaportla Trabzon havaalanndan k yapt. ad'nn Azerbaycan'a gittii iddia edildi. 15 Mart 1995; Azerbaycan Devlet Bakan Haydar Aliyev'e ikinci defa darbe giriiminde bulunuldu. Azerbaycan Meclis zelletirme Komisyonu yesi Ferman Demirkol'un ve Trk Cumhuriyetlerden Sorumlu Devlet Bakan Ayvaz Gkdemir'in adnn da kart darbe giriimi, Cumhurbakan Demirel'in Aliyev'e haber vermesi zerine nlendi. Azeri TV kanalnda Aliyev, olayda Trkiye'nin de sorumluluu olduunu syledi. Demirel'in Aliyev'e ricas zerine De-mirkol zel bir uakla Trkiye'ye getirildi. Uakta Demirkol dnda atl ile birka arkadann olduu iddia edildi. 3 Eyll 1995; zel Harekt Dairesi Bakan Vekili brahim ahin, Abdullah atl ve bir grup zel timci, Ayhan Aka ve Ziya Bandrmaholu'nun oullarnn snnet dnnde bir araya geldiler ve birlikte gbek attlar. Bu olayn resimleri yaymland, 67 derin devlet ecesi ve eteyi oluturanlarn derin ilikileri kantlanm oldu. Kark ilerle geen bir yaam ve atl, 1 Kasm 1996'da son defa Kuadas'nda grld, 3 Kasm'da Susurluk dolaylarnla kazada ld. Aratrmalar derinletike karyor atl'nn emniyet rgtyle ilikileri "iddia aamasnda" kald.' Susurluk kazasndan sonra Emniyet Genel Mdr Mehmet Aar'n, "Hseyin Kocada'm ad'y gvenlik kuvvetlerine teslim etmeye gittiini, bu nedenle ayn arabada bulunduunu" aklamasna karn, Sedat Bucak'n "Kocada'n atl'y Mehmet zbay ad ile tandn" belirtmesi Aar'n konuyla ilgili beyanlar ile eliiyordu. Ancak -MT'e gre- mevcut birliktelik dahi atl'nn Emniyet'le ilikisi olduunu aka ortaya koyuyor. Mehmet Aar, Haluk Krc'yi tanyor muydu? Tanmadn ifade etti. Ne var ki, Hrri^et'te Krc'nn nikh ahidi olduunu gsteren fotoraf yaymlannca, bunu "Vali vatanda ilikisi" erevesinde aklamaya alt. atl'nn Mehmet Ali Aca ile 1978 ylndan beri ilikisi olduunu Aca TV'lerde dorulad. atl'nn eroin kulland laboratuvar aratrmalaryla saptand. ASALA'nn Trk diplomatlarn katletmesinden sonra bu rgte yaplan kar giriimler nedense kapal kald. Oysa 28 Austos 1982'de Devlet Bakan Kenan Evren, Genelkurmay Bakanl ve Milli Savunma yetkilileri ile ankaya Kk'nde

bir grme yapt. Grmede ASALA'ya kar yurtd operasyonlarn balatlmas karar alnd. Evren, damad Grvit araclyla gizli servis adam Hiram 68 Abas'la konumu; nl MT'i yurtdna gnderilmi ve ASALA'ya kar eylemler iin hazrlad rapor zerinde allmt. Kontgerillann, son adyla derin devletin ASALA'ya kar operasyonlar bugne dein aklanmad, hep kaamak yantlarla geitirildi. Ermeni cinayederine bir devletin, Trk devletinin ayn biimsellikle mukabele etmesi doal hakk deil mi? Derinden yzeye kmann zorluu Susurluk'tan sonra ortaya atlan kimi savlarn pek ou ya yalanlanmad ya da dorulanmad. Ortada kald. Babakanla kimi konularda tavsiyelerde bulunan gizli servise gre, rnein iller zel rgt ad altnda faaliyetlerini srdrd savlanan kimi yaplanmalarn, mevcudiyetinin olup olmadnn saptanmas ve bu sulamalarla balantl tm savlarn doru olup olmadklarna vuzuh kazandrlmas gerekmez miydi, gerekmez mi? atl'nn isvire'de tutuklu bulunduu cezaevinden CIA Trkiye stasyon efi tarafndan karld sav; "ileri ve Dileri bakanlklarnn svire'deki ilgili kurulularla yapacaklar ko-ordine sonucunda akla" kavuturulamaz m? Bu olayn iyz anlalrsa atl'nn darda da sadece Trkiye iin deil CIA iin de alt ortaya kacak ve birok konu bu adan aratrlabilecektir. Aylar gemi zerinde durulmam ama hl aratrlmas gerekli olan bir baka konu: "Fethullah Glen'in, iller'in kara para aklama iinde gizli orta olduu, Fethullah Hocaclarn CLA'nn blgemizdeki en nemli sivil toplum kuruluu olduu iddialarn" -rapor- "Maliye Bakanl mfettilerinin Fethullah Glen'in mali kaytlarn incelemesi ile ileri ve Dileri Bakanlklarnn ilgili kurulularla yapacaklar koordine sonucunda zlebileceini" deerlendirmektedir. Mehmet Aar, dokunulmazlnn kaldrlmas TBMM 69 gndemine geldiinde, "bir deil bin olay yaadn" sylediine gre; "Emniyetteki Aar ekibine bal olarak alan lkc mafya liderlerinden Abdullah atl ve ekibinin su rgt ierisinde alp almad, sz konusu ekibin iddialarda yer ald gibi, Mehmet Aar'n talimatyla, birok kiiyi ldrp ldrmedii, Emniyet Genel Mdrl iinde teekkl ettirilecek muhakkik (soruturma) yetkisine sahip bir grup tarafndan, sz konusu iddialarda ad geen ahslarn ifadelerine bavurulmas suretiyle zme kavuturulabilecektir. "Nitekim (kumarhane ileticisi) mer Ltf Topal'n ldrlmesi olaynda kullanlan silahlarda Abdullah ath'ntn parmak izinin bulunduu yolundaki emniyet tespiti, bu iddiann ksmen de olsa doruluunu teyit eder mahiyettedir." Aar, iller zel rgt ile ilgili daha pek ok sav yllardr incelenmemi, gerek nedir, aratrlmam. Derin devlet... Derin devlet! Pekl nedir, ne deildir aratralm, gerekleri sergileyecek belgeleri bulalm... Ama kamuoyuna mal olan kimi savlarn gerek yzlerini de aa karalm ki, derin devlete hizmet edenler ellerini kollarn sallayarak aramzda gezemesinler! Sormak lazm: Devletin iinde denetimsiz glerin varl... bu glerin devletin ihtiyalar dnda da kimi arzu edilmeyen faaliyetlere yneldii... gvenlik kuvvederinin resmi gler dnda kimi elerinin de devlet grevi ad altnda kullanld... istihbaratta ve rtl operasyonlarda okballn bulunduu, merkezi denetimin yeterli olmad saptand m? Bu sorular, stelik devletin gizli servisi tarafndan neden soruluyor? Hl yant aranan bu sorularn ieriindeki yanllardan, aksaklklardan veya eksikliklerden devlet arnm deilse... ... Trkiye daha oook derin devletten, derin devlet olaylarndan sz etmeye mahkmdur. 70 Gerei kim bulacak?

1978'lerde kontrgerilla deyimi iine saklanan gerekleri ortaya karma giriimlerinden sonu alnamad. zmir Milletvekili Sleyman Genc'in verdii nerge CHP grubunda kabul edilip TBMM bnyesinde bir aratrma komisyonu kurulabilseydi, kontrgerilla zerinde younlaan sorular belki btn ayrntlaryla ortaya kmayacakt ama; konu zerindeki glgelerin hi deilse bir blm kalkm olacakt. Geri kontrgerilla duyarll CHP lideri Ecevit'le CHP mil-letvekillerinde ve basnn bir blmnde vard; ama genelde askerin iinde bulunduu byle bir kavramdan basnn, aydnlarn ou uzak duruyordu. AP dnemlerinde zaten kontrgerilla ile uramak, neyin nesi kimin fesi olduunu aratrmak akla bile gelmezdi. Bir baka dikkat eken nokta; Ecevit de Demirel de, kontr-gerilladan sz edildi mi sanki az birlii yapmlar gibi orduyu ven demeler vermeye zen gsteriyorlard. Bylece kontrgerilla tartmalar nedeniyle ordunun alnganlk gstermemesine veya orduyu bu savlardan soyudamaya altklar gibi bir izlenim veriyorlard. 1973'lerden 2006'lara kadarki srete kontrgerilla ve derin devlet zerinde tartma, yaktrma, yorum bol. Yazmlar ve... kitaplar bol. Ancak kontrgerillann ve derin devletin ne ierikte bir rgt olduunu aratrmaya geldi mi sra; siyasal azlar mhrl, kadrolar kar. 7 Gizli rgtlenmeleri zecek olanlara gelince... Artk kontrgerillay zmlemekten vazgetik. Derin devlet nedir, bu rgte kimler can vermektedir ve bu tr bir rgt ortadan kaldracak ilk hamle eer bir aratrma komisyonu kurmak ise, bu giriimi kim yapacaktr? Elbette bu grevi, siyasal iradeye sahip olan hkmetle birlikte hareket ederek derin devletin aratrlmasna destek ya da ortak olacak ana muhalefet partisi ve partiler yerine getirecekler. yleyse... Dn bir yana brakalm; bu sorunu aranrmak iin bugnn ve olasdr ki yarnlarn iktidar sahiplerinin sylemlerine gz atalm. nce AKP lideri ve Babakan Recep Tayip Erdoan gelsin sahneye: Soru: Derin devletle tantnz m, sizin tanmnz nedir? RTE: Valla, elimde bunu lecek kumpas yok u anda. Olduu zaman sylerim. Byle bir tanmn ierisine de daha ok tabii emekli olanlar giriyor. Muvazzaflar pek girmiyor. Biz, onu brakalm yine emekliler yapsn. Soru: Ecevit, "tartmann, hkmetin iyi gittii bir dnemde gndeme getirilmesini yadrgadn" syledi? RTE: Doru. Bayram deil seyran deil meselesi, lzumsuz byle bir eyin gndeme getirilmesi... Trkiye, bunlarn 12 Eyll ncesinde bedellerini ar dedi. Daha sonra yine benzer gelimeler oldu. Trkiye'nin nne bu tr, insanmz da huzursuz eden, piyasalar da olumsuz etkileyen gndemler getirilmemeli. Bunlarla uramann anlam yok zaten... Gidin yoklamay yapn, kimse ne derin devleti ne de kontrgerillay konuur, bilir... {Aksiyon dergisine demecinden, 18.04.2005) 72 Kaypak, kaak bir irdeleme! Ana muhalefet lideri Deniz Baykal: Soru: Derin devlet bir kez daha alevlendi. Derin devlet veya Ergenekon, bu gibi yaplanmalardan sz edildi. Sizin derin devlet tanmnz nedir? DB: Benim byle bir tanmm yok. Derin devlet diye hukuki ya da siyasi bir kimlii esas almay reddediyorum. Byle bir kabulm yok. Byle bir anlay kabul etmiyorum. Soru: Yani byle bir yap da m yok? DB: Devlet gibi devlet olduu zaman derin devlet falan olmaz. Devlet gibi devlet, derin devlete izin vermez. Yani, bunu salamak lazm. Trkiye'de bu noktada zafiyetlerin olduu ve birtakm insanlarn kendilerini derin devlet yerine koyarak fiili yetkiler kulland grlyor. Bu ok salksz bir manzara. Bunu sanki devlet sistemimizin meru aamas, meru bir kurumlama gibi anlamak doru deil. Ben derin devlet diye bir ey kabul etmiyorum. Yani bunu, hibir eyin mazereti olarak kabul etmeyi de doru bulmuyorum. Hele iktidardakilerin kendi aczlerini,

kendi yetersizliklerini derin devlet kavram arkasna saklamalarn hibir ekilde kabul etmiyorum. Soru: Siyasi hayatnzda derin devlet tanmn koyabileceiniz bir yapyla karlatnz m? DB: Karlamadk. Mdahaleyle karlatk, ihtilalle karlatk. Yani fiili, aka, kaba hukukun ihlaliyle karlatk. Bizi aldlar, meclisi kapattlar. Mecliste milletvekiliydik. Kapattlar, evlerimizden aldlar, ailelerimizin, ocuklarmzn gzleri nnde bizleri aldlar gtrdler, hapsettiler. Ne mahkeme karar var, ne hukuk var. Hibir ey yok. Yapanlar kim? 73 Ben onlardan daha vatanseverim. Trkiye'yi ben onlardan daha ok severim. Trkiye'nin yararn onlardan daha iyi bilirim. Ama ellerinde yetki, yle takdir ettiler. Takdir ettiler ne oldu? Attklarnn tm devletin bana geldi. Kapattklar partiler tekrar kuruldu. Yaptklar yanllar Trkiye'yi byk skntlara soktu. Bugn geldiimiz etnik atma ortamndan, ite laiklikle ilgili skntlara kadar tmnn altnda bu yanllar yatar. Yani ok yanl olmuar. O sreci yaadk tabii. Bunu gryoruz. Derin devlet falan deil. Niye devlet olsun onlar, devlete kar onlar, hukuka kar onlar. O darbe. Darbe olay var. Darbe eklinde kmadan fiili darbeler, kk ite boyun bkmeleri, burmalar, ke banda rktmeler, yldrmalar. Bunlar oluyor. Bizde bunlar olmad. Biz aka darbe ve ihtilal dnemini yaadk. Bunu ben merulatrmay ve bir tahlil kategorisi haline getirmeyi dorusu iime sindiremiyorum. Bu bir teslimiyet gibi geliyor, bir acz gibi geliyor. yle bir ey olmaz. Herkes aka kacak hukukunu, dayanan ortaya koyacak. Yapmak istediini koyacak ve greceiz. Yani karanlk dnemlerin, alacakaranlk siyaset dnemlerinin uygulamalarn merulatrmak, esas almak sz konusu olmamaldr... (Krmz Koltuk, Star TV, 18.06.2006) rnein Demirel'in, Ecevit'in kurduu derin devlet-ordu ilikisini, derin devletin varln reddeden, yaananlara baka gzle bakmay yeleyen bir gr. DYP Genel Bakan Mehmet Aar: Soru: Sizce derin devlet nedir, ksa bir tarifini yapabilir misiniz? 74 MA: ... Baka tarifler de var ama biz yle tanmlamayz. Bizim tarifimize gre udur; devletin iindeki mekanizmalar, kendini koruma mekanizmalar o kadar olgunlamtr ki, kendisini tehdit edecek bir durumu bu mekanizmalarla engelleyecek gc kendi iinde vardr..." (Yerel TV'lerden birindeki konumasndan, 13.07.2004) Eski babakan, ANAP Genel Bakan Mesut Ylmaz: Soru: Derin devlet ne zaman glendi? MY: Trkiye'de derin devlet var denebilir. Ama eskisi kadar aktif deildir. Tansu iller'in babakanl zamannda hukuk devleti konusunda yaplan dikkatsizlikler derin devlet denen ahs ve gruplar glendirdi. Derin devlet denen gler eski gvenlik glerinin arasndan kt. Bu yaplardan ksmen mafya gruplar olutu. Hukuk devletinin kurallarnda yaplan hatalardan dolay ortaya kan gruplar sonradan kontrol etmek zorlayor... (Der Spiegel dergisine verdii rportajdan, 09.06.2006) Bu sylemleri nasl yorumlayacaz? Babakan Erdoan, derin devlet tanm yapmaya yanamad gibi derin devlet sorusunu - maymunlar biimselliinde-grmedim, iitmedim, konumadm slubuyla yantlyor. Derin devlete gemite kalm izlenimi vermeye alyor. Byle bir anlay iinde olan siyaset adamndan derin devlet tanm, derin devletin varl ve ieriindeki olaylar aydnlatma uras bekleyebilir misiniz? CHP gibi devlet kuran bir partinin genel bakanln ya75 pan Deniz Baykal'n, derin devletin varln yadsmas ve "Yok byle bir kurulu, hatta anlay" diyebilmesi hayret verici.

Darbeler, ihtilaller, hukuksuz bir dnem vs. Bunlar doru, ama bir baka doru daha var: zmlenmeyen cinayetler, olaylar! Baykal ne yapyor? Dorudan askerin marifeti diyemedii dnemlerden sz ayor. Derin devlete hukuksallk vermeyi asla kabul etmiyor. Bu anlay iinde olan bir siyaset adamndan, derin devleti aratrmaya ynelik bir aba veya giriimi destekleyen bir hareket bekleyebilir misiniz? Mehmet Aar: Brokratl sresince derin devlet iinde bulunmu, derin devlete hizmet vermi, ykseldike bu kadronun iinde grev datan kii durumuna gelmi. Bu yaam biiminden siyasete gemi bir kiiden derin devletin gizemli ynleriyle aratrlmasna evet demesini, desteklemesini bekleyebilir misiniz? Bu insanlar bugn siyasetin deiik alanlarnda ama yarn iktidar olabilirler. ktidar, nemsenen kimi konularda desteklemek, uyarmak veya engellemek durumunda da olabilirler. Devlet iinde derin devletin olmas gereine inanan ya da varln bilen ama yokmu gibi davranan siyasetilerden, derin devletin marifetlerini ve iyzn aratrmaya yeil k yakmalarn bekliyorsanz... oook beklersiniz! 76 Kontgerilla'dan derin devlet'e Derin devletle ilk karlama. (15 Temmuz 1993, Saat 18:30) Nbeti yaverle yan yana, ama konumadan, Cumhurbakan'nn koridorun sonundaki alma odasna kadar yrdk... ... Yaver kapy at. "Misafirimiz geldi" dedi. Beni buyur etti. Cumhurbakan Demirel ayaktayd. Elimi skt. Kar duvarn nnde Evren'in alma masas. Ayn yerde; zerinde tek bir kt paras bile yok. Anlalan Demirel kullanmyor. Belki resim ektirirken oturuyor Evren'in Ozal'a, Ozal'n Demirel'e brakt koltua. Masann hemen sa tarafnda Ozal'n oyunca bilgisayar. Demirel'in elini srmedii aygt. Daha nceki iki cumhurbakanna hizmet veren masada oturmuyor Cumhurbakan, geni, ayaklar ksa, byke bir koltukta oturuyor. nnde dikdrtgen bir masa. Yannda telefonlar. Masann iki yannda, Demirel'in koltuunun sanda ve solunda iki kk koltuk. Solundaki koltuu gsterdi, oturdum. Yaver'e ay gndermesini syledi. Nbeti yaver kapy kapatma ki... Demirel sa eliyle henz gzden yiten yaveri gstererek: "Devlet bunlar," dedi. Ordu ykleri Demirel daha konumaya balamadan; yaveri gstererek 77 "Devlet bunlar," demekle neyi anlatmak istiyordu? Dorusu cmleyi ve anlatmak istediini o anda yorumlaya-madm. ardm itiraf etmeliyim. Demirel'in TSK ile ilgili grlerini kimi zel, kimi resmi toplantlarda dinlemitim. Kimi komutanlar, tabii darbe yapanlar ordudan soyutlayp, orduyu verken, darbe yapan komutanlara salvolar yadrrd. "Devlet bunlar," diyerek askerleri kafasnda ayr bir yere mi koyuyordu? Yoksa ordunun btnyle her zaman ve her yerde "devleti elinde tuttuunu" mu sylemek istiyordu? Ya da siyasal yaam boyunca yadsd bilinen bir olguyu artk kabulleniyor muydu? Demirel artc sylemine bir ey eklemedi. Ben de soramadm. Eve geldiimde hl "Devlet bunlar" cmlesindeki gizemi zmeye alyordum. Kk yaz odamdaki dosyalardan nodarm kardm. Bu kk cmledeki gizemi zmeyi nmzdeki gnlere braktm ve Demirel'in ordu ile ilgili yklerini bir gn lazm olur diye bir kenara ayrdm. te Demirel'den bir ordu yks: "... Bana 1981 Mart'nda (12 Eyll darbesinden sonra siyaset yapamad ilk yllarda) eitli millederin parlamenterlerinden yirmi kiilik bir heyet gelmiti. Sekreter ve yardmclaryla birlikte krk kii.

"Soru sordular, dediler ki: 'Biz btn yerlerde konutuk. Sizinle de konumak istiyoruz. Sizin memlekette ordunun ikide bir devlet idaresine el koymas, ordunun ilahi bir hakk mdr?' 78 "Ben onlara hayr veya evet demedim, yle cevap verdim: "'Siz Hristiyansnz, biz Mslmanz. Tek Allah'a siz de inanrsnz, biz de inanrz. Allah tektir: Lailaheillallah. hlas suresinin birinci ayeti "Kul hvallah ehad" der. Allah tektir. yle olunca hepimizi ayn Allah yarattna gre, imdi diyelim ki Allah, Alman milletini yaratm, onlar bir ordu kurmular. ngiliz milletini yaratm, onlar da bir ordu kurmular. '"Trkiye'ye gelince: Allah evvela orduyu yaratm, sonra -haa, Allah hatadan mnezzehtir- bakm bir eksiklik oldu, bunlar iin de bir millet yaratm.' Adamlar birbirlerine baktlar, bastlar kahkahay..." Demirel, 1991'de orduya nasl baktn irdeliyor: "Bu lkenin silahl kuvvederinin, bu devletin iindeki yeri nedir? Silahl Kuvvetler millet iradesinin stnde deil, millet iradesinin emrindedir. Trkiye'nin messeseleri yerlerini, grevleri ni, yetkilerini ok iyi anlam olsalar, hibir problemimiz olmaz. "Ama kurumlar kendiliklerinden kendilerine yer, grev, yetki farz ederlerse o zaman curcuna balar. O zaman o, devlet de il, kargaa olur. Bizim devletteki skntlar da oradan geliyor. 'Efendim, Hizmet Kanunu'nun 35. maddesine gre...' yi ama o kanunun bir de 43. maddesi var. 35. madde 'Cumhuriyeti korumak ve kollamak, derken, 43. madde 'siyasede uramayn,' diyor. Ayn kanunda 35. maddenin yle anlalamayaca yazl. "Ama Trkiye bunlar alklad iin mdahaleler oluyor. Sonra da zararn ekiyor. Bunlar ak ak tartlmyor da. Benim rprmam odur. Gelin hibir kt niyete katlmadan, kimseyi ktlemeden, bunlar tartalm. TSK'y kk drmek kimsenin aklndan gemez. Grevi bu olsun demek kimsenin aklndan gemez. 79 "TSK'nn yeri, grevi, yetkisi ok iyi tayin edilmeli. Baknz bugn TSK'nn kime bal olduu dahi muallaktadr. Anayasa babakana kar sorumludur der. 'Baldr' demez. Bu Anaya-sa'da 'baldr' laf yok. te bu da bizim devletin byk meselelerinden biridir..." (Sleyman Demirel; islam, Demokrasi, Laiklik, s. 120). Kukusuz Demirel'in -1991'deki, henz yedinci kez iktidar olmadan- kendine zg saptamalar dorudur ve gerekidir. Bir soru var ki, gerei ve dorular glgeliyor: Demirel, 1965'te tek bana iktidara geldii zaman, 27 Mays 1960 mdahalesinin, yaknd Hizmet Yasas'ndaki altn izdii maddelere gre yapldn bilmiyor muydu? Biliyordu! 12 Mart 1971 mdahalesine kadar alt yl tek bana iktidardayd, bu maddeleri deitirmek iin parman oynatmad. 12 Mart'tan sonra Demirel aralklarla tekrar iktidara geldi. 1980'e kadar... Yaknd bu yasalar deitirmeye girimedi bile. 12 Eyll darbesinden sonra siyasal yaamn srdrd. 1991 seimlerinden sonra Erdal nn'nn SHP'si ile yeniden iktidar oldu. Babakan oldu, bu yasalar deitireceini ima bile etmedi. Yedi yl grev yapt ankaya Kk'nde iken bu yasalarn deimesi gereine deinmedi... 1993 ylnda cumhurbakanlnn ilk aylarnda yaveri gstererek, "Devlet bunlar," derken neyi sylemeye alyordu? Devlet bunlar'dan... derin devlet'e Demirel, bana 1993'te yaveri gstererek syledii "Devlet bunlar" cmlesinin anlamn 2005 ylnn nisan aynda aklad. 1993'teki iki szckl cmleyi ve bu cmlenin ieriine ilikin kiisel yorumlarm, 2001 ylnn ubat aynda yaymlanan 8o "Byklere Masallar Kklere Gerekler" adl 11 ciltlik dizinin altnc kitab olan Etekli Demokraside, yazdm. "Devlet bunlar", bir anlamda derin devletin ilk tanmyd.

1993'n zerinden 12 yl, anahtar cmleyi yaymlamamn zerinden drt yl getikten sonra Sleyman Demirel -yazar Yavuz Donat'la yapt syleilerde'devlet bunlar'dan derin dev-let'in tanmna geti: "Derin devlet Ordu'dur," dedi. Sabah yazar, 2 Nisan 2005 cumartesi gn, alt kez iktidardan giden, yedi kez iktidara geldiini syleyen Sleyman Demirel'in "derin devletle ilk tanmasn" kendisine yle naklettiini yazd: ... Sleyman Demirel '14 Ekim 1974'te seim yapld' diye sze balad. Seim 'Senato te bir yenileme' seimi ile 'milletvekili ara' seimiydi. Adalet Partisi senato seiminde yzde 47 oy ald. Milletvekili seiminde yzde 55. Ve Babakan Blent Ecevit, Meclis'te ounluu olmasna ramen, ankaya'ya kt. 'Trkiye'yi ynetmek AP'ye der' dedi. stifasn sundu. - Sonra? - Cumhurbakan Korutrk de hkmeti kurma grevini bana verdi. Meclis'te 149 milletvekilimiz vard. Ancak aznlk hkmeti kurabilirdim. MHP ile MSP dardan artsz destek verdiler. - Sonra? - Hzla ie baladk. Ama baktm bir ey var. Daha nce grmediim bir ey. Farkl bir durum. 8 - Neydi? - te o derin devletti. Derin devletin varln o zaman fark ettim. Burada akla taklan bir sorunun yantn aramak gerekiyor. Ecevit, AP'den kopard 11 milletvekili ile ounluu salayp hkmet olduktan sonra, ara seimlerde CHP'nin hezimeti zerine, Trkiye'nin o zamana dek grmedii demokratik bir kural iletti. ankaya'ya kt, Cumhurbakan Korutrk'e istifasn verdi; verdi ama byle hareket ederken acaba 149 milletvekilli AP'nin hkmeti kuramayaca gibi bir varsaymdan yola km olamaz myd? Demirel'in dier partilerle -MSP ve MHP ile- temaslardan sonra hkmeti kurmamas -o gnlerdeki aklamalara gre-gl bir olaslkt. Ortak bir hkmet kuramayacan anlayan Demirel ankaya'ya grevi iade edebilirdi. Bu olaslk gerekleirse ankaya, hkmeti kurma grevini tekrar CHP lideri Ecevit'e verebilirdi ve Meclis'te yeterli ounluu olan CHP, hkmeti tekrar kurabilirdi. Fakat Demirel, Milliyeti Cephe hkmeti kurma yerine tek bana aznlk hkmeti kurmay yeledi. Aznlk hkmetini MSP'nin ve kk parti MHP'nin dardan destei ile kurabilir, gvenoyu alabilirdi. Bu yolu seti. Oysa MSP Genel Bakan Necmettin Erbakan, daha ilk gn AP aznlk hkmetini dardan ama kerhen destekleyeceini ilan etti. Demirel'e dardan destekle hkmet olmann olas zorluklarn anmsatt. Neye gvenerek hkmet olmaya talip oldu, MSP gibi bir partinin desteiyle aznlk hkmeti olmay nasl gze ald Demi82 rel? Hl yantlanmayan bir soru. Ya kendine ok gveniyordu; aznlk ama tek bana bir hkmet. Ortak yok. Diledii gibi alacak ve lkenin iine dt ekonomik, sosyal sorunlarla terr ve anariyi zmleyecek! Durumu 26 yl sonra zediyor Demirel: "Trkiye bir topak ekere, bir kak yaa muhta. Bir bardak mazot yok." 24 Ocak kararlarn aldran gerekler... "Hkmeti kurdum," diyor Demirel, "ama devlet ilemiyor. Skynetim var, ama istanbul'da kan gvdeyi gtryor. Trkiye'nin pek ok yerinde skynetim var, ama asayi bozuk." "Sayn komutanlar," diyor: "Skynetimden sorumlu olan hkmettir. Fakat iler yrmyor. Huzuru salayacaz ve bunu hukukun iinde kalarak yapacaz. Bu grevin yaplmas gerekiyor. Son szm udur: Yapamayanlar gider, yapabilen kalr."

1979'un Nisan ay... 1978'in Temmuz aynda ordu ynetime el koymaya karar vermi; ancak "armudun pimesi iin" bu tarihteki (ad Bayrak) mdahaleyi ertelemi. Demirel hkmet olmu, alyor, komutanlarla bu sy lemlerle konuurken askerler hibir eyin dzelmeyeceinin bilinciyle mdahaleye hazrlanyor. Eski cumhurbakan, barajlar kral olduu kadar darbelerle nl bir eski babakan... Her sz edildiinde inkr ettii, doru deildir diye kar kt bir gerek var: Aznlk hkmetinde Dileri Bakan Hayrettin Erkmen ve AP senatrlerinden Mehmet Yardmc gibi szne inanlr AP'li-ler; Demirel'e; Genelkurmay Bakan Evren ve kimi komutanlarla yaptklar konumalarda edindikleri -mdahale olaslyla ilgili- kanlar aktardlar. rnein Erkmen, komutanlarn MSP gibi dinci bir partinin desteindeki aznlk hkmetinin baarl olamayacan syledikleri ni, seimle gelecek tek bana bir parti iktidarnn baa3 rh olabileceine inandklarn Demirel'e aktardn bir gazetede aklad, bana da syledi. Demirel "Seim yapmazsak ne olur?" diye sormu Erkmen'e, o da u yant vermi: "Seim yapmazsak Ordu'nun seyirci kalmayaca kanaati uyand bende." Bunun zerine Demirel Erkmen'e yle demi: "Hayr, biz istediklerini yapyoruz, bize kymazlar!" Erkmen, "-Bu konumann zerinden bir hafta getikten sonra 12 Eyll mdahalesi oldu," diyor. 12 Eyll mdahalesinden nceki gnleri, 12 Eyll', Orgeneral Kenan Evren'le birok kez konutum, sylediklerini kitaplarda yazdm. Bir grmemizde eitli konulara deinirken Evren Paa; "... Bir iki kere ben mdahale yapacamz 'onlara' bildirdim..." dedi ve anlatt: "... Bir kokteyl partide idik. DP zamannda milli eitim bakanl yapan Celal Yardmc'nn AP'den senatr olan kardei Mehmet Yardmc ile konuuyorduk. Austos ay idi. Ben 'lerin iyi gitmediini' sylyordum, iileri bakann (MSP) istifa ettirdiler, hadi neyse. imdi sra dileri bakanna (Erkmen'e) geldi. Ama btnyle hkmeti ilgilendiren ulusal politikadan tr dileri bakann bir hkmet brakamaz. stifa ederse eder, diyemez. Hkmetin istifa etmesi gerekir, dedim ve sonra ekledim, 'Yoksa gerekeni yapmak zorunda kalacaz,' dedim. "Yardmc ne demek istediimi anlad. Sarard ve telaland. Bana, 'Bu sylediklerinizi onlara syleyebilir miyim?' diye sordu. 'Evet,' dedim." Bir baka notu yazmadan gemeyelim. Bir baka vesile ile konuurken Evren Paa, byle uyanlarla Demirel'in istifa etmesini salamak istediklerini sylyor ve fakat, bir ek yapmay ihmal 84 etmiyordu: "Darbeler hep Demirel'in zamanna rast geliyordu, bu kez, mdahalenin Demirel'e rast gelmemesini istiyorduk." Derin devlet - Asker/ Derin devletin varln son hkmetinde fark ettiini syleyen Demirel, derin devletin -ordunun- nasl hareket edeceini bilecek durumdayd oysa. Hl kontrgerilladan sz etmemeye zen gstermesine karn, 26 yl sonra derin devletin kimliini ortaya koyan aklamalar tarihsel deer tayor. Demirel, "Yasal dzenleme gerekiyordu. Meclis'ten yasa ge-iremiyorduk," diyor ve ekliyor: "... Derin devlet derinden derine alyordu..." Daha sonralar baka gazetecilerin derin devlet nedir, sorularna u yant verdi: "Derin devlet, askerdir." Demirel'in btn anlatmlar...12 Eyll sabah askerlerin ynetime el koymas... eiyle birlikte Hamzakoy'a gtrl... askerin ynetime el koymasndaki gerekeler... derin devletin... Trk Silahl Kuvvederi olduunun kant.

Blent Ecevit de kontrgerilla ile derin devleti birbirinden ayr yorumlamyor; isim vermiyor ama askerin derin devlet ve kontrgerilla olduunu hemen btn aklamalarnda sezdiriyor. Derin devletin asker olduunu ve ne zaman "kurtarc rol" sdendiini Demirel btn aklamalarnda anlatyor: "... leyen devlet, halkn devlete olan gvenine bal. Bu olmazsa halkn demokrasiye olan gveni de sarslyor ve ynet85 mek zorlayor. Yine derin devlet (ordu), devreye giriyor..." 1980 ncesi tabloyu "leyen devlet, ileyen demokrasi, ileyen ekonomi... Ama bir trl devleti iletemiyoruz" diye aklayarak derin devletin harekete gemesine bir gereke vermi oluyor. Donat soruyor Demirel'e: "Tek cmleyle zetlemek gerekir se derin devlet nedir?" Yant: "Derin devlet, normal devletin raydan km halidir." "Devlet neden raydan kar?" "Korkudan! (Ne korkusu?) Korku... Osmanl'nn dalmas sonucu... Cumhuriyet'i kuranlarda bu korku hakim... (Arkadan Demirel'den yllarca dinlediim sylemler geliyor. 1912 Balkan Sava sonrasnda yaymlanan Halaskar Zabitan Beyannamesi ile 27 Mays 1960 beyannamesinin ilk cmlesinde ayn anlay) Hufre-i inkraz... pene-i izmihlal... Yani (lkenin yneticiler elinde) uurumun kenarna gelmesi... kn penesindeyiz... Osmanl yklnca bu iki korku zihinlere yerleti ve zihinlerden hi kmad. "Derin devletin kkeninde bu korku yatar. kn penesine dtk, kalkn ey ehli vatan... Devlet kyor biz kurtar-verelim. Olay budur." "Derin devlet biziz, devlet zaafa uradnda el koyarz" Deneyimli Demirel, bugne de atf yapyor 2005'te NTV'de katld bir programda. "Bizim lkemizde iki devlet var. Bir derin devlet var, bir devlet. Asl olmas gereken devlet yedek, yedek olmas gereken devlet asldr..." Ve yle diyor: "... Ufak bir zorlukla karlanca sivil devlet devreden kyor, derin devlet (ordu) devreye giriyor..." 86 Bir baka tanmnda, "demokratik istikrar korunamazsa... ynetimde zaaf belirirse..." derin devletin devreye gireceini sylyor. 2002'den bu yana kafamzda kvrlan bir soru var. stelik bu soru Mays 2007'deki cumhurbakanl seimi ve Kasm 2007'deki genel seimle daha derin kayglara yol ayor. Soru u: Ya laik demokratik cumhuriyetle ilgili istikrar korunamazsa... yneticilerde laik cumhuriyete kar zaaf belirirse? Bu sorunun (soran da yok ya) yantn vermiyor Demirel; oysa 2006'larda 2007'ye kaygyla bakanlar bu soruya yant aryorlar. Derin devletin TSK olmadn dnen veya olamayacan syleyenleri yalanlayan... Demirel'in derin devletin asker olduunu vurgulayan sylemlerini dorulayan tank nl bir isim: 12 Eyll mdahalesinin lideri, genelkurmay bakan iken mdahaleyi hazrlayan, eski cumhurbakan emekli Orgeneral Kenan Evren! Derin devlet ordu mudur, diye sordular, duraklamakszn yantlad: "... Sayn Demirel doru sylyor" dedi ve: "Derin devlet biziz. Devlet zaafa uradnda el koyarz!" Bu ak itiraftan sonra -sanrm- derin devletle ilgili gizli servisler ve darbelerin yklerine geebiliriz. Ankara, Eyll 2006 7 DARBELER VE GZL SERVSLER Ankara, 5 ubat 1989 MO'den gnmze dein darbeler Darbelere 2500 yl nce rastland. M 700 yllarnda eski Yunan'da asillerin yzyllar boyu sren egemenlii sona erdi. Denizyollar kefedilmi, lkeler aras ticaret balamt. Ticaret yoluyla gelen servet, lkenin sosyal ve siyasal dzenini deitirecekti.

ktidar ellerinde tutan asiller, i ve ticaret alannda birden etkin olanlar yadrgadlar. Atina, iki byk kampa ayrld. Topraa bal kalanlarla, denizlere alanlar arasnda balayan kavgalar darbelere yol at. rili ufakl darbeler ite byle balad. Yntem basitti: Birka tahriki ne geer, bir ksm halk ayaklandrr, elde mzraklarla nemli kiilerin evleri baslr, darbe yapanlara kar olanlar ya ldrlr ya da kent dna srlrd. Darbe birka saat iinde tamamlanr ve "iktidar el deitirirdi." Bir gn beklenmedik bir olayla karlald. Darbelerin gn lk ilerden olduunu gren halk, bu kez lidersiz bir ayaklanma balatt. Deiik parti yneticileri tehlikeyi grdler ve hepsini sprecek bir ihtilalle karlatklarn anladlar. htilali geitirmek iin bir "hakem" aradlar. Hakem, hibir snfn adam olmayacakt. Ad Solon'du. nl yasalarn yapt, kar karya gelenlerin arasn buldu. Dzen yeniden kuruldu. Solon, Asya'da on yl srecek geziye kt. i rahatt, "kavgann" sona erdiini sanyordu. M 560'ta dndnde halknn Angora'da birbiri ile yine dvtn grd. Yanlmt: "Atina yeni bir i savan eiindeydi." 9i O tarihlerde Atina'da Pzistrat adnda bir asker yayordu. Zaferler kazanm bir komutand. Asildi ama asillerin Atina'da iktidar ansn yitirdiini gryordu. Kalabalklara toprak datmaktan, zel ayrcalklardan sz ediyor, btn borlarn ve vergilerin affedileceini ilan ediyordu. Bir yandan da iktidardakilerle iyi ve yakn ilikiler kurmutu. Pzistrat nasl bir adamd? Pltark yantlyordu: "Sevimli, hosohbet, yoksullara dost grnen, kartlarna kar lml ve yumuak davranmay bilen, alakgnll ve ok adil tannan, her ayaklanmann -darbenin- aleyhinde bulunan, yeeni So-lon'un yasalarn yani kurulu dzeni koruma yeminleri eden parlak bir asker." Oysa Pzistrat, tarihin tand en byk, en tehlikeli "demagoglardan" biriydi. Fakat Pltark'n izdii grntyle Pzistrat'n iinde kaynayan ihtiraslar dardan anlayabilmek hemen hemen olanakszd. Gnlerden bir gn, Atinallarn kentin alannda topland bir saatte, Pzistrat kageldi. Giysileri paramparayd, yz gz kan iindeydi. Sonradan kan sylentilere gre, halk heyecanlandrmak iin kendi kendini yaralamt. Yksek bir yere kt: "Atinallar u halime bakn," diye haykrd. "Krda gezinirken zerime adayp beni ldrmek isteyen dmanlarm, bakn beni ne hale soktular. Atinallar! Ben vatan iin cann ortaya koymu, tehlikeli dmanmz yenmi bir askerim. Bana bu muameleyi reva grecek misiniz? Hayatma kastediyorlar, nk benim halka nasl bir akla bal olduumu biliyorlar," diye srdrd. Kalabalk heyecanland, homurdanmaya balad. Bir rastlantyla oradan geen Solon, "hileyi" anlad, halk uyarmak istedi. Onu susturdular. Pzistrat kkrtmay srdrd. Halk hemen karar ald. Hemen "iktidara el konacak ve Pzistrat'n yaamna kastedenler cezalandrlacakt." Daha nceden Pzistrat'n ayarla92 d Ariston adnda biri ortaya frlad, bir neride bulundu: "Pzistrat' korumak iin silahl 50 adam seelim!" Bu karara kar kmak amacyla krsye frlayan birka grevli yaka paa aa indirildi. Muhafzlarnn saysn Pzistrat'n saptamas kararlanrld. Az sonra, ardnda drt yz silahl muhafzyla Pzistrat, Ak-ropol' zaptediyor ve iktidara el koyuyordu. Bu, ilk hkmet darbesiydi. "htilaller ve darbeler tarihinde" anlatlan bu masalms hkmet darbesi, ne ilkti, ne de sonuncu olacakt. Pzistrat, iki kez decek, iki kez yine darbeyle ibana gelecekti. alar deiecek, uygarlk geliecek, kukusuz darbeler de her aa gre yeni yntemlerle srp gidecekti. Ta, gnmze kadar.

Pzistrat darbesinin izgileri, yakn tarihimizi yaayanlarda kimi armlar yapabilir. Aslnda ama, darbelerin yzyllar tesinden gnmze apka kardn anmsatmakt. M 500 ylnda inli filozof ve bilgin Suntzu, istihbarat konusunda ilk kitab yazd. Sava Sanat adl kitabnda yazar, "gelecei kestirmek" iin ruhlara, Tanrlara bavurarak ya da gemie bakarak hkm verilmemesini salk veriyordu. "Dmann durumunu bilen insanlarla i grlmesi gerektiini" yazyordu. Her yzylda istihbarat gelierek serpildi. Gnmze kadar uzand. Her devletin gizli servisi, o lkeyi ynetenlere gre biimlendirildi. Sper gler, ABD ile Sovyetler Birlii ise, dev istihbarat rgtleri kurdular... Amerika'nn ClA'sna karlk, Sovyet-ler'in KGB'si... Bu rgtlerin yan sra kara, deniz ve havadan kurulu ordularn istihbarat servisleri de gelitirildi. 93 ki gcn dnyay paylama hedefinde, gizli rgtlerin byk rol aldklar arak biliniyor. CIA'nn ve KGB'nin hemen her lkede kendine zg yntemlerle faaliyette bulunduu giz olmak tan kt. Trkiye'nin her iki rgtn alma alan iinde olduu yadsnmyor. KGB'nin de Trkiye'nin "iilerinde 'gizli ve etkin almalar' yapmadn" sylemek, kukusuz gzleri geree ka pamak olacak. KGB'nin yntemleri ve almalar bir ayr kitap konusu. Trkiye'deki etkinlii ve olaylar iindeki yeri ayrca aratrlabilir. Fakat, kitabn iledii konu bu deil. CIA'nn Trkiye'nin siyasal yazgsnda ok deiik bir yeri var. CIA Trkiye'de hem gizli servis MT'le, hem de devletin duyarl st kademeleriyle i ie. Trkiye, ABD'nin "yaam alanna" girdii, ABD'nin ulusal yararlar iin anahtar bir lke olduu iin, CIA, burada bu ana elerin zarara uramamasn salayan "her hareketin" iinde. Bu hareketlerin ieriinde iyimser deyile darbeleri kkrtt, daha ok bu darbelerin olumasnda birinci derece etken bir gizli servis olduu tartlmyor bile. Darbeler ve Gizli Servisler bu ve daha ayrnnl aklanabilir nedenlerle CIA'nn "iimizdeki" roln anlatma abasnda olacak. Trkiye'deki darbelere baklrken, tabii Trk gizli servisi MT'in rol, hkmetlerle ilikileri, CIA ile yazg birlii de irde-lenmeye allacak. Darbeler ve Gizli Servisler kitabnn hazrlna ubat 1988'de giriildi. O ay, Trkiye'yi aylarca youn tartmalarla alkalayacak nl MT raporu aa kmt. Kkrtc e de, bu rapor oldu. 1950-1988 yllar arasnda darbeler ve gizli servisler incelenecekti. Bu, uzun bir sreti. Fakat bu srete belirginleen olaylar art arda dizilince ilgin bir ykde btnleiyordu. Siyasette ve gizli servislerde yer alan kiilerin yazglar, srgit karmak 94 olaylar, bir film eridi gibi canl, renkli bir oluum iinde gzler nne seriliyordu. Her iki konunun getii dnemlerde olaylarn iinde yaayan, artk bir eit grg tanna dnen 50'ye yakn yetkiliyle grmeler yapld, ilerinden kimileri, rnein MT eski mstear Fuat Dou, "kesine" ekildiini syleyerek, sorular ya-ntlamamakta, bilgi vermemekte direndi. Kitaba nl 1988 MT raporu da alnabilirdi. Ama ieriinde MT'in rgtsel yaam, MT elemanlarnn kiiliklerine gizli servisin vurduu silinmez damga, lkenin yaad siyasal koullarn canl rnekleri bulunan rapor, btn ayrntlaryla biliniyordu. Kiilikler, davran zellikleri n plana alnarak darbeler ve gizli servisler sergilenmeye zen gsterildi. Kimi kiilerle srarl grme istekleri olumsuz sonu verdi. Ama olaylar iinde yerleriyle ilevleri, baka kaynaklardan salanan bilgilerle anlatlmaya alld. Darbeler ve Gizli Servisler, gizli servislerle elemanlarnn yaamlarnn, mesleki marifederinin, servislerin darbelerdeki ilikilerinin tmyle akland savnda deildir. renemediimiz, bavurduumuz kaynaklarn bizden sakladklar kimbilir daha hangi bilinmeyen olaylar, hl karanlk ve kuytu bir kede gizleniyor. Bunlar da gn gelecek gn na kacak, kukusuz...

Darbelerin ve gizli servislerin gizeminden kaynaklanan kimi bilgi eksikliinden, varsa yanllklardan balanmamz diliyoruz. Bu kitabn ana amac, gizli servislerin darbelerle i ieliini anlatmak. Bizi "iimizden vuran darbelere" k tutabilmek. Daha nemlisi; siyasete, yakn gemie merakl gen kuaklara bir hizmet sunmay dlyor. Kk bir vgy esirgemeyenler karsa, sa olsunlar. Seveni sevmeyeni, tersini syleyecekler olursa onlar da sa olsun! 95 Gizli servisle demokrasi masal... ykye, saduyunun bolukta salland gnleri anmsatarak balad Ergun Gkdeniz: "Bir zamanlar, bu lkede," dedi, "bir iktidar vard. Ta 1950'lerde balayan." Sanki masals bir dnyann girdabna kaplm gibiydik. "Bir zamanlar, bir lkede," diye balayan, prenslerin, prenseslerin, ehzadelerin yaamlarn parlak arpc renklerle anlatmaya balayan bir ykden, bir lkeden sz ediyorduk. Oysa 40 yl gemeyen bir zaman dilimi iindeydik. Geriye baktka bir arpa boyu yol almadmzn bilincindeydik. Demokrasi masalnda zgrlklere k olanlarn mutlu sonlarndan ok, strapl, karamsar ve karanlk gnler yaamtk. Masalda prenses demokrasiyi simgeliyordu. Prensese gnln kaptran siyaseti prens, on admda bir tkezliyordu. Acyorduk, prensin acemiliine veriyorduk. Durup dmeleri prensese olan sevdasna yoruyorduk. Sonra by bozuluyordu. Ayrntlar gerei ortaya vuruyordu. Prensin, vurulduunu sandmz prensese deil, aynadaki hayaline k olduunu anlyorduk. Ama prenses zarif hareketlerle eiliyor, prensin ayaa kalkmasna yardm ediyordu. Ergun, "Prensin ilk kez tkezleyip yere dt gnden sonra, bir gn..." dedi. 27 Mays 1960 gn gerekleen ihtilalin ilk gnleri idi. Ynetime el koyan gen subaylar, devirdikleri DP iktidarnn izmir'e, polis okulu kurmak gibi sradan bir greve gnderdii Ergun Gkdeniz'i, iileri Bakanl'na bal Emniyet Genel 96 Mdrl "nemli iler" dairesinin bana getirmilerdi. Gkdeniz'in yeni grevi, o sralar, adna yarar nemdeydi. Devlet istihbarat iki kanaldan salanyordu. MT, henz kurulmamt. "Gizli rgtn" ad, Milli Emniyet'ti, MAH diye anlyordu. nemli ler Mdrl, kadrosu ile, ilevi ile ileri Bakanl'nn "ak" istihbarat merkezi idi. Milli Emniyet ile nemli ler Mdrl'ne birbirini tamamlayan ve besleyen istihbarat kaynaklan gzyle baklabilirdi. "nemli ler'e geldiimin ertesi gn, nme dairedeki btn dosyalan getirip koydular," dedi Ergun Gkdeniz. "lerinde Emniyet Genel Mdr Cemal Gktan'a ait mektuplar da kapsayan dosyalar vard. Bir ara kimileri dosyalar btn ile incelememin grevim dna taacan sylyordu. htilalin ileri Bakan'na gidip durumu anlattm. Salkl yolu gstermesini istedim. Yzme hayretle bakn. 'Bok yemiler,' dedi. 'Hepsini incele, genilet.'" Gkdeniz dosyalar incelemeye balad. Dosyalarn birinde be sayfalk bir "mektup" dikkatini ekti, ihtilalden bir-iki ay kadar nce Cumhurbakanlna gnderilmiti. Bayar, mektubu bizzat okumu muydu, elbet bilinemezdi. Ancak "mektup" ankaya Kk'nden, ileri Bakan Namk Gedik'e "havale edilmiti." Resmi muamele bylece balamt. ileri Bakan, Emniyet Genel Mdr Cemal Gktan'a, o da "incelensin" kenar notu ile nemli ler Mdrl'ne gndermiti. "te bu noktada Bay Hfz devreye giriyor," dedi Gkdeniz. Ak renk gzleri glyor, dudaklar -olay m yoksa beni mi, anlayamamtm- alaya alan izgilerle kvrlyordu. "Bay Hfz" adn not ettiimi grnce, ciddileti. "Bu ad yazma!" dedi. "Yllar gemi, sakncas m vard?" 97 Sakin sesle, "Saknca sorunu deil," diye ekledi. "Peki, nedir?"

"Bu isimde bir kii yok." Baklarm yznde dondu, kald. "Bay Hfz diye biri yok, ama o tarihteki nemli iler mdrnn mektubu dosyada 'hfzettii' doru," dedi. Sonra dilerinin arasndan soluyormu gibi ses veren ksa bir kahkaha att. Dorusu katlamadm. Bir dosyada, hibir incelemeye alnmadan "hfzedilen" mektup, "muhbir vatandalarn" her mdahalede, her darbede yazmaya merakl olduklar trden satrlar kapsamyordu. "27 Mays 1960 gn yaplacak ihtilali en ince ayrntsna kadar yazyordu," dedi Ergun Gkdeniz. ihtilal gecesi kimler nerede grev alacakt, ne yapacakt, srasyla adlar veriliyordu. 27 Mays "gn" gelip gemiti. Gkdeniz, ihtilalin nasl gerekletiini kukusuz biliyordu. Gerekleen ayrntlarla mektupta yazlan bilgileri kafasnda karlatrdnda hayretler iinde kalyordu. Mektubun sonunda imza yerinde, "Bir Astsubay" yazlyd. Gkdeniz dnd: "Bir astsubay?" Bir ihtilali batan sona ayrntlar ile bir astsubayn bilmesine, olanak yoktu. Dar erevede, bunca gizlilik iinde gen subaylarca hazrlanan bir ihtilale ait bu bilgileri alabilmek iin "daha etkin" noktada olmak gerekirdi. Hatta "ihtilalcilerin iinde bulunmak" gerekirdi. Byle mantkl bir tahlil akla baka olasl getiriyordu: "htilalciler iinde, bilmedikleri, sezemedikleri bir 'kstebek' olmalyd." Bayar'a ayrntl mektup yazmaya karar verdiine gre, ya ihtilalcilerle arasnda "gelecekle ilgili" bir anlamazlk domu, krlm, gcenmiti. Ya da?.. Gkdeniz ikinci bir olaslk d-nemiyordu. Gkdeniz, "Madalyonun teki yz daha ac, daha ilginti," dedi. 98 Trkiye'nin "bir eylere gebe olduunu" ancak krler gr-meyebilirdi. Sokak hareketleri oluyor, renciler iktidar aleyhinde srekli mitingler yapyor, renci-polis atmalar sryor, Harbiye yrye geiyor, bir babakann yakasna Kzlay meydannda yaplyor, bir babakana Eskiehir'de subaylar arkalarn dnyor ve... Bu olaylarn balad, genileyip serpildii gnlerde Cumhurbakanlna ihtilali ayrntlaryla ihbar eden bir "mektup" geliyordu. Siyasal iktidarsa, mektubu sradan bir yazym gibi, oradan oraya "havale ediyordu." Saduyulu bir yetkili mektubun ieriine eilip aratrma yapma gereini duymuyordu. Gkdeniz'e gre, "mektup" imdi ileri Bakanl'nn tozlu dolaplarnda yatyor olmalyd. "Mektup" incelenip kimi gerekler saptansa, 27 Mays nlenebilir miydi? Olaylar o kadar genilemi, zellikle byk kentlerde halkn "mdahale istei" o denli kabarmken, otoriteyi elinden karan hkmetin baarl olabilecei dnlemezdi. Sular akm, akm... sonunda duvarlar ykmt. "Halkn dedii gibi," dedim, "iktidarn basireti balanm." "O kadar basit deil," dedi Gkdeniz. Yeni bir kahkaha atabileceini hesaplayarak, hafife glmsedim. Yanlmm. Gkdeniz tekdze, arln duyuran ses tonuyla konutu: "1960, 1962 ve 1963 isyan giriimleri, 12 Mart 1971 ve nihayet 12 Eyll 1980 geldi ve geti," dedi. "Bu dnemlerde grev alan sorumlu babakanlar, 'istihbaratn ve istihbarat kurulularnn nemi ile deerini' asla ama asla anlayamadlar. stihbarata ve rgtlere 'ekingen' gzle baktlar, uzak durdular." zellikle Sleyman Demirel'e dokunduruyordu. 12 Mart ve 12 Eyll darbeleri ile grevden 'uzaklatrlan', cumhuriyet tarihinin uzun sreli babakanlarndan Demirel'e... "ncele, aratr. Olaylar sraya koy, yerli yerine oturt," di99 yordu Gkdeniz. "Paralardan oluacak mozayikte sylediim gerek olduu gibi ortaya kacak." Acaba?.. Darbeleri "nceden" haber alamamak, babakanlarn gizli istihbarat rgtne "ekingen gzle bakp" uzak durmalarndan m kaynaklanyordu? Grecektik!

Gkdeniz, nemli ler Mdrl'nde bulduu mektuptan, nce Jandarma Genel Komutanl'ndaki bir arkadana, sonra ihtilalcilerden kurulu Milli Birlik Komitesi'nin yesi Ekrem Acuner'e sz etti. Acuner'e hem mektubun artc ieriini, hem de DP yksek kademelerinin mektubu aldktan sonraki anlamsz, sudan davranlarn anlatt. "Ne yapmlar?" "Cumhurbakanl Kk, ileri'ne; oras, Emniyet Genel Mdrl'ne; Genel Mdr de nemli ler'e gndermi ve dosyaya girmi... te, o kadar." Acuner, ban iki yana sallyor, "Enayiler" diyordu. Ksa bir sessizlik oldu. Sonra ikisi de gldler, gldler... Acuner, glerken haklyd. Bir istihbarat; Gkdeniz de be sayfalk mektuba gereken nemi vermeyen iktidarn tutumuna glmekte haklyd. DP iktidarnn o gnlerdeki tutumu, alt kurunla Rus ruleti oynamaya benziyordu. Parmak tetikte, namlu akakta, ekkk! Bo yoktu! Nereden bakarsanz bakn, iler tersine gidiyordu. stihbarata deer verilmedii kesindi. Hele bir ihtilale ans tannmad kesinkesti. Demirel, "Baka ihbarlar da alnmt," dedii zaman, haber alma esini frlatp bir yana atan DP iktidarnn tepe noktalarn dnyordum. Belki 1965'te tek bana iktidara geldikten sonra, belki de IOO 12 Mart'a doru baz sezgilerle Demirel, 27 Mays ncesini aratrmta Anlattna gre, 27 Mays'tan bir sre nce iktidarn gzde yneticilerinden Ankara Valisi Dilaver Argun'u "emekli bir askerin ei" ziyaret etmiti. Einin "yaknda" ordunun ynetime el koyacan rendiini bildiriyordu. Kadnn anlattklarnda ayrnt yoktu, ama DP iktidarnn drleceini matematiksel dorulukla sylyordu. Be sayfalk mektubun bana gelenleri, Argun da yaad. Bir farkla: zerine not dlp oradan oraya gnderilecek yazl bir metin yoktu. ankaya Kk'ne kt, Bayar'a "ihbar" anlatt. Cumhurbakanl valiyi, Babakan Menderes'e gnderdi. Babakanln ba kalabalkt, gnbirlik gelien olaylar gsleyecek "baka nlemler" dnyordu. Vali Argun, balad noktaya dnd, makamna geldi, emekli askerden gelen bilgileri kafasnn bir kesinde "hfzetti..." Henz 100 yana girmi Celal Bayar, ellerini iki yana at: "Ordudan hibir ey gelmiyordu," dedi. Olayn z, bu cmlede yatyordu. "Ordudan hibir ey gelmiyordu." Evindeydik, beyaz izgili koyu renk giysiler iindeydi. 27 Mays' ne zaman tartmaya balasa, on yllk bir siyasal iktidarn drt saat iinde toparlanp alaa edildii saatleri anmsa-sa, az kuruyordu. Her cmlenin son szcn yineliyor, daha sonraki szlerini toparlarken dilini damanda aklatarak hafif bir ses karyordu. Siyasal kadroda birlikte yer ald arkadalarn sular duruma dmekten zenle kanyordu. 27 Mays' ok nceden sezinlediini duyumsatmak isteyen aklamalar yapyordu: "Biz -Demokrat Parti- 1957 seimlerinde 1954'e nazaran zayiatmz olduunu grdk. Fakat tamamen normal bir kazant bu. Fevkalade tedbirler ihtiyacn duymadk," dedi. Bir nceki o seime gre "zayiatlar" oy asndand. Fakat seimi "tamamen normal" yollardan kazanmlard. Oysa pekien yarglar yle deildi. 1957'de daha sandklar kapanmadan radyo, eitli illerde DP'nin seimi kazandn ilan etmeye balamt. Yerel yneticilerin kurduu bask a ile sandklar kapanmadan oy verme ilemine vurulan darbe birleince, DP'nin 1957 seimlerini "tamamen normal yntemlerle kazanmad" kantlanyordu. Oysa Bayar, Ulusal Kurtulu Sava'nda bugnk deyile bir gerilla, nl eski sfatyla "komiteci" idi. Kimi "eyleri" bilmesi gerekirdi. Ordunun darbe yapmas olasl Bayar'a yabanc deildi. Halkn zgr iradesiyle 1950'de DP iktidar aldnda "kimi generallerin smet Paa'ya giderek izin verirse silahl mdahale yaparak yeni iktidar uzaklatrabileceklerini" syledikleri yaygnlamt. Hatta Eskiehir'de smet Paa'nn yine iktidarda kalmasn salayacak darbe ile ilgili toplantlar yapldndan sz edilmiti. Bata Samet

Aaolu ve nde gelen DP'lilerin "haber zerine" telala kimi giriimlerde bulunduklar sylentiler arasndayd. Bayar, demokrasinin eiinden atladmz gnlerde byle bir olay da yaamt. Generallerin bu isteini smet Paa gibi demokrasiye gemeyi kafasna koyan bir ulusal nderin kabul etmesi olanakszd. Darbeye kar DP iktidarnn en byk gvencesi, dorudan smet Paa idi. "Bu olaylarn" diyordu Bayar, "ordu ile ilgisini grmedik." Kukusuz bu kan da yanltcyd. 27 Mays'n balang tarihi, 1957 genel seimleri idi. Bu genellemeden sonra Bayar "... Grmedik" szcn yineledi. "Sonra, 1958 geliyor," dedi, duygularn ele vermeyen tok sesle srdrd: "Samet Kuu adl bir binba ihbarda bulunuyor. Hazrla nyorlar, darbe yapacaklar diyor. 'Dokuz subayn' aralarnda birleip grtklerini bildiriyor." Ellerini kenetledi, olanca gcyle skt parmaklarn: "Ben, bu mesele zerinde grmek zere hkmeti ar102 <J1m. Kendilerini ikaz ettim ki, bu meselenin zerinde durmak lazmdr ve dendii gibi basit bir hadise deildir." Odaya sessizlik egemendi. Babakan Menderes'le mi konumu, uyarmt, yoksa btn bakanlarla m? "Adnan Bey'le konutum. Heyeti Vekile'yi -Bakanlar Ku-rulu'nu- ardm, onlarla da konutum. Bakanlar Kurulu'nda kendilerini ikaz ettim ve 'daha ciddi' harekete davet ettim." Dramatik and. ki yl sonraki sonucun dneme noktasna 1958'de gelmilerdi. Babakan ile Bakanlar Kurulu'nun ortak yargsn Bayar, gzlerini Hereke halsnn izgilerine dikmi, ar ar aktaryordu: "Bana, 'efendim, Trk ordusundan byle bir subay kmaz' dediler." Hafife gld. Sesinde alaydan ok, hzn vard. Olacaklar sezen, ama nedense sylediklerine bir trl inandramayan falclarn yazgsn paylayordu. Bakanlarnn ortak yargsn Babakan Menderes paylayor muydu? Duraksamadan yantlad: "Son ekilde, evet!" dedi. Szcklerle gelmiyor sulama, ne var ki Bayar ses tonuyla, arpc bir kesinlikle soruya yant vererek babakannn da "uyary ciddiye almamasn" eletiriyordu. aretparma ile, boynunu ipe uzatan babakann sulamyordu. Ustaca srdrd konuma biimi ile dolayl yoldan inand gerei gsteriyor, sanki sadece hkmetin olay hafife aln dile getirmek istiyordu. "Dokuz subay mahkemeye verdiler, gerekeni yaptlar. Fakat lazm gelen ehemmiyeti vermediler" diyordu, yine tarafsz kalmaya zen gsteren ses tonuyla. Bayar'n toplad Bakanlar Kurulu'nda, Milli Savunma Bakan Semi Ergin'e bir ihbar mektubunun geldiinden sz ald sylendiinde, Bayar birden dikkatini bu noktaya evirdi. "Evet, hatrlyorum. Bu konuda 'bilgi' verdi," dedi. Ad geince, ikili oynadna inand Ergin'e duyduu fke ok canlyd. 103 1958'de de darbe hazrlklar ile ilgili uyarc "ihbar mektuplar" gelmiti. Buna karn hkmette ciddi bir deerlendirme yapan olmam, ya da nlem alnmas gereinden sz edene rastlanmamt. Bayar, "Ehemmiyet vermeyenlerden biri Semi Ergin'dir," diyordu: "Ergin'in, General Faruk Gventrk ile bir konuma yaptndan, ihtilal liderlii teklifi aldndan, o sralar haberim olmad. Fakat sonra -herhalde 27 Mays'tan sonraErgin'e liderlik teklif ettiklerine dair bilgi aldk." Bayar'n anlattklarna gre, DP iktidar, "ieriden dardan" biti srecine girmiti. Fakat Bayar, yllar sonra o gnk gelimeleri anlatrken, 27 Mays'n nlenebilecei yargsnda olduunu vurgulamak istiyordu. Bir hayflanma annda yle demiti: "Gerekten dokuz subay olay iyi deerlendirilmi olsayd, 27 Mays olmazd. Bana, bu olayn dnda ordunun i bnyesi hakknda bilgi verilmemitir." 27 Mays'n kimin eseri olduu uzun sre tartld. DP evreleri, sonradan AP, 27 Mays'n inn'nn eseri olduunu srekli ne srdler. smet Paa'nm 27 Mays'taki rol zerinde Bayar lnceye kadar kararszd. 1971'deki konumamzda, "O zamanlar tsmet Paa'nn tutumu," deyip durmutu. Kararszln gsteren duraksamalar geiriyordu. Krk yllk ismet Paa-Ba-yar siyasal

ksknl, 1969'larda sona ermiti, ismet Paa ile birka kez konuan Bayar, 1971 'de "O zamanlar bana taalluk eden istihbaratta, smet Paa'nn byle bir ihtilal yapaca veya ii oraya gtrmek istedii eklinde bir akis olmad," diyor, ok anlaml bir cmle ekliyordu: "Sonradan ok ey sylendi!" Bu, zerinde durulacak deerde olmayan pek ok sylentinin yayld anlamna da gelebilirdi. Sylentilerde gerek pay olduu anlamna da ekilebilirdi. 28 Mays 1960'ta, Kk'te Adnan Menderes'in kendisine sylediklerini anmsattm: "Mste104 rih olunuz. Ordudan herhangi bir hareket gelmez ve gelmeyecektir. Orduya kar tam emniyetteyiz. Ordu, bizimle beraberdir." Sustu. 23 Mays gecesi ankaya Kk'nde toplanan DP ynetim kurulu yeleri Menderes'ten bu gvenceleri dinlemilerdi. Menderes'in szlerini aktaran Stk Yrcal bana, "Oysa o .gn, Kzlay'dan Bakanlklar'a yrrken Harp Okulu rencilerinin bize nasl baktklarn grmtm," diyecekti. Bayar' sktrdm. "Fakat sonradan, mhim istihbaratmz oldu. Vakalar ktktan, gelitikten sonra, hadiselerden sonra Halk Partisi'nin baz yneticileri harekete gemitir mahiyetinde." "Ciddi bilgiler miydi bunlar, i istihbarat servislerinin verdii bilgiler mi?" "Evet, evet!" Demek ki, gnmzn MT'i o gnlerin Milli Emniyet'i, Kk'e almt. Daha sonraki mdahalelerde de grlecei gibi, kadrolar istendii kadar sempatizanlarla, sivillerle doldurulsun, ayr bir dnyann, ordunun kaplar nnde gizli rgtn kula sarla-yordu. Bayar'a ve DP iktidarna gizli rgtten gelen bilgilerden sonra, "baz yneticilerinin harekete getii" inanc ile smet Paa'nn tarihi CHP'si hakknda Meclis'te "tahkikat komisyonu" kuruluyor, ardndan zaman daha da hzlanyor, saader 27 Ma-ys'a be dakika kaldn gsteriyordu. 105 Bir sulama... 1951 ylnda Kocaeli'nde yaplan byk askeri manevralarda tantk. "Basn ve halkla ilikiler" brolar, ya da mavirlikleri henz kurulmamt. Yzba Samet Kuu'nun grevi, manevralar izlemekle grevli basn mensuplar ile ilgilenmekti. Gen, esmer, alkan bir adam... 1958'de dokuz subayn darbe yapacan ihbar eden subayn Samet Kuu olduunu rendiim zaman, dorusu hayret ettim. Bir subayn yaln kimliini yanstan, grevinin snrlar dna tamamaya zen gsteren Kuu'nun, hangi drtlerle "muhbir" olduunu bir trl kavrayamadm. O gn de, bugn de... 17 yl sonra 1983'te bir gn, Kzlay'da yolda karlatk. Geen yllarn izlerini tayordu, ama fazla deimemiti. Ayakst ksa syleide "ihbardan" sz ald. Kuu, "Bayar'la dorudan konumadm, ama iileri Bakan Namk Gedik beni anlama sanrm," dedi. "eflerden yansyan otorite egemenliine" karn, belki de Namk Gedik, darbe olaslna eilen birka DP'liden biriydi. 27 Mays'ta tutuklanp gtrld Harp Okulu'nda pencereden atlayarak intihar eden Namk Gedik, DP'nin son yl ile ilgili anlar brakmamt. Bu nedenle kimi gerekler ayrntl biimde renilemedi. Kuu yle diyordu: "Menderes'in ok yaknnda olanlar da ihtilal teebbs 106 iindeydiler. Menderes'in Londra uak kazasnda len yaveri Muzaffer Ers de ihtilalcilerle birlikti ve lham Barut -dokuz subaydan biri- ile ilikiliydi. lmnden sonra bu durumu kantlayan kimi belgeler kasasnda bulundu. Ama Menderes'in emri ile imha edildi." Siyaset doal mantndan knca bir iktidar bnyesinde hangi olaylarn, hangi ilikilerin giderek younlatn gstermesi asndan, Kuu'nun bu ksa

aklamas nem tayordu. Ayn koutluktaki gelimeleri, 12 Mart 1971 muhtrasndan iki yl sonra, 1973'teki cumhurbakanl seiminde de grecektik. Genelkurmay Bakan Faruk Grler, soyunup Meclis'e gelmi, cumhurbakanlna aday olmutu. Parlamentoda say arln elinde tutan AP, Grler'in cumhurbakanlna kar kyordu. Fakat sonradan renildi ki, Grler'i askeri giysilerini karp cumhurbakan aday olmaya kkrtanlar bir grup AP'li milletvekili ve senatrd. Bir bakma Grler'in Kk'e kmas ile, 12 Mart'n srmesini istiyorlard. 12 Eyll nderi Kenan Evren'in kimi aklamalar -darbe yanllarnn- sadece orduda deil, sivil kanatta da var olduunu gstermiyor muydu? "Memleket elden gidiyor" slogan ile Genelkurmay'a tanan kimi sivillerin, "Ne duruyorsunuz?" dediklerini askerler sylyordu. Hatta rahmetli orgeneral, 12 Eyll'de 2. Ordu Komutan Bedrettin Demirel, zel bir syleimizde, "Bizi, 'yoksa vatan haini olursunuz' diye srekli kkrtrlard," demiti. Menderes, dokuz subay olayn ne kadar nemsemedi ise, 27 Mays'tan sonraki darbelerde "ilerinden kkrtclk yapanlar" siyasal partilerle, liderler de aklama cesaretini gsteremediler. Darbe gelip zerlerinden getikten sonra darbeye kimlerin nayak olduunu syleyerek ihanet ebekelerinden sz eder oldular. Geciken davranlar... 107 Sonradan yaplan bu aklamalarn siyasal savunulara malzeme olmaktan teye, cim karnnda nokta kadar deeri yoktu. Dokuz subay olayn ordudaki belirgin kprdanmann ncs olarak deerlendiremeyenlere, nlerine den ana bilgileri aratrp sonu karamayanlara, 1958 darbe giriiminin nderlerinden emekli General Faruk Gventrk, bir aklamasnda unlar syleyerek ders verecekti: "ihbarda belirtilen her ey doruydu. Okunan planlar tamamen hakikate uygun ve bizim planlarmzd." Istihbari bilgileri bir araya getirip btnletirerek belirsizlik gsteren kargaa ortamlarnda olaylarn nereye varacan, nasl sonulanacan grebilme ustalarndan Ergun Gkdeniz, DP'nin st dzey kadrosundaki alglama noksanln baka biimde yorumluyordu: "Elde edilen bilgileri bu denli dikkate almama, tpk Cicero olayna benziyor. Adam, ingiliz Bykelilii'nden Bat'nn savala ilgili btn kararlarn belgelemi. Ama Berlin, 'bu kadar nemli bilgi kolay yoldan ele gemez,' diyerek omuz silkmi. 1950 ncesi bizde de yle. 'Bu bilgiler bu kadar kesin olamaz,' diye inanmamak! Asl mesele dokuz subay olay idi. DP ileri gelenleri stne gidemediler." Oysa, iileri Bakanl'nn edindii bilgilerin dnda, gizli rgt Milli Emniyet de ellerindeydi. O kadar ki, Milli Emniyet "iinde blnmemi", her bireyi ayr telden almyordu, ayr siyasi anlayta deildi kadro. Bir babakan, 1958'de, 27 Mays'tan bir-iki ay nce gelen ihbar mektuplarn Milli Emniyet aracl ile inceletmiyordu. Milli Emniyet, sanki devre d kalmt. "Baka ihbarlar da gelmiti," diyen Demirel'e, Milli Emni-yet'i sordum. Bir sre sustu. ktidarn gelmekte olan ihtilalin n sanclarn gizli rgtten duymamas olasl "eyann tabiatna uygun deildi." 108 Mant reddetmedi. Peten bir sesle, szckleri tane tane sylemeye zen gstererek; "Bu rgtler ne zaman haber verdiler ki?" demekle yetindi. Vurgulamann altnda 12 Mart vard, 12 Eyll ncesi vard. Bir sulama... Gelecei gren adam: Dr. Namk Gedik Darbe ve gizli servis ilikilerini aratrrken beliren bir sezgi, sezgi olmaktan kt, kantland. Elbet gnn, yln bilmiyordu. Fakat 27 Mays'n gelmekte olduunu DP yneticileri arasnda, 1960'tan nce aka gren kii, iileri Bakan Dr. Namk Gedik'ti. stanbul Emniyet Mdr Hayrettin Nakipolu, 2. ube Mdr Ergun Gkdeniz'den acele alma odasna gelmesini istedi.

Telalyd. ABD stanbul Bakonsolosluu'ndan telefon gelmiti. Nakipolu'nu arayan, konsoloslukta grevli, ancak CIA'nn stanbul stasyon efi Laysrsn'd. "Burada bize snmak istediini syleyen bir Trk yzbas var," demiti CIA istasyon efi: "Trkiye'de ihtilal yaplacan sylyor, bilgiler veriyor. Gelin aln yzbay." Gkdeniz, Emniyet Mdr'ne, "asayi ilerine bakan ube mdr olduunu" sylemi, "Bu grev, 1. ube Mdr Nevzat Emrealp'in yetki snrlar iinde. Onun 'almas' gerekir," diye eklemiti. Nakipolu direnmi, "Sen git, al ve getir," demiti. "Ben de direndim. Nevzat Bey'e saygszlk edemezdik," diyor Gkdeniz. Sonunda Emniyet Mdr Nakipolu, kabul etmiti. Emrealp ile ekibi ABD Konsolosluu'na snan, ihtilal ihbarnda bulunan yzbay alp getirmilerdi. Yzba Samet Kuu idi. Yl, 1957. Gkdeniz anlam: no "Yzbay sorguya aldk. nl 'dokuz subay' olayn anlatyordu. Darbeyi yapacak kadronun onuncu kiisi idi. Fakat ihbar ediyordu. yl sonra, 27 Mays gerekletiinde, Ku-cu'nun tad bilgilerin deerini anladk. nk Kuu, sadece dokuz subayn adn, yapacaklar darbenin ieriini vermiyordu. 27 Mays'a katlan, 27 Mays' gerekletiren kadroda bulunanlarn hepsinin adlarn da sralyordu. 1957'de, 1960'n adlar, ihtilali yapacaklarn adlar." "27 Mays kadrosunun tmn gerekten veriyor muydu?" "Evet veriyordu Kuu. Yzbann sorgusunu yaptk, ifadesini yazp imzalattk. MAFl'a teslim ettik." , bu noktada kalmamt Gkdeniz'e gre: "Kuu'nn ihbarlarn ileri Bakan Namk Gedik'e gtrdk. Adlar, darbe ile ilgili verdii bilgilerin hepsini. O da Menderes'e ve Cumhurbakan Celal Bayar'a gtrd. Bir noktay belirteyim. Milli Savunma Bakan Semi Ergin'e de durum iletilmiti. O tarihten sonra rkt Ergin ve DP grubundaki muhalif 'yaylaclardan' biri oldu. Buna dokunup geelim. "ileri Bakan Gedik, bizleri ard, dinledi. Sorusu uydu: 'imdi ne yapacaz?' "Benim bakana nerilerim oldu: 'hbarda ad geenleri yetkililer arsn. Kuu'nun ihbarnda adlarnn getiini, giriimin bylece renildiini, ancak haklarnda hibir muamele yaplmayacan, grevlerine devam etmelerini sylesin. Elbette bu subaylar izlemeye alnsn.' ' Bakan sordu: 'Bu tavsiyeyi niin yapyorsunuz, gerekesi nedir?' "Yandadm: ayet adlar renilenlerin zerine gider, harekete geerseniz, dokuz subay mahkemeye verirseniz, tekilerin hepsi artk 'gizlenecekler.' Dokuz subay mahkemeye verirseniz orduda madurlara kar tepki oluacak. Olaya bu alardan bakarsak yararsz sonular doacak. Bir darbenin olumasna, geliin meine daha kolay yol alacak! "Bakan, 'Doru sylyorsun,' dedi. "Namk Gedik dikkatli, zenli bir planla darbeye veya olas baka bir darbeye kar nlem alnmasndan yanayd. Durumu grmt. Namk Gedik'in bir kaygs vard ve syledi de: 'Byle bir tavsiyeyi Cumhurbakan Bayar kabule ayan grmez,' diyordu. hbar zerine 'harekete geilmesini ister,' diye dnyordu." Gkdeniz, "Dr. Namk Gedik hakl kt," diyordu. "Kk'n direnmesiyle aksine uygulama yapld. Kk bastrd ve dokuz subay mahkemeye verildi. Kuu'nun ihbanndaki teki subaylar, 27 Mays'taki darbenin hazrlaycs idiler. Daha nemlisi dokuz subay mahkemeye sevk edilerek asker, askere veriliyordu." Sonuta Dr. Gedik o gnlerin siyasal kadrosuna zm gereini anlatamam, hkmet zerinde ok etkili olan Bayar, olasl sezdii halde direnmi, iin derinine inilmesini engellemiti. Kuu'nun yllar sonra, 1983'te bana, "Beni yalnz Gedik anlad," derken anlatmak istedii buydu! Bu olaydan bir baka sonu kyordu: Bir Trk subay, CIA istasyon efine gidiyor, bir ihtilal ihbar yapyor, geni lde adlar sralyordu. ClA'nn ald bilgilerden sonra, "'dost' Trkiye'nin iine gzlerini geni a ile evirmemesi" olas myd? CIA, 27 Mayslara yanamyordu, ibirlii kurmaya girimiyordu. Fakat:

"Artk ordudaki hareketleri, daha ince ayrntlar ile cunta hareketlerini 'dardan' dikkatle gzlyordu!" 112 Madanolu doruluyor Nitekim, 27 Mays'n nde gelen kiilerinden General Madanolu, bir syleide, "27 Mays ihtilalinin 'bir ncesi' olduunu" sylyor. Dou Perinek'le Mays 1988'de yapt bir syleide 27 Mays 1960'tan "ok nceki gnleri" anlatyor: "Silahl Kuvvetler iindeki hareketlenme daha 1954'te balamt. nce st kademeler vard iin iinde, 1955'te Hipod-rom'da 29 Ekim trenleri yaplyor. Milli Savunma Bakan, parman oynatarak Genelkurmay Bakan Nurettin Baransel'i yanna aryor. Baransel buna tepki gsteriyor. Haber hemen tren kolordusuna yansyor. Subaylar toplanp Baransel'e gidiyorlar. 'Msaade edin Bayar dahil hepsini toplayp ieri tkalm,' diyorlar. Baransel 'Ben hallederim,' diye cevap veriyor. "Gene 1955'te Ankara'ya gitmitim. Genelkurmay Baka-n.'na alelusul ziyarette bulundum. Bir akam yemei varm, beni de ard. Yemekte Kara Kuvvederi Komutan Abdullah Sever, 'Bize kurun ilemez, gereini yapn komutanm, gereini yapn,' dedi. Bunu da Genelkurmay Bakan'na hitaben sylyordu. "Fakat sonradan st kademeler, ie karmadlar. Generaller ounlukla hkmetten yana. Terfi oraya bal. Bylece alttan balad hareket. Dokuz subay olay da korkuttu generalleri. Bu olaya az kalsn ben de karyordum. Ordu iinde bir grup benimle iliki kurmutu, grecektik. Bir gn bir albay gelip Kani Akman Paa'nn benimle yemek yemek istediini syledi. Randevulatk ama albay, Ziya Paa'ya rastlam, onun yemekte bulunma isteine de 'evet' demi. Anladm ki albay i"3 ten habersiz. Yemee gitmedim, iyi de olmutu, iki gn sonra dokuz subay olay patlak verdi. Kani Akman Paa'y falan emekli ettiler." "Sizi harekete geiren olay neydi?" "Kardevrimcilik!" DP'nin orduyu etkileyerek istediini yaptrdn anlatyor, "Kar Atatrklk vard" diyor Madanolu. Laikliin terk edildiini, bu arada ezann yeniden Arapaya evrildiini sylyor, "Allah Arap deil ki, neden ezan Arapa olsun," diyor ve srdryordu: "Dokuz subay olayndan sonra ben aradm onlar. Hepsi tela iinde. Aradan zaman geti. 'Yeniden rgtlenmeler' oldu. Geldiler beni buldular. O zamandan Kabibay'la (Orhan) tanmtk. 'Sivil hkmet kuracaz ve en ksa zamanda ynetimden ekileceiz.' Benim dncem bilim kurulu kurmakt." Demek ki, dokuz subay olay ile 27 Mays' yapacaklar bel liydi ve 27 Mays'tan ok nce subaylarn iktidarda srekli kalma fikri yoktu. "Kalc olma eilimleri Trkelerle birlikte mi ortaya kt?" "Trke Babakanlk mstear oldu. Grsel, hem cumhurbakan, hem de babakan. Bu durumda Trke, kurmay bakan gibi ipleri eline geirdi. Komite iinde kendisine 20-22 taraftar toplad (Oysa sonradan Trke ile 13 arkada tasfiye edildi. Demek ki, komite iinde daha bakalar da vard). "Osman Kksal'a sordu, 'Bu Trke ne aryor komitede?' diye. Koksal 'Talat Aydemir tavsiye etti,' dedi. "Trke, balangta ihtilal grubuna katlyor, fakat daha sonra, 'Bunlar ihtilal yapamaz,' diye dnyor. Ancak Osman Koksal, 27 Mays ncesinde Muhafz Alay Komutanl'na tayin edilince, ihtilalin baarya ulaacana akl kesiyor. Cemal Gr-sel'le temas kurmu. Grsel bu ie evet dediinde 1959 ubat'ych. Grsel Menderes'e bir mektup yazm. Cumhurbakanl114 teklif etmi, Bayar'n yerine bir zm olarak. Mektubu daktilo eden de Trke." htilal iinde "darbe" "Trke insanlar etkiliyor muydu? Gerek fikirlerinin ne okluunu aklyor muydu?" "Biz bu srada Trke'in rk olduunu, bu yzden yarglandn bilmiyorduk. Dier komite yeleri de bilmiyordu. Ama insanlara sokulmasn, avlamasn

biliyordu. Bilinsiz subaylar ondan yanayd. Dinle falan ilgisi yoktu. Hepsi gsteri. Din istismar yapard. Trke ve arkadalar 'Memleketin kalknmas iin oya ihtiyac olmayan bizim gibi insanlarn birka sene kalmas lazm' kafasndaydlar. Zannediyorlar ki kalacaklar. Yahu hangi cunta atlamam ki! Komite iinde bunlar egemen. Trke Babakanlk Mstear. Toplantlar, kendi takmnn hakimiyetini glendirecek zamanlara denk dryor: Ben de kendimi sorumlu hissediyorum. Bir are buldum. Ragp Sarca'yla da grtm. yle bir are: Birlik komutanlar beni seviyor; onlarn destei ile 38 kiilik komiteyi sivillerle, profesrlerle, renci temsilcileriyle falan genileteceim. Bu hazrlk iindeyken Osman Koksal geldi. 'Grsel 1 5 gnlne geziye gitmiti, fakat gne kadar dnyor. Karlayanlar arasnda senin de olman istiyor. Daha nce byle karlamalara gitmemene krlm' haberini getirdi. Ben, ne Grsel'in gittiini, ne geldiini biliyorum. Biz yle tren falan bilmezdik. Bu sefer karlamaya gittim. Karlayan sekiz-on kiiyiz. Grsel hepimizin elini skt. Sonra dnd, elimden tuttu, eke eke gtrmeye balad. Ben nden, o arkadan otomobile girdik. O zaman kortej, eskort falan yok. Bir arabayla gidiyoruz. ofrle aramzdaki cam kapatt. Dnd bana, 'Madanolu sen bana vaktiyle ok ey syledin. imdi i berbat. Ne 115 dersin, bunlarn yedi tanesini Kars kalesine kapanrsak ne olur,' dedi. O anda aklm yldrm hzyla almaya balad. "Ben komiteyi genileterek ii zeyim derken, Grsel kkten hallediyor. Dedim, 'Kararl misinizi" 'Kararlym,' dedi. 'O zaman ii bana brakn, ama yedi mi olur, 14 m olur bilmem, dedim. Bu konumadan hemen sonra rfan Tansel'e uradk (Hava Kuvvetleri Komutan), uak kazas geirmiti, o olayn ertesi gn oldu Cemal Grsel'le konumamz. Sonra Sezai Okan, Osman Koksal baka arkadalar, hazrlk yaptk. Say olarak H'te karar kldk. kier zarf hazrladk. Biri stanbul, br Ankara adreslerine olmak zere. Grsel'e gittim. 'Paam bu pazar gn yapyoruz,' dedim. Grsel'in cevab 'Yetitiremezsiniz be evladm' oldu. Ben de 'Yetitiremezsek br pazar onlar bizi toplarlar,' dedim. Bunun zerine ie giritik. Telefonlar kestirttik, ertesi gn sabah 7'de hepsinin evlerine emeklilik tebligat yapld. Her birine bir inzibat, bir polis yolladk. Bunlardan Muzaffer zda ile Dndar Taer'in evleri kar karya. Haberleiyorlar. Bir cipe atlayp Grsel'e gitmeye kalkyorlar. "Bunun zerine hepsini havaalanna topladk. Bir tek Ka-bibay kayboldu. Sonra onu da bulduk. Bu arada yurtdna karma fikri geliti. lkede kalsalar hapsetmek lazm. En iyisi d grev dedik." "Bugnn isimleri o tarihte neredeler? rnein Kenan Evren Mays'ta ne yapyordu?" "Kenan Evren, o zamanlar kurmay yarbay, Ordu Donatm Okulu Kurmay Bakan. 'Biz bu iin dnda kaldk,' diyormu, arkadalarna. evresinden bir subay, 'Git Madanolu'yla konu,' demi. Bana geldi, bir selam akm ve 'Ordonat Okulu emrinizdedir komutanm,' demiti. Ben de omzuna vurup 'ok yaa aslanm,' deyip gndermitim." "Amerika'nn tutumu?" Madanolu, "Memleket ihtilal havasnda ama CIA duru116 mu bilmiyor. Belki ihtilale memnun da oldular. Ama bilmiyorlard ki, iler demokrasiye gidecek; kitaplarn raflar sol, ilerici kitaplarla dolacakt. CIA ie 'sonradan el att ve ordunun iine' girdi. Milli Emniyet Tekilat iyice rgdendi. Ordu da kprdayamaz oldu. Bugn her be subaydan biri MT'e rapor verir, diyorlar. Ne birlik duygusu kald, ne de asker arkadal. 1960 ncesinde de etkiliydiler geri, ama mesela 'bizden haberleri' yoktu. Sonra Eminsu'lara denen 40-50 bin liralar Amerikallardan aldk." ClA'nn gzleri ne zaman ald? Madanolu srdryor: "CIA, 27 Mays'tan sonra gzlerini at. Bize 'sicil verir' hale geldi. Amerikan mavir heyetleri gelir hakkmzda rapor tutard. Sonra bu raporlara gre 'geri hizmete' gidersiniz. CIA, 12 Eyll'e kadar yle bir bilinlendirdi ki. Sonra bunlar kim ki zaten? Evren, bir hocazade. Bahsettii ayetler, hadisler hep

aileden ald terbiye. Genel saa kayma iinde, ordu da vagon gibi gitti bu saa kayn arkasna taklp." 2 Mart: Soldan balayp saa doru Madanolu'nun 12 Mart darbesine yaklam: "Ben sonradan rendim. Asl tevikisi Muhsin Batur. Faruk Grler'i iliyor. Grler ekingen yapda bir kii. En sonunda peki diyor. 'CIA, duruma hkim.' Korgeneral Atf Erkan' sokuyor olayn iine. Bu arada Tama' uyaryorlar. Grler'i rktyorlar. 'Solcu darbe olacak, sizi de kuruna dizecekler,' diye. 117 Grler korkuyor, Genelkurmay Bakan'na gidiyor. 9 Mart'ta planlanan, gya ilerici yn tayor. "12 Mart, 'CIA'nn gzel manevrasyla yn' deitirdi. Yn deitirmese de beter olacakt ya... Onlar bizim kadar iten deillerdi." Daha sonra greceimiz olaylara kout bu aklamalar ok ilgin... Elbette Madanolu (gibi bir... "Paadan, generalden" di yemiyoruz, Dou yazyordu, sevmiyormu bu trden laflan!) tarafndan sylenmesi de... 118 CIA'nn merak Gkdeniz'in analizler yaparak ortaya koyduu ve katldm bir baka gerek daha vard. "CIA + 27 Mays ibirlii" olamazd. nk, CIA ve Amerikallar "gen subaylarn gerekletirdii 27 Mays'a kuku ile bakyorlard." Gen subaylar ile 27 Ma-ys'n "sol bir hareket" olduundan, olacandan kaygl idiler ve bu kanyla 27 Mays yneticilerini her ynden izliyorlard. 27 Mayslarn sol deil, en azndan "daha radikal devleti" olduklarna inanyorlard. CIA gibi, KGB ve (Sovyet ordu istihbarat) GRU da, 27 Mayslar inceliyor, izliyordu. CIA, ihtilal gnnden sonraki "gelecein portresini izmek" peindeydi, iki gizli rgt daha ok, radyoda 27 Mays sabah ihtilal bildirisini okuyan Alparslan Trke'in peindeydi. Bir kudretli albay! CIA, Trkiye'de ihtilalin Msr'dakine benzer biime dnp dnmeyeceini aratryordu. Nasr'n ihtilal nderi grnen General Necib'i bir sre sonra drp, btn yetkileri avcma almas gibi, Trke'in General Grsel'i bertaraf ederek ynetimi tmyle ele geirip geirmeyeceini saptamaya urayorlard. Trke'in hreti, milliyeti evrelerden geliyordu. Yllar nce bir ara, Turanc olarak hapishanede yatmt. CIA hep unlar renmek istiyordu: Trke'in ordudaki gc nedir, arkasnda "gen subaylardan" ne kadar bir g vardr, hangi kademelere egemendir? "Bana da soruyordu CIA elemanlar, herkese sorduklar gibi." CIA, bu aratrmalarndan nasl bir sonu kard.7 Gkdeniz, CIA'nn vard sonucu ak seik ortaya koydu: ng "Eer CIA," dedi, "Trke'i 'kendine, yani Amerika'ya uygun grseydi,' destekleyecekti!" Tehlikeli bir viraj dnen Trkiye, Trke'in Milli Birlik Komitesi'nden tasfiye edilmesinden sonra geride kalan bir avu gen subayla "1961 'de demokrasiye ulamt." Gkdeniz, CIA gereine dorudan balamadan o gnlerin ilgin bir olayn anlatyordu. "27 Mays'tan sonra Emniyet genel mdrlne Hava Albay Fevzi Arsn getirildi. Trke'in ok, ama ok yakn Emniyet Genel Mdrl daire bakanlarndan Ali ankaya, uyuturucu ile mcadele toplantlarna katlmak zere ABD'ye gitti ve uzun sre dnmedi. Oradan yazd mektuplarda 'ABD'de gazete karacandan ve ABD'de mcadeleye devam edeceinden' sz ediyordu. Bir sre sonra kesin emirle geri getirildi." "Ali ankaya, tabii Trke'e de yazyordu?" "Tabii, dosttu, niin yazmasn?" "Tabii" szc ile balayan yeni bir soru ynelterek, yeniden "tabii" yant almak istemedim Gkdeniz'den. Tabii, ABD'den postalanan mektuplar, "ilgili yerlerde" sahibinden nce alp okunuyordu!

120 rtnn kaldrlmas Gizli servis, 27 Mays 1960'tan nceki yllarda zerinde tartma yaplmaz, zinhar konuulmaz, bir eit "korku atosu" idi. 27 Mays pek ok "tabu"yu zgr tartmaya at. Gizli servisin stne atlan rty, 27 Mays belki tmyle kaldramad ama, en azndan kysndan kesinden kamuoyuna aabildi. htilali yapan "gen subaylar" 18 aylk ksa sreli iktidar dnemlerinde, gizli servisi, "demokratikletirmeye" uratlar. Kesin sonucu alabilmeleri iin "zaman" yetersizdi. Basn, Milli Emniyet'le ilk kez "bir ihbar olay"ndan sonra tant. Yl, 1949. CHP iktidarnn son aylaryd. Babakan emsettin Gnaltay, bugn maliye bakanlarnn alt Ulus'taki eski stil Babakanlk binasnda bir konuk bekliyordu. Bekledii kiinin ad, Reat Aydnl idi. Muhalefetteki DP'nin Aydn Milletvekili. Reat Aydnl, geldi ve Gnaltay'a bir "suikast ihbarnda" bulundu. Dediine gre, "DP'de, Celal Bayar'n da bilgisi dahilinde nn'ye suikast hazrlanyordu." "Namuslu bir vatanda olarak" durumu Babakan'a iletiyordu. Fakat Aydnl tahmin edemeyecei bir "dzenlemenin" iine dmt. Babakanla yapt grme ses alma arac ile saptanmt. Hkmet ufak bir soruturma ile suikast ihbarnn doru olmadn renebilirdi. Belki de rendi. Ancak "ihbar" hem siyasal, hem de hukuksal adan geitirilemezdi. 121 Savclk, Aydnl hakknda dava at. O gn, gen gazeteciler iin ok renkli bir gnd. Henz ses alma aralar ile karlamam, ilevleri hakknda en ufak bilgisi olmayanlar mahkeme salonunu doldurmulard. Byk ekranl televizyon alclar kadar bir ara getirildi, masaya kondu. stnde iki byk makara. Yargcn buyruu ile kapa ald, altrld. Aydnl'nn sesi bir geliyor, bir gidiyordu. Gnaltay'n szleri ise gldr gldr duyuluyor, ak seik anlalyordu. Aydnl aracn stne eilmi, bir eliyle daha iyi duysun diye sa kulan kavram, dinliyordu. Bizler ise, kk mahkeme salonunun bir kesinden, aratan ykselen konumalar saptamaya alyorduk. Ses alma aralarnn bugn geldii aamay bilenler iin bu manzara gerekten glmece konusu olabilirdi. Daha sonraki celselerden birinde, yarg huzuruna, iman, kr sal, gzlkl, oturakl brokrat izlenimi veren, sokakta grseniz sradan biri diye tanmlayacanz "bir numaral tank" kanld. Ad Naci Perker'di ve Milli Emniyet'i ynetiyordu. Aydnl'nn "ok nemli bir konuda" grme isteinden sonra, Babakanlk, Milli Emniyet'i arm, "nlem alnmasn" istemiti. Gizli servis, o zamanlar kamuoyunun, basnn bilmedii "teknii" getirmi, Gnaltay'n alma masasnn altna monte etmiti. Aydnl'nn oturaca koltuun nndeki kk masaya konulan vazoya, iekler arasna mikrofon yerletirilmiti. Aydnl konumaya balaynca Babakan dmeye basacak, grme olduu gibi kaydedilecekti. Babakan Gnaltay, Milli Emniyet'in rettii yntemi iletti. Dmeye aya ile bast. Konuma saptand. Ama o tarihte teknik o kadard. Sesler ya ok derinden geliyor, anlalmyor ya da en ufak hareket, szlerden ok byk grltlerle kayda yansyor, szleri rtyordu. 122 Naci Perker -kendi ifadesine gre- Milli Emniyet diye anlan (Milli Amale Hizmet) MAH'n "ilk hizmet bakan" idi. 1941 ylnda servisin bana gemi, 1953 ylna kadar uzun sre bu grevi srdrmt. 1941, savan ikinci ylyd. Sava kazanacak ya da yitirecek olan cephenin henz belirlenmedii bir dnemdi. Genelde sava boyunca i ve d istihbaratn sorumluluu askerlerin omzunday-d, Genelkurmay stihbarat Dairesi'nde yetenekli grlen subaylar grevlendirilmiti. Bylece Milli Emniyet diye anlan MAH daha o tarihlerden balayarak yazgsn Genelkurmay'a balamt. 1965'ten sonra

gelen MT dnemlerinde de yazg birliktelii deimeyecekti. Kimi nemli sakncalar da yannda srkleyerek... Sava yllarnda Trk gizli servisleri gereinde Alman servisi ile, kimi zaman ngiliz gizli rgt ile ortak almalar yapyordu. "Bilgi alveriinde bulunmak ya da operasyonlarda birlikte almak" gibi ilevler srdrlyordu. Genelkurmay'n yapt istihbarat almalarnda zellikle savan son yllarnda "Trkiye'nin yararna baz nerileri saptamak, st makamlara rapor etmek de" vard. rnein, nl On ki Adalar sorunu. 1950'den sonra siyasal tartmalara konu olan On ki Adalar', Almanlarn nerisine uyarak igal edip edemeyeceimiz savan son yllarnda "yksek dzeylerde" grlmt. rnein gen bir yzba -sonradan uzun sre MT bakan korgeneral- Fuat Dou, stanbul'dan Daire Bakan Behet Trkmen'in istei ile Genelkurmay istihbarat adna zmir'e gnderilmi, On ki Adalar konusunu incelemiti. "Adalara hemen her gn motorla gidip geliniyordu. gal kuvveti Almanlar yiyecek gereksinimlerini Trkiye'den karlyorlard. Fuat Dou'nun hazrlayp, devrin cumhurbakanna sunduu iki rapora gre, Almanlar, 'Naslsa sava bitiyor, bizi Yunanllar teslim alacana gelin size teslim olalm,' demilerdi. O tarihin uluslararas siyasetine gre, nn, savaa girmeden s123 nrlarn muhafaza etmeyi yelemi, bu isteklere olumsuz gzle bakmt. Sonra ngilizlerle Yunanllar, adalar igal etmilerdi." Sava ii casuslukta ABD Bykelilii de geri kalmyordu. rnein 1941'de ABD Bykelisi MacMurray, Washington'a, "Almanlarn, Trklerin gizli ifrelerini zdklerini" -kendi kaynaklarna dayanarak- bildiriyordu. CIA henz kurulmamt. ABD'nin i ve d istihbaratn FBI ynetiyordu, banda da J. Edgar Hoover vard. Hoover, rnein Mays 1943'te Dileri Bakan Yardmcs Adolf A. Berle'ye resmi bir yaz gnderdi. Bu "istihbarat yazsnda" Almanlarn Balkanlar' igalinden sonra Trkiye'nin 1.5 milyon insan seferber ettii bildiriliyordu. Trk ordusunun ulam, tank, hava olanaklar ksdyd. Bunun sonucu ordu, ancak savunmada yararl olabilirdi. Vurucu bir gcn niteliklerini gstermesi kukuluydu. kmal merkezlerinden ancak birka yz "mil" teye gidilebilirdi. Trkiye'de her kyde "gerilla" gruplar kurulmutu. Bir igal durumunda gerillalar daa kacakt. Orada yeterince yiyecek ve silah bulabilecek biimde rgdenmiler-di. "stihbari yazda" daha sonra, Trk ordusunun silah gc ayrntlar ile anlatlyordu. Henz ilidl olmadmz ABD'nin iimizdeki gzleri, ite byle alyordu. Alman ve ngiliz ajanlar Ankara'da, stanbul'da, zmir'de cirit atyordu. Kar casusluk, kar istihbaratta admlar atyor, devlere kar sava veriyorduk. Sava srasnda, kukusuz gereksinimimiz vard, ABD'den silah aldk. Yardm programna girdik. Sava sonras ekonomik yardm ve silah isteklerimizde de ABD'ye daha yanatk. 1950 ylna doru trmanan bu ynl gelimeler, 1950'den sonra elimizi verip kolumuzu kaptrdmz dnemlere uzand. 1950'den sonra ABD, her eyi ile "iimizdeydi." Tabii, CIA da! 124 CIA elini nasl sokar? Adnan Menderes, yakn adam Babakanlk Mstear Ahmet Salih Korur'a; "ncelemeyi bitirdiniz mi?" diye sordu. Babakann alma odasna alan kapnn hemen sana den kede, krmz deri koltuklara karlkl oturan Menderes ile mstear, "ok nem" verdikleri "bir konuyu" greceklerdi. Korur, babakannn sorusunu; "Evet, incelemeyi tamamladm," diye yantlad. Bir sre nce Menderes, mstearn arm, "Milli Emniyet ile ilgili baz 'ayialar' dolayor," demiti. "Gir ilerine, sor sorutur, kulamza gelen bu ayialarda ne kadar gerek pay var, renelim." Babakann verdii "talimatn z" buydu. 1956 ylnn sonlaryd. Milli Emniyet'in banda bir sre Genelkurmay stihbarat Dairesi bakanln da yapan General Behet Trkmen vard. Korur'un

o son konumada babakana zededii 'ayialarn' ana izgileri ksa, fakat ok arpcyd. "Amerikallar, Milli Emniyet'e 'hkimdi.' Para veriyor, rgte 'nfuz' ediyorlard. Milli Emniyet'in btn dosyalar CIA'nn kontrolndeydi." Babakanlk mstean ald buyruk zerine Milli Emniyet'in nemli birimlerine gitti, alanlarla konutu, incelemeler yapt ve... dner dnmez, Menderes'e ald sonulan anlatyordu. "stanbul'da Milli Emniyet'e ait bir okul, servisin stanbul rgt ve Yeilky'deki 'soruturma tekilat' tmyle Amerikallarn emrinde. Okullara, soruturma tekilatna Amerikallar 'dorudan' para veriyorlar. stanbul blge rgt bakanlna 125 'dorudan' para dyorlar. Karlnda 'i' istiyorlar." Bir nefeslik sre geti. Korur "alanlarn durumu," dedi, aklad: "Serviste grev alanlar, alanlarn hemen hemen tm, Amerikallardan para alarak karlnda 'i' grmekten onurlarnn zedelendiini syledi. Kiminle konutuysam durumun kendilerine ac verdiini belirtiyor, yaknyordu." Milli Emniyet, sadece CIA'dan deil, teki yabanc gizli servislerden de 'para' alyordu. Ne var ki, Trk gizli servisine yardm ad altnda yaplan, karl istenen paralarn verilmesinde CIA'nn yntemi ile teki servislerin uygulamalar arasnda fark vard. Fransz, ngiliz ve talyan gizli servisleri "paray, Milli Em-niyet'in Ankara'daki merkezine veriyorlard." C1A ise ne merkez tanyordu, ne de yntem deitirmeye yanayordu. Egemenliine ald gizli servis nitelerine her ay CIA'nn adamlar gidiyor, birimin bandaki kiiye zarf iinde "para" brakyordu. Saptamalara gre, Milli Emniyet birimlerine CIA ayda 100 bin, ngiltere gizli servisi 30 bin, Franszlar 7-8 bin, talyanlar da 4 bin lira dyorlard. CIA'nn uygulamalar ile olay, "hizmet mukabili bir miktar yardm" olmaktan km, Trk gizli servisini aylk cretlerle altrmaya ynelmiti. Menderes sarslmt. Devletin "gizliliine" giren CIA, sanki bamsz bir lkede almyordu. ABD'nin gzetiminde, denetiminde bir lkede bulunuyormu gibi pervasz, diledii gibi faaliyet gsteriyordu. Gizli servistekiler, CIA'nn "iileri" idi. Menderes, mstearna dnd: "Ahmet Salih Bey," dedi, "bu, byle gitmez. Gizli servisler arasnda irtibat tesis etmeyi, birbirine malumat vermek suretiyle mterek almalar anlarm. Bu almalarn getirdii maddi klfeti karlamak zere, anlalan Amerikallar yava yava irtibat tesis etmiler. Sizi bunu tespit etmek iin vazifelendirmitim, neticeyi aldk." 126 Yenice sigaras ierdi Menderes. Bir tane yakt ve kesin dille konutu: "Keselim ilikiyi." Yalnz bir noktada duyarllk gsterilmesini istiyordu. "Ama 'Amerikallar darltmayalm.' Yardmna muhtacz. Bizim servis mensuplarnn Amerikallardan -CIA'dan- para alyor vaziyete dmelerini derhal nleyelim." zm yolu da gsterdi mstearna: "Bize yapacaklar yardm 'malzeme' olarak yapsnlar. Onlarda teknik malzeme ok fazladr. Zaten servisin ihtiyac da var. Byle bir yardm haysiyete dokunacak bir nokta tekil etmez," dedi. Sonradan, "Vaziyeti byle 'idare' ettik," diyecekti. Menderes ile Korur, bir baka noktada da gr birliine varmlard: "CIA'dan dorudan para almay servisin banda bulunan Behet Trkmen Paa 'tervi' etmiti. Trkesi, desteklemiti." Yksek dzeydeki bu grmeden -be ay sonra, Naci Perker'in 1953'te emekli olmasyla Milli Emniyet bakanl grevini devralan Behet Trkmen, Badat Bykelilii'ne atanarak ayrlyordu. Tarih, 18 Nisan 1957 idi. Menderes, Ahmet Salih Korur'u Milli Emniyet'in bana getirdi. Babakanlk mstear alt ay servise bakanlk etti. Sonra Prof. Hseyin Avni Gktrk, daha sonra emekli Bykeli Celal Tevfik Karasapan Milli Amale Hizmet'in, yani Milli Emniyet'in bana geti. likide yeni yntem

Korur'un servise bakt srada Menderes'in buyruu ile Milli Emniyet'in "gizli kasasndan" Lbnan babakanna, 50 bin dolar yardm edildi. Bir Suriye milletvekiline bir miktar para verildi. 127 Babakanlk mstear daha sonra, CIA'nn dorudan para deyerek hizmet isteyiine son verilmesinden sonra, "bir-iki ay CIA'dan 'uzak' durulduunu," syleyecekti. Bu srede "Ne temas, ne bir iliki kuruldu," diyordu. Trkiye ile Amerika arasndaki ilidl ilikiye karn, iki lkenin gizli servisleri arasnda yaanan soukluk uzun sremezdi. Ahmet Salih Korur, gnn birinde CIA'nn istasyon efini makamna ard. Hkmetin kararn ana izgileriyle anlatt: "Bakn," dedi, "bundan sonra yle davranarak servislerimiz arasndaki ilikiyi canlandrabiliriz. likilerimizi ancak 'mterek hizmet masraflar' olarak srdrebiliriz. Mesela?.. Krt harekederini mtereken takip ediyoruz, masraf ne? Diyelim ki 15 bin lira, 7.500'n CIA der. 'Mtemadiyen' Batum'a ajan sevk ediyoruz. Ajan biz temin ediyoruz. Masraflar CIA yapabilir." Uygulamaya geildi ve "bu paralar CIA'dan alnyordu." "Kapal" kalan bu gelimeler, daha sonra irdelenip aratrlmaya balandnda belgelerle doruland. rnein, Milli Emniyet'te, daha sonra MT'te hizmet edenlerin hemen pek ounun kabul ettii gibi, servis yneticiliinde saygn bir iz brakan Ziya Selk, "Korur'un MAH'ta bakanlk yapt srelerde 'dostlardan' mterek hizmetler konusunda yardmlarn srdn," sorulara verdii resmi yandarda "beyan edecekti." MAH'larn, MT'ilerin dilinde "dosdar", bata CIA ile teki Bat gizli rgderine verilen "zel" bir add. Serviste hi kimse CIA demezdi, MI6 veya MI5 diye ingiliz servisini adlan-drmazd; ksaca "dostlar" denirdi. Ama "dosdardan" ilk bata anlalan, Amerikan Merkezi Haber Alma rgt, ksacas CIA idi, genelde ise Bat lkeleri servisleri. Milli Emniyet, bir gizli rgtt. Ama 1965 ylna kadar bir yasayla belirli kurallara oturtulmu bir servis deildi. Varl bili128 nirdi, hukuk devleti anlay ile deerlendirilirse "sanki yasad bir kurumdu." 1950'den nce ve sonra uzun yllar, Milli Emni-yet'i hibir hkmet, hibir iktidar bir yasa ile "zaparapt" altna almaya girimemiti. Milli Emniyet'in daha ada, ancak ulusal karlar dorultusunda bir yasa ile yeniden rgtlenerek kurumlatrlmas gereksinimi, ancak 27 Mays'la birlikte ortaya atld. 18 aylk askeri rejim, Milli Emniyet'i yasaya balama almalarn balatt. Ne are, onca grltl "yeni demokratik rejim" hazrlklar, tartmalar arasnda, bugnk MT yasas karlamad. Milli Emniyet'i Milli stihbarat Tekilat'na -MT'e- dntren yasa ilk almalarn balamasndan be yl sonra, 1965'te Millet Mecli-si'nden geerek yrrle girdi. MT yasasnn altnda, CHP'nin son karma hkmet bakan, smet nn'nn imzas vard. Yl, 1964. Meclis'te komisyon almalarndan, Meclis genel kurulunda ve ardndan Cumhuriyet Senato'sundaki mzakerelerden sonra, MT 1965'te yasalayordu. 129 "Servis" mi, bakkal dkkn m? Servisin demokratiklemesi, Milli Emniyet'in ada haber alma anlayna kavumas gibi bir trl ulalamayan "ideal ilkelerin" dnda, Milli Emniyet'in yasaya balanmasn gerektiren baka nemli ve zorlayc eler de vard. MT yasasndan nce, gizli servis bir bakma "bakkal dkkn" gibi alyordu. Servisin maddi yn ile ileyii yle zetlenebilirdi: Babakanlk "rtl deneinden" ya da baka kanallardan -herhalde 'dost' servislerden- gelen paralar "reis" alrd. "Reis" gizli servisi ynetenin ksaltlm adyd. Kasaya koyard... Sonra servisin "hesap amirini" arr, "uraya u kadar, buraya bu kadar gidecek" hesab ile para datm yapard. ou kez reis, kasasndaki deftere datm yazard. Giren kan paralarn bir dkm olabilirdi. rnein, ClA'dan alnan paralar gibi. Bunlar imza karl alnrd. Amerikallara sorsan,

"Verdik," demezlerdi, diyemezlerdi. rtl denekten gelen parann miktar elbet bilinirdi. Babakanlk mstearlndan alnyordu. Mstear da bu kanaldan giden paralar bir "deftere" yazyordu. Bunun dnda "dostlardan" alnan parann "kayd" dlmyordu. O gnleri tanmlayan bir ifadeye gre, "gelirgider hesab daha salkl olmalyd. nk 'bir defter' tutulur, bir yanna 'varidat' (gelir), teki sayfasna 'sarfiyat' (gider) yazlr ve parann hem kayna hem de kullanld i, bilinirdi." 12 yl aralksz gizli servisi yneten Naci Perker'in "mali durumun ynetimi" zerinde syledikleri daha ilginti: "rtl denekten alnan para hibir kontrole tabi deildi. 130 Yl sonunda 'sarf belgeleri 'imha' edilirdi." Perker'e gre, "1941-53 yllar arasnda Amerikallardan 'para' alnmamt." Para karl "hizmet isteyen" CIA, dolarla 1953'ten sonra Milli Emniyet'e girmiti. Yukarda saylan gizli servis birimlerinin dnda "Beyolu, Sisli gibi ana noktalardaki servis ebekelerine de CIA, para ile szmt." Menderes'in Korur'la yapt plana gre, CIA ve teki gizli servislerden alnan para kadar denek, "1957'den sonraki btelere kondu. Milli Emniyet'in denei 4.5 milyon liraya karld. Milli Emniyet'in btn birimlerine kesin emir verildi, kesinlikle 'yabanc' para alnmayacakt." CIA istasyon efi ile yapt konumadan yle bir an aktaryordu Ahmet Salih Korur: "CIA istasyon efine, 'Bundan byle Milli Emniyet'te alanlarmzla dorudan hibir temas yok. Para vermek yok! Dzenli ilikiler servisin merkez kadrosu ile yaplacak,' dedim. Adam srtt, 'stediimiz buydu,' diyor ve ekliyordu: 'Zaten biz de bu uygulamadan memnun deildik.'" CIA szd, diledii gibi ucuz yoldan kulland, belki de "kstebekler yerletirdii dost gizli servisten" elini eker miydi? CIA, Trk gizli servisinden 1953'ten sonra asla elini ekmedi, uzaklamad, ilikilerini Menderes ile Korur'un kurduu sistemle bir sre idare etti. dentileri istenen biimde verdi, ama servisin iindeki varln yine etkili biimde srdrd. Korur'un dedii gibi, CIA ilk iki ay susmu, gizli servis ilikilerinde her zaman olas kabaran fkenin yatmasn beklemi, hatta bir sre Trklerin izdii plann snrlarn amyor grnmt. Fakat... Fakat, Korur'un ardndan Milli Emniyet'in bana Prof. Hseyin Avni Gktrk getirildikten sonra, her ey eski tas, eski hamamd. CIA, bildiini yine okuyordu, okuyacakt. 131 1957'lerde servis iinde etkin yerlerde bulunmu, istanbul merkez eflii yapm Avni Koral'n gerei u ifadelerle dile getirdii biliniyordu: "itildi ki; Gktrk, Amerikallardan Ahmet Salih Korur zamannda alnmam olan aylara ait parann 'hepsini' istemi ve paramz yetmiyor, demi." Aydnlatc bir not: "Baz mttefik lkelerde kurulu (CIA), ev sahibi haber almadan istedii bilgiyi edinebilmektedir. Buna karlk CIA da 'teknik yardmda' bulunmaktadr." ("Dost" CIA'da uzun yllar alan, CIA adl kitabn yazarlar, Victor Marchetti - John D. Marks) 132 "Yeni bir Trkiye tutkusu..." Ergun Gkdeniz, "27 Mayslar MAH' yarglad," dedi. bana geldikten ksa sre sonra askeri ynetim, "semsin yz de 90'n tasfiye etti." Dayandklar gereke basitti. htilalcilere gre, devletin pek ok kurumunda olduu gibi, Milli Emniyet'te de DP'ye bal olanlar yuvalanmt. Ergun Gkdeniz'in yorumu bakayd: "htilalden sonra her eyin stne gidiliyordu. 'Yeni bir Trkiye yapma tutkusu' egemendi." Gizli rgt, acaba bu tutku drtsyle mi ele alnmt? Ziya Gkalp caddesi, Ziya Gkalp apartmanndaki kk dairenin konuk odasna bakyorum. Sade, eskimeye yz tutmu mobilyalar. Bir st dzey brokratn evindeki lks bile yok. "Burada 27 Mays gnnden balayarak 18 ay devletin yazgsn elinde atan Milli Birlik Komitesi'nin nemli yelerinden biri mi oturuyor?" diye iimden soruyorum.

stese, elini yle bir uzatsa, stanbul'un btn para babalarndan milyonlar, milyarlar akabilir. Geri evirmese maddi ve manevi btn olanaklar ayann alttna serilebilir. Oysa bugn?.. Tabii senatrlkten emekli maa... nand yolda kazanlan onurlarla ba baa... Suphi Grsoytrak "Komitedeki konumalarmzda kararmz uydu: MAH' milliletirecektik! aa uygun ve dad-nk, devletin emniyetini koruyacak bir kurulu haline getirecektik," dedi. 133 nsana gven veren sesi ile anlatyordu: "Biz ynetimi aldktan sonra Akademi'de hocalk yapm, ok deerli Albay Naci Asutay' MAH'n bana getirdik. Dediim gibi, MAH' aa uygun, ama dadnk, devletin emniyetini yaln biimde koruyacak, stratejik istihbarat yapacak bir kurulu yapacaktk... "Asutay bir basamak, bir aama idi. O sralar, biliyorduk; MAH, CIA ile MOSSAD ve SAVAK gibi gizli servislerle i iey-di. Hatta MOSSAD'a Adana ve evresinin alma alan olarak verildii syleniyordu. "Bir zaman geti. Ne zaman Asutay' arasak bulamyorduk. Ya yurtiinde bir gezide ya da Almanya'da, bir baka lkede oluyordu." Yzme bakp hafife gld. Askeri ynetimin atad bir Milli Emniyet bakannn srekli "gaybubetinin" bir nedeni olmalyd? "Vard" dedi Grsoytrak: "Asutay' MAH'n bana getirirken, serviste etkili insan, Ziya Selk't. Anladk ki, Selk yeni bakann, Asutay'in rgte egemen olmasn engellemek iin srekli gezilere kmasn salyordu. urada u iler nemli diyordu, darda bu sorunlar zmek gerekir, diyordu ve Asutay, bir trl grevinin banda kalamyordu." Grsoytrak, gizli servislerin "bnye ii ekimelerde, pasifi-ze etme abalarna" ilk rnei sunuyordu. Son yllarda bu tr oyunlarn nicelerine rastlayacaktk. 1988'i anmsaynca, alayl prltlarla beni szen Grsoytrak'a glmsedim... "Asutay' ok uyardk," diyordu Grsoytrak, "fakat anlata-myorduk. Asutay'n adn bize, komite yelerinden Orgeneral Fahri Ozdilek vermiti, koruyordu. Fakat iler yrmyordu. te o zaman bir noktaya gelindi, Asutay' deitirdik. Yerine eskiden MAH'ta alm, dil bilir, istihbarattan anlar Tmgeneral Naci Akun'u getirdik. Szn ettiin yzde 90 tasfiye, 134 onun zamannda yapld." Hedefe varmann balangc idi. "Evet" dedi Grsoytrak, "Ziya Selk elendi. Yeniler getirildi. MAH, ulusal yararlar asndan 'stratejik istihbarat' yapmaya yneldi. yle insanlar vard ki MAH'ta! Hayret edersin. Belki bu trden insanlar da gereklidir ama?.. rnein, ben 'koca kafa Sabri' derdim. Ankarag-c'nde gre tutan biri vard. O bile MAH'tayd." Amaca tam ulaamadan, MAH'n i siyasetin girdabna girmesini tam anlamyla istenen dzeyde nleyemeden ynetimden ayrlmlard. Grsoytrak anlatyordu: "Biz ayrldktan sonra Naci Akun grevine devam etti. Ancak, bir gn Akun'u, Genelkurmay Bakan Orgeneral Cevdet Sunay arm, 'ordu ii istihbarat yapmasn' istemi. Yani, MAH subaylar izleyecek, orduyu gzleyecek, raporlar hazrlayacak. Akun, istee kar km: 'Eer dediiniz izlemeyi yaparsam, ilk nce sizi izlemem gerekir,' demi. Reddetmi. Bana geldi. ok zgnd. 'Ben bunu yapamam,' dedi. 'stifa edeceini' syledi. Oysa Akun Paa'ya biz, 'Orduda kal, ktaya k, kolordu ynet, ama ekilme,' diyorduk. Olmad. Hatta 'Gn gelir gerekirsin,' diyorduk. Ne are! Adam yediremedi bu durumu, istifa etti." Sonra?.. Serviste Fuat Dou dnemi balama. MAH', MT'i, "ordunun peine salma giriimi" ok nemliydi. Daha sonraki yllarda "sorunun" ini klarn grecektik. "Komitedeki arkadalar arasnda Sezai Okan, Dou'yu desteklerdi. Greve geldikten sonra Sezai Okan ile Suphi Karaman kutlamaya gitmiler. im vard, ben kaulamamtm onlara. Bu ziyaretin gecesi telefon ald. MAH'taki arkadalar bana Okan ile Karaman'n ziyareti srasnda Fuat Dou'nun grmeleri teybe aldrdn bildirdiler. Sezai gibi onu destekleyen ve sadece bir kutlama iin gidenlerin seslerini, konumalarn." Durdu, yorumsuz birka dakika geti. Sonraki yllardan kimi nemli olaylara kadar uzanan bir cmle sylyordu. "Dou,

135 rapor hazrlad. Cumhurbakan'na, Babakan ve Genelkur-may'a," dedi. Yavaa ekledi: "Her birinin ierii baka!" 1950-60 aras ve hatta, 1960'tan sonraki yllar belgeleri ve -kukusuzayrntlar ile bilmesine karn, Grsoytrak daha fazla almay istemiyor gibiydi. Byle bir izlenim alyordu insan. MAH-MOSSAD ilikilerine rnek olsun diye bir an tazeledi: "Bilirsin belki, srail Maslahatgzarl'ndan arlar, hep gndz saatlerine rastlar. Bir gn byle bir arya gittim. Baktm Selk orada. Ne ii vard srail davetinde, bir garip. Bir eklenti yapaym. O zamanki maslahatgzarn babas da srail hkmetinde ye." Kimi yerde iinden klmaz, kimi zaman anlalmaz "tuhaf ilikiler..." Gkdeniz, "Tabii tuhaf ilikiler" dedi, "dozunda kullanlrsa gerekli, ama dozunu karrsan tuhaflaan ilikiler." Evet, ama "garip ilikileri" kuran, aama aama gelimesini salayan, devleti ynetenlerdi. Grsoytrak'n baz aklamalarn anmsadm: "ABD, ordunun her kesimine, en kk birimine kadar her yere girmiti 1960'tan nce. rnein bilmem neredeki bir alayda, 'uzman' sfatl erler vard. Subaylarn, hepimizin, er dzeyinde uzmanlara teslim edilen ordu adna iimiz szlyordu. Yaknyorduk. Harp Akademisi'nde ABD'li uzmanlar bize, 'Harp tarihi, stratejisi okumayn,' diyorlard. Onlara gre, ne gerek vard. Bize 'NATO erevesinde verilecek grevleri yapacak nitelikte olsun eitiminiz, yeterli,' diyorlard. yle gnler, aylar anmsyorum ki, subaylar olarak cebimizden para toplayp askere postal aldmz zamanlar oluyordu." "Yani, Amerikallar ordunun tam iindeydi?" "Tam anlamyla. Birinci Dnya Sava'nda Almanlarn 136 Trk ordularn ynetmesine Mustafa Kemal kar kmt. Bizde de benzer duygular vard." ini ekti Grsoytrak. Ordunun byk kk btn birimlerine giren Amerika, kukusuz "istihbarat elemanlarn" da yerletirmiti. Srekli rapor alyordu, Amerika. Ordu dndaki devlet kademelerinde de ayn durum olduuna gre, CIA bir yandan, ABD Bykelilii bir yandan, soluk almz bile saptyorlard. 1960 dnemini her ynyle izleyen, zellikle nemli ler Mdr olarak "istihbar konularda" Milli Birlik Komitesi ile srekli ilikileri olan Ergun Gkdeniz, "Bir gn MBK'da MAH'la ilgilenen yelerden biri bana geldi," diye balad. "Ad Dndar myd, neydi?" Sanki belleini zorluyordu. Ak ad vermemeye zen gsteriyordu, nedenini anlyordum. Nedense "istihbari faaliyetlerle" ilgili bilgi toplarken, grtm hemen herkes "varl gizlenen bir ilkeyi benimsemi" gibi, ak adres, ak ad vermekten kanyordu. "lenlerden" ok ak ifadelerle, tm kimliklerini anlatarak sz ediyorlard. Ama yaayan, hatta onlarn anlatmyla "hl canl operasyonlarda ad gemesi olas" kiilere deinildiinde dikkati ekecek lde susmay yeliyorlard. rnein bir baka nokta, daha ilginti. MT denince, "kurumun mkemmelliine, amacnn yceliine toz kondurulmuyordu." Fakat kuruma can veren kiilerle ilgili kimi bilgilerle yarattklar olaylardaki rollerine bakldnda MT'in "kimi kiilerin yanl tutum ve uygulamalaryla yozlat" ak seik syleniyordu. Hemen hepsine egemen olan tutum, szcklerin yumuak olanlarn semeleri, dorudan ifade etmek yerine "dokundurarak, karsndakini dnmeye, sonu karmaya zorlayan" bir anlatm biimi kullanmalar idi. Olaylar sraya dizerken tarihlere, kk ve gzden kamas olas ayrntlara nem veriyorlard. Bu sralama ve ayrntlarla 137 sslenen anlatm biimi, bir mantk szgeci iinde insan, doal olarak anlatann varmay istedii hedefe doru srklyordu. Neresinden bakarsanz baknz; bilinen olaylarla ayrntlar ve sralanan tarihlerden sonra, anlatlanlara kar kacak, yadsnacak noktalar ya kalmyor, ya da konutuunuz kimsenin hemen doyurucu yant verecei bir-iki "bulank noktadan" baka soru

akla gelmiyordu. nsanlar bezdiren servisteki "sorgulama yntemlerini" bir konuyu anlatrken tersine ileterek "mantksal izgiye" indirgiyorlard. Kuku yok, gizli servise giren, istihbari almalar yapan kiilerin de, kimi mesleklerde olduu gibi "kendilerine zg dilleri" vard. Gkdeniz, istihbari mantkta yetimi olanlarn nde gelenlerinden biriydi. Bir zamanlar emniyet rgtnde alm, nl siyaset adam Necdet Uur, 1958 ylnda DP iktidarnn Emniyet Genel Mdr Kemal Aygn'e onun adn vermeseydi, Er-gun Gkdeniz'in belirgin yetenei belki de hibir zaman ortaya kmayacakt. Siyasal Bilgiler Fakltesi'ni, -sonra Hukuk Fakltesi'ni- bitirdikten sonra kaymakamlk grevlerinde bulunacak, valilie atlayacak, iktidar gelgitlerinde, doudan batya, bandan kuzeye illerde gezecek ve gnn birinde ya haddini doldurarak emekliler ordusuna katlacakn. Son dnemlerde valilik de yapt, -Mardin gibi- duyarl illerde gezdi ve emekli oldu, avukatla geti. Ama Gkdeniz'in "istihbaratta tahlil" yetenei, dergilere yazd yazlarda srekli alt. Uur'un salk verdii Gkdeniz, ksa kaymakamlk yaamndan sonra, stanbul 2. ubeye mdr atand. Baard ve devlet hesabna ABD'ye, adli polis uzmanl iin gnderildi. Yurda dndnde yine eski grevini srdrecekti. Ne are, "bugn basnda grlen, polisteki eitli gruplar arasndaki kuvvet kavgas" o zamanlarda acmasz biimde yr138 tlyordu. Gkdeniz, romanc Suzan Szen'le evli stanbul Emniyet Mdr, DP'nin gzde polis eflerinden Ferit Szen'in hmna urad. Bir gece anszn gelen ifreli buyrukla Afyon'a srld. Namk Gedik'e, Amerika gezisinde gittii her yerde "gen ve yetenekli Gkdeniz'den" sz edilmiti. Dndnde ilk ii Gkdeniz'e yeniden grev vermek oldu. stanbul Valisi Ethem Yetkiner yine bir gece yars telefonla greve aryordu. Bakandan buyruk gelince, vali bir "kk memuru" arayabiliyordu. Telsiz ifre ile Ankara'da "istihbarat hizmetlerini 'yeniden' organize etmekle" grevlendirildi. Bu arada eroin kaaks Hseyin Eminolu'nu evinde bast, yakalatt. stanbul adli ubesine gnderilmiken, bu kez yine ifre emirle soluu zmir'de ald. "Polis okulunu kurmaya memur" edildi. Eroinle gelen kar atmalarnn kayrma ya da cezalandrma yntemlerinin tarihi, bir hayli eski. Tipik rnei de Gkdeniz. htilal, Gkdeniz'i zmir'de buldu ve nemli ler mdrlne getirdi. "Bir MBK yesi," dedi Gkdeniz, "bana, 'Biz Genelkurmay istihbarat ve MAH dahil istihbarat nitelerinin tmn bir yere ve sana balamak istiyoruz,' dedi." Kesinlikle kar kt. MAH'la nemli ler ve ileri istihbarat arasnda uyumlu bir almadan yanayd, ama "Genelkurmay istihbarat dahil" btn istihbarat birimlerini bir araya getirmenin "sakncalarn" biliyordu, rktc idi. Gkdeniz, "MAH'n bir trl istenen raya oturtulamama-s, hemen her MBK yesinin kendine zg bir istihbarat a kurmasna yol at," diyordu. Devlet istihbaratn "adam etmek," hatta "iednklkten kurtarmak" yolundaki abalar srp gi139 derken, 1961 seimine gidildi ve MAH MIT'lemeden, yeniden demokratik dzene geildi. Gkdeniz, daha nce sylediini yineliyordu. Sivil iktidar lar zelde bahakanlar ne MAH', ne MT'i, ne de istihbaratn nemini anlad. Servislere srekli kukucu ve ekingen davranmlard. Bir yk anlattm, Demirel'den dinlemitim: 1965 ylnda -daha sonra CIA ile ilintisine deinilecek- smet nn'nn bamsz milletvekilleri ile kurduu karma hkmeti, Meclis'te muhalefet bir araya gelerek drmt. Demirel milletvekili olmadndan, Kk'n bulduu bir formlle bamsz Suat Hayri rgpl'nn bakanlnda "seime kadar srecek" bir karma hkmet kurulmutu. Demirel krk yandayd. Devlet brokrasisinde bulunmutu, ama devlet deneyimi daha ok "teknik konular" zerineydi. Babakan yardmclna geldii 1965 yl

balarnda rgpl, AP'nin seimde ounluu alacan hesap ederek Demirel'in "devleti renmesini" istiyordu. Demirel eitli ilerin yan sra gizli rgtle "mutat grmeleri" yapmaya balad. "Allah rahmet eylesin," diye balad Demirel: "Ziya Selk vard, sk sk gelir ve, 'efendim, iyi shhatte olsunlarda herhangi bir ey yok,' der ve giderdi. Ben bu ifadeyi dinler, fakat hibir ey anlamazdm. Kimdi, neydi bu 'iyi shhatte olsunlar,' derdim iimden. Utanr, Selk'a soramazdm. Sonunda bir gn dayanamadm, sordum, 'kim bu iyi shhatte olsunlar?' Cevab ok ksayd: 'Ordu' dedi." Demirel "o srada konudaki bilgisizliine" glyor, glyordu. Gkdeniz, "te ben glemiyorum," dedi. "Bu rnek bile babakanlarn servisten ne kadar uzak kaldklarn, ekingenliklerini gstermeye yeterli." "1960'larda 'bilgilerin' ClA'dan alnma sreci balad," di140 yordu Gkdeniz ve sosyal yaamda derin yaralar aan baka bi ynelii dile getiriyordu: "Ve... MT, daha ok ie dnd!" Tarihe, hukuka Dr. Hikmet zdemir, soruyor: "Babakan ve partisinin, teki pek ok konuda olduu gibi, MT konusundaki tutumu da u seenei akla getiriyor: Ya sorunlar anlalmyor, kavranamyor. Ya anlalyor, fakat zm bulunamyor. Ya da kimsenin zm bulmaya niyeti yok." Sralanan seenek eitli olaslklar akla getiriyor. Fakat, 1988'de patlayan "MT raporu olay" ANAP iktidarnn Babakan Turgut zal'n "niyetini" gndeme getiriyor. lknce "niyetin" saptanmas gerekiyor. ANAP iktidar, "MT sorununu anlyor, kavryor." Anlyor, ancak "nnde 'imdilik' zor engeller var, zm bulmay erteliyor." Burada "niyet" sorunu baa geiyor ve Trkiye'deki en basit atamadan, btn bakanlklarn ynetimine kadar "her eyin kendi 'direksiyonunda' yrtlmesini isteyen, uygulamalar be yldr bu yne kaydran Turgut zal'n 'nasl bir MT' istedii" sorusuna yant bulma zorunluluu douyor. ANAP'n be yllk gemii, bu srede Babakan zal'n ortaya koyduu "tek adamlktan" kaynaklanan uygulamalar dikkate alnnca sonuta ANAP liderinin "dorudan kendine ve her trden buyruklarna uyacak bir MT istedii" varsaym kuvvet kazanyor. zal'n karlat zorluklar ise, MT yasalarnn geirdii evrimin ieriinde yatyor. Babakan'n 1988'deki MT raporu ncesi iaretlerini verdii giriimlerin, rnein MT'in sivilleti-rilmesi iin att ilk admlarn vard sonular zenle irdelemek 142 gerekiyor. "Sivilletirme" amacnn, rapordan sonra daha koyu "statkoculua" dnt biliniyor. "Niyeti gerekletirmek iin, yaad, aamad zorluklan" sergiliyor. Devlet istihbarat rgtlerinin hayli uzun bir gemii var. Ulusal sava srasnda, 1920'de Mustafa Kemal "Tekilat- Mahsusa"y kurdurdu. 1926'da istihbarat hizmederinde sreklilii salamak iin "Milli Emniyet Hizmetleri Riyaseti"ni oluturdu. Aydnlar arasnda "Milli Emniyet" diye tanmlanan bu rgt "Milli Amale Hizmet, ksacas MAH" olarak alt. 1965'te yasalat ve Milli stihbarat Tekilat'na -MT'e- dnt. 1943 ylna kadar geen srede Babakanlk tekilat yasasnda "milli emniyet hizmetleri reislii" kadrosu yer alyordu. Bir kiilik, babakanlk mstear dzeyinde bir kadro. MAH, ancak 1954 ylnda resmen "yasaya girdi." Ayr bir yasa ile deil, yine Babakanlk Tekilat Kanunu'nda yer ald. "Tek kiilik kadro" daha geniletiliyordu ve Milli Emniyet "reis ve mtehasss mavirlerle dairelerden teekkl eder," deniyordu. MT yasasn, 1963'te smet nn karma hkmeti Meclis'e gnderdi.

Ama; yasa gerekesinde "MAH'n 1961 Anayasas karsndaki hukuki bnyesi ile stats bu vesile ile aka tespit edilmi olacaktr," diye zedeniyordu. 1963 MT yasa tasars "kurulacak tekilann salayaca haberlerin bir anayasa organ olan Milli Gvenlik Kurulu'nca faydalanlmak zere ve hatta bu kurulun bir ksm temel grlerine esas olmak zere MGK'ya aktarlacan" gsteriyordu. nn'nn 1963'te sunduu tasar, ancak 1965'le yasalat. 1965'teki 644 sayl MT yasas, 1983'te, 12 Eyll rejiminin kard 2937 sayl yasa ile yeniden dzenlendi. MT'in grevleri 644 ve 2937 sayl yasalarda byk ayrmlar gstermiyordu. Her iki yasada da hemen hemen ayn grev hedefleri sralanyordu. 143 Trkiye Cumhuriyeti'nin lkesi ve milleti ile btnlne, varlna, bamszlna, gvenliine, anayasal dzenine ve milli gcn meydana getiren btn unsurlarna kar iten ve dtan ynetilen mevcut ve muhtemel faaliyetler hakknda milli gvenlik istihbaratn devlet apnda oluturmak ve bu istihbarat Cumhurbakan, Babakan, Genelkurmay Bakan, Milli Gvenlik Kurulu Genel Sekreteri ile gerekli kurululara ulatrmak. Devletin milli gvenlik siyasetiyle ilgili planlarn hazrlanmas ve yrtlmesinde; Cumhurbakan, Babakan, Genelkurmay Bakan, Milli Gvenlik Kurulu Genel Sekreteri ile ilgili bakanlklarn istihbarat istek ve ihtiyalarn karlamak. Kamu kurum ve kurulularnn istihbarat faaliyetlerinin ynlendirilmesi iin Milli Gvenlik Kurulu ve Babakan'a tekliflerde bulunmak. Genelkurmay Bakanlnca Silahl Kuvveder iin lzum grlecek haber ve istihbarat, yaplacak protokole gre Genelkurmay Bakanl'na ulatrmak. stihbarata kar koymak. Milli stihbarat Tekilat'na bu grevler dnda grev verilemez ve bu tekilat, devletin gvenlii ile ilgili istihbarat hizmetlerinden baka hizmet istikamederine yneltilemez. 1965 yasas ile MT, srekli olarak iki grevi birlikte yrtt. Birincisi "i istihbarat"ti. teki "yabanc devletler istihbarat, yani stratejik istihbarat." 1983 yasas MT'i "Bakanlar Kurulu dnda ve stnde ayr bir yrtme organ konumunda olan Milli Gvenlik Kuru-lu'na bilgi toplama merkezi"ne dntrd. Oysa, 1965'te balayan uygulamalarda, MT zaten, Milli Gvenlik Kurulu'na bilgi topluyor, hemen her ay toplanan kurula panolarla, emalarla "i ve d konularda bilgi" veriyordu. MT yasalar birka noktada yadsnyordu. MT'e personel reten kaynak, Silahl Kuvveder'di. Sivil kesimden de alanlar 144 elbet vard. Ancak, irdelenen ilk saknca, tepki gsterilen ana e, Milli Savunma Bakan'nn "olur"u ile MT'e alnan "subay ve teki askeri personelin" ordu ile ilikisi idi. 1965 Meclisinde emekli General Kenan Esengin, -CHP-"uzunca zaman istihbarat tekilatnda yani MT'te alan bir subay ktaya gittii zaman 'birok mevzulara bulat' iin artk askeri vasflarn kaybeder" diyerek MT-Ordu ilintilerine kar kt. Cumhuriyet Senatosu'nda eski Milli Birlik Komitesi'nden Haydar Tunkanat, daha nemli adm att; "Milli Savunma'dan ve dier bakanlklardan MT kadrosuna alnacak ihtisas sahibi elemanlar iin zorunluluk varsa bunlar devaml olarak tercih etmek sureti ile 'ya MT'te veya orduda kalmak iin ikisinden birini tercih etmeleri' lazm geldiini" sylyordu. Bu saptamaya deer verilse idi, "pek ok saknca" 1965'te nlenebilirdi. nk, bu gr o gnden bugne pek ok kesimin paylat nemli bir yargnn zne iniyordu. Gizli servislerce darbelerin sorumlu hkmetlere neden duyurulmadnn ipularn, iaretlerini veriyordu. nk gerek uydu. Ordu, darbe yapacaksa, askerlerin egemen ve ounlukta olduu MT gizli servisi, hareketi niin sivillere bildirsin.7 stelik duyurmas da olanakszd. "Gizli haber alma servisinde grevli askerlerin tayin, nakil ve terfileri," yasalar gerei tam anlamyla "Genelkurmay'n elinde, yetkisinde idi."

MT ile Genelkurmay'n kaynamln bilen hemen herkesin zerinde birletii yargy, Ergun Gkdeniz zl biimde zetledi: "Darbeyi kim yapacak7 Askerler! Darbeyi kim haber verecek.7 Gelecei ile, terfi olana, atanmas ile, alaca sicil ile yani 'her eyi' ile Genelkurmay'a bal gizli servis MT'te grevli subaylar! Silahl Kuvveder'in yapaca darbeyi MT'te grevli bu konumdaki asker kiiler, neden ama neden 'nceden' babaka145 na haber versin?" "Darbeleri 'nceden' sorumlu babakanlarn renememe-sinde" ilk temel e, ite buydu: MT'in sivilletirilmesi isteklerinin geree dnmemesin-deki eitli nedenler arasnda, bu gerek n srada yer alyordu. Tabii, MT'in sivilletirilmesi isteklerinin engellenmesi sadece bu ana sorunla snrl deildi. Baka yasal ve "yasal olmayan gelenekleri" amak gerekiyordu. MT'in teki ilevlerinden kaynaklanan ad uygulamalar gizli servisin askerden arndrlmas isteklerini her dnemde gndeme getiriyordu. Bir bakma MT'in sivilletirilmesi istekleri asker-sivil arasndaki yetki ve sorumluluk blmnde "gizli bir savam" iletiyordu. Servise ada, demokratik bir dzenleme getirme abalarnda bu, nemsenmesi gereken noktalardan biriydi. "Bencillikten syrlan salam bir 'niyet sahibi" bir gn sahnede grnrse MT'in sivilleme srecine direnme krlabilirdi. MT'te ba yneticiden balayarak alt kademelere doru younlaan "askeri personel" olay ordunun "i politika sorunlar ile i ielii" tartmasn gndeme getiriyordu. Zira savunma iin yetitirilen, i politikadan uzak kalmas yelenen asker bireyler aracl ile Silahl Kuvvetler "i ekimelerin" gbeinde "fiilen" yer alyordu. Ordu "her darbeden sonra 'klaya' ekilirken, her nedense bu e akllara gelmiyordu." Ordunun "siyasetten arndrlmas" ilkesi, bu arada, nereye kaldrlyordu? Soruya "fiili siyaset yapanlardan" ak yant verene bugne dek rastlanmad. Bir-iki saniye gzlerinizi kapayn. 1988 yl balarna evirin belleinizi. Kafanzdaki MT kutusunda neler gryorsunuz? 146 MT mstear yardmclna "sivil," Hiram Abas atanyor. Zaman geiyor. Babakan Ozal'n MT'i sivilletirme eilimi yaygnlayor. Bir-iki ay daha geiyor, Ozal'n "sivilletirme" planlar daha pekiiyor, ou evrede benimseniyor. "MT raporu" ile ortalk karyor, gelimeleri gelimeler izliyor. Sonu: MT Mstear Korgeneral Hayri ndl'n yerini alaca, MT'teki sivillemenin ilk aamas olaca bildirilen Hiram Abas, "emekliliini istiyor," genel yargya gre, tasfiye ediliyor. ndl, 30 Austos 1988'de Milli Savunma Bakanl mstearlna atanrken, MT'e yine bir "asker mstear" getiriliyor. Dn sonu! Genelkurmay'n MT'i elinden karacan -bugnn koullarnda- varsaymak eski deyimle "hayalperestlik!" MT'in "askerlemesi" giderek pekitirildi. 1965 yasas, 1983'te Milli Gvenlik Konseyi, MT'in asker bnyesini srekli korudu. Bu yol hangi etkilerle nasl ald, bilinmiyor. nnde sonunda konu "gizli servis" sorunu. smet nn'nn 1963'te Meclis'e gnderdii yasada MT mstearnn atanmas siviller hesabna daha "liberal"dir. Hkmetin 1963'te hazrlad yasada "mstearn asker olmas halinde grev, yetki ve sorumluluk asndan 'babakana bal' olmas dnlyor, ayrca asker mstearn Silahl Kuvveder'ce grevi sresince 'herhangi bir denetime ve teftie tabi olamayaca kural' getiriliyordu." 1983'te 12 Eyll yneticileri ne yapt? kardklar 2937 sayl yasada "bu hkm kaldrd." Daha ne yapt?

"MT mstear olarak atanan Silahl Kuvveder mensuplarn Silahl Kuvvetler Personel Kanunu ile teki mevzuata tabi tuttu." MT'i yneten "mstear" tmyle Genelkurmayn "dene147 timine" ald, daha belirgin zet deyile, "MT'i kendine balad." Perdeyi kapayalm ve sormaya balayalm: Darbeyi kim yapacak? Askerler! Gelecei, terfisi, atanmas ile grevde kalmas, sicili yani her eyi ile Genelkurmay'a bal MT mstear!.. Vay benim kse sakalm!.. Yoruma ak baka zellik: Generaller cuntas, 1983'te MT'i dorudan "babakana" balad. 1965'teki MT dzeninde MT, "Babakanla" balyd. Arada "basit bir ayrm" vard, ama gzden kamayacak boyutta. 1983 dzenlemesiyle bir babakan artk, MT'i emrindeki "bir bakana" balayamayacak duruma getiriliyordu. Sorumluluu sadece babakana karyd. Gizli servisin nemi gz nne alnrsa, "sorumluluun bakalar ile paylatrlmasn" nlemenin bir deeri olduu varsaylabilir. Ancak mstear bir yandan Ge-nelkurmay'n ak denetimine giriyor, te yandan sorumlulukta baka kiiler ya da kurumlar dlanyordu. yimser bakla, bu dzenleme, "iyi ya, MT mstear dorudan babakana balanarak daha sk denetim altna almyor" diye savunulabilirdi. Yok, hayr! Yasaya gre, mstear deil "mstearlk" babakana balanmt. teki hkmlerin ieriine gre, mstear Genelkurmay'in buyruundayd. Zaten 1965 ve 1983'te yaplan yasa dzenlemeleri ile "mstearn atanmasnda babakann sz fazla deer tamyordu, en azndan fazla geerli deildi." 1980 askeri rejiminin koullar, diyelim ki, biliniyordu. Yasa dzenlemesinde sivillerin hibir etkisi olmadndan sonu yadrganmamalyd. Ya 1965?.. 1960 ihtilalini geirmitik. Kim ne derse desin, 1960 ihtilalcileri Trkiye'ye, demokratik ilkelerin tmyle ege148 men olaca bir hukuk ve siyasal dzen getirmekten yanaydlar. Bu inanla -12 Eyll'n Trk halkna ok grd- 1961 Anayasas' n braktlar. stelik, MAH' MT'e dntrmeye abalarken "daha sivil, daha ada, ie deil, da, stratejik istihbarata ynelik bir gizli servis" kurma amacndaydlar. 1965 meclisini, hele nn gibi bir hkmet bakann, MT'i daha askersel bir bnyeye dntrmeye, rnein mstearn atanmasnda sivilleri geri planda brakan hkmler getirmeye kimler, "hangi kesim" zorlad? 1983 rejiminin de benimsedii 1965 atama kuralna gre, "MT mstear Milli Gvenlik Kurulu'nda grldkten sonra babakann inhas ve cumhurbakannn onay ile atanr." MT mstearlna kimin getirilecei, yrtmeden sorumlu babakann yetkisinden, isteminden kyor. MT mstearn Milli Gvenlik Kurulu buluyor, babakanla cumhurbakanna "formalitenin geri yann tamamlamak kalyor." 1965 meclisi, MT'i "askerlere teslim etmiti." 1961 ve 1982 anayasalar ile siyasal rejim iinde nemli bir yer alan MGK'nn yaps da ilginti. MGK'da MT mstear "oylamaya gidilerek" seilse, sonu her zaman "sivil otoritenin aleyhine" olabilirdi. Kurulun -bugn- resmi yesi on kii. Bei asker. teki be yenin biri -asker kkenli- cumhurbakan. Sivil nitelikte drt ye, babakan ile bakan. Oysa i ve d istihbarat yapacak bir kurumun bana geecek kiinin seiminde ve atanmasnda sorumlu babakann arl daha fazla olmak gerekir. Sorun ak: Devletin, MT dnda kalan btn "nemli noktalarna" -rnein Genelkurmay Bakanlna, kuvvet komutanlklarna-atamalar Bakanlar Kurulu'nun nerisi ve cumhurbakannn onay ile yaplyor, ama MT bir "istisna." Bu ayrml yntem 149 "askerlerin MT gibi etkili, istendii zaman ok eitli biimlerde tehlikeli silaha dntrlecek bir kurumda" dizginleri brak may asla istemediklerini kantlyor.

MT zerinde konuurken Demirel'e "1965'te yrrle giren MT yasasnn ilk uygulamalarn siz mi yaptnz?" diye soruyorum. "Evet" diyor. "yleyse, General Fuat Dou'yu kim buldu?" diye soruyorum. Demirel sorunun arkasndan gelmesi olas ince dokundurmay sezdi sanrm: "Fuat Dou'yu bizim 'arkadalar', sivil baz arkadalar tavsiye ediyorlard. Atanmas yapld," diye yant verdi. Oysa, hem yasa, hem de "byle duyarl konulardaki gelmi gemi uygulamalar gz nnde tutulduunda" Fuat Dou'nun, MlT'in bana gelmesine -aday hkmet bulmu olsa da- askerlerin onay vermesi gerekirdi, bu gerek deimezdi. 1965'te cumhurbakan olan General Cemal Grsel'in General Dou'yu onaylamad, sivillerin direnmesi ile atand herhalde sylenemezdi. O srada dou illerinin birinde grevde olan Fuat Dou, MGK'nn semesi ve onay ile yedi yl aan sreyle mstear oluyordu. 12 Mart 1971 darbesinden sonra, Demirel'in Dou'dan yaknmalar kitaplarda, gazete stunlarnda grlecekti. Cevdet Su-nay'n cumhurbakan olmasndan sonra, MT ile Kk, Kk ile askerler arasnda yaknlama daha boyutlanp pekiecekti. Hele hele, 12 Mart sonras Demirel "darbeyi nceden haber alma" konusunda olaylar, gn ve saat sralayarak MT Mstear Dou'yu ciddi biimde eletirecekti. MT mstearnn MGK'ca aday gsterilmesine o zamanki parlamentonun iki kanadnda, Meclis ve Senato'da ciddi bir direni grlmedi. nn yasasnda biri sivil, teki asker iki adaydan birinin seiminden sz ediliyordu. Sivil-asker vurgulamas Senato komisyonunda "iki adaya" dntrld. Senato genel kuru150 [unda da eski Tekirda Valisi ve AP Senatr Cemal Tarlan'dan baka hi kimse, MGK'ya verilen "bu yetkiyi" eletirmedi. Tarlan'a gre, anayasa MGK'ya yalnzca, "gr bildirme" yetkisi veriyordu. Askerlerin yeri geldiinde sndklar bir gerekeye gre, "MGK'nn bildirimleri hkmet nezdinde 'istiari' anlamdayd." Ama askerler nemli sorunlardaki grlerine kimi zaman "istiari" diyebiliyor, sra MT'e mstear atamaya gelince, MGK'nn "mudak seme hakkndan zveride" bulunmuyorlard. Parlamento ise, gizli servis gibi dilendiinde siyaset dahil her olayda kullanlabilir bir mekanizmaya yaplacak atamada iradesinin yitmesine, askerlerin isteklerine kout bir ynteme oturtulmasna raz oluyordu. Fazla ileri giden bir kan diye kabul edilmesin: Bu durum hem yasal, hem de gelecekte olas kimi MT uygulamalar asndan parlamentonun "bindii dal kesmesi" diye nitelenebilirdi. Eski siyaseti, emekli bykeli, yazar Cokun Krca'ya MT yasas dzenlenirken kimi nemli nceliklere neden kar klmadn soruyorum. Yllar sonra, o gnleri tutanaklardaki dorulukla anlatt: "MGK, anayasaya gre 'istiari' bir organd. Aksini dnmek sivil idare prensibini, demokratik idareyi inkr etmek olurdu. Byle bir durum, babakann inha, cumhurbakannn tayin yetkisini snrlamak olurdu. Byle bir emsal yasayla gerekleirse, gn gelir Genelkurmay bakanndan balamak zere Silahl Kuvvetler'in st dzeyinin ayn yoldan tayini gibi baz yasa hkmlerinin Meclis'ten geirilmesine yol alabilirdi." Krca'nn iaret ettii yasal saknca, 12 Mart darbesinden sonra yaplan anayasa deiikliinde "usulca" dzeltildi. 1961 Anayasasndaki MGK yetki ve grevleri deitirildi. Kurulun "milli gvenlik ile ilgili kararlarn alnmasnda ve koordinasyonun salanmasnda gerekli temel grleri hkmete 'bildirir' 151 ifadesi 'tavsiye eder'e" dntrld. MT piramidi 1983'te yeniden biimlendirildi, askerlerin egemenliini glendiren yeni yasal olanaklara oturtuldu. 1965 yasasnda hi deilse mstear, daire bakanlarnn atanmasnda olduka zgr braklmt. 12 Eyll rejimi, devletin kilit noktalarn askeri kesimin egemenliinde tutmay ngrd iin, 1983'te kan 2937 sayl yasada "mstear yardmcs ve daire bakanlarn MT mstearnn dorudan MGK'ya nermesi usul kaldrld." Daha kat bir kural gelitirilerek "mstear yardmclar ve bakanlarn atanmas, MT mstearnn nerisi, babakann inhas ve cumhurbakannn onayna" dntrld.

Artk, MT'te ikinci derecedeki grevlere yaplacak atamalar MGK'ya gitmiyordu. Yasa msteara "alma arkadalarn nerme yetkisi" veren yumuakla kavumu grnyordu. Buna kar MT mstearn nerme hakk, babakann deildi. Bu konuda arlk, askerlerindi. Askerlerin istedii, hatta atad, yasal her ynden Genelkurmay'a baml bir MT mstear "alma arkadalarn 'gereken yerlere' danmadan nasl seebilecekti?" Mstear piramidin tepesinde, askerlere baml. Mstear muavini ile MT daire bakanlarnn atanmas ise "msteara yasayla tannan zgrlk erevesinde," mstearn elinde. Piramidin tabana doru genileyen baml zinciri kendiliinden ortaya kyordu. te yandan MT'teki "szlemeli personel" ile "devlet baremi iinde kalanlar" arasndaki cret ve maa uurumu servis bnyesinde "yllardr srp giden i ekimeleri" daha ok alevlendiriyor. Servis ii "eitli gruplarn birbirini gammazlayan mektuplar" her nemli "i bunalmda" giderek artyor... Gentik. Milli Emniyet'in "insan yaamn altst eden eylemlerini" iitir, renirdik. Zaten MT ve evresinden yaylan "korku salan ve yayd korkuyu yadsmayan" kvanl gsteriler 152 srp gidiyor. 1950'den sonra gerek kurallaryla geldiini sandmz demokratik dnemlerde yzlerce, binlerce irkin olayn sorumluluu gizli servisin srtnda. imdi sormak gerekiyor: kence olaylarndan balayarak, bir MT raporu ile yllarca hapishanelerde yatp sonra beraat etmi insanlara, zellikle "kapal rejim" dnemlerinde istenen amaca uygun fezlekelere kadar, ad onca olay, niin, ama niin Trkiye'nin tek otoritesi, egemenliin kaytsz artsz temsil edildii sylenen Trkiye Byk Millet Meclisi'nde, bir komisyonda ele alnyor? Bir toplumun adala soyunmas, Avrupa Topluluu'na ye olabilmesi iin her eyden nce insanla soyunmas, karadan arnp aklanmas gerekmiyor mu? MAH', 1950 ncesi "tek parti, tek ef dnemi kulland. Pekl. O dnemin siyasal ideolojisine kout gizli bir servisti. yi! Ve, 1950'de alan zgrlk penceresinde DP iktidarn temsilen bir ba grnd: Samet Aaolu. air, yazar, hukuku, demokrat. Gazetecileri ileri Bakanl'nn bir salonunda toplad. nlerine bir yn dosya koydu. lerinden kimilerini ap okudu. Glmeler, alaylar arasnda, "DP hkmetinde bakanla getirilen, rnein Hulusi Kymen, alma bakan stelik, Milli Emniyet tarafndan 'zararl faaliyetlerde bulunan' insan diye filenmi." rnek rnek anlatt. Sonra "Artk bu devir kapand," dedi. Ayn DP, zgrlk penceresini yava yava yzmze kaparken, yaknd, eletirdii, horlad, bitti dedii MAH' bu kez kendi "amalar" iin kullanmaya balad. Yaplan tutuklamalarn, karakollarda, belki de Milli Emniyet'in bilinmeyen binalarnda ikencenin, dayak atmalarn hepsini DP de uygulad. Her ara rejimden sonra "insanlk sular" ile rlen yzlerce dosya kt ortaya, Istrabn sesi, snrlarmz at. Avrupa'nn parlamentolarna, Avrupa Konseyi'ne, Parlamentosu'na arpt, rnein 1950'den sonra o dnemin nl ozanlarndan rahmet153 li Fethi Giray, Cumhurbakan Bayar'n Yugoslavya gezisine katlabilmek uruna nasl pasaport almak iin cann diine takm-sa; 1988'de, 1988'e gelinceye kadar geen yllarda, ozan, yazar, gazetecisi, aydn ayn hzn verici, uygarl aalayc ilevlerin tutsa oldular, oluyorlar. Ve Babakan zal, 1988'de bir gn gazetecileri Babakanlktaki grkemli salonlardan birinde toplayarak, MAH'la balayan, MT'le sren "fileme yntemine son verildiini" duyurdu. Hemen o gnlerde bir de baktm evreme, Uur Mumcu avukat elenk'e, Mustafa Ekmeki bir yazara pasaport verilmesi iin o kap senin bu kap benim, dolap duruyorlar. Filenmek, filemek kalkmt. Babakann filemenin kalktn aklad gn, aramzda MT'in deieceine inanarak apkasn havaya atanlar vard. Yarabbi! Ne d, ne hayal gc! MT'i, yasasnda belirlenen grev ve hizmeder dnda "hi kimse kullanamaz"d.

MT'ten ister emekli olarak, isterse dileyerek ayrlanlarn ortak bir gr var, adlarn sralamadan vurguladklar gr yanstalm: "Demirel ve Ecevit, babakanlklarnda MT'ten 'zel bir istekte' bulunmad" diyorlar. Bu irdeleme sahiplerinden biri de Hiram Abas. Sabah gazetesindeki uzun rportajnda ak seik byle dedi. Kimi ciddi bilgilerin nda "hibir babakann MT'ten zel istekte" bulunmad savna kukuyla bakyordum. Yuvarlak, byk bir masann evresindeydik. Kukumu dokundurma ieriindeki bir anlatmla, Abas'a bir soru sordum. "Biri dnda," dedi. Merak cmb iinde, zaman durdu. Acaba syleyecek miydi, kimdi? "Adnan Menderes," dedi. "Menderes -MAH dnemiydi154 istanbul'da 'kk bir birim' kurdurdu. Baz DP'li milletvekillerini bu birim izliyor, dosya yapyordu." Bir k yand, snd. 27 Mays'tan nce DP ve muhalefet kulisinde Babakan Menderes'in "baz 'muhaliflerini izleterek' dosyalar dzenledii" sylentileri yaygnd. Hatta "fazla ileri giden davranlarn" grdnde, Menderes'in Babakanlkta nlerine "zel dosyay frlatt"ndan srarla sz ediliyordu. rnein, DP grubunda "yaylac" diye adlandrlan Menderes'e muhalif grubun nde gidenlerinden Stk Yrcal'nn "dosyaland" sylenirdi. Suu mu?.. Paris'te, rencilii srasnda solcu mitinglere gitmesi, bir hanmla ilgilenmesi. Tabii "parasal sorunlar" olanlar iin de dosyalar dzenleniyordu. Taksim'e doru akp giden trafie baktm. Hava kararyor-du. Sarmtrak klar, bezgin, lgn, siyah asfalta yaylmaya balama. "O bro kimbilir nerede almt? Merkezi bir yerde, belki de Taksim meydanna alan bir sokaktaki bir apartman dairesinde." Baka? Acele ie yasal eytanlar karr. Burada, hele biraz duralm, bakalm. Sonraki yllara... 155 "Darbeyi baaracaz..." Geen blmlerde grdk. I960'tan nceki dnemde, CIA, Trk gizli servisinin "iinde" idi. MAH' sanki Amerikallara "icar"a vermitik. CIA, her ay MAH'n belli bal birimlerine para dyor, karlnda, "i" istiyordu. Tabii "i", ClA'nn, Amerika'nn kararlan ile ilgili konularda Trk gizli servisini kullanmas idi. Tek yanl, yalnzca CIA hesabna, Amerika yararna. 1988'de bir gn Fuat Dou, ziyaretine gelenlerle bir sylei srasnda, "1965'lerde MAH ile ClA'nn ayn binalarda altn" syleyecek, "sonradan bu birlikteliin kaldrldn" vurgulayacakt. Oysa, 1960 ihtilaline yakn yllarda, CIA ile MAH arasna bir izgi ekildiini sanyorduk. Ancak, "CIA ile birlikte yaplan gizli operasyonlarda Amerikallar zerlerine den 'masraf' demekle" ykml hale gelmilerdi. " smarlama" ya da MAH'n bnyesine kadar szarak, cretleri karlayarak Trk gizli servisini "iten kuatma" dneminin sona erdiini sanyorduk. Dou'nun bu ifadesi, belki bir sre ClA'nn MAH'tan uzaklatn, ama sonradan yine "servise 'hulul' ettiini" gsteriyordu. Bir eksik yanmz daha vard: Trk siyasetileri ile devlet adamlar, 1980 ncesi ve sonras "CIA marifetlerini" henz yeterince renememiler, CIA konusunda bilinlenmemilerdi. "Dost" deyince alabildiine "dostluk..." "Dost" deyince, "dman" baka yerlerde, lkelerde aramak... Geleneksel "saf156 [k" m denir buna, yoksa Trkiye'nin iine kapank siyaseti ya da d dnyada olup bitenlerden "bihaber" olmak diye mi adlandrlr? CIA konusunda ancak, da aldka "bir eyler" kavramaya baladk. zellikle sol yazarlarn, sol parti TP'in srekli irdelemeleri, yaynlar ClA'nn "dost lkelerde hangi marifetlerin gerek sahibi" olduunu kamuoyuna

sergiledi. "Dost lkenin" iimize uzanan elinin, "dmandan daha ok can yakan eylemlere giritii" bilincine neden sonra ulatk. 1960'tan sonraki kimi nemli olaylarn perde arkas renildike, ClA'nn siyasal yapmzda, demokratik rejimin o gnnde ve geleceinde ne kadar etkin roller stlendiini gryorduk. Grecektik. Ankara. Paris caddesi 72 numaral binann bir dairesinde, krlamaya yz tutmu salarn ortadan ayran, ak renk gzl, tknaz adam, onu byk dikkatle dinleyenlere konumalarn bir zetini yapt: "Darbeyi baaracaz," dedi. Grme, ABD Bykelilii Mstear Barneds'in evinde geiyordu. Yl 1962, aylardan ubatt. Darbe yapacan syleyip "Amerika'nn desteini" arayan insan, o tarihte Harp Okulu komutanl yapan, 1960 ihtilalini yneten Milli Birlik Komitesi'ne ye seilmemi, ancak "gcn 'dardan' gstermi" Albay Talat Aydemir'di. Talat Aydemir'in ihtilalin srekliliine inand biliniyordu. 27 Mays dneminin "ksa srede" kapanmasndan yana olmad, ynetimin seimle sivillere devredilmesini onaylamad -o tarihte- hemen her yerde konuuluyordu. MBK'nn Menderes, Zorlu ve Polatkan'n aslmas kararlarnn onaylanmasnda silah gcn duyurduu" gzlenmiti. "Bir eyler" yapacakn, 157 ama nasl ve ne zaman? Aydemir'in konuk bulunduu evde, bir baka konuk daha vard. ABD'den gelmiti, ad Dileri Bakan Yardmcs Tal-bott'tu. ABD'nin askeri beyni Pentagon'dan bir general! Ne var ki, Pentagon ile CIA arasndaki salam ibirlii yadsnamazd. Talbott, Trkiye'de "nabz" tutuyordu. 1962'de kurulan nn bakanlndaki CHP-AP karma hkmetine kar, yeni bir "darbe" olasl gnceldi. Talbott, sivil hkmetin "darbe" ile dp dmeyeceini aratryordu. Kukusuz Talbott'un asl derdi, "darbe" deildi. Darbeden sonra gelecek yeni askeri rejimin ABD ile ilikilerinin nasl olacan aratryordu. Yeni askeri ynetim, ABD'ye ne lde scak bakard? Darbeden sonra Trkiye, ABD izgisinden kayar myd, solcu bir ierik kazanr, "kuzeye alr myd?" "Yarn akam m?" diye soruyordu Talbott. ubat 1962'nin bir baka akamyd. Gnlerden belki 19, belki 20 ubat. Ev ayn evdi. Talbott dahil, Amerikallar ayn kadro, Trk konuklar ile syleiyorlard. Bu kez, belirli sayda sivil Trk vard. rnein Kasm Glek, DP oylarnn bir blmn kaparak Meclis'e gelen Yeni Trkiye Partisi'nden Hikmet Belbez ve nl yazarlnn yan sra smet Paa'nn damad olduu iin "ekici konuk" Metin Toker. Talbott ve Amerikallar yine darbenin olabilirlii ve olursa Trkiye'nin ana siyasetinde nelerin olabileceini aratryorlard. Trk siyaset adamlar, darbe olasln yadsmyorlard, ama?.. Bir ara Metin Toker, Talbott'a, "Neden geldiinizi biliyorum," dedi. "Belki yarn akam yaparlar ama ertesi gn aslrlar." Talbott'un gzleri ald hemen: "Yarn akam m?" diye sordu. Belki darbenin tarihini renmenin heyecan ile soruyor158 du, belki dorulatmak istiyordu. Metin Toker, generalin heyecan karsnda, gld: "Yarn akam diyorsam, szn gelii. Yaparlar ve ertesi gn aslrlar." 22 ubat 1962 gecesi Talat Aydemir, peinde Harp Okulu rencileri ile kimi arkadalarn srkleyerek darbe hareketini balatt. nn ve Genelkurmay Bakan ile kuvvet komutanlar, darbeyi bastrd. nn "silahlan brakmas, kan dkmemesi koulu ile 'bir keze zg' Aydemir ve arkadalarnn balanmasn" salad. Bir sre sonra, 1 Mays 1963 gn Aydemir yine darbeye kalka. Bu kez, mahkemeye verildi ve... Asld. ABD, Aydemir'e destek vermemiti. Yoksa?.. CIA parma Aydemir'in baarsnda rol oynayabilirdi. CIA, direnii sezmese Aydemir'i destekler, Trkiye'de demokratik dzenin srmesiymi gibi, ABD'nin titizlendiini ne srd ilkeleri bir yana atard.

1964'te Trkiye'nin girimeyi kararlatrd Kbrs harektn nlemek iin ABD Bakan Johnson'dan gelen "irkin ifadeli" mektuptan sonra, ismet Paa'nn bir sz nlendi, dalgalan di ve zellikle "darda" nemli etkiler yapt. nn, "Dnya yeniden kurulur, Trkiye iinde yerini alr" demiti. Bu, smet Paa gibi bamszla, devletin eksiksiz hkmranlna zen ve nem veren bir siyaset nderinin, Johnson'a kar tepkisi idi, ulusald. Fakat, ABD'de 1960 ihtilalinden nce balayan bir kuku vard. Trkiye'de sola al giderek gleniyordu. Trkiye, ABD egemenliinden syrlabilir ve "kuzey komusu ile daha etkin diyaloga, hatta ilikilere" girebilirdi. Gerekten, 1962'den sonra Trkiye, o zamana kadar ABD dndaki byk lkelere kapad gzn yava yava ayordu. 159 Sovyetler de Trkiye ile "iyi komuluk ilikileri ve bata ekonomik, kltrel, siyasal ibirlii" istiyordu. 1963'te Moskova'ya giden Trk parlamento heyetine o zamanki Sovyet lideri Kruev, "Stalin dneminde Moskova'nn Trkiye'den istedii toprak alanlar ile Boazlarn denetimi konusundaki davrannn" gemite kaldn sylemi, unutulmasn istemiti. Trkiye ile Sovyetler arasnda Atatrk-Lenin'le balayan "dostluun yeniden canlandrlmas" adm adm geliiyordu, inn'nn babakanl zamannda Podgorny bakanlnda gelen Sovyet parlamento heyeti ile Ankara'da "samimi grmeler" yaplmt. ki lke arasndaki soukluun giderilmesi iin "mterek abalar" daha da ilerlemiti. rnein Sovyetler, Trkiye'ye "kalknmada yardmc olacak, uygun faiz ve deme koullarnda kredi verebileceini" srekli bildiriyordu. Trkiye'nin Sovyetler'e yaklamas ve iki komu devlet arasndaki yaknlama, ABD'nin, doal olarak ABD'nin vurucu ve eylem gc CIA'nm iine gelmezdi. 1964 ylnda, Trk i siyasetinde "kendine zg" kargaalar vard. nn, CHP'nin bandayd, ama tabanda gl AP, yeterli bir liderden yoksundu. Emekli General Gmpala lnce, AP byk kongresi Sleyman Demirel'i genel bakanla getirmiti. O tarihler Demirel'in, Amerika'nn "takdirini kazanan" gen bir brokrat olduu, bir bursla gittii Amerika'da Bakan Johnson tarafndan kabul edildii yazlyordu. Demirel'in Amerikan Morrison irketinin temsilciliini yapmas, ABD "sempati-zanlna" kant olarak gsteriliyordu. inn'nn nl demeci, Trk-Sovyet ilikilerindeki olumlu gelimelerden sonra... ... Sonra, Amerika'nn nl Time dergisi 1964'te unlar yazyordu: "Bugnlerde hemen herkesin yapt gibi nn, Amerikan 160 aleyhtarlna oynamak suretiyle i politikada kendine sermaye teminine almakta. "mitsizlik iareti gsteren nn Hkmeti, Kbrs anlamazlnda Washington'un Trkiye'yi terk ettiinden emin, bir semen kitlesi nnde Amerikan aleyhtar tahriklere bavurdu. "Ayn zamanda uzun sredir Bat'nn en salam mttefiklerinden biri olarak bilinen Trkiye, Rusya'yla flrte balad. Trkiye ile Rusya, Adalet Partisi tarafndan bir ibret vesikas olarak ilan edilen bir kltr anlamas imzalamlar ve geen ay Ankara, bir Sovyet parlamento heyetini scak ekilde karlamt..." ABD'nin, Trkiye'ye bak, Time'daki yazdan daha gzel anlatlamazd... Bu yarglar, Beyaz Saray'n, Pentagon'un ve tabii CIA'nn grn yanstyordu. Bu gelimelerin gzlendii sralarda, gnn birinde ABD'den yine bir "konuk" Ankara'y onurlandrd. Bir baka general, Porter. Kukusuz uluslararas platformlarda tannan birisi deildi General Porter. Ama geliinden hemen sonra Toker'in sahibi olduu Akis dergisinde yaymlanan yaz-haberle bir anda nlendi. General Porter, Ankara'da "aratrmalar yapyor, bir 'aray' iinde kimi grmelerde" bulunuyordu. nn, nasl "drlebilirdi?" ABD, kimden yararlanabilirdi? Bir askeri darbeyle mi, yoksa baka bir "yol" var myd? General Porter'a konutuu kiiler, "nn'nn ancak ve ancak 'seimle' ibandan uzaklatrlabileceini" sylediler. Oysa, daha kolay yoldan zm olaca iin askeri kullanmak "servisin ve Porter'in" iine daha ok gelebilirdi.

ABD ile CIA'nm "darbe aratrmalar" istedikleri dzeyde gelimedi. 161 CIA'nn kullanaca siyasal, toplumsal ve ekonomik "hava" yoktu. Fakat, parlamentoda say asndan oklukta olan muhalif partiler bir araya geldiler. nn hkmetini drdler. Yerine, hepsi bir araya gelerek Suat Hayri rgpl bakanlnda yeni bir karma hkmet kurdular. Demirel'in babakan yardmcs olarak grev ald bu hkmetle 1965 seimlerine gidildi. 1965'te Adalet Partisi, "tek bana iktidara gelecek" ounluu kazanmn. 12 Mart 1971 darbesinin ieriinde kimi bulgularla kukular edinen Sleyman Demirel; "O dnemlerde hemen her devlet Sovyetler Birlii ile iyi ilikiler kurarken..." diye balayacak ve "... Fakat biz, 1964'te Sovyetlerle iyi ilikilere giriince mttefiklerimiz, bata ABD olmak zere hepsi, bu ilikiyi 'yadrgamlard'" diyecekti. Demirel, "ABD'de ve Bat'daki yadrgamadan" sonra, mttefiklerinden gelen kar davranlar zetleyecekti. Trkiye kalknma plan yapyor, kimi tesisler iin "kredi aryordu." "Bu tesislerin yapm iin ABD'den ve Bat'dan finansman aradk" diyen Demirel hemen ekliyordu: "Batl kaynaklar, Trkiye'nin bu projeleriyle ilgilenmediklerini bildirdiler. Bu tesisler iin bir milyar dolar gerekliydi. ABD ve Bat, vermedi. Sovyetler, bu projelere ilgisini bildirdi." Demirel'in szn ettii dnem, 1966-70 aras. 1971'de "darbe" geldi. Elbet ABD ile baka sorunlar, darbeye neden olacak i olaylar vard. Batl yaynlarn CIA darbeleri listesine ald 12 Mart mdahalesinden nce "CIA reetelerine uygun" bir ortamdan geiyorduk. Metin Toker, lmne kadar smet Paa'nn "ok yaknnda" idi. 162 Siyasal olaylar iindeki smet Paa'y, Toker rahatlkla tartr. Bilgi eksikliinden kaynaklanan yanl anlama ve deerlendirmelerle yarglar zenle, gereklere bal kalarak dzeltir. Kimi bilgiler ya da olaylar vardr, Metin Toker bunlar, ne yazar ne de zerinde konuur. ok dikkadidir. O gece, elerimizle Pembe Kk'te toplandk. Gncel siyasal konular "gn anlamlandran akalarla" konuuyorduk. Metin, darbeler ve gizli rgder uramdan habersizdi. "12 Mart darbesinden hemen sonra smet Paa, ok sert kt," dedim Metin'e. "Ama sonra yumuad. Acaba 'baz bilgiler mi ulatrld' Paa'ya? rnein MT Mstear Dou'nun, Paa'y ziyaret ederek 12 Mart'n gerisinde olup bitenleri anlatt sylenir." Toker, Paa'nn nereden ve kimden bilgi aldna hi deinmedi: "Paa hareketin tmyle darbe, tmyle ynetime el koyma ve demokrasiye son verme olduunu sanarak ilk bata sert kt. Fakat, sonra kendisine hareketin asker arasndaki sorunlarn sonucu olduu 'bilgisi' verildi," dedi. Durdu. Gerisini sen anla demek mi istiyordu, yoksa sorunun ieriine tek cmle ile yant m veriyordu, ak deildi. kard sonu akt: Paa, ilk demeci ile "demokrasiye paydos dendiini sanarak" askerlerin izmeyi atn syleyecek kadar ileri bir k yapmt. Bir-iki gn iinde "bilgilendirilmi"ti. Mdahalenin, "paydos" anlamna gelmedii gvencesini "inanlr kaynaklardan alnca" yumuamt. O srada Fuat Dou'nun Pembe Kk' sk sk ziyaret ettii syleniyordu. Not defterinden: "9 Mays 1971: 'Besim (Jstne! ile Haluk Ulman, ismet nn'nn MT'le (Fuat Dou Paa ile) temas halinde olduunu, o ko163 numalardan sonra smet Paa'nm, 12 Mart gn CHP grubunda yapt sert konumay yumuattn sylediler. Dou, CHP lideri smet Paa'ya ordunun ynetime el koymayaca teminatn verdikten sonra yumuak konumaya balam.'" Toker, ad vermeden "nn'nn 12 Mart olaynn, ordunun i sorunlarndan kaynakland bilgisini aldktan sonra yumuadn" sylyordu. Bu irdelemeyi

pekitiren bilgiyi, o srada, CHP st ynetiminde olan stnel ve lman veriyorlard. Baka bir gerei daha saptamaya alyordum. Aydemir isyannda smet Paa, babakand. MT yoktu, MAH vard. Devletin gizli istihbarat rgt Paa'nn elinde ve buyruundayd. nn, Aydemir'in darbe giriimini "baka kanallardan nceden haber alm myd, ya da nceden MAH haber vermi miydi?" Bu soruya yant aramakta haklydm. nk... Demirel, "teki darbe olaylarnda da grld gibi" smet Paa'nn da Aydemir'in darbe giriimini "nceden" renmedii kansnda idi. Anlattna gre: "Aydemir isyanndan bir hafta nce, smet nn kabinesinde Babakan Yardmcs Hasan Diner, smet Paa'ya telefon at. Alparslan Trke'in yakn evresinden smail Hakk Ylan-lolu, Diner'i aram, Aydemir'in darbe yapacan bildirmiti. Diner'e gre, Trke'le Aydemir 'anlamazla' dmlerdi. "smet Paa Diner'i dinlemi, 'bir haftadr haberim var,' demiti. "Diner'in, sonradan Demirel'e sylediine gre, Baba-kan'n 'nceden' haberi yoktu." Demirel'e anlatlan ve aktard bu olay, gizli servisin daha o tarihlerden balayarak darbeleri nceden "babakanlara haber verme" grevini yerine getirmediinin kamayd. Metin'in, bir konuda kesin bilgi vermek istedii zaman sesi toklar, szckleri duraksamadan sralayverir: 164 "Paa -elleri ile gzlerini gsterdi- katarakt gelinceye kadar Trkiye'de ne oluyorsa hepsini zamannda biliyordu," dedi. Nitekim, smet Paa darbe giriiminden bir hafta nce Harp Okulu'na gitmi, rencileri denetlemi, konumu ve -Aydemir'in aralarnda bulunduu- Harp Okulu subaylar ile le yemeine oturmutu. Babakann, hele smet Paa gibi bir insann bu ziyaretinin kukusuz bir anlam vard. Ziyaret, Aydemir ile teki subaylarn "gereken dersi karmalarn" amalyor, bir "mesaj" veriyordu. "u yal adam kim sallar?.." Aydemir'e egemen olan ruhsal yap, buydu. Daha bakalar, devlet yaamnda gizli servisi "verimli" kullanan babakann, smet nn olduunu sylerler. Toker anlatyor, ksa, zl: "Darbeyi, hem de bir hafta nce renmiti. Haberi ald iindir ki, Harp Okulu'na gitti. syan bir-iki gn nceden bekliyordu. Kk'n Aydemir kuvvederi tarafndan evrilmesi, Fethi Grcan'n "toplayalm hepsini' nerisini Aydemir'in reddetmesi olayndan sonra giriimi smet Paa'nm nceden bilmedii sylentileri yayld. Bu sylentiler dayanak yaplarak Aydemir isyann renemedii ne srld." ubat 1962'de nn kabinesinde Ahmet Topalolu (AP), iileri bakan idi. Bana bir gn, Emniyet Genel Mdrl'nde de darbeyle ilgili bilgiler toplandn, smet Paa'ya hepsini aktardn sylemiti. MAH'n ve teki istihbarat birimlerinin de ismet Paa'y bilgilendirdii anlalyordu. Genelkurmay istihbarat dairesinin, Aydemir isyannda ne aldn, ne bildirdiini gsteren kesin bilgi yok. 1960 ihtilalcilerinden Suphi Grsoytrak'n bir ans hayli ilgin. 27 Mayslar, artk tabii senatrd. Ordudan ayrlmlar, parlamenter yaama gemilerdi. Aydemir giriiminden nceki gnler, hareketli, hararetli. "Bir gece, Genelkurmay Bakan Cevdet Sunay ile Ankara garni165 zonuna gittik. Talat'n ekibinden Seluk Atakan'n odasnday-dk. Yaka bar ak, karsnda Genelkurmay Bakan orgeneral olmasna karn, yle oturuyor. "Telefon ald. Konuuyordu. Anladk ki, arayan Talat Ay-demir'di. Glyordu. "'Yine geldiler' diyordu. 'Yok bir ey diyorum, anlatamyorum.' "Anlyor musun vaziyeti? Hepimiz, o srada Aydemir isyann biliyor, vazgeirmeye urayorduk. Sunay Paa da bu nedenle garnizona kadar gidiyor ve orduda grlmesi olanaksz bu manzaraya ramen, konuuyordu onlarla." Grsoytrak'n bu ansnda "iinden getiimiz zor gnlerin ibret alnacak izgileri" yatyor.

MAH'tn, Emniyet Genel Mdrl'nn ve kukusuz, orduyu bilenlerin, Aydemir'i tanyp "yakn evresi ile" ilikisi olanlarn darbe hazrlklarndan haberi vard ve smet Paa'ya, eitli yerlerden bilgi akmas, artk doald. Aydemir'in hele Mays 1963'teki ikinci giriimi, darbeleri alaya alan filmlere benzer komedi trnden bir giriimdi. Kzlay'da bir parkta ayakkab boyatp "Hadi elbiseleri giyip Harp Okulu'na kalm, darbeyi balatalm" trnden davranlar gazete brolar bile izlemiti. MAH'n ya da baka bir servisin babakana duyuruda bulunmasna gerek yoktu. Baarszla mahkm bu darbeyi CIA, sadece izledi. Balad dakika bitti. 166 "Tekilat- Mahsusa" -----------------..---------------"Tekilat- Mahsusa"nn, ulusal savatan ncelere uzanan bir gemii vard. Osmanl Harbiye Nazn ve sonra Bakomutan Vekili Enver Paa, ingilizlerin Intelligence Service'sine benzer gizli bir rgte, Birinci Dnya Sava'ndan nce gereksindi. Harbiye Nezareti'ne bal bir Tekilat Mahsusa kurdurdu. "Umur-u arkiye" ad verilen rgtn amac, o zamanlar, "eitli lkelerde propaganda yapmak, askeri srlar ele geirmek, btn slamlar ve Trkleri ayaklandrarak bir imparatorluk bayra altnda birletirmek." ttihat ve Terakki yneticileri, anlan ileri organize etmek iin eitli nlemler aldlar. Yzlerce slam nderi, "mcahidi" stanbul'a arld, her birinin gnlk yaam giderleri devlet tarafndan karland. Enver Paa bu rgtn bana nce Sleyman Askeri Bey'i, daha sonra Ali Bey Bahampa'y, rgtn "lavedilmesinden" az nce de Hsamettin Ertrk' getirdi. Sava yitirmemizden ve mtarekeden nce Trkiye'den ayrlrken Enver Paa, rgtn "Bat devletlerine kar 'resmen1 kaldrlmasn, ancak gerekte almalarn srdrmesini" salk verdi. rgte yeni bir ad buldu: "Umum Alem-i slam htilal Tekilat." Sadrazam ve Harbiye Nazr Mir zzet Paa da Tekilat- Mahsusa'nn sava kazanan tilaf devletleri aleyhinde eitli lkelerde almas nedeniyle "bu devletlerin rgtn 'lavn' ve elindeki silah ve cephanelerin teslimini istediklerini" Hsamettin Ertrk'e bildirdi. 167 Ertrk, rgtn kaldrldn resmen kabullendi. Ancak deneyimli Tekilat- Mahsusaclar istanbul'dan Ankara'ya gnderdi. Silah ve cephaneleri de Anadolu'ya gndermek iin aba harcad. Tekilat- Mahsusa'nn ulusal sava balarnda Anadolu'ya geni lde yarar oldu. Tekilat- Mahsusa'nn kaldrlmasndan sonra Atatrk ve Fevzi akmak, ilknce Ankara'da MM -Mdafaa-y Milliye stihbarat- grubunu Ertrk'e kurdurdular. "Grubun" o zaman amac yle saptanyordu: "Milli orduyu gerekletirebilmek iin stanbul'daki ambarlardan silah, cephane ve her trl arac elde etmek." 1921 yl bandan itibaren bar imzalanmasna kadar nemli siyasal olaylarda byk hizmederi geen MM grubu -Tekilat- Mahsusa- istihbarat ve propaganda konularnda alt, kimi casusluk olayn meydana kard. Sonra, Milli Emniyet ve 1980'lerde MT dnemi geldi. 168 MT kime benzer, kime benzemez Milli Birlik Komitesi, 27 Mays'tan sonra Devlet Planlama Tekilat Bakan inasi Orel'e grev verdi. Orel'in oluturaca komisyon iki yasa tasars hazrlayacakt. Birincisi: MAH' daha belirgin biimde organize edecek, grevlerini yasal hkmlerle snrlayacak bir milli istihbarat rgt yasasyd. ikincisi: Milli Gvenlik Kurulu'nun ilev ve grevlerini dzenleyecekti. Komisyona, devletin istihbarat birimlerinde etkin grev alanlar arld. yeler arasnda, Ankara Skynetim Komutanl kararghndan Binba Recep Ergun, MAH'n hukuk mavirleri, ileri Bakanl adna nemli ler Mdr Ergun Gkdeniz, Genelkurmay stihbarat Dairesi temsilcileri vard. Tasarda MT, dorudan babakana balanyordu. Bu konuda uzun tartmalar gemiti. Bir gre gre, MT'in dorudan "babakana" deil, "babakanla" balanmas gerekirdi. Oysa teki gr hkmetin ba olmas, devletin ana

politikalarn izmesi gz nne alnrsa MT'in dorudan babakana balanmasn savunuyordu. Komisyonun hazrlad metinde ikinci gr arlk kazand ve MT, dorudan babakann buyruuna verildi. ki buuk yl aradan sonra MT tasars Meclis'te grlrken, servisin babakan yerine babakanla bal istihbarat kurumu olmasna karar verilecekti. Komisyon, MT tasarsn hazrlarken, dnyada benzeri bulunan gizli servislerin i yaplarn, uralarn uzun uzadya in169 celemiti. Gizli servisler birbirine benziyordu. "Yapsal ayrmlar" yoktu. Ancak uygulama yntemleri ayryd. rnein ABD'de casusluk -ispiyonaj- grevini CIA sdenmiti. Kar casuslukla FBI ilgileniyordu, ikinci Dnya Sava srasnda ABD'de henz CIA kurulmamt. Casusluk ve kar casusluk grevlerini FBI yapyordu. Sovyetler'de KGB'nin yan sra GRU rgt vard ve bu ikinci rgt, ordu istihbarat diye anlyordu. Oysa yasa komisyonda hazrlanrken MT'e her iki grev birden verildi. Bu ana kural hi deitirilmedi, tasar Meclis'ten geerken de korundu. Komisyonun uzun sre tartt ana konu, MT dnda kalan devlet istihbarat birimlerinin MT'le organik ilikilerinin nasl dzenlenecei idi. Bir eilime gre, rnein iileri Bakanl istihbarat da MT bnyesine alnmalyd. Genelkurmay istihbarat MT'in dnda kalmalyd, ama "tekiler" MT'e balanmalyd. Emniyet Genel Mdrl de "kontrispiyonaj" yapyordu. Btn istihbarat birimlerinin MT'e balanmasn savunanlar birbirinden ayr rgderin ayn konular aratrrken, ister istemez kimi atmalardan kanlamayacan ne sryorlard. Ergun Gkdeniz, tartmalara herkesin anlayabilecei bir benzetme ile yaklat: "Denizde balk ok," dedi. "Derin su bal var, st su bal var. Torik, zargana derinlerde. Hamsi oltaya gelmez, a ile yakalanr. Kimine olta, kimine a atmak gerek. Denizde bu kadar deiik ve eidi yntemlerle yakalanabilir'balk olduuna gre, biz burada neyin kavgasn yapyoruz? Emniyet Genel Mdrl, yzeydeki bal avlarken, MT daha derin sulara olta salar. Yeter ki karlkl anlay iinde olalm, oltalar, alar birbirine kartrmayalm." Komisyonda hava yumuad. Gkdeniz'in benzetmesinden sonra teki istihbarat birimlerinin MT'e balanmas fik170 rinden vazgeildi. MBK dneminde hazrlanan tasar, ancak 1965'te yasalat. Oysa 27 Mayslar, MT'i demokratikletirecek bir yasaya ok gnll idiler. 18 aylk iktidar dneminde onca iin arasna ok ciddi kabul ettikleri MT yasasn alacak frsat yakalayamadlar. 171 MT'in her yerde gzleri var... Bugne kadar asker mstearlarca ynetilen MT'in rgt emasnda belli bal blmlerin nde gelenleri arasnda, Milli Emniyet Hizmederi Bakanl (MAH), stihbarat Bakanl (IB), Psikolojik Savunma Bakanl (PSB), dari ler Bakanl (IB), Tefti Kurulu Bakanl ve Hukuk Mavirlii gibi birimler saylabilir. MAH diye anlan Milli Amale Hizmet, aslna, Milli Emniyet Hizmetleri (MAH) adna dnt. Zaten, MT'te grev alanlar eski MAH'la, bugnk MAH arasnda ad ve ilev asndan ayrmc bir dil kullanmyorlar. Yasalarda Milli Emniyet Hizmederi'nin grevi, "Milli Gvenlik ile ilgili istihbarata esas olacak haberleri toplamak ve istihbarata kar koymak" diye belirleniyor. stihbarat Bakanl'nn grevi: "MAH ve PSB ile eidi devlet daireleri ve resmi kurumlar tarafndan derlenen milli gvenlie ait haber ve istihbarat almak, devlet apnda yorumlamak, tasnif etmek, yaymak ve MT iindeki istihbarat faaliyetlerini koordine etmek." Psikolojik Savunma Bakanl'nn grevi: "Barta ve savata milli bnyeye iten ve dtan gelecek psikolojik tesirlere ait ak haberleri toplamak, yorumlamak ve kar koymak."

"Devlet daireleri ve resmi kurumlar tarafndan derlenen haber ve istihbarat almann" yntemlerini sorduumda, MT'te fiili hizmet dnemini artk kapayan -adnn yazlmasn istemeyen tekiler gibi- "E", ksa, ancak zde nemli izgiler veren tek 172 cmle ile yant verdi: "MT'in her devlet dairesinde 'elemanlar' vardr." Bu "elemanlar" bulunduklar kamu kurulularnda sadece milli gvenlii ilgilendiren bilgileri mi derliyorlard? Ayn zamanda, kamu hizmetinde alan kiileri izleyip ilgili "her trden bilgiyi" MT'e aktaryorlar myd? Ya da, MT'ten aldklar buyrukla "kimi kiilerin siyasal, sosyal ve ekonomik ynlerini izleyerek raporlar" m veriyorlard? MT'in hemen "her yerde gzleri" olduu anlalyordu. Bu gzler ne lde yetenekli, bu gzler duygulara kaplmadan hangi leklerde "kiilerle ilgili raporlar" veriyor; bu noktay belirgin biimde vurgulamak iin fal amaya, "kahin olmaya" gerek yoktu. ou zaman bu raporlar yznden kiilerin ba yanyordu. Duyulan, bilinen rneklere baklrsa bu, olduka sk grlen olaylardan. Tabii filenen kiiler hakknda "MT gzlerinin saptad" bilgiler, arive geiyordu, hibir zaman "silinmiyordu." MT kurallar "devletin btn daire ve kurumlarn" servise "hizmet etmekle" ykml hale getirmiti: "Devlet daireleri ve resmi kurumlar kendi kaynaklarndan elde ettikleri milli gvenlikle ilgili haber ve istihbarat zamannda MT'e ulatrmak ve hizmetin yerine getirilmesi srasnda bu rgt mensuplarna gereken her trl yardm ve kolayl gstermek" zorundayd (644 sayl MT yasas; madde: 5). Yukardaki varsaym, bylece, kanya dnyordu. Devlet dairesi ve resmi kurumlar kendi kaynaklarndan elde ettikleri istihbarat zamannda MT'e ulatracaklard, ulatrlyordu. Daha nemlisi, resmi daire ve kurumlar, hizmetin yerine getirilmesi srasnda "bu rgt mensuplarna" yani o daire ve ku ruma bavuran MT mensuplarna "her trl yardm ve kolayl" gstereceklerdi, gsteriyorlard. Buyuru, bu "resmi kurallardan kaynaklanan" ileyi, ku173 kuuz yalnzca resmi daire ve kurumlan balamyor, zel i kesimlerini de ieriyordu. ou zaman zel holdinglere, fabrikalara, altrd kimi kiiler hakknda bilgi soran ya da veren yazlar gittiini, hatta bu yolda "takliderine" bile rastlandn son aylarda servis tarafndan "her dnem gzlenen" basn, yazyordu. Hemen her kesimi izleyen MT gzleri ile kulaklarnn elde ettii istihbarat, servisin, "haberleri analiz edip birletiren, sonular karan birimlerinde" szgeten geirildikten sonra, daha geni kapsaml bir kurulda ele alnyordu. Kural gerei ayda bir; kuku yok, gereinde daha sk toplanan Milli stihbarat Koordinasyon Kurulu (MKK), MT mstearnn bakanlnda, MGK genel sekreteri veya yardmcs, MAH ve istihbarat bakanlar, Genelkurmay istihbarat bakan veya yardmcs, bakanlklarn istihbarat hizmetleriyle ilgili daire ve benzeri kurumlar bakanlaryla MT mstearnn araca kimselerden teekkl ediyordu. Ama, "istihbarat almalar ile ilgili koordinasyon salanmas ve bu almalarn ynetilmesinde temel grlerin saptan-masyd." Devlet rgtndeki MT'in gz ve kula bu kez, daha ak ortaya kyordu: Koordinasyon kurulunda "bakanlklarn istihbarat hizmetleri bakanlar" da vard. Hem de iileri, savunma gibi var olmas doal bakanlklardan deil, "bakanlklarn tmn" kapsayan bir kurala uyularak. Elimize geen daha nceki gnlere ait bir "ynetmelik" herhalde bugn de ya aynen, ya da benzeri anlatmlarla geerliliini koruyor olabilir. MGK Genel Sekreterlii ynetmeliinin 29. maddesi, "psikolojik savunma brosunun" grevlerini yle sayyor: "Psikolojik savunma idaresinin kurulmas ve almas -Psikolojik bakmdan zayf noktalarn tespiti ve giderilmesi - Mil174

letin gcne, hkmetine ve ordusuna olan gvenin artrlmas _ Sosyal disiplinin yaratlmas, gelitirilmesi - Bozguncu etki ve teebbslerin nlenmesi - Anlay ve duyu birliini salama -Mterek savunma ve savama azim ve heyecannn gelitirilmesi - Topyekun savunma bilgilerinin, eitim ve retim imknlarnn salanmas." Koordinasyon kurulunda, askerlerle siviller birlikteydi. MT, yalnzca "ispiyonaj ve kontrispiyonaj" yapmyordu. Dad-nkln yan sra "i istihbarat" da stlenmiti. Zaten MT'teki bu i ielik zellikle ara rejimlerde btn sakncalaryla ortaya kyordu. Kurulda elbette, bir tek "stratejik istihbarat" ele alnmyordu. gelimelerle ilgili -doal olarak MT'in toplayp deerlendirdii- bilgiler de irdeleniyordu. Bylece ordu, kurul dnda ald zel istihbaratla yetinmeyerek, kurulda "ierideki gelimeleri" de reniyordu. Gizlilik iinde geen toplantlarda neler konuulduu elbet bilinmezdi, ama ordu i politika ile ilgisini srekli koruyan konuma geliyordu. Konu, ite burada son derece duyarl noktayd. Belli bal siyasetilere, babakanlara ve servisle resmen ilikisini kesen elemanlara u soruyu soruyorduk: MT'in ordu bnyesindeki gelimeleri izlemesi, yasakt. Mademki MT bu ynde istihbarat yapamyordu, yleyse MT-Genelkurmay ilikilerinde, ordu bnyesindeki gelimeler MT st makamlarna veriliyor muydu? Daha sonraki sayfalarda sorumlu kiilerin tanklyla ortaya kacak. Ksaca vurgulayalm imdi: Genelkurmay stihbarat Dairesi, ordu bnyesi ile ilgili bilgileri hibir zaman MT'e aktar-mamu, aktarmyordu. Genelkurmay, MT'ten diledii bilgiyi, istedii zaman alabiliyor, MT i gelimelerle ilgili raporlar ya Genelkurmay stih175 barat Dairesi'ne veya dorudan genelkurmay bakanna veriyordu. "Devlete" hizmede ykml gizli servis btnyle sadece Ge-nelkurmay'a hizmet veriyordu. Yasal olan olmayan yollardan "sistem" byle kurulmu, dzenlenmiti. Salkl gzlem gcnn dnda yllarca servis bnyesinde alarak deneyim sahibi olan, asker-sivil istihbaratn birlikteliinin ayrntlarn bilen "AH", "Darbeleri MT'in nceden sorumlu siyasetilere bildirmemesi genel bir yaknma. Vermedi mi veremedi mi?" sorusuna ak bir yant verdi: "Vermez, veremez," dedi. Verdii rnee gre, MAH'n 1960 ihtilalinin gnnden ve ieriinden nceden haberi yoktu. O srada servisin banda Celal Tevfik Karasapan vard. 1960'tan sonra yaplan tasfiye ile servis "gcnden" dt. O da, Ziya Selk gibi duyarl konular aratrp iletebilecek yetenekte bir kiinin DP'li sans ile uzaklatrldn sylyordu. Ardndan ok ilgin bir irdeleme yapyordu: "MT, bilgileri toplar, analiz eder, rapor verir. rnein renci ve ii kesimindeki hareketleri toparlar, raporlarr. Ge-nelkurmay'a da verir. Genelkurmay olaylardaki boyutlanmalar grr ve hemen ayaa kalkar. lkenin geleceinden duyduu kukuyla ayaa kalkar, darbe srecine girer." "Yani MT'in verdii raporlar abartlr m, durum abartlr m?" "Abartlr! Ve... Bu sre balaynca mesela 1978'de olduu gibi, MT, iki yl 'pasifize' edildi. O dnemde MT'ten bilgi alnyor, ama Genelkurmay'dan MT'e hibir bilgi verilmiyordu. Zaten MT'in ordu ii olaylar izlemesine imkn yoktu. Yasakt. Genelkurmay kuvvetten ald bilgilere gre deerlendirme yapyor ve sonucu MT'e bildirmiyordu." "Herhalde kuvvet komutanlklarndan bilgi akmas iin 176 bir mekanizma alyor?" "33/5 forml orduda doru drst iletilmedi ki..." "Nedir bu 33/5 forml?" "Ynetmelie gre, ordu iinde hemen her birimde istihbarat birimleri oluacakt. Genelkurmay hibir zaman bu ileyii gerekletirmedi, yapmad." Baz kaynaklar, bu irdelemenin tam tersini sylyorlar. Bu anlatmdan bir sonu daha kyordu: 12 Eyll, 1978'de balatlan iki yllk bir srecin, son halkasyd.

leyileri zenle izleyen hemen herkesin grd baka gerek, MT'in yasal bnyesinden kaynaklanyordu. Mstear askerdi, elemanlarn ou askerdi, daire bakanlar asker mstearn -hangi evrelerle yapaca belli- danmalarla bulduu gve nilir kimselerdi. Genelkurmay'n diledii zaman byk lde "pasifize ettii gizli servis" bu ierikteki kadroyla zaten darbeyi nceden renemezdi. Genelkurmay'da neler olup bittiini MT'in renmesi, rense bile "duyurmas" olanakszd. Ne var ki, darbelerin iyz aratrldnda, rnein 12 Mart 1971 darbesinden nce, Genelkurmay Bakan Tama'a, Cumhurbakan Sunay'a sunulan bir raporun Babakan Demi rel'e de verildii renilmiti. MT, 1966'dan 1971'e kadar uzun bir srete "cuntasal olaylar ve gelimeleri" izleyen bilgileri dosyalam, bir raporla ilgililere sunmutu. Bu rapor gizli servislere zg, zel tutumla kodlanm ve "Balon Operasyonu" diye adlandrlmt. Demirel'in bir syleide Babakanla gelen MT raporlarn anlatrken kulland nitelemeleri anmsayabiliriz: "MT'ten gelen raporlar MT antedi ktlara yazlmazd. Dz beyaz bir ktta bilgiler yer alrd. Altnda imza bulunmazd. ou kez, bu raporlarda mesela, ilgilenmediimiz Afrika'nn bilmem hangi lkesindeki olaylardan, gelimelerden sz edilirdi. 177 Olaylar sralanr, analiz yaplp bir sonu verilmezdi. Takdir, size braklrd," demiti Demirel. Demirel'e, birka kez srarla "12 Mart'n 'nceden' MT tarafndan haber verilip verilmediini" sordum. Her kezinde kesinlikle "Hayr, MT'ten 'nceden' darbenin ne zaman gelecei haberini alamadm," diye yant verdi. "Ama, Balon Operasyonu diye kodlanan dosyada faaliyetlerin hepsi yazlma?" "Doru," demiti Demirel, "MT, Genelkurmay'dan bilgi alamazd, ne olup bittiini ancak cuntalarla 'iltisakl' (bantl) bilinen sivil kiileri izlerken, telefonlar dinleyip neler dndn bu tip almalar yaparak reniyordu. Daha ok, cunta ile ilintili sivillerin isimlerini renebiliyordu. Dosya, ordudaki dalgalanmalardan ve hazrlklardan ok, bu trden baz emalar ieriyordu." Ksacas, ordu, darbe yapmaya karar verdikten sonra, "her ey" kapanyordu. Bir babakan, ordudaki eilimi renebilmek iin ne yapard? rnein, unu yapard. Eini, genelkurmay bakan ve kuvvet komutanlarnn katld bir "ay partisine" gnderirdi. Dnte ei, "Hibir ey grnmyor, herkes sakin ve normal konumalar yapld," diye izlenim getirirdi. 12 Mart 1971 darbesinden bir gn nce, Nazmiye Demirel, eine "normal izlenimler" aktarmt. Ordu, sivillere kapandktan sonra, rnein 12 Mart darbesinden nce Milli Savunma Bakanl mstearln yapan, as-ker-sivil arasnda doal bir kpr olmas gereken Orgeneral Zeki lter'i, son gnlerde Genelkurmay'daki "nemli toplantlara" almamlard. Gizli servis yeterince bilgi tamaynca kamuoyu gibi ibandaki hkmet de "adeta karanlkta el yordamyla" somut 178 bir sonu yakalamaya alyordu. htilal havas yaylnca "darbe olamayacan" syleyen hkmetin durumu, karanlkta "slk almaya" benziyordu. Hele, cumhurbakanlnda "hava" deiikse, cumhurbakan, MT mstear aracl ile sorumlu babakanla konumaya balamsa... Darbeye gereke saylan yzlerce hatasna karn siyasetinin gizli serviscumhurbakanl-genelkurmay genini son anda krmas dnlemezdi bile... Servisin gelecei asndan MT'in sivilletirilmesinden yana olan, ama MT gibi bir rgtn "devlet hesabna grevini darbelerde de yapmas gerektiine" inanan "AH", bu yzden "babakanlar MT'in deerini asla hibir zaman anlamadlar," diyordu. Ya "Kunta Kinte" rneine ne demeli? Bir darbe ncesi devlet rgt gizli servisin "bir numaral" yneticisinin davranna ne anlam vermeli?.. Bir deil, bir-iki kanaldan dorulanan bu rnek olay, MT'in "darbelerden nce hangi rzgrlara kapldn" gsteriyordu. Serviste "Kunta Kinte" diye, renkli bir "kod adla" tanmlanan MT'teki ba yneticilerden biri, 12 Eyll' aylarca nce biliyordu. Ama, "yasal

balantlarnn" yan sra gizli serviste alanlarda bulunmamas gereken "duygusal nedenlerin" de etkisiyle, bal olduu Babakanln deil, MT'i pasifize eden glerin buyruundayd. "Kunta Kinte, 'bayrak harekt' diye adlandrlan ve 12 Ey-ll'n nasl yaplacan ieren Genelkurmay dosyasn, MT'in zel uana binerek ordu merkezlerine datt. Tek bana. Bir gizli servisin sorumlu olduu makamlar unutmutu. Daha dorusu 'Kunta Kinte' Genelkurmay'n kapal kutusunda bir bireydi." "Sonra ne oldu 'Kunta Kinte?'" (Gldler) "Ne olacak? Aslnda 12 Eyll'de 'istihbari bece179 riksizliinin' kantlandna zlerek istifa etmesi gerekirken, emekliye ayrld ve... byk bankalardan birinde ykl maala ynetim kurulu yeliine getirildi." Gizli servise hizmet verenler kimi zaman bu trden olaylar alaya alyorlard. "Servisin btn baarszlklar alanlarn, blm eflerinin stne yklr. Nedense 'asl sorumlu' olan ba yneticiler, ki hepsinin biim asndan baarszlklar kantlanmtr, emekli olurlar, ya bir bankann ya da geliri ykl bir baka kurumun ynetim kurullarna getirilirler" diyorlard. rnein, MT mstearlndan sonra emekli olan ve geenlerde len Hamza Grg -de- dllendirilmiti. "tekiler de." Bu irdelemeler btnyle ele alnnca, MlT'te 1971-73 arasnda iki yl mstear yardmcl, 12 Eyll askeri dneminde Ankara skynetim komutanl yapan emekli orgeneral, Anavatan Partisi Kayseri Milletvekili Recep Ergun'un u sz altn harflerle yazlp "mnasip bir yere" almal: "MT'i, anayasay koruyan kurum olarak adlandrmak daha iyi olur." (TBMM'de iileri btesi konumasndan, 12 Nisan 1987) MT'in neden korku sald "kurallar ve organik balantlar" ile ortaya kyordu. Nedense bte yasalarna MT iin ayr ve geni bir blm konmuyordu. Gizli servis giderleri, btede "gizli hizmet giderleri" koduyla yer alyordu. rnein 1988 yl bte yasasnda Babakanlk btesinde "07-00-830" koduyla yer alan para, TBMM 1988 mali bte kanunu tasars ve bal cetveller (ABC--G-H-IM-O-P-R-T) ile plan ve bte komisyonu raporunda yle aklanyordu: "830 - Gizli hizmetler giderleri ayrnt kodu Sadece bte kanununa bal (A) iaretli cetvelde, 180 1050 sayl yasann 77. maddesine tabi hizmetler faaliyetiyle ilgili olarak: 111. a) rtl denek, b) 1.11.1983 tarih ve 2937 sayl Devlet stihbarat ve Milli stihbarat Tekilat Kanununun gerektirdii giderler, e) Gizli haber alma giderleri." 1988 yl btesinde rtl denekten gizli istihbarat giderleri iin nerilen toplam 52 milyar 200 milyon lira, Babakanlk btesinde sadece ana blme ayrlyor ve "bu parann nerelere nasl harcanaca" hakknda baka herhangi bir ayrntya rastlanmyordu. nerilen 52,2 milyarn dkm yleydi: - stihbarat yatrm giderleri: 18 milyar 950 milyon. - stihbarat hizmederi: 33 milyar 1 50 milyon. - Vizeli kamulatrma ve bina satn almlar: 150 milyon lira. dentilerinde hibir "belge aranmayan," babakann buyruunda bir zel fon gibi kullanlan rtl denek 1971 ylnda 6 milyon lira iken, ilk nemli sramay 1973'te yaparak 14 milyon 587 bin liraya ykseldi. 1976 ylnda 24 milyon 796 bin; 1977 ylnda 45 milyon 290 bin; 1978'de 90 milyon 300 bin; 12 Eyll yllarnda, 1980 ve 1981'de 231 milyon 812 bin liraya kadar geldi. Seimle ibana gelen zal hkmeti, 1984'te MT'e ayrlan rtl denei 4 milyar 76 milyona kard. Bu da yetmedi, ikinci bir denekle 4 milyar 150 milyon lira daha ayrd. Ortalkta ne terr, ne de anari vard. "Gizli servisin maddi gc durmadan pekitiriliyordu." 1988'de 52 milyara gelen denek, 1971'e oranla 8700 kat artrlm oluyordu. 55 milyonluk Trkiye'de gizli servise ayrlan para, kii bana 949 lirayd. kence gren, MT raporlar ile yarglananlar da bu paray dyordu.

1989'da 42 milyar 754 milyon ayrlmt. Parann 2 milya181 r "MT genel sekreterlik binasnn yapmna" gidecekti. Kimbi-lir ne trden yeni sorgulama odalar ithal edilecekti, arivler, dosyalama ve fileme brolar kurulacakt?.. Ve bir de komisyonda "yetkililerden" (1988) aklama: MT'te asker personel, toplamn te biriydi. Ya gerisi? Siviller ve "emekli askerler?" MT gibi "askersel" bir ocakta muvazzaf-emekli personel toplam yine -her zaman olduu gibi- arlktayd. 182 Gemiten ykler MT'in gzleri ve duvarlara dayal kulaklar, ou zaman devleti ynetenlere de evrilirdi. 1963'ten sonra bir gn, Cumhurbakan Cemal Grsel'i bir MT yetkilisi ziyaret etti. "Baba" Cemal'e "ok yakn biri hakknda 'maruzatta' bulunacakt." Cemal Grsel dinledike rengi deiti, nerede ise kriz geirecekti. Cumhurbakannn "ok yakn", Bulgar gizli servisi ve bu servis aracl ile Sovyet ajanlar ile sk sk gryor, "bilerek ya da bilmeyerek 'baz bilgiler' veriyordu." lk bakta bu ilikiler "ok yakn" kiinin mesleini yrtrken srdrd doal ilikiler izlenimini veriyordu. Gmrklerde kimi ilemler, dsatm ve alm trnden yasal birtakm iler... Ama MT'in dinleme aralarna takl kula kimi grmeleri dinlemiti. Grsel'in "ok yakn"n uyarmas gerekiyordu. 12 Eyll 1980'den sonra Babakan Blend Ulusu, 1967'den beri tand gazeteciyi makamna ard, bir sre syleti. Gazeteci, Babakan'n ar nedenini sylei boyu karamad. Gncel, fakat nemli olmayan konulara deiniliyordu. Gazeteci izin istedi, kalkt. Babakan Ulusu ayrlrken kulana eildi. "Telefonda konuurken dikkat et," dedi. Gazeteci ard. Bir babakan, bir gazeteciyi dosta uyaryordu. MT, Babakanla balyd. Babakanlktan ayrlan gazeteci, bir sre dnd. Son za183 manlarda telefonda kiminle ne konutuunu anmsamaya alt. Birden ampul yand, jeton dt: 30 Austos'un yaklat gnlerdi. Tuzla'da tatilde olan Demirel aram, gazeteci, Orgeneral Haydar Saltk'n MGK genel sekreterliinden "utlanmas"n MGK yelerinin aralarnda kararlatrdklarn sylemiti. Telefon grmesi teyhe alnm, zlm, metnin bir kopyas babakana, bir kopyas ankaya Kk'ne ve herhalde bir kopyas da MGK Genel Sekreterlii'ne gnderilmiti. O gazeteci bendim. Kuku yoktu. Elbette gazetecinin gnn birinde devletin ok yksek, "ama oook yksek bir bynn son konumasnda sap yiyip saman ey ettiini" sylemesi de teybe alnacak ve "aidiyeti cihetiyle" Tanrlar katnda oturan kudretli kiilere gnderilecekti. Tanklar yayor. Gazetecinin arkada bir gazeteciye, niformal ok st dzeyde bir kudretli "... 'bymz' hakknda 'sap yiyor ey ediyor' diye konuuyorsunuz," deyince, gazetecinin arkada gazeteci ayld. "Ben byle ey sylemedim," dedi. niformal ok st dzeydeki kudretli, "Sen deil, arkadan," diye yantlad, "arkada" bendim! ki gazeteci arasndaki telefon konumas teybe alnm, zlm, Cumhurbakanl Kk'nden balayarak srasyla devleti ynetenlere datlmt. Demirel, 12 Eyll 1980'de "kiisel gveni salanmak amacyla" askerler tarafndan Hamzakoy'a "konuk" edildiinde ilk ii telefon istemek oldu. Verdiler. Demirel, kendisini her gn arayanlara, aradklarna 12 Eyll'le ilgili aklna ne geliyorsa sylyordu. O kadar ileri gidiyordu ki, dinleyenler rahatsz oluyordu. MT kulann nerelere kadar uzandn bildiklerinden durup durduk yerde kimilerinin bana "bir i" geleceinden kayglanyorlard. Hamzakoy'dan dndkten sonra Demirel telefondaki tutu184 nuntn olaand olduunu syleyenlere ksa yant veriyordu.

"Telefonlarn dinlendiini, banda alndn biliyordum. Kapatldm yerde ne dnyorsam, ne sylemek istiyorsam 'duysunlar' diye aklma geleni sylyordum. Elimdeki tek are buydu," diyor ve... kahkahalar atyordu. Siyasetinin MT kulan kendi amalan uruna kullanmak iin bulduu bir yntemdi bu. Dorusu, gazeteciler de zaman zaman bu yntemden yararlanyor ve kimi konularda alamadklar "yetkili tepkisini" MT kula ile salyorlard. Sorulduunda MT; babakan, bakan ya da etkili-yetkili kiilerin telefonlarnn dinlenmediini sylyor. Ne var ki, MT, hele ara rejimler geldiinde bir zamanlar buyruunda olduu babakanlarn, eski "patronlarn" hem evini gzlyor, hem de telefondaki ya da alma odasndaki grmelerini dinliyor. 12 Eyll'den sonra MT; gzlerini, kulaklarn Demirel'in Gniz Sokak'taki evine ve evresine evirdi. lk nce Demirel'in konutunun tam karsndaki apartmanda bir daireye yerleti. Sonra evin hemen yannda yapm tamamlanan bir baka apartmanda bir daire kiralad. Gelen giden gzleniyor, "uzaktan da dinleme becerisine sahip 'bceklerle'" Demirel'in alma odasndaki konumalar teybe alnyordu. MT'in hangi yntemlerle altn yakndan bilen Demirel, gizli servisin yan binada kiralad ve bir ticaret firmas ss verdii dairede hangi youn almalar iinde olduunu kolaylkla tahmin edebiliyordu. Umursamyordu. Ancak son kez Zincirbozan'a srldnde evinin btn odalarn kontrol ettirdi. Dinleme arac aratt. Duvarlar temiz kt. Demirel'in bir yaknna, evin evresinde MT'in gz ve kula olduunu nasl anladklarn sordum. ararak karlad: "eri girip kanlardan birounu eski gnlerden tanyor185 duk," dedi. Ya son yllarda? Ticaret yapan -var olamayan- irketin kiralad daire, son zamanlarda kapal imi. Ticari irketler ad altnda almak, ajanlarn iadam ss vererek gizlemek, gizli servislerin kullanageldikleri "klasik usullerdendi." MT, kulan bir gazetecinin telefonuna niin dayar? ok basitti gerekesi: "Gazeteci, ok iyi istihbarat alyordu. MT, bu istihbarattan yararlanyordu." Gnmzn nl gazetecilerinden birine verilen bu yant, MT'in zeytinya gibi, istedii zaman, nasl suyun stne kabileceini gsteriyordu. Aklama glnt, "dinleme operasyonlarnn" stn rtmek iin bulunan uydurma bir gerekeydi. Sylendiine gre, CIA ile MT'in "binalar ayrlm" fakat "gizli servislerin doasna uygun saylan genel kurala uyarak 'haber alverileri' srmt." 1967 ylnda bir gn, New York Times gazetesinde bir haber kt. Sovyet denizaltlar Trkiye'ye haber vermeden gizlice stanbul ve anakkale Boazlarndan geiyor, Akdeniz'e alyorlard. Dileri Bakanl bu haberi neden gstererek, bir yalanlama yaymlad. Sonradan renildi. srail, Sovyet denizalttlarnn "gizlice" geiinden kukulanyordu. MOSSAD'n aradrmalar-na kout, New York Times gazetesi kullanlarak yaymlatlan haberle resmi Trk tepkisi salanmt. "MT raporunun" patlamasndan sonra, gizli servis ve darbeler konusunda aratrma yaparken, rgtten on yl nce ayrlm, nl bir holdingimizde hl "gvenlik grevlisi" ad altnda alan "KF"ye, CIA ile MT arasndaki ibirliinin srp sr186 mediini sordum. "KF", "Gizli servisler arasnda ibirlii kanlmazdr," diye balad. Eh, bu savunuyu hep dinliyorduk, artk yeterince biliyorduk. Yeni deildi. Casusluk ve kar casusluk ilerinde uzman olan "KF" sert kt, "Sizler," diye balad: "MT'in istihbarat yapmasna kar kyorsunuz, yanl yapyorsunuz. MT, elbet ispiyonaj sorununda dost lkelerle ibirlii yapacak. Mesela 'Bayrak Operasyonu...'" "12 Eyll bayrak harekt m?"

"Yok, o deil. Bu, kod adyla Bayrak Operasyonu. stanbul Boaz'ndan srekli geen Sovyet gemilerinin, Boaz'n belirli yerlerine geldiklerinde resimlerini ekiyoruz. Ancak gemilerin 'gverte ykn' deerlendirmemize imkn yok. Ne tayor, ne gtryorlar? O zaman ne yapacaz?.. Tabii resimleri Amerikallara veriyoruz. Elimizde kapal gverte ykn saptayacak stn teknik de yok bilgi de, CIA'da var." O zaman Boaz'n Anadolu yakasnda "baz yallarn 'kimse oturmaz' grntsn, pencereleri srekli kapal suratlarn" anmsadm. "Bo yallar" insann dikkatini ekerdi. Bir de, uluslararas byk haber ajanslarnn Trk foto muhabirlerine Boaz'dan geen Sovyet gemilerinin her birinin resimlerini ekip gndermeleri iin "i smarlamalar" anmsanabi-lirdi. Uluslararas bir haber ajansnn Sovyet gemilerinin her biriyle ve gn gnne bu kadar ayrntyla, zenle ilgilenmesi yadrganacak olaylardand. Ajans yetkililerine ya da Trkiye'deki temsilcilerine sorunca mantkl gerekeler gsteriyorlard: Akdeniz'de Amerikan-Sovyet sava gemileri arasndaki g dengesini gn gnne izlemek gerekiyordu. Resimlerin "mterisi vard." rnein srail diyorlard ve tabii, CIA ile MOSSAD'n ad bile gemiyordu. Trkiye'deki CIA'nn MT'le "haber alma ibirlii" byle 187 balyor, daha baka alanlardaki "mterek" almalar bir zincirin halkalar gibi birbirine balanyor, Washington'a, Lang-ley'deki CIA merkezine kadar uzanyordu. "Byk dost" devletle, "kk dost" devletin ibirlii, gizli servis deyimiyle "dosdar arasnda yardmlama" kanlmazd. Ama, nereye kadar uzanr, bilinemezdi. "Byk dost CIA" istedii zaman, gizli servisimiz, dnyann br ucuna kadar gidiyor, yardm elini esirgemiyordu. rnein: 1963'te Kba bunalm yaand. Sovyeder'in Kba'ya fzeler yerletirdii, Amerikan casus uular ile saptand. Bakan Kennedy ile Sovyet lideri Kruev arasnda savaa varacak tartmalar geti. Sorun, Trkiye'deki Jpiter fzelerinin sklmesi benzeri kimi koullarla zmlendi. Ama, ABD'nin CIA marifetli baka bir "vukuat" gnceldi. CIA, silahl bir atma iin yetitirdii Kballar, adaya gndermi, ama Castro, "Domuzlar Krfezi Harekt" diye adlandrlan saldry nlemiti. Tanklarn ifadeleriyle CIA'nn iplii pazara kmt. "Bir gn," dedi "KF", "Arnavut asll bir CIA eleman geldi. 'Yandk' diyordu: 'Domuzlar karmasn azmza burnumuza bulatrdk. Kba'da CIA'nn hibir haber kayna kalmad, temizlendi. imdi sizden isteimiz: Kba'ya birka ajan gnderin. Bunlar becerebildikleri oranda istihbarat yapsnlar. Castro bizimkileri temizledi. stihbaratn krntsna bile ihtiyacmz var. Para bizden.' Gnderdik. Bunlar gizli servisler arasnda yaplage-len iler, kurulan ilikiler." Sras gelmiti. Daha sonra kimilerine yinelediklerimi, gerekirse yineleyeceklerimi sraladm: "Bir lkenin stratejik istihbarat yapmasna, ispinoyaj, kontrispiyonaj almalar yrtmesine kar kan yok. Doal. 188 >Je var ki, MT da deil, uygulamalar ile 'iednk.' Bir ara dnem geliyor. MT askerlerin hizmetinde. Raporlar dzenleniyor; adamlar yakalanyor, ieri atlyor, ikence gryor, drt yl be yl yatyor, sonra beraat ediyor. Kant? Sadece MT raporlar. kenceyi, eziyeti, hor grlmeyi, haksz yere hapishanelerde rmeyi nasl olur da onaylamamz istersiniz? Ara rejimden kyoruz, bu yntem 'ilerde' kullanlmak iin yrrlkte." "Haklsnz," dedi "KF" ban nne eerek. Konutuum "tekiler" de. Ama hepsi artk MT'in dndayd. "Daha bitmedi," dedim. "Bir devlet kuruluu, ad da gizli servis. Yarn bir dnem gelebilir; benim hakkmda bir yerden gelen 'aratrma' isteini yandarken olmadk eyleri allayp pulla-yp MT'in gndermeyeceini, birilerinin bunlar kullanmayacan nereden bileyim? u aratrmay yapyorum, belki kimilerinin

kuyruuna basyorum. Bilemem. Kendi apnda bu inceleme yaymlannca yarn bir iftira ile karlamayacam kim temin edebilir? MT, gven vermiyor. Tersine iimizde devlete gvensizliin bellibal esi olarak yayor. Korku salyor birok evreye. Bunu destekler misiniz?" "KF" ve "tekiler" dinliyor ve hakl olduumu sylyorlard. Ama hepsi artk MT'in dndayd. Taze rnek: Bir milletvekilinden, MT'in deneklerini ieren bilgileri alyordum. Belki kukumuz haklyd, belki deildi. Bilgileri not etmeye baladm srada telefonda acayip grltl sesler balad. Milletvekili, "Sizin telefondan m?" diye sordu. "Yoksa sizden mi?" dedim. Glmeye baladk. Telefonu kapadk. 1988 ylnn Aralk aynda bu duygular iindeydik. Demokratik dzende ve telefon grmelerinin gizlilii anayasa ile gvence altna alnan bir lkede. 189 ki babakan "in felsefesi gayet basitti" diyor, bir usta yazar: "Bir haber alma rgtnn grevi, 'avclk' yapmak deil, mterilerine 'haber' iletmektir." nsan dnmeden edemiyor. nemli siyaset adamlarmz gizli servis konusu aldnda neden tutucu oluyorlar? Tpk ok zengin kiiler gibi, "ok nemli srlar yittii zaman arkalarndan yas tutulmayacana m inanyorlar?" Oysa "nemli srlar" hibir zaman yitmiyor. Siyaseti srdrdkleri srece, onlarla yayor, onlar izliyor. Birka an, birka cmle bilgi alabilmek iin zorlandklarnda, belirgin ve gncel konularda alayanlar gibi akan sluplarnda, durgun sular rnei bir dinginlik, inii k olmayan tekdzelik gze arpyor. Sanki "Baltan, benim gizli anlar ormanmda sallamaya kalkma, ne olur. Anmsamam isteme benden. Dnmekten bile korkuyorum," demiyorlar ama, ou yerde azlar mhrl, gzlerinde belleklerini yanstan prltlar da yok. Sorumlu alanlara ayak basmadan nceki gnlerde yaadklar ac bir sonun dakikasn, saatlerini, gnlerini ayrntyla veren siyasal mantk, sorumluluk koltuuna oturuncaya kadar gizli servisi sulayan depremsel irdelemeler... Sorumluluu yeniden srtlamaya hazrlanrken yitip gidiyor. ngiliz gvenlik servisinde yllarca altktan sonra yazd kitabn basm hkmete yasaklanan Peter Wright'm rnekledii gibi, "Babakanlar da izlendiklerini" duyumsamlard. Belki de bir haber alma rgtnn asl grevi, "mteri" diye tanmlanan hkmedere haber iletmek deildi. Kim olursa ol190 sun grevin "avclk" olduunu sezinlemilerdi. Nasl ki oturmam demokratik rejimlerde siyasetinin "av" olduu birka kez kantlanm, CIA'nn nemli ilevini artk yeterince kavramlar ve sivil iktidar aan balantlarla MT gereini bir trl krama-mlarsa da... Herhangi siyasal bir konuda alayanlar gibi akan sluplarn durgun sulara dnmesi doald. CIA grevlisi Marchetti ile John D. Marks'n 1974'te yazdklarndan yola kalm. "CIA... Hedefine ulamak iin gereken ne ise onu yapar. Davranlarnn salam sonulara ulamas iin ahlak kurallarn iner. Amerikan 'd politikasnn gizli alan' kolu olarak CIA 'gl bir silahtr,' lkelerin iilerine karr, bunlar Amerika Birleik Devletleri'nin kontrol altna almasn veya bunlara nfuz etmesini salar!" Sorumlulua hazrlanan siyaseti, CIA faaliyetlerini bilir ve susar. Karsna almak istemez CIA'y. Marchetti ve Marks dnda CIA'da alanlarn verdikleri baka rneklerin de ayn yargy paylatn bildikten, balarndan geen eitli servenlerde CIA'nn nefesini hissettikten sonra, "yarn" beklentileri olan siyasetilerden gerekleri rlplak nmze koymalarn beklemek zordu. Yine de denemeye deerdi. Kukusuz iki darbe yaayan Demirel'in "deneyimi," Ece-vit'e oranla daha fazlayd. Daha birikimli, daha ayrnnh. Demi-rel'e gre, "MT, mkemmel bir kurumdu. Her eyden haberi olurdu. 12 Mart 1971 muhtrasna kadar MT'le ilikileri iyiydi, normal dzeyde gitmiti."

"yi ve normal" diye tanmlad ibirlii evreninin paralanp dal, 12 Mart darbesine rastlyordu. Belki birok any yakalyor, yaplan ikili grmelerden kimi deerlendirmelere varabiliyordu. Mantk sreci 1960 htilali ve gizli servisle iktidar arasndaki iliki ile balyordu. 191 Mozaikleri bir araya getirip btnletirmeye alrken," 1960 ncesi ne oldu? 27 Mays o kadar barizdi ki, 'geliyorum' diyordu. htilal parlamentoya ve hkmetin dayand bir partiye kar yapldnda, gizli servisin banda, bir sivil vard. Adnan Menderes, ihtilal gnnden haberdar olabildi mi?" diye soruyordu. Banda asker ya da sivil olmu, gizli bir rgtn darbeyi nceden renmesine kimi zaman olanak olmadn m anlatmak istiyordu, yoksa "bilgilendirmeden" yoksun kalnmasna makul bir gereke mi aryordu? nsan, Demirel'in beyin hcrele rine elleriyle dokunamad srece bu sorulara yant bulabilir miydi? Yksek sesle dnr ya da tartrcasna, "Haber alabilseydi, Menderes, 25 Mays gn neden Eskiehir'e gitsin?" diyor, sonra karanlk evrende gerei aratrr gibi susuyordu. Menderes'in iine dt ya da drld "krler ve sarlar" dnyasn anlatabilmek iin anlar denizindeki eski, kk yklerden birini yzlercesinin arasndan cmbzla karp anlatyordu: "Sonradan bizim partiden senatr olan, 27 Mays ncesi Etimesgut'ta zrhl birlikler komutan Tmgeneral Yusuf Demir da da Yassada'ya gtrld. Evlerinden sabaha kar alelacele toparlanan DP milletvekilleri, tutsakl sindirememiler, anlalabilir kzgnlkla tmgeneralin evresini almlard. Hadi onlar sivildi. Diyelim ki gzler bir anda krlemiti. Peki ama, bir asker, hem de Etimesgut'ta zrhl birlikler komutan, bnyesindeki kaynamann ieriini nasl kavramam ve grmemiti? nsancl duygularn sinirden rl sert tepkiye dnt o dakikalarda, DP milletvekilleri, ihtilalin geliini sezememenin suunu bir generale yklemekten ekinmiyorlard. Bugn dnldnde tepki, doald. Szckler kam gibi saklyordu generalin yznde. DP milletvekilleri, ihtilali nceden grerek haber vermemenin tek sulusu Demirda Paa'ym gibi, 'Paa, Paa! Hi mi 192 utanmadnz pijama ile yakalanmaya,' diye haykryorlard." Bir-iki fra darbesiyle tabloyu daha canlandrabilir, renklendirebilirdi. Arada baka bir dala atlyor, MT esindeki ikilemi anlatacak bir rnek veriyordu Demirel: Gnn birinde MT, Babakan Demirel'e suikast yaplacan bildirdi. Ah, bu MT bildirimleri! Gerektii zaman bir kt paras kadar deeri olmayan szmona "ciddi bilgiler." Ara rejimlerde skynetim mahkemelerinde geerli, fakat demokratik dzenin srd gnlerde, stnde kimden, nereden geldii belli olmayan ve gerektiinde kayna asla kantlanmayacak biimde dzenlenen MT'ten Babakanla gelen yazlar... mzasz, antetsiz ktta Demirel'in birka gn sonra gidecei ile varaca saat yazl. Suikastn o ilde yaplaca saat bile neredeyse belirlenmi. Demirel, MT yazsn antasna koydu. ankaya'ya kp, cumhurbakann grd. MT'in aktard bilgiye ramen geziyi ertelemeyeceini bildirdi ve... Gitti. Hibir ey olmad! Telefon, grmenin akn durdurdu. MT'in verdii haberlerin kimi zaman doru kmadn duyumsatmaya m alyordu? 1977 seim gezilerinin son iki gn. Babakan uakta fazla istekli grnmyordu. Mitinglerde siyasal konulara alamyordu. Bir bezginlik havas seziliyordu. Ankara'ya dnlerde zel uakta konuklaryla seim sonularn tartarak iyimser grler sralayan, ou kez akalaan insan, yerinden kalkmyor ve susuyordu. Kafas -sonradan reneceimiz- nemli bir olaya taklp kalmt. Ankara'ya dnd. Ecevit, o gn telala TRT'ye gitti. Seim konumasn deitirdi. Taksim alanndaki CHP mitinginde kendisine suikast yaplaca ihbarn Babakan'dan aldn ak193

lad ve ne olursa olsun, stanbul'a gideceini bildirdi. "Ecevit'e, suikast yaplaca bilgisi Babakan'a MT'ten gelmiti." Bilgi, ayrntlyd. Bir otelin penceresinden uzun namlulu tfekle, pat, pat, pat! Ecevit decekti. Demirel'i rahatsz eden, iki gn kafasna hapsettii bu bilgi idi ve Ecevit'e bildirmek ya da bildirmemek sorununu zmeye urayordu. Ama gizli bir rgt, hem de "her eyi bildiine, rendiine inand MT", otel penceresinden uzun namlulu bir tfekle ana muhalefet liderinin vurulacan bildiriyorsa, durumu, antetsiz, imzasz ktla da gelse ilgilisine aktarmak bir babakann greviydi. Gereken nlemler alnmt, bilgi veriyordu. Ama aklna Ecevit'in "ihbar" aklayaca gelmemiti. Bu ve benzeri birka olaydan sonra Ecevit'e "gizli bilgi" aktarmann sakncal olacana inand. CHP lideri ile "gizli" bilgi alveriine kapanan Demirel, 1977 seimlerinde duygusal bir sarsnt geirdi. Babakan olarak grevini yapyor, ama muhalefet lideri ise babakann sorumluluk duygusunu "seim silah"na eviriyor, ona kar kullanyordu. Taksim mitinginde hibir ey olmad, silah padamad, "bar ve umut gvercini" el atele yere dmedi. MT'in verdii bilgi doru kmamt. 194 lk ve son kez 1969 ylnda bir gn MT'in verdii bilgi "doru" kt. De mirel'e gelen MT yazsna gre: "Genelkurmay Bakan Orgeneral Cemal Tural bir darbeyle ynetime el koyma hazrl iindeydi." Tural'n kimi davranlar zaten dikkat ekiyordu. Gazetelerde kk haberler kyordu. Genelkurmay Bakan allmn dnda bir abayla durmadan geziyor, garnizonlar bir yana brakyor, askeri ktalar kentin tren alanlarnda denetliyordu. Bankas'na, Ziraat Bankas'na gidiyor, denetledii kurumlar arasna darbelerin anahtar kurumu PTT'yi de alyordu. "Bu denetim gezilerinin" ieriini gzleyen MT, 1988 ylnn Kasm aynda bir gece, yllar nce Demirel'i uyardn aklyordu. Orgeneral, o gnlerde devletin tmn kapsayan bir programn ieriine yatkn almalar yapyordu. Ordu iinden gelen bilgiler, Tural'n darbe hazrlklarn doruluyordu. MT raporlar ve "Tural'n 'ak harekeden' ile amacn" saptayan Demirel, hemen ankaya Kk'ne kotu. Demirel'in 12 Mart'a kadar ilikilerin "iyi ve normal" olduunu syledii MT'in banda Fuat Dou vard. Cumhurba-kanl-MT-Babakanlktan oluan genin Demirel kenar henz kopmam, devreden karlmama. Dou'nun, ankaya'y da bilgilendirdii kukusuzdu. ankaya'daki zirvede Sunay "Evet," dedi, dorulad gidii. Ne yapacaz, ne nerirsiniz?" diye soruyordu. "Yapacamz i basit," dedi Babakan: "Tural' hemen emekliye sevk edip yerine baka birini getireceiz." 195 Demokrasi tarihimizde "ilk ve son kez." Darbeye kalktndan kukulanlan bir komutann "yasal yollardan tasfiye edilmesi" gndeme geliyordu. Fakat Kk, askerdi, eski bir genelkurmay bakan. "Durun," dedi. "Cihat Al-pan Paa'yla -Cumhurbakanl genel sekreteri ileTural'a bir haber gndereyim, Askeri ura'ya naklini istesin." Olacak i deildi. Darbeci generale "iin akld" bildirilecekti. Telaland Demirel: "Aman yapmayn," dedi. nk Genel Sekreter Alpan Pa-a'nn Tural'la ayn yrngede bulunduuna inanyordu. "Yapmayn, yoksa kargatulumba hepimizi bir torbaya koyar." Sunay direniyordu. TuraPn "kendi istei ile Askeri ura yeliine gemesini" istiyordu. Babakan direndi, saat 13:00't, "Vakit yok," diyordu. , duyarl kerteye gelmiti. Zamanla yaracakt, ya Tural gidecek ya da?.. "Torbaya gireceklerdi." Sunay'n belki de Alpan aracl ile ald gvenceler vard. "Darbe" gelirse, parlamentoyu, hkmeti gtrecek sele kendisi

kaplmayabilirdi. Ama Demirel iin durum, byle deildi. TuraPn AP iktidarna, zellikle Demi-rel'e "scak bakmadn" bilmeyen yoktu. Her yerde sylyordu. Darbe geleceini bilmesine karn Sunay, olurunu "zamana braknca" Babakan iin o dakikada yapacak fazla bir ey kalmyordu. Saat 17:00'de Kk'e tekrar geleceini syleyerek Su-nay'dan ayrld. Sonuca varma zorlaabilirdi. Tural leden sonra "Babakan'n isteini ve giriimlerini" duymutu. evresine, "Beni ayramazlar, baka yere arayamazlar," diyor, "kararnameyi hkmette imzalamayacak bakanlar da var, ben bilirim," diye ekliyordu. Nereden bilgi almt Tural? Birinci olaslk: "Askeri ura'ya atanmas ile ilgili kararnameyi imzalamayacana" inand bakanlardan. Ya da Kk'ten! Demirel'in syleilerde sezdirdii 196 kukusuna baklrsa -belki de- TuraPn askerlik retmenliini yapt Faruk Skan'dan. Milli Savunma Bakanl Personel Dairesi Bakan'na bir kararname hazrlatt. Hkmeti toplad, "imdi st ak bir kararname gelecek. Hepiniz imzalayacaksnz. stn daha sonra biz, usulne uygun doldurup gerekeni yapacaz," dedi. Yedi dakikada imzalar tamamland. Mstear Munis Faik Ozansoy ile Kk'e gnderdi. Onaylatt. Personel Bakan Orhan Paa, Tural'a durumu zetledi: "Kararnameyi greyim," dedi Genelkurmay Bakan. Asln nne koydular. "Ya, yle mi?" dedi ve genelkurmay bakan olarak girdii kapdan, askeri ura yesi olarak kt. Yerine, Cumhurbakan Sunay'a ball ile nl Orgeneral Memduh Tama geliyordu. Ve... 1969 ylnda Tural darbesi, bir gnde nlenmiti. Demokratik bnyelere zg ve kvan verici bu sonucun alnmasnda birka neden saylabilirdi. Tural, "ieriden ve dardan" desteklenmiyordu. Daha nemlisi, devletin st kademeleri demokrasiye kar bir darbeyi nlemede birlemiler, grevlerini yapmlard. Bir le zeri, saat 13:00'te TRT mikrofonlar 12 Mart darbesini duyuruncaya dein aradan iki yl geti. 12 Mart darbesini bildiren aklamann altnda, Demirel'in Tural'a tercih ederek genelkurmay bakanlna getirdii, demokratik rejime sadk generallerden Memduh Tama ile kuvvet komutanlarnn adlar vard. Darbe, Cumhurbakan Sunay'a dokunmamt. 1969'da darbe giriimlerini renir renmez genelkurmay bakann yerinden alan sivil otorite, 1971'de darbeye hazrlandklar bilinen genelkurmay bakann ve hele darbe ile ilidl olduklarna inand iki kuvvet komutann bir gnde neden emekliye ayramamt? 197 Soru, ok nemliydi. Darbelerin stnden yllar geiyor, ama "sorunun yaamsal nemi" srekli irdeleniyordu. 1969 rneinden kan ilk nemli "ders": Devletin haber alma servisi MT, bir kuruma bal olmaktan kurtularak darbeyi devlet otoritelerine nceden duyurma grevini yerine getirirse, cumhurbakan ile babakan arasnda rejim konusunda "gr ve eylem birliktelii" pekiirse, bir darbeye, darbecilere yasal ve demokratik "kar darbe" yaplabilirdi. Yneticilerin darbe iklimini yaratacak uygulamalardan kanmalar gerei, kukusuz bu ana ilkeye eklenebilirdi. "Ders" niteliindeki koul, 12 Mart ve 12 EylPde ilemedi. Ancak u da sorulabilir: lemedi mi, iletilmesi engellendi mi, yoksa iletilmesi istenmedi mi? Soru zerinde kimi olumlu, kimi olumsuz deerde ynlar-ca gr sralanabilir. Darbeye yan tutan veya "devlet kurumlan arasnda ibirlii" ile darbelerin savuturulabileceini syleyen deiik gerekeler, kantlar ne srlebilir. rnein, zorlu gnlerden geen Demirel, bekra kar boamann kolay olduunu sylerken gerekten inandrc gerekeler ileri srebilir. Buna karn, emekliye ayrlmalar olaslndan sz alnca darbeci generaller ilerinden glerek, "Hele yapmaya kalksalar-d," diye dnebilirler.

Son yllarda darbeden sonra gelen ara rejimin her trden cefasn eken evreler ise, arnk parlamentonun ve ona dayanan hkmederin -koullar ne olursa olsundarbecilerden daha gl olduunu grmek istiyor. Bu istein somut biimde gereklemesini diliyor. Kitabn asl amac, gizli servisler ve darbelerle ilgili ykler, sryor... 198 "Akbet!" Gizli servis ve darbe ilintilerini aratran konumalarda geree fazla yaklatn hissederse insan, karsndakinin kepenkleri hemen indirivereceinden korkuyor. "Nasl sihirbazlar marifederi-ni herkesten gizlerse, darda alan aratrmaclarn bulduu kaynaklar da olaylarn ayrntlarn gizlemekte titizlik" gsteriyorlar. zellikle kurnaz olan kimi "kaynaklar", sorunlar iyi bilemeyenlerle konuurken garip bir zevk alyorlar. Bu, bir izlenim. Doru ya da deil. Ama seziliyor. "Kaynaklar" olaylarn ayrntlarn bilmeyenlerle konuurken o acayip zevki aldklarn duyumsatyorlar. Kukusuz Demirci'den byle bir izlenim alnmyor. rdelemelerini kuyumcu terazisine vurmas hem doal, hem de hakk... Sunay'n genelkurmay bakanlndan beri, MT'in koku alan elemanlarn "ordu bnyesine sald" sylentilerine deiniyorum. MT'ten yararlanan, ama MT'e devlet istihbaratn btnletirir bilgi vermeyen Genelkurmay istihbaratndan sz amak istiyorum. "Genelkurmay istihbarat komutanlktan yaplr ve Genelkurmay stihbarat Bakanl'nda birletirilip deerlendirilir. MT, ordu iini izlemez. Genelkurmay izler. Tabii MT, ordu ile iliki kuran hareketleri, irtibat kuranlar bilir ve onlar izleyerek 'bilgi' sahibi olur." in "pf" noktas burada. Genelkurmay istihbarat, zaten MT'e kapal. MT, esasen Genelkurmay'a bal. 199 12 Mart ncesinin istihbarat asndan deiik bir ehresi vard. MT, zellikle 1967'den sonra kmldanan, varln duyuran asker-sivil kimi cuntalar izlemeye almt. 1971 darbesinden nce, "Balon Harekt" adyla dzenlenen dosya, ilerinden birini enine boyuna inceliyordu. Asker-sivil, devlet ynetimine egemen olanlar, bir gn Ankara Atatrk Orman iftlii'nde MT hizmetine verilen binada bir araya geldiklerinde ortaya konan dosya, Balon Harekt idi. Bu dosyada "parlamento iinde olan baz kiilerle, ordu iinde olan baz kesimlerin cunta almalar" yer alyordu. MT Mstear Fuat Dou, dosyay ayordu. Cuntann "ordu st kademeleri ile ilikileri" olduunu belirttiinde, Hava Kuvvederi Komutan Muhsin Batur'un, "Kimi kastediyorsunuz?" diye k yapt syleniyordu. "Dosyada, 'ordu iinde kontak kurulan adam,' diye geiyordu. Batur sorunca -Demirel'in aklamalarna gre-, Fuat Dou 'Sizsiniz,' dedi. Somut soruya somut yanttan sonra Batur, demokrasiye olan balln kandayan gemiteki eylemlerinden sz etti. 22 ubat darbe giriiminde uaktan att, demokrasi ile ilgili dncelerini ieren kk bildiriyi okudu. Olayn sylenti olmadn Demirel'in u mantkl sorusuyla kantlamak olanakl: Eer, o toplantda Batur ile Dou arasnda yle bir olay gememi olsayd, komutan uaktan attrd demokrasi bildirisinden sz etmeye neden lzum grecekti?" MT'e hizmeti gemi, 12 Mart gnlerinde serviste bulunan "KF" ise, "Dou Paa, Balon Harekt dosyasn Sunay'a sunmu, o da Batur'a vermiti," diyecekti. Batur'un, MT Mstearnn dokundurmasndan sonra hemen soru yneltmesi ve ald yantn ardndan hemen bildiriyi okumas, "KF"nin verdii bilgiyi doruluyordu. Balon Harekt dosyas, yalnzca Sunay'a deil, Babakan'a da verilmiti. 200 Duyarl dengeler bir kez daha ortaya kyordu: Bir dosya var, Marmara Kk'nde "cuntann ordu ii ilintilerinden" sz ediliyor ve cunta ile ilikisi olduu sylenen bir komutann ad aklanyor. Muhsin Batur'u, Cumhurbakan Sunay'n sevdii ve koruduu biliniyordu. Korgeneral iken Batur'un, Hava Kuvvetleri Komutan rfan Tansel'i hedef alan, ar eletirilerle donanan "zel bir

mektubu" Sunay'a gndermesi, Kkle arasndaki "scak ortamn" belirgin rnei deil miydi? MT'in dosyalarna geen, hele Milli Gvenlik Kurulu'nda bir eit "hkmet program ieriinde raporlar okuyan" bir general, Tural'a uygulanan yntemle grevinden neden uzaklat-rlmyordu? Bir aklamas olmalyd bunun. Aklama gerekliydi. Bir cunta, o cuntayla "iliki kuran ordu yksek dzeyinde bir komutan..." Bilgi var, MT'ten kesin sulamaya yakn bir bildirim ortada... Aralk 1988'de bir gece, Demirel'e sordum. Yantlad: "General Batur, cunta ile ilikisi olduunun belirlenmesi zerine Marmara Kk'nde ok tutarl bir konuma yapa. Demokratik dzene balln zenle ve inandrc biimde vurgulad. Yaplacak bir ey yoktu." MT gibi bir rgtten gelen ciddi bilgilerden sonra Batur'un tasfiye edilmemesi kimilerine ters gelebilirdi. Kimilerine gre, "o gnk siyasal koullar ve silahl kuvvederle ilikiler gz nne alndnda" hkmetin daha radikal hareket etmemesi doald. Dosyada ad geen tekiler?.. "Bir ksm parlamentodayd, dokunulmazlklar vard. 27 Mays'tan gelmilerdi. Bunlara kar daha kesin davranlara gemek olduka zordu ve daha deiik rzgrlarn esmesine neden olabilirdi." Ya "ara rejimlerde" MT raporlar ile hapishanelere girenler, hkm giymeyip beraat edenler? 20I Balon Harekt gibi dosyalara giren ayrntlar MT'in "ilerine szdrd 'ajanlar' topluyordu." rnein 12 Mart'tan sonra "kkrtc ajan" diye nlenen Mahir Kaynak? Demirel, bu nl ad sorulduunda: "Biliyordum. Ama dosyada, raporlarda ajanlarn adlan gemez. Sadece 'eleman,' diye sz edilir, 'elemann' adn sorarm, sylerler. Gn gnne bildirmiti," diyordu. Biz de, Kaynak ve benzerlerinin raporlarndan sonra insanlarn "Ziverbey Kk'nde" neler ektiini, hangi ikencelerle karlatn lhan Seluk'tan renecektik. (lhan Seluk, Ziverbey Kk, ada Yaynlar.) Ziverbey Kk'nn, 12 Mart'tan sonra ikence oda olarak kullanldn artk bugn, herkes biliyor. Dou'nun MT mstearl dneminde bu kk, baka bir ad altnda "sadece Trkiye'ye gerek Bulgaristan 'ajanl' yapmalarndan kukulanlanlarn incelenmesi iin" kullanlrm. Yzlerce gmen arasnda ajan olmasndan kuku duyulanlar uzmanlarca orada sorguya ekilirmi. rnein, Trkiye'ye nasl girdii sorulan biri snr tal, aal bir yerden aarak geldiini sylermi. Uzmanlar adam alp snr atn ne srd snr blgesine gtrr-m. Fakat tanmlanan yer ounlukla; dmdz, aasz, taa kayaya rastlanmayan bir yer olurmu. lhan Seluk anlatyor. "Erenky Kk Sunay-Tama-Trn cuntasnn ikence merkeziydi. 12 Mart'n yaps iinde zel bir yeri vard. nk 1. Ordu'nun bulunduu stanbul blgesinde Faik Trn, kendi yetkilerini kullanarak zel operasyonlar yaptrabiliyordu. Basn da stanbul'da olduuna gre, burada yaand birok ey. nsanlar tutuklanmaya, gzaltna alnmaya, kovuturulmaya baland, davalar birbirini izledi. Bu karmaa iinde aydnlk olan udur: 12 Mart dneminde Erenky'de, Ziverbey'de Zihni Paa Kk 202 diye anlan (ya da Ziverbey Kk) yerde Faik Trn ve Mem-duh Unltrk buyruunda bir ikence merkezi kurulmutur. Bu ikence merkezinde de birok aydn tezghtan geirilmitir." kence ile sorgulama Ziverbey Kk'nde zel Harp Dairesi ad altnda "Kontrgerilla" diye namlanan kuruluun elemanlarnca yaplyordu. Kontrgerillann ikencelerine insanlar, MT'in gizli gz ve kulaklarnn hazrlad raporlar gtryordu (Kontrgerilla konusu Cneyt Arcayrek Aklyor dizisinin 7. cildinde geni biimde anlatld). kence olaylarnn binlerce rnei yazlabilir. Fakat lhan'n, yaad olaylarn zerinden 18 yl getikten sonra yazd rpertici gerekler, ikence eylemlerinin belli bal belgesidir. kencenin antsal simgesidir.

lhan Seluk'u dn ve yazn adam olarak tanrsnz, beenirsiniz, benimsersiniz. Seluk'un insan yann, dostluundaki kvam, vefasn ancak onunla birlikte yaarsanz anlayabilirsiniz. lhan Seluk gibi dn dnyasnda izgisini hi krmam, saptrmam, maddi olanaklar karsnda eilmemi ustalara, dostlara artk ok az rastlanyor. Bir elin parmaklar kadar bile deil saylar. Szckleri eitli enstrmanlardan kurulu bir orkestrann uyumu iinde kullanabilen ender yazarlardan olan lhan'n, o yumuak sesiyle, ama yumuak dokundurmalarla evresini rahatsz etmeyen dost uyarlarn, gerei gsteriini ancak onunla konutuka kavrayabilir insan. lhan Seluk, 12 Mart darbesinden bir buuk yl sonra "ieri" alnd. "Sorgunun omurgasnda ikinci eklem, Devrim dergisi evresinde toplananlarn bir cunta oluturduklar sulamasyd. inde komnistlerin de bulunduu bu cunta, bir eylem plan hazrlamt; iktidar devirecek, devleti ele geirip komnizmi lkeye getirecekti. 203 "Cuntann ba Madanolu idi. "Ne var ki, i biraz karkt. "nk Genelkurmay Bakan'yla kuvvet komutan, 12 Mart muhurasyla hkmeti bir buuk yl nce devirmilerdi. "Kara ve hava kuvvederi komutanlar birlikte alarak bir plan hazrlamlard. Sonra bu konunun tartmas yaplm, geni bir komutanlar toplants dzenlenmi, 12 Mart'ta muhtra elbirliiyle verilmiti. "Bir buuk yl nce gereklemi eylem ortadayken, Madanolu Paa ne yapm, sorusu havada kalyor, sulamann mant tutmuyordu. Ancak Ziverbey Kk'nde ileyen saat, mantn tik taklarn yanstmyordu. "Daha geni bir plann bir parasyd Madanolu davas. "Yukarda sylediim gibi Doan Avcolu, llhami Soysal ve ben, gzaltna alnmadan nce Ziverbey'de ne yapacamz, nasl davranacamz tartmtk. Ben 12 Mart dneminde gzaltna alnan her arkadama da benzer eyleri syledim. Ne isterlerse 'evet' deyin ve imzay basn. Direnmenin anlam yok, mahkemelerde gerek ortaya karsa kar... "Ne var ki daha deiik bir yntem bizleri bekliyordu. "Erenky Ziverbey Kk'nde bu yntemleri uygulayanlarn akl hocalar elbet ABD'de kontrgerilla kuramn gelitirenlerdi. Ancak zel baz yntemlerin uygulandn da sanyorum. Szgelimi kk eski bir yapyd. Ahap blmleri hem gcrdyor, hem ses geiriyordu. Bylece ikence sesleri kolayca duyuluyordu. Benim kaldm odadaki pencere doaldr ki zel olarak yaplm bir ikence hcresinin deil, kkn penceresiydi. Dars grlmesin diye beyaz yalboya ile camlar boyanmt. Srekli yatakta yatmaya zorlanmak, belki bu yzdendi. Pencereye yaklamann tehlikeli olaca dnlyordu. Zincir hem moral bozmak, hem ac ektirmek iin, hem de sank kprdad ve yataktan kalktnda ngrdasn diye taklyordu. 204 "Faik Trn'le Memduh nltrk'n daha iyi olanaklar olsayd, kukusuz daha gelimi bir ikence yuvas hazrlayabilirlerdi. "... Madanolu'na ilikin soruturma 1971'in yaz aylarnda balamt, ama ortada bir davann almas iin gerekli ne bir iaret vard, ne de bir kant. Delil yaratmak gerekiyordu. Ellerinde blk prk ajan raporlar bulunan sorgucular, bizden alacaklar yazl ifadeleri derleyip toparlayarak tutanaa dntrecekler, sanklara imzalatacaklard. "Madanolu dosyas byle oluacakt. "Dndm tandm, karar verdim: "'Yazmayacam.' "Peki, direnebilecek miyim? Ya da direnmeye gerek var myd? Kendi kendime sorular soruyor, yantlar veriyordum." Direndi, ikencecilerin istedii ifadeyi yazmad. lhan'n aklna gelen olaslk, doruydu. "Sorgucular istedikleri amaca yaramaynca ellerindeki blk prk ajan raporlar"n daha geerli biime dntrme gereini duyumsadlar. lhan'n ak seik yazmlarn, bir yerde deindii gibi "blk prk ajan raporlarnn" daha dzenli raporlara nasl dntrldn, "maln sahibi grnen kiiden", bizzat Mahir Kaynak'tan dinledim.

renebildiim MT gereklerine serviste yllarca alm Mahir Kaynak'n yapt katklar saptayabilmek iin bugn Gazi niversitesi'nde doent olan "eski ajanla" iki kez konutum. Gizli servisin bnyesi, alma dzeni ve biimini konuurken, yava yava 12 Mart'a, lhan ve arkadalarna hkm giydirmeyi amalayan Mahir Kaynak imzal MT raporlarna sz kaydrdm. Sorgucularn onca ikenceyle bir trl elde edemediklerini, Kaynak salayacakt. "Bir gn beni MT'e ardlar," diye balad. "Madanolu 205 davasna tank olarak kacam sylediler. Bu, karanlktan aydnla kmam, deifre olmam demekti. Ama servis tanklm istiyordu." Ses alma arac akt: "Sonra raporlannz okundu, mahkemede tanklk yapanz?" Kaynak: "Ben rapor vermedim, yalnz bunu yle... Kapatabilir miyiz?" dedi. Ses alma aracn kapattm, konutu. Sesini alamamtm, ama syledikleri belleimde izgi izgi yer etmiti... Kaynak yle dedi: "Ben bir kez rapor verdim. Sonra hi rapor vermedim. Mahkemeye kmam istendiinde raporlar yazmam istedi MT. Reddettim. 'Ben anlatrm, anlattklarm isterseniz rapor haline getirirsiniz,' dedim. yle yaptlar. Mahkemede okunan raporlarn benim tarafmdan yazldn kabul ettim. rgt, byle istiyordu..." (Duraksamalar geiriyordu. Mahkemenin zerinden 15 yl gemi. Yalan tankln su olarak onu srklemesinden kayglanyordu. Syledikleri zamanamna girer miydi, bilmiyordu. Kukuluydu. Ses alma aracn bu yzden kapattrmt. Kendi sesiyle bir kant istemiyordu.) "... imdi mruruzaman gerekleti mi gereklemedi mi bilemiyorum. Bunun sylenmesi benim tarafmdan hukuki bir saknca yaranr m, yalanc tanklk gibi bir ey... Bama?.." lhan'n "Ziverbey Kk'nn" yaymndan bir yl sonra konutuum Mahir Kaynak'n bana syledikleri plak gerei nmze sermiyor mu? kenceye yatrlanlarn vermedii yazl ifadelerden ve bir ie yaramaz blk prk ajan raporlarndan sonra "mahkemeyi etkileyip lhan ve arkadalarna hkm giydirebilmek iin servis marifetiyle -baka ad bulamyorum- elikili raporlar." Arkadalarna ne diyordu, lhan: "Bu iin son zm yeri mahkemeydi." 206 yle de oldu. Servisin mahkeme nne kard tank, ieriine sahip kn, ama yazmayp imzalad raporlar, gerekeli mahkeme karannda sfrla eletirildi. yks lhan'n anlannda: Ajann harcanmas "... MT bir ajann hibir zaman deifre etmez, bu gibi 'elemanlar' ve almalar son derece gizli tutulur. Ancak Madano-lu davasnda Mahir Kaynak kurban edildi. Aklanan raporlarnda Kaynak, 'kkrtc ajan' kimliiyle ortaya kyordu. Bunun Frenke ad 'ajan provokatr'dr. MT ajan grevini yapmakla kalmayp, yanna sokulduu kiileri 'komnist' bildii kiilerle ba kurmak yolunda tevik ediyor, sua itmek iin abalyordu. "Ancak Madanolu davasnn beraatla sonulanmas, Mahir Kaynak' deifre edenler iin geri tepen bir silah oldu. "Madanolu davasnda gerekeli hkm son sz sylemitir. "Savcnn davadaki tutumu, yarglar kurulunu da rahatsz edecek kadar gze arpyordu. Nitekim bu konu gerekeli hkmde bir karara baland. "Ya Mahir Kaynak? "Bu MT ajannn 1967'den 1970 Nisan'na kadar verdii raporlar nasl deerlendirildi? Mahir Kaynak'n kiilii karsnda skynetim mahkemesi nasl bir yargya vard? "Madanolu davasnn gerekeli hkmnde Mahir Kaynak iin u sonuca varlyor: "ahit Mahir Kaynak ayn zamanda bir MT ajandr... Gerek tanzim etmi olduu raporlarndaki telif edemedii elikiler, gerek duruma srasnda sorulan suallere, 'Ben aldm haberleri mannma aykr grsem dahi olduu gibi

raporuma kaydeder ve MT tekiladna bildiririm...' eklinde, ald haberleri dahi ciddi bulmad yolundaki beyanlar; gerek, 'Raporlar umumi207 yetle toplantlardan bir mddet sonra yazardm. Bu suretle toplantya itirak edenin ne dediini deil de aklmda kalan raporuma geiririm,' eklindeki beyanlarndan da anlald gibi, raporlarnda, geen hadiseler ve kiilerde yanlgya dme ihtimalinin mevcudiyeti (byle bir ihtimalin mevcut olduu bizzat kendi ifadesiyle kabul edilmitir) ve gerekse Anayasa Mahkemesi'nin yukarda belirtilen kararnda ayn zamanda MT eleman olan ahitler hakknda belirtilen sebepler de nazar itibara alnarak ahadetine itibar edilmemesi gerektii kanaatine varlmtr... "istanbul 2 Numaral Skynetim Mahkemesi, Mahir Kay-nak'n verdii raporlar deerlendirirken unlar sylyor: "'Soruturma srasnda eleman (Mahir Kaynak) raporlarnn dava dosyasna imzasz ve tasdiksiz konmu olduunun tespiti zerine, asllarnn veya tasdikli suretlerinin MT'ten istenmesine karar verilmi, tasdikli suretleri dosyaya konmutur. Tasdikli ve tasdiksiz raporlar ayr ayr tetkik edilmi, karlatrlm, 26 ubat 1969 tarihli tasdikli eleman raporlaryla tasdiksiz eleman raporu arasnda ak bir elikinin hibir yanlgya yer vermeyecek ekilde mevcut bulunduu anlalmtr.' "in ilgin yan, zerinde deiiklik yaplan raporun zamann genelkurmay bakan Faruk Grler'e ynelik olmasdr. "2 Nolu Skynetim Mahkemesi, gerekeli hkmne yle devam ediyor: "'MT'in (Milli stihbarat Tekilat'nn) kendisine den grevi yerine getirdii kanaatine varlmtr. yle ki, akl ve manu-n alamayaca elikilerle dolu bu eleman raporlarna itibar etmediini, sanklar hakknda drt sene ierisinde bakaca ilem yapmamakla ortaya koymutur. Bunun aksini dnmeye imkn grlmemitir. Zira sanklar takiple grevlendirilen ajan Mahir Kay-nak'n, Amerika'ya gitmesine mani olunmamtr. Ciddi bir uran iinde bulunduklarna inanlan sanklarn takipsiz braklmaya-caklann Milli stihbarat Tekilat dnebilecek durumdadr.' 208 "Gerekeli hkm ok ak ve seik biimde Mahir Kay-nak' mahkm etmektedir. "yle ki: "'MT eleman raporlar ayr ayr tetkik edildiinde ajann sank Hfz Kaar'dan naklen temin ettii bilgileri MT'e bildirdii grlmektedir. Mahir Kaynak ifadesinde sank Hfz Ka-car'n kapasitesi itibariyle raporlarnda belirttii ileri yapamayaca kanaatinde bulunduu haberleri, gayri ciddi bulmasna ramen raporlarnda beyan etmektedir. Mahir Kaynak bu beyan ile MT'e verdii bilgilerin shhatine, gerek olabileceine inanmadn belirtmi bulunmaktadr. Bu beyanlar ile eleman raporlarnn samimi olmad aka belli olmu, bu raporlarn delil ni teliini bir ynden ortadan kaldrmtr. Esasen bu bilgilerin Hfz Kaar tarafndan verildii hususundaki iddiann da tespiti mmkn olmamtr. Bir doent olan Mahir Kaynak'n herhalde inanmad ve inanamayaca kiilerin beyanlarn Milli stihbarat Tekilat'na rapor etmemesi, aksi halde tekilat yanlgya drebileceini dnmesi gerekirdi.' "Yarglar kurulunun gerekeli hkmnde bundan sonra raporlar ele alnarak 'belirtilen hususlarn tutarsz olduu, akl ve mantk kurallarna ters dt' ve 'delil olamayaca' rnekler verilerek sergileniyor..." Seluk'un anlar kadar gerekleri aydnla kavuturan baka belgeye az rastlanr. Mahkemenin gerekeli kararnda ve Kaynak'n Kasm 1988'de, Aydnlkevler'deki konutunda syledikleri, u rapor iinin altn biraz kartrma gereini duyumsatyordu. "MT grevini yapm," deniyordu, ama nasl yapm? Kay-nak'a gre, tek bir rapor vermi. Bu raporda 1971 darbesinin ncesini siyasal adan irdelemek gerektiini, hatta -sylediine baklrsa- olayn altnda "d glerin" oynad rol iletmi. 209 Ama sonra km mahkemeye "elikili, tutarsz birtakm ifadeler, altnda imzas olan raporlar vermi." Zaten bu nemli noktay zmeye alyorum, Kaynak' zorluyorum:

"Deifre oluunuzun ana nedenini sylyorsunuz. 'Bir rapor vermitim, sonra benden baka raporlar imzalamam istediler.' Oysa, 'Ben yazmam, siz yazn,' demisiniz. Bu, ok tuhaf. Garipsemenin tesinde. Niye mahkemede, 'Bu raporlarn byk ksm benim deil, yazdlar, imzalattlar,' demediniz. Orada ikenceye urayan yazarlar, dnrler, ordu mensuplar oturuyordu. Neden byle davranmadmz?" Tepkimi gstermek istemiyordum. Olaan bir soruydu sanki. Bu soru bile, mahkemeye bir "MT tertibini" yanstmyor muydu, tertip kokusu vermiyor muydu? Kaynak, "in bu safhaya geldiini grnce benim tekliflerim oldu," dedi. Bakalm? "Benim istihbarat anlaymda mahkeme yoktur. Mahkemeye kmak istemiyordum. Siyasal olay, siyasal olarak halledil meliydi," diye srdrd Kaynak: "Fakat bu, bir i operasyondu. Daha nce Fuat Dou'ya da syledim. Dedim ki: Madanolu grubunu mahkm etmek istiyorsanz, bunu baaramazsnz. Gcnz buna yetmez." "Yant?" "Baarrz," dedi. "Ama mahkeme, raporlarnz, ifadenizi 'makbul' saymad," dedim. Sakin bir sesle ve gizli servisin uzun gnler boyunca dzenledii raporlarn yarg nnde boa ktn yineleyerek. Tabii Kaynak, mahkeme heyetinin salam hukuki dayanaklarla raporlar, ifadeleri "aidiyeti cihetiyle" servise geri gndermesine yorumsal bir klf geirebilirdi: "Sadece hukuki mesele deil, siyasi gleri olduu iin kabul edilmedi," diyordu. yi ama, "raporlar, ifadeler mahkemece kabul edil-me-mi-tii." 210 inde bulunduu durumu Kaynak, bir baka ynyle anlatt: "O zaman -MT'te- dediler ki bana, sen olayn iindeymi-sin gibi grn. Sonra da yaptn yanll grp itiraflarda bulunmu ol!" "Siz, mahkemeye kmadan m oluyor bunlar?" "Evet, senin ajan olduunu aklamayalm, ama bu yoldan..." "Pimanlk olay?" "Kesinlikle kabul etmem, dedim. Kabul edebileceim iki alternatif vardr. Birincisi: Onlarla hapse atarsnz, oluuma ocuuma bakarsnz. kincisi: Ya da aa karrsnz." "Aa m kardlar?" "Aa kardlar. Aa karlmak da istiyordum. nk ben gizli servislerin, zellikle Amerikallarn beni tehis ettiklerini biliyordum. Yani beni biliyorlard." "MT'in dndasnz, ama MT ajansnz, kadroda deilsiniz o sralar?" "MT'e altm biliyorlard. renmilerdi." "eriden mi?" "Evet. Biliyordum. Anlamtm. Tekilatla Cinsiyetim yava yava arttka bunu rendiklerini anladm. Byle bir durumda baka bir servisin antajna ve talebine muhatap olmamak iin aa kmak istiyordum. O zaman yapamazlard, aa kmm, hibir yararm, aa kan adamn yapabilecei hibir ey yoktur. O yzden de aa kmak istiyordum. O arkn iine girmek istemedim. O ark biliyordum." "Deifre" olmann tam Madanolu davas balad srada yararn pek anlayamyordum. "Aa ckmasanz CIA veya teki servisler ne yapabilirdi," diyordum Kaynak'a, daha amak iin. "Tabii. Bu ilerde en kt ey antaja gelmektir," diye ya-ndyordu. Oysa, CIA'nn iine gelirdi Madanolu'na ve arka211 dalarna beraat karar yerine, hkm giydirmek. Kaynak, "Senin bir an yakalar, senin ajan olduunu biliyoruz, ifa ederiz veya seni vurdururuz, gel bize de hizmet et, derler," diyordu. "Devletin varln koruyan 'dosdarn' istedii ynde bir lke yaratmaya" alan "eleman" CIA'nn feda etmesi mantksal adan fazla olas deildi. Denilse ki Sovyetler bu yntemi uygulayabilir, bir lde, pekl! "CIA deyimiyle 'slak iler' yani ldrme 'olay' var m?" "Vardr, yledir. Tehdit ederler sizi. Ne diyecektir beni vurdururken adam? Faizme kar mcadele edeni..."

Kafas karyordu insann. Oysa Kaynak, "Gayet rahat yaparlar," diye yineliyordu: "Bunu Amerikal yapar, kimse de farkna varmaz. Bu, byle olur." "Amerikallarn bu tip ileri var mdr Trkiye'de?" "Vardr tabii. Birok eyde vardr. Sonuta u oldu tabii. Ben ortaya knca benim onlar asndan bir maliyetim oldu. yle dndler: Bu adamn bertaraf edilmesi san kayb anlamna gelir. nk ben, san matlup hanesine yazldm." "Yani?" "Benim bertaraf edilmem onlarn kayb olacaka. O yzden hibir ey yapamadlar. Belki de ansm var, belki de mrm uzundu, bilemiyorum." Grnen gerek: Madanolu davas lhan Seluk'un da belirttii gibi, bir buuk yl, hatta daha nceden tezgha girmiti. MT'e bir esinti gelmiti, kimbilir nereden? Buras kapal. Kaynak hazrlanmt ve mahkemeye gtrlmt. "Akbet ortada!' 12 Mart darbesi, radyolardan okunan komutanlar muhtra-s ile gerekletiinde, orduya hangi cuntann egemen olduunu aratran kukulu sorular vard. lk saaderde durum henz aydnla kavumamt. Sonradan asker-sivil btn otoritelerin savunduuna gre, 212 sol bir cunta darbe yapacakt, "komutanlar, bu darbeyi bertaraf etmek iin muhtra ile snrl bir 'darbe' gerekletirmilerdi." Kaln izgileriyle, o gnden bugne savunulan gr buydu. Fakat, daha sonralar yaplan aratrmalar, kan aklamalar baka bir olguyu ortaya koydu. Sol cunta temizliinden sz ediliyordu. Oysa hava ve kara kuvveden komutanlar -Muhsin Batur ile Faruk Grler de-, cuntasal almalarn iindeydi. Darbe hazrlnda olanlarla toplantlara girip kan kuvvet komutanlar yerlerinde kalm, buna karn General Celil Grkan ve arkadalar "devlete el koymaya hazrlanmak, Trkiye'nin siyasal dzenini tmyle deitirmeye girimek" sularyla tasfiye edilmilerdi! 1972'de 12 Mart 1971 darbesindeki gerek yanlar aramaya baladm gnden bugne kadar hep ayn sorunun yantn aradm: Cunta faaliyeti, anayasay deitirmek gibi darbeye hazrlk nedenleriyle orduyu harekete geirme yargsyla "tasfiye" yaplacaksa, kuvvet komutanlarnn da ayn uygulamann iinde olmas gerekmez miydi? Ne are, cuntasal faaliyet iinde olduklar anlalan komutanlar kalyor, "sol devrim yapacaklar" gr ile 13 Mart gn "kimi general ve subaylar" ordudan uzaklatrlyordu. Eer sorun, bir anayasa rejimini korumaksa, anayasay "tebdil ve tayir etmek" bir susa, bu hareketin sa solu olmazd. Muhsin Batur ve Grler Paalar terazinin ayn kefesinde grp yazmaya almam, su oldu. Gr am bugn de deitirmi deilim. Kaynak, yllar gemi, ama hl ilgin "eski bir kkrtc ajan." Kimi irdelemeleri var ki, amas gerekiyor. rnein, 2000'e Doru dergisine verdii bir rportajda "12 Mart'in 'dardan' ynlendirildiini" sylyor. Oysa, 12 Mart ncesi bir "ajan" olarak MT'le "iliki" iinde. Deifre olunca MT'te ekonomik daire bakanlna yksel213 mi. Ajan olarak MT'e "malzeme" vermi. Deifre olarak mahkemeye km. Sonra MT'te kadroya alnm. Bu aamalarda grm, duymu, sonra servis bnyesinde yaayarak -kendine gre- 12 Mart' irdelemi. 12 Mart'n "dardan ynlendirilmesi" aldnda Kaynak, kimi yorum ve saptamalar yapyor. Ses alma arac ak: Ona gre, 12 Mart'tan nce sol, genlere devrimin nasl yaplacan alyor. "Birtakm sezilerine gre ingiltere'den destek gryor." Nasl? "ingiltere'nin bu ilerle megul olduunu grdm," diyor. Kant? "Trkiye'de solcu olan planclar veya baka entelekteller, sonradan ngiliz smrgelerinde veya ngilizlerin hkim olduklan yerlerde i buldular. Bunlar birtakm belirtilerdi. Onun dnda mesela -burada ad verdi- bana, Sosyalist Kltr Dernei'ndeki planclarn aslnda devlet iin yapaklar araurmalann bir

kopyasn ingilizlere verdiklerini syledi. uradan biliyorum: 'Onlar yeterince ingilizce bilmiyorlard, tercmelerini bana yapnyorlard,' diyordu." "... Size syledi bunlar?" "Evet, bana syledi. Planclar DPT'yi kullanarak Trke hazrlyorlar aratrmalar, sonra ingilizlere veriyorlar, ingilizler Trkiye'nin ekonomik yaps hakknda bilgi ediniyorlar. Bunun dnda hareket ngilizler tarafndan genel olarak tasvip ve destek gryordu. Yani bu hareket, bir Sovyet hareketi deildi. Rengiyle, yapsyla, amalaryla, deildi." Deiik bir sav: "Gizli servisleri ile, aktan deil?" "Evet gizli servislerle, aktan deil. Eli aktan yapmyordu, kesinlikle gizli servisleri kanal ile." "O srada MT, bu sylediiniz olaylar bilmiyor muydu?" "Gizli istihbarat tekilat Bat lkelerinin byle bir olayda dahli olacan peinen kabul etmiyordu. Bata kabul edeceksiniz ki, stne gidebilesiniz. u srada biliyor mu bilmiyor mu sorusu 214 abes kalyor. nk izlenmemitir, izlenmedii iin de bilinemez. (Ad yineledi) Sylediklerine dayanarak sonulara gidiyorum. Baka somut gerek yok. Sadece 'tahlillerle' bu sonulara varyorum." "MT'e ben kendim girdim," diyordu Kaynak. Gnll: "Beni MT bulmad ki... 1967 yllar balarnda, ocak ay olacak Trk Devrim Ocaklar'nda ben de yeydim. Btn sol derneklere yeydim. Orada Madanolu'nun yeeni beraber olmak teklifinde bulundu. Sonra Madanolu ile tantrd. lk ihbar MT'e yapan benim, beni bir eyin iine MT salm deil." "MlT, sizdeki yetenei sezip oraya sokmu deil, yle mi?" "Hayr efendim. Bu operasyonda MT hibir destek vermedi. u adan destek vermediler, beni bir yere sevk etmek yahut lanse etmek gibi rolleri olmad." Madanolu davasnda "yerine konacak adam bulunamadndan" sz ediliyor. Bu yargnn iyzn kendine gre anlatt: "Bir ara, ben bu ilere devam etmek istemiyorum, dedim. Yerime baka bir adam koyun, ayrlmak istiyorum. Sonunda iyi olmayacan biliyordum. Bir ara bir adam gnderdiler. Ben, onu o evrelere takdim edemezdim. nk adam benim ajan olduumdan habersiz, MT tarafndan gnderildi, bana geldi. 'Ben ok iyi bir komnistim,' dedi. 'Sizinle beraber olmak, sizin ideallerinizi paylamak istiyorum,' dedi. Yayor ve hl MT'te. O srada stanbul Fakltesi'nde asistan idim." "Adam" geri evirmiti, gerekesi ok sadeydi: "Bu kadar ak bir provokasyon halinde girmek, baarl olmazd akas." "Sonra raporlar sralamaya baladnz?" "Ben rapor vermedim. Yalnz bunu yle... (ses alma aracn iaret etti) unu kapar msnz?" Kapadk, ite o an, Madanolu davasna karlan MT ra porlarndaki gerei kavradm. "1967'den sonra 'ben solun dibinin kaznacan' tahmin ettim," diyordu. Belki solda oynarken MT ajanlna geii "ki215 isel kurtulua are" bulmak iindi. Belki de baka nedenlerle... Sol darbe giriimi ve ardndan, sa bir darbe! 12 Mart' byle zetliyordu, "ingilizlerin kkrtc hareketleri, varsayalm ki doru. CIA ve Amerikallar ne zaman devreye giriyorlar?" "... CIA bandan beri devredeydi. Yani sol darbede ngilizler rol alacak, kar darbeyi Amerikallar vuracakt. Ama iki servis arasnda temelde, bir iblm var myd, yoksa birbirlerine rakip iniydiler? Onu kestiremiyorum akas." "MT'te belki bugn bilgi vardr?" "Yok hayr! MT'te bu konularda bilgi yoktur. Esasen benim bu analizlerimi kesinlikle kabul etmediler. Onlar (MT) asndan hareket, komnist bir hareketti." "Sol ierikte bir hareket de deildi?" "Hayr, onlarn ifadesi ile 'kpkzl' bir hareketti."

"Tepe noktalardaki insanlar byle mi dnyordu MT'te?" "Evet, byle dnyorlard." 12 Mart gn, 12 Eyll Yine soruyorum: "Amerikallar, 12 Mart olayn btn ayrntlaryla batan biliyorlar myd?" "Biliyorlard. nk beni biliyorlard. Beni, kendim ifa etmedim. Ama birtakm kanallardan benim kimliimi rendiklerini anladm. Tekilattaki baz adamlarn tavr nedeniyle btn bu eylerin, btn bu bilgilerin Amerikallarn bilgisi dnda olmadn da anladm. O zaman yle anlalyordu ki, bir yanda ngilizler diyorum, bir yanda Amerikallar bu ii biliyor. O zaman bir amazn iindeydim. Hl cevaplayamadm. ngilizlerle Amerikallar kar karya myd, yoksa bu bir 'operasyonun iki deiik safhas myd' bilmiyorum. "Verdiim tek raporda hareketin sol olduunu, bir Avrupa 216 hareketi olduunu, taban olmayan bir darbenin kar bir darbeyle devrileceini sezdim." "Raporunuzda yazdnz m bunlar?" "Yazdm tabii. Avrupa hareketi olduunu da yazdm. lk darbe gelecek, sonra ikincisi diye ilk anda sylemedim, sonralar syledim. Ajan olarak alrken bunu syledim. Kar darbe geleceini syledim." Deiik yaklamlar geliyordu Kaynak'tan: "Ama undan kesinlikle eminim: Kendi amdan, muhakemelerim asndan. 1971'de bir sol darbe baarl olsayd... Ki, baarl olmas ans son derece yksekti. nk, o srada Avc-olu, lhan Seluk gibi isimler Trk toplumunda, zellikle askerler arasnda ok beeniliyordu. Hatta Sleyman Bey sylyordu: Bir gemiye girdim, orada bile Trkiye'nin Dzeni okunuyordu, diyordu. zellikle Trk ordusunda bu darbe ok iyi yer tutmutu, kabul etmek lazm." "Muhsin ve Grler Paalar, bu darbenin hangi kanadn-dayd?" "Sa kanadnda! yle anlalyor ki, cunta kurulduktan sonra Muhsin ve Faruk Paalar bizim cuntayla hep dirsek temas iindeydi. Sol cuntayla. Srekli haberleiliyordu. Birbirine haber gnderiyorlard. Herkes birbirinin varln biliyor idi. Ama iinde deillerdi. Bundan kan sonu u olacakt: Bunlar daha sonra sol kanad temizleyeceklerdi. lk darbe sa kadronun temizlenmesi. Baard da. Demirel var, Adalet Partisi var, dalp yok edilmesi, bertaraf edilmesi ve 12 Eyll o gn yaplacakt." MT, babakanlara "katlanr" "inde yaayan bilir" mantndan kan soru: "Bir Genelkurmay stihbarat Bakanl, bir de MT var. 217 Genelkurmay istihbarat yapyor, MT'e vermiyor. MT'ten alyor ama?" Kaynak, aklyor. MT'in ordu iini gzleyemeyeceini sylyor, yasak! Dou'ya, Sunay'n byle bir grev verdii sylentileri anmsatlnca, "Ancak genelkurmay bakannn msaadesi ile bu ii yapabileceini" belirtiyor. rnein Balon Harekt? "Sadece MT'in derledii bilgiler, ordudan alnan bilgi yok." Cuntalar ve benzeri olaylar sralanyor dosyada. Genelkurmay susuyor. Kaynak, "Evet, susuyor," diyor. "Koruduu adamlar, kulland adamlar vardr, orasn bilemeyiz. Her ey olabilir, bilemeyiz." u sonu kyor: Genelkurmay, MT'ten istedii gibi yararlanyor. Ama MT, hayr! Doruluyor Kaynak. "Affedersiniz ama, bu nasl i? Hem baka bir sav daha var ortada: MT, cumhurbakanna, babakana, genelkurmaya birbirinden farkl ierikte raporlar verir, diyorlar." Byk bir rahatlkla, "Olabilir," diyor. aknlk... Devletin kurumlar arasnda btnlk temel kural olmas gerekirken, "Doru bilgi ieren raporu asl babakanlara vermesi gerekmez mi MT'in?" "Hayr efendim, yle bir ey olmaz. Sz konusu deil," diyor, Kaynak ve srp giden garipsediimiz gelenekleri zetleyen, insan gldren bir yarg sylyor: "Milli stihbarat Tekila babakana katlanmaktadr." "Kerhen" srdrlen ilikiyi tam tamna tanmlayan bir ifade. Bilgi karma Neredeyse boulacak insan:

"Kerhen?" "Evet!" "Ama yasalar MT'in Babakanlk'a bal olmasn buyuruyor?" 218 "... Kadanmaktadr!" "MT, kendini Genelkurmay'a bal m sayyor?" "Bal saymyor, sayar! Kk'le ilintileri MT'in, Kk'te bulunan adama gredir. Ordu zerindeki etkinliine gredir. Kk'n ordu zerindeki etkisi veya irtibat fazla yoksa ona da fazla bir ey vermezler. rnein Fuat Dou'yu soruyorsunuz. Dou Paa, Sunay'a baldr. Ama Sunay'dan ok faydalanmaktadr. Diyorsunuz ki, Balon Harekt dosyas var. Her ey biliniyor. Hemen neden tedbir alnmad? Tedbir alnmas iin siyasal iktidarn kuvvedi olmas lazm. Hi deilse Kk'e dayanmas, gvenmesi lazm. u olabilir: Baz komutanlarn iin iinde olduunu gsteren raporlar babakana verilmemi olabilir." "Dosyada bilgilerin bu yan yok mudur, eksik midir?" "Bunlar karrlar." Kk ne amar devreye girer? Ortada bir genelkurmay bakannn, Tural'n bir gnde tasfiyesi var. MT'ten babakana bilgi, Kk'te Sunay-Demirel arasnda dramatik konuma ve karar. Bir yazyla Tural, Askeri u-ra'ya... Bu rnee karn, teki darbelerde Kk'ten ne bilgi, ne eylem! Hkmet ile Cumhurbakanl anlam. "Torbaya girmeden" darbeyi nlemenin yollarn birlikte aryorlar: "Ya da yle olmutur: Cumhurbakan byle bir tehis konmasn sylemitir MT'e." "Sunay, MT'e, oradan da Babakanlk'a?" "Evet. Ama MT, Kk'ten bir iaret almnr. Yoksa MT'in, bir genelkurmay bakanna kar bir rapor vermesi mmkn deildir. Cumhurbakan ancak byle bir halde, getir yazy, imzalayaym, demitir hkmete. Baka trl olamaz. Tu219 rai'in bir darbe giriimi elbet vard. Ama d destek bulmaynca darbe yapmak mmkn deildi ki: Aydemir olay da yledir," dedi Kaynak, "Milli bir ihtilal olmaz Trkiye'de," diyerek ekledi: "Darbelerin tehisini, gn ve saatini MT'ten almak mmkn deildir. Bunu alamayacan kabul edecektir, siyasi iktidar. Siyasi iktidar 'emarelere' bakacaktr, 'akln' altracaktr." Bu tanmlarla "iktidar" szc Trkiye'de anlamn yitiriyor galiba. Bu kanlar "iktidar" szcn biraz zavalhlatnyor mu, ne dersiniz? Kaynak'tan baka bir deerlendirme: "Trkiye'de i olaylar tek bana fazla nem arz etmezler. Trkiye'de i olaylarn hepsiyle baa klabilir. Ama daryla irtibatl olunca, baa klmaz. O bakmdan diyorum ki, bir olay olduu zaman mutlaka d irtibat var m yok mu, ona bakmak lazm. Mesela bir Krt devleti dardan yardm veya destek almadan baarlamaz, mmkn deildir. Dars istemiyorsa bir darbe yaplmaz. Trkiye'yi iki gnde ekonomik olarak kertirler." MT, ran'a tavuk sattryor 12 Mart'ta "deifre" olunca, artk niversitede barnamayan Kaynak, MT kadrosuna resmen giriyor. "Birtakm kademeleri" am. Sonunda ald grev, ona gre pek "nemli deil". Ekonomik ler Dairesi Bakan. niversitede ekonomi retene, uyumlu bir grev. Kaynak'a gre, "Ekonomik ler Dairesi Bakan MT'te bir fantezidir." Bir rnek veriyor. 1971'de MT'in bandan General Fuat Dou ayrldktan sonra, yerine General Nurettin Ersin geiyor, yardmcs da Recep Ergun Paa. Bir gn Kaynak' aryor Er-gun, ran'daki tavuk fiyadarn saptayalm, hkmete bildirelim, tavuk satsnlar oraya," diyor. 220 Kaynak, bu rnei "deeri kendinden menkul" diye niteledii Ergun Paa'nn yeteneklerini anlatmak amacyla m, yoksa MT'teki bu dairenin gereksizliini vurgulamak iin mi sylyor, alayl baklar kprdanyor gzlerinde, amac pek anlalmyor. MT'in "ran'daki tavuk fiyadarn saptamas" tarihsel deerde bir rnek!

Kaynak konuuyor: "Bizim baka bir lkenin ekonomik hayatna mdahale et memiz sz konusu olmadna gre veya bize yneltilen ekono mik operasyonlar esasen Bat kaynakl olduuna gre. Ve de Trkiye'den bir operasyon beklenemez. Byle daireler Bat'da var, bizde de olsun diye kurulmu. CIA ise, ekonomik durumlar izler, rapor verir." (Bir rnek: Washington- Amerikan Merkezi Haber Alma Tekilat CIA'nn yapt bir aratrma, Amerikan vatandalarnn yllk ortalama gelirlerinin, Sovyet yurttalarnn-kinin iki katndan fazla olduunu ortaya koydu. CIA'nn aratrmasna gre bir Amerikal ortalama olarak ylda 35 milyon lira kazanrken, Sovyet yurttalarnda bu rakam, 15 milyon lirada kalyor. Ekim 1988, gazeteler) Ecevit'i drme plannda CIA'nn yeri CIA'nn "hkmet drme tekniinde" ekonomik etkinliklerine takldk: "ok doal," dedi Kaynak, "mesela Blent Ecevit'in devrilmesi olay. Ben tekilata 'Margarin, Trkiye'de bir problem haline gelecek ve Ecevit'in drlmesinde kullanlacak,' dedim." "Nasl?" "nk o srada Amerikallar byk lde Trkiye'deki ya rekoltesi ile meguldler ve bu konuda srekli raporlar veriyorlard." 221 "Akaryaktla da ilgileniyorlar myd?" "Ne gerek vard. Zaten o konuyu dardan daha iyi biliyorlard." "Ama?" "Ama yiyecek maddeleri... ieride ne kadar salanyor, Trkiye'nin a ne kadardr, sorusunu srekli sordular." "A kapatamadmz anda?.." "Kuyruklar olacan biliyorlard." 1979'larda ba gsteren tketim maddelerindeki sknty byle aklyor ve ClA'nn "darbe ve hkmet drme reetelerinden bir rnek" veriyordu. Darbeden sz eden raporun akbeti "unu da syleyeyim," dedi Kaynak: "1977'de servisin iindeyken bir gn benden daha 'formal' bir adamla konuuyorduk. Hamza Grg, msteard. 'Bu terr ne oluyor?' diye sordu. Demirel babakand. Ben dedim ki: Terr zabta olay deildir. Tersine, siyasi bir olaydr. zm de siyasaldr. u anda ABD ve Avrupa, Trkiye'deki iktidar beenmemektedir ve devireceklerdir. Terrn kaynanda da bu vardr ve terr trmandracaklardr. Bunun bir sebebi de Trk-Sovyet ilikileridir. rnein ABD, hsan Sabri alayangil'siz hkmet ister. alayangil'in 1965'ten balayarak Trk-Sovyet ilikilerini gelitiren insan olduuna inanr, istemez alayangil'i. "ikincisi Trk ekonomisindeki 'bamszla' giditir. Bu sebeplerle Trkiye'de iktidar devireceklerdir. Kendime gre zm yollar nerdim. Dedim ki: Bat ierisindeki elikileri tespit etmek ve birbiriyle iktisadi rekabeti olan kesimlere ayr muameleler yapmak! Teklifim de uydu: Amerika'nn ierideki ellerine sert davrann, darda mzakereci olun. Bat'nn ierideki kanat222 larna dokunmayn, darda sert davrann. Bylece aralarnda bir menfaat farkllamas olur ve btn Bat'nn zerinize gelmesini nlersiniz." "MT'te rapor haline geldi mi bu syledikleriniz?" "Sonra bu raporla uraan, duyan ok oldu. Benden de aldlar. Mstear gyabmda raporun ok lehinde konutu." "Nerede?" "Tekilat iinde ve... iki gn sonra beni iyice kzaa aldlar. Demirel'e de bir yaz yazld hemen. 'Mahir Kaynak uzaklatrld,' diye." "Demirel uzaklatrd m sizi?" "Yazya cevap vermedi. Bir ey yapmad. Rapor zerinde de hibir ey yapmad." "CIA'dan kimi rgtlere silah, para yardm gelir mi?" "Yaplr yardm. Para, silah. Ancak bunu Trkiye ierisinde tespit etmek son derece zor. nk CIA, bu operasyonlar birka kademe kullanarak yapar. ster solcu ister sac rgtler, CIA'ya altn bilmez. Fransa'dan balar zincir, sonra Almanya'ya baka kademelere atlar. Trkiye'ye uzandnda, gerek kaynak

ortadan yok olmutur, kaynak tespit edilemez. Bu ancak istihbarat metotlar ile bulunur. Bulunmas iin de ilknce bu fikrin serviste kabul edilmesi lazmdr. Byle bir alma serviste hi yaplmad, yaplmad iindir ki, bilemiyoruz. 'Mademki Amerika bizim dostumuz, biz onun dostuyuz, aratrmaya bile gerek yok.' Anlay bu. Bunlar syleyince servisin yksek kademeleri kplere biniyordu." "1977'de verdiiniz bir darbe olaslna iaret eden rapor ne oldu?" "Herhalde bir yerlerde duruyordun" "Yok etmi olabilirler mi?" "Ben ayrlncaya kadar duruyordu. Ama alp yanmda getir-medim." 223 MT'te "kstebek" ihbar Bir "baka ihbar" olay: "Sleyman Bey'in bir tavr var: MT'in bana bir adam getiriyor, onunla muhatap oluyor. ok koyu bir hiyerari slubu vardr: Mesela ben, bir by-pass giriiminde bulundum, o da baarszla urad." "By-pass" deyimi ile aratrmalar srdke ilerde de karlaacaktk. MT hiyerarisini atlayarak servisten birinin babakanla dorudan iliki kurmas ya da babakanlarn MT mstearn atlayarak ieriden biri veya birileriyle, olan biteni aratrmas. "MT'te ekonomik daire bakan iken mi yapanz bu giriimi?" "Evet. Gittim Babakanlk'a ve tekilata 'szma' var, dedim. Son derece ciddi bir iddia." "Yani 'kstebek' var, dediniz?" "Evet, apak syledim. 'Sizin aleyhinizde alyorlar,' dedim." "Yabanc, CIA szmas m?" "Yabanc bir szma! ki tepki domas gerekirdi: Ya szmay soracaklard ya da beni mfteri olarak bertaraf edeceklerdi. kisi de olmad. Szann adn bile sormadlar." "Szma yksek dzeyde miydi?" "Evet. Yksek dzeydeydi." "Szma nasl oluyor, zaten MT, Amerikallarla srekli ilikide, ibirlii iinde?" "u vard." Bir sre durdu ve dedi ki: "... MT'teki deerlendirmeler devaml surette hkmeti yanltma istikametindeydi..." Bir vurgulamay anmsadm: Orduya 1980'den nce, MT'ten srekli abartmal bilgilerin aktarldn bir "baka kaynak" sylemiti. 224 C/A'nm dmeye bast gn... MT'te kadro d ajan olarak alan, sonra serviste bir daire bakanlna getirilen Kaynak'n kimi bilgileri artcyd: "Dergilerde yaymlanan demelerinizde ilgin bir sznz var: CIA, Trkiye'de bakan drr, genel mdr deitirir. rnekler misiniz?" "Gemiten bir rnek: Hasan Fehmi Gne olay. Komplodur. Mesela CIA veya MOSSAD yapmtr. Baka rnek: a-layangil'i feda etseydi Demirel, dmeyebilirdi. Kamran nan' dileri bakan yapsayd, dmezdi. Trkiye'de olanlar bellidir. Trk-Sovyet ilikileridir. Mesela TRT genel mdr zerinde operasyonlar yaplabilir, veya TPAO genel mdr deitirilebilir. nk Trkiye'nin kritik noktas, enerji sorunudur. Oralarda ve basn-yaynda yaplabilir. Ben TPAO'yu MT'in grev alan iinde grrm. Darbe sadece iktisadi menfaat meselesi deil. Trkiye'nin siyasi nemi son derece byk. O bakmdan ileriye dnk tahmin yapacaksak, mudaka siyasi tahlil yapmalyz. Terr balatlr Trkiye'de, kimse nleyemez. Dmeye bast gn. Mesela Deniz Baykal'n petrol devletletirmesi. Sonunda Ece-vit'i indiren nedenlerden balcas oldu." Bu blmn son sz: "Aa km bir istihbaratnn hayat ekilmez lde zordur." Syleyen: Mahir Kaynak! Ya istihbaratnn raporlaryla kimilerinin yaad hayat? Soranlar: kenceyi, darbe zulmn yaayanlar! 5 Haber veriyor mu, vermiyor mu? "MT, size 12 Mart' haber vermedi?" "Vermedi!" "Ama Cumhurbakan Sunay, bir gece nce biliyordu?"

Bu ksa konuma 12 Mart darbesinin zne yansyor. nce anahtar bilgileri ieren bir grmeye bakalm, sonra ayrntlara geelim: Demirel, "Biliyordu," dedi ve ekledi: "Eer o gece -11 Mart gecesi- Sunay beni arp darbenin ertesi gn yaplacan bildirseydi, tedbir alabilir, hepsini emekli edebilirdik. Oysa 'anlamlard.'" "Kimler, nasl?" diye sordu ve kendi yantlad: "Komutanlar, ubat 1971'de Eskiehir'de Sunay ile bir toplant yapmlard, orada!" Tofa'n Bursa'daki otomobil fabrikasnn al trenine Cumhurbakan da katlmt. Trenin sona ermesinden hemen sonra, Cumhurbakan'nn "teki konuklara" sezdirmeden, neredeyse usulca Bursa'dan ayrld renildi. Cumhurbakan'nn bu ani kayboluunun zerinde fazla durulmad. Fakat sonra, "Demirel'i bir gn evinde, eskiden MT'te alan artk emekliye ayrlm birinin ei ziyaret etti. "Kritik gnlerdi. Sokak hareketleri vard, baz silahl sol rgtlerin ciddi nitelikteki eylemleri halk ve kamuoyunu rahatsz ediyordu. Toplumu etkileyen eylemlerle hkmetin ana siyasetine kar askeri kesimde 'rahatszln giderek byd' yolunda haberler geliyordu. Hava Kuvveden Komutan Muhsin Batur'un 226 MGK'da yazl metinlerden yapt ar eletiriler basna szyordu. Cunta faaliyetlerine deinen bilgiler, yazlmasa bile kulaktan kulaa yaylyordu. "MT emeklisinin ei Demirel'e; Eskiehir'deki toplantda, komutanlarla Sunay'n bir dnem daha cumhurbakan kalmasnda anlamaya varldn bildirdi. Haber salkl olabilirdi. Kadn, AP sempatizan idi. Duyurumu kiisel herhangi bir yarar salamaya ynelik deildi." Bilgi ierikti ihbar ne ie yarar? "Bilgiyi alnca ne yaptnz?" "Sunay'a gittim. Bilgiyi aktardm. Eskiehir anlamas ve bunu tamamlayan -darbe olaslndan sz eden- baka haberler de geldiini Cumhurbakan'na dorudan syledim. Dinledi, 'Sen bakma bu haberlere,' dedi. Darbe olaslna kar gvence veren bir cmle ekledi: 'Ben Millet Meclisi'nde ettiim yemine sadm,' dedi." Bu olay iin balangcyd. Daha sonraki gelimeler darbe ncesi gizli rgthkmet ilikileriyle bilinmeyen "kimi gizli etkiler" ortaya karabilirdi. Ana izgileri saptamay srdrdk: "Fuat Dou kanadndan gelen bilgiler, MT Mstear'nn 12 Mart'tan nce sizi uyardn ne sryor. rnein MT, ordudaki gelimeler zerinde hi bilgi vermedi mi?" "Hayr, vermedi," dedi Demirel. Oysa "mstearlk kanad" daha sonraki yllarda rnein DemirePin kardelerinin ald banka kredilerinden sonra, orduda beliren honutsuzluun MT tarafndan Demirel'e aktarldn ne srecekti. Yllardan sonra bugn hl darbeleri zenle izleyenlerin kafasnda u soru var: "Demirel, 12 Mart' geir227 di, sonra yine babakan oldu. Darbe 'hesabn' MT'e niin sormad, MT'i orduyla yasal balantlarndan kurtarmaya neden almad?" Sorunun birinci blmn Demirel, omuzlarn silkip gereksizliine iaret etmek isteyen bir devinimle yantlad ve sanki, MT'e sorsam salkl, doyurucu karlk alabilir miydim, demek istiyordu: Ardndan, "Kime soracaktm?" dedi. Byle bir giriimin MT "nezdinde" be paralk deeri olmadn sylemeye alyordu. yle ya, MT herhangi bir devlet dairesi gibi istendii zaman dosyalar incelenebilecek bir servis deildi. Diledii kadar bilgiyi istedii biimde verebilirdi. Siyaset bu. Nelere gebe olaca bugnden belli olmayabilir, yarn yine sorumluluk alabilirdi Demirel. te o zaman "MT'i sivilletirmeye alacakt." "Biz, 1965'te tek bamza iktidar olduumuzda MT kanunu yeni kmt," dedi Demirel: "Kanunu uygulamak bize dt. Kanununa gre MT'in yeni batan dzenlenmesi. Biz iktidar olarak MT'in daha gl olmas iin elimizden gelen her eyi yaptk.

MT'e gerektiinde kullanmas iin ilk zel ua ben aldm. Biz iktidara gelmitik ama, herkes ykleniyordu, Zaten biz ancak, Tural' emekliye sevk ettiimiz gn iktidar olabildik." Bugn Ankara'nn Yenimahalle yresinde etraf imento duvarlarla evrili bir blge iinde binalar vardr. MT'in beynidir buras. Dou'nun mstearl srasnda hkmet aracl ile arsas alnm, binalar bir gizli servisin gereksindii modern ara ve gerelerle donatlmtr. Sylendiine gre, merkezdeki gl alc vericilerin almas o evrede oturanlarn televizyonu net izlemelerini nlemitir. MT arivi, bilgisayar beyinlerine burada aktarlmtr. Arivin byke blm beyinlerde gizlidir (Daha sonra beyinlerin nasl altn greceiz). Binalarn yanmnda mteahhiderin "suiistimal yapmasn nlemek" iin -Dou ka'-nadndakilerin anlattna gre- Fuat Paa, Cumhurbakan Su-nay' yapm srasnda oraya gtrm ve devletin verdii nemi mteahhidere gstermek istemitir. "Bir noktay vurgulamak istiyorum," dedim. "Her eye karn darbe geliyor, size bal bir gizli servis -genel kanya gre- aslnda grevini yapmyor. Ama baka eyler yapyor. Kamuoyunda somut rneklerden kaynaklanan yaknmalar var. MT raporlar ile insanlar yarglanyor, ikence gryor ve MT, 'iednk grev' stleniyor. MT raporlar savc iddianamelerine malzeme oluyor. Bu ada, ite bu olmuyor!" Demirel, "MT raporlar savclara, hazrlklarna yardmc olsun diye veriliyor. Benim zamanmda hibir ikence olay yoktur," diyor. te yandan eski MT ajan Kaynak, "kence yapar MT," diyerek genel kanlar pekitiren cmleler sylyor. Kay-nak'a soruyorum: "MT, ikence yapar m?" "Yapar," diyor. Tek szck ve kesin bir yarg. "Doru sylesinler diye ikenceciler ila verirler mi?" diyorum. "O Gney Amerika modeli, biz baka trden ikence usullerini 'ithal' ettik," diye yant veriyor. kencenin kimin babakanlnda yapld elbet bir siyasal parti iin nemli. Daha da nemli olan, ikencenin doal bir yntemmi gibi giderek yerlemesi ve uygulanmas. MT raporlar, skynetim mahkemelerine nasl gidiyor? Kaynak'n deneyimlerinden sorunun yant kyor: "MT raporu hazrlar. Polis tutana olarak mahkemelere gider." Bir yutturmaca! MT raporunun yasa nndeki geersizliine mkemmel bir rt... 229 Modern sorgu odalar Son yllarda -1983-1988 arasnda- MT'in sorgu odalar ve sorgulama yntemleri "modernize" ediliyor. Sorgu odalar Bat'dan, zelde ABD'den "ithal edilmi." Babalar operasyonlarnda ieri alnan nl mafya efleri yeniden modernize edilen zel sorgu odalarndan geirilmi. eitli konularda syleirken "EM", "Dayak yok, maddi bask yok ama..." diyor, "daha ok psikolojik bask yntemleriyle kimi yerde dosta sokularak, sorguya alnann daha almas iin kaplar aralayarak, hatta birlikte yemek yiyerek, sohbet edip iki ierek bir sorgulama yntemi." Acaba bu kadar m?.. MT eleman ile rnein "mafya babalar" arasndaki modernize grmelere kout gelime u: Piyasada olanlardan daha duyarl ve daha deiik bir teknikle "her yerde" alan ses alma aralar alnyor ve sorgudaki btn hareketler videoya ekiliyor. "Telefonlar dinleniyor?" diyorum Demirel'e. "Bizim zamanmzda deil. Belki, benden izin alarak, casusluk yaptndan kukulanlan veya yapanlarn telefonlarn dinlemitir. Doaldr." "Fuat Dou'yu siz getirdiniz?" "Dou'yu bize 'iimizden sivil unsurlar' nerdi. O srada Dou Paa kta hizmetine kmt, tugeneraldi ve Sivas'tayd. Atadk. MT baz konularda ok iyi alt." Gizli servisin devlete olumlu hizmetler grd inancn rnekliyor: "Mesela mehur 1967 Kbrs olay. Hatrlarsnz. Kbrs'ta kan gvdeyi gtryordu. Biz mdahale etme kararndaydk. Orada Grivas adl bir eski subay, EOKA gizli rgt araclyla Trkleri vuruyordu. Yunanl subaylar da adaya dolmutu. Du230

rum antlamalara aykryd. Sonunda Grivas ile Yunan birliklerinin ekilmesi kouluyla harekt durdurduk. Herkes biliyor birtakm baka gerekleri. Adaya karma yapacaktk. Jet uaklarmzn lastikleri bile yetersizdi. Elimizde tek karma gemisi yoktu. ileplerle adaya asker evki hem riskli hem de olacak i deildi. Daha nemli bir nokta var," dedi Demirel, durdu: "karma karar almz. Komutanlara planlarn sordum. karma yapacamz Kbrs kylarndaki denizin derinliini, Rumlarn denizi maynlayp maynlamadklarn bile bilmediimizi sylemilerdi." 1967'nin "basn cephesi": "Biz ileplerin Mersin'den her alnda Kbrs fethine hazrlanyorduk. Baz bilgiler Kbrs karmasnn, o srada, on binden fazla ehide gerekleeceini duyuruyordu. MT'e talimat verdim. ala ve Kbrs'a bir karmada silahl kuvvedere gereken bilgileri hemen dosyalayp verdi. Ben de komutanlara..." "Ya teki alanlarda?" "eidi yerlerde Trk varln canl tutmak lazm gelebilir." O kadar. "Devlet srlarna giriyor." Bilgi aknn sonu. "12 Mart ncesi d etkileri aratrmak gerekiyor. yle balayabiliriz: CIA'nn nl U-2 casus uular Trkiye'den yaplyordu, durdurdunuz. Bakyorum belgelere, eidi bilgilere; CIA ve ABD iin 'yaamsal nemdeki' uular durdurmanzdan memnun deiller. Sonraki yllar CIA'y ve ABD'yi 'gayri memnun' klacak baka olaylar var ve sonuncusu, hem de darbeden nceki atma Trkiye'deki haha ekimi. Bu konuda kesin bilgi, Dileri tutanaklarnda yatyor. Ruslar sizden, U-2 uularn durdurmanz istemiler miydi? ABD d politikas hesabna i gren CIA, Trk-Sovyet yaknlamasnn daha boyudanmasndan, 27 Mays ncesinden son zamanlara dein fazla hazzetmiyor." 231 ABD ve ClA'y harekete geiren "stemilerdi," dedi Demirel: "Biz iktidara gelince, Sovyetler, 'Bu uaklar sizin olsa, casus uular yapsa, hadi anlardk. Ama Amerikallara ait bu uaklar ve Trk topraklarndan kalkyor, bizim lkemizde casusluk yapyorlar. te bunu anlayamyoruz,' diyorlard. O sralar Amerikallara ykleniyorduk. Top mermisi veriyor, topu yok! Savunma Bakan Ahmet Topalolu ABD'ye gidiyor o srada. steklerimizin listesini veriyor. Bir milyar tutarnda. stekler karlanmyor. (Durdu ve dnceliydi) Sonra 'teki' gelimeler," dedi. "CIA n plana kmaz tabii. 'teki gelimeleri' ikili anlamalarn yeniden dzenlenmesi isteimizle, haha retimini yasaklamamz ieren ABD talepleri olarak zetleyebilir miyiz?" Siyasal olaylar irdeleyen siyaset adamlarnda CIA'nn eli sahneye girmiyor. Yorumlar byle bir balant yapmyor. Fakat CIA gereini reddeden tepki de alamyor insan. Genel izgiler veriyor: "Haha Nixon'un tutkusuydu. CIA'nn da. retimi yasaklamamz istediler. Geri evirdim. Trkiye'nin ksd haha retimiyle Amerikan genliini zehirleyen lke olarak nitelendirilmesini istemiyordum, isteyemezdim." CIA parmann oynamaya balad gnleri sergileyen birinci sahneyi kapadk. Iklar snd, tekrar yand. Sahneye her alanda Sovyeder'le ilikiyi gelitirdiinden, CIA dayanakl ABD ynetiminin "beenmedii" ne srlen o dnemin dileri bakan hsan Sabri alayangil geliyordu. 232 Casuslua "alet" olmak ("17 ubat 1962'ye kadar CIA'da gizli servis bakanl yapan Richard Bissell, 1950'lerde Sovyeder'le inlilere kar klasik casusluk metodaryla kar koymann mitsiz olduunu anlayanlarn ve haber almaya modern teknoloji getirenlerin arasnda yer almt. U-2'yi yine Bissell gelitirmiti ve U-2, CIA'nn en gl silahlarndan biri saylr. Bissell daha sonra Kelly Johnson'un ve Lockhead uak fabrikalarnn yardmlar ile U-2'lerden daha stn vasfl, daha yksekte uan ve sesten misli hzl casus uaklarn ortaya koydu." Marchetti - Marks, 1974) ("ABD askeri ve haber alma grevlileri, Trkiye'deki be tesisin Sovyet askeri gelimelerini izlemek bakmndan hayati nemde olduunu belirtmektedir. Sovyet

askeri gcnn her gn biraz daha artmas karsnda bu slerin nemi daha da artmaktadr." ABD Senatosu ounluk lideri Byrd, 18 Temmuz 1978) hsan Sabri alayangil, "1965 seimlerinden sonra kurulan Demirel hkmetinde dileri bakanlna getirilmemden alt hafta sonra," diye balad sze: "Karadeniz'de bir U-2 ua Ruslar tarafndan drld. Sovyeder bu uan Trkiye'den kalkarak Sovyet topraklarnda keif yapmaya, bilgi toplamaya gelen bir uak olduunu syledi." Sovyet aklamas, dorudan alayangil'e gelmemiti: "Basndan bilgi almtm. O zamanki NATO genel mdr kr Elekda' ardm, sordum. 'Olabilir,' dedi. Sordum: 'Nasl olabilir?' 233 "Elekda, 'ilmi uulardr bunlar, ikili anlama gerei yaplyor,' dedi. "Hangi anlamayd, grmek istedim. Getirdi. Haziran 1960'ta bir ABD'li generalle bir Trk albay arasnda bir anlama imzalanmt." Burada bir ayra amak gerekiyor. alayangil'in Elek-da'dan ald bilgi, daha sonralar ABD sleri ve U-2 uular parlamentoda tartlrken zellikle MBK dnemini sulamaya alan bir ara gibi kullanld. DP dneminde, 3 Mays 1956'da, Trkiye ile ABD arasnda "ilmi uular kontrol eden" bir anlama da imzalanmt. 1950'lerde Sovyetler ve in'de klasik yntemler yerine modern aralarla casusluk yapmaya balayan CIA'nn, 1960'tan daha nceki yllarda U-2 uularn Trkiye'den balatmas akla yaknd ve daha dorusu mantk gereiydi. DP iktidar ile -hele CIA'nn Trk gizli servisiyle i ie olduu bir dnemdeABD'nin, elindeki "geni hareket alanndan" yararlanmadn dnmek "abesi savunmak" olurdu. Celal Ba-yar lmnden nce, U-2'lerin Trkiye'den 1950'lerde kalktn kabul eder grnmemiti. Daha vurucu olan uydu: Sena-to'daki grmelerde konu aldnda, alayangil, ayn bilgiyi vererek uularn MBK zamannda anlamaya balandn syledi. MBK yesi Suphi Grsoytrak, "Diyelim ki yle. yleyse siz durdurun, yanl dzeltin," dedi. Aratrmalar, U-2'lerin daha eski tarihlerden baladn, 1956 anlamasn ek bir protokolle pekitirip srdrldne iaret ediyor. ABD ile Trkiye arasnda 1950'den balayarak uygulamaya giren o kadar ok ikili anlama, iki subay arasnda imzalanan o kadar fazla protokol vard ki... 1970'lere doru devlet, pek ounun metnini arivde bulamam, ABD ktphanesine bavurmutu. alayangil'le, 1988 ylnn Ekim aynda bir gn, evinde konuuyoruz. "Anlamaya gre meteorolojik artlar incelemek 234 iin bu uulara izin verilmiti" diyordu: "ABD makamlar her ay, o 30 gn iinde ncirlik'ten hangi uaklarn ne zaman kalkacan bize bildireceklerdi. Genelkur-may'dan izin alacaklard. "O zamanki ABD bykelisi Parker Hart' ardm. Ona, 'lmi uular ad altnda casus uular yaplyor,' dedim. Eli, U-2'lerin asl grevinin Trk makamlarna sylendiini, ancak Trklerin 'casus uular' yerine, 'ilmi uular' deyiminin kullanlmasn istediklerini, bize bavurur uu planlarn verirseniz, biz de izne balarz, dediklerini syledi. Anlama yaplrken tutulan zabtta da bu grlerin yer aldn bildirdi. "kr Elekda'a konuma tutanan bulup getirmesini bildirdim. 'Arad, bulamad.' (yi mi?) Parker Hart gitti, getirdi konuma zaptn. Amerikallarla aramzda byle bir konuma yapld doruydu. '"Sivil Paa' derler Elekda'a. Ona bu konuda Genelkur-may'dan telefonla bilgi verilmiti. Uulardan bakanlkta, sadece Elekda'n haberi vard. Bilmem doru, bilmem yanl. "Demirel'e dantktan sonra, 1988 yl balarnda Genel-kurmay'a 'ilmi uularn' hkmete durdurulduunu resmen bildirdim. Amerikallar uularn aylk plann getirdiklerinde reddedilmesini istedim." 1 Nisan 1966'da, Hrriyet'te benim imzamla bir haber k. Ana byk balk: "Trk slerinden Yaplan Amerikan Casus Uular Yasakland" diyordu. Haberde, "... Hkmet ou zaman tartma konusu olan Amerikan casus uulannn Trkiye'den yaplmasn menetmitir. Trkiye'ye urayarak Adana gibi havaalanlarndan kalkan casus uaklarnn faaliyetinin durdurulmas 'krgnlk' yaratmtr. Ancak hkmet, bu uularn zaman zaman siyasi ihtilaflara

sebebiyet verdiini dikkate almtr..." diye balyor, kimi ayrntlar veriyordu. 235 Haberi, Adana'daki NATO ssnde alan bir subaydan almtm. Yaymland gn, kurban bayramnn ilk gnyd. ala-yangil arad, "kayna" sordu ve "bana i atm, bayram gn btn NATO elilerinin kendisini aradn" syledi. Ama, haberi yalanlamad. Zaten "gecikmeli haberdi", hkmet kararndan drt ay sonra yazlm. Emniyeti tahrip "Amerikallara, hkmet kararna uygun olarak uularn durdurulduunun bildirildii gn, Paris'teki bykelimizden -hem NATO bakomutan, hem de Amerikal- 'iki apkal' generallerden biri olan General Stewart'in benimle 'hemen' grmek istediini bildiren bir mesaj aldm. Hem de, elinin mesaj telefonla bildirdii gn, saat 19:00'da bir randevu istiyordu General. 'Buyursun, gelsin,' dedim. "Belirlenen saatte General, Paris'ten yannda baka generalle geldi. Dosyalar atlar, hepsi top secret. ok gizli. Bana; "'lmi uular menettiniz,' dedi. "'Ettik,' dedim. "'Rusya'y gzlemek iin jeopolitik strateji asndan kaynamz var,' diye balad. 'Girit, Trkiye ve Libya. -O srada Libya'da Kral unusi iktidardayd ve ABD'nin orada byk bir ss bulunuyordu- Norve'ten Japonya'ya kadar noktadan bilgi alyoruz. Trkiye kerteriz nokta. Eer bu uaklar Trkiye'den umaz ve salad bilgileri alamazsak bir ayamz akta kalr. ki hadi bilgiler dorulanmaz,' dedi. "Dedim ki General'e: Bir NATO lkesiyiz. NATO indinde taahhderimiz var. Ama NATO lkelerinin elinde -bizde 236 de- mevzii nkleer silahlar bulunuyor. Stratejik nkleer silahlar ABD, NATO'ya vermiyor. stediinizde ancak siz kullanabilirsiniz. Mevzii nkleer silahlarsa 30-40 kilometreye atlabilen, tesirleri de kk silahlar. "Kafkaslar'da Ruslarla snrmz var. Ruslar dalar ap Trkiye'ye saldrsa -ki snrda onlarn yedi, bizim bir tmenimiz var- ellerinde modern konvansiyonel silahlarla -ki bizde de eskimi modas gemi silahlar var- drt gnde stanbul'a varabilirler. '"Artk cepheler yklyor. Pirinlik Ussn'den ABD'liler Sibirya'da yolda giden bir kamyonun plaka numarasn bile saptyorlar. U-2'ler ise resim ekiyor, elektromanyetik istihbarat yapyor,' dedi General. "Ona, NATO andamasyla balyz ama, ift anahtarl mevzii nkleer silahn da kullanlmas iin anahtarn biri Amerikallarn elinde, dedim. "General buna karlk, 'NATO'da 15 devlet eit. Ancak nasl ki bir sava Sovyeder kaybederse btn Varova lkeleri biter, ayn ekilde Amerika sava kaybederse NATO lkeleri de kaybetmi olur. Bu bakmdan kendi emniyetiniz asndan gerekiyor uular. Bu emniyeti tahrip edemezsiniz. Uulara izin vermeye mecbursunuz,' diyordu. "General gelmeden hazrlanmtm. General'e: "Buna mdrikim, dedim. Ancak, Trkiye'nin ABD'ye bu kolayl gsterebilmesi, byk kuzey komumuz aleyhine bir davran oluyor. Onlar bizim topraklarmzdan uulara izin vermememizi tercih ediyorlar. NATO iinde bulunmamz byk tehlike tekil ediliyor. Trkiye'yi topun azna koyuyor. Bir atmay gze aldklarnda, 'u cierimizi gzleyen Trkiye'den balayalm,' diye dnebilirler. imdi: "Bu istihbarata raz olabilmemiz iin drt Hawk taburu ile bizi takviye etmeniz, u listedeki silahlar vermeniz lazm. 237 "Uzattm listedeki silah isteklerinin o gnk deeri 4 milyar dolar tutuyordu. "General, 'Uularn Trkiye'ye ek tehlikeler getireceini kabul ediyorum,' dedi. 'Hemen gideceim ABD'ye, isteklerinizi ileteceim. kili anlamalar ve teki isteklerinizi de syleyeceim. Ama bu konuda sonuca varltncaya kadar U-2 uular devam etsin.'

"Kariyerden gelen bir dileri bakan deilim, dedim Gene-ral'e. Valilikten geliyorum, fazla aklm ermiyor. Siz hele sylediklerimizi verin, ondan sonra uulara yine izin verelim." alayangil, grme sonucunu noktalad: "General gitti, bir daha gelmedi," dedi. "kili anlama" diye ad geen istek, ABD ile Trkiye arasnda "bir Sovyet saldrsnn ABD'ye saldr anlamna geleceini belirleyen bir anlama" yaplmasn ieriyordu. Bir baka balant daha yapt alayangil: "Bir sre geti gemedi, Sovyetler'in Ankara Bykelisi Ri-jov geldi bana teekkr etti. Tabii Sovyetler U-2'lerin durdurulduunu 'hem gl radar sistemleri, hem de ve belki de ierideki' istihbaradar ile renmilerdi. Eli'ye, teekkre gerek yok, dedim. Resmen ne durdurduk dedim ne de durdurmadk. Eli, 'Ben bilirim,' dedi ve gitti. Aralk ayyd. Babakan Kosigin An kara'y ziyaret ettiinde ona uular durdurduumuzu bildirdik." "erideki" KGB istihbaranyla kukusuz Sovyeder, gereken bilgiyi daha Ocak 1966'da renmilerdi. Kuku duyulmayacak yan: CIA da Sovyet Elisi ile ala-yangil'in yapt grmeyi gn gnne renmiti. Kapal kaplar ardnda Kosigin'in Ankara'y ziyaretinde Babakan Demi-rel'in, Babakan Kosigin'e resmen U-2 uularnn durdurulduunu bildirmesini, Kosigin'in 'resmi' teekkrn ve... Bundan kaynaklanan Sovyeder'le Trkiye arasnda ekonomik alandaki yeni kararlar da CIA gn gnne saptamu. U-2'lerin yasaklanmas ile alan kanaldan Sovyeder, Ba238 t'nn bizden esirgedii ve yedi yeni nemli sanayi tesisinin yapmna uygun koullarda krediler verdiler. Sovyeder'le ilikilerdeki olumlu yeni trmanma, CIA'nn ve bu gizli servisin salad bilgilerle lkelere kar politika reten Washington'un gznden kamazd. CIA ve ABD olaya bir byk "mim" koydu. General Ziya l-Hak'n ast Butto'nun syledii .gibi, "Amerika'da fil kini vard. Unutmaz ve bir gn..." 1965-71 yllarnda Trkiye'de ekonomi ok olumlu dzeydeydi. Kalknma yzde 7'nin stnde, enflasyon yzde 10'larn altndayd. Ne var ki, U-2'lerden sonra elimizi uzatp kolumuzu kaptrdmz "ikili anlamalarn" yeniden dzenlenip tek metne balanmasn Trkiye, ABD'den kesin bir davranla istiyordu. 1967'lerden hemen sonra, Fransa'da balayan renci harekeden Trkiye'ye sryor, i politikann odak noktas oluyordu. 1969'daki seimi kazanarak tek bana yine iktidara gelen AP'de "tatsz olaylar" balyor, partide blnmeye kadar gidecek gr ayrlklar hzlanyordu. Toplumsal hareketlerin yan sra MGK'da asker-sivil ekimesi yaygnlayordu. Yazlmyordu ama, kulaktan kulaa kimi cuntasal faaliyetler hem siyasal hem de basn evrelerinde youn biimde konuuluyordu. 1970'lerde bir de haha sorunu kt. Nixon, zel eliler gnderdi. Bykelilii kanal ile hkmete bastrd. CIA raporlarna gre, "uyuturucudan Amerikan genliinin zehirlenmesine Trkiye'de retilen, kaak olarak ABD'ye sokulan Trk afyonu neden" oluyordu. Haha ekimi Trkiye'de tmyle yasaklanmalyd. Trkiye ise kstlamasna "evet" diyor, yasaklama basklarna kar koyuyordu. Demirel'e bir zet sunarak sorulduunda: "12 Mart 1971'e kadar Trkiye ile ABD ilikilerinde klar ve iniler var. kili anlamalar, casus uulannn durdurulmas, Sovyeder'le yaknlama, haha ekiminin yasaklanmasna direnme, 239 Trkiye'deki slerin 'baka amalarla' kullanlmamas gibi. Siz bana 'uulann engellenmesinden Amerika'nn memnun olmadn' sylyorsunuz. Bunlardan 'vazgeemeyiz' dediklerini sylyorsunuz. Bu gelimeleri ieren sreten sonra... 12 Mart darbesi geliyor. CIA'nn baka lkelerdeki marifetleri bilindiine gre, baz arlar gereklik kazanyor. Bu konuda bir yorum yapar msnz?" Demirel'in tek szckle yant: "Hayr!" Henz siyasetteki konumu "canl" olan bir siyaset adamndan CIA'y hedef alacak bir yorumu "resmen" almak olanaksz.

Ama pek ok aratrma dosyasnda zenle yerini koruyan d kaynakl yaynlar, rnein Daily Telegraph gazetesinin 21 Ocak 1972 gnk says, nnde deilse bile, belleinde. Bu gazete ve teki d yaynlar 12 Mart darbesini CIA marifetleri listesine koyuyor: "1971. Trkiye. Ordunun giriiminden hemen sonra, hkmetin zorunlu istifasnda CIA ajanlarnn eylemli katklar." (Daily Telegraph) Baka bir belge: "3 Temmuz 1974'te yabanc ajanslarn verdii haber: "'... Watergate skandalna ad karan Beyaz Saray'n eski danmanlarndan Howard Hunt, Amerikan Merkezi Haber Alma rgt'nde -CIA- alt srece grevinin 'yabanc hk-mederi devirmek' olduunu sylemitir.' "Alan davada verdii ifadesinde 20 yllk CIA grevi sresi iinde 'hep, yabanc hkmetlerle ve onlar devirmekle' ilgilendiini aklamtr..." Nixon, ABD Bakan. Ne zaman? 12 Mart darbesi srasnda. Yukarda anlan olaylar, sonuncusu CIA raporlaryla haha, Nixon dneminde. Hunt ise Nixon'un bakanlktan atld tarihe kadar CIA'da, grevde. 240 Yoruma gerek var m? "ierideki" kargaay CIA neden krklemesin, niin yararlanmasn? Haha kavgasnda yeni bilgiler: "Bir gn ABD Bykelisi Parker Hart geldi," diye balad alayangil: "Bana, 'Babakan haha ekiminin tmyle yasaklanmasna kar kyor, iyi olmayacak, aleyhinize sonu verecek,' dedi. Babakan'a bunu sylememi istiyordu. "Sen syle, dedim. Bana, 'Resmen syleyemem,' dedi. kisini bir akamzeri Dileri Konutu'nda buluturdum. Balkona ktk. Viski iiliyor. Hart'a Demirel, '27 ilde ekiliyordu, imdi bee indirdik. ki ilde karar klacaz. Tmyle nasl menede-rim? Adn afyondan alan ilimiz var,' dedi. Bizdeki retimin hepsi ABD'ye gitse 250 milyonluk lkede 25 milyon kiinin uyuturucu ihtiyacn karlayamayacan sylyordu. retim belliydi, byk ksmn devlet alyordu. 'Sizi doyurmaz bu retim,' diyordu Demirel. "Parker Hart ise Trk hahann ender bulunan nitelikte bir nesne olduunu, uyuturuculara az kadcs ile fazla deer kattn, yaplan analizlerde bu gerein ortaya kan anlatyordu." Sonra? Hart'n, "Babakan'a syle, haha ekimini tmyle yasaklamyor, sonu iyi olmayacak, aleyhinize sonu verecek," demesinden sonra, 12 Mart'ta darbe! CIA'nn rol? Bir soru: Kkrtcl, gelien olaylar iinde ald rol, yadsnabilir mi? Hele Nixon dneminde, 20 yl deneyimli CIA yneticisi Howard Hunt'in resmi ifadesinde: "CIA'da alt srece grevinin 'yabanc hkmederi devirmek' olduunu" sylemesinden sonra! 241 Nixon'un ABD'de partileri gizli gzler ve kulaklar kullanarak izlettiinin kantlanmasndan sonra... CIA'nn Trk i politikasndaki yerini ve eylemlerini kim gz ard edebilir? Son rnek: 12 Mart ynetiminin ibana getirdii Nihat Erim hkmetinin ilk ii, haha ekimini tmyle yasaklamak oldu. ABD'ye babakan olarak giden Nihat Erim'i, Richard Nixon, Beyaz Saray'n kapsnda karlyordu. Marifetlere kantlar Darbeden sonra, CIA marifetleri, teki gizli servislerle ilikiler konusunda alayangil'in gazeteci smail Cem'e verdii bilgiler yaymlannca kyamet koptu. alayangil, "CIA iimizde," demiti. MOSSAD'la, SA-VAK'la MT ilikilerini irdelemiti. "Deme yle deildi. Zaten deme de deildi, bir sohbetti. Cem bana, 'Darbenin iinde Amerika'nn parma var m?' diye sormutu. Verdiim cevapta, Economist dergisinin 'Blue Report' adl az sayda baslan zel ekinde CIA'nn darbe yapt lkelerin bir listesinin yaymlandn, bunda 27 Mays ve 12 Mart' da

CIA darbeleri arasnda gsterdiini syledim. MT'in CIA, MOSSAD ve -ran gizli servisi- SAVAK'la bilgi alverii iinde olduu zaten biliniyordu." Baka ve yabanc bir kaynak gsterilerek darbenin iinde CIA parmandan sz etmek bile dolayl yoldan CIA marifetine dokunduruyordu. Zaten, demokratik dzende, hele 1960'tan sonra gelmi gemi hkmetler, nde giden devlet adamlar zel syleilerde CIA parman aka sylemi, CIA marifetlerini kabul etmilerdi. 242 Belgeler ise, CIA merkezi Langley'deki "Trkiye masasnda" veya "CIA'nn hkmet devirme operasyonlar" dosyasnda olmalyd. CIA casusluk arac U-2'ler 1978'de yine ortaya kt. Devrin babakan Ecevit'e Warren Christopher bakanlnda gelen bir ABD heyeti, Salt II anlamas ile salanan silahlanmay denedemek iin, U-2'lerin uuuna Trkiye'nin izin vermesi ynnde bask yapmaya kalkt. "Dost lkenin uulara izin vermesi zorunluundan" sz edince Christopher, Ecevit'ten sert yant ald ve gerisin geriye gitti. Ecevit hkmeti de U-2'ler konusunda pazarla yanamad. Yanamad, ama Mahir Kaynak'n MT'e verdii raporda belirttii gibi, ekonomik ve kredi bulma skntlar artt. ABD Trkiye'nin zorluklarna yardmc davranlarda bulunmad. Toplumsal olaylarda, terrde de boyutlanma balad. Kahramanmara olay patlad. Sonra greceiz, CIA ajanlar yurtiinde gezilere kt... Ve benzeri olaylar, olaylar ve de... Ecevit hkmeti, 1979'da uyguland duygusunu veren bir senaryo sonucu gm-ledi. Halkta Ecevit hkmetinin beceriksizliini kantlamaya ynelen, ne var ki derine inilmedike Trkiye'deki i gelimelerin sonucu izlenimi vermeye alan "senaryonun" varln, Jimmy Carter'n danman Brezinski, nl siyaset adamlarndan Kasm Glek'le yapt konumada sylemiti: "Carter'n badanman Mr. Brezinski, Glek'e Trkiye'de istikrarl bir hkmete ihtiya olduunu, ABD'de tanlar olan Ecevit'in 'ilk balarda' gven verdiini, salam grndn, fakat sonradan Sovyet tehlikesi olmadndan ve duvarn tesine atlayabileceinden bahsettiini 'sylemi', bu hayal krkl yaratt, demiti." "stikrarl hkmet" istei ieride de geerli bir sz olduundan olaan karlanabilirdi. Ama i ve d, i ieydi. stikrar243 l hkmet aray hi durmad, ta 1980 Eyll'ne kadar. Bre-zinski daha ne diyordu: "Gven vermiyor - salam grnmyor - Sovyet tehlikesi olmadn sylyor," Baka hkmetler iin de geerli bu eler yan yana konduunda Ecevit'in baarszlnda hangi kaynaklarn rol oynadn ortaya koymuyor muydu? Belge: 1978-1980 yllar arasnda grev yapan ABD Bakan "Fstk" Jimmy Carter'n etkili Milli Gvenlik Maviri Zbingniew Brezinski Power and Principle adl kitabnn 373. sayfasnda yle yazyordu: "ran'la ilgili durum Bakan Carter'n huzurunda tartlrken, 'bir siyasal deiikliin harekete gemesi gerektiini ifade ettikten sonra, Trkiye ile Brezilya'da olduu gibi bir askeri idarenin -ki, zamanla sivil idareye dnmektedir- en iyi are olduunu savundum." 12 Eyll geldiinde Carter ibandayd. Tiyatro izlerken 12 Eyll darbesini renmiti. Trkiye'de ClA'nn istasyon efliini yapan, sk sk gelip giden Paul Henze'ye, o gece "Senin ocuklar yapt" haberinin verildii resmen renilmiti. "Senin ocuklar!" Amerikanca deyimin Trkesi, Trkiye'deki generallerdi. Henze, yani CIA biliyordu, bekliyordu. Henze, Beyaz Saray'da gvenlik kurulu yesiydi. Darbe gelmiti. 244 Zina CIA ajanlar bilinir miydi?

"Bilinmez," dedi alayangil. Herhalde sylemek istedii u: CIA ajanlar "resmen" saptanamazd. Yoksa kurduklar ilikilerdeki davranlarndan belirlenirdi CIA ajanlar. "Karlkl anlamayla her sefaretin belirli resmi sayda memuru bulunur. Mesela Ruslarn 40 diyelim, Amerikallarn belki biraz fazla. Konsolosluklarn saysna gre, sefaretine gre. Bunlar bir listeyle bildirirler. Resmi sfatl elemanlarn hangisi CIA? Elbet 'listede' gsterilmez. Hem sonra kimin CIA olduunu nereden bileceksin? Gelir, konuur, CIA'dr. Trk vardr, Amerikals veya baka milletten olan. Bunlar saptayp muamele yapmann olana yok." alayangil, kimi konularda yle benzetme yapar ki, hem zn anlatr, hem de benzetmenin zarafetine kahkahalarla glersiniz. "Ben sana bir ey syleyeyim mi?" dedi, CIA ajanlarn konuurken: "Bu i, zina gibidir. Duyulur ama ispat edilemez!" Evet, devletimiz "resmen" CIA ajanlarn bilmezdi. Adana SHP Milletvekili Cneyt Canver, zaman zaman parlayan CIA marifederi ve Trkiye'deki "efleri ile ajanlar" konusunda, Dileri Bakan Mesut Ylmaz'a bir soru nergesi yneltti. Tipik bir rnek. Soru ve Bakan'n yaman grelim: "Trkive Byk Millet Meclisi Bakanl'na, *45 "Aadaki sorularmn Babakan Sayn Turgut zal tarafndan yazl olarak yantlanmasna araclnz arz ederim. Sayglarmla, Cneyt Canver Adana "Amerikan Merkezi Haber Alma rgt (CIA) pek ok lkede askeri rejimleri ibana getirmi, demokrasinin yerlemesini engellemi, toplumsal uyanlarn bask altna alnmasn salam ve btn bu amalarn gerekletirmek iin, devlet bakanlarn bile ldrmekten ekinmemi bir rgt olarak tannmaktadr. Bilinen bu gerekten hareketle, bu rgtn, Trkiye zerindeki oyunlarn bir lde de olsa aa kartabilmek amac ile bu soru nergesi hazrlanmtr. "Aada adlar, Trkiye'de bulunduklar yllar ve grevleri yazl, Amerikan Merkezi Haber Alma rgt mensuplarnn 1950-1970 yllar arasnda ve zellikle 1969-1970 dneminde, Trkiye'de 'istihbarat uzman' olarak grev yaptklar tarafmzdan renilmitir. Bilindii gibi, bu yllar, Trkiye'de toplumsal karklklarn artt, 12 Mart askeri darbesinin hazrlk faaliyetlerinin srd yllardr. Daha ak bir deyile, 1969-1976 yllar, Trkiye'de, 'demokrasinin yok edilme' hazrlklarnn younlat yllardr. Bu grevliler: 1. Edward R. Brown 1965-1968 Siyasi Grevli-s efi 2. Condit N. Eddy 1970-1973 Siyasi Grevli 3. George A. Chritton 1963-1965 Siyasi Grevli stasyon efi 4. Robert B. Goodwin 1973-1976 Siyasi Grevli 5. Frederich J. Grossman 1971-1973 Haberleme Asistan 6. Leroy H. Gunderson 1958-1961 Haberleme Asistan 7. Armand A. Honeycutt 1969-1971 Haberleme Asistan 8. John Herbert Hoskins 1971-1974 Siyasal ve Uluslarara246 s Grevlisi-Istasyon efi 9. Rolfe Kingsley 1953-1956 Siyasi Grevli 10. Phillip G. Lane 1969-1971 Haberleme Grevlisi 11. William M. Lewis 1966-1972 Haberleme Grevlisi 12. Stephen E. Singleton 1971-1972 Haberleme Grevlisi "Buna gre: "Soru 1. Yukarda adlar ve grevleri yazl CIA adna istihbarat uzman olarak grev yapan bu ahslardan ve CIA adna grev yaptklarndan, Trk istihbarat rgtlerinin haberi var mdr? "Soru 2. Trk haber alma rgderi ile CIA mensuplar arasnda iliki olmu mudur? Olmu ise, mahiyeti nedir? "Soru 3. CIA'nn istihbarat, buna bal olarak telefon dinleme uzman olan bunlar o zamanlarn veya bugnn Trk hkmetleri renmiler midir?

"Soru 4- Bu istihbarat ajanlarnn, Trkiye'de haha ekiminin yasaklanmas ve 12 Mart askeri mdahalesinin hazrlanmasna ve yaplmasna katklar olmu mudur? "Soru 5. Trkiye'de anarik olaylarn giderek younlat 1970'li yllardan nce ve sonra CIA rgt mensuplarnn, Trkiye'de grev yaptklar ve ana slerinin Yunanistan olduu tarafmzdan aklandna gre, 12 Eyll ncesinde ayn amala Trkiye'de faaliyetler yapmlar mdr? Yaplm ise; "a) Bu faaliyetler kimler tarafndan yrtlmtr? "b) Hangi bilgiler toplanmtr? "c) Bu bilgiler, devletimizin hangi makamlarnn eline ve ne zaman gemitir? "d) CIA mensuplarnn, 12 Eyll ncesi terr olaylarnda rol var mdr? Varsa nedir? "e) 12 Eyll harekt, ABD Milli Gvenlik Kurulu yesi Paul Henze tarafndan nceden bilindiine gre, bu bilgi, 12 Eyll ncesi Trkiye'de grev yapan CIA ajanlarnca m salanmtr? "Soru 6. Bu ajanlann, lkemizde neler yaptn ve kimlerle 247 ibirlii yaparak hangi eylemleri gerekletirdiini, lkemizi 12 Ey-ll'e getiren anari ve terr olaylarndaki roln aklar msnz?" YANIT: "Adana Milletvekili Cneyt Canver'in yazl soru nergesine cevaben hazrlanan metin iliikte sunulmutur. "Arz ederim. "A. Mesut Ylmaz Dileri Bakan "B. Adana Milletvekili Sayn Cneyt Canver'in Yazl Soru nergesine Cevap: "zellikle tedhiilik konusunda, milli karlarmzn gerektirdii durumlarda, birok lkenin istihbarat rgderiyle ibirlii yaplmas doaldr. "Dier taraftan herhangi bir lkedeki yabanc diplomada-rn 1961 tarihli Viyana Szlemesi'nde belirtildii ekilde, o lke yasalar erevesinde faaliyet gstermeleri gerekmektedir. Konuya bu adan bakldnda, her devletin kendi lkesinde grevli yabanc diplomadan, Viyana Szlemesi'ne aykr herhangi bir faaliyette bulunup bulunmadklarnn tespiti bakmndan izlemesi tabiidir. Soru nergesinde adlar geen Amerikal diplomada-rn bu nergede giritikleri ifade olunan faaliyetleri hakknda herhangi bir tespit yaplmamr." 248 Reete CIA bakanlarndan Bissell'e gre, "CIA... Eer bir siyasi partiyi finanse etmek... Yahut bir askeri darbe gerekletirmek istiyorsa 'ite' kendi ajanlarn bulundurmaldr." 1988 ylnda Trkiye'de "darbelere kar kamuoyu" olutu. Darbe olasln ufack bir dokundurma ile syleyen ya da yazana kar basndan, siyasal kurululardan geni tepkiler geldi. ili'deki gizli rgt rezalederini iki cilde sdran eski CIA ajan Philip Agee'in yeni kitab Firar'da kimi rneklerle CIA'nn darbe reetesi yaymland. CIA'nn darbe yntemlerini zetleyen "reete" ilginti. Agee'e gre CIA'nn darbeden nceki hazrlklar, kkrtmalar yle sralanabilirdi: "1. Babakan veya partisini zayflatmak iin ite ve dta youn propaganda almasna balanr." 1969'daki genel seimden sonra AP'de belirgin gruplamalar grld. Sonradan milletvekillerinden bir grup ayrld. CHP'de 1980'den nce hiziplemeler, gruplamalar ynetime yansmaya balad. , *"2. Ekonomiyi gszletirmek iin de yurtii ve dnda youn faaliyet gsterilip kredi imknlar durdurulur." zellikle 1980'den nce Trkiye'de ekonomi giderek g-szleti. 1977'de Demirel'in, 1978'de Ecevit'in arad krediler ya verilmedi ya savsakland veya neredeyse kesinleen kimi ana maddelerin dsatm engellendi. "3. Politik anari yaratmak amacyla siviller arasnda zel gruplar kurulup terr yaranlr." 249 1970'den 1980'e kadar Trk siyasal yaamna egemen iki byk siyasal partide Agee'in "zel gruplar" diye tanmlad "hiziplerden" geilmiyordu.

"4. Bu arada yerli ve yabanc yatrmlar gerekli gven ortam olmad gerekesiyle engellenir." 1978'deki hkmete kar "iadamlar 'paral' ilanlar vererek" Ecevit'i sarstlar. Bu ilanlarn yaymndan nce, byk bir Trk iadamlar heyeti ABD'yi ziyaret etmiti. On yllk dnemde "d yatrmlarn istikrarsz ve yarn ne olaca bilinmeyen Trkiye'ye heves duymadklar" ilendi. "5. Sabotajlar ve srekli grevler yaratlarak retim ve kazancn drlmesi, lkeden sermaye karlmasna yardmc olmak, darda yaplacak aleyhte propaganda ile gelen turist saysn hissedilir derecede azaltmak." Bu maddede sralanan elerin hemen hepsi -hele da para karlmas- zellikle 1980 yl ncesi Trkiye'de geerliydi. "6. Kredi yokluu ve ekonomik sknt yznden lke, yapt zorunlu dalm ksmak zorunda kalr. lkede kuyruklar doar, bylece toplumda derin bir honutsuzluk yaratlr, isizlik birden frlar, siyasi partilerin sempatizanlar arasnda silahl mcadele kkrtlr ve krklenir." Hepsi 1980'den nce yaand. 1971 darbesinden nce, Austos 1970'te alnan "ekonomik nlemlerle" iler olaana dnmt. Fakat siyasal kavgalarla terr olaylarnda birden kabarma grlyordu. "7. Anari yznden l says gn getike artar." 1980'de anari yznden lenlerin says, 1971'e oranla daha ok. ldrme olaylar 1978-79'da da vard. 1980'e kadar "beklendi." Her iki darbeden nceki anari ve terr darbenin asl gerekesinde birinci srada. "8. iddet ve anariyi artrmak iin lkeye gizli silah sokulmas salanr." 250 1971 darbesinden nce Bulgaristan zerinden, Trakya ve genelde Karadeniz kylarna, kayna bilinmeyen "kaak silahlarn" girdiini devlet biliyordu. Bulgaristan silah tccarlarna ambar grevi yapyordu. Silahlar sadece doudan gelmiyordu, Bat markal idi. 1980 ncesi, uyuturucu karl terr ve anari odaklarna hizmet eden silah kaaklarnn akl almaz ykleri gazetelerde yaz dizilerinde anlatld. 1980 askeri rejimi "kaak giren ve toplanan silahlarn bir orduyu donatacak kadar ok" olduunu resmi rakamlarla akladlar. Tabii, sulama geliri. "CIA'nn darbe reetesi" ve Trkiye'de gerekler kaln izgileri ile yazlnca, kukusuz kimi kiilerden ya da kurululardan u soru yneltilebilir: "Trkiye gerekleri yazlmyor, Trkiye'yi ynetenlerin yaratt ortamn darbeyi gerektirdii sylenmiyor. Buna karn otorite boluundan sz edilmiyor, Trk yneticilerinin yaratt sylenen skntlar CIA'ya mal ediliyor. Bylece amal, gerekleri saptrma yoluna gidiliyor. 1971 ve 1980'deki sivil yneticilerin 'balanmaz hatalar'na CIA rts ekiliyor. Olacak ey mi?" "Olabilir ve olan" u: Eer CIA darbe yaplmasna karar verdi ise ba gsteren ynetici hatalarn en azndan kkrtr, en azndan kimilerini yaratr. Darbenin d yzeyinde yneticilerin hatalar irdelenir, tartlr. Ama i yzde CIA'nn ya kkrtmas ya katks ya da olayna gre "yaratc gc" vardr. 25i Aln size rnek! CIA reetesindeki bir maddeyi somut olaylarla deerlendirelim: 1977 ylndan balayarak 1980'e kadar Trkiye, srekli "dviz darboazndan" geti. D kredilerin akmas iin, IMF'nin yeil k yakmas gerekiyordu. Sleyman Demirel, bir gn, Maliye Bakan Cihat Bilgehan' ABD'ye gnderdi ve Bilge-han, Washington'da IMF yetkilileri ile uzun grmeler yapt, kredilerin almas iin IMF'nin nerdii koullar kabul etti, anlamaya varld. Bilgehan, hemen New York'a geecekti. Orada Amerikan para babalar ile grmeler yapacak, IMF ile varlan "mutabakata" dayanarak bir hamlede gereksinilen dvizi salayacakt. Ancak Maliye Bakan, IMF yetkililerinden bir ricada bulunmutu. New York'a gidiyordu, finans kurulular ile grecekti, IMF, yeil k yaktn duyuran bir bildiri yaymlamalyd. IMF yetkilileri olumlu bir davranla balarn salladlar. Bilge-han'n arkasn svazladlar, "Sen merak etme," dediler. Sonra... Parmaklarn bile oynatmadlar. Bilgehan, New York'tan tek cent salayamadan Trkiye'ye dnd.

"IMF, Washington'daydi, ABD ynetimi Washington'day-d. Washington'un "d siyasetinin kurulup iletilmesinde ynetimin etkili arac" CIA vard. Birbirini tamamlayan kurululard. Dvize gereksinim hkmederin souk terler dkmesine neden oluyordu. Demirel, altn rezervimize bakt. Stok rehine konabilir ldeydi, isvire'nin en byk bankalarndan biriyle uzun pazarlklar yapld. Banka, Trk altnlarn rehin alarak byk miktarda -500 milyon dolar- dviz vermeye yanat. Anlama hazrlanmasna hazrland ama, imza gn isvire bankas kararndan vaz252 getiini Trkiye'ye bildirdi. Altnd bu!.. Baka bir eye benzemiyordu, salamd. Demirel dnd: Bankay bir "el" parmaklamt. 1977-78 yllaryd. Tahl retimi "yamur dualarndan sonra" ok berekediydi. Trkiye buday satabilir, nemli lde, hi deilse acil skntlar karlayacak lde dviz bulabilirdi. Pazara girildi. Tam budaylarn sa anlamas imzalanacakt... Alc lke veya lkeler vazgetiklerini bildirdiler. Bu rnekler bir rasdantnn eseri miydi? Yoksa Agee'in iinde yaad evrenden aktard "gizli kapakl eylemlerin" sonucu muydu? C/A ile i ielik Philip Agee sylyor: "... CIA uzun yllardan beri Trk Milli stihbarat Tekilat ile ok youn bir ibirlii iindedir. Bu rgtn eitimi, ilerlemesi ve donatlmasn CIA salar. CIA'nn Trkiye'deki grevi, 'Dou Bloku lkelerinin misyon ve operasyonlarn' kontrol etmek, bu lkenin NATO ile balarn glendirmek ve 'Amerika'nn kapitalist hegemonyasnn' devamn salamaktr. Tabii bu arada her yerde olduu gibi 'komnizm ve ar sol hareketi kontrol ederek' ABD karlar iin tehlikeli hale gelmelerini nlemektir... "... CIA bu ileri Trkiye'de, ajanlarnn bir ksmn diplomatik grnm alanda bykelilikte -veya stanbul Konsolos-luu'nda- idari grevlere yerletirerek yapar. Bunlarn says drt veya be olabilir. Buna konsolosluklara yerletirilen kltr, ticaret vb ataeleri de ekleyebilirsiniz. Bundan baka lkeye iadam, teknisyen, hatta renci olarak gelenler de CIA'nn kadrosunu olutururlar..." Agee, doallkla, genel kural ve kuramlardan yola karak tanmlamalar yapyor. Bir ek yaplabilir: 1980 darbesinden sonra Ankara'da bulunan Cusmat'n bandaki ABD'li general, Pentagon'a balyd, ak seik C1A idi. Siyasal merkezlere o srada ulaan haberlere baklrsa, "general" her gittii yerde darbeyi vyor, darbenin ald kararlar destekleyen konumalar yapyordu. Grevini bitirdi ve sivil ynetime geilirken Ankara'dan ayrld. Kukusuz bir "benzeri" geldi. Agee anlatyor: "... Yunan komnistleri ve ar solu, aklamalarm sayesinde yedi yl kendilerini ezen cuntann askeri darbesinin ardnda CIA olduunu renmiti... "... Tm demokratik insanlar bir araya gelerek ClA'ya kar mcadele etmelidir..." Darbe sonrasna CIA reeteleri Darbeden sonraki dnem de CIA reetelerinde yer alyor: Agee'in sraladklar: "1. CIA, kendisinin en nemli dmanlar ve aleyhtarlar hakknda geni bir liste hazrlar. "2. Bu liste, bu kiilerin hayatlarn ve onlarn nasl, nerede bulunabileceklerini de ierir. "3. Ama, askeri darbe olduu zaman bu bilgi arivini, o lkenin gizli askeri istihbarat tekilatna verip, bu kiilerin derhal bulunup tutuklanmalarn salamaktr. "4. CIA, btn dost ve mttefik nc dnya lkelerinde sivil ve askeri istihbarat tekilatlarnn eitilmesini ve donatlmasn stlenir. Buralarda alan yzlerce kii Amerika'ya g-

254 trlp kurs grrler. "5, Darbe yapldnda Amerikan aleyhtarlar CIA'nn szdrd liste sayesinde tutuklandklarnda, o lkenin istihbarat tekilat yeleri, kurumlam ikence yntemlerini bu insanlar zerinde uygularlar. "6. CIA, bata ili olmak zere, tm 'dost' lkelerde gerekletirdii askeri darbelerde bu sistemi uygulam ve binlerce kiinin tutuklanmas, ikence grmesi ve politik cinayetlere kurban gitmesinin birinci derece dorudan sorumlusu olmutur." 255 "ran ah'ndan" al haberi... Baklarm dondu kald bir noktada. Kasm 1988'in bir pazar gnyd. Asfaltn kar tarafnda, daha yksekte, Babakanlk Konutu grnyordu. Yeni yaplan konut ise, daha aada kalyordu. Bir dnem gelmi, konutun bir blmnde babakanlar -Ece-vit'le Demirel- almlard. Yandaki binada dileri bakanlar oturmutu yllarca. Kimbilir ne olaylar yaanmt o binalarda. Anlarda kalan, gelecee k tutacak tarihsel olaylar. eitli, ierii deiik kimbilir ka an... "Duvarlarn dili olsa" der bir zdeyi. Duvarlar bir konuabilse konutun... hsan Sabri alayangil, 1965'ten 1971'e kadar tam alt yl aralksz bu binada yaad. Sabah kalkt, Cadillac'na bindi, D-ileri'ne gitti. Sabah kalkt, Cadillac'na bindi, havaalanna gitti, oradan baka bir lkeye... Birka ay sonra, darbe olacak ran'a gitti alayangil. ah Rza Pehlevi arma. CENTO der gider, uluslararas bir sorun kar, uard Tahran'a. Bu kezki arnn ieriini bilmiyordu. ah rica etmiti. Tahran'dayd. 12 Mart darbesinden nceki gnlerdi. "Sarayda her zaman yemek yediimiz, altn tabakl, altn tuzluklu sofrada deildik. ah'n ikinci kattaki brosunun hemen yanndaki odadaydk. Aridiri de bizimleydi. Daha zel bir 256 hava. Allm protokoln dnda. ah, bana; "'Birka ay iinde ordu, Trkiye'de darbe yapacak,' dedi. "SAVAK'tan bilgi alm olabilirdi. Biraz bozuldum. Trkiye'nin iilerine deinen bilgi vermek ve bir ey sylemek iin Sah'n beni Tahran'a armas yadrganacak bir davrant... Duygularm ah'n huzurunda iken gzetilen protokol kurallarna uydurarak, 'Size ne?' der gibi bir eyler syledim. "ah, dinledi ve, 'Bakn,' dedi, 'benim evremde uraacam sorunlarm var. Ruslara inanlmaz. Douda Pakistan snrnda Patonlar, Kuzey ran'da Krtler. Biz, okuluslu bir devletiz. Babam cahil adamd, ama bana daima Trklerle iyi gein, demiti. Sizde salam bir rejim olduka benim iin Trkiye snrnda mesele olmaz. Rahatm orada. Asker ymama, orada yarn ne olacan dnmeme sebep yok. Btn askerlerimi snrlarmzda duruma gre datm durumdaym. Askerleri teki snrlardaki tehlikelere gre konulandrdm.'" "ah, anlatt erevede Trkiye'de yaplacan syledii darbenin hangi ynnden rkyordu?" (Sakin bir sesle, szckleri birer birer vurgulayarak) "Sol bir darbe geleceini sylyordu," dedi alayangil. u anda elden ne gelir? ah Rza Pehlevi istihbaratn "kaynan" sylememiti. ah'n o, sylerdi, doruluundaki ly ya da kayna aklamak zorunda deildi. alayangil'in tahminine gre, bilgi SA-VAK'tan gelmi olabilirdi. SAVAK nereden almt bilgiyi? Orasn bulup karmak olanakszd. SAVAK'n Trkiye'de geni olanaklar olduu biliniyordu, MT'le ilidl yaadna, dost bir lke rgt olarak Ankara'da diledii kesime girip ktna gre, "fsltlarn" SAVAK'a gelmesi olasyd. Ne var ki, ah ina257 narak vurgulamt, "bu, salam kaynaktan gelen 'fslt' idi." Ayrca ah gibi, Trkiye'yi sevmedii bilinen bir adamn, Trk dileri bakann bayram deil seyran deil, Tahran'a armas anlamlyd.

Oysa o srada, Trk devlet adamlar kimi "sezintilerle" siyasal yaam yrngeye oturtmaya alyorlard. MT'ten bilgi, darbe haberi alamyorlard. Babakanlk'a bal bir gizli servis darbe olabileceinden sz etmezken; bir yabanc lkenin devlet bakan, hem de ah gibi bir insan, Trkiye'nin iki numaral yneticisini aryor, "birka ay iinde Trk ordusunun darbe yapacan" bildiriyordu. Ne hazin! Baktm darya, pencereden bir admlk o uzaklkta, konut! Sakin, sessiz yle duruyor. Telefon konumasn bitirdi ala-yangil, gerek yklere dnd: "Ankara'ya geldiniz Tahran'dan ve elbette, Babakan De-mirel'e ah'n verdii haberi ayrntlaryla anlattnz," dedim. alayangil, "Anlattm," dedi. Kapal kaplar nndeki basn, darda gncel olaylar iinde yorulur ve gnlerin nelere gebe olduunu renmeye alrken... Babakanlk'ta ya da Dileri Konutu'nda, bir gece yars Demirel'in Gniz sokaktaki evinde "ok ciddi olan durum" irdeleniyordu. "Anlattm," diye yineledi alayangil: "Demirel bana, 'Eer ah'n dedii gibi darbe yapmaya karar verdilerse, u anda elimizden bir ey gelmez,' dedi. 'Biz, yapmalarn nleyecek her nlemi almal, bu ynl almalar srdrmeliyiz,' diyordu." Yllar sonra o gnleri gzden geirirken Demirel, olaylar sraya koyuyor, bu trden grmeleri ve "kendi dnda varlan kararlan" bir kez daha tartyor, ah'n haberini ileten alayan-gil'e 12 Mart'tan nce syledii yargya geliyordu. 258 Demirel, darbeden tam bir ay nce, 12 ubat 1971'de Cumhurbakan ile komutanlarn Eskiehir'de "anlamaya vardklarn" renecekti. ah'n verdii "haber" ile, bu toplant aa yukar ksa aralklarla birbirini tamamlyordu. "Demirel," dedi alayangil, "ynetimin yukarsn aasn biliyordu. Cumhurbakan'nn tutumunu biliyordu. 'Zaten,' dedi bana, 'komutanlar grevlerinden almaya kalksak, Cumhurbakan kararnameyi imzalamaz.'" ah'n uyarsndan sonra Demirel, "darbe olasln 'ieriden' dorulatmak" abalarndan da sonu alamyordu. MT'ten "hibir bilgi gelmiyordu." Kukularn birka kez Sunay'a iletiyor, MT Mstear Fuat Dou ile bunlar Kk'e gnderiyor ve Cumhurbakan'ndan gvenceli yandar geliyordu: "Sleyman Bey'e syle," diyordu Sunay, MT mstearna: "Ben 22 ubat ve 21 Mays isyanlann grdm. Sleyman Bey merak etmesin!" Fuat Dou da, Sunay', Demirel'e aktanyordu. Zamann babakan bir baka gerei daha biliyordu: Sunay, Hava Kuvvetleri Komutan Batur Paa'y "ok" severdi. ah'n uyarsn gereke yaparak, elinde Batur'un tasfiye kararnamesi ile Kk'e nasl gidebilirdi? Aralk 1988 banda da Demirel'in gr: "24 ubat 1971. Milli Gvenlik Kurulu toplants yapld. Olumlu bir bildiri yaymland. Toplantda 'sknty' gsterecek hibir konuma yaplmad. 29 ubat. 232 oyla bte meclisten geti. 10 Austos'ta alnan ekonomik nlemler olumlu meyvelerini vermeye balamt. Dviz rezervi 510 milyon dolara ulamt. Mart banda Genelkurmay Bakan Tamac, subaylar bir sinemada toplam, yapt konuma olumlu. Orta yerde darbeye iaret edecek bir emare grlmyor. Cumhurbakan'na km, 'Gecenin herhangi bir saatinde nemli nedenle gelebilirim,' demi, 'herhangi nemli bir nedenle' beni istedii saat arma259 sini duyurmuum. MT mstearndan 'gncel olaylara bakn' tesinde bilgi gelmiyor." Oysa, "tesi" var: 9 Mart'ta 28. Tmen'de komutanlarn da katld bir toplant. Gizli servisten bir ses, bir nefes? "Yok!" iin "pf" noktas Aradm, yllar sonra, 12 Mart'n onca yksn dinledikten sonra, bir kez daha kurcalyorum. 6-7-8-9-10 Mart 1971 gnleri ok nemli. Duyuyoruz. Genel-kurmay'da toplantlar... Hele 9 Mart'ta Hava Kuvvetleri'nde "ok nemli", darbenin

ieriinde nereden nereye uzanacan, eitli gruplann birbirine yaknlamas ya da uzaklamasn tartan "pastal ayl" bir toplan yaplyor. Ev sahibi Muhsin Batur. Sonradan tasfiye edilen, tanrlarn isteine kurban kimi subaylar orada. 23 Aralk 1988, Perembe. Gece yarsna doru, 23:00 dolaylar... Soruyorum Demirel'e: "Balon Harekt, dosyas, pekl..." Asl soruya geerken, Demirel "o dosyann" ieriini yeniden vurguluyor: "Balon Harekt, Trkiye'deki cuntasal faaliyetlerin tmn ieren bir dosya deil. Bu nokta nemli. O dosya sadece parlamentoda bulunan, parlamento dnda olan baz gruplarn ibirliini, hazrlklarn ieren bir dosya. Ordu ii hareketler, eilimler... Baka bir ey yok iinde," diyor. Balon'a noktay koyuyoruz bir kez daha, sonra asl ve nemli soruya geiyoruz... 260 MT'ten pfff. Soru u: "Mart bandan itibaren bir dizi ok nemli toplant. Ge-nelkurmay'da, Hava Kuwederi'nde. imdi MT'in durumu geliyor. Sizin sylediklerinizden anladm kadaryla babakan olarak siz, 6-7-8-9 Mart'ta hemen her gn MT mstear ile konuuyorsunuz. Bilgi alnp veriliyor. D grn bu. MT mstear sizi 'geniletilmi' komuta heyetindeki, Hava Kuvvetleri'nde-ki ya da daha baka yerlerdeki toplantlardan haberdar etmiyor mu, bilgi vermiyor mu?" Kesin bir yant, tek szck: "HAYIR!" Bir kez daha ayn soru, yant bir kez daha: "HAYIR!" "Size bu toplantlarn yapldn bildirmiyor mu? Alabildii kadaryla -ki artk i rayndan km, alabilir de MT- hi ama hibir bilgi vermiyor mu?" Yant: "HAYIR!" Devlet istihbaratnn sorumlu olduu babakana kar "vaziyeti ite bu." O gnler, -Tural tasfiyesine benzer- bir giriim yapabilmek iin hangi salam dayanakla Kk'e kacaksn? Kasm 1988'de darbelere kar duyarl ou kimse gibi, SHP'li Kamer Gen'ten de krsdeki Demirel'e bir seslenme: "12 Ey-ll'den nce darbecileri niin tasfiye etmedin?" O gnlerdeki ortam aydnlatacak bilgileri sralayarak iki darbe geirmi krsdeki insan, "Gel de sen yap," der mi demez mi? Bekliyorum, Demirel'den byle bir yant gelmiyor. SHP'liler Kamer Genc'in eteini ekiyorlar. 261 Deerlendirmeler Demirel'den MT'le ilgili kimi deerlendirmeler: "Oysa" diyor, "mesela 10-11 Mart akamlar, ya da o toplantlarn yapld gnler MT'ten bilgi ak olabilirdi." 11 Mart gecesi, skntl, bunalml saatler. Kent uykuya ekilmi. 10 Mart'ta "en tehlikeli yol" balkl yazm km. "Geniletilmi komutanlar toplantsnda hkmetin gitmesini salayacak ya muhtra ya da bir mektubun Cumhurbakan'na verileceini" yazmm. Demirel yaznn kt sabah, beni aryor evine. Sz, yazdaki ierie getiriyor. Dpedz 'mdahaleden' sz ediyorum. Bendeki bilgi bu ve doru. Kaynak salam. Kayna sormayacak kadar gazetecilik kurallarn biliyor Demirel. Yazdaki bilgiyi yadsyacak bir tutum iinde de deil, yalnzca; "Bizim 'kaynaklarmzda' byle bir bilgi yok," diyor. Aralk 1988 gecesi soru: "10 Mart 1971'de, 'Kaynaklarmzda byle bilgi yok,' derken, MT'i mi amalamtnz, MT'ten yazlanlara benzer, tabii daha geniini yanstan bilgi gelmediini mi sylyordunuz?" "Evet" diyor Demirel, "kaynamzdan kastm tabii MT. Milli Savunma Bakan'm deerli Topalolu'ndan da bilgi yok. Darbe karar, cuntalarn..." "Dans m?" Susuyor ve "kaynaktan amac" ak.

11 Mart'ta Nazmiye Demirel'e komutan eleri bir le yemei vermi. "Eim onurlu kadn. Herhangi bir ey sezse gitmez, oturmaz orada," diyor Demirel ve, "geldi, kuku uyandra262 cak tek kelime gemedi, dedi." 11 Mart gecesi, kent uyumu. Toplantlar bitmi, karar alnm. "O gece MT Mstear, Sunay'a 12 Mart muhtrasn, yani darbeyi bildirdi mi acaba?" Dikkadi, elinde kant yok. "Bilemem," diyor ve ksa bir duraksamadan sonra, "Kk'n darbeden bir gece nce haberli olmas doal. Temas var onlarla." 12 Mart, sabah, saat 09:00; telefon, karda MT Mstean: "Ordu muhtrasnn saat 13:00'te radyodan okunacan" bildiriyor Demirel'e ve bir istek: "Cumhurbakan, 'Sleyman Bey istifa etse, mesela salk sorununu ne srp ekilse... yi olur,' diyorlar." Bir cumhurbakan, bir babakana, buyruundaki MT mstear ile bylesine yaamsal konuda bir haber gnderiyor?.. Olayn nemi bir yana, belli bal nezaket kurallarna aykr. Tuhaf bir tutum. "erik?" Dou'nun yant: "stifanz isteyecekler, yoksa?" O kadar! "Cumhurbakan ile 'dorudan' konumay istiyor" Babakan. "Topalolu geliyor." Babakanla gidiyorlar. ankaya ile Babakanlk arasndaki dorudan telefonla Sunay'a ulamaya alyor. Uzun sre balant kurulamyor. Sonunda Cumhurbakan kyor. Zaman akp gitmi. Babakan, "Bir yol bulup muhtray ve bylece darbeyi nlemesini ve gerekeni yerine getirmeyi neriyor." "ok ge Sleyman Bey, beni de 'devreden kardlar.'" Su-nay'n yant bu. "Yeminine sadk" olduunu Babakan'a kesin dille syleyen, 22 ubat ve 21 Mays isyanlann demokratik rejimi ileterek atlatmakla vnen bir cumhurbakan "devreden kanldn" sylyor ve "istifa messesesini" anmsamadan ankaya Kk'nde kalyor. 263 Ara rejim gelecek, alkantlar srp gidecek, 1973 cumhurbakan seiminde tkanma grlnce, Sunay komutanlarn "grev sresinin uzatlmas isteine" uyacak. Darbeden bir sre sonra "kendine gelen" meclisten, Su nay'n sresini uzatmay ngren anayasa deiiklii "bir milletvekilinin oy vermemesi ile" gereklemeyecek. Can alan tek kurun rnei tek oy, Eskiehir uzlamasn yere serecek! 264 Bir taraf susarsa Eski MT mstear Fuat Dou, "Keme ekildim," diyor... Konumuyor, sorular yantlamyor. Bir eski bakann ok duyarl gnlere dnk bilgileri, sralad anlar, olaylar irdeleyen ak grleri ok deerli. O gnlerde gizli servise egemen olan ruhsal ya da yapsal gerekleri karanla gmlen belleklerden gn na karmak daha nemli... Bilemeyiz elbet. Trkiye'nin tarihsel kesitinde nemli grev stlenmi bir istihbarat bakan "ekildii keden" yeniden tartmalar almasn, tartmalara konu olmay belki istemiyor. Belki de "gizli servislere zg 'susmak' geleneini" srdryor. Anlarn yazyor da olabilir. nemli kimi aklamalar pek ok kiinin yapt gibi "lmnden sonra yaymlanmas" kouluyla kda dkyor da olabilir. Varsaymlar ve olaslklar... Fuat Dou konumuyor, ama "yakn evresinden" alnan bilgiler Dou'nun belleinde sakl anlar yanstacak deerde: "12 Mart'tan nce 'cuntalar' vard. yle bir dnemden geiliyor ki, hangi cuntann hangi gn harekete geecei belli deil. Darbenin ne zaman yaplacan cuntalar da bilmiyordu, birbirini kolluyordu. Zaten klasik kaidedir: Cuntalar vardr, darbenin saati, gn belli deildir. "Babakan dahil btn sorumlu kiilere -herhalde cumhurbakan, genelkurmay bakanndan sz ediliyor- cuntalarn varl bildirilmi, ancak 'vuruacaklar gn', zaman belli deil. Cuntalar arasnda arpma karsa vahim sonular dourabilir dendi. Genelkurmay bakan rahmetli Tama, komutanlar top265

lad (Demirel Tama'n samimi olarak darbe yanls olmadn sylyor. Nitekim 12 Eyll Babakan Ulusu da belirtti. 12 Mart muhtrasn imzalarken alam). Tama, komutanlara M T mstearnn szlerini yanstt ve, 'imdi karar verelim, yoksa bir atma, kan dktrecek,' dedi. Bunun zerine darbe 'yumuatl-dt' ve muhtraya dntrld." Akla taklan bir nokta var: Bir cumhurbakan, bir MT mstear aracl ile babakanna istifa etmesini bildiriyor: Acayip, gelenek d bir yntem: "Sunay, MT mstearna bu grevi verdiinde Fuat Dou, 'Babakana balym, nasl syleyebilirim,' diye kar kt. Sunay srar etti ve Dou, Cumhurbakam'nn istifa dileini Demirel'e bildirdi." Sis perdesinin gerisinden baka bir kan kyor: MT Mstear sabah saat 09:00'da Demirel'i aryor. Cumhurbakan sabahn erken saatinde mi darbeyi, muhtra metnini rendi ve sabahn erken saatlerinde MT mstearna byle bir grev verdi? Cumhurbakan'nn 1112 Mart gecesi "bilgilendirildii" gl olaslk. Lizbon'dan haber: "Darbe olas" "Kesinde" tasavvuf felsefesinin ana deyilerinden birine inanarak yayor Fuat Dou: "Klli irade-cz'i irade." Yaamn bu kuraln biimlendirdiine inanarak, MT mstearlndan uzaklatrlmasndan tutun da daha nceki grevlerinde ona "ktlk yapann ktlk bulduunu" rneklerle anlatabilecek kadar. Ksacas, "lahi yazgy kimse deitiremez. Allahn dedii olur." Konumayan Dou'nun konuan "ok" yakn evresi 266 byle sylyor. Lizbon'a bykeli atanrken MT'ten istedii ngilizce bilen bir 'elemann' bile esirgenmesini unuttu mu acaba? Fakat Lizbon'dan Trkiye'deki siyasal gelimelere bakarak Demirel'e yazd mektuplar, herhalde, kk alma odasnda bir dolapta duruyor olmal. 1975'ten sonra trmanan olaylara, hele -MHP ve MSP gibi- kk sa partilerle kurulan hkmetlere bakarak yeni bir darbenin "gelmekte olduunu anlatan mektuplar." Kimi yarglardan vazgemedii anlalyor: "MT mstear terfi ve sicil dnmemeli. Ald bilgileri ilgili kiilere aynen aktarmak grevi. MT, bir 'eylem organ' deil. Balon harektndaki cuntay anlatrken Batur'un yzne, 'Ordu st dzeyi ile cuntann ilikileri var,' dedii gn, Ba-ar'un o andaki tepkisini ve sonra, MT'ten uzaklatrlmasnda Batur'un oynad rol ac bir an olarak anmsyor. Ancak daha sonraki gnleri de 'tatl sona' balyor. Lizbon'da eli iken Batur'un bir NATO toplantsna geliini, evinde konuk olmasn, 12 Mart koullarn bir kez daha anlatp konutuktan sonra Batur'un anlarnda kendinden drst, doru bir insan diye sz ediini..." Yaamna egemen felsefe her olayda ya da olas olumsuz, rahatsz edici gelimelerde geerli: "Bana dmanlk edenleri Alla-ha havale ediyorum..." Dou'yu "evre" byle anlatyor, blk prk kimi anlarla ssleyerek. rnein, "Bir MT mstear terfisini dnrse grevini tam anlam ile yapamaz," diyor mu, diyor. Baka bir soru, kafalar burgulayan bir soru: CIA, 12 Mart'n arkasnda veya nnde ne lde vard? "12 Mart'n arkasnda CIA olamazd. nk MT, CIA'ya, 'Komnist hareketlere ait operasyonlar biz yaparz, yurtdndaki eylemler zerinde bize bilgi verin, yeter,' demiti." 267 "Dosdar sznde dursa" ya da durabilse!.. Dost gizli servisin dosta oynad oyunlar bilinmese!.. Hele ABD'nin siyasal yararlan, CIA'nn eylemlerini olu-turmasa!.. dnyasndan bugn da almayan Fuat Dou, bir zaman MT'te birlikte alt, sorumluluklar paylat insanlar, kimi anlara srklyor: "Siyasetiler, 12 Mart'ta MT'in grev yapmadn varsn sylesinler. Sunay bile bazen siyaset yapard. Konya'da Atatrk heykellerine saldrlar yapld gnlerdi. ale Kk'ndeki toplantda hkmet yeleri MT'e yklendi. evresi

ile konutu, kararn syledi ve Sunay'a gitti. 'Mademki itimat gsterilmiyor, istifa edecekti.' Sunay geri evirdi istei, 'Sen bakma politikaclara,' dedi. "Bir rnek. Kimi amalyor, kimleri kapsyor, ak deil. MT'in iki grevi var: 'Blclk ve dincilikle' ilgili gelimeler, olaylar. rnein Davos ruhu ayaklar ile Yunanistan'n emellerini gzden uzak tutmamak zorunlu. Krt sorunu? Amerika'nn hangi gzle bakt nemli." Kedeki denge Dou'yu yanstmaya alan anlatmlar... Kimi kitaplarn yanstt baka bir dnya. "Belki gemie yolculuk ruhunun kuytu kelerini didik didik ediyordu. Ruhunun kuytu keleri kimi zaman rehberlik ediyor, sorana aratrana kimi anlardan serpintilerle yaklayordu. Anlar dnyasnda hava souk, nemliydi. Gne yz grmeyen anlar kaln bir sis tabakas sarmt, saryordu. Evinde dolarken, torunlar ile oynarken, yazlan sakin, scak bir yrede gnleri geirirken 'kendi adasn' yannda gtryordu. stelik ken268 dine zg adas, insanlarla deil, hayalden gereklerle doluydu. Karlara, denizin telerine, gnein alkaland yerlere bakyor, belki de umutlarn, kan gereklerin, hayallerin sisler arasnda dans ettiini gryordu. Onu bu noktaya getiren admlarn anmsad. Hakl olduunu kandayacak yeterli nedenleri vard. Tpk unutulmu bir efsane gibi, geride kalanlarn tapnaklarn yok etmeye kararl, susacakt. Belki 'imdilik.' Sevdii servisine, dosda-rna, lkesine belirli bir denge kurarak anlayla bakyordu." Ne evresi, ne de o sylerdi: "Dostlarla birlikte 'ava' km deildi. Onlarla ilikiyi kesmek, batakla atlmakla edeerdi. Kaynaklar kururdu. Her 'i' sadece 'basit bir denge' sorunuydu." Oysa, emekli olduktan, Ankara'ya yerletikten sonra, yine mstearlarym gibi evresinde saygyla duranlar, "cuntalarla iyi geinseydi orgeneral olacan" sylyorlard. Bizimkiler iin belki "denge", ancak CIA ile "darbe" sorunu! Son yllarda Washington'daki "aabeye sayg ve ballk sunma"daki asl ama bu deil miydi? Bili nir miydi, gizli servislerle gizli ilikilerin nedenleri, ayrntlar, sonular? Demhel'den, Dou'ya ilikin... (NOT DEFTERNDEN) "14 Mart 1971 gecesi: Sunay bize darbeyi haber verseydi o gece -11 Mart- drdn -komutanlar- emekliye sevk ederdik." "9 Mays 1971: Sunay' ayakta tutabilmek iin Dou Paa rol oynad ve baard." "-Ayn gnn gecesi- 11 Mart gn bir isyan teebbs varsa, MT'in ve Sunay'n ilknce hkmete bildirmeleri gerekirdi. Yaplmad. Meru hkmet ve meru parlamento byle delindi." 269 I "Ayn gece MT size muhtradaki gerekeleri bildirdi mi? "Demirel: -Hibir ey bildirmediini gstermek istercesine-- Btn raporlar ite urada!" Bir MT mstearnn "tasfiyesi" (NOT DEFTER: 30 Mays 1971, Pazar) "... Akamzeri. Saat 17:00'den sonra. Demirel ard, gittim. Ksa bir konuma. ki nemli konuda bilgi aldm: "'Dou Paa telefon etti. Grevinden almlar,' dedi. Demirel: 'rendik ki, Dou Paa'nn MT'in bandan uzaklatrlmas karar son Milli Gvenlik Kurulu toplannsnda alnm. Bu nemli bir merhale. Neden? Bu, darbede yeni bir dn, yeni bir biim al olabilir mi, bilemiyorum. Ordu yksek kademesinde bir ayrlk m gze arpyor, skemiyorum. imdi -yukars-(Kk' sylyor) kimin elinde acaba?' "- Dou'yu nasl ayrmlar grevinden? '"Sunay arm ve sylemi. Hastalandn diyelim, hastaym de, demi. u hale bak! Bana hastalk bahane ederek istifa etmemi Cumhurbakan adna 12 Mart gn

bildiren Dou, ayn akbete uruyor. u Allah'n cilvesine bak. Darda bir greve atayacaklarm.' "- Yerine kim geliyor MT'e, Atf Erkan Paa m acaba? "'Sanmam. Erkan, Memduh Tama Paa'ya gerekli Ge-nelkurmay'da, o gelmez.' "- Esasen Erkan, deifre oldu, deil mi?" (NOT DEFTER: 8 Haziran 1971, Sal) "Anayasa deiiklii, siyasal kapmalar arasnda gncelliini koruyan konu: Fuat Dou'nun durumu. Bir duraksama dnemi. MT Mstear zerinde eitli sylentiler. Gidiyor, gitti, ka270 labilir gibi. Parlamento kulisinde Fuat Dou'nun mstearlkta kalmas olasl yaygn. Demirel, Dou ile yapt konumaya kar kan bu sylentileri anmsattmda 'Evet,' dedi, 'yle sylyorlar. ki ay ertelemiler.' "stanbul Milletvekili, bizim Haluk Ulman'la konutuk bugn. "Dou ile ilgili bilgi sordum, dedi ki: "'Sadi Koa'la grtm ben. Dou'nun gitmesi kesindir.'" Gitti de... Fuat Dou, Temmuz 1971 'de atand Lizbon Bykelili-i'ne gitti. MT'te, gizli servisin yaamnda bir dnem kapanmt. "Kpekbalklar ile yzerken insan, kaygsn ve kukusunu asla belli etmemeli." MT bnyesindeki atmalarla "kadronun bir blm tekini yerken olagelen olaylar rendike" nedense, bir yazarn bu tanmlamas akla geliyor. MT'te alanlarn gizli yaamlarndaki kavgalar zedeyen bir deyi. Bir gece 15 yla yakn sredir servisten ayr den, bir byk holdingte eski iine benzer bir grevle yaamn srdren "evreden", "KF" ile konuuyorduk. Kimi tamamlayc bilgiler aldktan sonra, "tasfiye olayna" geecektim. "Fuat Dou, 12 Mart darbesini gnyle biliyor muydu?" "Tabii!" "Neden sorumlu babakana sylemedi?" "Gitti Sunay'a, bildirdi. Demirel'e syleyemezdi. Her eyi Genelkurmay'da. Korgeneral." MT-hkmet ilikilerindeki "nemli aksamaya" bir tank. Sivil kesimin savlarn doruluyor. Sonra, "bir MT mstearnn tasfiyesi" olayn anlatt: "12 Mart'tan sonra emekli Albay Sadi Koca, Erim kabinesinde babakan yardmclna getirildi. Koca, bir gn, Nihat 272 Erim'den MT'in kendisine balanmasn istemi. Erim, Dou Paa'yla konumu, mstear reddetmi (Oysa o srada yrrlkte olan yasaya gre, babakan dilerse MT'i bir devlet bakanna balamaya yetkili). "rendik ki, Koca bu direnmeye fena bozulmu. Hava Kuvvetleri Komutan Batur'la konu zerinde konumu ve anlam. "Batur da Dou'ya bozuk. Balon Harekt dosyasnda ad gemese bile 'cuntann ordu yksek kademeleriyle ilikisi' oldu undan sz ediliyor. Dou, 'yksek kademenin' Batur olduunu sylyor. Ayrca, Balon Harekt dosyasn Dou, Cumhurbaka-n'na, o da Batur'a vermi." Arada tasfiyeyi hzlandran srete egemen kiilerin durumlarn ksaca saptadktan sonra, "KF", "O zamana kadar Koa'n tavr ok deiikti," dedi. "Biz, Erim hkmetine byk bir brifing verdik. Bu toplantda Dou Paa ok gzel konutu, her eyi ayrntlaryla anlatt. Konumay bitirirken hkmet yelerine dnd, 'Devletin kurtuluu artk size kald,' gibi cmleler kulland. Erim ayrlmt toplantdan, Koa krsye geldi ve hkmet yelerine; '"Grdnz MT'in verdii bilgileri, dinlediniz. te bunlara gre alacaz,' dedi. "Bakanlara zlgt eker gibi konuuyordu. MT'e de ok olumlu bakyordu." Ve MT bnyesinde kpekbalklar grnmeye balamt: "Fakat Koa'n MT'in kendisine balanmasn istemesinden, Dou ile konuan Babakan Erim'in istei reddetmesinden sonra," diye srdrd "KF": "... Birdenbire serviste bir mektup salgn ba gsterdi. Bu mektuplar cumhurbakanna, babakana, Genelkurmay bakanna gnderiliyor ve MT'teki her ilgiliye postalanyordu. Mektuplarda bir yn olay, ynla yalan vard.

273 "Tabii mektuplardaki hedef, dorudan Dou Paa'yd. Dou ile ilgili imzasz mektuplar yerini buluyordu. Biz 'kimin' yazdn aratmyorduk. iimizde olduunu anlyorduk, fakat kim olduunu bir trl bulamyorduk. yle yazlmlard ki, hukuk bilgisi olan birinin kaleminden kt anlalyordu. ok esasl. O zaman anlayamam sonradan renmitik. Serviste Dou'ya ve ona yakn olan bizlere kar Koa yanls bir cunta kurulmu." Oysa, Koa da MT'in yeniden organize edilmesini, i politikadan soyutlanmasn istiyordu. Koa'm ve kimilerinin syledikleri bunu gsteriyordu. Bu trden boumalara zaman iinde, 1980'den sonra da rastlayacaktk. "Tehlikeli sular" mekaplard. Hele Dou'yu hedef alanlar. Yabanc gizli servislerdeki gc ele geirip egemen olma abalar MT'te ba gstermiti. "KF" srdrd: "Cuntada Nuri Gnde, Abdullah Argun, Mehmet Ali Kaklar, Necdet, Koa'm snf arkada Behet'in olduunu renecektik. Tabii neden sonra!" Uzun sre "karanlkta kalan" insann ilgin bir olay anlatrken zorland hissediliyordu: "Buna ramen, her ey tkrnda gidiyor gibiydi. Bir gn Fuat Dou Paa, MGK toplantsna gitti. Orada yine geni aklamalar yapm, bilgiler vermi. Bata Cumhurbakan'nn, Hkmet Bakan ve bakanlarn 'takdirkr' szleri ile uurlanm. Hodere caddesindeki MT'in gvenli evlerinden (safehouse) birinde toplanmtk. Rak iiyoruz, herkesin keyfi yerinde. Bata Dou Paa'nn, Dou Paa, o gn MGK'de nasl baar kazandn, bata Cumhurbakan, btn bakanlarn kendisini nasl kudadklarn anlatyor. Koa'n MT'le ilgili isteklerinin artk kapandndan emin, en kk kukusu yok. Oysa benim ve baz arkadalarn kanaati baka ynde. "Diyorduk ki Paa'ya: 'Bir geici dnemdeyiz. Brakn, isti274 yorsa, MT Koa'a balansn. Nihayet her ey elimizde, bu dnem geince yine eski dzene dneriz. Mesele karmayalm.' "Fakat Dou Paa bu yoldaki telkinlerimizi kabul etmemi, hele son MGK'den sonra..." "Yerinden emin!" Yznde izgi bile oynamad. Tersini iaret eden tek davran yapt "KF": "Elerimiz de orada. Byle lml, olumlu bir dnyann iindeydik ki, kap alnd." "Postac kapy..." "Bir kere ald. Kk'te MT grevlisi olan eski svari subay Kemal elik geldi. Eildi, Dou Paa'nn kulana bir eyler syledi. Dou Paa'nn birden keyfi kat, bozuldu, neredeyse rengi deiti diyebilirim. Olay uydu, rendik: "Dou MGK toplantsndan kudamalarla, teekkrlerle ayrldktan hemen sonra, hkmet yeleri Cumhurbakan'na; '"Efendim, izin verirseniz imdi Fuat Dou'nun MT'teki grevinden alnmas meselesine geelim,' demiler. "Sunay, arm, 'Nereden kt bu,' demi. Dou, Su-nay'n adam. Flkmet -herhalde Koa- nndeki dosyay amaya giriince Sunay; "'Biliyorum, braknz. imdi halledelim,' demi. nk Sunay, hkmetin dosya aarak neler syleyeceini biliyor. Kopyalar ona gitmi mektuplarn. Bylece son anda kimi mekapla-rn etkilemesiyle MT mstearlndan Dou'nun ayrlmas gerekleti. Yalnz Sunay, 'Evet, derim, tek artla,' demi. 'Fuat Dou'yu bir bykelilie tayin edeceksiniz.' Kabul! bitmi." Kahveleri yudumladk. "Dou'ya bir ay sre tandlar," dedi "KF". "Fuat Dou, ayrlmadan nce yerine gelecei arad. Arad tarad ve buldu." "Kim?" 275 "O srada Afyon yurtii komutan Korgeneral Nurettin Ersin." Mektuplarla balayp sonulanan "kudret kavgasndan" sonra yeni adlar knca glyorduk. Ersin'in pasif bir grevden, MT gibi nemli bir servisin bana getirilmesindeki ansna m, yoksa ansszla m? Bilemiyorduk, glyorduk. 276 MT'te Ersin dnemi ve baka tasfiyeler

Neden Nurettin Ersin?.. nsan yaatan hangi umudarn drtdr? Bu umutlar hangi planlar yaratr, kimse bilemez. Gen bir subayken istihbarat ilerine girmi, korgenerallie MT'te ulam bir kii ayn greve, yaamn verdii, zevkle yapt gizli servis efliine yine dnmeyi belki dleyebilirdi ve Ersin'i belki bu yzden bulmutu bu grev. Ersin'in istihbarat ilerindeki becerisi neydi? Belki "geri dn" Ersin'i kolayca baka greve gndermekle salanabilirdi. Bir umut ya da varsaymlar dizisi, o kadar. "KF": "Ersin, tugeneral iken MT'te 'd istihbarat dairesi bakanl' yapmt. Kkeninde istihbarat yatyor diye dnlm olabilirdi. Onu getirdiler. Ersin Paa da, Recep Ergun'u yardmc yapt. ki yllk Ersin dnemi balyordu MT'te." "Ve... Bizi de tasfiye ettiler." "1977'lerde CIA'ya alt savyla mahkemeye verilip hkm giyen Sabahattin Savaman'n savunmasnda da MT'te bir 'cuntadan' sz ediliyor ve tasfiye edilenlerin adlan veriliyor," dedim. Tasfiye edilen "tekilerin" adlarn sorduumda anmsamaya almad. Belleinin artk zayfladn ne srerek 1971'de MT'ten kimlerin "uzaklatrldn" sylemedi. Savaman'n savunmasnda "tasfiye" biimi ve adlar vard: "... 12 Mart olaylarnda kader birlii yapm olan 'cunta' ad ile anlan klik, kendi istedikleri elemanlar personel daire bakanl, stanbul, Adana ve Ankara blge bakanlklar, i ve d operasyon bakanlklarna getirebilmilerdir... 277 "... Nitekim, 1971 ve 1977 yllar arasnda bu tip en az 40 eleman MT'ten uzaklatrmlardr. Bu devre iinde, idari iler gibi pasif greve getirdikleri bir kurmay subay hari, btn kurmay subaylar, MT'ten uzaklatrmlardr. Bunlar arasnda MT genel sekreterliine kadar ykselmi bulunan Kur. Alb. Ferhat Badoan, silahl kuvvetlerin en tannm kurmaylarndan Alb. Yaar Oku, MT'te uzun sre ok deerli hizmetler yapm Kur. Alb. Sabahattin Cip, dosyasnda en az 1 5-20 takdirnamesi bulunan emekli Tmgeneral Fethi Ertem, Hkim Yzba zzettin Cebe'yi sayabiliriz. MT'in en baarl elemanlarndan, konularnn uzman, ok iyi dil-lisan bilir Osman Barbarosolu, Raci Mete, Faik Kelican, Ali nel, Hseyin Uyank, ahap ar, Nec-mi etinelli gibi yksek dzeydeki grevliler ve uzatmamak iin arz edemediim daha birok deerli personel, bu grubun anari eylemleri sonucu kurban edilmiler ve MT'ten eitli nedenlerle uzaklatrlmlardr... "... Zamann MT mstear ve yardmcs hangi nedenlerle ve nasl bu 'cunta'nn etkisi altna girip bunlarn oyunlarna gelmitir, bunu burada arz etmek istemiyorum..." "Ve... Tasfiye yaptlar. Nasl?" "Nurettin Ersin'e 11 kiilik bir liste vermilerdi. 11 kii baka yerlere atand. Dou Paa, Lizbon'a giderken, merkezden uzaklamak iin nerilen grevi hemen kabul etti 11 kii." "Tasfiye nasl oluyor MT'te?" "ok basit. Subay bunlar. Bal olduu kuvvetten maa alr. Bir yaz ile MT'e girer, MT'ten kuvvet komutanlna yazlan ksa bir yaz ile 'gider.'" Verilen bilgilere gre, askerlikten ald maan dnda MT'te alan silahl kuvvet mensuplarna "byk lde hibir ek maddi olanak" salanmyordu. Makam tazminat ya da grevi gerei -o tarihte- ayda 60-70 lira veriliyordu. Hatta, 1970'ler-de ek tazminatlar verilmeyince, MT mensuplar mahkemeye 278 bavurup bu hakk almlard. Niye MT, neden MT'e btnyle balanmak? Genelde u yant alnyordu: "Rahat ve zgrsn. i de seviyorsun. Gizliliin insan saran havasna kaplyorsun, ayrlam-yorsun." Byle anlatyorlard. Tasfiye nedenlerine rnek olaylar "Suriye'den bize kaan bir temen vard. ok yetenekliydi ve inanlmas zor iler becerirdi. Bize gelmeden nce orada, her gn televizyonda grnrd. Hafz Esat'la birlikteydi Suriye'de darbe yaplrken. Darbe, ihtilal? Yavrusunu yer. ktidara geldikten sonra birbirine dmler, temen kam Trkiye'ye. am' dan da renmitik, bu 'ocuk' deerli. Bir kezinde Suriye'ye geti, bir landrover

araba ile kt geldi. Ona demiler ki Sait Paa -kod adm- bu trden arabalar sever. MT'te bu patrtlar knca, oluk ocuk MT'in Erdek'teki tatil kampna gittim. Bir telefon, MT'e ait landrover arabay nasl alr, hemen dnsn diye bir emir. Yahu, landrover devletin deildi ki. Geldik ve tasfiye! "Baka ve sorumlu bir grevdeyim. MT mstearnn benimle Malatya'nn Ptrge ilesinde bulumak istedii bildirildi. O srada da bir maa dalgas dnyor. MT'te kimler terfi etmek istiyorsa bildiriyor. Sormutum Gnde'e, bu kez hi istekli yok, demiti. Sonradan rendik ki, var istekli, sraya girmemi benden esirgemiler. "Ptrge'de mstear paa ile bulutuk. O samimi adam, tek kelime konumuyor. Saatler ilerledi, paaya herhalde bir ey sylemek iin beni apar topar Ptrge'ye ardn syledim. Teftiteydi ama, benimle ilgisini gremiyordum. "Bana, 'Yahu,' dedi, 'sen Erdek'te sarn bir kadnla birlik-teymisin. Avrupa'dan gelen bir elemana da ak sak resimler 279 smarlamsn!' ardm. Gerekten grevli olduu Avrupa'dan dnen sevdiimiz bir arkada vard. Ne istersin diye sormu, alay olsun diye, bir bavul ak sak resim, demiim. O da tutmu bir iki tane malum dergilerden getirmi ve getirirken Yugoslavya'da yakalanm. Burada sorup soruturma, stmze kalm. "Paaya ar birka cmle sylediimi hatrlyorum. yi adamd, elebiydi, dnd Ankara'ya ve bu olaydan ses kmad, ama terfi de suya dt. O zaman anladm ki, terfimi nlemek iin yeni bir tertip dzenlenmiti." Bu olaylar, her trden soruturmadan gemi, geirilmi gizli servis st dzey elemanlar arasnda yaanyor. Ersin dnemi nasl bitmiti MT'te. "Recep Ergun'u MT'ten aldlar, Siirt'e verdiler. Nurettin Ersin ise..." Sonunu bekledim cmlenin. "... Ersin, ikinci dereceden kolordu komutanlna, Ada-na'ya gitti. Oradan Kbrs fatihi oldu." Sonras "malumdu." 12 Eyll'de Milli Gvenlik Konseyi'nin ikinci adam. 280 Servisler ve bkeliler 1929 ylnda ABD Dileri Bakan Stimson, Amerikan kriptanaliz brosunu kapatt. Gerekesini aklad: "Baylar, bakalarnn mektuplarn okumayn!" Ayn insan, ikinci Dnya Sava'nda savunma bakan olunca, "istihbaratn, bir milletin yazgs sz konusu olduu zaman fevkalade nem kazandn" syleyecekti. CIA, kuruldu. "Bakalarnn mektuplarn okumaktan" da teye geen CIA, ksa zamanda marifetleriyte dnya lsnde byk n kazand. Yeni olaylar yaratarak hem nn pekitiriyor, hem de geniletiyordu. Ankara'ya gelen bykeliler iki nemli ilevi bir arada srdrrler. lkeleri ile Trkiye arasndaki resmi ilikileri yrtrler. Hkmeti gzlerler ve lkenin genel gidii ile ilgili raporlar gnderirler. Bu raporlarda resmi grmelerden edindikleri bilgi ya da izlenim yer ald gibi, bakentte lkesine yakn grdkleri kiilerden oluan "bir evre" ile -CIA ile birlikte- srekli iliki kurarak "daha zel saptamalar" vurgularlar. zellikle Amerikallar "siyasederine ters den gruplarla" da bulumalar dzenler. Etkinlii olan gruplar srayla zel yemeklere, snrl konuklarn bulunduu toplantlara arrlar, ilikilerdeki yaknlamann derecesine gre "zel grmeler" yaparlar. CIA gizledii "yerli elemanlarla" ya da CIA olduunu bilen "dost yetkililerle" kendi yntemlerini iletir. Bykelilik daha "ak istihbarat" yapar. rnein, ABD Bykelilii'nin "bir lis281 tesi" var. Bunda yer alan kiiler, yeni elilerin davetlerinde deimez. Amerika'dan bir senatr, bir Temsilciler Meclisi yesi, D-ileri'nde nde giden biri Ankara'ya gelse, listede adlar bulunanlarn mesleki zelliklerine gre biri ya da birka akam yemeinde konukla birlikte olur.

Eliliklerdeki kokteyl partiler, dostlarn bir araya gelmesinden, ev sahibinin lkesiyle ilgili tantma, siyasetini anlama abasndan ok, bilgi alma asndan nem tar. Bir Trkle "yakn tan" olan diplomatlarn grmeyi istedikleri noktaya ustaca getirerek "bilgi alma"ya almalarna sk sk rastlanr. Tabii elilik iin "ok zel" kiiler de vardr. Onlarla "ok daha zel" ortamda grmeler yaplr. "ok daha gizli aratrmalarla 'dost temaslardan' bilgi salamak" ise, CIA elemanlar ile gerekletirilir. Her iki kanal birbirini tamamlar, btnleir. Ya Ankara'da ya da Washington'da!.. Uzun ahmak'. 27 Mays elisi Baz zamanlar bykelilerin CIA ile ters dtkleri grlr. 1960 ihtilalinden nce, Ankara'da bir ABD Bykelisi vard. Ad William Fletcher'di. Diplomatlar arasnda "uzun ahmak" diye anlrd. Uzun boyluydu, ansnd ve ince tel ereveli gzlk takard. Fletcher, DP iktidarna "hayrand." Merkeze gnderdii raporlarda "Menderes ve DP iktidarn vmekle bitiremedii, hibir gcn bu iktidar yerinden oynatamayacan kesin vurgulamalarla savunduu" sonradan anlald. Fletcher raporlar aklandnda, Bykeli'nin 27 Mays'n gelmekte olduundan habersiz olduu kantland. Meer adamn "mesleki tabiat byle" imi. Fletcher, Anka282 ra'ya gelmeden nce, Venezella'da bykeliydi. Venezella Cumhurbakan ise tam bir "diktatr"d ve... William Fletcher, diktatr Jimenez'i hararetle savunanlarn banda geliyordu. CIA'nn Trkiye'deki durumu, Fletcher gibi grmedii kukusuzdu. Hele Menderes'in -deneyimli Trk gzlemcilerin deerlendirmesine gre- Sovyetler'i resmen ziyarete kalkmasndan ve karar resmen aklamasndan sonra Trkiye'ye baka gzle bakmaya balamt. Sperler arasnda "souk savan" btn hzyla srd gnlerdi. Trkiye'nin Sovyetler'e kredi gereksinimiyle yaknlamas olaslna Amerika'nn ve d politika retiminde nemli arac CIA'nn scak gzle bakmasna olanak yoktu. CIA ile bykeli arasndaki yntem ve gr ayrmn belirgin biimde ortaya koyan bu rnekten sonra, Amerika'nn "gz" ald. Ankara'ya "istihbaratta yanlgya dmeyecek bykeliler atamaya zen gsterdi." Aka CIA 12 Mart elisi 1969-71'deki terr ve anari eylemleri arasnda birinci srada yer alan olaylardan biri, ABD Bykelisi Robert Kommer'in makam arabasnn ODTU'de yaklmasyd. Kommer, daha Ankara'ya gelmeden "hreti" yaygnlamt. Bykeli CIA'da ve Vietnam'da Amerika'nn gelitirdii "pa-sifikasyon operasyonlar"n pratie indirgeyen almalar yapma. Uzun boylu deildi. Orta boyda, srekli glen, konukan bir adam. Ankara'ya geldikten bir sre sonra Trk basnn tanma amacyla konutunda bir lezeri partisi dzenledi. O srada Amerikan Haberler Merkezi'nde alan Doan Poyraz'n aracl ile Kommer'e sordum: "Siz bir 'ajansnz', belinizde tabancanz da var m?" 283 Bir kahkaha att. O tabancal deil, "eli kalem tutan" ajanlardand. "Benim CIA'daki grevim, 'analiz' yapmak ve ak bilgilerden sonular karmak," dedi. CIA'y saklamyordu, ama grevin ieriini yumuatmaya alyordu. Dediine gre, ok da baarlyd. rnein, Sovyetler'de kan gazeteleri incelemi, Stalin'in ldn resmi aklama yaplmadan nce, CIA'ya ve oradan da Amerika Dileri Bakanl' na bildirmiti. Ancak, Vietnam "katliam" sz konusu olduunda, Kom-mer'den daha ak bilgiler alnamyordu. Demirel, "Ne budala eli," demiti. "ODT gibi duyarl bir yere gidiyor, ne rektr ne de eli hkmete bilgi veriyor. Sonra renciler arabasn yakyor." Yapt eklenti daha arpcyd:

"Daha sonra, Amerikallar bizden yaklan arabann tazmin edilmesini istediler, iyi mi?" diyecekti. Kommer yle bir tepki grd, basn "ak" bir CIA ajannn bykeli olarak Trkiye'de bulunmasna ylesine bir yaylm atei at ki, uzun sre tutunamad. Geri dnd. Frsat 1963 elisi Gelen giden bykeliler arasnda, kk kpeini ankaya srtlarnda gezdiren, bir diplomattan ok, sade bir Amerikalya benzeyen Raymond Hare'dan da sz alabilir. 1964'te Kbrs karmasn engellemek iin Bakan John-son'un gnderdii rezilane mektubun yazlmasnda olduka nemli yeri vard. nn hkmeti, Kbrs'a askeri mdahale yapma kararn 284 aldktan sonra, Babakan'n istei zerine, Dileri Bakan Feridun Cemal Erkin -o sralar bana anlattna gre- Bykeli Hare' ard. karma yapacamz "mnasip dille" Bykel-i'ye anlatt. "Mnasip dil" ama, Bykeli "mesaj" ald. Hare, "Bana ksa bir zaman tanynz," dedi. Sefarete gitti, telsizin bana oturdu. ABD Dileri Bakanl'nda alelacele yazlan mektup Bakan Johnson imzasyla geldi. Hare bir kou, mektubu Dileri'ne ulatrd. Askeri mdahale yatmt. inn'nn belki siyasal bir amac vard, "mttefike" antlamalardan doan hakkmz kullanacamz bildirmenin diplomatik bir gerek olduuna inanm olabilirdi. Herhalde ulusal onurumuzu bu denli zedeleyecek bir yant beklemiyordu. "Yeni bir dnya kurulur ve Trkiye orada yerini alr," ieriindeki demeci, mektuptan sonraya rastlar. nn'nn drlmesi ve Amerika'nn "yeni bir babakan, yeni bir hkmet" aray da byle balar ve gerekleir. Kuku yok ki, o srada CIA bir yandan, Hare te yandan "Trk i politikasndaki gelimeleri zel arlarda, gnlk temaslarda" harl harl izliyorlard. Hkmet kararn hemen annda renmilerdi. "Resmi ve mnasip dil" nlerinde kapy amt. istihbarat yetenei engin bir eli 1977 elisi Ya Ronald I. Spiers'a ne demeli? Amerikallara gre, "ok parlak bir diplomatt." Londra'da ABD'nin ikinci adam iken, 1977'de Ankara'ya bykeli olarak geldi. Ocak 1980'de Amerika'ya dnd. Gidiinden yedi ay sonra, 12 Eyll darbesi geldi. Amerika'ya dnen Ronald Spiers CIA ile ilintilerini duyumsatacak bir grev ald: 285 Dileri bakan yardmcs sfat ile "bakanlktaki 'haber alma ve aratrma brosu bakanln' yrtt." Dileri Bakanl Haber Alma Brosu'nun CIA ile geni iliki iinde olmadn kimse syleyemezdi. Dileri Haber Alma-CIA-Pentagon istihbarat, bir gendi. "ok parlak diplomat" Spiers, genin bir ayanda grev yapyordu. 1981'de Pakistan'a gitti. 1983'te geri dnd ve bu kez yine dileri bakan yardmcs olarak idari ilerle grevlendirildi. Aralk 1988'de nemli konumunu koruyordu. Ronald Spiers, Trkiye'nin ok duyarl bir dneminde Ankara'da bykelilik yapt. 1977 genel seiminde Ecevit, parlak sonu almasna karn -13 milletvekili eksii vard- ounluu salayp iktidar olamamt. Sadaki partiler -AP, MHP, MSP-yine biraraya gelerek cephe hkmetini oluturmulard. erdeki arpk ve eliik siyaset anlay, kredileri bocalatm, dviz aksamalara uram, terr de hafiften ban kaldrmt. Spiers, kimi yerlerdeki syleilerinde hkmeti ve babakan eletiren konumalar yapyordu. Bir yemekte syledikleri "bir elinin diplomatik davranlarna uymuyordu. Hatta bu hkmetle -Demirel'le- Trkiye'nin bir yere varamayacana" dokunduruyordu. Yazdk. Spiers, gazeteciyi deil, Hkmet Bakan Demirel'i arayarak konumay yalanlad. Demirel de, "Bana deil, yazana syleyin bunlar," diyerek, eliyle hafiften dalga geti. Spiers, "ok parlak bir diplomatt", "dost bildii gazetecilerin" dnda kimseyle konumayacak kadar bilinli ve istihbarat engin bir kiiydi.

Spiers'n Trkiye'deki yl, Amerika'nn gzn "12 Ey-ll'e" evirmesine neden oldu. Spiers gibi "istihbarat yetenei gl" bir bykelinin, CIA ile ok yakn alma dzeninde olmas yadrganabilir miydi? 286 Hkmetin deceini bildiren eli Sovyet elisi Trkiye'nin Sovyetler'e yaknlamas, Bat lkelerinin yapt gibi Moskova ile daha scak ilikiler kurmas, Amerika'nn Ankara'ya baknda daima arln korudu. 27 Mays'n gen ihtilalcilerine de bu gzle bakyordu. Suphi Grsoytrak, "Amerika, bizim dnemimizde bize souk bakyordu. O kadar ki, normal kredileri bile dondurmaya yneldi," diyecekti. Ayn izgi, nn iktidarlarnda, Demirel'in 1965-71 arasnda kredi araylarnda da srd. Demirel'in bu konuda ak beyanlar olmutu. "stihbarat bykelilere" deiniyoruz. Sovyet Bykelisi Rijov nasl unutulabilir: Muhalefetin birlemesiyle drlen nn karma hkmetinde Dr. Kemal Satr, babakan yardmcsyd. unu anlatt bir gn: "Bykeli Rijov geldi. Henz bizim hkmetin gvenoyu ile drlmesi gndemde yoktu. Bana, 'Sizi drecekler,' dedi ve sa partilerin aralarnda anlamaya varmak zere olduklarn bildirdi." Rijov bilgileri herhalde tek bana toplamamt. KGB'nin de Trkiye'de gl bir istihbarat a vard ve bir Sovyet bykelisi, hkmet adamlar henz uyanmad srada "hkmetin drleceini" babakan yardmcsna bildiriyordu. Zaten Rijov, 1960'tan beri Trkiye'deki "faal bykelilerin banda" geliyordu. zellikle 1962'lerde Trkiye kalknma hamleleri yapmay planlad gnlerde, ieriden salad bilgi ve Moskova'dan ald talimatlarla Trkiye'ye nemli lde "ucuz kredi" neriyordu. 300 milyon dolarlk krediyi, nn'ye AP-CHP ilk karma hkmetinin bandayken nermiti. CIA, bykelilik bnyesinde belirgin adamlarla, kukusuz 287 diplomatlarn da katksyla Amerika'ya "deerli hizmeder grebilirdi, grmt ve grecekti." Ancak Sovyet Bykelilii'ndeki "haber alma a" daha geniti. KGB'nin "bykelisini bile de-nedeyerek" Moskova'ya bilgi aktarmas bir yana; KGB'nin, bykeli ve elilik memurlar ibirliinin, Amerikallara oranla daha sk fk olduu "uzmanlarca" syleniyordu. Yaymlanan saylara gre 1988'de CIA rgtnde 200 bin kii alyordu. Buna karlk KGB'de 500 bin kii. MT'te? Bu soruya ak yant alamyorduk. Fakat bin-iki bin dolaynda kadrolu MT'i olduu syleniyordu. Tabii bu sayya MT'e "dtan hizmet veren", operasyonuna gre grev verilip uzaklatrlan, devlet kademelerinde MT adna gzlem yapanlar girmiyordu. MT bir odak noktas ise, hatta illerdeki resmi ajanlarla dalga dalga yaylan "balantlar" da hesaba katlrsa, yurt apnda devlet iinde byk bir istihbarat ebekesine sahipti. Meer farkmz yokmu'. 12 Eyll elisi Ocak 1980'de Spiers merkeze dnerken, ubat 1980'de James Spain, yeni ABD bykelisi olarak Ankara'ya geliyordu. Yumuak grnt veren, salarn yzne doru dzenle tarayan genten bir adamd. James Spain de, teki ABD bykelileri gibi, Amerika'nn -tabii adndan hi sz etmedii CIA'nn- 12 Eyll'den nceden haberi olduunu yadsyordu. 12 Eyll'den nceki kritik gnleri, 12 Eyll' ve bir sre 12 Eyll sonrasn yaayan Spain, alt Amerika'nn byk irketi Rand Corporation'da grt Ufuk Gldemir'e Trk kamuoyunda sindirilmek istenen bu yarglar pekitirmeye alyordu. Spain'in sylediklerine inanlrsa; bykelinin 12 Eyll'n geli dnemini izleyen baklar ile ga288 zeteci Cneyt Arcayrek'in kimi izlenimlerle vard yarglar arasnda "en ufak ayrm yoktu." Bir Trk gazetecisi nasl olaylar izleyerek sonulara varyorsa, ABD Bykelisi James Spain'in durumu da tpatp aynyd. Trkler ne kadar biliyorsa, Amerikallar da o kadar biliyorlard, fazla deil. Marifetli bilinen CIA kulaklar aylardr sanki hibir ey iitmemi, CIA gzleri kimi zel bilgileri grmemiti. Ne var ki, bykelilik odalarnda vzr vzr gezinen, nemli "irtibadar" olan CIA ajanlar, bir Trk gzlemcisi, gazetecisi, hatta

siyaset adam kadar 12 Eyll'den haberliydi. Spain 12 Eyll gn ve nceleri sadece bu trden aklamalar Washington'a aktardysa, darbeden sonra ABD ynetiminin onca para dkerek Trkiye'de besledii bu ie yaramaz diplomatlar, ajanlar hemen kap dar etmesi gerekirdi. Spain'in aklamalar ocuksu bir kandrmacayd. ABD Elilii olaylara bu kadar yzeysel bakamazd. Derinine inerek, kaynandan bilgi alrken yeri geldiinde "bir mttefike yarar lde", gerekli grdklerinin srtn svazlard. Dinledii olumsuz yarglar usturuplu biimde onaylard. Btn bunlarn CIA tarafndan hangi slup iinde yapld, hemen her kesimin "malumu" idi. Spain'in aklamalarnda dikkati eken bir baka nokta uydu: Spiers gibi bir diplomattan bykelilii devralan Spain, 12 Eyll' bir ipekbcei masumiyetine benzer anlatmlarla anmsatrken, CIA'dan habersiz grnyordu. Gizli servisin kendine aktardklarna hemen hi deinmiyordu. Ksacas 12 Eyll'de CIA yoktu! Anlattklarna baklrsa, rnein 12 Eyll gn bykelilikte oluturduu bir "kriz masasnda," bata elilik mstear Boem ve Newberry gibi elilik st dzey yneticilerinin "kendi maiyetlerindeki Trk ve Amerikan personelin toplad bilgilerle" merkezi bilgilendirmiti! 289 "imanl" bir ClA'l subay Ha Trk gazetecileri, ha James Spain! Bakn nasl anlatyor: 11 Eyll gn le yemeini Amerikan kulbnde yedikten sonra James Spain, ABD Bykelilii'ne dnd. Gen bir Amerikal subay Spain'i bekliyordu. Sylediine gre "bilgisi, yargs ve nasl rendiine hayret ettii Trkesiyle, Pentagon'a bir mesaj ekmek iin iznini almaya gelmiti." Spain, Amerikal subayn Trkesine niin ayordu? Sovyet Bykelilii'nde alanlarn pek ou teden beri gzel Trke konuuyordu. ABD Bykelilii'nde 1960'larda Trke bilene pek rasdanmazd. Neden sonra ve herhalde ciddi gereksinim duymu olacaklar ki, Amerika'da Trke kurslarndan geirdikleri ya da Trke reterek zel yetitirdikleri birok "eleman" Trkiye'ye gndermeye baladlar. ster demokratik olsun, ister ara rejimde yaasn, bu elemanlar dost lke Trkiye'de sk sk gezilere ktklarnda "halkla dorudan iliki kurabilmek" iin "dil sorununu zmek" zorundaydlar. Amerika Bykelili i'nin ya da CIA elemanlarnn lkeyi kar kar gezdiklerini yadsyacak kimse kar m, ya da bu konudaki somut bilgilerin doru olmad sylenebilir mi? lerde rneklerini greceiz. Ama Spain ok dikkadiydi. Nasl bir mesaj ekecekti? Subay, ertesi gn sabaha kar Trk Silahl Kuvvederi'nin ynetime el koyacan Washington'a bildireceini sylemiti. "Bal olduu albay" da ayn kandayd. Spain'e gre, ortada tpk bizlerin grd kimi belirtiler vard. Tanklar kentin yaknlarna kadar gelmiti. Ama belki terre kar ciddi bir operasyondu. Spain'e gre, "Subayn TSK'nn ertesi gn sabaha kar mdahale edecei yolunda adeta iman" vard. Peki, subay nereden almt "iman" derecesindeki salam bilgiyi? Spain aklamyordu. 290 Kim yutar? Spain, bu arada "kk bir bilgi szdrmas" yapyor, Trkiye'de hl tartlan "nemli bir konuya" deiniyordu. "... deta 'iman' vard. stelik birka hafta nce Amerikan hkmetinin vaki daveti zerine Amerika'ya hareket eden 'st dzeydeki bir Trk subay', nceden arala kadar Amerika'da kalmas planlanm olmasna karn, gitmeden nce 'son gn srarla 10 Eyll tarihinde Ankara'da bulunmak istediini' belirtmiti. Erken dnmek istemesine 10 Eyll tarihinde einin ameliyat olacan gereke gsteriyordu..." Hava Kuvveden Komutan Tahsin ahinkaya, resmi ar ile gittii Amerika'dan 10 Eyll gn dnd. Nedense Spain, Tahsin ahinkaya'nn 10 Eyll'de dnnden, ABD'de resmi geziye gittiinden sz etmiyor, "st dzeydeki bir Trk suba-y"nn resmi ziyaretini "sezgilerine tank" gsteriyordu. Aralk ayna kadar Amerika'da kalmas planlanan st dzey Trk subay, gitmeden bir gn nce 10 Eyll'de dnmekte direniyordu. Elilikteki merakl Amerikallar, CIA'da alan marifetli insanlar saa sola sorup subayn direnme nedenini aramyordu.

12 Eyll'den sekiz yl sonra James Spain, st dzeydeki subayn dnme isteinden kaynaklanan kukulara yle bir deiniyor. Dahas var; aralk ayna kadar Pentagon'un konuu olmas beklenen st dzey Trk subayna ABD'deki garnizon syleilerinde, akam yemeklerinde, kokteyl partilerde iki kadeh aras syleilerde "acelenin nedeni sanki sorulmuyordu." Ama Spain, akll bir diplomat. Subay gidip geliyor, gerei hemen o sra nasl kavradn gsteren gerekeyi veriyor: "Erken dnmek istemesine 10 Eyll tarihinde einin ameliyat olacan gsteriyor" diyor. Sonra ameliyat olaca sylenen ein ay servisi... 291 Trkiye darbenin eiinde. ok duyarl bir ortamdan geiyor. Byle bir gerekeyi meslee yeni balam saduyulu bir Trk gazetecisi duymu olsayd, hemen kk bir aratrma yaparak geree ulaabilirdi. Oysa Amerika'nn "yaad beceriler evreni", CIA'nn ufak bir soruturma yapmas "ameliyat" rts altndaki asl gerei hemen bulmalarna yardmc olabilirdi. Klasik istihbarat yntemlerini pas geen Spain -galiba- Trkleri fazla saf insanlar olarak gryordu. Sonra ne olmu? "st dzeydeki Trk subay 10 Eyll gn dnm, Amerikal binba 'ho geldin' demek iin evine uradnda, o gn ameliyat olmas gereken ei onlara ay servisi yapmt. Amerikal binbaya gre, Trk subaynn erken tarihte, yani 10 Eyll'de Ankara'da bulunmak istemesinin nedeni, ald grev emrini uygulamasyd." Spain'in darbeyi, son gn "kefettii"ni nasl anlayamazdk!.. Beri yandan, 12 Eyll'n ilk gnlerinde, zamann devlet bakan Evren, "bar hareketi" adndaki darbeyi yapmak iin Tahsin ahinkaya'nn ABD'den Ankara'ya dnmesini beklediklerini aklama. Spain'in aklamalarndan kyor. "Gen binba" subay giysili bir istihbarat eleman idi. nk Spain'e gre, "gen Amerikal subay daha nce ok salkl istihbaratlar elde etmiti." Bir "binba", yani asker, "ok salkl istihbaratlar nereden elde etmiti?" "Darbeyi nceden bildiini" zaten Spain kabul ediyor. Bilgi aktarnn zamann sylemeden, "Washington'a her an mdahale beklediimize ilikin ifre gnderdim," diyor. Bu yzden "yeni bir tanesine daha ihtiya yokmu!" Spain, 12 Eyll gn zel arabasna binerek bykeliliin 292 yolunu tutmutu. "Byk Ankara Oteli'nin nnde her sabah ie giderken grmeye altm grev gzcs adrlar ise yoktu." ABD Bykelisi'ni 12 Eyll'e kadar grevle gzcleri demek ok rahatsz etmiti ve ilk izlenimi adrlarn yokluu olmutu. Herhalde ilk ektii ifrelerden biri Trkiye'nin i yaamnn istenen noktaya gelmekte olduuyla ilgiliydi! 12 Mart olaylarnn birinci el tan (CIA kkenli) bykeli nl Robert Kommer'in szyle balayalm: "Biz, o yllarda mfredatn teknik alanlara oturtmak suretiyle ODT rencilerini 'politika d' tutabileceimizi sanmtk. Halbuki niversiteyi, giderek politize olan Trkiye'nin dnda tutmak olana yoktu." Amerika'nn rencileri "politika d tutmay" dnmesi? Neyin kant? Yeni defter Srdrelim. Baka bir defter aalm: Spain, anlatyor: "1980'de sefir olarak geldiimde zal, De-mirel'le beraber alyordu. te o zamanlar tanmaya baladm. Zaten odas Demirel'inkinin hemen arkasndayd. Kendisiyle 'srekli' gryorduk. nk borlarn faizleri giderek by-yordu... "... Babakan yardmcs olduunda da 'ok sk' grmeye devam ettik. Geni, rahat ve ok iyimserdi. Bu iyimserliini sigaray braktnda bile kaybetmemiti. Elleri titriyordu, ama hl rahatt. imdi sigara iiyor mu?" "Sanmyorum." "Uzun sredir grmedim." Biz, Turgut zal' babakan olarak uzun sredir "gryo293

ruz" Sayn James Spain... Hl "geni, rahat ve ok iyimser!" Biyografik istihbarat nereye uzanr? 1974 elisi Spain'in "bir dostla i grmeleri" gibi anlatt zal'la ilikileri zerinde durmakta yarar var, nk... Tahran'da ABD Elilii devrim muhafzlarnca basld. Bykeliliin ve CIA'nn btn "evrak" ele geirildi. Kapanda "Merkezi Referans Servisi tarafndan hazrland ve doruluu CIA ile Dileri Bakanl tarafndan onayland. Yorumlar ve sorular John Corlett'e yneltilebilir. DDI/CRS, kodu 143, dahili 6788" yazl bir "rapor" bunlar arasndayd. Gizli servis dilindeki tanmlamayla rapor tam anlamda "biyografik istihbaratt." CIA bilgileri ile donatlan biyografik istihbarat, 1974'te Ecevit'in MSP ile kurduu hkmetten sonra kaleme alnmt. Eski CHP lideriyle ilgili CIA istihbarat ve Amerikan Elilii gzlemleriyle rl raporda: "Ecevit'in: Sosyalistlii - ekonomiye bak - ordu ve politika - niyetleri ve ynelileri (d politikada) - ABD'ye bak -NATO - inn'nn alma bakan ve sa kolu olduu dnem - ortann solu hareketindeki yeri - 1971 darbesinden sonra genel sekreterlikten istifas - CHP genel bakan oluu - kiilii -entelektel olarak Ecevit - bir sanatkr aileden geli" rneklerle, CIA ve Amerikan yetkililerinin irdelemeleriyle uzun uzadya an latlyordu. Can Dndar ve Avni Ozgrel'in Trkeletirdii rapordan rnekler: "... Demokrasi, sosyal adalet ve barl deiim ilkelerine aktan sk ve samimi ekilde bal lml bir sosyalisttir. Sosya294 zme duyduu gl ballk, bunun lkede demokrasinin korunmasnda ve komnizme set ekilmesinde elzem olduu yolundaki inancndan kaynaklanyor... "... Solcu eilimlerinden tr baz eletirmenler Ecevit'i bir 'kripto komnist' hatta daha beteri olmakla suluyorlar. rnein, 1972 Kasm'nda bir Trk askeri kayna, skynetim yetkililerinin Ecevit'in bir komnist olduuna dair kantlara sahip olduklarn inanarak ifade etmiti. 1973 Ekim'inde Milli Gvenlik Kurulu'ndan bir yetkili (yazlmyor ama, ancak bir kuvvet komutan veya bakan olabilir) Ecevit'in seim kampanyasndaki konumalarnn gsterdiinden ok daha ar solda olduunu ne srd... "... Trkiye'den ok gvenilir bir askeri 'kaynak' CIA'ya u bilgiyi verdi: 'Skynetim yetkilileri Ecevit'i yarglayabilmek iin dokunulmazlnn kaldrlmasna alyorlar'... "... CIA'ya gre, 1972 ylnda grev yapan (12 Mart darbesinden sonraki dnem anlatlyor) baz komutanlar Blent Ecevit iktidarnn nlenmesi iin Orgeneral Memduh Tama'a bavurdular... "... Kiilii: Baz gzlemciler Ecevit'i makul ve sempatik bir kii olarak grrken, bazdan da espriden yoksun ve yapmack tabiatl bulurlar. Bir ABD elilik grevlisine, okul ziyarederine rnek olarak gsterilmek zere seilmi parlak ve terbiyeli bir okul ocuunu hatrlatmt... Ona Karaolan lakabn taktlar. Bu yaktrmann nedeni, Ecevit'te var olduu iddia edilen cesaret, drstlk, esmer ten ve ocuksu ifade idi... (CIA gzyle) Rahan Ecevit, akll, ho ve nispeten sessiz. Einin asl mesleinin gazetecilik olduunu ne sryor, bir gn buna dneceini umuyor..." CIA istihbarat ve ABD Dileri Bakanl'nn Ankara B-ykelilii'nden ald bilgilerle Merkez Referans Servisi'nce hazrlanan bu rapor kimi gerekleri yadsnmas olanaksz biimde ortaya karyor: 295 1. CIA ile bykelilik "mterek alyor." Hazrlanan raporlarda CIA nemli bir kaynak. Hem de biyografik istihbaratta bile! 2. Bu sonu, Spain'in 12 Eyll'den habersiz olduklarn zenle vurgulayan aklamalarn yalanlyor. "Merkeze gnderilen 12 Eyll ncesi birok raporda CIA'nn kesin yerini" aklyor. Ve... sonra! Doal olarak rapor, daha nemli kimi yarglar pekitiriyor: 1974'n istihbaratn yanstan bu raporu, sonraki yllar daha kim-bilir ka CIA ve elilik raporu izliyor. Fakat sonradan, 1978-79'lar-da alnan raporlarla CIA istihbaratndan sonra Carter'n badanman Brezinski, Ecevit'i tanmlyor: "Hayal krkl yaratt!"

Ecevit'in "ilk balarda gven verdiini, salam grndn", fakat sonradan "Sovyet tehlikesini azmsadn" sylyor. Kredilerde daralma, i dnyasndan paral ilanlar, kuyruklarn oluturulmas ve Ecevit'in 1979 seimlerinde byk oy yitirerek, hkmetten ekilmesi!.. James Spain, 1980'de Ankara'ya geldikten sonra Demi-rel'in ok yakn adam, Babakanlk Mstear Turgut zal' "tanmaya baladn" ifade ediyor. "Babakan yardmcs olduunda ok sk grmeye devam ettiklerini" vurguluyor. Belge rnei grdkten Sonra James Spain'in CIA'nn kaynaklarndan gelenlerle donatarak Turgut Ozal'la ilgili "biyografik istihbarat" niteliinde bir rapor yazmad sylenebilir mi? CIA'nn ve bykeliliin bu raporlarnn srmediinden sz edilebilir mi? CIA'nn verdii raporlar da ayr. Fakat CIA kaynaklarna dayal bykeli raporlarndan yola karak Washington'un lke296 ler, o lkelerin politikaclar zerinde yarglara, kararlara varmas olaan. "Hayal krkl yaratmayan" politikaclarn ABD tarafndan her ynden srekli desteklenmesi, ABD'nin de CIA'nn da doas... CIA'l bilgileri "parlak diplomadar" harmanlyor. Spiers, 30 Temmuz 1979'da bir "Trkiye raporu" deniyor. Yaygnlaan karamsarlk ve umutsuzluk havasnn, Trkiye'nin ynetim kademelerinde daha gl bir liderlik arayn gndeme getirdiine deinerek; "... Biz, Trk ordusunda 'u an iin siyasi alana mdahalesine' ilikin bir iaret grmyoruz. Ordunun Trkiye'nin ekonomik ve siyasal sorunlarnn stesinden gelmekte 'sivillerden daha baarl olabileceine inanp inanmad konusunda kukularmz' var. Dahas, bir askeri mdahaleyi meru klacak acil bir kriz durumu da ortada grnmyor," diye yazyor. Temmuz 1979... 12 Eyll darbesinden nce Genelkurmay Bakan Evren'in "yakn arkada", sonradan ordu komutan, sonradan cumhurbakanl danman emekli Orgeneral Bedrettin Demirel, lmeden nce yapt aklamalarda (Cneyt Arcayrek Aklyor dizisi, 9. cilt) 1979'da Evren'i 'mdahaleye zorladn', ancak 'daha henz pimedi' benzeri bir yantla karlad-n sylyor. "Mdahaleyi hem meru klacak hem de kamuoyundan tam destek alacak bir zamann beklendiini, ama hata edildiini" syleyen Bedrettin Demirel'le Spiers'n "Trkiye raporu" ayn dorultuda. Askerlerin "ekonomik sorunlarn stesinden gelmesi" konusunda Spiers'n kukular var. Darbe sreci 24 Ocak kararlarndan sonra hzlanyor ve... Ekonomide dzle kld ya da klaca inanc pekiince "... bir darbeyle siyasal sorunlarn stesinden gelmeyi..." kararlatrmak kolaylayor. Trk kamuoyunun, olaylar izleyen ve irdeleyen gazetelerle 297 gazetecilerin 1979'da varamadklar bu yarglar, Ronald Spiers herhalde geceleri dlerinde grerek raporlatrmyordu! Tahran'da ele geen ABD resmi belgelerinde "demiryolu harlarndan buday stokuna kadar" Trkiye'deki her olgunun nasl izlenip gzlendii ak seik grlyor. rnein bu raporlardaki bu bilgiler, stratejik alanda demiryolunu ele alyorsa, istendii zaman buday ve benzerleri ile, "kuyruklarn olumas" salanabilir. Stratejik istihbarat modeli eli 1982 elisi James Spain'den sonra ABD'nin Ankara Bykelilii'ne Robert Strausz-Hupe atand. ykye geelim: "... ABD Bakan, Japon halk hakknda aratrma yapmak zere Pensilvanya niversitesi Siyasal Bilgiler Fakltesi'nden Dr. Robert Strausz-Hupe'yi memur etmiti. Japon halknn yiyecek temini konusunda sknt ektiini dikkate alan Dr. Hupe, tarmsal gbre mevzu zerinde durmu ve bunun Japonya'ya Kuzey Afrika'dan ithal edildiini, fakat 'mttefiklerin' Cezayir ve Fas'a asker karmalar zerine, buralardan gbre ithalinin durduunu, bununla beraber Japonya'da tarmsal alanda bir 'buhran' grlmediini tespit etmiti. "Japonlarn nereden gbre temin etmeleri ihtimali bulunduunu aratran; kitaplar, ansiklopediler kartran Dr. Hupe, Pasifik okyanusunda Nauru adndaki kk bir adada fosfat bulunduunu renmi, Japonlarn gbre ihtiyalarn buradan karladklar sonucuna varmtr. Dr. Hupe, kard sonucu askeri makamlara ulatrm ve adann bombalanmasn teklif etmitir. Yaplan hava

keifleri, Dr. Hupe'nin kard neticenin doru olduunu gstermi, bunun zerine ada bombalanm, Ja298 ponya'da tarmsal retim alannda 'buhran' ba gstermitir..." (Aziz Yalkn, stihbarat, Casusluk ve Casuslukla Mcadele, Dileri Akademisi Yaynlar, 1969, s. 21). Bugn ABD'nin Ankara Bykelisi olan Hupe'nin, kinci Dnya Sava'nda yapt "iin" tam karl "stratejik istihba-rat"tr. ABD bykelilerinin sonuncusunun da gemite "istihbarat ilerinde" yetenekli olduu bylece kantlanyor. George Bush dnemi balyor. Ankara, kimbilir istihbar yetenei olan hangi ABD bykelisini arlayacak? 299 Ecevit'le MT'i yleee... konutuk CIA Birleik Senato Komitesi Bakan Senatr John Stennis; "Bir istihbarat tekilat kurmak iin nce karar vermek, sonra kuruluu korumak, daha sonra da gzlerinizi kapayp gelecekte olaylar beklemek gerekir," diyor. Karar vermek, sonra korumak ve sonunda... Gelecekteki olaylar beklemek! Artk ne karsa bahtna!.. Ecevit'le MT zerinde bir sylei yapmay iki nedenden istiyordum. Birincisi: CHP'nin 1974'te yaymlad Akgnlere adl seim beyannamesinin 173 ve 174. sayfalarnda kimi satrlar vard: "Bir resmi devlet rgt olan Milli stihbarat Tekilat'nn bu gibi ilemlerdeki rol inkr edilemeyecek kadar ortaya kmtr. Skynetim kanad altnda faaliyet gsterdii anlalan kontr-gerilla diye bir rgtn faaliyeti btn dnyada duyulduu halde, resmi makamlarca zerinde bile durulmamtr." kincisi: CHP Genel Bakan Blent Ecevit, 1978 btesi zerinde yapt konumada unlar sylemiti: "Son zamanlarda ortaya kan birtakm tehlikeli haberlere ksaca deinmek istiyorum: Psikolojik sava haberleri duymaya baladk. "'Sava' laflar braklmadan topluma bar getirilemez. nce Trkiye'den 'sava' lafn kaldracaksnz, 'cephe' lafn kaldracaksnz, 'dmanlk' lafn kaldracaksnz, ondan sonra bar getirebilirsiniz lkeye. 300 "'Psikolojik sava', 'dolayl sava...' Ne gariptir ki, bu laflar ilk kez, 1960'tan nce bir Lbnan bunalm olduu srada, Lbnan i sava olduu srada Ortadou piyasasna srlmt; imdi yine Lbnan'da i olaylar oluyor ve yine Ortadou'da ve o arada Trkiye'de 'psikolojik sava' laflar dolamaya balad. "Neymi?.. Birtakm MT grevlileri, Milli stihbarat Tekilat grevlileri, devlet kurulularna gidecekler ve 'psikolojik sava' konumalar yapacaklar. "Btn itenliimle bir uyarda bulunmak istiyorum: Bir lkede istihbarat rgt bu gibi aktif hizmetlerde kullanlrsa, o lkenin de, o rgtn de ba derde girer. stihbarat rgtnn grevi, gereken lde istihbarattr ve o istihbarat deerlendirmektir. Hatta ngilizcede istihbaratn ad 'intellegence'tr. Yani 'zek...' Yani akll, zeki bir insan iin, gizli bilgi toplamalar da o kadar gerekli deildir, olaylara bakp deerlendirmek yeterlidir, istihbarat iin casuslar, kkrtc ajanlar kullanmak zorunlu mudur, bunda kukum var. "Haydi diyelim ki, bu da zorunlu, kanlmaz; ama bir istihbarat rgtn yurtiinde bir 'sava' arac gibi kullanmaya kalktnz m, banz derde girer. Amerika'da, Almanya'da devlet yneticilerinin bann zaman zaman dertlere girdii gibi, banz derde girer." Ecevit, szlerini yle balyor: "Ben hkmetteyken bu rgtn ilerine karmadm. Bu rgte direktif verdim: "1. Aktif alma yapmaya, siyasete girmeye, i evirmeye kalkmayacaktr. "2. Kkrtc ajan kullanmayacaktr. "3. Partilerle uramayacaktr. "Sayn Demirel de sadece bu direktifi versin, yle sanyorum ki, Trkiye'de huzurun salanmasna, hi deilse bir lde katky, o yoldan yapm olur." 301 Ve sonunda:

"Elbette kar karya bulunduumuz sorun, yalnz bu tedbirle zlmez, ama bir katks olur." Khinlere zg "'raporlar" 3 Kasm 1988 gn, leden sonra Ecevit'le Or-An'daki evinde konuuyoruz: "Benim genel bir prensibim var, Gizli servislerle fazla i ie olmamak gerek," dedi. 1988'deki szleri, 1978 ylndaki bte konumasna benziyordu. Ecevit'e gre, "Servisle fazla dayanma ve servise tam inan, siyaset adamn yanltyordu." "Siyaset adamnn servis istikametine kaymasna neden oluyor. Biz, 1978-1979'da iktidardayken ileri Bakan Hasan Fehmi Gne'le Emniyet Genel Mdrl istihbaratn daha nemsemitik, glendirmeye almtk," diyordu. Ecevit, "istihbarat" 1978 ylnda nasl gryorsa, 1988'de ayn izgilerle deerlendiriyordu: "Zaten en iyi istihbarat, ak istihbarat. Gizli servislerde teknolojinin yan sra istihbarat; daha ok gazeteler, dergilerde kan bilgilerle, haberler, kurum raporlar incelenerek bir analizci grup tarafndan ortaya karlyor. Tpk, mozaiklerin yan yana getirilmesi gibi." Elbet doruydu. Ecevit'in and kaynaklardan salanan istihbarata "ak istihbarat" deniyordu. stihbarat trleri arasnda nemli yeri vard. Bir ara, "Trkiye'de babakanlarn servise gereken nemi ve zeni gstermediklerini" syleyenleri anmsadm. Geldi geti anmsama, Ecevit srdrd: "Benim iktidarlarm srasnda MT'le fazla srtmem ol302 mad," dedi. Raporlar -Demirel'in anlattnn tersine- Ecevit'e MT antetli kdarda geliyordu. Bu, nemli miydi? Antetsiz ve altnda imza bulunmayan raporlarn "kymeti harbiyesi" olmazd. Bir hkmet bakan, MT'in verdii bilgilere dayanarak sonradan olumsuz sonular veren bir politika saptadn gnn birinde nasl kandayacakt? "Fakat," diyordu Ecevit, "verdikleri raporlar o kadar karmakt ki, sanki khinler yazmt. rnein terr ve anari raporlar gelirdi. Olaylar daha somut bilgilere dayandrmalar istendiinde, 'Bizim iimiz deil,' yant verilirdi." Yaadmz gerei vurgulayarak; "Szde MT, Babakanlk'a bal. Hayr, aslnda Genelkur-may'a baldr," dedi. Ecevit'e, stanbul Taksim alanndaki CHP mitinginde suikasta urayacan Demirel iletmiti. Ecevit ikinci kez babakanla geldiinde MT'ten bu konuda ayrnt istememi miydi? Bir giriimi olmutu: "ktidara yeniden gelince -1978- MT'e, suikast bilgisi kimden geldi, asl nedir, diye sordum. MT'ten suikast ihbarnn kimden nasl geldiini belirten bir bilgi, yaz gelmedi. Karanlkta kald olay." "Karanlkta kalan" benzeri birok olay gibi. Bir gizli servis; MT, ana muhalefet partisi liderine -hem de suikastnn kullanaca tfein niteliklerini sayarak- Taksim'de ate edileceini dnemin babakanna bildiriyor. Zaman geiyor. Kiilerin neredeyse yaamlarn ayrntlaryla arivine alan MT, suikast kimin ihbar ettiini ya da siyasal yaam dalgalandran bilginin hangi salam kaynaklardan salandn, yine bir babakana bildirmiyor. ktidar zamannda MT'le ilgilenmesine yol aacak nemli olaylar gemediini sylyordu. Bir anmsatma yaptmda, bir CHP milletvekilinin olunu, MT'in "ieri almas" zerine, 303 MT'le tartmal gnler geirdiini doruluyordu. "Milletvekilinin ocuklar MT'in gzleme yapt bir yerde MT arabasn izlemiler miydi, ite yle bir ey. Fakat milletvekili arkadamz grltc bir adamd, epey patrt karmt," derken hafiften glyordu. MT, milletvekili olu, dinleme aletleri Ecevit, "milletvekili olu" olay ile ilgili geni bilgi vermedi. Oysa, ilginti.

MT, zel bir operasyon yapyordu. Ankara'nn belli bal ana caddelerinden birindeki yabanc bir bykelilik binasna "zel timlerle dinleme aletleri" yerletiriyordu. Yapm sren elilik binasna mikrofon yerletiren elemanlar, iki askeri kamyonla getiriliyordu. Operasyon yaplrken asfaltn belirli kavak noktalan tutuluyor, buralarda telsizli gzcler, yapm izlemeye gelecek sefaret alanlarn grdklerinde hemen time bildiriyorlar, zel timler de ekiliyordu. Timleri getiren askeri kamyonlar yolda iken, Erzincan Milletvekili Nurettin Karasu'nun olu otomobili ile iki arac kovalyor, yol istiyor, ikinci ofr acemi, ndekini gzden yitirmemek iin Karasu'nun oluna yol vermiyor. Askeri ara, bir yerde durunca iniyor, aracn ofrn tartaklyor. leri geri konuuyor kamyondaki-lere. "Operasyon" duyarl konu, zaman sorunu. Milletvekilinin olunun kulland arabann plakas alnyor, evine kadar izleniyor. Mehmet Eymr, milletvekilinin evine gidiyor. Araba sahibi bir albay. MT'te de alm. Kullanan? st katta oturan milletvekilinin olu. Albayn ocuklar olay doruluyorlar, "Biraz sinirlidir," diyorlar. st kattan iki gen iniyor. Olay karan kam, kardei, "Siz kim oluyorsunuz da..." diye balayan, sert szckler ieren bir konumaya giriiyor, onu apar topar "ieri" al304 yorlar. Sonra baba MT'e geliyor. "Tatsz bir dizi konuma." Mehmet Eymr, Ecevit'in vermedii ayrntlar dorulad. "Kbrs harekt boyunca 'tek haber' gelmedi" Ecevit, babakanl srasnda MT "tesislerini" gezdiini sylyor. "Telefonlar dinler mi?" "Dinler," diyor. Ama ok sayda telefon dinlenmediini ekliyor, "nihayet, olanak meselesi." Gizli servislere dokundurmalar yapyor, kimi yerde alayc, kimi yerde gizli servisin babakanlar bile izlediini gsteren Bat rnekleri vererek... CHP grubunda bir gn gizli servislere fazla baml olmamak gerektiini, ak istihbaratn daha yararl sonular verdiini anlatyormu. Bir milletvekili koup, krsde yanna gelmi, kulana bir eyler sylemi. Glyordu Ecevit, "Milletvekilinin ak istihbarattan anlad buydu," diyor. Fazla derinlii olmayan bir syleiydi. "Kbrs harektnda MT'in bir yarar dokundu mu?" "Oralara gitmezdi," dedi Ecevit, "ama zel Harp Dairesi Kbrs'ta her yere adamlar yerletirmiti." lgimi ektiini grnce, ac bir glmseyiin ardndan ekledi: "Harekt boyunca, zel Harp Dairesi'nin adamlarndan bilgi gelmedi," dedi. Kbrs harekt "ak istihbarada" baarya ulamt. Soru zerine kesik kesik bilgiler... Ya MT'in casusluk faaliyeti? "Vardr herhalde." Dudaklar soru iareti gibi kvrld. "Ama ne kadar?" 305 Mahir Kaynak?.. Ecevit, MT'e buyruk veriyor, kkrtc eleman istemem, diyor. Oysa kkrtc ajanlarn "has" o srada MT'te grevli. "Bakyorum," diyor, "imdi akl banda laflar ediyor." Kay-nak'n MT'ten uzaklatrlmasn istemiti. MT yetkilileri Ece-vit'e, "Servisten uzaklatrrsak yapacak i bulamaz," demiler, ricac olmular. Kaynak'n MT'ten atlmasnda direnmemi. "Raz oldum," diyor. Oysa Ecevit, MT'in eitli partilere bal elemanlarla dolup tamasna karyd. Hep sylerdi, MT'in "yeniden dzenlen-mesi"nden yana grnrd. Dorudan girmedi konuya. Gizli servislerle ilidl olmaya karyd. Servisin gdmne girmekten kanma ilkesini yineliyordu. Ecevit gibi arpc bir babakann, MT dizginlerini hkmetin almasn salayamamas, 27 Maysclardan sonra ikinci bir frsatn karlmas deil miydi? Babakanlar da izlenir CIA-MT-MOSSAD ilikileri? "Benden nce," dedi, "CIA, MT'le daha i ieydi. Tabii, bir de MT'in bandaki insana inanmak sorunu var. Cumhurbakan Korutrk'n isteiyle biz, MT'in bana Amiral B-lend'i getirdik. ok deerli bir insand. CIA ile fazla i

ielik istemezdi. Ama 'mttefik lkelerin' gizli servisleri arasnda haber alverii elbette var." Durdu. "Bir de MOSSAD'la," dedi. Alay kokan eletirici yann yine sergiledi. "Gizli servisler, babakanlar bile izlerler. Casus Avcs kitabn okudunuz mu, ben yeni okudum," diye sordu. ngiltere'de hkmete yaym yasaklanan Peter Wright'in kitab. 306 "Orada grdm," diyor. "i Partisi iktidarlarnda babakanlk yapan Harold Wilson'un MI5 gizli servisince nasl izlenip sulandna deiniyordu. ngiliz "Gvenlik rgt" MI5, "kuzenler" lakab takt CIA'nn da verdii bilgilerle, iktidara gelmeden nce Harold Wilson'un Sovyet casusu olduundan kukulanyordu. Dosya tutmutu. Wilson, MI5'in ilgisini, i Partisi'yle kendisini lekelemek iin "baya bir giriim" diye nitelemiti. Fakat muhafazakr hkmet ibana gelince MI5'in elindeki malzeme daha byk nem kazanmt. 1974'te i Partisi hkmeti kurulmutu. MI5 sahip olduu bilgileri gizledi. Gizli servis Wilson'la ilgili dosyay aklasay-d akla hayale gelmeyecek kadar byk bir skandal kard. Wright diyor ki: "Babakan hakknda soruturma yaptmz du-yulsayd Wilson hemen istifa etmek zorunda kalrd." Kukusuz Ecevit, Wilson yksn MT'e balayarak bir yere varmay amalamyordu. Belki de gizli servislerle i ielikten neden hazzetmediini bu rnekle gstermeye alyordu. Ya da babakanlarn veya babakanlktan ayrldktan sonra parti nderlerinin izlenebileceine, haklarnda dosyalar dzenlenebileceine dokunduruyordu. Demirel gibi o da, gizli servislerden sz alnca fazla ak deildi. yleee bir konumayla kapadk MT konusunu. Ayrlrken, aratrmaya fazla yararl olamadna deinen birka cmle... Or-An'dakt evden uzaklarken aklma bir baka "gizli servis" yks geldi: 1965'lerde rtbesi yksek CIA memurlar ngiliz haber alma rgtlerinin hemen her brosuna, blmne girmilerdi. Zira Bakan Johnson, ngiliz gizli servislerinin "kuzen" CIA tarafndan "gzden geirilmesini" istemiti. 307 CIA elemanlar "amalarn aklamadan" ziyarette bulunmulard, ingiliz gizli servis elemanlarnn syledii u kadard: "... Namussuz Amerikallarn 'kurallara' uymayacan bilmeliydik." ingilizler ka kez sylediler bu sz, bilinmiyor. Trkiye'de 20-25 yldr yineleniyor. Tabii aydn evrelerde, kamuoyu kurumlarnda, MT'te? 1950'lerden balayarak yazlan ykleri anmsarsanz... CIA hep MT'in iinde. Wright'in yargs: "Amerikallarn baka amalar da vard tabii. MI5'in kendinden emin, bamsz bir mttefik deil, boyun een bir 'mteri' olmasn istiyorlard." Bir syleinin gldr yan Hi olmazsa ABD Bykelilii'nde alanlar arasndaki CIA elemanlarn "sezebilmi miydik?" MT'in "ajanlar" bilmedii ne srlemezdi. Ecevit hkmete MT'ten bu ynde bilgi gelmediini, soruyu tek szckle "hayr" ile belirleyerek yantlad. Alayl slubuyla deerli bir an anlatt: "Bir kez, Henze mi Herze mi, neyse ad, ABD Bykelilii o zan kabul etmemi istedi. Muhalefet lideriydim. Telefonda srar ediyorlard. 'Nedir elilikteki grevi, sfat?' diye sordum. 'Bizim birinci ktip,' dediler, Amerika'ya dnyormu, benimle grecekmi. Birinci ktip dzeyinde biri ile ne diye konuacaktm, reddettim." Glmeye balad Ecevit: "Ben reddettim, bykeli, Henze'yi yanna alarak beni grmeye geldi," dedi. Glmeye baladk. Yoruma gerek yoktu. Annn ieriinde "her ey, ama her ey olanca grkemiyle" yatyordu. 308 ki kez; uzun sre Hasan Fehmi Gne'le Hasan Fehmi Gne, talihsiz bir olayla kamuoyunda nlendi. Oysa, Hasan Fehmi Gne kritik dnemde olumlu sonular almas olas bir iileri bakanyd.

Ecevit, ikinci kez babakanla gelmiti. Terr ve anari giderek boyutlanyor, Ecevit hkmeti soruna zm bulabilmek iin rpnyordu. Emekli Orgeneral rfan zaydnl'nn iileri bakanl srasnda, Kahramanmara olaylar padad. Toplum derinden bir kez daha sarsld. zaydnl istifa etti, yerine Hasan Fehmi Gne atand. Genti, hrslyd, doas yiitti. Olaylarn stne gidecek yetenekleri kiiliinde toplamt. Nitekim, bakanla geldikten bir sre sonra "icraatndaki olumlu nodar" kamuoyuna yansmaya balad. Trl engellerle karlan "mcadele yolunda" adm adm, sabrla ilerliyordu. Bir "kadn olay" patlad ve Gne, o gn istifa etti. Olay, "tertip" olabilirdi. Kadnla ilikinin doruluuna karn, foto muhabirlerinin daha nceden mevzilendii bir saatte, Gne'in bir eve girmesi vb grntler istifay kanlmaz hale getirmiti. Hasan Fehmi Gne'le Millet Meclisi'ndeki kk odasnda bulutuk. Bir sre sonra, kk oda sigara dumanna bouldu. Konutuka itik. tike sigaralar, syleiyi derinletirdik. "Bir aratrma" iin bavurduumu sylemitim Gne'e. Yaad olaylar, bildiklerini ak yreklilikle anlatt. Pek ok "bilinmeyene" k tuttu. 309 MIT kalbine baarsz "by-pass" Eski iileri bakan Hasan Fehmi Gne, "Babakan Ecevit bir gn," diye balad: "Atatrk Orman iftlii'ndeki Marmara Kk'n alma yerine dntrdn syledi. Oraya gidelim, dedi. Arabada Ecevit'e, yaptm almalardan vardm sonular syledim: Beyefendi, u ana kadarki aratrmalarmda terr ve anarinin yaln bir i gvenlik sorunu olmadn, uluslararas bir boyutu olduunu saptadm, dedim. "Trkiye'deki sa ve sol rgtlerin darda uzantlar olduunu anlattm. Sorun milli gvenlikle ilgiliydi ve MT, devrede olmalyd. Syledim. Bana verdii yant u: "'MT'ten istihbarat alamayz.' "Babakan, bir giriiminden sz etti: "'Avrupa'dan birini getirttim (Mehmet'ti galiba diyordu Gne, ad anmsamyordu). Bu adam MT'e yerletireceim, oray bu vasta ile yava yava kontrol altna alacam.'" MT'i dorudan ele alamayan babakanlarn uygulad yntemdi. stihbaratlar buna "by-pass" diyorlar. Gne srdrd: "Bir sre geti. Ecevit bana, 'Adam MT'e sokmadlar, almadlar,' dedi. Babakann anlattna gre MT, adamn giriini 'brokratik yoldan engellemiti, i bnyeye dardan birinin girmesine olanak tanmamt.'" MT'in bal ve sorumlu olduu bir babakana kar srdrd eitli direnme yollarndan biri de buydu. are "Babakan'a," dedi Gne, "bir neride bulundum. yleyse, 'Emniyet Genel Mdrl'ndeki istihbarat birimlerini ge310 niletelim, bulduumuz adam oraya verelim, orada grevlendirelim.' Kabul etti. "Senatr Babrolu, o sralar terr ve anari zerinde almalar, aratrmalar yapyordu. Babakan danmanyd. Asl hedefimiz, istihbaratn reorganizasyonu idi, kukusuz. Bir gece Ece-vit'in arsna uyarak Babakanlk Konutu'nda bir araya geldik. Byk kartonlara silindir biimi vermi, Babrolu geldi. Hepsini byk masaya yayd. Gece yarlarna kadar, terr neydi, rgtler nelerdi, anlatt. Okuduumuz, bildiklerimiz emalarla kartonlarn stndeydi. Ama pratikte geerli hemen hibir ey yoktu. stihbaratta ne yapacaz, istihbarat asndan nasl organize olacaz, asl aranan buydu. Terrle mcadele edebilmek iin nasl istihbarat salayacaz, asl dert buydu. "Babrolu ayrld, Ecevit, 'Nasl buldunuz?' diye sordu. Dedim ki: "'Babrolu Senato'da arkadamz. Deerli almalar yapm. Ne var ki, bu bilgilerle almalar, asl amacmza yarayacak lde deil.' "Sonunda Babakanla, Emniyet Genel Mdrl istihbarat an kuwedendirmeye, gelitirmeye karar verdik." Hemen almalara baland:

"Marmara Kk'ndeki byk salon bize ayrld. Tam bu sradayd, maalesef Babakan Ecevit, affedilmez bir hata yapt," dedi Gne. ini ekerek, aklad: "Babakan bana 'Faruk Skan (babakan yardmcs) yetkisizlikten yaknyor. Grevi ona verelim,' dedi. (Skan AP hkmetinde iileri bakanl yapm ve basnda 'zehir hafiye' diye nlenmiti.) "Ecevit'e itiraz ettim. 'Bu, iki ballk olur. Skan da alsn, ama Emniyet Genel Mdrl'nn almalar ayr srsn,' dedim. yle de oldu. Ne var ki, Skan, Emniyet Genel Mdr311 l'ne 'kendine bal adamlar' alp getirdi. 12 Eyll'de Hatay valilii yapan birini almalarn bana geirdi. O da pratikten uzaklat. rgtleri emalara geiren bir alma dzenine girdi." Bir "darbe" duyurusu daha, ama? Gne'in "affedilmez hata" diye nitelendirdii olay, daha sonralar baka biimde geliti. Belki "gn" gelmiti. Skan, Ecevit hkmetinden yaknyordu. Cumhurbakan Korutrk'e mektup gnderiyor, bu arada 18 Eyll 1979'da Blent Ecevit'e, "Arkadalarm bana, ordunun ynetime 'mdahale' etmeye kararl olduunu bildirdiler," diyordu. "O zaman," demiti Ecevit, Skan'a: "Hemen stanbul'a gidelim, Cumhurbakan orada, konualm." Ecevit uaa atlad. Florya Kk'nde yaz almalarn srdren Korutrk'e Skan'n sylediklerini aktard. Korutrk, Ba-bakan'a, "Ben cumhurbakan kaldm srece hkmetlerin 'zorla' drlmesine frsat vermem," demiti. Ecevit ii rahatlayarak Ankara'ya dnd. Sonradan kimi anlatmlar, ordunun 1979'da darbe yapma eiliminde olduunu gsteriyor. Hem "armudun pimesi" yani kamuoyunun tam olumas hem de cumhurbakan etkeni, dar beyi geciktirmi, yle anlalyor. Ordu komutanlar Korutrk' yoklamlard. Cumhurbakan yerinde kalacak, hkmet gidecek, ordu ynetime btnyle el koyacakt. Korutrk, bu durumu kabul edemeyeceini bildirmi. Anlalyor ki darbe byle yaplrsa istifa edecekti. Nitekim, 12 Eyll'den sonra komutanlar Korutrk'e "souk" baktlar. Darbeyi "engellediine" inanyorlard. Ecevit'ten sonra gelen son Demirel hkmeti zamannda grev sresinin bi312 timi yaklatndan Korutrk'n ad "gn sayan adam"a kmt. 27 Aralk 1979'da verilen ordu uyar mektubuyla darbenin sesi duyulmutu. Korutrk dnemindeki uyar, Korutrk'n cumhur bakanlndan ayrlmasndan sonra darbeye dnecekti. Belki bu trden ald gvencelerden, belki de inanmay istediinden; rnein, kimi gazetecilerle konutta yapt "ayl top-lanulardan" birinde, Ecevit; "Ordu, bugne kadar cumhuriyet tarihinde grlmemi biimde iktidarla uyum iindedir," diyordu. Belki de genelkurmay bakanlna getirdii Orgeneral Kenan Evren'e gveniyordu. Bugn kim bilebilir Ecevit'in o sradaki i dnyasn? Oysa, d dnya da hazrlanyordu. 1979'da Ecevit, ara seim sonularyla iktidardan ekildikten sonra Neu< York Times, "Trkiye'de kimin ibanda olduu Bat iin nemli deil, istikrarl bir hkmet istiyor Bat," diye yazyordu. banda kimin olaca Bat iin nemli deilse, "askeri bir rejime Ba eyvallah diyecekti." Dedi de! Geelim ve Skan'n almalarndan umudunu kesen Gne'in, Ecevit'e ne dediine bir gz atalm: "Babakan'a, sorun karan insan deilim. Ama bu almalar fayda getirmeyecek. stihbarata dnemiyoruz, dedim. Bana, 'Yrsn, srsn almalar,' diyecek oldu. Ama Babakan'a, Emniyet Genel Mdrl'nde almalar yaplmasn emredeceimi, syledim. "mknlarmz neydi, aratrdm. Btn Trkiye'de emniyete bal istihbarat yapan 150 dolaynda insan vard, ou da polislikten gelme. Her biri belki polisiye olaylarda birer yetenekti, yeterliydi, olabilirdi. Daha ok etrefil cinayet, uyuturucu arama taramas gibi olaylar kovalayabiliyorlard ama sonu

alyorlard. Mesela stanbul'da bir cinayet ilendi. ldrlenin kolu baka, ba baka bir yerde bulundu. Bu ekipler katili bulup kardlar. 313 Ama terr ve anari ile ilgili istihbarat alnmas ayr bir kltr, ayr bir eitim sorunuydu. "Senato'da da aklamtm. 150 kiiyle, hele siyasal nosyonu olmayan bir ekiple ne yaplabilirdi ki... rgd su stne gidecek nitelikte deillerdi. Mafya ABD'de 'rgtlenmi su' deyimiyle tannr, bizde de 'rgd su' kavram terr ve anari iin geerliydi." Abdi pekinin dinlenen telefonlar Birer sigara daha yaktk. Gne, "O kadar eksikti ki bilgi alma, rnein..." dedi durdu, sonra konutu: "Abdi peki ldrld. Dehet verici olay aydnlatmaya yarayacak hibir bilgi alamyorduk. O srada MT'in istanbul Blge efi Nuri Gnde, stanbul emniyetine, Abdi peki'nin 'banda alnan telefon konumalarn' getirip verdi." Vay vay vay! Telefonlarn "kaydedildiinden" habersiz Abdi peki de "diledii gibi" konumalar yapmt telefonda. "Polis, Abdi'nin telefon konumalarnda ad geenleri veya konutuu kiileri," diye srdrd Gne, "ard, toplad ve istihbarat yapt. zel yaam ile ilgili bilgiler hl beni rahatsz eder." artc rnekten sonra konuya dndk: "Emniyet Genel Mdrl'nde istihbarat dairesi bakan gen bir adamd. Bizden aday oldu, kazanamad, ld... Ona istihbarat eleman yetitirmek iin nereden yararlanabileceimizi sordum. Bana Keiren'deki binay gsterdi. Bu bina dardan bakldnda emniyetin arabalarn onaran bir yer gibi grnr. Ama arkas muazzam byklkte bir okul binas. "Sordum: Emniyet okulunda ne kadar eleman yetitirilebi3H lir? yi allrsa 300-400 kii olabilir, dedi. Tam retim, dedim. Organize su retilecekti. Dokuz ay bakan kaldm, burada yetitirilenler rgtlere szdlar, deerli bilgiler getirdiler. Bu srede cumhuriyet dneminde yetienlerin be kat eleman eittik. Hl bazen sokakta grrler, yanma gelirler." Zt kardeler "Bu arada MT'le ilikiler ne oluyor?" Soruyu anlamsz bulduunu dokundurur gibi yzme bakt: "MT'le Emniyet Genel Mdrl daima 'kontra' giderler," dedi. Batan beri rneklerini grp geliyoruz. Devletin ba terr ve anari ile belada. Elbirlii, g birlii ile belay "defedecek" gn, ite o gn, MT, Emniyet Genel Mdrl ile zt gidiyor, doru drst bilgi vermiyor hkmete. Servisler arasnda g gsterileriyle terr ve anariyi dizginleyebilirsen dizginle! MT'in hkmet buyruunda devlet iin alr hale getirilmesindeki zorunluluk, bir kez daha n plana geliyor, bu zorunluluk bir kez daha duyuluyor. Ksa "ara yorumdan" sonra Gne; "MT'le emniyet birbirinden haber alp vermezler," dedi. "Neden?" "nk MT, haberlerin kendisinde toplanmasn ister. Emniyetin ald haberlerin de MT'e akmasn ister. Neyse? Yetitirdiimiz adamlarla biz rgdere ulap kim nedir, planlar, yapacaklar eylemler nedir renmeye balamtk. Zaten 'pimanlk yasas' da o srada ortaya kt. rgderi yakalayabilmek iin getirilmesini istediimiz bir yntemdi." MT'e takl kaldm. Yine sordum: MT'ten bilgi istemiyor muydunuz? 315 Gne, "MT'le yazmalar imzasz olur, ktlar yle gelir gider. Bazen gelen bir kdn aklanmasn istiyorum. 'Nedir bu?' diye soruyorum. Recep Ergun Paa tp tp gelip anlatyordu, ama o kadar," dedi. "u MT'i artk bir hale yola koyalm" Bir devlet istihbarat kuruluu var. Anl ve anl. Hkmet rgtlerle bouuyor, gizli servisten doyurucu bilgi akmyor. Bak kemie dayanacak... "Dayand gn," dedi Gne: "Babakan'a bir gece yine MT'ten yakndm. Dileri Bakan rahmetli Gndz Okun de yanmzdayd. Olan biteni anlatyordum. Sonunda Babakan'a dedim ki:

Ben radikal nlemlere yer vermem. Ama bu konuda yaplacak tek ey var bana gre. Bir gece oturur alrz. Kararnameyle mi olur, yoksa benim bulacam baka bir hukuk yoluyla m yaplr, ama yaplr. 'MT kaldrld, yerine aa uygun yeni, filanca rgt kuruldu,' der, ii bitiririz, olur biter. "Ecevit'e uyumu ve ball ile bilinen Gndz kn, 'Gne hakl,' dedi. 'Yapmalyz.' "Hatta, dedim Babakan'a, bu yeni rgtn bana getirilecek olan kiiyi siz bulun ya da bizim nereceklerimiz arasndan sein. Bu adam gnderelim ABD'ye, Avrupa'ya. Bir sre orada incelemeler yapsn. Yeni rgte alnacaklar da bu arada saptasn. "MT neden kaldrlmal, yerine yeni bir rgt niin kurulmalyd, onu anlattm: MT gerekte Genelkurmay'a bal. Biimsel olarak Babakanlk'a. MT'teki elemanlar subay. Sicil almak iin, orada gelip geici grev yaptklar iin, Genelkur-may'dan emir alyorlar. Formal durum bu. Biz bu durumda MT'ten Genelkurmay'm izin verdii lde bilgi alabiliyorduk. 316 Yeniden rgtlenme artt." Yllar geiyor, dnp dolap ayn noktaya aklyoruz. MT'in demokratiklemesi, etkin biimde sivil hkmetlerin buyruuna girmesi, Genelkurmay'm verdii izin lsnde bilgi aktarmnn engellenmesi, nlenmesi... Dar bir kesitte: 1960-1979. En az 19 yl ve yine ayn sorun, ayn soruya yant aranyor. "Ecevit btn bunlar dinledi," dedi Hasan Fehmi Gne. Bir sigara, bir sigara da bana. Sanrsnz ki, hncmz sigaradan alyoruz. Dinledim: "Ecevit dinledi ve... 'Bu konular bu kadar ak konumayalm,' dedi." Ecevit'in yantnda "duvarlarn kula vardr" zdeyiinden kaynaklanan kimi kayglar m yatyordu, yoksa "fevkalade nemli bir operasyon" nerisini uluorta tartmay istemiyor muydu? Elbette saptamak olanakszd. Ancak gizli servislere yaklamn meclis krssnde aka sylemi, gizli servislerle ilidl ilikilerden kanmaya karar vermi bir babakann szlerine kouttu bu davran. nl MT raporu zerinde byk tartmalarn balad 1988'de 21 ubat'ta Blent Ecevit, gizli servisin bir hale yola koyulmasn nererek, "MT kapatlr ve yeni bir MT kurulur," diyecekti. 1979'daki gr benimsedii, ancak "koullar elvermedii iin gerekletiremedii" anlalyordu. Gne, kendi yorumuyla daha sonra olanlar anlatt: "lk balarda, Ecevit'in tavrn, nemli bir konuyu uluorta konumayalm eklinde algladm. Arkas gelmedi. Babakan neriyi benimsememiti. Hep uzak kald MT'ten, sivilletirilme-sinden, deiik yeni bir bnyeye evrilmesinden." Yani, hibir ey deimiyordu. MT, MT'ti. Artk sorular ve yantlarla oradan oraya atlyorduk. Ama 317 iin z paralanmyordu. Oradan buraya gidip gelen syleide MT ilevleri, CIA ya da baka gizli servisler srekli bir arada yayordu. Aratrc ve merakl bir kiilik, MT derken CIA'nn bnyedeki yerini saptamamazlk edemezdi. MT'le CIA arasndaki "yakn ibirliini" hele iileri bakan olarak incelemeden duramazd. "O kadar ak ki," dedi Gne. "Nurettin Ersin Paa, MT'in bandayken CIA ile MT arasnda bir 'ibirlii anlamas' imzaland. Buna gre, NATO lkelerine ve ABD'ye bilgi aktaracaktk. Bilgi alverii yaplacakt. MT'in teknik donanm CIA tarafndan saland (Oysa o srada MT'te grevli olanlar, 'teknik donanmn' bir milyon dolara saun alndn sylyorlar). Bilgisayarlar getirildi. Bilgisayar terminallerine CIA istedii giri klar yapmt. MT'in terminallerinden diledii anda istedii gibi elbette yararlanyordu. (Eski MT alanlar giri kodlarnn MT tarafndan dzenlendiini, CIA'nn istedii zaman terminallere girip kmasnn olanakszln ne sryorlar. Ama CIA bu! Eline geen frsattan neden yararlanmasn?) Dorulayc bir rnek imdi bir rnek verecekti Gne. "Msr Bykelilii'ni, Filistinlilerin basmasndan ok nceydi," diye balad:

"MT'ten bize bilgi verildi: Birka Filistinli Trkiye'ye gelecekti. Ad 'M' ile balayan Ankara'daki bir otelde kalacaklard. Bunlar, srail Bykelilii'ne eylem yapacaklard. "Aylarca aradk. Btn otelleri gzledik. srail'in sefaret binasn sk gzetim, kontrol altna aldk. Sonu kmyordu. MT'e bavurdum. 'Daha ne kadar yeni bilgi varsa hemen gn318 derin,' dedim. yle dnyordum. MT herhalde ald ilk bilgiyi kovalyordu, kovalamalyd. stihbaratn gerei buydu. "MT'ten gelen cevap, 'Kaynamz bilgiyi kesti,' oldu. te tam bu srada Filistinliler, Msr Bykelilii'ni bast. O mehur Msr Sefareti basknnn ncesi istihbari vaziyet bu." "MT eylem yapmaz," diye bir kuraldan sz ediliyor. Yeri geldiinde srekli bu yant alnyor. Bir baka gerek daha kyor imdi: MT "bildii bir kaynaktan" ald haberi "o kayna sktrarak" gelitirmiyor ve sadece ksa bir duyurum yapyor hkmete. "tesi hkmete ait," der gibi. Suikast ihbarlarnda da daha nce grdmz ayn davranlar dikkate alrsak, gn geldiinde MT hem grevini yapm oluyor, hem de hibir ey yapmyor. Aman, bir rnek daha, ama ne rnekl Gne, "Bir rnek daha," dedi. imdi greceksiniz, gerekten ok somut bir rnek. Neler olabilir ya da oluyordu Trkiye'de. ok ak bir rnek: "Bir gn," dedi Gne, "bakanln yabanclar dairesi bakanlndan yal, imdi ise emekli, Avni Oskay diye biri vard, o geldi makamma. Yadrgarm ben, biraz da laubali biimde; "'ocuunuz oldu,' dedi. sluba biraz bozuldum, neymi syle bakalm, dedim. Anlatt: Adana'ya drt Arap gelmiti. Denizden sandalla girmiler Trkiye'ye. Suriyeli olmalar, oradan da Trkiye'ye kamalar ihtimali fazlayd. "Derhal yakalayp, pasaport yasasna aykr hareketten savcla teslim edin, dedim. Sonra sordum: Bilgi nereden? "'Servis'ten,' dedi. MT'in ad bakanlkta 'servis'ti. MOS-SAD'n Arap lkelerinde kurduu rgtler vard. Baz elemanlar deifre oluyor, bize kayor, sonra ABD'ye gnderiliyorlard. 319 Avni, 'Servis'ten geldi, bunlar korumalyz,' dedi. "O zaman tepem att. Ne demek, diye kar ktm. Bu adamlarn ve olayn ne olduunu biz biliyor muyuz? En azndan pasaport yasan ihlal etmiler. Hemen adliyeye sevk edilsin, dedim yine ve kesin kararm aklam oldum. "Avni, duraan bir sesle, ekinerek, 'Babakan'la bir konusanz,' diyordu. "Babakan Ecevit'i telefonla aradm. Olay anlattm, drt adam adliyeye sevk ettiimi syledim. Ecevit, 'Aman durun,' dedi. Hemen Babakanlk'a gelmemi istedi. Bindik arabaya. Avni, arka koltukta oaruyor, kucanda dosyalar. Onu da gtryorum. Babakan daha geni bilgi isterse diye. Ayrntl bilgi Avni'de. "Babakanlk'a girdik. Ecevit sordu: 'Nedir olay?' "Sandalla Trkiye'ye giren ajanlar, anlalyor ki, Suriye'de deifre olmulard. imdi, bizim zerimizden ABD'ye karlacaklard. Dinledi ve unutamadm u cmleyi syledi: "'Yapmazsak,' dedi, 'Bat, dnyay bamza ykar.' "Sonra ekledi: "'Bu adamlar burada ClA'ya teslim edeceiz. Hep yaplyor, angajeyiz.' "Babakan'a adamlarn adliyeye evki iin emir verdiimi, bu emri geri alamayacam syledim. Emri geri almay bakanlk otoritemle badatramyordum. Olayn biimini iime sindiremiyor-dum. Ama Babakan dilerse baka yoldan, mesela adalet bakan kanalyla emir verir, drt ajann tutuklanmasn engelleyebilirdi. "Sonra... Herhalde bir yoldan adamlar karlrd." CIA ajanlarnn "mutlu sonu" Yzdk, kuyruuna geldik. Sonucu syledi Gne: "Adalet Bakan Mehmet Can geldi. imdi dorular m, bil320

mem. Telefonla Adana'y arad. Savcya, adamlar ifadelerini aldktan sonra salvermesini syledi ve... yle yapld." "Eee?" "Buraya Ankara'ya getirildiler. ABD Bykelilii'nin biraz ilerisinde bir gmen brosu vardr, oraya teslim edildiler." "Gmen brosu?" "Canm, oras CIA'nn Ankara'da gmen brosu ad altnda alt yer. Adamlara 'geici sreli birer pas' verildi. Uakla Frankfurt'a, oradan da ABD'ye gittiler herhalde." "Onlar ermi muradna?" Gne olay zincirine son halkay balad: "Bu olay, MT'in CIA emrinde, MOSSAD'la birlikte i grdnn ak kan deil midir?" diye soruyordu. Filistinlilerin baskn dzenlemek iin Ankara'ya geleceini aylarca nce kim bildirmiti? Gne'in toparlayabildii bilgiye gre, bilgi CIA-MOSSAD takmndan gelmiti. Aldklar ilk bilgi srail Sefareti'ni basacaklarn gsteriyordu. Sonradan srail Sefareti'nin deil, Msr Bykelilii'nin baslacan renmiler, tabii arkasn brakmlard. MT, "Kaynak sustu," diyor ve yabanc servislere bamlln "ceremesini" hkmete ektiriyordu. Deneyimli bir baka iileri bakan Gne, srekli yaknlrken MT'e el atp dzeltilememesi-ni bir trl anlayamyordu. Herkes gibi, yllardr tartld gibi. Gne'in MT'te alan albaydan dinledii -kukusuz-dorulanmas bugn olanaksz bir olay vard. O albayn anlattna gre, bir ara MT, Ecevit'e suikast yaplmasn planlam, Ecevit, Kkesat'ta bir yerde, yoku banda bir evde oturuyor. CHP'nin eski bir arabas var, frenlerle hafif oynanm. Ecevit bi321 necek, fren tutmayacak, yoku aa hzla inecek araba ve duvara, bir yere vuracak. Ne var ki, Ecevit herhangi bir nedenle o gn arabaya binmemi, i yanm kalm. MT'in, CIA ve KGB benzeri, siyaset adamlarna kar byle "slak iler" dzenledii grlmedi, iitilmedi. Kandanmad iin Gne de olay "rivayeten" anlatyordu. Ecevit'e zmir ili Havaalan'nda suikast giriimi yapldnda kimi kukular ortaya atld. Orada kald, kandanmad. MT konusunda hayli geni deneyimlere sahip, son CHP hkmetinin ilk iileri bakan emekli Orgeneral rfan zaydn-l da, "MT'ten hemen hemen hi yardm alamadklarn" syledi. "MT'ten o sralarda da duyarl blgelerle -Gneydouilgili raporlar geliyordu. Fakat bu raporlarda daima sol rgt tahrikleri yer alyordu," diyordu. Demek ki, tek yanlyd raporlar. "zellikle Gneydou'da hayli gl rgt olduu bilinen MT'ten, Kahramanmara olaylarndan nce olaylarn padak verecei, hi deilse gnyle bildirilmedi mi?" ararak yzme bakyordu, sonra glerek, "Bildirilseydi hemen tedbir alrdk, deil mi?" dedi. "Evet, bilgiler geliyordu, Fakat tahriklerin blgede nasl gelime gstereceini tahlil edip sonuca varan raporlar yoktu," diyerek srdrd: "Tahriklerde sadan sz edilmedi." "MT'ten yararlanmak iin giriimde bulunmadnz m?" "Elbette. Bakan olur olmaz MT Mstear -Ecevit atamt- Adnan Ersz Paa'y davet ettim. Emniyet Genel Mdrl ileri gelenleri ile toplandk. Karlkl yardm konularn grtk. Bilgi aknn ve dayanmann nasl salanacan gsteren bir 'protokol' hazrladk ve karlkl imzaladk." "Sonra?" zaydnl'nn konuk odasnda gerek, bir kez daha dile geldi: "Hibir ciddi, verimli sonu alamadk." Adnan Ersz, orgenerallikten emekli olduktan sonra, 1978322 79'da Ecevit tarafndan MT'in bana getirildi. 12 Eyll'den sonra, askerlerin kurduu Danma Meclisi yesiydi. Mahir Kay-nak'n bir ansn anmsamadan geemiyor insan:

"Tandoan alannda bir miting vard. Uzaktan izleyeyim diye arabamla gittim, bir ara sokaa park edip dinledim. Mitinge katlanlarn bir blm, 'Adnan Paa, MT'e,' diye baryordu." Kaynak, glyordu. MT'te yeni kadro deyince... "MT'ten hem ikyet etti, hem de el atmad." 1979'larda, "hibir ey yaplmad m MT'te?" Yaknma ve el atmama savndan kukulanarak... Akla gelen soru bu, ama yant ak: "Yaz ayyd. Cumhurbakan Korutrk, Florya'da. MGK toplantlar orada yaplyor," diye balad Gne: "Bir kezinde isteyen bakann Mrtet'ten kalkacak askeri uakla, dileyenin THY uaklaryla stanbul'a gidebilecei bildirildi. Ben askeri ua yeledim. Askeri uakta -belki bilirsiniz-drt koltuk ikierden karlkl dzenlenmitir. Ortada da kk bir masa. Pencere tarafndaki koltukta Babakan Ecevit, karsnda ben oturuyorum. Yanmzdaki koltuklarda da, Ecevit'in yannda Genelkurmay Bakan Kenan Evren ve benim yanmda da Babakan Yardmcs Faruk Skan. Skan yandaki koltuklardan birinde oturan Evren'in ei Sekine Hanm'la konuuyordu, galiba eker hastasyd. Skan da doktor. "Bir ara Ecevit, Kenan Evren'e, 'MT'le ilgili deiiklik hazr m?' diye sordu. Genelkurmay Bakan da, 'Hazr,' diye cevap verdi. Bana dnd Ecevit, 'MT'te deiiklik yapyoruz. Recep Paa ktaya kyormu. Yerine Blend Paa gelecek,' dedi, bana da bilgi vermi oldu. 'Ne dersiniz?' diye soruyordu, 'Gereke ne323 dir?' diye sordum. Ecevit'in yerine Genelkurmay Bakan Evren cevap verdi: "'Recep Paa sa grl ve beceriksiz,' dedi. "Ecevit de Blend Paa'y tandn, Kbrs harekt srasnda birlikte altklarn sylyordu. imdi soracaksnz, 'Blend Paa ne getirdi?' yeni dzenleme olarak diye. Hibir ey getirmedi." Gizli servisle ilgili anlar zor alnyor, ama alnyor. Gkde-niz anlatmt: nemli ler mdr iken Hatay blgesine kan ajanlar saptamlar. Kovalamlar "ii", taa Lapseki'ye kadar uzanyor. Orada Sovyetler'in denizalt barnaklar yaptna kadar istihbarata inilmi. am'a uzanm. Emniyet Genel Mdrl "mkemmel bir operasyon yapyoruz" sevincine kapld srada... MT, "Bize devredin," demi, devreden karm Emniyet Genel Mdrl'n. Gereke? "Emniyetin operasyon yapmaya hakk yok!" u MT arivi nasl bir ey kil "MT'i grmek istediimi bildirdim ilgililere," dedi Gne: "Yenimahalle'deki tesislere gittik. Biliyorsunuz, orada oturanlar MT telsizleri yznden televizyonu pek net izleyemezler. Kocaman bir alana yaylm binalar. Alann tm evresi 'elektronik duvarla' evrili. erde modern bilgisayarlar, aralar alyor. Hepsi Amerika'dan, tabii CIA kanal ile getirilip monte edilmi (rnein Mahir Kaynak, msteara burada almak istediini bildirmi. Montaj srasndaki bu istek reddedilmi. Ona gre, aralarla gereleri Trk teknisyenler monte etmi). Bana orada; "'Bir ad veriniz. Size bilgi verelim bilgisayardan,' dediler. Dndm, kendi adm vereyim. imdi ters bir ey kar, ters bir grnt doar diye vazgetim. Ad vermem, dedim. 'Bir ekal 324 verin,' dediler. Orta boylu, esmer, ba alndan arkaya doru kabak bir insann tarifini yaptm. Ekranda birok ad belirdi. Ekale uygun isimler. Sonra bilgiyi daha daralttk. Sivasl dedik. Adlarn says daha azald. Daha baka bilgiler ykledik ve sonu geldi. Adyla, iyeriyle, gemii ile, 'Sol eilimlidir,' yazyordu ekranda. Eylemini veriyordu: Ad belirlenen, Tandoan alannda yaplan bir sol mitinge katlmt! "Dnebiliyor musunuz?.. Mitingi izlemesi eylem oluyor, sol eilimli olmasna yetiyor ve MT arivine giriyor. "Dndm: Baz kereler ben de bu trden mitingleri izlerdim. Konumalar dinlerdim." Bir sigara daha. Gne, "yi ki kendi adm vermemiim," diyordu. Bir sre sustuk. Bu acmasz rnek karsnda glecek miydik, yoksa oturup alamak m gerekiyordu?

Daha baka anlara doru aldk: Gne, "Sayn Evren dn neyse bugn baka grnebilir," diyordu. Bat Almanya'y ziyaretinde Trkiye'de komnist partisi kurulmas gerektiini syleyince pek ok evre "Evren'deki olumlu deiimi" yazar izer olmutu. Bu sralara rastlyordu syleinin bu blm: "Bakan iken, bir gn bana telefon etti Evren Paa. Bana, 'Alaehir'de bir amir var. Bizim partilileri bilirsiniz, bir trl adam beenmezler, alnmasn istiyorlarm grevden. Ltfen orada kalsn,' dedi. Braktk adam yerinde. "yle yakn grnyordu ki Ecevit'e, CHP'ye, 'bizim partililer' diyebiliyordu. "Yaknlna ramen darbeden sonra ald Ecevit'i, Hamza-koy'a gnderiverdi." "Kiisel gvenliini salamak iin konuk ettiini syleyerek," dedim. 325 Baktk. Konuyu daha amadk, orada kaldk. 9 Aralk 1988'de Gne'le ikinci kez grtk. Meclis koridorlar sakindi, kimsecikler yoktu. Ara sra tek tk yanmzdan gelip geen oluyordu. Gne'e, Filistin Kurtulu rgt brosunun Ankara'da almas, CLA'ya kar sergiledii tutumun "bir tertibe kurban gitmesine neden" olup olmadn soruyordum. Kararszd. nk elinde eitli varsaymlar glendirip yargya dntrecek ne bilgi vard, ne de belge. "Zaten," dedi, "Filistin Kurtulu Orgt'nn burada bro amas, Msr Elilii basknndan nce, Bakanlar Kurulu'nda ele alnd. Rahmedi Orhan Eybolu, o toplantda, terr eylemlerinin daha belirgin hale geleceini ne srerek, broya iddetle kar kt. Dorusu, daha organize eylem fikri yznden, ben de Eybolu'na kanlyordum. Sonra ikna ettiler. Bro alrsa eylem harekederini daha kolay kontrol edebileceimizi sylediler. Bronun almas kararlatrld ve Arafat'a bildirildi. Hl, Msr basknnda bro almasnn pazarlk konusu yapldna inanlr, ama yle deildir. "Msr Elilii basknnda, Kaddumi'yi ardk. zel uakla gelirken am'a urad, yanna aykaclarla konuabilecek birini de ald. Baskn yapanlarla srdrlen konumalarda Kaddu-mi sadece organizatrd. Eylemcilerle konumad, yannda getirdii adam temas etti." CIA elemanlar lkede geziyor mu? Btryurun bir rnek'. "1979'da Amasya Belediye Bakan Gndz Trem, imdi SHP l Bakan, telefondayd, 'bir Amerikalnn geldiini, grmek istediini,' bildirdi. Amasya duyarl bir kent, MHP'liler orada iyi rgdenmilerdi. Adamn ad Peck'ti, ABD Bykelili-i'nde grevliydi. 326 "Konumas ve ierii hemen bildirmesini syledim. Vali Aydemir Ceylan' aradm. Amerikal'y kontrol altna almasn ve konuk etmesini bildirdim. "Amasya Belediye Bakan'mz beni arad ve zarfn stne ald nodar okudu, o zarf da bana gnderdi sonra. Peck, meraklyd: "Amasya'da Snni-Alevi ve sol-sa atmas zerinde sorular soruyor ve 'ne zaman, hangi lde bir atma kabileceini aratryordu.' Vali adam, bir devlet kuruluunda misafir etmiti. "Nedense misafirhanede rahat edememi Peck. Sabah erkenden kahvalt etmek iin Saraolu tesisleri diye anlan, bize gre MHP'lilerin merkezi bir yere gitmi. Peck'i izledik. Daha sonra Karadeniz kysna gitti. Hep ayn sorular soruyordu. 'Bir kvlcm nerede padama yaratr' aratryordu. "Bir polis ldrlmt. Samsun'a gittim. Galiba Milliyet muhabiriydi, gz ak bir gazeteci, Peck'in orada faaliyetlerini syledi, haberimiz olup olmadn soruyordu. Konuyu da ok iyi biliyordu. Adatmak imknszd, 'Biliyor ve izliyoruz,' dedim. Beyanat gazetede kt, tabii biliyorduk, peine taktmz adamlar, nereye giderse izliyordu Peck'i. "Beyanat kn gn, kyamet koptu. ABD Bykelilii ayaa kalkt. Bykeli benimle grmek istiyordu. Ne demekmi ABD Bykelilii grevlisini izletmek? "Gndz kn'e gittim, anlattm. Peck, CIA ajanyd. MT ve baka kanallar CIA ajan olduunu bildiriyordu. Kbrs'taki CIA istasyonuna balyd. "kn, 'Bykeli ile ben konuaym,' dedi. Bykelilie, zaten Dileri Bakanl'mzla temas halindeyiz, diye cevap veriyordum. "kn eliyi ard. Sonradan eliyle aralarnda geen konumann tutanan bana gnderdi. Neler olduunu daha salkl rendim. 327

"ABD Bykelisi, diplomatik dokunulmazl olan bir elilik mensubunu nasl olup da izlettiimi anlayamyormu, hkmeti adna 'iddetle protesto etmi.' kn ise, benim verdiim dosyadaki bilgileri sakin bir sesle bykeliye aktarm. 'ileri Bakan, Peck'in istenmeyen adam ilan edilmesi iin kabinede lobi yapyor,' diye eklemi. "Bykeli uzun boylu, sarn bir adamd, adn hatrlamyorum." Ama ben, ok iyi biliyordum. Ronald I. Spiers't. ABD Dileri Bakanl'nda "istihbarat daire bakanl" yapan "parlak diplomat!" Gne glerek sonucu syledi: "Lobi szn iitince Bykeli yelkenleri suya indirdi. k-n'e, 'Ne tavsiye edersiniz?' diye sormu. O da, 'Geri ekin, olsun bitsin,' demi. "Peck, gitti." Gne, sonradan Peck'in "profesr" sfatyla Trkiye'ye yeniden geldiinin ve MHP'de konferanslar verdiinin MHP iddianamesinde yazldndan sz edildiini syledi. Bakn hele! MHP iddianamesini yazan ve bugn avukadk yapan Enis Tunga'y aradm. lknce anmsamad, sonra telefonla arayp bilgi verdi: "MHP iddianamesi, sayfa: 186," dedi. 7 Haziran 1976 gnk ajandada MHP Genel Sekreteri Necati Gltekin'in u notu var: "... ABD Bykelilii'nden Robert telefon etti. Amerikal bir politika bilimcisi gelip konuma yapacak..." Peck ortaya kmam, ama baka bir gerek anlalmt. Tunga'ya sordum: 328 "Siz mi yazdnz iddianameyi?" "Ben kaleme aldm, soruturmaya katlmadm," dedi. "ddianameyi yazarken sizlere devletin istihbarat birimleri -MT'i sylyordum- yardmc oldu mu?" "Hayr. Arkadalarmdan biliyorum. Trnaklarmzla iddianameyi hazrladk. Kimse yardm etmedi." Tuhaf! Tunga dedi ki: "Hatrlamanz gerek. Bir kokteyl partideydik. ddianameyi baaramadmzdan sz etmitik size. 'Getirin, biz basalm,' demitiniz (O zaman Hrri^et'te alyordum). Ama biz, siyasi istismar olur kaygsyla neriye yanamadk. O haldeydik ki, iddianameyi basmak bile meseleydi." pin ucunu yakalyoruz, nerelere kadar uzanyor. MT, sa parti olunca -askeri dnemde- ipe un seriyordu. Olaylara devletin tarafsz gzyle bakmay ne zaman renecekti? Sol parti ya da solcu olunca, raporlar, bilgiler grla gidiyordu. "Bakan dren olayla" kapamak istiyordum perdeyi. Gne olaslklardan, varsaymlardan sz at: "u olabilir: Ben ie giriince Trke, rgte imzasyla bir tamim yapd. Silahlar kaldrn, rgt faaliyetlerini durdurun, diye. Bu metin elimize geti. Balarda komnizmle mcadele etsin, diye bir tedbir gibi kurulan dernekler rgtlenmeye gemiti. lkc adyla balamt. Ama sky grnce geri ekiliyorlard. Bu, bir. kincisi: ABD, benim sa ortadan kaldrarak sola tam anlamyla iktidar yolunu amamdan rahatsz olmu olabilirdi. Anlattm CIA gezilerinin amac belki de bunu saptamak iindi." Sonra, bir kant, olaslklar destekleyen bir any sis perdesinin arkasndan kararak aktard. stanbul'dan "haber" gelmiti, Enerji Bakanl'nda alan birine. Gne'e bir "tertip yaplacak" diyordu. Bilgiyi alan emrinde alt bakana gidip anlatmt. Fakat Gne'in kabine arkada o bakan ald mesaj Gne'e iletmemiti. 329 Bilgiyi Gne'e gtrmeyen, Enerji Bakan Deniz Baykal'd. 1988 Arahk'nda bu syleiler yaplrken Hasan Fehmi Gne, SHP stanbul milletvekiliydi. Deniz Baykal da partinin genel sekreteri. 330 Olay!..

Anlatacamz olay ve ayrntlar, bir gizli servisin trelerini, geleneklerini, servise zg kurallar, "baka servislerle" ve MT yksek dzey elemanlar arasndaki ilikileri yanstyor. Olay, birka ynden nem tayor: Bat gizli servislerinde olduu gibi, MT elemanlarnn da birbirini nasl izlediini gsteriyor. MT'te de zaman zaman, "kstebek" araylarn ve sonularn somut biimde sergiliyor. Olayn ieriindeki kimi bilgiler MT'in alma dzenini aydnlatyor. Sanki masals bir yk. Gizli servis yklerini byk ustalkla yazan John Le Carre'nin bir yerde dedii gibi: "Her habercinin arkasnda elinde eki tutan bir meslekta bulunmal... Fazla ileri gittii zaman ekile bana vurabilsin." Olayda hem "eki vuruluyor", hem de gizli servisin alma dzenini, "teki servislerle" ilikilerini kantlayan bilgiler aktarlyor. 10 Aralk 1977 Pazar gn, MT'te istihbarat dairesi bakan yardmcl yapan emekli Kurmay Albay Sabahattin Savaman, Jusmat'ta alan Amerikal birinin evinde, CIA'nn MT'le ilikilerini salayan Williams adl bir baka Amerikalya "ok gizli baz belgeleri" verirken yakaland. Reit Galip caddesindeki binann d kap numaras 52 idi. Binann drt numaral dairesinde ABD'nin Jusmat'nda alan Onsager adl bir avu oturuyordu. Savaman zili ald, ieri girdi. Olayda ad yalnzca Williams diye geen, CIA'nn MT'le irtibatn salayan Amerikal 331 ile, Onsager'in evinde bulutu. Savaman'n anlatmlarna gre, masum amal bir ziyaretti. teden beri olunu Amerika'da hangi okula gnderebileceini saptamak iin Williams'tan ricalarda bulunmutu. Maddi olanaklar elvermedii iin bu istekten vazgetiini sylemeye gelmiti. Savaman "o gn" yle anlatyordu: "10 Aralk 1977 gn, Mamak'ta askerlik grevini yapmakta olan damadm okula brakacaktk. Kendisini 17:15'te okula braktk. Dnte doktor tavsiyesine gre her gn yapmakta olduum yry yapabilmek iin her zaman olduu gibi arabadan belirli bir mesafede inip yaya olarak eve dnmeyi planlamtm. Yanma da yry srasnda giymek zere yamurluumu ve apkam koyduum antam almdm. "Onsager'in evinin nnden geerken urayp olumu d lkeye gndermekten vazgetiimi syleyeyim diye dndm ve saat 18:00'de eve uradm. "Tesadfen Williams da orada idi. Bana Christmas -Noel- tatili dolaysyla gideceini, bu sebeple Onsagerlere baz ileri iin uradn syledi. "Onsager'in evinde ylba hazrlklar yaplm, am sslenmiti, kendilerine gelen hediyeler ve kartlar da am aacnn dibinde bulunuyordu. Beraber oturmu, mzik dinliyorlard. "Ben olumun durumunu sylemitim ki, yani oraya girdikten be dakika kadar sonra kap alnd, kapy Onsager aa ve kapda..." Baskn "... Ama birden kap ald, biri ka. Biz ister istemez ieri daldk. Oysa baskn yapmak niyetinde deildik, istenmiyordu da," dedi Mehmet Eymr. 332 1988 yl Aralk aynn souk bir gnyd. nl "MT raporunu" yazan MT Kaaklk Dairesi Bakanl'ndan Mehmet Eymr'le syleiyorduk. MT raporu ubat 1988'de patlad. Raporda yatan gerekleri, perde gerisinde kalan olaylar hemen herkes aradryordu. Dikkati eken bir baka nokta vard. "Olaylar insanlarn kiiliklerinden soyudamak -bana gre- olanakszd." MT raporunda da incelemeler, sorup soruturmalar bir yere varyor, ancak MT'teki insancl ilikilerle gelien olaylar iinde gemi gnlerden kaynaklanan kimi ilintiler n plana kyordu. MT raporunun patlamasndan nceki yllara kayan kimi kiisel ilikiler nem kazanyordu. Bulgulara gre, MT raporunda ad geen st dzey MT yneticilerinin serviste birlikte olduklar zamanlardaki ilikilerini de -olaylarn ak iinde- incelemek gerekiyordu. Hiram Abas'a bugn de sorsanz, "Sabahattin Savaman'n CIA'nn MT'teki adam" olduunu syleyecek. nk, Savaman operasyonunu hazrlayan, Savaman'n CIA ile ilikisinden kukulanp sonuca giden, o srada MT'te "kar casusluk"ta

alan Hiram Abas't. Msteara ok yakn konumda olan Nuri Gnde ise, MT'in nemli birimlerine "kendi adamlarn" kaydryordu. Eymr, "Mesela," dedi, "Mstear Hamza Grg Paa'y etkileyerek Mehmetali Kaklar' personel dairesinin bana getirdi." Kaklar'n byle bir makama getirilmesi serviste tepkiyle karland. Kaklar daha sonra servisten ayrlp nl holdingler sahibi Erdoan Demirren'in yannda almaya balad, ama bir sre sonra oradan da ayrld. Gnde'in "belirli yerlere adamlarn getirmesi, MT mstearlna oynad" izlenimini veriyordu. te tam bu sralar Savaman olay patlad. 10 Aralk 1977 gn Onsager'in evine baskn yapan ekibin banda MT Ankara Blge efi Sleyman Eilmez'le Mehmet 333 Eymr vard. Eymr 1977'de 35 yandayd ve MT'te "takip ve gzetleme memuru" idi. Babas Mazhar Bey yllarca MT'te hizmet vermiti. ocukluu MT'in -rnein stanbul'da- lojmanlarnda gemiti. renimini bitirdikten sonra "baba mesleini" seti. Ya babasyla yaad havann etkisinden ya da gizli ilere veya polisiye olaylara merakl doasndan kaynaklanan drtlerle servise girdi. Alt kademelerinden balayarak hep MT'te alt. 1983'te kurulan kaaklk dairesinin bana gelinceye kadar aama aama ykseldi. Darda grseniz "iimizden biri" diyeceiniz bir grnt sergiliyor. imanca, gzlkl, bykl, esmer tenli, yz gle, espri kavram olan, "ar cesur insan" izlenimi veren gen biri Mehmet Eymr. Girdii savam alanlarn kolay kolay brakp gidecek bir karakter yaps sergilemiyor. MT'ten ayrldktan sonra bir bro kurmu, "ticari ilere 'akl' erdirmeye alyor" ama, gnl ve kafas ocukluunda iine girdii gizli serviste. Ve... Hiram Abas, Savaman'n bir "CIA kstebei" olduundan kukulanyordu. "Savaman'n alma dzenini, servisten istedii bilgileri, raporlar, belgeleri alt alta koyuyordum. Sonuta ilgili olmamas gereken 'gizli belgelere' ok yakn ilgi duyduunu gsteren bir manzara kyor, bu da kukularm glendiriyordu," diyor. O yllar Mahir Kaynak da MT'te grevliydi, syleilerimizde Savaman olayna deinirken bana, "Hiram Abas, kukularnda haklyd," diyecekti. Hatta "Savaman operasyonuna 'bir lde' yapt katky da" anlatacakt. 10 Aralk 1977'de yaplan basknda, Onsager'in evindeki masada yabanc paralar, Savaman'n antasnda da "MT'e ait ok gizli kimi belgeler" kmt. Eymr doruluyordu: "Savaman, birimlerden grevi gerei istememesi gereken 334 bilgileri, raporlar istiyordu." Mstear Hamza Grg Paa'ya Sa-vaman'dan duyulan kukular anlatlmt. Grg Paa ilk balarda duraksamalar geirmiti. Sonra, "Savaman'n takibe alnmasn" buyurmutu. zleme grevi Mehmet Eymr'e verilmiti. "ok dikkadi izlemek zorundaydk," diyordu Eymr. "Nazik bir operasyondu 'ieriden birini' izlemek. Sonu alnmazsa?" MT bnyesinde byk bir skandal kacakt. "lk izleme. Bir gece servisten kt. Birlemi Milleder'de grevli bir diplomann Gvenevler'deki konutuna gitti (Belgelere gre, Savaman'n gittii evin sahibi Mr. Seely). ngiliz gizli servisinden biri ile bulutu. ok kukuluydu. Servisten kyor, srekli arkasn kontrol ediyordu. Makam arabas ile evine gidiyor, apartmana giriyor, dairesine girmiyor, araba ayrlr ayrlmaz hemen kyordu. Gvenevler'deki konuta da byle gitti. Gvenevler'deki ile daha sonra gittii konudar, ngiliz servisi ile CIA'nn kulland safehouse'lard (Gizli servis dilinde, 'gvenli evler'). "kinci izleme: Yine bilgiler istemi Savaman, hepsi verilmiti. "Bir 'yalan belge' hazrlad. Gya KGB, MT'e ibirlii teklif etmiti. Eer MT, KGB ile ibirliini kabul ederse CIA ajanlarnn hepsini adlaryla bize verecekti." Mahir Kaynak, "Savaman'n istedii belgeyi Dileri'nden aldk," dedi. 1977'lerde Trkiye, Sovyeder'le bir anlama imzalam. Savaman, ekonomik kimi yeni ilikileri ierdii sylenen anlamann metnini Kaynak'tan istemiti.

Kaynak, metni alabilmek iin Dileri'ne gnderecei elemana araba veremeyeceini syleyince, "Savaman 'kendi arabasn' Kaynak'a 'tahsis etmiti." Oysa, byle bir davran serviste ender grlen olaylardand. Kaynak, "Tabii, Savaman'dan gelen istei Abas'a ilettim ve..." dedi. Ve... Dileri Bakanl'ndan gerek belge alnm gibi 335 Kaynak'a bal birim dzmece bir metin hazrlam, Savaman'a vermiti. Eymr izliyordu: "Yine evine gitti, sonra Jusmat'taki bir ABD'li avuun konutuna urad. Safehouse'a." Tamamlayc ara bilgiler. "Bu takipten nce Hamza Paa'nn bakanlnda toplant yaplmt. Gnde, 'baskn' istemiyordu. Savaman' aralm, 'bakanlar toplantsna, sktralm, gerekli aklamalar alalm,' diyordu. Biz aksini savunuyorduk. Baz tereddtlerimiz yok deildi. Savaman, ingilizlere gidiyor, daha sonra ClA'ya. Demek ki diyorduk, iki tarafa da alyor." te son gn, "kap alnd, Onsager at ve MT ekibi" ieri girdi. Eymr kapy almamt. Kap alm, biri km, ieri dalmlard: "Savaman, MT ekibi ieri girince saa sola komu. Belki de kamay dnm. Ama kaacak yer yok, konut yksekte, adamas zor. 'Bizim ocuklar Savaman' kskvrak yakalamlar.' Belgeleri, para olan antay toparlamlar. Williams'in zerini aramak istemiler, 'Diplomatm,' diye direnmi. Bo verip kmlar, Savaman'la MT merkezine. Gnde bu 'baskn' kendine kar bir hareket diye nitelemi. Savaman, MT'teki sorgusunda 'bir dostunun' son gn servisten karken, 'Sabahattin, antan eskimi,' diyerek uyarmak istediini, ancak uyary alglayamadn sylemi." Kimilerine gre, Abas ile Nuri Gnde'in ayr kutuplarda ilk srtmesi... Sabahattin Savaman, savunularnda, "MT'te ikence ile ifade verdiini" syleyecekti. Eymr ise, "Niye ikence yapalm. Yakalandnda psikolojik adan zaten kmt. Konuuyordu. Geceleri Savaman' alr, ehirde gezdirirdim. Rakl masalar hazrlatr, yle konuurduk," diyordu. 336 Savunu mantkl olabilir, ama... Savaman ve avukatlarnn savunular ana temeliyle akla ters dmeyen manta oturtulmutu: Kaln izgileriyle sylenirse savunudaki ana ilke uydu: MT ile CIA i ieydi. MT'in CIA'dan saklad hibir bilgi yoktu. MT'in toparlad bilgiler belirli kademelerde szgeten, analizden getikten sonra rapor haline getiriliyor, MTCIA anlamas gerei, bir kopyas ayn gn CIA ve MT arasnda kpr grevi yapan Amerikal elemana veriliyordu. CIA'dan gizli hemen hibir ilevi olmayan bir serviste CIA'nn bilmedii belge ve bilgi zaten olamazd. CIA-MT arasndaki ok yakn ibirlii ve organik balantlar byle olunca, bir MT elemannn, CIA'ya "gizli belge ve bilgiler vermesi" mantk dyd. Savaman masumdu! Avukadarna gre, CIA'nn MT'teki temsilcilerine belgeler verildii bir an iin kabul edilse bile, olay istihbarat bakan ve genel koordinasyon dairesinin "adanmas suretiyle bir usul deiiklii yaplm olmasndan" teye anlam ifade etmezdi. Nitekim Savaman'n avukatlar savunmada, "Mvekkilimizin antasndaki dokmanlarn olay yerinde bulunuu, aksi rasdant ve unutkanlk eseridir," diyorlard. Ama, ne rasdant?.. Bu genel karakterse, Savaman'n savunmasn yaparken syledikleriyle belirginleiyordu. "imdiye kadarki maruzatmda da belirtmeye altm gibi," diyor ve gerekeler sralyordu: "1. Olay, bir casusluk olay deildir. Ortada Trkiye aleyhine alan, Trk milli menfaatleri aleyhinde alan bir ajan ve ona bilgi verme gayreti iinde bulunan bir eleman mevcut deildir. "2. Olay, ikence ve zor kullanlarak irade d yazdrlm ifadelere istinat ettirilmek istenmi, bunlar kandar nitelikte delillere istinat ettirilmemitir. 337

"3. stihsal ettiim iddia edilen dokmanlarn hibirisi zel maksadarla gizli kalmas iin saklanm bulunduklar yerden alnmam, istihsal edilmemitir. Hepsi grevimin icras iin zerinde altm evrak ve dokmanlardr. "4. Odamda kilidi karteks dolabnda bulunan dokmanlar grevimin icab her zaman kullanmak zorunda olduumuz dokmanlardr. Bunlarn hibiri dahi odadan dar karlmam, hibir yetkisiz kiinin bu dokmanlar grmelerine msaade edilmemitir. "5. Olay yerinde aksi bir tesadf eseri antamda bulunan dokmanlarn hibirisi Trkiye'nin gvenlii asndan gizli kalmas gerekli bilgileri ihtiva etmemektedir. Hepsi herkes tarafndan bilinen ve basnda yaymlanm bilgileri kapsamaktadr. "6. Temas ettiim kiiler, esasen resmen birlikte altmz kimselerdir. Kendileri ile grmem srasnda onlara herhangi bir bilgi verilmemitir. "Btn bu hususlar, iddia edilen suu ilemediimi gstermektedir. "Anayasa'mzn yksek yarg organlarna vermi bulunduu zayfn kuvvediye, ferdin devlete kar haklarnn korunmas, grev ve yetkilerinin kullanlarak, haksz yere drldm maduriyetten beni sadece yksek mahkemenizin kurtarabileceine inanyor ve tahliye edilmemi talep ediyorum." Savaman, casusluk ve vatana ihanet sularn reddetti, ancak mahkeme 16 yl hapisle cezalandrlmasna karar verdi. Savaman'n savunular manta uygun grlebilirdi. CIA, iimizdeydi, biliyorduk. CIA, MT'le "ok yakn 'dost' ilikiler" iindeydi, biliyorduk. MT'in CIA'ya her trl bilgiyi aktardn, iki servis arasndaki ilidl ilikiyi -uzun yllar dileri bakanl yapanlar bile aka sylyordubiliyorduk. Mantk, Savaman'a hak verir gibiydi, ama gerek byle miydi? 338 Ama, ana bir nokta anmsanmalyd: CIA, MT'le i iey-di, ancak CIA'nn "ok ilgilenecei baz belgeler," rnein KGB-MT ilikisini gsteren yazlar MT vermeyebilirdi. Sovyet-Tr-kiye yaknlamasn ieren bilgiler CIA'dan saklanabilirdi. Ola ki MT kimi bilgileri saklayabilirdi. CIA niin bir "kstebek" yaratmasnda Bir aratrma Nisan 1988'de bir gn... ... Bir gn darbelerle gizli servislerin ilikilerini incelemeye, saptayabildiim lde bilgi derlemeye karar verdiimde, Savaman olayn yukardaki mantk erevesinde ele alp aratrmaya giritim. Savaman ortalkta yoktu. stanbul'da oturduu, hatta ABD'ye yerletiinden sz ediliyordu. Savunma avukadar deerli kaynakt. Kzlay'daki ihanlarndan birinde Savaman'n avukadar Mnir Tfekiba ile Sreyya Uysal'n brosunda, aradklarm bulabilirdim. Avukatlarda "Savaman dosyas"yla ilgili iddianameyle ekli belgeler olabilirdi. Savaman'la avukatlarn savunma metni, ok nceden dosyalarnda vard. 1978'lerde "posta ile" gnderilmiti. Mnir Tfekiba, grme isteimi -telefonda bir neden sylemediimden, hakl olarak- baka trl yorumlamt. Cum-hurryet'te alanlar tanyor, seviyordu. Bana alan bir davada avukatlm almam isteyeceimi sanmt. "Hayr," dedim Tfekiba'ya: "Savaman dosyasn incelemek istiyorum." Kalkt, masasna gitti, bir defter getirdi. Bir fihrist. elik dolaplarda saklad stlendii btn davalar, mvekkillerinin 339 adlaryla harf srasna gre yazlyd. "Bakn," dedi. Baktm. Savaman davas, dosya numaras: 56. Elimin altndayd dosya. Aklamalar iyi de, ya sonra?.. Tfekiba aklamalar yapt: iddianamenin hazrlanmasnda MT Hukuk Dairesi Bakan -Trke'in akrabasahap Homri almt. Biri MT'ten be kiilik bilirkiiye gidilmi, ancak yeni belgeler ve bilgilere sra gelince, ikinci kez bilirkii heyeti kabul edilmemiti. stihbarat dairesi bakan, General Necip Yusufolu idi. Yardmcs Savaman, nc adamd MT'te.

Tfekiba'na gre, Savaman tipi davalara "ajan harcamas" deniyordu. Savaman hakkndaki savlar ve sonular sralad: 1. Suriye Genelkurmay Bakan'nn gezisinde ABD lehine bilgileri verdii iin bir yl yemiti. 2. Kbrs'taki Trk askeri varln ve ekonomik durumu aklayan bilgi ve belgeleri ClA'ya vermekten 15 yl. 3. Odasndaki masann gznde ilgili yerden alp iade etmesi gereken "kozmik" bilgileri dar karmt. Bunlarn bazlar Ege'deki askeri trmanla ilgili "ok gizli" Genelkurmay bilgileriydi. Tfekiba'nn yorumuna gre, demokratik solun gelitii ortamda "Trkiye'de sol iktidar olamayacan" sergilemek iin Savaman, mahkemeye srklenmiti. Tfekiba, 1970-74 arasnda Genelkurmay Hukuk Dairesi bakanyd. "ABD ile MT'in i ielii bilinirken ABD lehine casusluk iddiasna akl erdirememiti." Dava sonulandktan sonra da kimi giriimlerde bulun340 mu, adli bir hata diye niteledii olayn yeniden ele alnmasna almt. O srada Deniz Kuvvetleri Komutanl'nda ikinci komutan konumunda olan eski kuvvet komutan, eski senatr -emekli- Oramiral Hilmi Frat'n eiyle Savaman akrabayd. Ona gitti. Amiral Frat, Ecevit'in MT'in bana getirdii emekli Orgeneral Adnan Ersz' arad. Ersz'le Tfekiba Ankara Ordu-evi'nde bulutu. Tfekiba dosyay anlatt. MT Mstear Er-sz, "Sizi ararm," dedi, ayrldlar. MT Mstear Ersz "bir daha aramad!" Tfekiba'nn tand kimi komutanlar -rnein Necip YusufoluTfekiba'nn brosuna kadar gelmiler ve Sava-man' sulamlard. Ortak istek: "Brak bu dosyann peini!" Savaman ise, avukatlarn direnli sorularyla karlam. Ancak "tutuklandktan sonra Bahelievler'de sorguevine gtrldn, ikence grdn ve 'itirafa' zorlandn, sorgucularn her istediini" yazdn sylyormu. Avukadarna, "Eer bata istediklerini yapmasaydm 10-15 gn sonra yaptracaklard. Bilirdim yntemlerini. O nedenle syledim istediklerini," diyormu. Tfekiba'nn anlattna gre: Basknda 1.000 dolar bulunmu, bir de paralara ilitirilen "yapanz hizmeder karl" yazl pusula. Savaman ise, parann baskn srasnda MT ekibince antasna konduunu ne sryormu. O gne dek toplam 2.500 dolar alm CIA'dan. Tank gstermek iin Williams'i aramlar. Olaydan sonra yitmi. "Ne varl kabul ediliyordu, ne de gittii," diyor Tfekiba. Ama MT'teki belgeler Williams'in CIA adna MT'le 'irtibat kurduunu' gsteriyor. "Savaman ile ilgili giriimler 1980'den sonra srd," diyor Tfekiba. 12 Eyll'den sonra Savaman'n aklanmasn salamak iin yeniden muhakeme edilmesi amacyla Milli G341 venlik Konseyi Genel Sekreteri Haydar Saltk'a bavurulmu. "zel bir aftan" sz edilmi. Tfekiba'na gre, "zel aff kabul etmek, affa snmak suu kabul etmek olacandan reddet-mi'ler. Savaman, zmit Cezaevi'nde yatm. 1985-86'da meruten tahliye edilmi. "Yok oldul" "Dosya elimin altnda," diye dnyordum. Bir yandan da, Tfekiba'nn verdii bilgileri not ediyordum. Fihristi yine uzatt, "Bakn," dedi. Baktm. Savaman davas, dosya numaras: 56. Elimi uzatsam alacaktm. Alamadm. Tfekibai; "Dosya yok oldu," dedi. "Dosya yok mu oldu?" diye sordum. Hayretler iinde kukuyla. "Evet, yok oldu dosya," dedi Tfekiba, "kocaman klasr yok ortada. Belki ortam Sreyya Uysal'dadr diye ona sordum. Uysal da dosyaya ne olduunu bilmiyordu." Tfekiba, kukularm sezmi gibi;

"Bakn," dedi, "eer dosyay Sabahattin Savaman istemi olsa ve ben ona verseydim, fihristte yanna, 'S.S.'ye verildi,' diye not derdim. Bakn, mvekkillere verilen her dosya iin fihristte byle not var." Tfekiba, Savaman'a haberi yokken vermitir belki, diye Uysal' yine sktrm. Uysal, olu pilot, kanserden yitirmi, ok geiriyor o sralar, "Anmsamyorum," diyormu. Uysal'la yazhaneyi birlikte aramlar, hibir iz bulamamlar. Kapya kadar geldi Tfekiba, her adan nezaket gsteriyordu, yardmc olmay istedii akt: 342 "Bu bir muamma," dedi. Yzne baktm. Kukuyu paylayorduk: Gizli bir el dosyay gizlice yok etmiti. Muamma=bilmece=giz! szck, 8 Nisan 1988 gn saat 16:00'da Kzlay Soysal Han'daki 114 numaral brodan karken kafamda dans ediyordu. Servise dair Sabahattin Savaman ve avukatlar 19 ubat 1977 gn savunmalarn yaptlar. Baskn olaynn stnden iki ay bile gememiti. C1A ajan olmakla sulanmasn MT bnyesindeki "makam ve menfaat anarisine" balayarak kendini savunan Sava-man'n kimi aklamalar, hem MT'in hem de C1A-MT ibirliinin zerine rten perdeyi kaldryor. Kimi yerde bu aklamalar "kii savunmasnn gerektirdii eler" olarak nitelenebilir. Ama ilgin: "MT'in operasyon elemanlar 644 sayl kanunun MT'e vermi olduu gizli faaliyetlerde bulunma yetkisini istedikleri zaman kendi istedikleri istikamette rahadkla kullanabilmektedirler. nk; "a. Faaliyederini gizlilik perdesi arkasnda yrtebildikleri iin hedef ahslar tamamen ahitsiz ve savunmasz brakabilmekte, bunu salamaya da ok nem vermektedirler. Hedefi kendi arzu ettikleri yer ve zamanda bulunduruncaya kadar almakta, ahitsiz kendini mdafaa edebilecek aralardan yoksun hale getirip kendilerinden birok personelin bulunduu durumlar meydana getirerek olay sadece kendilerinden kiilerin ifadeleriyle ahitlendirmeye almaktadrlar. Olay yerinde bir ekip halinde bulunmakta, birbirlerine hiyerarik ynden maa, izin, tahsisat ve sicil gibi kiisel menfaaderle bal bu ekip personeli, rahatlkla amirlerinin istedikleri gibi ahidik yapabilmektedirler. "b. Bu operasyon elemanlar, hedef ahs aleyhinde kullanlmak zere her trl delilleri tertipleyebilmek imknlarna sa344 hiptirler. Bazen bir delil fabrikas gibi altklar olur. Ellerinde bu delilleri yapabilecek her trl teknik ve parasal olanaklar mevcut olduu gibi, yeterli zamanlar da vardr. Teyp bandarnn monte edilmesinden fotomontaj yaplmasna, hedef ahsn gizlice evine girip delil olabilecek unsurlar yerletirilmesine, olay yerinde bulunmu gibi birok delil fotoraflar ekilmesine kadar eitli teknikler kullanmaktadrlar. "c. Hedef ahs kendi gizli sorgu yerlerinde istedikleri planlara uygun olarak konuturup, ellerine verdikleri yazl metinleri, kendi ifadesi imi gibi okutturarak teybe kaydetmekte ve hedef ahslara kendi el yazs ile istedikleri ifadeleri yazdrabilmektedirler... "... Hibir devlet yetkilisinin girmesine izin verilmeyen sorgu yerlerinde en iptidaisinden en modernine kadar ikence aletleri mevcuttur... "... Bu metodarn uygulamalar 12 Mart olaylarnda ok grlmtr. Birok misalleri mevcuttur..." Tabii Savaman, bu yntemlerin uygulandn ancak kendini savunurken sylyor. ilikilere rnekler O tarihlerde "Etiyopyal bir mlteci" ile Sovyet subay To-palov'un Trkiye'ye ka olaylarna deinerek MT ve teki gizli servisler arasndaki ibirliine rnekler veriyor: "MT esas itibariyle genel olarak bu tip mltecileri ya Alman servisine ya da Amerikan servisine teslim eder. Onlar da bunlar kendi lkelerine gndererek istihbarat ve sorgu ilemini yaparlar. Nitekim 1977 yl iinde Erzurum

blgesinde Sovyet Rusya'dan iltica eden Rus stemeni Topalov, bizde sorgusu yapldktan sonra, evvela Ankara'da Alman servisine teslim edilmek istendi, sorgu raporlar onlara verildi. Alman servisi Topa345 lov'u kabul etmek istemeyince sorgu raporlar Amerikan servisine verildi. Amerikan servisi Topalov'u kabul etmek istedi ve onlara teslim edildi." Her ey bilinerek Savaman'a gre: "Williams, bir CIA 'ajan' deildir. Williams, Amerikan stihbarat Servisi'nin (CIA) Trkiye'deki heyetinin bakan yardm-csdr. CIA'nn Trkiye'de MT ile ibirlii yapan, 20 kiinin zerinde eitli personeli bulunmakta ve bu personel MT ile muhtelif alanlarda ibirlii yapmaktadr ve ayn zamanda MT'e yardm ederek MT ile mterek operasyonlar yrtmektedir. MT, 1950 yllarndan itibaren CIA ile esasen i ie almaktadr. MT'in kullanm olduu btn teknik aralar CIA tarafndan temin edilmi, birok MT personeli CIA'dan kurs grm, MT okulu CIA tarafndan kurulmutur. Yllarca MT personeli, bir CIA personeli gibi yurtiinde ve yurtdnda CIA hesabna alm, CIA'ya hizmet etmitir. "Williams, byle kalabalk bir CIA istihbarat grubunun CENTO'da alan bir Amerikan diplomat olarak grnr. Bu durum MT'e bilinmektedir. "Ben Williams'i, MT'ten gizli olarak tanm deilim. Williams dier yksek seviyeli personeline olduu gibi bana da resmen MT tarafndan tannlmtr ve Austos 1977 tarihinde kendisine Marmara Kk'nde (Gazi Orman iftlii'ndeki Atatrk'e ait bu kk, MtT'e verilmi, kkn evresi yksek tel rglerle evrilmiti. Bahede kimsenin ieri szmamas, hatta yaklamamas iin kurt kpekleri gezerdi) verilen bir kokteyl ile tantrma resmiyet kesbetmitir. "Bu tarihten sonra da ben Williams ile istihbarat mbade346 lei iin eidi zamanlarda resmen bulutum. Bu hususu MT de dorulamaktadr." CIA'nm "kstebek"e gereksinimi neden olmazm? Savaman'n sylediklerinden yola karak: "... Williams'm -baka adlardaki teki CIA elemanlarnn- gizli istihbarat yapmaya ihtiyac yoktur. Zira: "1. Williams her zaman MT ile beraber alan bir grubun banda olarak onlardan elde ettikleri bilgileri almakta ve MT'in st dzeydeki personeli ile yapm olduu ibirlii ve temas sonucu her trl bilgiyi elde edebilmektedir. (Bugn deien ne olabilir?) "2. MT esasen CIA ile yaplan anlama gerei mterek operasyonlarda elde edilen bilgilerin birer kopyasn haber ve istihbarat raporu halinde Williams'm (tabii imdi kim varsa onun) banda bulunduu ofise en ksa zamanda vermektedir. "3. Teknik operasyonlar esasen beraber yrtlmekte ve elde edilen bilgilerin birer kopyas Williams'm (imdiki CIA istas yon efi kimse onun) eline gemektedir. "4. Bunlarn dnda Trkiye ile ilgili bilgilere de Williams'm (bugnk istasyon efinin) ihtiyac yoktur. nk Amerikan Sefareti'nin ilgili personeli bu bilgileri almaktadr. "5. Braknz btn bunlar, Amerika Birleik Devlede-ri'nin Trkiye hakknda bilgi toplamak iin CIA'y kullanmaya ihtiyac var mdr? "a. TSK'nn NATO'ya dahil btn kuvvederi hakknda NATO kanal ile en kk teferruanna kadar her eyi bilmektedir. Trk Deniz ve Hava Kuvvederi'nin tmnn, Kara Kuvvetleri'nin sadece karargh ve baz eitim birlikleri hari, hepsinin 347 NATO'ya dahil olduu hatrlanrsa, bu imknn genilii zerinde kolaylkla hkme varlabilir. "b. Savunma antlamalarmz gereince, savunma ihtiyalarmzla ilgili her trl bilgiyi elde edebilmektedirler. "c. IMF ve Dnya Bankas'na verilmesi gerekli raporlar, bu teekkllerin Trkiye'de tetkikler yapan uzmanlar vastas ile her trl kritik bilgileri renebilmektedirler.

"d. Bunlarn dnda, Jusmat Northeast Karargh, Deniz Kuvvetleri Komutanl iindedir. Jusmat irtibat heyeti Genelkur-may'm iindedir. Esenboa'da, Mrtet'te, Incirlik'te Amerikan Hava Kuvvetleri birlik ve tesisleri Trk Hava Kuvvetleri ile i iedir. "Trkiye'de mevcut 26 Amerikan ss, btn Trkiye yzeyine yaylm bulunmaktadr. NATO'ya ait tesisleri ile beraber Trkiye'de 10 bine yakn Amerikal bulunmaktadr. Bunlardan her biri en az iki kii tana 20 bin Trk ile temas etmeleri her zaman mmkndr. "e. Btn bunlarn dnda Trkiye'deki Amerikan irketlerinin de gayet geni muhitleri vardr. "f. Trkiye'nin askeri haritalar dahi Amerikallarla mterek yaplmakta, mterek usuller kullanlmaktadr." Savaman'n "iimizdeki CIA ve Amerika" ile ilgili yukar-daki irdelemeleri kukusuz dn ve bugn iin geerliydi. Ne var ki, bu denli i ielie karn bir lkenin "kendine zg ok gizli kimi belgeleri" de olabileceini gz nnde tutmak gerekiyor. Hiram Abas'a, Savaman olay sorulduunda bir CIA ajan olduundan kuku duyulamayacan yineliyor. Amerikallarla ibirlii yaptn kantlamak iin "dzenlenen 'yalan belgelerin' hepsinin ClA'nn ilgisini ekecek konulardan olduunu, MT'in KGB ile ibirlii yapacan gsteren belge, ya da Savaman'n istedii dzmece Sovyet anlamasnn antasndan kmasn belirgin kantlar olarak" gsteriyor. Nitekim Savaman da "MT'in... mahkemenin sormas 348 zerine... baz dokmanlardaki bilgilerin 'dezenformasyon' mahiyetinde bilgiler olduunu, yani doru bilgiler olmadn teyit ettiini..." sylyor. Abas ise, "hatta dezenformasyon belgelerin bir ksmnn mahkemeye gnderilmediini" belirtiyor. Kukusuz savclk biliyordu. Ve: "Olay yerinde antada bulunan dokmanlar 'maalesef byk bir talihsizlik ve pek aksi bir unutkanlk' sonucu olay yerine 'bilinmeden' gtrlmtr," diye savunma yapyordu. Duyarl belgeleri "bilinmeden" gtrmek, "maalesef byk bir talihsizlikten ve pek aksi bir unutkanlktan" sz etmek, nemli bir grevde, hem de istihbaratn banda bulunan bir gizli servis insanna yakmyor. Daha dorusu doyurucu aklama olmuyor. likilere baka rnek Savaman, hedef olarak Hiram Abas' semiti. MT'te bana orap ren "cuntann banda" Abas' gryordu. "Abas iz-gileri"ni vermesi asndan syledikleri ilgin gelebilir. "Hiram Abas, Odesa'da, Atina'da ve Beyrut'ta ayn ekilde yaplan mterek operasyonlar srasnda, o ehirlerde bulunan CIA ajanndan cret ve talimat alm, yalnz olarak ikili temaslar yapmtr." Aratrmalar Abas'n Odesa'da grev yapp yapmadn gstermiyor. Ancak Abas'n Batum'da -MT'le anlama gerei-CIA'dan servisin ald paralarla altn ortaya koyuyor. Hiram Abas, Atina'da da bir sre alm. "Deifre" olunca, merkeze durumu bildirmi, bir gece yars oradan hemen uzaklatrlm, hatta "karlm." Gizlilik iinde yaayan bir dnyada neler oluyor? Suriye Ge349 nelkurmay Bakan Mustafa Tlas'n Moskova ziyareti ile ilgili bilgiler, Fransz gizli servisinden MT'e geliyor. Fransz veriyor ve "MT'ten bu ziyaretle ilgili bilgileri soruyor." MT, Savaman'n savn kabul etmiyor. Hangi bilgi gizlidir, ya da deildir tartmas aldnda Savaman, bu olay dayanak yaparak savunmasnda "ilikileri" anlatyor. "Bu bilgiler bizim tarafmzdan elde edilmi ve istihsal edilmi bilgiler deildir. Yabanc bir istihbarat servisinin yine yabanc lke hakkndaki bilgileridir. Bu nevi bilgileri, hatta bundan ok daha gizli ve ok gizli gizlilik dereceli bilgileri MT 'normal' olarak her zaman CIA'ya, ngiliz, Fransz, talyan, ran ve srail servislerine verir...

"... Mterek operasyon yaplan Alman, ngiliz ve Amerikan servislerine verilen haberler evvela o servislere 'doruca' verilir. 'Sonra' kymetlendirme iin istihbarat bakanlna gnderilir..." "l" en akrak toplantlar "MT'in yabanc servislere bilgi vermesi bunlarla da kalmamaktadr. birlii yaplan yabanc servislerle bu arada ran, srail servisi ile 'periyodik' olarak l mzakereler yaplr. eitli seviyelerde MT mensuplar bu servis personeli ile grr. Bu grmelerde Trkiye'deki solcu faaliyetler, ykc faaliyetler, anarik durumlar zerinde ikili ve l grmeler yaplr. "Alman servisi ile her ayda bir yine Mnih'te ve Ankara'da istihbarat teatisi temaslar yaplr ve bu temaslarda btn dnya devletleri hakknda elde edilmi olan haberlere istinaden hazrlanm bulunan muharebe istihbarat, stratejik istihbarat, ekonomik-sosyal ve siyasi istihbarat raporlar onlara verilir, bu raporlar zerinde mzakereler yaplr. "Bu temaslar srasnda sosyal faaliyetler de yaplr, 'kok350 teyller tertiplenir, birlikte ikili, mzikli gazinolar dahil her trl elence yerlerine gidilir', yani yabanc istihbarat servisinin elemanlar ile yalnz olarak da temas edilir." Temsilcilikler MT'in ran'da, srail'de ve Almanya'da bu lkelerin temsilcileri ile ibirlii yapan personeli vardr. Bu personel daima nezdinde bulunduu yabanc lke temsilcisi ile yalnz olarak temas eder... Tahran'da ran servisi nezdinde TD, NK, OB ve ben er yl kaldk. srail servisi nezdinde KA ve HG kaldlar. MT kendine has alma ekli olan bir kurumdur. Yksek dzeydeki personeli, ibirlii yapt istihbarat servisi personeli ile daima temas etmitir ve etmektedir... MT'in elinde bir bulumada neler grld ve ne yapldn tespit edebilecek eitli imknlar ve aralar mevcuttur..." Bir yazgnn balangc Gnmzdeki geerli deyimle 1977'deki "kstebek" olayndan sonra MT'te hangi gelimeler gzlendi? MT Mstear Hamza Grg Paa, CIA ve ngiliz gizli servisine "ac ve ar birer mektup" yazp gnderdi. CIA Bakan'ndan zr dileyen bir yant geldi. Hatay kabul ediyorlard. CIA "Dost ve mttefik bir lkenin dost servisinde 'operasyona' girimeyi hatal buluyordu." "Dost servis" siperine giren klasik "teselli mektubuydu." Oysa, CIA "kstebek" numaralarn srdrecekti. stanbul'da ABD Konsolosu CIA elemanna Turan alar'n "bilgi" verdii saptanacakt. MT'te alanlar ABD Bakan'ndan da ayn izgide bir mektup geldii351 ni "duymulard," ama bilgi kesin deildi. Daha baka bir "ey" kesinlik kazanacakt. Savaman olay, MT bnyesindeki "klik atmalar"nn belirgin biimde su stne kmasna yol at. Emekli olduktan sonra nl Kemal Horzum'un yannda almaya balayan Mstear Yardmcs Mustafa Arda, Hiram Abas'n MT'ten ayrlmasn nerdi. Bunlar Savaman olayna MT'te baka baka bakldn gsteren gelimelerdi. "Merkezden" uzaklatrlan Abas, Ankara MT blge bakanlna atand. Hiram Abas-Nuri Gnde ztlamas, burada noktalanma-yacakn. 1980'den sonra yine sahneye girecekti. Yeni blmde ayrntlarn greceiz. Abas, 11 Eyll 1980'de MT'ten ayrlmak istedi. 12 Eyll darbesi geldi. Bir sre daha - ay- serviste kalmas istendi. Kald, sonra ayrlp stanbul'a yerleti adam Halit Narin'in bir irketinde ynetim kurulu yesi oldu. Bir eit "gvenlik sorumlusu" grevi yapn. Sonra tekrar sahneye girdi. Nuri Gnde-Hiram Abas ekimesi, Abas'n 1986'da MT mstear yardmclna atanaca haberinin duyulmasyla yeniden canland. nl MT raporunda yeniden biimlendi ve "dramatik biimde sonuland."

Gnde-Abas ve buna benzer kiisel davranlarla rlen uzun bir yk, canl ve arpc renklerle sslenerek gizli servis MT'i kamuoyunun nne karacakt. Hibir dnemde servis bu denli btn plaklyla gzler nne serilmemiti. Mehmet Eymr'n yazd ve MT raporu diye nlenerek yllar boyu srecek ykde ubat 1988 ncesi gnlerde MT'te geen ve ubat 1988'den sonraki aylara uzanan olaylar bir zincirin halkalar gibi birbirini kovalayacakt. Ama, ne olaylar? 352 uradan buradan bir tartma 7 Temmuz 1966 gn, Tabii Senatr Haydar Tunkanat, Cumhuriyet Senatosu'nda gndem d konuma yapmak iin sz aldnda, Trk siyasal yaamn gnlerce oyalayacak bir konuma yapacan, Milli Birlik Grubu dnda hemen hi kimse bilmiyordu. Tunkanat'n anlattna gre, "Bir gn Milli Birlik Gru-bu'nun dinlenme odasndan karken kapda, grup bakan emekli Orgeneral Fahri zdilek ve Tabii Senatr Mehmet zg-ne'le karlamt. zgne yle diyordu: "'Paa'm, ben bunlar incelemedim, iinde nemli bir ey yok!' diyerek zdilek Paa'ya bir zarf uzatmt. Tunkanat merak nedeniyle; "'Paa'm unlar bir de ben grebilir miyim?' demi, Paa' nn uzatt zarf almt. Zarfn zerindeki adres yleydi: "Sayn Fahri zdilek - Cumhuriyet Senatosu - ehir "Zarfn ii: ok gizli, Ankara, 14/06/1966 "MBK Grubu Bakanl'na "'Sayn Bakan...' diye balyor ve belgeleri Cumhurbaka-n'na da yolladn bildiriyordu. Zarfn iinde ngilizce yazlm ok gizli damgal belgeler vard." Tunkanat'n anlanmlanna dayanarak, yknn yle gelitiini gryoruz: O gece tm belgeleri Trkeye evirdi. Ertesi gn, MBG toplantsnda sz alarak durumu aklad. Grup belgelerin nemini kavrayarak nce, belgelerin evirisinde bir hata varsa onlarn dzeltilmesini, sonra belge zerindeki imzann asl ile kar353 latrlmasn, en sonra da Cumhurbakan Cevdet Sunayla grlerek, onlarn da bu belgelerle ilgili olarak neler yapmay dndklerinin ya da yaptklarnn renilmesini ve sonular alnncaya kadar konunun gizli tutulmasn karara balad. Cumhurbakan megul olduu iin, Tunkanat, Genel Sekreter Cihat Alpan Paa ile grt ve durumu konutular. Belgelerin onlara da geldiini, henz zerinde bir ilem yaplmadn rendi. Alpan Paa'ya, bunlarn ok nemli belgeler olduunu, imzann sahte ya da gerek olduunun Cumhurbakanlnca kolayca ortaya karlabileceklerini hatrlatt, "Siz 15 gn iinde bir sonu alrsanz ltfen bize de haber veriniz. Biz 15 gn iinde hazrlklarmz bitirmi olacaz," dedi. Tunkanat, belgeleri Senato'da aklayacaklarn syleyerek Kk'ten ayrld. "En nemli sorun, belgedeki imzayla, Trk makamlarnda bulunan imzasnn bulunup karlatrlmas ve bir uzman tarafndan birbirine uyup uymadnn saptanmasyd. Bu da sresi iinde tamamland ve geriye sayma ilemi balad." 7 Temmuz 1966, aklama gnyd. Cumhurbakanl Genel Sekreteri'yle yaplan, "temaslarda belgelerle ilgili herhangi bir gelime olmad renilince, gndem d bir konuma ile belgeler Senato'da, Tunkanat tarafndan akland." Tunkanat, "Her Trkn ulusal onurunu ve gururunu derinden yaralayacak, ok ac, fakat gerek bir durumu aklayan baz belgeleri gzler nne sermek" iin sz aldn belirtiyor; "iilerimize kar tertiplenen planl mdahaleleri ve bunlarla ibirliinde bulunan yerli komplocularla, yabanc diplomada-rn imzal belgeleri ile, bunun yrtlme mekanizmasn aa vuracak belgeleri, yce Senato'nun ve Trk kamuoyunun takdirlerine sunmak bizim iin yaplmas zorunlu bir grevdir," diyordu. "Milletimizi d karlarn kirli ve kanl oyunlarna sahne olan dier baz lkelerle bir tutmaya yeltenen d evrelerin ve onlarla ibirliinde bulunan yerli ortaklarnn planlarn aa

354 vuran bu belgeleri" Tunkanat, krsden okuyordu. "ok gizli" belgelerden birincisi, bir Trk tarafndan, E-M kodu kullanan Amerikal bir CIA subayna 28 Aralk 1965 tarihinde verilen rapor, ikincisi, ilk elde etkisiz braklmas istenen 50 kiilik bir listeydi. ncs ise, E-M kod ad kullanan Amerikal'nn, Anka-ra'daki Amerikan Askeri Ataesi Albay Dickson'a yazm olduu 5 Ocak 1966 tarihli "ok gizli" ibareli mektuptu. Srasyla, birinci belgenin metni: "Seimlerden sonra ortaya kan ve sizi ilgilendiren baz glkler aadaki koullarn bir sonucudur: "1. Dier baz hususlarla birlikte 27 Mays hkmet darbesi, ekonomik sorunlar, i ve d politikada muhalefetle olan ciddi gr ayrlmz byk glklere neden olmaktadr. Mehur af ve seim yasasnn deitirilmesi ile ilgili sorunlar bize kar bir birlemenin mmkn olduunun belirtileridir. '"etin ceviz' beklendii zere, eskiden yapt gibi 'Atatrk'n ulusal politikas' ikili anlamalar, sler ve benzeri can skc sorunlar tekrar ortaya atmaya alarak hkmete kar entrika ve saldrlarn artrmaktadr. "Bu nedenle, herkes mttefiktir ki; bu tehlike, muhalefetin yava yava paralanmasn, sol ve solcu eilimlerin benzeri bir birlik yaratmalarn nlemek ve arzu edilmeyen sonularyla birlikte boulmasn tahrik eder ve hatta bizi buna zorlar. "Dier yandan ok etkili, tarafszlatrma (Neutralisation) abalarnn daha baar ile uygulanmasnn mterek gayrederle salanmas gerekli grlmektedir (iliik listenin bu maksada yardmc olaca kabul edilmektedir). "2. Tartlmaz bir gerektir ki; lkenin politik hayatnda ordu her zaman rejimin istikrarn tayin eden, birinci derecede nemli bir faktr olmutur. Hkmet darbesinden sonra binlerce subayn ordudan karlmas bizim askeri evreler iindeki et355 kinliimizi ciddi surette azaltmtr. "Mevcut subaylarn byk ounluunun reform psikozunun etkisi altnda, inn'nn kr krne hayranlar ve Adalet Partisi'ne dman olular rejim iin potansiyel bir tehlike arz eder. Seimlerden hemen sonra mevcut durumu deitirmeyecek gibi grnmek iin ordunun politik hayata mdahaleden kanmas hususunda, General Tansel'in emrinde verilen teminat her ne kadar lehte ise de, hkmet iin bir garanti tekil etmez. "Ayn zamanda, btn devlet cihaz maalesef muhalefete bal kimselerin elindedir. Muhalefet bu koullar abartp ve spekle ederek hkmetin ordu tarafndan desteklenmedii ve devlet cihaznn dengesiz, tutarsz ve hkmetin politikasnn kararsz olduu izlenimini yaratmay amalamaktadr. Bu durumdan kurtulmak iin izlenecek politikann, emir ve kumandann tekrar kurulmas, devlet mekanizmasnn, muhalefet taraftar elemanlardan temizlenmesi ve NRP'nin alederi olan baz hasm kurulularn zararsz hale getirilmesi olduuna herkes inanmtr. "Buna bal olarak, baz hkmet tedbirlerinin hazrlanmasna ve uygulanmasna paralel olarak, rejime sadk olmayan devlet memurlar ve subaylardan en tehlikelileri, bir program dahilinde tasfiye edilmek zere saptanmaktadr. imdiye kadar yaplm olan deiikliklere kar gsterilen tepki muhalefetin zayflnn bir gstergesi olarak deerlendirilmektedir. "Kukusuz, sizin de bildiiniz gibi, bu politika ve yukarda bildirilen tasarruflar ok nce, Mr. M.P. tarafndan teklif edilen gvenlik tedbirleri ile uyum halindedir. "3. 27 Mays'n getirdii Anayasa'nn baz maddeleri, tabii senatrlk messesesi ve benzeri dier sorunlar gibi, yasal sistemin baz hukuki aykrlklarnn dzeltilmesi, usul ve imknlar da, rejimin gelecekteki gvenliini garanti edecek bir tedbir olarak dnlmektedir. Benim soruturma ve iskandillerimin so356 nucu olarak ikili anlamalar ve lser problemlerini yle saptadm. Amerika ve NATO ile birlik olmamz gereini hatrdan karmayarak; ki, bu karlkl

anlamalar olmadan mmkn deildir, halen mevcut durumu etkilemeyecek baz deiiklikleri kabule istekli durumunuz yapc olarak kabul ediliyor. Dier yandan bu muhalefete de uygun gelmi olacaktr. "4. Cumhurbakannn bozulan salnn yeni problemlere neden olaca aktr. Tedavi fikri hl tamlmaktadr. "Eer durum yeni bir cumhurbakan seilmesini zorunlu klarsa, genel kanaate gre bugnk koullar altnda en uygun olan Bay rgpl'dr. "Geri ordu komutanl bizim lkedeki gerek etkimizi kabule balamtr ama, askerler adna baz mdahalelerde bulunulmas gzden uzak tutulmamaldr." ikinci belgenin metni: (Etkisiz hale getirilmesi istenenlerin listesi.) "1. Kemal Satr 2. Turhan Feyziolu 3. Orhan Oztrak 4. II-hami Sancar 5. Blent Ecevit 6. Feridun Cemal Erkin 7. Lebit Yurdolu 8. Suphi Baykam 9. Orhan Kabibay 10. Orhan Erkan-l 11. Selim Sarper 12. Hasan Ik 13. Stk Ulay 14. Cokun Krca 15. efik nan 16. Osman Koksal 17. Sadi Koa 18. Hsn zkan 19. Celal Erikan 20. Rafet lgenalp 21: Refik Tulga 22. Cemal Tural 23. Necdet Uran 24. Fahri zdilek 25. Mucip Atakl 26. Nuri Arslanta 27. Ahmet Yldz 28. Mustafa Ok 29. Feridun Akkor 30. Numan Esin 31. Alparslan Trke 32. Rfat Baykal 33. Ahmet Tahtakl 34. Burhan Apaydn 35. Ahmet kr Esmer 36. Cihat Baban 37. Nadir Nadi 38. Fethi Naci 39. Ecvet Gresin 40. Refik Erduran 41. Mustafa Tazman 42. Erol Simavi 43. Prof. Dr. Dervi Manizade 44. Prof. Bahri Savc 45. Prof. Muammer Aksoy 46. Prof. Dr. Edip elik 47. Do. Dr. Osman N.Kotrk 48. Dr. Trkkaya Atav 49. Ahmet Gr-yz Ketenci 50. Ycel Aknc" 357 nc belgenin metni: "Sayn Albay Dickson, "Bu raporun nemi, yalnz kaynaka (ki kompetan grnyor) tahlil ve deerlendirmeleri kapsamasnda deil, ayn zamanda hkmet ve Adalet Partisi'nin yenmek zorunda olduu glklere de k tutmasndadr. "Tekilatmzdaki adamlarmzn grevlerini ve durumdaki en son gelimeleri dikkate alnca, kanaatimce; biz alma yntemlerimizi gelitirmeli ve muhalefetle ilikilerimizde daha ll ve holanacaklar bir davran gstermeliyiz. Hele subaylara kar bu hususta daha hassas olmalyz. "Bu notta belirttiim grlerin ilgili makamlarn dikkatlerine ulatrlacan mit eder, bu konudaki grlerinizi bana bildirirseniz mteekkir olacam. Sayglarmla, E. M." Vay benim kse sakalm! Tunkanat'n Senato'daki konumasndan sonra ortalk kara. CIA belgeleri "iimizdeki yabancnn marifederini" gsteriyorsa, daha nemli bir yan vard. CIA'ya Trkiye ile ilgili raporlar, listeler verenin eski bir Demokrat Partili, ama o tarihte iktidardaki AP'nin yneticilerinden biri olduu "sans" tartmay ok ynl hale getiriyordu. 8 Temmuz'da hemen btn gazeteler -Hrrryet'te yoktu-olay geni lde yanstma. ABD Bykelilii resmi szcs, belgeleri yadsyan bir aklama yapa. Bata basn, muhalefetten gelen "gerein ortaya kmas istekleri" ile i politika kaynar kazana dnmda. 358 Savclk soruturma ama. Tunkanat' -telefonla- aryor, o da gitmiyordu, iktidarla arasnda gider gitmez tartmalar boyudanma. Haydar Bey, etkisiz hale getirilmesi istenenlerin listesini aklaynca, ABD Elilii bunu da yadsd. Aklamay ilk gn vermeyen Hrriyet, -gazetenin manetinde o gn Bayar'n aff haberi vard- daha sonraki gnler tek stunluk haberlerle olay izlemeye almt. 14 Temmuz'da Bykeli Parker Hart, Dileri Bakan alayangil'e geldi, uzun sre konuoj. ABD'nin Trk hkmetine belgeleri yadsyan bir rapor verdii renildi. Bu arada hkmetin, Trk uzmanlara belgeleri incelettii de renildi. 18 Temmuz'da Hrriyet'm o tarihte tek sorumlu adam, patronlara kar her sorumluluu yklenen ve gazetenin yayn politikasn izen Genel Yayn Mdr Necati Zincirkran arad. Belge olay yeni bir aamaya girmiti. Belgelerle ilgili iki rapordan sz edildiini, oysa ABD ve Trk uzmanlarnn raporlarn ya da ieriini gazetelerin bir trl ele geiremediini syledi. Haydar Bey

olaynn yksn anlatacak, ayn zamanda iki raporun ya tam metnini ya da zn ierecek bir haberi ertesi gne kadar hazrlayp vermemi istedi. Tam metin olanakszd. Ama olay batan beri -bir gazetecinin sorumlu grevi olarak- zaten izliyorduk. Alabildiimiz bilgileri geniletebilirsek, haberi verirdik. Necati, "Fakat metin alamazsak, saptanan bilgileri madde madde haberde srala, arpc olur, bizim usul," dedi. Raporlarla ilgili bilgi, drt kiideydi. ki devlet bakan; Cihat Bilgehan'la Rafet Sezgin ve alayangil ile Babakan Demi-rel. vnme pay karmaya alamz "zehabna" kaplmasn kimse, demokrasinin tm canll ile iledii o dnemde, iki byk siyasal partinin -CHP ve AP'nin- nde giden kadrolarnda-ki herkesle ya partilerinde ya bizim broda ya da herhangi bir yerde sk sk buluur, grrdk. Her iki devlet bakanndan el359 deki kstl bilgileri soruya dntrp daha geni, birbirini tamamlayan bilgiler almak iin saatlerle uratk. Klasik gazeteci yntemi: Bilgehan'dan alnan bilgileri Sezgin'le konuurken, Sezgin'den alnanlar Bilgehan' sktrrken soruya dntrerek raporlarn zlerini yakalayabildik. alayangil bilgi vermez. Ama hi deilse sorarsan yalanlamaz. Demirel ise, tahminlerin tersine susar. Ona da sorular yneltirken, daha salkl bilgiler aklanmaz ya da salayamazsak bulabildiklerimizi haberletirece-imizi syledik. 19 Temmuz'da haberi yazdk, 20 Temmuz 1966'da yaymland. Haberde olayn yksn anlatan blmlerden sonra, Tunkanat'n yllar sonra zerinde duraca blm uydu: Amerikan Elilii'nin Raporu "... Birleik Amerika Devletleri Bykelisi Parker Hart, 14 Temmuz 1966 gn Dileri Bakan alayangil'e gelerek, tam saatlik bir grme yapm, gazetelere getii gibi, 'Drt sayfalk bir raporu bu konunun teknik bilgisi' olarak vermitir. Bugne kadar aklanmayan rapor, Amerikan teknik uzmanlarnn vard sonular kapsamaktadr ve u noktalar belirtmektedir: "1. Amerikan Elilii'nde fotokopisi verilen evrakn asllar yoktur. Bu ynde bir ilem grlmemitir. "2. Kopyada 'ok gizli' anlamndaki 'top secret' sz daktilo ile ve kk harflerle yazlmtr. Amerikan Elilii i bnyesindeki yazmalarda (top secret) daktilo ile deil, lastik damga ile vurulur. "3. Elilik bnyesinde alan bir Amerikal, stne bir resmi yaz yazarken asla 'EM' gibi rumuz kullanamaz. Ayrca, bir Amerikal resmi bir yazmada, kopyalarda grld gibi bir ifade kullanamaz. "4. Tetkikler sonucu, kopyalarda bulunan 'Dickson' imza360 s birbirini tutmamaktadr. "5. Kopyadaki 'OK'un yazl tarz, Amerikan usullerine aykrdr. "6. Bir evrakn havalesinde sadece bir 'OK' ile imza olmaz. Havalenin ekilleri ve belirli tarzlarn gsterecek nitelikleri vardr. "Bykeli Parker Hart'n imzasn tayan ve zerinde 'secret' yani 'gizli' ibaresinin bulunduu bu raporlu mektubun sonlarnda, 'Birleik Devleder'in, hibir zaman ve hibir ekilde Trkiye'nin iilerine karmad' kesinlikle ifade olunmakta, Amerika ile Trkiye arasndaki mnasebetlerin, 'Halktan halka deil, hkmederden hkmedere' tanzim olunduu sarahaten aklanmaktadr. Parker Hart, Dickson'un elilikte bulunan tatbik imzasnn bir asln da Dileri'ne sunmutur. Bu olaylar olurken, Dickson bir vapurdadr ve Amerika'ya doru yola kmtr." Trk Uzmanlarn Tespit Ettikleri "Hkmet, bu arada, temin ettii kopyalarn hem metnini hem de Dickson'a ait olan imzann gerekliliini inceletmeye balamnr. ok gizli tutulan inceleme, 15 Temmuz 1966 gn sonulanm ve bir raporla durum, hkmete intikal etmitir. Bu incelemede, herhangi sahte bir imza ve vesikay tespite yararl btn modern imknlar ve uzmanlar kullanlmtr. "Raporu iki ksmda grmek mmkndr. lk ksmda, EM'in yazd ve Dickson'un imzalad bildirilen vesika metninin gerek olup olmad incelenmitir. Bu inceleme, eitli aralarla, bilhassa vesika metni olduundan daha kltlmek

suretiyle yaplmtr. Uzmanlarn imzal raporunda bu konuda varlan sonu udur: 361 "'mzal belgedeki kdn ve daktilo yazlarnn kltlm bulunmasna ramen, imzann, esas imza gibi normal ebatta olduu grlyor.' "Vesikalarn daktilo yazlar kld halde, imza bir trl ayn nispette klmeye yanamyor, denmek istenmektedir." Vesikalar bir fotomontaj mil "kinci ksmda Dickson imzasnn, elilik tarafndan verilenle ayn olup olmad incelenmitir. Sonuta u vardr: "'Kopyadaki Dickson imzasnn, K ve N harfleriyle asl tatbik imzasnn K ve N harfleri birbirini tutmamaktadr.' "Raporda, imzayla ilgili dier nemli bir noktaya gelinerek yle denmektedir: "'Orijinal bir imza ile bir belgenin karlm fotokopilerinin birletirilmesiyle fotomontaj dzenlenebileceinden, fotokopi belgeleri tetkike esas alnamaz.' "Bylece, uzmanlar imzalarn daha dikkatle ve kesin bir incelemeye tabi tutulabilmesi iin, vesikann 'aslndaki' imza ile eliliin verdii imzann karlatrlmasn uygun grmlerdir." Tunkanat Neden Savcla Gitmiyor? "Tunkanat, 'Hkmet bu ii uyutmak, adaletin himayesine girip konuulmamasn salamak iin savcy harekete geiriyor,' gerekesiyle, savcla gitmemektedir. Savclk tezkerelerini braknz, Senato'ya Adalet Bakanl'nn yazd yazy da dikkate almamtr. Tunkanat'n kopyalan, varsa asllar savcya vermesinden sonra ortaya kacak olan gerek neyse, milletin nne 'resmi dille' serilmelidir. 362 "Bu, kim atlarsa atlasn, kim patlarsa patlasn, ortaya karlmaldr. Ayrca, bu yle meseledir ki, resmi inceleme yapldktan sonra, durum kimin aleyhinde olursa olsun, bunu hi kimse, hibir hkmet saklayamaz. Saklamak kudretinde de deildir..." in iine -hele o srada- i siyaset girdi mi, nedense gazeteciye "haber szdrlr", ama atgzl kullananlarca gazetecinin abasna hi deer verilmezdi. yle de oldu. Dokundurmalar -bata Haydar Bey'den- geldi. Devlet Bakan Rafet Sezgin 21 Temmuz 1966 gn Senato'da konuya deinirken "gazetecinin yazd bilgilerin doruluuna raporlar hkmet aklaynca kamuoyunun karar vereceini" syledi. Konu Senato ve mecliste gnlerce tartld. Sonra baka olaylar geldi. Gndemdeki ilk sradan dt. Ancak hkmet Haydar Bey'in savcla gitmesini resmi yazyla Senato'dan istemedi ve aklayacan ilan ettii raporlar aklamad. 1966'dan 1987 sonlarna dein belgeler olay, CIA marifetleri dosyasnda bir yaprak olarak kald. Ta ki Haydar Bey, yapran stndeki tozlar silkeleyip olay -bir baka amala- yeniden sahneye srnceye dek. Amerikan emperyalizmi ile CIA'nn yntemlerinden artk herkesin bildii, sradan kitaplarda geen bilgileri aktardktan sonra, sz 1966 belgelerine getirdi. Hrriyet'te kan haberimizi ele alarak, her iki raporun zetini kaln izgilerle veren maddeleri bir bir irdeliyordu. Her maddeye kar grler sralyordu. Bir insann iini yakan konuda bir haberin maddeletirdii zeti ele alarak kar grler sralamas, kendine zg yandar ne srmesi doal hakkyd. Sonras da vard. 1966'dan sonraki CIA yanls kimi yaymlar -rnein CIA kanallarndan ald bilgilerle kaln bir kitap yazan John BarronTunkanat'n KGB'nin hazrlayp nne srd "ya363 lanc belgelerin oyununa geldiini" ilemiti. Bu trden "aldatlm ihtilalci ve siyaseti" savna kar kmak da doald. Her ikisi de Haydar Bey'in sorunuydu. Alis'in harikalar diyar Kukusuz burada yllardr gncelliini koruyan nl ocuk yaptnn zetini verecek deiliz. Ne var ki, bu ykden esinlenerek "mantkszln harika diyarnda" kk bir gezinti yapabiliriz.

21 yl dnp tandktan sonra Haydar Bey, haberdeki eleri irdelerken yer yer Hrriyeti ve beni "CIA ibirlikisi, Amerikallar hizmetimizle memnun edenler," diye suluyordu. Byle bir sulamay dsel bir mantn rn de olsa, kemali ciddiyetle milyonlarca kez sahibine iade ederiz. Bylesi bir kurgu mant tanmlayacak, zengin Trkemizden, daha eddeli szckler de her zaman bulunabilir. Gerekmez. Ibirlikilik savn ne sren manta topluca gz atmak yeter de artar bile. ABD Bykelilii, Dileri'ne verdii drt sayfa tutarnda olduu sylenen raporda belgelerle imzalarn sahte olduunu sylemi miydi? Sylemiti! Hkmete verilen Trk uzmanlar raporunda belgelerin, imzalarn sahtelii teknik kimi irdelemelerle yazlm myd? Yazlmt! ABD raporu ile hkmetin hazrlatt uzman raporu kout eleri kapsyor mu? Kapsyordu. Demek ki, Trk hkmetiyle ABD, ibirlii iinde... Mademki, ClA'nn hazrlad ABD raporu ile Trk uzmanlarn raporunu benimseyen hkmet ibirlii iinde, demek, raporlarn zetini "szdran" ya da zellikle "szdrlan" ha364 beri yazanla, yaymlayan gazete de CIA ile ibirlii yapmt. Kahrolsun ajanlar, boynunuz krlsn ibirlikiler! stada bir de kant gerekmez mi? Bu manta gerekir. CIA uzman George Harris'in 1967'de yaymlanan Sarslan ttifak kitabnda olaya deinirken, "Baz gazeteciler mektuplarda ciddi teknik hatalar olduuna iaret ettiler," cmlesini bir gzel alrsn. Bu cmleyle ilgili dipnottaki "20 Temmuz 1966 tarihli Hrri-}et'te -bana ait- dokmanlardaki hatalar belki de en ayrntl biimde akladm" cmlesini de aktardn m, kr varsaymlar -pnii kandam olursun. Gelgeldim, son bir iki yldr gazetecileri "ajanlkla" sulamak moda. arm mantklara zg harikalar diyarnda gezenlere, nlerinde apka kardklar kimi yazarlara bulatrlan komedi trnden amurdan ykleri anmsatsak m acaba? Yararlanan kar diye yine de bir iki noktaya ufaktan deinelim. Zincirkran'la yllardr ayryz, o Gnaydnda yazyor. Ocak 1989'da neye yarayacan sylemeden Necati'ye o gnleri sordum. yky de anlattm, balad glmeye, -yaa kk olmasna karn bana olum der- "Bo ver olum," dedi, "devrini, misyonunu kapamt. O tarihte yeni bir dnem balamt, ihtilalcilie soyunan da o kadar oktu ki." Ama ilk bata ilgi gstermedii, o eski yky anmsayarak; "Tabii," dedi Necati, "o zaman Hrriyet'in klasik yayn politikas uydu: Herkesin yazdna nem vermemek. Kitleleri ilgilendiren olaylara, Hrriyet okuruna hizmet veren yaymlara arlk vermek. Hele adaynca es gemek. Gn gelir de patrt yapan olayn yeni tarafn yakalarsak, manetten yeni olaym gibi vermek. Bilmiyor gibi bana m soruyorsun?" Biliyorum da, gazeteci cemaatinden olmayan birine gazeteciliin gemi tarihini anlatmak zor. Ocak 1989'da alayangil'e de sordum: "O srada Tunka-nat bir eyler sylyordu, bizimkiler de bir eyler. ABD Elisi gel365 di 'yalan' dedi. Raporu verdi. 'Bundan sonra hkmetiniz ne dnrse dnsn,' dedi. kt, gitti," dedi. Demirel'e gittim. Raporlar verse enlik olsun diye yaymlayacam. "Her ey ispatland o srada," dedi, sanki bin yl ncesini anmsatmm gibi. stelik, zaman ve dnem deimi, Trkiye yeni oluumlardan geiyor, sen hl koyduum yerde dyorsun gibi bir davran sergilemez mi? Ne yapsam, ne etsem de Haydar Bey'e yararl olabilsem! 21 yl zerinde dnp, yeni bir eyler yazabilmesine yardmc olabilmek iin u raporlarn tam metinlerini szdran nerede bulsam, kzgn yreine nasl serin sular serpsem? Eski bakanlarn, babakanlarn yakalarna m yapsam? Yoksa John Barron'u bulup bir gzel dayaktan m geirsem? Ya da kuruyan insaf pnar grl grl aksn diye gerekd itiraflarda m bulunsam? Dostlar ne yapsam ne etsem?

Dostlardan arlarma yant gelmedi. Ne var ki, Cumhuriyet gibi -rnein CIA ile savamda- ilkelerine smsk bal bir gazetenin Genel Yayn Mdr Hasan Cemal'e resmi bir yaz gndermek grevimdi. 2 Kasm 1987'de grevi yerine getirdim, Hasan Cemal'e unu yazdm: "itenlikle sylyorum. Senin, ok deer verdiim dosdar-mn bu savlar deil gerek kabul etmesi, en kk bir kuku duymas bile gazetedeki konumumla yakndan ilgilidir. Eer Cumhuri^et'te almasaydm gler geerdim. Ancak Cumhuri->et'in ilkelerine ters denlerin sderine den grevi yapmalar gereini hep savundum. Ltfen en ksa zamanda dncelerini bana ilet." 1987 Kasm'ndan bu yana 14 ay geti. Hasan Cemal'den de yant alamadm. Onurlu bir gazetede, inandm yolda, onurla almay srdryorum. (Ocak 1989 itibariyle) Haydar Bey'in nemsenmez trmalaynn yks, ite bu kadar. 366 Biraz da letafet gerekmez mi? Mantkszln harika diyarnda rakamlarla kk bi ti yapmaya ne dersiniz? 7665 gn dnmek ve "evreka!" Bir iki sayfaya sacak yky uzattk. Gzel gzel baladk, vurduka tozdu. Biraz da "letafet" gerekmiyor mu? Bana ve Hrriyet'e ynelik sulamalar, olayn getii 1966'dan 21 yl sonra kda dklm, tarihi 1987. Tam 252 ay... Tam tamna 7665 gn sonra... Hurrtyet'teki haber ile ilgili irdeleme blmlerinde "benden" alnt 168 satr. Sulamalar ve analizler ise 256 satrda geiyor. 256 satr sulama iin Tunkanat 7665 gn dnm, tanm, yorumlar yapm, mantk dizisi hazrlam. Yazmdaki bir satrn 30'da birine bir gn dyor. Saate vursak 183.960 kacak, hesap daha uzayabilir. 21 yl bekledikten sonra, 21 yl nceki bir olay zerinde dnmek, i-birlikilik sulamalar bulmak ve de, istihbarat mantn altrmak iin tam 7665 gn! MfJ"ii bir ey! Bakasnn ne harcdr, ne de yetenei! nl heykeltra Rodin "Dnen Adam" heykelini acaba ka ylda, ka ayda ya da gnde yapt? Letafeti daha da srdrelim. Byklere gereklerden kaynaklanan masallardan bir demet sunalm: "Darbeler, 'ku-de-ta'lar' yaayan" lkelerden birinden isteyenin inanaca istemeyenin inanmayaca bir yk... 367 Anlar yazdran drt Eski "Director del la Polizia" nndeki nodan kartrd. Ad Hambre de Mar'd. Gerekten bir "hambre"ydi, evresinde "erkek adam" diye tanmlanr, sevilirdi. Bir zamanlarn nemli polis mdr... Ama artk yalanmt. Bir keye ekilmi, olup biteni izlemekle yetiniyordu. Kendisine grkemli anlar ykleyen gnlerden gemiti. Hambre de Mar, imdi anlarn yazyordu. Bir ihtilal, iki hkmet darbesi yaamt. Her birinde polis mdr olarak grev alm, daha dorusu almaya zorlanmt. Avrupa ve Kuzey Amerika demokrasilerine hayrand. Fakat Gney Amerika'nn siyasal ve toplumsal yapsnda demokrasi kavram "darbeler demokrasisi" ile yer deitirmiti. nk ordunun kendi yapt, hibir kurumdan geirmeden bir anayasa maddesine dntrd kurala gre, lkesinde "darbe yapma zgrl" vard. Bu zgrlk asla ksdanamazd, yaln demokrasi anlayna zt olduu asla ne srlemezdi. Zaten yasalara darbe yapmann yasakland yazlsa ne olacakt, ne deiecekti ki!.. Darbe yaplr, sonra daha ok Kuzey Amerika'daki byn basksyla seimlere geilir, bir sivil hkmet kurulur, aradan bir sre geerdi. Bu arada "darbe yapma zgrlnn" verdii gle, sivil hkmetin darbecilere, halka abuk sabuk gelen kimi eylemleri gzlenir ve... Bir lezeri (artk sabahn erken sa-aderi de beklenmiyordu) tanklar klalarndan kar, anayollar tutar, radyo ve televizyon binalarn basar, hkmet yelerini toplar, parlamentoyu kapatrd.

Hambre de Mar, alknd. Tanklarn palet grltleri uzaktan duyulmaya balaynca polis mdrlndeki grevliler Hambre'ye hemen "sesleri" haber verirlerdi. O da iini eker, "Yine mi?" diye sormaz, alma masas368 nn bir gznde duran beylik tabancasn cebine koyar ve "Hangi kuvvet?" diye sorard adamlarna. Ald yanta gre, gidecei yeri bilirdi. Otomobiline atlar, darbedeki arlkl kuvvetin, ya kara ya deniz ya da hava kuvvetleri kararghna ynelirdi. Genelde kimi greceini de bilirdi. Bir general aramazd. Darbe zgrln daha ok albaya kadar rtbede olanlarn kullandn renmiti. O kuvvetin kurmay bakanna gider, tabancasn masaya brakrd. Bu, yllar yl byle olmutu. Albay, ban kaldrr ve Hambre de Mar'a; "Nedir bu?" diye sorard. "Tabancam." "Ne yapaym bunu, bizde daha mkemmelleri var. e yaramaz," derdi albay. Hambre, "Polis mdrym, teslim oluyorum, ola ki ihtilal ynetimi benden de hesap sormak ister, ya da yerime bakasn atamay dnebilir," diye aklard. Albay yzne bakar, biraz akn, "Bana bak Hambre," derdi; "kanc kezdir bu ileri gryorsun, hepsinde de grevini srdrdn. Gemiini biliyoruz. Drst hizmet edeceinden kukumuz yok. Hadi al tabancan, git bakanla, grevini srdr." Hambre hi ses karmaz, tabancay cebine koyar, iileri Bakanl'ndaki odasna dner ve hemen ilk buyruunu verirdi: "Btn sendikaclar, renci temsilcilerini, gazetecileri, sanatkrlar toplayn," derdi. Hambre bilirdi ki, darbeyi yapan hangi silahl kuvvetten olursa olsun kimi gruplar toplayacak ya da iktidardaki siyasal partinin bakent La Paz Anka'daki btn nemli kiilerini, milletvekillerini, hkmet yelerini tutuklayacak. Ya da tutuklama-yacak. Hambre'yi ilgilendirmezdi. Hambre, anlarn tarihe bir belge kalsn diye yazmyordu. Biraz elence katmak istiyordu ihtilallere, darbelere. Askeri yne369 timde yer alan subaylarn gazetelerde kan resimlerine bakarak halk her birini kahraman gibi grr, alklard. Oysa Hambre yllarca bu ortamlarda yaadktan sonra, akll, bilge ve gerekten lkesine cann verecek olan ihtilalci ya da darbeciler iinde y-leleriyle karlamt ki, o gne dein hibir yazar, nedense bu trden olanlarn yaratt olaylar aratrp yazmamt. Emekli olduktan sonra Hambre son bir mdahaleden sonra darbecilerin gazetelerde kan resimlerine bakm, iinden, "Bunlardan acaba hangisi, halka hibir zaman yansmayacak ne eit bir aptallk yapacak," diye dnmt. u ince uzun yzl esmer olan m, yoksa bykl, sert bakl u stsubay m? te o srada kafasnda birden k yanm, Hambre grd darbelerden sonra yazlmam, ama isteyenin inanaca istemeyenin inanmayaca kimi gerek ykleri bir araya getirmeye karar vermiti. Bu abann hem yarar olacak, hem de emeklilik gnlerini dolduracakt. Sandktan kan isim Usta ellerden km byk tahta sandn am, iinden yaad darbelere katlanlarn fotoraflarn karp masasnn zerine yaymt. Tabii birinci darbeden ie balayacakt. O, dorusu darbe deildi, toplumu sarsan ihtilal niteliindeydi. nde gidenlerin her birinin 8x13 ebadndaki fotoraflarn sraya koydu. Ayaa kalkt. Yukardan her birini teker teker yeniden inceledi. lerinden yle birini semeliydi ki, onun hakknda kamuoyunda oluan bilge, akll, zeki gibi yarglar, anlataca tek bir olayla tersyz edebilsin. Daha nemlisi, Hambre, adamnn stn budalaln tek olayla sergileyebilsin. lerinde byleleri 370 de "var" diye dndrebilsin.

Uzun uzadya bakt resimlere. Her birini inceledi, onlarla ilgili anlarn tazeledi. Sonunda bulmutu. Teiente Coronel Bobo Dar del Hay! Bir "aviador." Havac. Yarbay... Uzunca boylu, sarn, salar hafif dklm, gzleri ak renkli, souk bakl. Kimliinin yan sra, ilgin bir kiilik. Aklnla adnla bin yaa! Bobo Dar del Hay, yabanc lkelere gnderilmi, mesleini gelitirmesi iin oralarda kurslara katlmt. Bir Londral gibi konuuyor, bir ekspir kadar yazmay beceriyordu ama, kla yaamnda, genliin verdii hzla gece gezintilerinde ngilizceyi kapmt. Daha ok havaclkla ilgili teknik szckleri ezberlemi, jete bindiinde yanl bir dmeye basmamak, yanl bir kolu evirmemek iin zellikle bunlarn ngilizce yazllarn gece gndz yzlerce kez yazarak iyice bellemiti. Her insann bakasndan zayf ve stn grd yetenekleri, meraklar vardr. Bobo Dar del Hay'n merak da -sonradan bu stn niteliiyle iftihar edecektigizemli, gizli ilerin iyzn renmek, bir bulguyu Gney Amerikal vasat zeksyla mantk dizilerine balayarak teoriler retmekti. General olmay aklna koyduundan, askeri akademide fotoraf ekmeyi reten iki saatlik kurslara, istihbaratn nasl yaplacan gsteren saatlik bir baka kursa, otomobilin nasl onarlacan anlatan bir saatlik bir kursa gitmiti. Zaten generalliin kapsn aan o akademiden mezun olanlar, bu kurslar izlediklerinden fotoraf ekmede, istihbaratta, otomobil onarmnda kendilerini, iin ustalarndan daha ok bilgili ve becerili sanrlard. Bobo Dar del Hay zellikle istihbarat, hele gizli istihbarat 371 konusunda kendisini herkesten stn grrd. Bu yeteneini kefetmesine d lkelerde bandan geen kimi olaylar -zellikle birisi- neden olmutu. Aklna geldike kvan duyduu "hangar olay" rnein. O ngiliz nedense tam ay Bobo Dar del Hay'a uan motorlarn hangi dmenin altrdn bir trl gstermemiti. Baka ktalardan gelenlerin bilgisiz kalmasn isteyen Avrupallarn o mthi kskanlnn yol aa bu davran, Bobo Dar del Hay, tam ay sonra kefetmiti. Bir gn, Bobo Dar del Hay, ngiliz'i izledi. ngiliz hangara girdi, kaplar skca kapad. Bobo Dar del Hay hangarn kesinden syrld, grlt karmamaya zen gstererek kapya geldi, eliyle yoklad, aamad. ngiliz'in yine kskanlk damarlar kabarma. Fakat Bobo Dar del Hay "tedbirli" gelmi. Trpy ceketinin i cebinden kard. Hangarn anahtar deliine soktu ve tam on dakikada delii geniletti. Ceketinin teki cebinden gemici drbnn kard, delie soktu ve gzn drbne dayad. ngiliz'in girdii pilot kabini olduu gibi, sanki on santim nndeymi gibi gznn nndeydi. Bobo Dar del Hay neredeyse sevinten uacak, bir zafer naras atacak-a. Ama yzne -yaam boyu yittneyen- o souk izlenimleri veren soukkanl doasn asla yitirmemeliydi. Sustu ve bekledi. ngiliz, motoru altran dmeye elini uzatt. Bobo'nun gzleri bir fotoraf makinesinin objektifi gibi o an yakalad. Dme, gzlerinden gl belleinin zengin hazinesine akverdi. Ne are, o srada mthi bir grltyle hangarla kaps sarsld. ngiliz pilot motorlar alarmn. Bobo Dar del Hay srtst dt. Hemen kalka, cep kitaplarnda okuduu casuslarn kvrak, sessiz admlaryla kotu, teki binaya geldi, kapy aa, omlete girdi. Kapy kapad, derin bir soluk ald. Yzn ykamak iin lavaboya gitti ve aynada yzyle karlasa. 372 Sol gznn evresi simsiyaht! ngiliz pilot motoru altrm, jet benzinin kard egzoz duman hangarn kapsna olanca gcyle arpm, Bobo'nun genilettii anahtar deliinden sol gznn evresine simsiyah byk bir yuvarlak resmetmiti. Bobo Dar del Hay, ngiliz pilotu nasl yendiini ieren yky arkadalarna anlatir, nedense sz, sol gzn evreleyen o siyah lekeye gelince yknn o blmn hep adard.

Ama polis mdr Hambre de-Mar, arkadalarnn zel syleilerde Bobo'yu biraz "poldi" diye tanmlarken anlattklar bu yky batan sona bilirdi. Bobo'nun gerek yks Bu yk Bobo Dar del Hay'n gemiinden, belki de fantezi kan bir yaprakn. Hambre'nin yazmak istedii yk, daha yakn gnlerle ilgiliydi. Daha canl ve btnyle gerekti. Bobo'nun fotorafn karsna koydu, bir sigara yaka ve sonra yazd. Her ihtilal ya da hkmet darbesiyle ibana gelen askeri yneticiler, halk indinde manevi glerini pekitirmek, mdahalenin haklln kandayabilmek iin devirdikleri iktidarla ilgili sylene sylene azlarda eskiyen, ama gazetelerin, muhalefetin bir trl resmi belgelerle ortaya karamadklar olaylarn stne giderlerdi. Keyfi idareyi zaten halk bilirdi. Dikta heveslerinden rnekleriyle haberliydi. Anayasann nasl hie sayldn, renci ha-rekederinde zorbaca davran ve eylemler dzenlendiini halk grrd. Sivil yneticilerin yolsuzluklar ayyuka kard. Siyasal ka-ndardan ok, bata yolsuzluk olaylarnn tm plakl ile gzler nne serilmesi darbecilerin nde giden grevleri olurdu. Bir de kadn kz ilerini saptamak gerekirdi. sa'ya inanan ynlarn arpk baz seks ilikilerine merak, zaman olur ki, siyasal irdele373 meleri bastrrd. Darbe bir kadroyu safd braktysa, halk o kadronun iinde be kiinin darbenin simgesi olduunu bilir, darbeciler de geni kadro yerine, simgeleen bu be kiinin ipliini pazara karmaya urarlard. Bobo Dar del Hay'n iinde bulunduu Consejo, "Konsey", sivil ynetime indirdii darbeden sonra, halkn doal mantna uyarak kiiyi gzlerine kestirmiti. Babakan, iileri ve Dileri Bakanlar. Dileri Bakan Desgraciado Zor de Lurt't. siyasette onu mahkm etmek, Babakan ve iileri Bakan'yla ayn kefenin iinde sulamak hayli zordu. D siyaset ise?.. Daha zordu. lkenin ana d politikas E.E.U.U. ile kouttu. D politika Esta dos Unidos'n (Trkesi ABD'nin) fazla dnda saylmazd. Ne var ki Consejo, Dileri Bakan Desgraciado Zor de Lu-rt'le ilgili sylentileri, haftalk dergilerde yazlanlar biliyordu. Zor de Lurt'n "lke karlarna aykr iler evirenlere hkmetteki nfuzunu kullanarak yardm ettii" yazlp izilmiti. Fakat bu sulamalarn daha nemli bir sonucu kulaktan kulaa fsldanm, hatta bunlar yazanlara da rastlanmt: Dileri Bakan Desgraciado, yasad iler evirenlere yapt nemli yardmlar karl olarak "por ciento 10" alyor ve bu paralar Suiza'da (svire'de) bir bankada adna atrd gizli bir hesaba yatryordu. Bu yzden Desgraciado'nun halk iinde ad, "Bay Yzde 10'a" kma. Darbe, Bay Yzde 10'un marifetini kantlayabilirse, bu her adan byk bir baar olacakt. Hem yolsuzluklarn boyutu aklanm olacak, hem de Dileri Bakan Desgraciado'nun d politika anlaynn iplii pazara kacakt. Consejo konuyu zenle ele ald. Ne var ki Consejo'nun yeleri -Bobo dndaki teki yeleri- byle ciddi bir konunun, ciddi belgelerle kandanmasndan yanaydlar. nk darbeci su374 baylar, lkeyi gerekten iine dt amazlardan karmaya, yeni bir seim yaplncaya kadar pisliklerin olanca drsdkle saptanarak temizlenmesinden yanaydlar. Dileri Bakan Desgraciado'nun Suiza'da (svire'de) bir bankada gizli hesab ve byk paralar varsa, bunlar uluslararas kurallara uygun biimde resmi yazmalarla ortaya karmay yeliyorlard. Ancak, Suiza bankalar "gizli hesaplar" sahibinin ya da yasal varisinin izni olmadan aklamyordu. Suiza'ya resmi yazlar yazld. Suiza'daki bykelilik olanca gcyle urat. Nafile! Suiza bankalar Bakan Desgraciado'nun ne hesabnn varln kabul ediyor, ne de bu hesapta topland sylenen dolarlarn miktarn bildiriyordu. "e" talip oluyor Gnlerden bir gn, bakent La Paz Anka'da Consejo toplantlarndan birinde, Bobo Dar del Hay sz isteyerek, Desgraciado'nun Suiza'daki gizli hesab ve paralar konusunda dorudan grev almak istediini bildirdi.

teki ihtilalciler cin gibiydiler. Bobo'nun gizemli ileri nemsediini, istihbarat bilgisinin enginliine duyduu gveni bildiklerinden, "ne yapmay tasarladn" sordular. Bobo, souk baklarn arkadalarnda gezdirdi. Edi dudakl kk azn hafif alayla bzd. Dklmeye yz tutan sar ince salarn eliyle dzelttikten sonra, "Bana sre tanyn, Desgraciado'nun gizli hesaplarn resmen size kandayacam," dedi. Olaya kapanm gzyle bakan tekiler, ihtilalin henz stnden bir iki ay gemiken, rasdant eseri aralarna Consejo'ya aldklar Bobo Dar del Hay' krmak istemediler. Bobo'nun Suiza'daki hesap konusuyla ilgilenmesini kararlatrdlar. 375 Bobo, "adamn" buluyor Bobo Dar del Hay, kollar svad. Sylenenleri, yazlanlar yeni batan gzden geirdi ve sonunda "Bu gizemi, bu nemli srr baka yollardan zmeye" karar verdi. nk Bobo'nun arkadalarna aklamad bir "dayana vard." Desgraciado'nun Suiza'daki gizli paralarnn varl kamuoyuna gazeteler araclyla yansdktan sonra -kerata nereden -renmise- Bobo'nun gizli ileri zmedeki maharetini kefeden Don Estafador adnda biri ziyaretine gelmiti. Don Estafador ksaya yakn orta boylu, hafif ince bykl, siyah gzleri fldr fldr, k giyimli, gzel konuan biriydi. Her ne kadar Estafador adnn szlk karl "sahtekr, hilekr" idiyse de, grnyle, konumasyla adam hi de byle bir izlenim vermemiti Bobo'ya. nk, yle eyler sylemiti ki, Bobo Dar del Hay, zevkten drt ke olmu, belki de lkeyi gnlerdir uratran "en byk srr" ortaya karacan bir anda kavrayarak Don Estafador'u dikkatle dinlemiti. stelik Don Estafador sze gzel bir spanyolcayla balam, Bobo'ya, "Excelencia," diye hitap etmi, "que estecha su mano," diye devam ederek "sayglarn sunmutu." "Muy ilustre senor (pek muhterem efendim). Sizin Dileri Bakan Desgraciado'nun Suiza bankasndaki gizli hesabn ka-ndamaya altnz rendim. htilale naizane bir hizmette bulunmak istiyorum. Ben, ihtilalden nce bu adamn ve zellikle Suiza'daki ilikilerinin iinde bulundum. Eer izin verirseniz size bakann Suiza'daki hesabnn resmi belgelerini bulabilirim." Bobo Dar del Hay, kudredi kiiliini ve iinde kabaran heyecan gstermeyen soukkanll ile Don Estafador'a souk souk bakm, "Nasl?" diye sormutu. Ksa, kestirme konuurdu. Don Estafador'a "nasl" sorulmayacakt. O, gereken al376 may yapacak, gerekirse Suiza'ya gidecek, lke iinde uraacak ve kantlar bulacakt. Bobo Dar del Hay, adamn gven veren konumasna ve davranlarna bakarak sonunda olumlu yant vermiti. Yalnz Don Estafador'un ufak bir ricas vard: Bu iler para gerektirirdi. Gereksindii paray verirse Bobo Dar del Hay'a ksa zamanda istedii bilgileri sunacakt. Bobo iin o srada parann nemi yoktu. Sonunda i, bir devlet iiydi. Dk yneticilerin ipliini pazara karmak sorunuydu. Verdirdi "peetalar" Don Estafador'a. Bobo, detiyor Don Estafador, aralkl srelerle La Paz Anka dnda bir kentte Bobo Dar del Hay'a uruyor, almalar hakknda bilgi veriyor ve Bobo Dar del Hay'dan "gereken zorunlu masraflar iin olduka ykl paralar istiyor" ve gidiyordu. Bobo Dar del Hay giditen ok, ama ok umutluydu. Zaferi yakalamak zereydi. stedii ykl paralar ekinmeden, kuku duymadan hemen detiyordu. Kaz gelecek yerden tavuu esirgeyecek kadar enayi deildi Bobo Dar del Hay! Bobo bu arada Don Estafador'dan ald bilgilerle Conse-jo'nun atad ileri Bakan ve bakanln istihbarat rgt ile La Paz Anka'da gazetelere szmasn nledii toplantlar yapyordu.

Director del la Polizia Hambre de Mar, yazd anlar bu noktaya gelince durdu. Bir sigara daha yakt. skemlesine dayand, bir sre dnd ve glmseyerek yazmay srdrd: Gnlerden bir gn Hambre, ileri Bakan'nn odasna anszn giriverdi. erde hem bakan, hem de Bobo Dar del Hay'la teki baz istihbarat elemanlar vard. Toplant yapyorlard. Ama Hambre'nin anszn odaya girdiini grnce derhal ko377 numay kesmi, beklemilerdi. Hambre, ieride herkesten gizlenen nemli bir olayn konuulduunu anlad, fakat sormad da, syleyeceini bakana bildirdikten sonra hemen dar kt. Hambre, yazlarnn arasna "gizli toplant"y koyduktan sonra yine Bobo Dar del Hay'in almalarna dnd. Ancak Consejo, hayli sre gemesine karn Bobo'nun almalarndan bir sonu kmadn gryordu. Gn geldi, Bobo Dar del Hay'a artk "sonu getirmesi" zamannn geldii anmsatld. Bobo Dar del Hay hemen teki byk kente utu. Durmadan para verdii, almalarn destekledii Don Estafador'u ard, kat ve souk sesiyle; "Don Estafador," dedi, "artk zaman geldi, belgeleri istiyo-rum. Don Estafador, "Excelencia," dedi, "buyruunuz ba stne. gn bana izin." "Verdim," dedi Bobo Dar del Hay, sonutan kuku duymayan, bir st adam, bir kudretli ihtilalci olarak. Don Estafador hemen gitti. Bobo ise, ikinci byk kentin devlete malzeme almyla uraan Sociedad Anonima'snda (anonim irketinde) beklemeye balad. Sociedad Anonima, La Paz Anka'dan bu i iin geldiinde alma merkezi olarak setii, kentin gzden uzak yerindeki bir binayd. U gn sonra... Tam zamannda Don Estafador kageldi. Bobo Dar del Hay hemen kabul etti. Estafador antasn at. Bobo'nun nne kimi belgeler koydu. Hepsi bir Suiza bankasnn antetli kdar, resmi dekontlaryd. Bunlarda Dileri Bakan Desgraciado Zor de Lurt'n bankadaki hesap numaras, adna yatrlan parann -bir tarihe 378 gre- bir byk miktar yazlyd. Soukkanlln bozmad Bobo Dar del Hay, Don Estafa-dor'a dnd. Teekkr etti. Don Estafador hemen yitti, gitti. Bobo Dar del Hay, uaa atlad gibi hzla bakent La Paz Anka'ya dnd. "Zaferini" arkadalarna anlatt. imdi yaplacak tek ey vard: Eldeki dekontlar Suiza'daki bankaya gndermek, resmi isteklere karn bankann vermedii belgeleri lkenin resmi makamlarnn ele geirdiini bildirerek kafasna arpmak, artk her ey gn na ktna gre, Dileri Bakan Desgraciado'nun evirdii ilerden edindii yzde 10'larn tam miktarnn ihtilal ynetimine bildirilmesini istemek! Bobo Dar del Hay'n teki ihtilalcilere fark atan becerisiyle alnan sonucu pekitirmek iin Don Estafador'un getirdii belgeler de eklenerek Suiza bankasndan "gerek" soruldu. Ksa sre sonra Suiza'daki bankadan yant geldi! Hambre, "kefediyor" Hambre de Mar, Bobo Dar del Hay'la ilgili yknn sonuna gelmiti artk. iileri Bakan'nn odasnda Bobo Dar del Hay'n da katld toplantdan ktktan sonra, dndm: Ben ieri girince niin susmulard? Demek ki nemli hizmeder gren benden saklanacak bir iin peindeydi Consejo yesi Bobo Dar del Hay. Devletin iinde nemli bir noktada grev yapan birinden devlet iinde yrtlen kimi nemli ilemler asla sakl kalmazd. Ne kadar gizlerseniz gizleyiniz, bir yer vardr, bir veya birka kii, mudaka neler olduunu sezecek konumdadr. Oras iileri Bakanl idi yani benim plm. Adamlarm beni bilirdi, severdi. Ufak bir tur yaptm bakanlk iinde. 379 nand, arkadalara "toplantnn ieriini" renmelerini syledim. ok, gemeden bilgi geldi. "Nedir gizli toplantnn, hele Bobo'nun katlmasyla daha ok ilgi eken bu toplantnn mahiyeti?"

"Dileri Bakan Desgraciado'nun Suiza'daki banka hesabn kantlayacak birini bulmu Senor Bobo Dar del Hay." "Kimmi bu becerikli adam?" "Don Estafador adnda biriymi, deniz kenarndaki teki byk kentte." "Neyin nesi bu Estafador? Aratrn." Bir sre geti gemedi, adamlarm yine geldi yanma. "Syleyin bakalm." "iileri Bakanlndaki arive gre; Don Estafador, ktnn biri. Bir sahtekr, bir hilekr." "Neee?" diyecek oldum, sustum. Mademki Bobo Dar del Hay, bizden sakl aratrmalar yapyor, adamlar buluyor, ona inanyor; herhalde La Paz Anka'nn dndaki byk kentin polis arivlerinden Estafador'un gerek kimliini sormutur. Buna karn bildii bir ey vardr. Akll adam. Sonra ihtilalin yneticilerinden biri. "Karmayn bu ie," dedim adamlarma. Hakl deil miydim? Bobo Dar del Hay ii yrtt. Belgeleri alm. Suiza'ya gndermi. Bizim dmzda istihbarat yaparak, adamlar bularak ileri zme becerisini kantlamak istiyordu. Varsn tepe tepe kullan-snd! Bobo nasl oyuna geldi? Hambre de Mar, Bobo'yla ilgili ansnn son sarlann yazd: Bobo Dar del Hay'in belgelerine Suiza'dan yant gelmi. 380 Banka, bu dekondarn kendi dekondar ve dekondarda yazl bir hesap numarasnn bankada mevcut olmadn bildiriyordu. Rezaletti tabii. Rezaletin teki perdesinde Bobo, kimliini aratrmad sahtekr Don Estafador'a aralklarla ii yapmas iin nemli oranda para da demiti. Sonradan rendik ki, Don Estafador, Bobo Dar del Hay'n artk belgeleri getirme zamannn geldiini sylemesinden sonra hemen bir matbaaya gitmi, Suiza'daki bankann adn tayan sahte dekondar bastrm. Gerekli yerlerini daktiloyla doldurmu, bir de Desgraciado'nun adna kayd imi gibi hesap numaras. Getirmi Bobo Dar del Hay'a vermi. Hepsi sahte! La Paz Anka'nn dndaki byk kentte, byk gizlilik iinde iler yrten Bobo Dar del Hay'n aklna La Paz Anka'da ya da o kentte polis arivlerinden Don Estafador'un kimliini inceletmek de gelmemiti. Sorsa, syleyecekler. Ama gizlilik, nemli bir zafer kazanma tutkusu, engin istihbarathk hayali! Sonra bir sahtekrn oyununa gelmek! Hambre de Mar, any kapatyordu. "imdi inanlmaz bu yky okuyanlar, 'Peki, Don Estafador'a ne oldu?' diye sorabilirler," dncesiyle son bir paragraf at: "Bobo Dar del Hay, iin byle sonula balandnn ortaya kmasn elbet istemezdi. Kukusuz Consejo'daki onunla yazg birlii yapan arkadalar hi istemezlerdi. Kapattlar. Ama Bobo Dar del Hay, hemen uaa atlad, La Paz Anka'dan sonraki ikinci, ama nfusuyla birinci nemde kente gitti. Sociedad Anonima'ya Don Estafador'u getirtti. Bir gzel dayak. Sonra, 'Defol buradan,' dedi, 'bir daha ortaya kma!' "Don Estafador, -o zaman byk enflasyon olmadndan- byk miktarda paray lplemi, stne dayak yemi, ne kar. Bobo da, adam mahkemeye verdirip kamuoyuna, halka kendini gldrecek deildi ya!" 381 Yllar gemi aradan. teki ihtilalciler Bobo Dar del Hay'n bu esiz servenini bugn anmsamak bile istemezler. Ne de olsa arkadalar. Ama Hambre de Mar, ounluu akll, saduyulu, yrekli ve itenlikleri kesin ihtilalciler arasnda ite, byle "isminin anlamna yarar bir Bobo Dar del Hay" olduunu yazmann hem keyif vereceini hem de bu trden stn niteliklerle hl salna salma aramzda gezen ne akl evveller olduunu gstermek iin, yazmlarna bir gldr anyla balyor. steyenin inanaca istemeyenin inanmayaca ilgin bir yk deil mi? 382 uradan buradan... "Bir darbeden ibaret kalmak istemeyen ve tam bir despotik rejim kurma niyetini de tamayan bir askeri mdahale, zorunlu olarak iki hedefe ulamaya ynelecektir: 1- Mdahaleyi zorunlu klan, acil politik ve sosyal sorunlarn zlmez hale geldii nceki politik yapnn birden sona erdirilmesi, 2-

Gemiin hastalklarn geri getirme tehlikesi olmakszn, mdahalenin getirdiklerini devam ettirecek yeni bir anayasa sisteminin gelitirilmesi. Bask, yani polis ve gizli polis metodan kanlmaz olmakla beraber, yapc tedbirlerle tamamlanmal ve sonunda polis metodan yerini yapc tedbirlere brakmaldr. Belli cins politik faaliyeti kanund sayan ve kovuturulmasn ngren eylemlerin yan sra, belli cins politik faaliyeti de cesaretlendiren tedbirler alnmaldr. rnein rejimi destekleyen bir siyasal partinin ya da kide rgtnn kurulmas gibi... lk aamada bask tedbirleri kanlmaz bir ncelik tar. yi organize edilmi bir istihbarat servisinin varl, yalnzca bask eylemlerinin etkinlii iin deil, yapc bir iktidar temelini doru tahlil edebilmek iin de mudak bir zorun-luktur. Ama, her trl rgdenmi politik faaliyeti datmakla yetinmeyip, her trl ykc ve blc eylemi de kanund klmaktr. Bunun metodan kanun gcnde kararnamelerdir. Bu kararnameler ynetime yeterince geni takdir hakk kalmas iin genel ifadelerle kaleme alnmaldr. Btn toplu yryler izne balanmal, sokak gsterileri yasaklanmaldr. stihbarat, tm gvenlik sisteminin sinir merkezi gibi almal ve bir rgtte toplanmaldr. Basn kontrol altnda tutulmaldr. Politik faaliyet tekelinin verdii avantaj, askeri mdahalenin mirass olan siyasal 383 partinin, anayasa sistemi iinde tek egemen parti olmasn salama yolunda kullanlmaldr." (The Game of Nations, Miles Copeland) "Bizi ilgilendirmeyen ilere biz karmayz Bana, partiyi kur, dediler, ben de kurdum. Tekilat iin memleketin drt bir yanndan talep var. abuk kurulur. Seimlere gelince; o benim meselem deil. Onu beni buraya getirenler dnsn." (MDP kurucusu emekli Orgeneral Turgut Sunalp) "ABD eski dileri bakan Alexander Haig, Ankara'ya beklenmedik bir ziyaret yapt. Haig, Evren'le grtnde, Ozal'n seimlere katlmasnn art olduunu ve ABD ynetiminin isteminin bu olduunu Evren'e iletti." (Gazeteler) "Cumhurbakan olsun ya da olmasn Ozal'n yerini kim doldurabilir? "Gazeteci Cneyt Arcayrek, Amerika Birleik Devletleri ynetiminin bu soruya cevap olacak bir aray ya da deerlendirme abas iinde bulunduunu bildiriyor. "Arcayrek, Ankara'nn deneyimli gazetecilerinden biridir. Kulislerde konuulanlar iyi izler, havay iyi koklar. "Ald bilgileri 'kulis istihbarat' olarak sunan Cneyt Arcayrek, ABD'nin, Ozal'n yerine Dileri Bakan Mesut Ylmaz ile Milli Eitim Bakan Hasan Celal Gzel ve stanbul Belediye Bakan Bedrettin Dalan' deerlendirdiini yazyor. Bu deerlendirmeye gre, Mesut Ylmaz yeterli grlmemi. Hasan Celal Gzel de milliyeti-muhafazakr akmlarla fazla ilintili bulunduu iin ans yokmu. Bir sre nce yapt ABD gezisinde olaanst ilgi gsterilen Bedrettin Dalan'a daha fazla ans tann-yormu. 384 "ABD ynetimi gerekten 'zal'dan sonra Trkiye'nin siyasi lideri kim olabilir' aray iinde mi? Kulis istihbarat gerei ne kadar yanstyor? "Byle haberlere ya da kulis sylentilerine insan kulan kapatamaz. nk ABD, Trkiye'nin iilerine karmaya ok merakldr ve bu konuda ok sabkas vardr. "Emekli orgeneral Turgut Sunalp 12 Eyll dneminde Kanada Bykeliliinde grev sresini tamamlayp stanbul'a dnd. Henz siyaset almam, Cumhurbakan Evren, Sunalp Paa'ya parti kurma grevini vermemiti. Baz yakn arkadalar dnda hi kimse Sunalp'n siyasete girebileceini dnmyordu. "1982 yaznn sonunda bir gn Amerikal bir diplomat randevu alarak Sunalp Paa'nn evine geldi. Konu Trkiye'nin siyaseti ile ilgiliydi. Amerikal diplomat, Paa'ya parti kurup iktidara geldii takdirde ABD ile ilikilerinin nasl olacan sordu. Hkmet ABD'nin politikalarn destekleyecek miydi? "Turgut Sunalp soruyu genel ereve iinde cevaplandrd. Syledii szler diplomat memnun etmedi. Amerikal, 'Partiniz muhalefette kalrsa tutumunuz ne

olur?' diye sordu. Sunalp, henz parti kurma kararnda olmadn sylemekle birlikte, yapc bir muhalefet anlayn benimsemek gerektiini bildirdi. "Amerikal diplomat bir kez daha Sunalp Paa'nn stan bul'da Moda'daki evini ziyaret etti. Aradan uzun bir zaman getikten sonra Sunalp bu diplomatn Amerikan Merkezi Haber Alma Tekilat'nn (CIA) adam olduunu rendi. "1983 bahar ve yaz Trkiye'de siyasi tekilatlanmann en youn olduu dnemdi. Necdet Calp Halk Parti'yi, Turgut zal ANAP', Turgut Sunalp Milliyeti Demokrasi Partisi'ni kuruyorlard. Esas rekabet ANAP ile MDP arasnda idi. ki sa partinin oylar blecei ve kasm aynda yaplacak seimden gl bir iktidar kmayaca endiesi vard. Bu deerlendirme385 ler en fazla Milli Gvenlik Konseyi'ni etkiliyordu. "Cumhurbakan Evren'le arkadalan, zal hakkndaki tereddtlerini sakl tutuyorlard. ANAP'a yeil k yaklmayaca sylentileri yaygnd. Konseyden iyi haber alanlar, iin sonuna doru zal'la ilgili bir raporun piyasaya srleceini bile sylyorlard. Konseyin, parti kuruculann ve adaylar veto dahil geni yetkileri vard. Nitekim bu yetki kullanld ve smet Paa'nn olu Erdal inn'nn genel bakan olduu SODEP seime sokulmad. '"MDP seimi nasl kazanacak?' diye sorulduunda, 'ANAP kapatlacak, oylar MDP toplayacak,' deniyordu. "te o gnlerde Beyaz Saray ok nemli bir adamn Was-hington'dan Ankara'ya gnderdi. Alexander Haig, drt yldzl general olarak NATO'da bakomutanlk yapm, daha sonra dileri bakanlna gelmiti. ABD'nin eski dileri bakan olarak arl vard. NATO eski bakomutan olarak da Cumhurbakan Evren'le tanyordu. "General Haig Ankara'da Evren'le konutu ve Avrupa zerinden dnd. Bir sre sonra, Beyaz Saray'n bu nemli adamn neden Ankara'ya gnderdii anlald. "Alexander Haig Trkiye'den dnerken Frankfurt'ta Alman sosyal demokratlaryla konutu. General Alman siyaset adamlarna u aklamay yapt: "'Benim Ankara'ya gidi nedenim seimlerle ilgili... Son zamanlarda, Ozal'n seimlere sokulmayacana, onun engelleneceine dair bize raporlar geliyor. Ben Cumhurbakan Evren'e Amerikan ynetiminin ricasn ilettim. Ozal'n seimlere girmesinde bir engelleme olmamas gerektiini, bunun demokrasi asndan art olduunu syledim.' "ok ilgintir. General Haig, ANAP'n seimlere sokulmasnn demokrasi asndan art olduunu sylyor, ama SODEP ve Doru Yol iin ayn tavsiyede bulunmuyor. Tabii, Washington demokrasi aramyor. Byle endieleri olsa, seimden nce si386 yasi yasaklar kaldrn, derlerdi. "ABD'nin Trkiye'nin iilerine mdahalesi sadece bu olaylardan ibaret deildir. Beyaz Saray, Trkiye'de iktidar deitirmek, iktidarlar ynlendirmek, baz Amerikan yanls kiilerin nemli yerlerde grev almasn salamak konusunda bir hayli sabkaldr. Bunu anlamak iin 1960-1983 arasnda Trkiye'de gelien siyasi olaylar ve iktidar deiikliklerini hatrlamak yeter. "Beyaz Saray, sadece Trkiye zerinde deil, askeri ve ekonomik yardm yapt, ittifak ba ile bal bulunduu tm gelimekte olan lkelerde gizli ya da ak biimde olaylara mdahalede bulunmay kendisi iin hak sayar. "Bu gerekler bilindiinden, ABD'nin, ileride Ozal'n yerine kim gelebilir, kime yatrm yapmak gerekir, eklinde bir arayn iinde bulunduu yalanlanamaz. ABD'nin Trkiye'nin iilerine karmasn en aza indirecek tek yol demokrasinin iyi ilemesidir. Ekonominin ABD'ye en az muhta olacak duruma getirilmesidir." (Muammer Yaar) ANAP'n seimlere katlma iznini Cumhurbakan Kenan Evren'den eski NATO Bakomutan ve ABD Dileri Bakan Alexander Haig'in ald eklindeki deerlendirmelerin gerekleri yanstmad bildirildi. Cumhurbakanl Basn Danman Ali Baransel bu konudaki bir soru zerine Cumhurbakan Kenan Evren'in Alexander Haig'i 13 Mays 1982 ve 12 Eyll 1983 tarihlerinde olmak zere iki defa kabul ettiini hatrlatt. Baransel yle dedi: "Halbuki ANAP 25 Temmuz 1983 gn alnan 99 sayl Milli Gvenlik Konseyi karar ile 30 kurucu yesini tamamlayan MDP ve HP gibi, seimlere katlmaya hak

kazanmt. General Haig ise bu tarihten yaklak 1,5 ay sonra Sayn Cumhurbaka-n'mz tarafndan kabul edilmiti. Bu durum karsnda General 387 Haig'in Sayn Cumhurbakan'mzdan ANAP'n seimlere katlmas iin ricada bulunmas dnlemez." (5 ubat 1989) "Her ordu komutanlnn en kk taburuna kadar bir istihbarat subay vardr. 1960'tan itibaren gelitirilen bu yntem, ilk balarda d glere kar kurulmutu. Ancak zamanla, ordu politikaya kartka, ister istemez toplumun nabzn dinlemek iin de kullanlr olmutur. Toplanan bilgiler Genelkurmay'a yanstlrd." (Mehmet Ali Birand) "Madanolu'nun syledii gibi Amerika 27 Mays'tan sonra kurulan iktidarlar zamannda orduya kzmaya balamtr. Amerikan yardm dolaysyla Trkiye'ye gelen yardm kurullar, alaylara kadar tayin edilen askeri mavirler ve memleketin her tarafna datlan gnll hemireler vard. Amerikallarn tutumuna kar, kat tavr alan bizim gibi bir ksm general de tesir edilerek emekli edilmilerdir." (Faruk Gventrk) "Yabanc adamn elinde imkn var, girmi iime, entifitne benim iimde. ABD bir albaylar cuntasyla istediini yaptrabili-yorsa, albaylar cuntas ABD iin biilmi kaftandr. Eer ABD bir Erim hkmetiyle haha menettirebilecekse, Trkiye'nin layk olduu idare Erim hkmederidir. 12 Mart'ta CIA vardr, hem de byk lde vardr." (hsan Sabri alayangil) "Batur'un (Muhsin) sz konusu toplant srasnda ABD'de yapa temaslarn nasl bir hava iinde getii yolunda sorduumuz soruya verdii yant bir bakma ok anlaml idi; 'Benim 388 onuruma verilen bir kokteylde, Orgeneral Ryan (ABD Hava Kuvvetleri Komutan) ile ba baa olduumuz bir srada bana Trkiye'deki olaylar hakknda baz sorular sordu ve sz getirip, siz askerlerin bir mdahalede bulunmasnn tam zaman olduunu dnmyor musunuz, gibi bir niyet yoklamasnda bulundu. Ben de ak vermeyen bir mukabelede bulundum.' Orgeneral Ryan'n bu sorusu bize ok garip grnmt. ABD'nin nl ve gl CIA rgt ile kukusuz Trkiye'de ve Trk Hava Kuvvetleri Komutan ve Silahl Kuvveder'imiz iindeki etkinliklerin ortak lideri durumunda bulunan Batur'a imada bulunacak derecede bir askeri mdahale yaplmasna da istekli miydi? Belleim beni yanltmyorsa, 12 Mart muhtrasnn veriliine n alan hafta (ya da haftalar iinde) CIA Bakan Richard Helms TelAviv'den lkesine dnerken aklanmayan ksa bir ziyaret iin Ankara'ya uram ya da baka bir deyimle Ankara'dan gemiti. Sonradan rendiimize gre -tabii bunu dorulamak olanana o gn sahip olmadmz gibi bugn de sahip deilizgrt ilgililere bir liste vermi, vakit geirilmeden orduda ekarte edilmesi gereken subaylardan sz etmi, ancak byle bir tasfiye operasyonunun kamuoyunda yapaca alkann dikkate alnarak, listede adlar yazl ama en st dzeyde bulunan komutanlarn imdilik yerlerinde kalmalar gerei vurgulanmt." (12 Mart'ta emekliye sevk edilen General Celil Grkan) "12 Eyll'den ksa sre nce -darbe, dnnde hemen ya-placakt- Hava Kuvveden Komutan Tahsin ahinkaya'ya, ABD Milli Gvenlik Uzman Paul Henze yanat. 'Umarm Trkiye'de durumun kontrolden kamasna izin vermezsiniz?' "ahinkaya geni glmsemesiyle Trke yandadi: 'Merak etmeyin...'" "Paul (Henze), seninkiler nihayet yaptlar (Your boys have done it). 389 '"Kim bizimkiler?' "'Senin generaller Trkiye'de darhe yaptlar.' "'yle mi, ok memnun oldum.' "Derin bir i ekti. Sekiz aydr bekliyordu bu an." "Henze'nin Beyaz Saray'a sunduu rapordan: "Askerler yeni Anayasa ile bakanlk sistemini gelitirip cumhurbakannn yetkilerini artracaklar. Yeni seim ve parti kurumlaryla da eskisi gibi byk partilere ounluk verici bir sistem oluturacaklar. TSK'nn bu mdahalesi desteklenmelidir."

"Paul Henze'nin Trkiye'de pek sevilmediini sylyorum. Aydn Yaln, 'Henze tam manasyla bir Trk dostudur,' diyor. 'Dileri'ne soruyorum, sefirle konuuyorum. Henze'nin ne kadar Trk dostu olduunu onlar da sylyorlar.' Henze'nin Yeni Forum abonesi olduunu da Aydn Yaln'dan reniyorum." "MT raporu, Babakan'n iidir. Bu rapor, referandumu baarsz klmak iin zal tarafndan hazrlaulm ve sonra da basna szdrlmtr. Belge elimizdeydi, sustuk." (2000'e Doru dergisi, 11 Aralk 1987) "Bu rapor, ru'un ankaya yolunu kapama plandr." (Emekli Orgeneral Turgut Sunalp) 390 Bir pazar gn... "Perde alyor?" Bir pazar gn, 7 ubat 1988'de 2000'e Doru dergisinin yaymyla nl MT raporu yaama gzlerini at. Birbirini tamamlayan olaylar, gelimeler art arda geldi. Devleti ynetenlerin, hkmetin btn abalarna karn, MT raporu artk fren tutmuyordu. 7 ubat'ta kamuoyu zeminine yuvarlanan kartopu, hzla a dnyordu. Dnt. Bu satrlarn yazld srada MT raporu ve raporla alan byk tartmalar olanca hzyla sryordu. Hemen hemen bir yl geti. hzla yol alyor, kurumlar, kiilikleri ezip geiyordu. 9 Ocak 1988'de, daha sonraki gnlerde MT raporunun daha kimleri, hangi kurum ve kiilikleri olanca plaklyla ortaya serecei ve raporla balayan olaylar zincirinin ne zaman kapanaca belli deildi. Rapor akland zaman "yazar" kamuoyunda henz bilinmiyordu. Bir sis perdesinin arkasndayd. Kimi adlardan belli belirsiz sz ediliyordu. Raporun aa kmasndan 20 gn, bir ay sonra MT'te yeni bir "tasfiye" olay gzlendi. Babakan zal'n MT mstear yardmclna "byk umutlarla" getirdii sivil kkenli Hiram Abas ile Gvenlik ve Kaaklk Daire Bakan Mehmet Eymr ve kimi MT grevlileri ya emekli edilmiler, ya da MT'te pasif grevlere atanmlard. Sis hafiften dald. Gazetelerde raporu yazann ad biimlendi: Mehmet Eymr. Bir sre geti gemedi, Mehmet Eymr basnla dorudan iliki kurdu. Daha sonraki gelimelerde Mehmet Eymr artk bilgi pete391 inin bir numaral ad oldu. Ocak 1988'de hu konumunu srdryordu. Ortaya atlan her yeni olayda MT raporu ve yazar Eymr adeta "mihver"di. Kimdi bu, Mehmet Eymr? Gizli servis zrhndan syrlyor, aydnla kyordu. Yaamyks bir yerde MT raporunun ierii ile birleiyordu. 1943 ylnda stanbul'da dodu. Muhabere subay olan babas Ulusal Kurtulu Sava'na, Krt isyanna katlm bir "gazi" idi. Albaylk rtbesine kadar ykselen babas meslek yaamnn byk blmn milli emniyet hazmederinde geirmiti. 1965'te MT stanbul ve blgesi merkez efi iken ya snrndan emekli oldu. 1971'de ld. Ortarenimini Ankara'da tamamlayan Mehmet Eymr, Trk Eitim Dernei Koleji'ni bitirdikten sonra stanbul ktisadi ve Ticari limler Yksekokulu'na girdi. Yksekrenimi srasnda Turizm Bakanl'na bal bir irkette memur ve sertifikal tercman-rehber olarak alt. te bu srada, yksekrenim grrken Ocak 1966'da stanbul'da MT'e girdi. MT'te -kendi anlatmna gre- "en zor grevlerden biri olan 'Takip ve Gzetleme' memuru olarak meslee" balad. Yedeksubaylktan sonra 1970'te MT'te almay srdrd. "Meslek hayatm," diyor Eymr, "ksa faslalar hari, hep aktif grevlerde geti." 1971'de Mahir Cayan ve arkadalarnn stanbul zrhl birlikten kayla ilgili soruturma heyetinde grevlendirildi. "Bu dnemde gerek ka olaynn aydnlatlmasnda, gerekse Trkiye apndaki THKP-C rgt mensuplarnn yakalanmasnda en faal grevlere katld." Sivil-asker yzlerce kiinin yakalanp sorgulanmasnda ve adalete evkinde grev ald. Fndkzade'de Ziya Ylmaz ve arkadalarnn yakalanmas, Arnavutky'de -Hiram Abas'n makineli ile ieri dalp ar yaralar ald- Ula Bardak-'nn l olarak ele geirilmesi ve Kzldere'de Mahir ayan'la 392

arkadalarnn l olarak "elde edilmesi srasnda silahl atmalara" katld. Hiram Abas ile arasndaki "kader ba" daha o tarihlerde kuruldu. 1973'te stanbul Skynetim Komutanl'nn silah ve uyuturucu kaaklaryla ilgili -bilinmez, kanc kez- "Babalar Operasyonu'nda" grev yapt. "Birok silah ve uyuturucu madde kaaksnn yakalanp sorgulanmas ve skynetim mahkemelerine tevdii konularnda alt." 1975-80 yllar arasnda Ankara'da tren soygunu faillerinin saptanp yakalanmalar, El-Saika rgtnn Trkiye'deki "illegal" almalarnn saptanmas ve silah-padayc depolarnn ortaya karlmas, Sabahattin Savaman'n "sust ve sorgulamas gibi nemli operasyonlarn sevk ve idaresinde" bulundu. 1980-82 yllar arasnda yurtdna atand. Bulgaristan'da grev yapt. Burada "kaaklk dahil eitli operasyonel faaliyetleri yrtt." Yurda arld. Mardin'e verildi. Orada "terr, casusluk, sabotaj ve kaaklkla ilgili yze yakn kiinin sorgulanarak mahkemeye evkini idare etti." 1983'ten sonra MT "kararghna" dnd, kaaklk konularna bakt. Sylediine gre, terr olaylaryla yakn ilikileri bulunduu savyla gzaltna alnan "nl babalarn", Dndar Kl, Behet Cantrk'n ve "birok ahsn yakalanp sorgulanmasnda, adalete teslim edilmesinde bizzat yer ald." Mays 1986'da MT'te "terrle ilgili bir nitenin bana atand." 7 ubat 1988'de MT raporunun patlamasndan sonra emekliliini istedi, ancak olayn bir numaras olmasna karn Babakanlk'a "bnyede" brakld ve MT Aratrma Planlama ve Koordinasyon Kurulu Bakanl yeliine getirildi. Evli, 1972 doumlu bir erkek ocuu var. Bir de grkemli bir Alman kurt kpei. ankaya'da oturuyor. Eymr, "drst olmaya, iini ciddi yapmaya altn" vur393 glyor. "Bu yzden zaman zaman 'engeller ve problemlerle' karlatn" sylyor. rnein -daha nceki blmlerde anla-nlan- 1979 ylnda, bir grev srasnda, "CHP Erzincan Milletvekili Nurettin Karasu'nun olunu tartakladn" ve... "1985'te kaaklk ile ilgili 'sorgularn baz arzu edilmeyen' kiilere ulamas..." ve de 1988'de MT raporu yznden pasif grevlere atandn ne sryor. Yaamyksnn olumlu hanesinde -sylediine gre- iki takdir yazs, drt teekkr, drt takdirname ve dl yer alyor. "Btn menfi gelimelere karn," diyor, "grevini en iyi ekilde yaptna inanan bir devlet memurunun huzuru iindeyim." Bir istei var ki, sras ya da yeri geldiinde hep yineliyor: "Devleti soyanlar ortaya kmal!" Herkes istiyor, ama!.. Rapor "smarlanyor" Eyll sonu ya da Ekim 1988 balarnda bir gn, MT Mstear General Hayri ndl, Mehmet Eymr' odasna ard. Eymr'n anlatmlarna gre: "Tahterevallinin bir ucunda Hiram Abas (MT mstear yardmcs) dier ucunda Nuri Gnde (emekli d istihbarat bakan). Bir o kyor, bir dieri. Nedir bu konular? Sen bu konular iyi biliyorsun. Bu Dndar Kl olayn, Nuri Gnde'i filan bana etraflca bir anlat," dedi. Mstearn istei kesindi: "Ben seyahate gidiyorum. Dnnce seninle u yandaki odaya kapanalm. Kapy kapatalm, akama kadar oturalm. Bana bu konular izah et," diyordu. Msteardan birden gelen istee belki Eymr, ilk anlarda ard. ndl'e; 394 "Sayn komutanm," dedi, "bu konular son derece karmak. Hasbelkader bu konularda grevliyim. Olay baz st makamlara kadar ulayor. Zaman zaman mitsizlie dyorum. Kendi kendime niye ve kime hizmet ettiimi soruyorum. Ama mademki arzu ediyorsunuz, bir hazrlk yapp bu konular size arz edeceim." Terrle ilintili kaaklk ve yeralt dnyasyla ilgili bilgileri, mstearn renmeyi istemesi doald, hakkyd. Ama mstearn, "tahterevallinin iki ucundaki adamla" ilgilenmesi, hele mstear yardmcl yapan yakn "mesai arkada" Hiram Abas'la ilgili bilgiler istemesi acaba nedendi?.. Eymr, ndl'n isteini hemen Hiram Abas'a yanstt. Serviste "patron" diye tanmlanan Hiram Abas glmsedi: "Bo ver! Mstearn istedii istikamette al," dedi Mehmet Eymr'e.

Abas, Ekim 1988 balarnda MT'teki birimlerin koordinasyonunu salyor ve... ndl Paa'dan daha sk, Babakan Turgut Ozal' gryor, konuuyordu. Ya emekli olup MT'ten ayrlan Nuri Gnde? Gnde, MT Mstear ndl Paa ile -serviste yadrganyordu- sk sk gryordu ama?.. Eymr almalara hzl girdi. Mstearn buyruu zerine gerek belleinde yer eden, gerekse MT arivinde bulunan bilgilerden yararlanarak nodar kard. Bir haftay geti gemedi mstear ndl'n huzurundayd. sterse hemen, dilerse "geziden dndkten sonra 'konuyu' arz edebileceini" bildirdi. ndl; "imdi msait deilim," dedi, "sana uzun zaman ayrmam lazm. Ben sana haber veririm." Eymr bakt. Mstearn kk bir defteri vard. Konularn sonularyla ilgili nodarn buraya yazard. Defter almad. "Konunu, yanna 'grldn' gsteren bir arp iareti konmad." 395 Bir olayn iki yz Eymr'n "notlan" hazrlad gnlerde basnda Banker Bako olay gnceldi. "Servis 'dndaki' kimi elemanlardan Bako ile ilgili bilgiler MT'e intikal etmiti." Bako olayyla ilgili grlerek stanbul evik Kuvvet ube Mdr Necati Altunta, birden Urfa emniyet mdr yardmclna atanmt. Oysa Altunta, Eymr'e "olaylarn perde arkas ile ilgili bilgiler" vermiti. Yalanlanmayan Altunta olaynn iyz MT raporu patladktan sonra Dou Perinek'in 2000'e Doru dergisinde (7 ubat 1988'de) yer alacakt. Bu yayma gre: "Hrriyet gazetesi Genel Koordinatr etin Eme'i, 12 Eyll'n koyduu siyasal yasaklarn kaldrlmasnn onayland referandum gn yatandan frlatan telefon Babakan'dand. zal, bir kez daha protokol bir yana iterek biraz zgn, biraz da tehditkr bir ifadeyle 6 Eyll gn Hrri^et'te yer alan Banker Bako ve sahte devlet tahvili soruturmasyla ilgili iki haberi hatrlatyor ve, 'Unutmayn Bako ile sizin de kartnz Mazda ii var,' diyordu. Ayn gn Hrriyet ve Gnahn gazeteleri mahkeme karar ardndan gelmek zere toplatlyordu. Hrriyet'in toplatlmasna yol aan ilk haber sahte devlet tahvili soruturmasnda ihmali grlen eski stanbul mali ube mdr Cevdet Saral'n Bingl'e atanmasn konu alyor ve bu atama, 'Bu ne tela?.. Srpriz tayin... Saral, sanklar yakalayp adalete teslim etmekten baka ne yapabilirdi?' szleriyle eletiriliyordu. "kinci haber ise, Babakan'n Bako olaynn zerine gidilmesini sanki kardeine ait (Korkut zal'a) Hak Yatrm'n (500 milyon dolaynda) dolandrlmas nedeniyle istedii izlenimi veriyordu. "te referandum sabah bu haberleri okuyan Ozal dayanamam, bir yandan Hrrryet'i ararken, bir yandan da gazete hak396 knda, toplatma fermann karttrvermiti." Banker Bako'nun "daha sonra greceimiz siyasal olaylarn balangcnda nemli yeri" olduunu anmsatarak ayn yazdan alntlan srdrelim: "Banker Bako ya da nfus kdndaki adyla Baki Cengiz Aygn... 17'sinde fabrikatr, 19'unda banker ve tasfiye kurulundaki 'borlar uruna' 20 yanda assolist olan bu parlak delikanl... En yakn dostlar Hsamettin Cindoruk ve -nl sunucu-Cenk Koray'n deyiiyle 'iyilik yaptn m kymet bilen, fevkalade nezaketli, yoksullara yardm elini uzatan, her cuma namaz klan, her perembe oru tutan, inanl ve bir terbiyeli adam...' 28 yandaki bu yetenekli gen, kendi ifadesiyle bankaclara ve st dzey brokratlara kadn bulan, lemler yapan bir 'yumuak insan...' 6 milyarlk sahte devlet tahvili olaynn kahraman ve referandumun yldz olan bu delikanl, yle iler becermiti ki, polis iindeki atmalar ayyuka kartm ve ikinci Ozal hkmetinin yapt atamalarda etkili olmutu. Bu delikanl, Emniyet Genel Mdr Saffet Arkan Bedk'n stanbul valiliini engelleyen, sekiz yldr stanbul valilii yapan Nevzat Ayaz'n ileri Bakanl'ndaki gizli protokole gre tenzili rtbe ile zmir'e gitmesine sebep olan, zal'n yanndan ayrmad eski devlet bakan Ahmet Karaevli'yi bakanlk koltuundan eden, Yusuf Boz-kurt zal'n has adam

emekli kontrgerillac ve eski DPT mstear yardmcs Blent ztrkmen'i kzaa aldrtan, 'artk stanbul emniyet mdr' olduunu aklamakta bir saknca grmeyen eski stanbul emniyet mdr yardmcs Mehmet Aar'n denetimli bir protokol makam saylabilecek Ankara emniyet mdrlne 'terfien' atanmasn salayacak bir dizi gelimelerin de fitilini atelemiti. "Babakan Turgut Ozal, Hrriyet gazetesi Genel Koordinatr etin Eme'i bouna aramamt. Hrriyet gazetesinde referandum gn yer alan eski mali ube mdr Cevdet Saral'la il397 gili haberin nasl hazrlandna 'vakf olmutu, zal'a sunulan MT raporuna gre, Cevdet Saral'la ilgili atama emri, stanbul polis tekilatnda bomba gibi patlamt. Bunun zerine Beylerbeyi Polisevi'nde bir 'istiare' toplants yaplm ve bu toplantya u isimler katlmt: stanbul Emniyet Mdr nal Erkan, Emniyet Mdr Yardmclar Mehmet Aar ve Tayyar Seven, Mali ube Mdr Cevdet Saral, Narkotik ube Mdr Sar-per Baltacolu ve bir de Hrriyet gazetesindeki polis muhabiri Kasm Gence... Yaplan toplant sonunda Saral'n atanmasnn arkasnda 'takunyallarn' olduu 'saptanm' ve bu dorultuda bir haber de kaleme alnmt. Haber gazeteye verilmi ve gazetenin prova basksn almakla da stanbul evik Kuvvet Mdr Necati Altunta ile Hrriyet'teki polis muhabiri Kasm Gence grevlendirilmiti. "MT raporu zerine alan gizli soruturma sonunda stanbul Valisi Nevzat Ayaz, Beylerbeyi'nde haberin hazrland iddia edilen saaderde (sonra Edirne valiliine atanan) nal Erkan ve Mehmet Aar'n kendisiyle beraber olduunu, byle bir eyin sz konusu olmadn syleyince, 'kabak' prova basky gazeteden almakla grevlendirilen evik kuvvet mdrnn banda padamt! Nitekim, evik Kuvveder Mdr Necati Altunta, Urfa'ya srlm ve bir dostuna, 'Beni kurban ettiler,' diye yalanmt." Evet, oysa Altunta, Eymr'e muhtelif grmelerinde "olaylarn perde arkas ile ilgili bilgiler" vermiti. "Tertibin iinde" olamazd. Eymr'e "bir oyuna getirildiinden ve harcatlacandan" yaknyordu. Bu dncenin etkisiyle "haksz yere cezalandrlacandan korktuunu" sylyordu. Ricalarda bulunuyordu. Eymr, Altunta'n ricalarn krmayarak, Emniyet Genel Mdr Saffet Arkan Bedk'e gitti. Altunta'n anlattklarn iletti. Bedk, ilgileneceini syledi. Bedk baka bir saptama daha yapyordu: 398 stanbul Emniyet Mdr nal Erkan ile yardmcs Mehmet Aar kendisine, 6 Eyll 1987 tarihinde Hrriyet'te kan "Emniyet rgtnde Takunyal Kavgas" balkl yazyla hibir ilgilerinin olmadn eref ve haysiyetleri zerine yemin ederek sylemilerdi. Vali Nevzat Ayaz da tanklaryd. Eymr de direniyordu. Bedk'e, "Altunta aksini sylyor. nal Erkan tarafndan kendisinin sadece Kasm Gence ile Hr-riyet'e giderek gazeteyi almakla grevlendirildiini bildiriyor. Hatta yazy nal Erkan, Mehmet Aar, Cevdet Saral ve teki mdrlerinin Gence'ye hazrlattklarn, asl sulularn olay zerine yktklarnda direniyor," diyordu. Gizli servis-legal polis kapmasn resmeden madalyonun teki yzndeki ilk izgiler bunlard. Eymr ekime su zerine ktktan sonra, Bedk'le yapt grmeyi bir kez daha anmsatt. Emniyet Genel Mdr, Blent Oztrkmen ve Devlet Bakan Karaevli'nin "baz ilikilerinden" de sz etmiti. (Blent Oztrkmen, Ticaret Bakanl ve DPT mstear yardmclna atlamadan nce MT'te alrken, bir ara "T" dairesindeydi. Bu dairenin grevi MT mensuplarnn gvenliini salamak ve "otokontroln" yapmakt. Fuat Dou'dan sonra Nurettin Ersin dneminde serviste kiileri hedef alan imzasz mektuplar yaygnlamt. Bu mektuplar kimler yazyordu? Herkes birbirini suluyordu. Elbet, Oztrkmen'den de sz edenler kt. Kimin yazd kandanmad, ortaya karlamad.) Bedk ANAP Milletvekili Mustafa Taar'n kardeinin bir bankadan birka milyarck "edindikten sonra" ortalktan kayboluuna deinmi, "biraderin yerini saptamak iin Eymr'den ve MT'ten yardm" istemiti. MT, bu konuda bir alma yapm, Mustafa Taar'n biraderinin "stanbul'da bir yerde saklandn renmi, ancak istihbarat fos kmt."

Mstear ndl gezideydi. Eymr anlatyor: "ntikal eden son bilgileri" mstearn buyruuyla balad rapora ekledi. 399 Banker Bako olay gnceldi, te yandan Dndar Kl'la ilikiliydi. Mademki mstear raporu, "st makamlara verecekti", yleyse drt ba mamur olmalyd. Sonra... 1966'dan beri yaad olaylar, dorudan geirdii deneyimleri, ariv bilgilerini ve yeni gelen "eleman haberleri"ni bir araya getirdiinde bir de baka ki, "ilgin bir tablo" ortaya kyor. alma genilemi, nl MT raporu yeri g sarsacak, devlette ok nemli makamlara gelmi-gitmi birok kiiyi iine alacak biime girmeye hazr, bekliyordu. 400 Sahne renkleniyor: Babakan'n elindeki "belgeler" MT ve polisle ilgili olaylar kapal kaplar ardnda da geliip serpilirken, eyll banda -ve onu izleyen kasm aynda siyaset dnyasnda prltl gnler yaanyordu: 2 Eyll 1988 sabah siyaset ve basn dnyas Trkiye gazetesinin byk balklaryla uyand. Babakan zal, Trkiye gazetesinin bayazar (tp fakltesi mezunu, doktor) Yaln zer'i kabul etmi, "ok nemli" bir deme vermiti. Demecin nemi uradan kaynaklanyordu: 6 Eyll 1988 Pazar gn siyasal yasaklarn kaldrlmas halkoyuna sunulacakt. Babakan zal, propagandann kesilecei 5 Eyll gn "ok nemli" aklamalar yapacan duyurmutu. "ok nemli" olan neydi, kimse bilmiyordu. Basnda dikkati eken yaymlar vard, Bako gibi olanlar arpcyd. Fakat Ozal'n kamuoyuna daha arpc hangi olay getirecei bilinmiyordu. Demokrasiden sz ederek demokratl ile srekli vnen Ozal'n siyasal yasak aybnn kaldrlmasna kar kesin vaziyet almas zaten yadrganyor, eletiriliyordu. Bir de "nemli aklama" sz kmt. Kimileri Ozal'n televizyondaki son konumaya dikkatleri ekebilmek iin "nemli aklamalar" szn yaygnlatrdn ne sryordu. Fakat baka izlenimler de vard. Israrla sylenen bir baka kan: zal, halkoylamasnda hayr oylarnn ounlukta olmas iin aram taram, zellikle Demirel'i halkn gznde canevinden vuracak "bir eyler" bulmu olabilirdi. Ama neydi? Kimse bilemiyordu. Ama Trkiye gazetesi Bayazar Yaln zer, zal'dan ald401 demele "bilinmeyenin" ne olabileceine k tutuyordu. Bu demele zal'n "esrarl aklamas" belki tam kefedilemiyordu, ama nemli ipular veriyordu. Gazete ilk byk balnda, "Babakan Turgut zal, gazetemize, 5 Eyll'deki konumas hakknda aklamalarda bulundu," diyor ve byk manet, zal'n heyecanla beklenen aklamasndaki z veriyordu: "Elimde belgeler var!" Tamamlayc nitelikteki teki byk balklarda da zal yle diyordu: "Bir belge zerinde daha duruyoruz. Eer, onu da temin edebilirsek, nemli bir eyi ispat etmi olacaz. "Biz devletten 800 ksur milyon lira alyoruz. DYP 50-60 milyon lira alyor. Bizden daha fazla para harcyorlar. Bunlarn gerisinde birtakm gler var." Bu balklar, zal'n "Demirel'e ve DYP'ye kahredici bir darbe vurma hazrl iinde olduunu" kantlamaya yeterliydi. Belgenin "bal" belli deildi. Ne var ki, Babakan zal demecinde belgenin ieriini daha sonraki kimi cmleleriyle belirgin lde ayordu: "Yeralt dnyasnn, 1977'den 1980'e kadar silah kaakln desteklediini, terr ve anariye finansman bunlarn saladn biliyoruz. Biz bunlarn kar iin kullandklar yollar kestik. imdi 'bizim karmzdakileri finanse eden gler' bunlardr." DYP'nin hazineden ald yllk parann azln vurgulayarak szlerine balayan bir babakan, DYP'nin harcad byk paralara deiniyor, sonra yeralt dnyasna geiyor, "imdi bizim karmzdakileri 'finanse eden gler...' " diyerek, siyasal bir parti ile yeralt dnyas arasnda organik kpr kuruyordu. 3-4 Eyll gnleri, 5 Eyll akama kadar merak ve heyecan doruktayd. 402

Srpriz Babakan zal, bu demeci verirken elbette ciddi bir dayanaa sahip olmalyd. Yoksa bir Babakan uluorta elinde belgeler olduunu sylemez, yeralt dnyasn siyasal bir partiye balayan bir izgide "kar-sndakileri finanse eden karanlk dnyalardan" sz etmezdi. Mehmet Eymr'e gre, nl MT raporu eyll sonunda ya da Ekim 1988'in balarnda Undl Paa tarafndan smarlanm-t. Bu bilgilere kar Babakan, en ge 1 Eyll'de, Trkiye gazetesine konuuyor, deme 2 Eyll gn yaymlanyordu. MT'ten nce zal'a acaba baka bir yerden, sonradan MT raporunda da daha geni yer alan "baka bir bildirim" mi gelmiti? Bu nokta ok ilginti ve uzun sre st kapal kalan noktayd. MT dndan "baka bir kaynan Basbakan'a MT raporundaki bilgilerin bir 'blmn' daha nce ilettii" kansn glendiren, bir de tarih sorunu vard. MT raporu, kasm aynda kda dklp son biimini alm ve Babakan zal'a kasm aynda iletilmiti. Ya da MT'teki kaaklk dairesine kout grev yapan ileri Bakan Kaaklk Dairesi'nden de MT raporuna gre ksd ve belirli bilgiler, Babakan zal'a aktarlm myd? Abas ve Eymr bugn red mi ederler yoksa gelimelerin varaca son durakta baka davranlar m gsterirler, kukusuz bugn bilmemize olanak yok. Ancak, aratrma yaparken bu nokta zerinde uzun sre durduk ve u sonu kt: "Babakan zal, Eyll 87'de Bako olaynn ieriini, elbet renmiti. nk mfettiler aracl ile Bako-tahvil sahtekrln ieren geni bir rapor Babakanlk Mstear Ahmet Seluk tarafndan kendisine verilmiti." Bu raporda o tarihteki DYP Genel Bakan Hsamettin Cindoruk ile Banker Bako'nun tahvil iindeki birlikteliinden, 403 sahte tahviller tezghlanarak DYP'ye halkoylamasnda harcayaca milyarn salanmas olaslndan dem vurulmu olabilirdi. Deme verdii gn zal'n elinde belki "belge yoktu," ancak belgenin "gelmek zere" olduuna inandran "Bako raporu" vard. Trkiye gazetesine byle konumutu. Hedefine varmayan kurun Gelgeldim Babakan zal, 5 Eyll'de, yani yasaklar kaldracak halkoylamasndan bir gn nce bir belge veya belgelerle sarlp sarmalanm "bombay" patlatamad. Kamuoyu duyarlyd, zal, baka bir bomba zerinde alt. Halkn nabzn tuttu. Gazetelerin halkoylamas sonularyla ilgili anketlerini zenle inceledi. Kendi "kaynaklarndan" gelen bilgileri deerlendirdi. Halkoylamas sandklarnn kapand saatte, 17:00'de bir basn toplants dzenlendi. 29 Kasm 1988'i erken genel seim tarihi olarak ilan ediverdi. Dorusu siyasette kurnazl simgeleyen bir davrana. Halkoylamas sonular, bir be yl daha ban dinlendirebilecei yeni bir iktidar dneminin almas olana verebilirdi. Yasaklar, yz binle ifade edilen kk bir farkla kalkmt. Demirel'in, Ece-vit'in, Trke'in ve hele Erbakan'n siyasal yasaklarnn kalkmasn istemeyen kitle duygusall ar basm, yzde 49,5'a varan hayr oylarn zal, ANAP hanesinde kabul ederek genel seime gitmiti. 29 Kasm 1988 genel seimleri ANAP'a yzde 49,5 oy getirmedi ama, yzde 36 oyla 292 milletvekillii kazanmasn, zal'n yine tek bana iktidarda kalmasn salad. Seim atmosferi "eldeki belgeleri" ve altnda yatan siyasal gelimeleri unutturdu. Seim kampanyasnn "hayhuyu arasnda" Banker Bako ve Hsamettin Cindoruk'la ilgili sulamalar kaynad gitti. Oysa?.. 404 Oysa, elinde belgeler olduunu irdeleyen zal'n demecinin yaymlanmasndan nceki gnler basnda kk kimi haberler grlmt. Banker Bako, hapishaneden, ili Savcl'na gtrlmt. Savclk binasnn evresi polis kordonuna alnm, ieriye ku uurulmamt. MT raporunda da Banker Bako olayyla ilintisinden sz edilen Hsamettin Cindoruk'la yaptmz syleilerin birinde, "Bako'ya bask yaptlar. Hem de bedensel bask. Bako'dan sahte tahvil iinde benimle birlik olduunu sylemesini istediler. Eer sahte tahvil iinde Cindoruk'la ibirlii yaptn, Cindoruk'un sahtekrln iinde olduunu yazl ifadeyle kabul ederse, cezasnn azaltlmasna alacaklarn vaat ettiler," diyordu.

Cindoruk'a gre, "Bako direnmi, istei geri evirmiti." Cindoruk; hukuk bilgisi, siyasette ok nemli yeri olan krs hitabeti, kulis konumalar ve becerisiyle zal'n "yzn grmek istemedii" talihli birka kiiden biriydi. Cindoruk'u Bako araclyla keye sktrmak, DYP'nin yeralt dnyasndan engin maddi olanaklar saladn kantlayarak "yasaklar"a ilikin halkoylamasnda Demirel'i ve Cindoruk'u bir daha kalkmamak zere yere sermek, ANAP iktidarnn ve lideri zal'n tek hedefi olduunu ortaya karyordu. zal'n Cindoruk'un sahte tahvil olayndan nce bir ara avukatln stlenmesinden kp belge bularak, Banker Bako rampasndan "karsndakilerin" stne atlamaya alt anlalyordu. yknn vard bu noktadan, 29 Kasm 1988 genel seimlerine daha ok zaman vard. ki aya yakn bu srede daha neler olacak, yeni bir yataa giren rmak, nerelere taacakt kim-bilir... yknn bu blmnde raporla "bir btnlk arz eden eski tarihlere" dnlebilir, 1973 yl, Eymr'n yaamyksyle anlatlabilir. 405 Kutunun kapa bir kez alrsa... 1973 yl... O tarihteki Skynetim Komutan Orgeneral Faik Trn bir plan hazrlamt: Babalar operasyonu. Eymr ve MT'ten birka eleman, Trn'n istei zerine stanbul'a gitti. Yeralt dnyasnn nl kiilerini toplayacaklar, sorgulayacaklar, mahkemeye verilmelerine alacaklard. MT ekibi, o tarihteki Emniyet Mali ube Mdr Vural Yener ve arkadalaryla birlikte almaya balad. Uurlu, Bezal, Mirza gibi "nl" ailelerin bireylerini, Zihni pek'i, Suriyeli Muhammet Akil ubuku'yu, birok uyuturucu ve silah kaaksn topladlar. Bu kiilerin ev ve iyerlerinde aramalar yapld, "birok st dzeydeki brokrat ve subayn, gece kulplerinde babalarla birlikte ekilmi fotoraflaryla, mektuplar, kartvizideri" bulundu. "Bunlardan bir tanesi o tarihlerde Beikta Askerlik ubesi'nde grevli olan Hamsi Fuat diye anlan Fuat Diner'di." "Fezlekeye geirdikleri bir baka husus, 1. ube'den stanbul emniyet mdr muavinliine getirilen kr Bal'yla ilgiliydi." Eymr byle anlatyordu. Skynetim Komutan Faik Trn, bir gn, soruturmay yrten ekiplerin bandaki kiileri 1. Ordu Komutanl'na ard. -Gazetelere de geti- "Soruturma ekibi nderleri Trn'n makamna girerken gazinocular kral diye tannan Fahrettin Aslan yannda gzel bir hanmla Trn'n makamndan kyordu." Oysa Eymr'n, Aslan'la ilgili bilgileri, polisteki fii "olumsuzdu." Trn, ekibi scak karlad. Gelimeleri sordu, anlattlar. Sz, kr Balc'ya gelince, Skynetim Komutan, Bal'nn 406 milliyetiliini, sola ve terre kar mcadele ile tannm bir kii olduunu syledi. Eymr'e gre, "Trn byle bir konunun mahkemeye intikali halinde ar solun ypratc propagandasna maruz kalnacan, o nedenle bu hususu ifade ve fezlekelerden karmalarn rica etti." Komutan, Balc hakknda idari soruturma yaparak cezalandrlacan sylyordu. Eymr, yle dndn sylyor: "Ben terre kar mcadele ile hret yapm bir emniyet mdrnn Bulgaristan'dan getirilen silahlarla ilgili kiilerle ilintisi olmasnn nasl bir milliyetilik duygusu olduunu anlayamyorum." Bu yargy bir "ancak" ile balyordu: "Ancak ordunun en st rtbesine gelmi bir komutann ricasn emir telakki ettim ve herhangi bir ey sylemedim. Neticede yzlerce sayfa ifadeyi ve fezlekeyi yeniden tanzim ederek sulular mahkemeye sevk ettik. Her biri 30-40 seneyi aan hapis cezalar talebiyle yarglanp mahkm oldular ve sonunda 1974 affnda serbest brakldlar. Babalar operasyonu daha geni kapsaml dnld halde altndan baz kark ilikiler kt iin yarda kestirildi." 65 bin gulden mi, yoksa dolar m! Eymr'n anlatmlarndan: "1980'de yurtdna gnderildi.. Bulgaristan'a. Oradaki nemli grevlerinden biri Trkiye'ye ynelik 'ideolojik kaaklk faaliyetlerini' izlemekti. Orada Oflu smail diye anlan smail Hacsleymanolu ve onunla ilikili kimi Trk ve

Ermeni kaaklarn 'ilerine szd.' Yannda, ekinmeden ilerini konuuyorlard. Bir demirperde lkesinde bellerinde silahlar, altlarnda lks otomobiller. 'Krpe yataki Bulgar ve Rus sevgilileri ile lks 4.07 otellerde ve villalarda yaayan bu kiiler'le zaman zaman dalara, ssz yerlere gidiyordu. rendiklerini MT'e bildiriyordu." Gizli servis ajan Eymr, Bulgaristan'da "diplomat" grnmndeydi. Oflu smail'e "bir pasaport iinde yardm ederek sokulmutu." Ocak 1989 balarnda nl Dndar Kl, be yl hapishanede yattktan sonra "kant yetersizliinden" beraat edip km, MT'te ikence grdn aklam, Mehmet Eymr' sulamt. Eymr, "Dndar Kl'n son beyanlar, kanunlar hie saydnn ve devlete meydan okuduunun ak kantdr," deyince Bulgaristan olaylarna deinen aklama Dndar Kl'tan geldi: "Ne diyor, ne anlatyor bu adam? arm bu adam, arm. Bu adam gnahlarndan arnmak iin envai eit yalan uyduruyor. Ne anlatyor? Bunlar anlatacana, Bulgar st yneticilerinden birinin kzna lokantada yapa sarkntl anlatsn. Daha sonra gidiyor, evinde de sarkntlk ediyor. Bulgarlar karar veriyor, ldrecekler. Eymr zannederek gen bir yzbay ldryorlar. Bunun yznden gencecik adam kahpelerin elinde lyor. Bunlar anlatsn." Eymr sanlarak bir bakasnn ldrld gerek. Eymr de olay anmsyor. Dndar Kl'n asl sulamas Oflu smail'le Eymr "ilikileri" zerine: "Bulgaristan'dan kaarken, Oflu smail'den 65 bin gulden ald. Onu anlatsn. smail bunun ldrleceini reniyor orada. Milli eyleri, hisleri yznden bunu kurtaryor. Gulden veriyor. Onu anlatsn. svire'de seyahat eklerini hangi gazete patronundan aldn anlatsn." Eymr'le Dndar Kl arasndaki sz dellosu, 7-8 Ocak 1989 gnl gazetelere geiyor. Bu arada stanbul'da bir gazeteciden telefon: "Oflu smail'in para verdiini kendi sesinden duymak istiyor musunuz?" 408 "Evet" "Pekl. Teyp bandn postalyorum." O bantta Oflu smail bir Avrupa ehrinde. Gazeteci ile telefonda konuuyor. Soru stne sorudan sonra Oflu smail, Ey-mr'e para verdiini sylyor. Gizemli iler... Teyp band dosyaya... Fakat Eymr'n kimi dnceleri var. Bulgaristan'da iyi alp, "karargha" -MT'e- bilgi gnderiyor. "Sonra, birden kararghn ilgisinde bir dme seziyor." Eymr yaknyor: "Sonuta yurtdndaki grev srem dolmadan 1982'de Trkiye'ye ekildim ve Mardin'e tayin edildim." "Dnmde gerek kaaklk, gerekse dier konularda verdiim bilgilerin ounun ileme tabi tutulmadn rendim. O tarihte mstear yardmcs General Mustafa Arda'yd. Sonra emekli olup Kemal Horzum'un yannda alan Mustafa Arda'y, o tarihlerde psala Gmrk Mdr emekli Astsubay Harun Grsel'in tekilata -MT'e- gelerek zaman zaman ziyaret ettiini rendim. Harun Grsel daha sonra Matarac davasnn sanklar arasnda yer ald. Mstear yardmclna atanmadan nce Kean'da tmen komutanlnda bulunan Arda'nn, Grsel'i bu grevinden tand syleniyordu. Ayn tarihlerde Edirne'de bulunan tmen komutan da birka kiiyi vurup intihar etmiti. Sylentiler iin, kaaklk ve rvede ilgili olduuydu." Mehmet Eymr, MT raporuyla noktalanan grevine 1983'te balad. Kaaklk stihbarat ubesi'nin bana getirildi. "Greve gelmeden nce Genelkrmay'da toplantlar yaplm ve MT tarafndan, Dndar Kl'la ilgili alma yapmakla grevlendirilmiti." Eymr'e gre: "Dndar Kl'n senelerce nce bir olaydan dolay verilmi mahkmiyet karar vard. Ancak Kl salk raporlar alarak ad409 li tbba tasdik ettiriyor ve eidi yollardan yararlanarak infaz erteliyordu. ay sre ile hapis yatsa infaz tamamlanacakt. O tarihte 'Cumhurbakanlndan

stanbul skynetim komutanlna ve valiliine zel emir verildiini duymama karn, infaz ilemi' yaptrlamad." Genelkurmaya bavuru "1983'te MT, Genelkurmay Bakanl'na bavurdu. Dndar Kl, Behet Cantrk ve Abuzer Uurlu'nun MT tarafndan sorguya alnmasn, haklarnda yasal ilem yaplmasn nerdi." Genelkurmay Bakanlndan gelen yant, "olumluydu." Bu kii hakknda MT'in yargs yleydi: Devletin otoritesini sarsan olaylarn, ideolojik ilikilerin ve kaaklk faaliyetlerinin iindeydiler. Haklarnda sorgularna yetecek bilgi ve eitli ihbarlar vard. Abuzer Uurlu o srada hkmlyd. Bulgaristan ilikileri, Aca konusu, lkclerle yaknl, kaaklk faali-yederi, MT'le olan ilikileri ok karmak olan Uurlu sona brakld ve... yurtdna kaacana dair emareler bulunan Dndar Kl'tan ie baladlar. Kl' sorguladn Eymr saklamyor: "Dndar Kl ilk sorguya alndnda kendinden ok emin ve adeta birka gn sonra serbest kalacana inanm haldeydi. Sorguyu yapanlara kar, kstaht. Tehditkr bir hava iinde konuabiliyordu." Eymr'e, "En st kademelerden, paalardan size talimat verilmedi mi?" diye soruyordu. Eymr, glyor, karlk vermiyordu. Ayn szleri tekrarlad bir gn, "Kimler talimat verecek bize?" diye sordu. "Sizin amirleriniz," dedi Kl. Biraz daha kurcalaynca Mstear Yardmcs Sedat Semerci'nin adn vererek; 410 "Beni iyi tanmas lazm. Allah Allah, demek talimat vermemi," dedi. Semerci Paa'ya gitti Eymr, anlatt. Paa kzd, tepki gsterdi. Kl'a kfretti. Adnn kartrlmasndan rahatsz olmutu. Olacak ey deil! Kl'n sorgulamasna deinen bilgileri dinlediim zaman, kafamn bir kesinde bir ad kmldad. Bir sre nce buna benzer bir ad okuduum duygusuna kapldm. Evdeki dosyalar kartrdm. Yanlmamtm. MT raporunu gn na karan Dou Perinek, dorusu 2 000'e Doru dergisinde ubat aynda yeni gazetecilik rnekleri sunuyordu. Raporu "deifre" etmesinden hemen sonraki hafta dergi, Dndar Kl'n sorgulama bandarndan bir blmn yaymlad. 2000'e Doru o saysnda, "Dndar Kl'n, Mehmet Eymr, Attila Aytek ve -Cumhurbakan Evren'in damad, Ksk'teki MT grevlisi- Erkan Grvit tarafndan alnd ne srlen ifadesinden blmler" aktaryordu. Blmler, MT Mstearl-'nn, Ankara Skynetim Savcl'na yollad resmi bant zmlerinden alnmt. Bantlar savcla, 8 Ekim 1985, says: 01.10-11.02.254/241095-119849 tarih ve numaral yazyla gnderilmiti. Yaz yleydi: "25 Mart 1984 tarihinde ifadesi alnan Dndar Kl'la ilgili ses bandan ve bant zetlerini havi liste iliikte sunulmutur. Arz ederim. mza: Mstear adna Tugeneral Hilmi engn." Magazin deil, resmi belge: SorgulaycDaha nceleri Emel Sayn'la, Semiramis Pek411 kanla dost hayat yaayan Abdi peki sonralar bu yaantsn arkc Hmeyra ile srdrmeye balamtr. Byle bir ey var m? Dndar Kl- Vallahi hi duymadm efendim. Sorgulayc- Bu ilikiden haberdar olan Hmeyra'nm kocas (cimdi? Fikret Hakan m? Dndar Kl- O da ...nin biri efendim. Sorgulayc- Hah... stanbul mafyas diye adlandrlan mehur kabaday, Dndar Kl'a durumu iletmi ve Abdi ipekinin ldrlmesini istemitir. Bu nedenle Abdi peki, Dndar Kl'm adamlar tarafndan ldrlmtr. Dndar Kl- Vay anasn, imkn var m efendim? Sorgulayc- H?.. Dndar Kl- Efendim yle bir konu var. Beni bir para tanyorsunuz, biz bu tertip eylemler yapabilir miyiz? Biz her eyden nce aile ocuklaryz. Sorgulayc- Tabii gerekesine bal bu...

Dndar Kl- Yok efendim. Sorgulayc- Belki iin bu kadar byyeceini dnmeden. Dndar Kl- Yok efendim... Belki vatanm iin, vatana bir ktlk yaplr da byle gvendiimiz insanlar derse ki, o insann ortadan kalkmas lazm, belki imza koyarm... Yoksa Semi-ramis'le konumu, bilmemkimle konumu bunlar i deil. Sonra efendim byle bir konu olsayd, duyulurdu. O zamanlar Emel Sayn evli idi efendim. Sorgulayc- Bunlarn evliliine bakma, sen de bilirsin. Dndar Kl- Tabii efendim. Sorgulayc- Onlarn hayatlarn anlamak g yle deil mi? Dndar Kl- yle efendim. Sorgulayc- Evli, kocas kendi gtryor testim ediyor diyorlar ondan sonra. Bu konuma Dndar Kl'n 1-25 Mart tarihleri arasnda yaplan sorgulamasnn "13-B" numaral bant kaytlarnda yer alyor. Sorgulayc szcnn rtt kii kim? Kii deil, daha dorusu kiiler? Dndar Kl' Mehmet Eymr ve Attila Ay-tek'in sorguladn Avukat Burhan Apaydn Ankara 4 Nolu Askeri Mahkemesi'ne bildirmi. Konuyu bilen evreler arasnda ad geen nc sorgucu ise, Erkan Grvit. Son MT raporunun nl isimleri yani. MT'in ve polis tekilatnn nde gelen yetkilileri. Abdi peki cinayetinin aydnlatlmas konusundaki yaklam dikkat ekici tabii. Ancak devletin istihbarat tekilannn meraklar dikkat ekici. MT sorgucusu Emel Sayn, Semiramis Pek-kan ve Hmeyra ile balam sorguya. imdi ise ilginin odak noktasnda Banu Alkan bulunuyor. Bant numaras "6-A." (Ba-nu Alkan, Kl hapishaneden ktktan hemen sonra, "Ayp ettin, Dndar Aabey" diyecek). Sorgulayc- Banu kim? Dndar Kl- Banu, Banu Alkan'dr efendim. Sorgulayc- Bilmiyorum, herhalde o? Dndar Kl- Banu Alkan' yle ahsen tanrm efendim. Sorgulayc- Nereden tanyorsun? Dndar Kl- Film artisti. Sorgulayc- Var m bir eyin, mnasebetin? Dndar Kl- Yok yok. Mnasebetim yok. Ben hi yle kadnlarla iliki kurmam efendim. Sorgulayc- hliye? Dndar Kl- Onlar tehlikeli olur. Sorgulayc- isimliler yani. Dndar Kl- Zararl onlar efendim. Sorgulayc- Ne zarar olacak yani? Dndar Kl- Olur olur efendim. Sorgulayc- Koparrsn kafasn olur biter, zararl oldu mu? Bunlarn da ii oluyor mu byle? Banu'nun manunun ara sra 413 Yahya Ahi'nin oluyor mu? Dndar Kl- Yahya Ahi'nin filmi var ya efendim. Mesela bu Yahya Abi Kemal Sunal'la film yapar senede tane. Btn kadn artisder Kemal Sunal'la oynamak ister. Kemal Sunal yani Trkiye'de byk i yapar. Devletin MT'i, devletin bandanna ve kdarna, devletin sorgulayclarnn byk emekler harcayarak devletin sannn azndan topladklar bylesi bilgileri kaydediyor, yazyor ite. imdi sorgucularn objektifi Ajda Pekkan'a yneliyor. "5B" numaral bant: Sorgulayc- Erdoan Demirren'in var mdr, yle dolambal ileri! Dndar Kl- Vallahi hi duymadm, inanr msnz? Sorgulayc- Bak iyi istihbaratn var yani? Dndar Kl- Onun gazetede resmi kt efendim. Sorgulayc- Hm.7.. Dndar Kl- Fena bir adam deildi. Terbiyeli, hrmetkar bir adam. Sorgulayc- Ajda Pekkan'la m geziyormu ne yapyormu? Dndar Kl- Evet yle efendim. imdi kim var srada? Buyursunlar Muazzez Abac. "5-A" numaral sorgu bandn dinliyoruz:

Sorgulayc- Muazzez Abac ile tanyorsunuz herhalde.7 Dndar Kl- Tanrz efendim. Sorgulayc- imdi (imlen }as;yor, ne yapyor? Dndar Kl- Vallahi bilmiyorum, birisini bulmutur. Sorgulayc- Bulmutur di mi? Dndar Kl- Tabii... Serpil akmakl ve Trkan Duru ise "17-A" numaral bantta: 414 Sorgulayc- Mert akmakh'y tanyor musunuz? Dndar Kl- Tanyorum. Sorgulayc- Onun yeeni Serpil akmakl'nn kocas. Dndar Kl- Serpil akmakl'nn kocas m? Sorgulayc- Hee... Dndar Kl- Ben yalnz o Ylmaz Duru'nun bir akraba-syla o eyin ablas Ylmaz'n ablasyla ileri vard. Sorgulayc- Trkan Duru, ismet Bey'in tutulduu kadn. Dndar Kl- Trkan Duru? Sorgulayc- smet Bey'in ayn zamanda metresi. Dndar Kl- Evet evet, dedik ya bir yerden biliyorsun bunlar. Sorgulaycnn derin kltr Dndar Kl' bile hayrete dryor. Cinsel syleinin sorgulayc ile sorgulanan arasnda oluturduu scak iliki ayrca arpc oluyor. Sohbetin getirdii senlibenlilik bir anda Dndar Kl' soru soran konumuna ykseltiyor, sorgulayc ise bilgi zenginliinin tadn karyor. Yorulan sorgulayclar "11-A" numaral bantta, anlalan MT usul dinleniyorlar. Kulak verelim: Sorgulayc- ... Daha ho eylerden bahsedelim, yorulduk biraz, bu artistlerden kimleri tanyorsun? Gnl Yazar' tanrsn bir kere? Dndar Kl- Hepsini tanrm efendim, fazla samimiyetim olmaz. Sorgulayc- Biz yle samimi tandndan ey olup kimleri tanyorsun? Dndar Kl- brahim Tadses'i tanrm. Sorgulayc- Ne yapaym ibrahim Tatlses'i, ben diyorum yle Emel Sayn, Ajda majda filan? Dndar Kl- Hi grmedim ki. Sorgulayc- Hangisini tanrsn? Dndar KlGrmem onlarla. 415 Sorgulayc- He... Dndar Kl- Hi grmem. Sorgulayc- Hani zamparalk ara sra var diyordun, bunlardan yok mu? Dndar Kl- Bunlar sade ov yapard. Sorgulaycda Emel Sayn saplants olduu ok ak. "7 B" numaral bantta Sayn'n eceresi aratrlyor: Sorgulayc- Reat Sayn? Dndar Kl- O da benim arkadam. Sorgulayc- Ne i yapar? Dndar Kl- thalat-ihracat yapar. Sorgulayc- Emel Sayn'la bir eyi var m? Dndar Kl- Yok yok... Sorgulayc- Bu Emel Sa^m nereli? Dndar Kl- Sivasl efendim. Ozal'n "cart curt" dedii 2000'e Doru'nun irdeledii gibi, "ok sayda insan hakknda ileri srlen iddialarn tek satrna" katlmak olanakszd. "Yaanan ortam, nasl bir ortam?.." Belgelerle saptanan durum, tyler rpertici. "Kendilerini her eye muktedir sanan, her eye kadir olduuna inanan birtakm sorgucular, insanlar ad vererek aalyorlar. Bunlar tutanaklara geirilebiyor. Gtrp yargcn nne konabiliyor. Bilirkiiye incelettirilebiliyor. iin korkun yan, kimse kp bunlar ne, bunlarn kaaklkla, milli gvenlikle ne ilgisi var, diyemiyor, demiyor." "lkede kimsenin gvenlii yok!" Ya dinlenen telefonlar rezaleti! Ocak 1989'da MT'in dinledii telefon konumalarnn metinleri basnda yer alyor. in 416 baka ynlerine eilen basn evrelerinden t kmyor. Anayasa kurallar, yasaklayc hkmleri zerinde kimse durmuyor. Bir babakan -zal- kyor, telefonlarn dinlenmesini "cart curt savlar" diye niteleyebiliyor. Cart curt demokrasi, cart curt bir basn!

rneklere baka anmsamalar yardm ediyor: Ekim 1979'da iileri Bakan Hasan Fehmi Gne'in Aynur'un evine gideceini Hafta Sonu dergisine "bir erkek sesi" bildiriyor. Mata-rac'nn bir kadnla ilikisi yine "bir erkek sesiyle" ihbar ediliyor. 1 Ocak 1980'de Hafta Sonu eski devlet bakan Metin Musao-lu'nun ei ve sevgilisi ile ayn evde oturduunu yazyor. Tahliye olaca gn Dndar Kl'a soru: "Sorgulamada Cumhurbakan'nn damad Erkan Grvit var myd?" Kl'n yant: "Gzlerim kapalyd. Hibir ey grmedim. Bask yaparak konuturdular beni. "Cumhurbakan'nn damadn da kandrarak Konsey'i suikast olayna alet etmek istemilerdi." Baka soruya, baka yant: "Bakn benimle ilgili tek kantlar yoktu. Bunca yldr mahkemelerde ve hapishanelerde neyle rttler, biliyor musunuz? MT ifadesi ile. MT ifadesi ile sulanan tek kii ben oldum." Bunlar syleyen adamn 21,5 yl hapishanelerde gemiti. Sorgulamadan bir rnek daha Sorgucu- Narkotik demisin 61 93 95? Kl- Narkotik. S- Ha. K- sim var m efendim? 417 S- Yok. K- Evet. S- Narkotik ubenin herhalde. K- Evet, evet efendim. S- Ne oluyor, yani iiniz olmuyor mu narkotikle? K- Hi olmaz efendim. S- Ni^e bulunduruyorsun? K- Orada isim var m efendim? S- Yok, isim yok. K- Evet. S- Ne eyiniz oluyor, ne mnasebetini? narkotikle? K- Hi! Mdr bile tanmam. Ahmet Bey diye birisi derler. S- Hu, K- Hi tanmam efendim. S- Uur vard orada onun iin mi aldn? K- Uur Gr m efendim? S- H. K- Onun efendim hi tutunacak dal yok, onu hibir ey yapmaynz Allah akna. Onun kadar irkin insan gelmez yeryzne. S- Sen onunla ne gamandan bert kestin, eyin hesabn? K- Cezaevinden kaktan sonra hi gelmedi yanma. S- Ne zaman yani? K- senedir (izildi) efendim. S- Sen cezaevinden ktktan sonra? K- Evet, ben Kabakoz'da yattm. S- Ha, o zamandan sonra? K- O zamandan sonra. S- Niye? K- Ben efendim... S- O dn anlattn, kr Balc? K- Evet onlar aldrttlar bizi. S- Hu... O ite de ok para dnm Kabakoz'dan kmada? 418 K- Yok yok efendim, yok. S- Haa. K- Vallahi yok. Sorgucuya gre sorgu nedir? Eymr'e gre: "Sonuta Dndar Kl'n hayan, ilikileri, faaliyetleri en ince detayna kadar incelendi. Hibir sulu kendini ipe gtrecek bilgileri vermek istemez. Bu

bakmdan her trl psikolojik yaklam ve edci yaplmak suretiyle yerine getirilen en mkemmel bir sorgu faaliyetinde dahi yzde yz tam bilgi almak mmkn olmaz." Eymr'n sorgudan edindii kesin izlenimler: "Birok konuda bilgi veren ve itiraflarda bulunan Dndar Kl, zaman zaman kendisini bir zavall gibi gsteriyor, kendisini MT'te sorguya aldrtan gcn Erol Simavi ve ark Tara olduunu kesinlikle bildiini sylyordu. Dndar Kl'a gre g-zalnna alnmasnn nedenlerinden biri, sahibi bulunduu Cem reklam irketinin Hrriyet gazetesine olan borcu ile ilgili ihtilaft. Dndar Kl sorgulama sresi uzadka mitsizlie dmeye ve baz nemli aklamalar yapmaya balad. Bu aklamalardan biri Emniyet Mdr kr Bal'nn Fahrettin Aslan ile birlikte gayri Mslimlerden milyarlarla ifade edilen yksek meblalarda hara almas konusuydu. Sorgucular ilknce Kl'n 'sorguyu saptrd dncesiyle' bu konunun zerinde durmadlar. Ancak Kl'n srarla bu konuyu gndeme getirmesi zerine, konu ile ilgilenmeye baladlar. Kl, kr Bal'nn bu faaliyeti stanbul Skynetim Komutan, stanbul Valisi, stanbul MT Bakan ve Merkez Komutan'nn bilgisi dahilinde yaptn belirtiyordu. Anlattklar arasnda Konsey yesi Tahsin ahinka-ya'nn Beikta'taki sarn sevgilisinin olu (veya kz) ile Fahret419 tin Aslan'n yeeninin evlendii ve bylece yaknlk kurulduu gibi hususlar da vard. Esasnda Dndar Kl baz eyler anlatmak istiyor, imalarda bulunuyor, fakat bir noktaya gelince konumu olmaktan korkup susuyordu." Sorgu aa kyor Bunlar sorgulamann perde gerisiydi. Kl, stanbul'da hapishane yerine yatt hastaneden kar kmaz, aralarnda ark Tara, Attila Aytek, Mehmet Eymr ve Hrriyet gazetesi sahibi Erol Simavi'nin de bulunduu birok kii hakknda "iddia ve tehditler savurdu." "Kl kendisiyle yaplan bir syleide, Hrriyet gazetesine de saldrarak yle konumutu: 'Hrriyet gazetesi ile ticari bir ilikimiz vard. Senede iki milyar tutarnda reklam veriyordum Hrriyet'e. Bu reklam veren kurulular iflasn eiine geldiler. Geici olarak yzde 50 indirim yapmalarn istedim. Amacm adamlar iflastan kurtarmakt. Yani biz de, kazancmzn yarsn feda etmek kaydyla istedim bunu. Bunlar biz yapamayz dediler. Biz de -Mehmet Ali Ylmaz'n sahibi olduu- Gne gazetesi ile anlap bu ilanlar Gne'e verdik. Bu yzden bize dman oldular. ndirim konusunda Hrriyet gazetesinin sahibi ile konutum. Ama yanamad. 10-15 sene sren bir ticari ilikimiz vard. Bir defa kendisiyle gazetesinde de yz yze geldik. Orada teklif etmitim ilan fiyatndaki indirimi. Ama yok, olmaz, dedi.' "Dndar Kl, daha sonra Deniz Harp Okulu ihalesinin Mehmet Ali Ylmaz'a verilmesinden sonra, kendisinin Ankara'ya ikyet edildiini ileri sryor ve Enka (ark Tara), Ulu-soy gibi irketlerin yan sra Erol Simavi'yi de ikayetiler arasnda sayyordu." (Tempo dergisi, 8-14 Ocak 1989, say 2) 420 "Tandm Dndar Kl" "Hakknda tahliye karar verilip cezaevinden kaktan sonra yapt aklamalar ve ortaya ata iddialarla, bir anda adndan yine sz ettiren tannm kabadaylardan Dndar Kl'a, TEMPO dergisi son saysnda geni yer verdi. Bu yazda Hrriyet gazetesi imtiyaz sahibi Erol Simavi, Kl'n baz geliigzel iddialar konusunda gr belirtti. Konumasnn banda 'Dndar K-h' tanyor musunuz?' sorusuna, 'Evet, hem de iyi tanyorum,' karln veren Erol Simavi, nasl tanklarn yle anlatt: "- Bundan 20 yl kadar nce, Talk gazinosunun kapal ksmnda oturuyordum. Garson bana bir kart getirdi. zerinde, Dndar Kl yazyordu. Arkasnda da nefis diyebileceim bir kaligrafiyle kaleme alnm, 'Muhterem Beyefendi, zatlinizle grmek istiyorum' yazs. Yarn akamzeri, saat 18:00 gibi Divan'n barnda bulualm, diye haber yollattm. "- Kl randevuya geldi mi? "- Evet, dediim saatte geldi. Zaten gazetelerdeki fotoraflarndan tanyordum. 'Aabey, benim bir kere adm km, ama yardma ihtiyacm var. Yine kt yola dmek istemiyorum,' dedi. Kartn arkasndaki kaligrafiyi sordum. 'Benim yazm,'

dedi. O sralarda, klasik eserler basan Varlk yaynlarnn kitaplarn muntazam okuyormu. Baktm adam, baya mnevver bir kabaday. 'Ne istiyorsun?' diye sordum. 'Msaade et, ufak tefek oyun da oynatabileceim bir kahve aaym,' dedi. Byle bir ey, benim emrimle olsa tamam, ama... "- Yardm ettiniz mi kendisine? "- Trk Ykseltme Cemiyeti'nden bir tandm vard: stanbul Polis Mdr, Muzaffer alar. Kendisine telefon ettim. 'stadm,' dedim, 'gelin; byle cemiyete zarar dokunma ihtimali olan kiiyi kurtaralm. yi bir adama benziyor, alarak yaasn.' Dndar'a da, iki art kotum: nce, silah tamayacaksn, 421 bugn, silah tamak enayiliktir. Devir eski devir deil. 'Tamam,' dedi. kincisi oradan buradan hara alyormusun, bundan vazgeeceksin. 'Sz veriyorum,' dedi. Muzaffer alar da, ancak kumar saylmayacak oyunlar oynatmas artyla, kahve amasna msaade etti. "Erol Simavi, Dndar Kl'in, alar'n artna uyup uymad konusunda ise o ksmn hatrlamadn, ancak daha sonra kahvenin kapatldn ya da kapandn belirterek, K-l'n yeniden kendisine geldiini ve i istediini ifade etti. Erol Simavi, bu konuda yle dedi: "- Ona, 'Sana bir reklam ajans kuralm; gazino reklamlar senden gesin,' dedim. Adn bile ben koydum: Cem Ajans, baz grafikerler aldrttm. Gazinolar dnda da reklam alabileceini syledim. Zamanla Kastelli'yi filan da ald. Kastelli katnda 60 milyonumuz da gitti beraber. "Erol Simavi, reklam ajansnn baarl olup olmad konusunda da, btn gazino reklamlarnn onun kanalyla geldiini, tek istisnann Fahrettin Aslan olduunu, ikisinin arasnn iyi olmadn, ancak sebebini bilmediini syledi ve, 'Sonra ben, bunlar bartrdm. Fahrettin Aslan'n da reklamlar Dndar'dan gemeye balad,' dedi. "Hrrrjet'te elence reklam fiyatlarn nceleri ucuz tuttuklarn, ancak 1980'den sonra kdn pahalanmaya baladn, elence reklam fiyadarnn, kd bile karlamad gerekesiyle, tenzilatn kaldrlmasn istediini syleyen Erol Simavi; srasyla, Osman Kavran'n, Fahrettin Aslan'n gelip zel tarife istediklerini; ancak onlara, 'Size zel tarife yaparsam, teki de duyacak; o da benim mterim. O da benim ahbabm, zel tarifeyi kaldrdm,' cevabn verdiini belirtti. Sze yle devam etti: 'Fahrettin Aslan, Osman Kavran'n olu Mahmut Kavran, yani kanl bakl iki rakip, ilk defa birleip beni terk ettiler ve Gne'e getiler, Gne, bunlara muazzam bir tenzilat yapt. Beni terk ettiler ve 422 ben, bayram ettim, gittiler diye.' "- Dndar Kl, sizden tenzilat istediini, baz mterilerinin batmak zere olduunu sylemi, doru mu? "- Yok canm, ne o benden indirim istedi, ne de mteriler g durumda. Kl geldi. 'Aabey, bu ajans bana sen kur-durttun emret u gazinocularn dersini vereyim. Tekrar size dnsnler,' dedi. 'Hayr, rica ediyorum dokunma. Oraya vermeye devam etsinler, dedim, Bylece bana iyilik yapm olursun...' "Erol Simavi, Dndar Kl'la, ondan sonra hi grp grmedii sorusunu cevaplandrrken, aabeyi Haldun Sima-vi'nin olu Sleyman'n Hali kprs zerinde trafik kazas yaptn, yal bir kadna arptktan sonra kaan, o srada aabeyinin Amerika'da olduunu ve sorumluluu kendisinin stlendiini, raporlarn ocuun lehinde olduunu, tutuksuz yarglanmas iin saa sola, bu arada Eyp savcsna bavurduunu, sz verildii halde, ismi byk diye tutuklanmasna karar verdiini belirterek unlar syledi: "- Benim canm ok skld. Yine bir gn Divan Ote-li'ndeydim, baktm Dndar geldi. Beni dnceli grnce, 'Ne var aabey?' diye sordu, Yeenim Samalclar Hapishanesi'ne giriyor, bir kaza yznden. Aabeyim burada yok, ben karar vermek zorundaym, dedim. Dndar kalkt, telefonun bana geti, bir iki numara evirdi. Karsna kana neredeyse emir verir gibiydi. Bir eyler syledi ve bizim olan derhal revire kaldrtt, odasna televizyon koydurttu. 'Kfte yapn pirzola yapn' diye talimat verdi, iki isteyip istemediini sordu, imez dedim.

ocuk susuzdu, ksa bir sre sonra da kt, ite Dndar'n byle bir iyilii oldu. "- Demek yle yanlar var? "- Evet, bazen dnyann en bonkr insan olabilir. "- Bir de Deniz Harp Okulu ihalesinden sonra, kendisini ikyet ettiinizi sylyor. 423 "- Bu adamn uyuturucu kullandn sanyorum. Cezaevinde iken, muhtemelen uyuturucu bulamad iin dengesiz-leti. 12 Eyll dneminden sonra hapse girdiinde verdii ifadelerde, herkese bir ey atyor; Erol Simavi, Haldun Simavi, Ko, ark Tara, adn anp bu ilerde benim ortaklarm diyormu. Demiler ki, 'Sen deli misin? Bu adamlarn seninle ne ilgisi var?' Demi ki, 'Bunlar mehur adamlar; ieri derlerse, bunlar kurtarmak iin herkes urar, bu sayede biz de karz.' "Erol Simavi, Deniz Harp Okulu ihalesi konusuna da deinerek unlar syledi: "- Ben ne mteahhitim, ne de komisyoncu. Zannedersem, beni Mehmet Ali Ylmazla kartrm. nk Deniz Harp Okulu ihalesi, Mehmet Ali Ylmaz'n zerinde kalmt. stelik Ylmaz, onun hemerisi; hem dostu, hem de fabrika iinde ortayd. Yine dediim gibi Dndar'n evreye tutarsz iftiralar herhalde uyuturucu kullanmasndan ileri geliyor. Ama unu da syleyeyim, ben Dndar'n eroin ii yapabileceine ilk gnden beri inanmadm. Eroin ii, byk zek ve para iidir. "- Dndar Kl tutuklandktan sonra size haber ya da mesaj gnderdi mi? "- Hayr, ama bir gn Dndar'n kz kageldi. Babasnn serbest braklmas iin benden yardm rica etti. 'Ne olur uradan bir telefon edin de serbest braksnlar,' dedi. 'Kime?' diye sordum. 'Evren Paa'ya,' cevabn verdi. Kzm sen deli misin? Brak ki ben, bu tr telefonu edemem, mahkeme srerken, Evren Paa bile olsa ne yapabilir; ama sana yardm etmek isterim, dedim. Onlar ertesi akam Prof. etin zek'le grtrdm, Avrupa'ya hareket ettim. Onlar beni Avrupa'da buldular ve etin zek'in dosyay iade ettiini, davaya bakmak istemediini sylediler. Bunun zerine ben de ii daha iyi takip edeceini dndm Burhan Apaydn' tavsiye ettim. Apaydn'la fazla samimiyetim olmad iin, gidip bizzat Burhan Apaydn'a m424 racaat etmelerini syledim. Apaydn tek kuru talep etmeden davaya girdi. Ve sonunda Dndar Kl' kard. Arada kz, kocasyla ziyaretime gelirdi. 'kar kmaz, babam eve bile uramadan gelip ayaklarnzdan pecek,' diyordu. Ben de yaptmz bir ey yok ki, diyordum. imdi bu adam konuuyor, herhalde ald uyuturucunun etkisiyle, bir syledii, dierini tutmuyor. "- Dndar Kl'n Emniyet Genel Mdrl Kaaklk Dairesi eski bakan olan Attila Aytek ile Mehmet Eymr'e ynelttii sulamalar var. Onlarn komplo kurduklarn ileri sryor. Bu kiileri tanyor musunuz? "- Hayatmda Attila Aytek'i ve Mehmet Eymr' ne grdm, ne de onlarla konutum. Yalnzca Attila Aytek, bundan bir, bir buuk yl nce Ankara Matbaa Mdr'mz Melih Yal-man'a, yaknda Dndar Kl'n cezaevinden kaca, ilk i olarak Erol Simavi'yi vuraca haberini iletti. Buna, hibir mana veremedim. Gldm, getim. Sonra dndm. Adam beni niye vursun? O srada kardei ibrahim ve olu Cem'le birok defa Etap Oteli'nde karlatk. Onlar bana hep saygl davranyorlard. Mehmet Eymr'e gelince, onu da tanmyorum; ama kendisiyle tanmak istiyorum. Neden mi tanmak istiyorum? MT raporunu batan sona okudum. Fahrettin Aslan da okumu. Bu raporda kendisinin de adnn gemi olmasna ramen dedi ki, 'Erol Bey, adamn yazdklar A'dan Z'ye doru. Bir tek yanl var: Ben Necdet Uru'a Emel Sayn' getirmiim. Adam bunu isteyecek tipte deil; stelik Emel Hanm benim gelinliimi yapt, olumla evliydi. Bunun dnda MT raporunda yazlanlar A'dan Z'ye doru.' Onunla tanmak isteyiim eski genelkurmay bakan, emekli Orgeneral Necdet Uru meselesinde bu hatay neden yapt merakndan kaynaklanyor." (Hrriyet, 8 Ocak 1989) 425 "Tertip dava"

Kl'n avukat Burhan Apaydn ise, nl kabadaynn susuzluunu anlaynca, "ilk durumada MT hakknda soruturma almasn" istediini sylyordu. Kl gibi nl birinin davasn neden stlendiini, Apaydn yle aklyordu: "Dndar Kl, 1984 ylnda gzetim altna alnd, 7 Nisan 1984'te Ankara 4 No'lu Askeri Mahkemesi'nde, hakknda idam istemiyle dava ald. 1985 Mays aynda, Kl'n istei zerine ailesi bana gelip davay almam istedi. Dava dosyalar 50 klasr buluyordu. Alt ay sreyle gece gndz, dosyalar tek tek inceledim. Olayn tertip olduunu, Kl'n masumiyetini anlaynca davay aldm. "lk durumada MT hakknda soruturma almasn istedim. Mahkeme heyeti konuma hakkm be dakikayla snrlad. Mahkemeyi, Genelkurmay Bakanl ile Milli Savunma Bakan-l'na ikyet ettim. Mahkemenin kaldrlmasn istedim. 1986 ylnda, Ankara 4 No'lu Askeri Mahkeme kaldrlarak, btn davalar Diyarbakr Askeri Mahkemesi'ne gnderildi. Bu memleket, tertip davalardan ok zarar grd. Dndar Kl davas da bu ynyle tarihe gemitir. Bir tertip dava, adaletin elinde parampara edilmitir." Dmeye baslnca Eymr'n kaleme ald nl MT raporu, ubat 1988'den Ocak 1989'a dein ksa aralklarla byk, orta ve kk iddette depremlere neden olacakt. Bu depremlerin sonuncusu 1989'un ilk aynda yaand. Raporda nemli lde yer alan Kemal Hor-zum'un bankalarla ve brokrasi katndaki ilikileri dne dolaa Babakan Yardmcs Kaya Erdem'in istifasna kadar uzanacakt. 426 Emlak Bankas genel mdrlne zal'n dardan ithal ettii Kbrs kkenli Blent emiler'in Horzum'un Kaya Er-dem'le ilikisinden sz ettiinin yaygnlamas, Babakan Yardmcs Erdem'in, iki ayda bir salk denetimine ABD'ye giden Turgut zal'a sert biimde, "Ya o, ya ben," diye rest ekmesine kadar uzand. emiler yerinden alnd. Ama Erdem'in karsna karld. Bankalarla ilgilenecek Babakanlk badanmanl grevine atand. te tam bu srada, basn kulisine bir MT raporu daha rnga ediliyordu. MT, telefon dinliyordu ve Horzum'un brosuna dayanan kulaklar Avrupa'da bulunan birisi ile yaplan konumada Kaya Erdem'in adnn getiini de duymutu. MT raporlarnn yazlmas yasa gerei yasakt. Biz, haberi aldmzdan beri zal'n aklama yapmasn diliyorduk. Erdem de Cumhuri-yet'te kan yazmzdan sonra, telefonla aram, "Babakanlk'a telefon dinlenmesi olaynn doruluu derecesinin saptanp kendisine bildirilmesi" iin yazyla bavurduunu sylemiti. Olay, henz bu aamadayd. Oysa "ok gizli" kayd ile Hor-zum'la ilgili dzenlenen bir MT raporunda, bu telefon konumas yer almt. Horzum, Kaya Erdem'le greceini sylyordu. MT raporunun ieriini ve "nasl szdn" aratran Kutlu Sava bakanlnda kurulan komisyona Mehmet Eymr'n "telefon konumasnn zlen metnini" verdii bildiriliyordu. Ksacas, Babakan elini uzatsa bu raporlar grebilir, Horzum'un, Kaya Erdem tarafndan kabul edileceini gsteren MT bilgisine gre kantlar arayabilirdi. Hatta buyursa MT, bu raporun hem ses bandn hem de zlen metnini gnderirdi. Erdem'in istifasndan sonra zal'n davran ne olacak diye bekleniyordu ki... 1 Ocak 1989, yeni yln ilk gn, Hrrryet'te Mehmet Eymr'n, Milliyet'te Eymr gvenlik dairesi bakanyken yardmcl grevini yapan, "zel Harp Dairesi'nden" MT'e aktarlan arkada Korkut Eken'in "ayn ierikte" deme427 leri kt. "Kaya Erdem'in Kemal Horzum'u tanmadn sylemesine, her iki MT'i, armlard." Eymr bir derece daha ilerideydi. "MT raporu ile daha ok canlar yanacakt." "Olay gazetecilie" soyunan Uur Dndar beni aryor, telefon konumas zerine giden yazlarn "anahtar" niteliinde olduunu sylyordu. Biraz abartl, biraz da "hkmetler devirecek gte gazeteci" konumundaki ses tonuyla, Kaya Erdem'in stne niin gittiimi de soruyordu. Benzerlerini ok grdmz, yaadmz bu alml gazetecilik tavrlarna yant sadeydi: MT'te telefonla ilgili metin, ses band varsa, bunlara ilknce babakann doru veya yanl demesi gerekirdi. Doru derse ona gre yazlabilir, deil derse yantmz baka olabilirdi. emiler'le isvire'de Horzum'u kovalayan Uur Dndar -sanki o telefon konumalarnn metinlerini Mehmet Eymr'den daha nce almam gibi- "anahtar

yaz" vgleriyle emiler'e kar Erdem'i vurmaya yarayacak ara m gryordu bizleri, buras pek anlalmyordu. Oysa, biz ne emiler'in, ne de Erdem'in yanndaydk. Emlak Bankas'nn merkez binasnn nerede olduundan bile haberli deildik. Erdem'le ilgili telefon grmelerinin "gizli" dzenlemelerle alnmasna anayasal adan yaklayorduk. Bir iktidarn anayasay pervaszca inediini gstermeye telefon konumalar olaylar kadar somut bir rnek olamazd. "Haberleme hrriyeti. "Madde 17- Herkes, haberleme hrriyetine sahiptir. Haberlemenin gizlilii esastr. Kanunun gsterdii hallerde, hakim tarafndan kanuna uygun olarak verilmi bir karar olmadka, bu gizlilie dokunulamaz." (TC 1982 Anayasas) Bu madde de MT'e ayrcalk tanmamt. Maddede, "Diledii zaman diledii kiilerin telefonlarn, yatak odalarn dinler," diye bir fkra yoktu. "Kanunun gsterdii hallerde, ancak mahkemeden alna428 cak karardan" sonra, bu "gizlilie" dokunulabilirdi. unu soruyorduk: Babakandan izin alnm myd, sonra mahkeme kararna gidilmi miydi? Sorun, Horzum'u ayordu (Bu satrlar yazarken de evdeki telefonun yine dinlemeye alndndan kukumuz yoktu). Bu trden dinlemelerden sonra, raporlar nasl hazrlanr; Horzum gibi "devleti dolandrd savyla mahkemeye gidenlerin dnda kalan" aydnlarn, gazetecilerin, siyasetilerin bana gelenleri ya da gelebilecekleri dnerek, bu olay ele alp "yaray" demeye alyorduk. Mehmet Eymr aktan deme veriyordu: "Evet," diyordu, "Kemal Horzum'un evi, iyeri tam yl boyunca yani kendisi yurtdna gidinceye kadar dinlemeye alnd. Bu konuda ciddi bir komisyon kurulursa btn bildiklerimi sylerim." Tank bizzat MT'tendi. Anayasa'ya karn mahkeme izni alnmadan telefonlarn dinlenmeye alnd, artk yadsnamaz llerde ortadayd. Erdem'le ilgili dinleme, yaray demeye tam frsatt. Nedense basn, telefon dinleme olayna kar duyarszd. Eline bir MT belgesi geiren, hangi cephede savayorsa onu destekleyeceine inand bir "rapor" bulan herkes zafer lkla-ryla stunlara oturuyordu. Eymr'n -ki telefon konuma metnini daha nce ok iyi biliyordu- "Kaya Erdem'in Horzum'u tanmadn sylemesine atn" sylemesinden bir hafta sonra, 8 Ocak 1989, yine bir pazar gn Erdem adnn getii telefon konumas stunlarda arz endam eyledi. Dinleme yasakt, MT belgelerinin yazlp aklanmas yasakt, yle bir tarladan geiyorduk ki, yasann koyduu yasaklar anmsatmak bile yasakt! Horzum-Kaya Erdem'in istifas olaylarnn Meclis'te aratrlmasna nayak olan abalar srp giderken, kstl bir evre, 429 telefonlar dinlemeye alma aybnn stne gidiyordu. el SHP Milletvekili Fikri Salar, Babakan'n yantlamasn isteyerek Meclis'e bir nerge veriyor, "a) Erdem'in telefonlar dinlendi mi? b) Dinlemeye alnd ise bu emri siz mi verdiniz? c) ktidarnzda gvenlik gleri hangi yetkiyle, kimlerin emriyle telefonlar dinlemeye ald?" diye soruyordu. Bu srada stanbul emniyet mdr iken "takunyal olay" ile Edirne'ye vali atanan nal Erkan da ortaya kmt. Ad MT'in telefon raporunda geiyordu. Erkan, "Benim yasalar dnda hibir davranm olmad," diyordu. Bilim evrelerinden ise sadece iki k geldi: Trk Hukuk Kurumu Bakan Prof. Dr. Muammer Aksoy, telefonlarn dinlenmesi konusunda u deerlendirmeyi yapt: "1961 Anayasas'nn 17. maddesinin 2. ve 3. fkrasnda aynen yle diyor: "2. fkra: 'Haberlemenin gizlilii esastr.' "3. fkra: 'Kanunun gsterdii hallerde hakim tarafndan karara uygun olarak verilmi bir karar olmadka bu gizlilie dokunulamaz.' "1971 ve 73 deiikliklerinde eitli hrriyeder bakmndan gecikmesinde saknca bulunan hallerde kanunun yetkili kld merciin mahkemenin yerine geebilecei, karar verebilecei yolundaki eidi deiikliklere ramen bu maddeye dokunulmamtr. Fakat 1982 Anayasas'nda 2. maddede gecikmesinde saknca bulunan hallerde kanunun yetkili kld merciin hkimin yerine geecek karar verebilecei yani telefon dinlenmesi yolunda bir hkm getirilmitir.

"22. maddenin (2.) son fkrasnda resmi kurulular veya messeseler hakknda kanun ile haberleme hrriyeti bakmndan istisna ngrlebilir." dare Hukuku Doenti Dr. Metin Gnday, ayn konuda unlar syledi: 430 "Konunun iki yn var. Birincisi haberlemenin gizliliinin ihlali durumu. Bilindii gibi anayasaya gre haberlemenin gizlilii esastr. Bu gizlilik yarg karar ile kaldrlabilir. Bu telefon dinlenmesinde byle bir karar olup olmad ortaya karlmaldr, ikincisi de dinleme yolu ile elde edilenler istihbar bilgiler ise ve bu bilgiler yetkili merciin elinde ise bunun yaymlanmas da yasal deildir. nk bu bilgilerin kamuya aklanmas olanakszdr. Bu tr yaynlar yasalarn ihlali anlamna gelir." Siyasetilerimiz mi? Milletvekili Salar'n dnda ana muhalefet partisi SHP'de t yoktu. Oysa, bir yl kadar nce Erdal nn, partideki kapal toplantlarda geen konumalarn "ksa sre iinde ANAP'a gittiini" resmen aklamt. "Gizli kulaklardan" sz ediyordu. Kukusu haklyd. nk SHP'nin ald bir karar daha aklamadan, ANAP'tan ya da hkmetten benzer ierikte aklamalar yaplyordu. DYP lideri Sleyman Demirel, ksaca "haberleme zgrlne" deinerek; "Ayp olan telefonlarn dinlenmesidir. Hani Trkiye'de haberleme hrriyeti? O kiilerin (Erdem'i amalyor) telefonunun dinlenmesi ok ayptr. Ve artk Trkiye'de telefonu eline alan 'devlet dinliyordur' diye endie iinde olacak. Bu insan haklarnn ihlalidir" diyordu. Demirel bu ksa aklamay soru zerine yapmt. Soru neydi? "Kemal Horzum'un dinlenen telefonlarnda bir 'beyefendi' laf geiyor, acaba siz misiniz?" Basnmzn maallah vard! Bat demokrasilerinde tm lkeyi ayaa kaldracak nitelikte bir olay, telefonlarn dinlemeye alnmas gibi byk bir olay, ite bu kadar yzeysel irdelemelerle ele alnyordu. Anayasa falan filan... Telefonlarn dinlemeye alnmas ka431 muoyunun duyarsz davranlaryla doal, olaan, kanlmaz bir ilem haline gelmiti. nsan ve kii haklaryla zgrlklerinden bolca sz edilen bir lkede... Hem de Avrupa Topluluu'na ye olacana inanlan bir lkede... MT'in ya da Emniyet Genel Mdrl'nn gz kapal diledii telefonu dinlemeye aldnn resmen aklanmasyla alan yaraya, Babakan Turgut zal, her zamanki nemsemez tutumuyla bolca tuz serpti. Horzum ve Erdem'in istifasyla alan siyasal tartmalar nlemeye yneldi. Hukuksal grn "aratrma nergesinin, Horzum davas srerken ele alnmas anayasaya aykrdr," diyerek aklad. ANAP grubunda konuan Babakan zal, "telefonlarn dinlendii yolundaki savlar" daha sonra basna yle yandyordu: "Telefon dinlenmesi olay olmusa skynetim devrinde. Tarihlere (MT'in telefon raporu ubat 1984 tarihli) iyi baksanza, acaba o da doru mu bilmiyorum. Tahkik ettiriyorum. Sylenen (yani gazetenin yazdna gre demek istiyor), 1984'te grlyor." Ve ardndan siyasal edebiyat szlne yeni, fakat insan artan bir deyim getiriyordu: "Cart curt ediyorlar, brakn Allah akna. Zamannda hi seslerini karmazlar, demokratik bir iktidar gelince konuurlar." Olezeri sylenen "cart curtlar" ertesi gn basnda zenli kelerde yer alyor, ancak... Evet, ancak bir babakann telefon dinleme olayn bu kadar hafife almasn eletiren tek satr grlmyordu. Daha tesi, Babakan grupta gazeteleri "dedikodu" yapmakla sulamt. Araurma dairesi zerinde muhalefetin Meclis gruplarnda, siyasal kulislerde sylenenler, i sayfalarda "dip soutucuya" atlarak yaymlanyordu. Alanacak halimize glse miydik? 432 Babakan, 1984'te skynetimlerin srdn, "telefonlarn askerler tarafndan dinlemeye alndn" syleyerek anayasal sulamalardan kanyordu. Oysa "skynetim kurumu" babakanlarn, hkmetin buyruunda, sorumluluundayd.

1984'te zal, bir yldr iktidardayd. Skynetimler dorudan ona balyd. Skynetimler buyruk verip telefonlar dinlemeye alm olsalar bile, uygulamann getirdii sorumluluk dorudan babakannd. Hibir olayda, olay ne olursa olsun hi kimse yasa buyruklarn ineyemezdi. Ne are Ocak 1989'da, bu gerei anlatmann olana yoktu. Herkes kaptrm kendini, alm ban, raporlar denizinde snaca u ada senin, bu ada benim dolap duruyordu. MT'in, ya da baka devlet organlarnn telefonlar dinlemesine artk almalydk. nk Babakan zal'a sorumluluk dtn, anayasann inendiini hi kimse anmsamyordu bile. Duyarszlk Dinlenen telefonlar sorununa duyarszlk zaten daha nceki aylarda balamt. lk haber, Sabah gazetesinde yer ald. "Telefonlar dinlemenin ok pratik yollarn bulan" birinin servenleri anlatld. Fakat asl nemli aklama SHP lideri Erdal nn'den geldi. nn, dikkadi, szckleri kuyumcu terazisi ile tartan bir siyaset adam. Kolay kolay ve birdenbire SHP'nin "kapal toplantlarnda neler olup bittiini neredeyse dakikas dakikasna ANAP'n renip hemen yant verdiini ya da kar nlemler aldn syleyecek" insan deildi. Ama bir gn syledi. Babakan zal -bermutat- hemen tepki gsterdi. Onun babakanlnda hi byle servenler olur muydu, telefonlar din433 lenir miydi? Kant gerekti, kant! nn, "Bir gn delil yakaladm zaman gsteririm," diyordu, "Ama imdi delil yakalamak iin gizli ilere giriecek deilim. nk elimde bu ile uraacak bir gizli servis yok." Aka MT'in SHP odalarn, telefonlarn iktidarhkmet hesabna dinlediini sylyordu. Dokundurma, sulama akt. nn, Babakan'n "yok" demesine de kesin davran gsteriyordu. "Pekl yoksa yok, ama var," diye direniyordu. nn iktidarn olayn zerinde durmak bile istemediini sylyor, "byle bir kanaate niin vardm yolunda resmi kanallardan bana herhangi bir soru sorulmad," diyordu: "Demek ki hkmet bu meselenin zerinde durmak istemiyor. Ben de durmak istemiyorum. nk elimde gizli servis yok bu ile, uraacak. Onlarn elinde gizli servis var. Fakat onlar gizli servisin ne yaptn kimse bilmesin istiyorlar." Ana muhalefet lideri, aka, kesinkes "gizli servisin telefon dinleme marifetlerini" sergiliyordu. "Gizli meselelerle uramak iin iktidara gelmek gerektiini" vurgulayan nn, 26-27 Nisan 1988 gnlerinde, nemli bir yaraya parmak basm oluyordu. Yaray ortaya karyordu da, ne oluyordu? Hkmet zaten umursamyordu. Ya kamuoyu, ya dinlenen telefonlardan ba derde giren ya da girmesi olas yazar izerler? Onlarda da bir suskunluk, bir bo vermilik grlyordu. Ne are, gizli servis MT'in telefonlar dinledii, MT raporu ve sonrasnda btn aklyla yine ortaya dklecekti. MT ve Emniyet Genel Mdrl'nn diledii zaman, istedii kiilerin telefonlarn aylarca, yllarca dinlemeye ald piyasaya srlen MT raporlarndan izlenecekti. Anayasa, ceza yasas, gizli servislere vz geliyordu. Dinlenen telefonlarn yol aaca daha boyutlu olaylar bakalm ne zaman padayacak, kimlerin ban yiyecekti? 434 Toplumdaki duyarszln faturasn elbet gn gelir yine o toplum derdi. Acaba7... Mehmet Eymr'n anlatmlarndan yeni blmler: "Kl'n sorgusunda illegal faaliyederin yan sra MT'i ilgilendiren hususlarn zerinde de durduk. stanbul Daire Bakan Nuri Gnde ve baz MT elemanlarnn MT'in bilgisi, dnda 'baz' ilikiler iinde bulunduunu rendik. renilen dier bir husus, Gnde'in akrabas Hac Ali Arslan'n, Ankara'dan yollanacak bir ekiple yakalanaca haberini Kl'a bildirmesiydi." Eymr bir kez daha "d krklndan" sz ediyor: "Bu hususlarn ortaya kmasyla birlikte MT'te en st kademelerde kendisine kar 'menfi' bir tutum hissetmeye balad. Ona kimi bilgiler yanstlmt: Nuri Gnde stanbul'dan arlarak, sorguda alnan

bilgiler okutulmutu. Ayrca Gnde konusunda Kl'a bir ey sorulmamas hususunda -o sradaki- Mstear Burhanettin Bigal Paa'nn emirleri iletilmiti. Gnde'in hazr bulunduu sorguda, bu husustaki ifadelerini hafifletecek ekilde sorular sorulmu, sonuta sresi de bittii iin Kl'n sorgulamasna son verilmiti." MT bnyesinde kansz bouma sona ermeyecekti. "Bu olaydan sonra Nuri Gnde 'terfian' Ankara'da d istihbarat bakanlna getirildi. Kl'n ilintilerinden sz ettii dier personel eidi yerlere atand. dari bir soruturma bile almama." Byle bir sonutan sonra akla iki olaslk geliyordu: MT st kademesi, Kl'n sorgulamada sylediklerine inanmam, Gnde'i "terfian" yeni bir greve getirmiti. Ya da daha gl sesler, Kl'n ne srd savlarn st435 n rtmeyi baarmlard. Hangisi doruydu, geni bir soruturma amadan ortaya karabilmek olanakszd. Birok giriimimize karn bizimle grmekten kanan Nuri Gnde'in olaya ve olaylara bak asn saptama olana bulamadk. Eymr, kovalamay srdryordu: "Mustafa Ercan, hem mstearla, hem de cumhurbakanlna giderek Gnde'in faaliyetleri hakknda aklamalarda bulundu. stanbul'a dner dnmez evinin nnde saldrya urayarak dvld. Keza kimi personelin yasad faaliyetleri ile ilgili bilgi veren Alpan Atikkan isimli 'biri' stanbul'a dnnde Mali ube Mdrl'ne ekilerek fena halde dvlmt. Bu akl almaz olaylar 'yaz ile st makamlara arz ediyor', fakat sonu alamyordu." "Yaz ile st makamlara" yaplan bavurularn metinleri, MT'te duruyor mu? Tabii, soru geliyor: "Neden?" Acaba st makamlar nemli sorgulamalara soktuklar elemanlara m inanyorlard? nanmyorlarsa MT'te neden tutuyorlard? Ya da gizli servis mantna akl ermez deyip geecek miydik? Ayn sorularn geerli olaca baka bir saptama: "Mevcut bilgilerin bir zetini karp yetkili makamlara vermeyi dnd. Bu zette Bal'yla ilgili, eitli yerlerde ve Ordu stihbarat Okulu'nda ifadesi alnan kaaklarn verdii bilgiler de bulunuyordu. Mstear Burhanettin Bigal yazy gn-dertmedi." 1984 ylnn ortalarnda meydana gelen bu gelimelerden sonra Eymr, 1985'te Adana'ya atand. Pizza connection Kl'tan sonra MT, ikinci bir "babay" sorguya ald: Uyu-436 turucu ve silah kaaklyla sulanan Behet Cantrk. 1987'de ABD'de son yllarn en byk mafya tutuklamas yapld. Cantrk'n MT'e verdii ifadeler nterpol'e geirilmiti. Tutuklamalar svire ve talya'da balad, ilk k noktas buydu. Cantrk'n verdii bilgilere gre, ABD'ye eroin deniz yoluyla giriyordu. Hammadde bir gemiye ykleniyor, gemide kurulan labora-tuvarda eroine dntrlyordu. Eroin yaplrken yayd koku ak denizde yitip gidiyordu. Cantrk, ebekenin Avrupa yakasna dair ipular vermi, svire'den talya'ya uzanan aratrmalar, tutuklamalarla ABD'de "pizza connection" kod adl operasyonu salamt. Eymr'e gre "Keza Cantrk'n verdii bilgilerden Krt-lk ve Ermeni faaliyeti ile ilgili birok operasyon yaplmt. Bu operasyonlar ok daha geni tutmak olanaklyken, bata MT'teki ilgililer ve birok kii olay bir 'kaaklk faaliyeti' ieriinde ele almlar, ideolojik ynne gerekli arl vermemilerdi." Yoksa MT'in st dzeyi "kaaklk faaliyetlerine bulamak istemiyor muydu?" Eski MT'ilerde, zellikle Fuat Dou ekolnde ayn kannn varl syleilerde kyordu. ahinkaya "rapora" nasl girdi! ubat 1988'de Perinek'in patlatt raporda, 12 Eyll' yneten Milli Gvenlik Konseyi yesi, Hava Kuvvetleri eski komutan, 1983'ten sonra Cumhurbakanl konseyi yesi Orgeneral Tahsin ahinkaya geni yer tutuyordu. ahinkaya ile ilgili irdelemelerin kkeninde 1984'te yaplan sorgulamalar yatyordu:

"Cantrk'n sorgusunda da birok kamu grevlisi ile ilgili bilgiler alnd. Bu konudaki nemli bilgilerden biri de Cumhurbakanl konseyi yesi Tahsin ahinkaya ile ilgiliydi. Bu ifade437 lerde ahinkaya Paa'nn baz mteahhiderle yakn ilikilerinden sz ediliyor, bu ihalelerden komisyon ald ne srlyordu. "Behet Cantrk'n sylemedii ancak onun ortaklk yapt bir baka silah ve uyuturucu kaaklndan sulanan Se-lahattin Delidere'nin iddia ettii hususlar arasnda ahinkaya ad vard. "Selahattin Delidere'nin Diyarbakr'da gzaltnda olduu srada sylei biimindeki bir konumada banda alnan (o band dinledik), iddialara gre, (Gnaydn gazetesi sahibi Asil Nadir grubunun koordinatr) eski emniyet genel mdr Fahri Grgl ve Tahsin ahinkaya, Avrupa'da yaayan Sar Avni (Ad: Avni Musulluolu) ve orta Behet Cantrk'n en yakn adamlaryd. Delidere, Sar Avni'nin ahinkaya'ya yurtdnda villa aldn (bir-iki yl sonra Times dergisinde ahinkaya ile ilgili 'en zengin general' diye yaz kt yaygnlat, derginin bu says saptanamad, bulunamad) ve Sar Avni ile Cantrk'n anta ile ahinkaya'ya para gtrdn sylyordu. "Diyarbakr'daki grevliler ekinmi ve Delidere'nin bu szlerini ifadeye sokmamlard." Eymr ne yapa? Bandn bir kopyasn MT Mstearl'na bilgi vererek "resmi bir yaz" ile mahkemenin yapld Ankara Skynetim Komutanl'na gnderdi. Bir baka kopyasn Cumhurbakan Evren'in damad, Kk'te MT temsilcisi Erkan Grvit'e verdi. Kopyay Erkan Grvit'e gtren, o tarihte Kk'te Grvit'le birlikte alan Bedri zdemir'di. Bu konuda "sonra" ne gibi gelimeler oldu, bilinmiyordu. Elbette kimse bilemezdi. Ne var ki, Cumhurbakan Evren yurtii gezilerinde zaman zaman "Konsey arkadalarn sulayan mihraklardan" sz ediyor, ayrntl bilgi vermiyor, adn koymad "mihraklar" sula438 yarak konuuyordu. Grvit'in "cumhurbakann ok sk gren ankaya grevlisi" olduu biliniyor. Kukusuz, MT'ten gelen bu bilgileri Gr-vit cumhurbakanna "arz etmiti." Baka nemli olaylarda uygulad yntemi ileterek Grvit "teki kanallardan da 'ihbar' inceletmi" olabilirdi. ...'dan ... karsa, geriye bir kii kalr MT'te baka bir gelime daha oldu: MT'te kaaklk niteleri, 6 Ocak 1983'te Milli Gvenlik Kurulu'nun ve ona dayal Bakanlar Kurulu'nun 237 sayl kararyla kurulmutu. Bu niteler "devlet yararna faaliyet gstersin" diye kurulmutu. 1985 yl ortalarnda yurtii niteleri, sonradan 1988 yl balarnda da Ankara'daki merkez nitesi kapatld. Merkez nitede zaten, yalnzca "bir kii kalma." nitelerin kapatlmasndan birka ay Sonra Eymr, Ada-na'ya atand. 439 Rapor olaynn rgsnde "insan manzaralar" Dnme dolap, hzla dnyordu. Adana'ya atanan Eymr, dilekeyle szl olarak Mstear Burhanettin Bigal'ya bavurdu. Atama, peki ama neden? Bu arada Kk gibi nemli bir etken de devreye girdi. Cumhurbakanlnda MT sorumlusu -resmi sfatyla ankaya gvenlik ileri sorumlusu- Evren'in damad Erkan Grvit de atamann durdurulmas iin Bigal'yla konutu. Nafile! MT mstear "gereke gstermiyor, atamada direniyordu." Eymr'e gre, mstear, "daha st makamlardan emir alm ve belki de istemeye istemeye atamay yapyordu." Bakalar hakknda idari bir soruturma almyordu. Birden atama buyruu ile ortaya kan elikiyi mstear ve yardmcs ile birok kez grt. "Ailevi nedenler" gsterilerek "kararghtaki" MT okuluna gnderildi.

ubat 1988'de aklanan MT raporunun ierii zerinde geni tartmalar, yorumlar, haberler yaplrken, byle bir skan-dala kimin ya da kimlerin meydan verdii sorusu ortaya anld. MT gizli bir servisti. leri, ilevleri, uygulamalar hep gizli yrrd. Ama MT raporu, yazmndan hemen sonra birdenbire "nemli kiilere postalanm," daha sonraki bilgiler MT raporunun gizliden stanbul emniyet rgtne "szdrldn" gstermiti. Raporu kimin 'szdrd" birden gnn sorusu haline gelmiti. Gzler ister istemez birka kiinin zerine evrildi. Eymr, Abas ya da MT'te olas "bir kstebek." Ama tarih srasyla olay440 larn aknda kukularn odak noktas Evren'in damad Erkan Grvit olacakt. Oysa, MT raporunun ortaya kna kadar Abas Eymr ve Grvit "cancier dost, srekli ibirlii yapan birer 'meslekta' ve nemli gizleri paylaan yakn alma arkada" idiler. Eymr'le Grvit arasnda sonradan yakn dostlua dnen iliki, Eymr'n kaaklk nitesine atanmasndan hemen sonra balamt. Gerekte ikisi de MT bnyesindeydi. Gr-vit'in meslek yaam "kararghta ve yurtdnda getiinden" Eymr, daha nce damad tanmyordu. Grvit'le birlikte alan Bedri Ozdemir araya girmeseydi, belki de Eymr ile Grvit arasnda "zel ilikiler balamayacakt." Kaderin alar... Tanmadan sonra Grvit-Eymr ilikileri "zele ve ok yaknlamaya" dnecek, ama bir-iki yl sonra, bu dostluk MT bombas ile havaya uacakt. Ne Eymr Grvit'i grmek isteyecek ne de Grvit Eymr'n elini skacakt. Gizli servis doas bir kez daha ileyecekti. Cumhurbakannn damad olmas Grvit'i atein ortasndan ekip karrken; Eymr ve Abas, hem dostluktan, hem de gizli servisten dlanacakt. Oysa sylediklerine gre, gvendikleri da, ankaya'yd. Eymr'n elinden kan senaryoda, Emniyet Genel Mdrl Kaaklk Dairesi Bakan Attila Aytek de nemli bir yer alacakn. Grvit'le genin bir kenar izilmiti. teki kenarnda "grevden doan ibirliinin getirdii Eymr-Aytek ilikileri" yer alyordu. Eymr ve Bedri Ozdemir, Attila Aytek'i Erkan Grvit'e tantrd ve "yaknlk kurmasn" salad. Bu l "zaman zaman zel syleilerde bir araya geliyor, gelimelerden, kayglarndan sz ediyorlard." Grvit, "Eymr-Aytek ikilisine 'her zaman destek olacaklarn' duyuruyordu." Kk'ten gvence alanlar kendilerini daha rahat hissederek almalarn srdryorlard. Bu destek "MT 441 raporuna kadar srd." Kk gvencesine gereksiniyorlard ama; "Yeralt dnyas ile mcadele pek kolay i deildi. nsann yaknlarn etkiliyor, karalamalar yaplyor, armaanlar yollanyordu. Btn bunlara kar koymak zor iti. Byle bir grevde Trkiye'nin en st makamna yakn olmak ve desteini kazanmak nemli bir etkendi. Zaten en ok Cumhurbakanl makamna gven duyuyorduk." Gn geldiinde ne kadar yanldklarn anlayacaklard. Ne are, o zaman kprlerin altndan ok sular akm olacakt. Burada, Cumhurbakanlnn Erkan Grvit araclyla MT'le ne denli i ie olduu beliriyordu. Olaylar geliip Ey-mr'n aleyhine bir yol izlemeye balaynca, daha nce inand kimi gereklere, kimilerine yine ayn inanla bakyor muydu acaba? Kukulu. Gizli serviste grev yapmasna karn, Eymr, Kk'le ilikileri bata yanl deerlendirmi olabilirdi: "Cumhurbakanlndaki MT grevlileriyle ilikiyi hibir zaman MT dnda bir 'irtibat' olarak dikkate almamt. Zira Kk'te MT'ten 4-5 kiilik bir nite bulunuyordu ve balarnda da yine MT kadrosundan Erkan Grvit vard." MT ile Kk ilikisi ve ileyii "Birok nemli konu mstear imzas ile not veya resmi yaz yazlarak Cumhurbakanl makamna yollanyordu. Bunlarn yan sra MT'in dier niteleri arasnda olduu gibi, herhangi bir ileme tabi tutulmadan raporlar Kk'e yollanyor veya alnyordu. -Eymr'e gre- Grvit drst, namuslu, Cumhurbakanlnn ismini ve olanaklarn kullanmamaya zen gsteren gvenilecek bir kiiydi.

"Gerek Dndar Kl, gerekse Behet Cantrk'n sorgulan srasnda ve sonra, elde edilen nemli bilgileri resmi yollardan 442 ya da herhangi bir ileme sokmadan Grvit'e gnderiyorlard." Cumhurbakanlarnn MT'ten bilgi almas doald. Fakat, Evren dnemine kadar MT'in "kararghtaki niteler arasnda olduu gibi hibir ileme tabi tutulmayan" bilgileri, raporlar acaba grlm myd? Daha nemlisi hibir dnemde MT'in ankaya'da bir "brosu olmamt." MT'ten bir eleman Kk'te grev yapar, MT mstearlar cumhurbakanlarna bilgi "arz ederdi." Fakat Erkan Grvit, ankaya Kk'nde bilgisayarlarla donatlan byk bir bro kurdu, MT'ten elemanlar getirdi ve orada bir "eit ayr bir istihbarat, deerlendirme brosu" oluturdu. Bu bronun ald bilgiler, yapt deerlendirmeler kukusuz damad kanal ile -hemen her gn Evren'le grebiliyordu-Cumhurbakan'na aktarlyordu. Hatta bir ara Erkan Grvit, ankaya Kk ile MT arasnda "kablo balants" kurmak istedi. Kablo balants MT'in bil-gisayarlarndaki bilgileri Grvit istedii an Kk'teki terminallere aktaracakt. Fakat bu istek, gereklemedi. ankaya K-k'ndeki bilgisayarlarda nemli belgelerin, kiilerle ilgili bilgilerin sakl olmad nasl ne srlebilirdi? MT raporunun hmna urayanlardan biri sonradan "Kk'te ayr bir istihbarat rgt olmas yadrganr olaylardand," diyecekti. Kk'teki "MT" nasl alyor? Erkan Grvit'in engellenemeyen istihbarat imparatorluu, ite byle kurulmutu. Kk'te her trl "bilgi hazinesi" elinin altndayd. Telefonu amas, bir dmeye basmas yeterliydi. Cumhurbakannn damad olmas, MT-Kk ilikilerini 443 kurmakla grevli saylmas, MT'ten olanca olanakla Grvit'in yararlanmasna yol at. Erkan Grvit, "tek kanaldan" yararlanmyordu. Cumhurbakanl Kk gibi bir otorite, Emniyet Genel Mdrl istihbarat hizmetlerini de diledii gibi kullanabiliyordu. 1980-1983 arasnda, MGK'nn mudak iktidar srasnda Kk'teki "ba istihbarat brosu", nemli kararlarn alnmasnda, gereklemesinde birinci derecede rol oynad. 1402'likler listesi Kk'teki ba istihbarat brosunda son eklini ald. Byk Trkiye Partisi'nin 1983'te kapatlmasn salayacak ayrntl ve gizli btn bilgiler Kk'teki ba istihbarat brosunda topland. SODEP'in seime sokulmamas ve hatta ANAP'tan, MDP'den kiilere vetolar... 1983 seimlerine gidilirken Trkiye dzeyinde "nabz yoklamas" yapld. Kk, MT'i kullanarak yurt dzeyinde partilerin seim ansn aratrd. Emekli Orgeneral Turgut Sunalp'a kur-durtulan MDP'nin iktidar ansn yitirdiini, hem MT'in, hem de Emniyet Genel Mdrl'nn antenlerini kullanarak ba istihbarat brosuna saptatt. Btn bunlar Kk'teki MT'i anlatyor. Bu rnekler, Emniyet Genel Mdrl ve MT istihbaratn tek elde toplayp deerlendiren Grvit buyruundaki bronun almalarndan -bize yansyabilen- birka tanesi... Anlatldna gre, Kk'teki ba istihbarat birimi yle alyordu: Brokrasiye atanacaklar dahil, gelen btn kararnameler hemen "szgece" atlyordu. Kiilerin 25 yllk gemii iki kanaldan szgeten geiriliyordu. MT'e soruluyor, bilgi alnyor, ancak bununla yerinilmiyor bir de Emniyet Genel Mdrl-'nden bilgi isteniyordu. Bu bilgiler harmanlanyor ve cumhurbakanna sunuluyordu. "Sakncal kiiler"le ilgili kararna444 me, tornistan! Geri gidiyordu... Bu trden "kiilik aratrmalarndaki" 25 yl gemie uzanan ynteme daha sonra "istihbarat birimlerinden direnmeler" gelmeye balad. rnein, 25 yl nce okul sralarnda bir kiinin solculua yatkn olduunu gsteren bilgi gelirse duraksamalar balyordu. Adamn genliinde ya gerei bir-iki k, geleceini sndrebilirdi. Sonralar, 25 yl ncesinden balayan "szge" 15

yla indirilecekti. Deien bir Trkiye'den, deien cumhurbakanndan sz edilen lkede bir insann 25 yl, 15 yl ncesine ait bir izgi, o kiinin geleceini allak bullak etmeye yetiyordu. 1402'liklerin her biri Kk'n marifetli ara gerelerinden alnan bilgilerle listeye girmilerdi. Cumhurbakannn atayaca bakanlar bile, bir gn nce ankaya'ya bildiriliyor, ba istihbarat szgecinden getikten sonra, kabine listesinde kesin yerlerini alabiliyordu. Cumhurbakan Evren'in, zellikle 1980-83 arasndaki nutuklarnda kulland belgeler, bilgiler, ayn kanallardan nne getiriliyordu. Cumhurbakan Cevdet Sunay, istihbarat ankaya'da rgt-lememiti, ama mstear kanalyla MT'le ok yakn ilikideydi. Cumhurbakan Fahri Korutrk, MT'e souk bakard. Grevi gerei MT'le grr, ancak bir ilidslha, kesinlikle meydan vermezdi. Korutrk bilirdi ki, zellikle Moskova Bykelisi iken MT'e oradan verilen kimi bilgilerle yaamna nemli etkilenmeler yaplmt. MT'in ve teki istihbarat birimlerinin ankaya'da bro-lamas Cumhurbakan Kenan Evren dneminde balatld ve srdrld. rnein Dndar Kl ve Behet Cantrk'n sorgular, tam metin Kk'teydi. Daha nceki yklerde grdmz nal Erkan'n stanbul emniyet mdrlne atanmas sz konusu ol445 duunda MT'ten giden resmi yazda neler yer alyordu? Buna karn atama niin yaplmt? Bunlar Kk'n, eidi istihbarat birimlerinden ald bilgileri kendine zg yntemlerle deerlendirdiinin kant deil miydi? Adalet Partisi'nin srgiti Byk Trkiye Partisi, eski siyasetilerin, bata Sleyman Demirel'in, hepsinin gittikleri her yerde yaptklar zel konumalar dinlendi. Her istihbarat biriminden gelen bilgiler Kk'teki ba istihbarat brosunda deerlendirildi. SODEP'in seimlere sokulmamas, ayn deerlendirmelerin sonucuydu. Trkiye'nin sosyal ve siyasal yapsnda bugn izlerini srdren ikilemlerde Kk istihbarat baroldeydi. Tabii olanak bulunup sorulsa, yant, bro devlete gereken hizmeti veriyor, olacakt. Devlet iinde, devletin istihbarat birimlerinin stnde kudret sahibi bir bro! Mantkl her aklamaya karn yadsnlmas zor bir gerek! 446 Karanlktaki insan tipleri Asker kkenli bir aileden gelen sivil kkenli gizli servis adam Hiram Abas... 1985 sonlarnda, be yllk bir aradan sonra gizli servise dnmt. Orta boylu. Krlam ksa salar... Aratran, kimi anlarda, kukucu, siyah gzler. Glmseyen bir yz. Ksk ses. Azndan eksik etmedii, sk sk snen pipo. Giyimine zen gstermeyen d grn. Romanlarda, filmlerde izlenen tipik bir gizli servis adamn anmsatyor. Gizli servis, Abas'n tutkusu. Servisten ayrlyor, "iyi kazanyor", ufak bir iaret, her eyi bir yana atyor, gizli servise kouyor. MT mstear yardmclndan ayrldktan sonra, stanbul'un "orta yerinde" byk bir apartmann ikinci katnda yine "iyi para kazanyor." Abas' sevmeyenler, baarlarn kabul edip yine de eletiri oklarn Abas'a saplamak isteyenler, brosunun kapsndaki byke pirin levhada "Fevzi Gandu" adn gsterirler. Gandu, bir Lbnanlym. Silah iinde Abas'n iinde bulunduu irket, fzeden her trl silaha kadar baz ngiliz ve Amerikan firmalarnn temsilcisi. Anlaml dokundurmalar silah-Lbnan-Gandu ve Hiram adlarn yan yana getiriyor. Yaam boyu gizli servis labirentlerinde gezmi bir insann, hele bugnk Trkiye'de illegal bir ile, hem de bu kadar aktan uramas olanakl m? Yasal yoldan silah ve benzeri ilerle urayor. Hele peinde dolap alaca kokuyla Abas'n ocana incir dikmeye alan onca insan varken. "Ak yoldan" ayrla447 can dnenin enayi olmas gerek...

imdi servisin dnda... Kafas orada. Akl orada. Para bir yana, yine servis... Gn gelir, devran deiir, bakarsnz Hiram Abas' bir zaman sonra tutsa olduu o gizemli odalara yine itmek isteyenler kabilir. Ya da daha doruklarda, anlarn ses verdii kayalk noktalarda st dzeyde gizli servis benzeri grev yapmasn isteyenler olabilir. Doasna yatkn kesin bir tepki: "Ben eylem adamym. Masa ba ie gelemem." Acaba? Bakalm. Her ey kiilerin tiplerine, doalarna bal. Fakat Trkiye'de insanlar, umduklaryla deil, bulduklaryla yayorlar ou zaman; siyasette de, brokraside de, herhangi bir serbest meslekte de... Bir yazg: CIA kstebei Savaman'n yakalanmasn salayan operasyonu planlayan ve yrten Hiram Abas, 11 yl sonra MT'teki son grevi mstear yardmclndan ayrlrken CIA ajanl ile sulanyor. Gizli servisler arasnda kimi gn gelir kucaklamalar, zaman olur kurt sava. Malzemesi hep insan ilikileri. Ama gizli. Gizli servis adamlarnn kendi elleriyle izdikleri bir yazg belki. Belki de, gizli servis adamlarnn yaamlarnda onurlu biimde oynanmasna olanak olmayan kimi roller. Kafasnda gizli servisi nasl biimlendiriyor? Bir sr! 1987'deki "gelecei iaretleyen kimi haberlere" baklrsa; siville-tirilmi, demokratlam, yeri geldiinde kamuoyuna daha ak, ama parlamentonun, hkmetin buyruunda bir gizli servis dledii sylenebilir. Yarn "yap" deseler, koa koa gidecek. Kafasndan geen belki de yle cmleler: "Her dakika eii ykseltmelisin. Bir kez dizginleri elinden kanrsan, bir daha asla ele geiremezsin diye dnme." 448 Dizginlere tam el atmken, MT rapoa serveni eii ykseltmesine engel olmu. Sorsanz syler mi? "Hadi hadi," diye balayp, "fazla yalanmadan bu uurda lelim," diyebilir mi? Servisin tepe noktasnda, servise yeni bir ierik verme ateiyle yanp tutumak! Hl Hiram Abas'n d, yaam, tutsa olduu hedef. Gizli servis adamlanyla konuurken diken stnde oturuyor insan, O gizliliin i rperten eli zaman zaman yreinde, gvdesinde geziyor insann. nl Mbarek Eldemler'den bir anne, 100 byk Trk listesine giren Trk mzeciliinin kurucusu Hamdi Bey, amca. Fransz okulunda renim. Paris'te siyasal ilimler. Paraszlk. Yarda brakp dn. Siyasal Bilgiler Fakltesi. Okulda kavgac. Kavgacl srecek yaam boyunca. Dost kazandracak, dman kazandracak. Lehinde aleyhinde konuulacak. Bir ideal. Dilerine girecek, diplomat olacak. Yl 1957. Demokrat Parti dnemi. MAH'n -o zamanki MT'in- banda Babakanlk Mstear Ahmet Salih Korur. Baba dostu. "Bize, dil bilen, yksek tahsil gren insanlar lazm. Servisi yeniden byle insanlarla kuracaz." Ahmet Salih Korur'un istei ve araclyla Abas'n iinden kopamad gizli servise ilk adm. lk grevi istanbul'da. Gizli servise askerliini yapmayanlarn girmesi yasak. Abas'a ruhsat. stihbarat iin "darya" gidecekleri yetitirenler arasnda. Sonra? "zellii" gndemde. spiyonaj ve kontrispiyonaj. Casusluk ve kar casusluk. "Yaamnn en baarl operasyonu sayd Savaman" olaynn dnda, Batum servenleri. Moskova'da elilikte grev... Moskova'da dinlenen telefonlar. Tedirgin, kukucu bir bykeli. Yunanistan. Amerika'nn Yunanistan'a verdii askeri malzemenin ince ayrntlarn bir Yunanl subay "angaje" ederek toparlama. Subayn "deifre" olmas. Abas'n bir gece yans, merkeze ektii ksa telsiz. Ka... Yunanl subayn 12 yl hapse hkm giymesi. Hapishane bir parmak uzakta... Subayla birlikte "bir Trk casusu, Atina'da" yakalanabilirdi. 449 Beyrut'ta drt buuk yl. Merkeze gelip gitmeler. Beyrut'ta ksa sreli grevler. Filistin Kurtulu Orgt'nn, Kuzey Kbrs'a silah evkini nlemek iin Eymr'le Beyrut'ta bir serven daha. stanbul'da Ula Bardak operasyonunda karnndan giren kurunun, boynundan k. nanlr m, inanlmas zor. Deerlendirmede "not hanesinde bir yerin bo" braklmas... 1970-71'lerde yakalanan ya da ldrlen sol rgt yeleri, "Ayakta kalsalar,

yaasalar belki deil mudak, iyi birer siyasal lider olabilirlerdi. Yetenekliydiler. Sorgularnda bulundu, yleydiler. nsana ok gemiine dalarak, evriminin son anda artk geriye bakmadn hesaplayarak, 'onlarn' baarl insan olmalarna engel olunmamalyd." Kukusuz kiinin gemiini kartrarak yllar sonraki konumunu karalamann geersizliine iaret eden bu irdelemeler scak gelebilir. Ne var ki, devletin mayasndaki rk tutumunun deieceine ya da birilerinin -rnein Abas'n- gn gelip de deitirmeye yneleceine yrekten inanmak zor, ok zor. Rzgrlar eser, gizli servise buyruk veren nce asker, sonra sivil devlet politikalar dlerde kalr. Dndayken yrekli grnen szleri servise girdiinde alp gtrr. Demokradam gizli servis, galiba hep dlerde kalacak! Abas zerine eitlemeler Hiram Abas ad, gazete kulislerinin yabancs deildi. MT raporunun ortal enlendirmesinden ok nceki aylarda, Ozal'n MT'i sivilletirecei, bu amala Abas' servise atad sylentisi yaygnd. Fakat Abas' basn piyasasna sren de yine Babakan Ozal oldu. Suriye gezisinde MT'ten bir st dzey yetkilisi resmi liste450 ye alnd. Bu, Hiram Abas't. Abas protokolde beinci srada yer alyordu. Gezi boyunca, uakta ya da otel lobisinde Abas, Ozal'a "refakat eden" gazetecilerle yakn iliki kurdu. Her soruyu yantlad. MT'teki bilgilerin neler olduunu syledi, basn kullanmak istemediini her hareketiyle belli etti. Gezide babakandan sonra ilgi eken ikinci adam, Hiram Abas't. Hele Abas'n, MT'in asl grevinin "solcu av" olmadn sylemesi, daha nemlisi Babakan Ozal'n Abas'a deer verdiini duyumsatmas, geziye kanlan, zellikle zal'dan gelecek harekeden desteklemeyi grev sayan yazarlarn Abas yanls geni ve olumlu yaynlar yapmasna yol at. O kadar ki, Sabah gibi, olaylara "deiik" gzle bakan bir gazete bile, 17 Temmuz 1987'de "MT Mstearnn am'da Byk ovu" baln atyordu. Yazlanlara gre, Abas, Apo'nun -Abdullah Ocalan'n- am'daki dairesini bile biliyordu. Hiram Abas, 1978'de Aydnlk gazetesinin yaynlaryla ilk kez kamuoyu sahnesinde grlmt. Gazete, Abas'n Marmara gemisi ile Eminn araba vapurunun batrlmas gibi sabotajlarn ve frtna operasyonlarn arkasndaki beyin olduunu yazmt. 1980'de emekli olduktan sonra Halit Narin'in bir irketinde ynetim kuruluna girmiti. 1965'ten sonra baz MT grevlileri CIA'da eitildiler (Daha nleri de ayn yntem uygulanmt). Hiram Abas da Dileri siyasi memuru kimlii ile birok kez yurtdna kt. CIA okullarnda drt yl eitim grd bildiriliyordu. Sorgulama, sabotaj ve provokasyon konularnda uzmand. Abas, 12 Mart'tan sonra Faik Trn'n stanbul'daki ordu kararghnda grevlendirildi. Kimilerine gre ikence yuvas nl Ziverbey Kk'nn nde gelen elemanlarndan biriydi. 2000'e Doru, Austos 1987 saysnda Hiram Abas'la ilgili olarak unlar anlatyordu: "MT mensuplarnn grevi olmad halde, operasyonlara 451 kendi isteiyle kanlyor, silah kullanyordu (Abas'n silaha merakls olduunu yaknlar da saklamyor). "1972'de Fndkzade'de Ziya Ylmaz'n yakaland operasyonda yaraland. zel bir hastanede 'albay' olarak tantlarak tedavi edildi. Abas, silaha ve ikence seyretmeye dknl ile tannyor. 12 Mart'ta Erenky'deki ikence kknden geen birok sank Abas'n azndan duyduklarn anlatyorlard." Bir uzman gazetecinin bilgisiyle Gazeteci-yazar, dost Ilhami Soysal, "Dnyada ve Trkiye'de masonluk ve masonlar"n uzman. Kaln bir kitab var. MT'te ve emniyet servislerindeki masonlarla ilgili sorular, daha rapor aklanmadan aylarca nce yandyor: - Masonlarn MT'te younlamasyla ilgili grleriniz? - Masonlar, kilit noktalar tutuyorlar. stanbul Valilii, byk ehir valilikleri, emniyet mdrlkleri... Ta Merutiyet'ten bu yana istihbarat rgderinin bandaki adamlar masondur. MT tarihini incelediimizde, kilit noktalarndaki adamlarn, Tevfik Karasapan'dan Sermet Suavi Karasu'ya, Selk'a dek nllerin mason olduu grlr. Yalnz MT deil, emniyet de ayn. nn dneminin Emniyet Genel Mdr Ahmet Demir, Menderes dneminin nl polis

eflerinden Vedat Sokullu, Orhan Hanerliolu... ileri Bakanl iin de ayn durum sz konusu. Masonlar daima st kademedeki adamlan tutmak gibi bir politika gtmlerdir. - Masonlar aras dayanlmann, yksek mevkileri tutmasnda ve ykselmesinde bir etkisi var m? - Elbette. Bunlar birbirlerine "birader" diyorlar. Biraderler biraderleri daima kollar. z kardeten nce gelir. Mason olan birinin, birtakm mevkilere trmanmas doaldr ve ok mmkndr. 452 - Masonluk gibi istihbarat da uluslararas balantlar olan bir konu. Bu adan, MT'te masonlarn younlamas dnlebilir mi? - Karde kardelere yardm etmek zorunda. Ulusu ne olursa olsun. Uluslararas ilikilerde, masonlarn n plana kmas ok doal. Bildiim kadaryla CIA'nn bakanlarndan hemen hemen hepsi masondur. Masonluk kilidi kaplar amada mthi kolaylk salyor. ar 1985 ylnn sonlarna doru, Hiram Abas'n kapsn stanbul emniyetinden bir memur aldnda "bekledii haberin geldiine" mi inand, "ary" bekliyor muydu? O gnler evresinde olan "eski dosdar"; bir holdingin otomobil pazarlamas yapan irketini yneten gen zenginin odasnda toplandklarnda, MT'e mstear yardmcs olarak kimin seileceini tartmyorlar myd acaba? Abas da dosdaryla, eskiden gizli serviste alanlara yannda grev vererek Trkiye'nin nabzn tutmaya hevesli gen iadamyla "Kim? O mu, Abas m?" sorusuna gnlerdir yant aramaya almyor muydu? Abas, MT'te ikinci adam olmay istemiyor muydu? stiyordu kukusuz. Pat diye gelmedi haber. Tutkusunu doyuracak sondan bir nceki durakt bu grev. Son durak: MT mstearlyd. Ozal'la buluma Ozal'dan MT'e by-pass: Hiram Abas stanbul emniyetten gelen haber, Babakan Turgut zal'n Hiram Abas' falan gn, filan saatte Ankara'da Baba453 kanlk Konutu1 nda beklediini duyurdu. Abas tipinde ve yeteneinde bir gizli servis adam MT kulisinde dnen sylentilerden habersiz olabilir miydi? Hele, babakann MT'in ynetim kadrosuna bir "sivil aradn" duymamas akla yakn deildi. Hele hele babakann kendine zg aratrma yntemlerine taklanlar arasnda "kadn-erkek" Abas'n dostlar olduuna gre... Ayrca Abas gizlilie alk, gizlilie bal. Ankara'ya Ozal'n aratrmalarndan "habersiz" geldi! Ozal, "Size grev vereceim" dedi Abas'a. Kazanc yerindeydi. MT mstear yardmclna "talip" olmadn syledi. Babakan "devlet hayatnda bazen fedakrlk yaplmasndan" sz etti, nerisinde direndi. Abas, gizli servise dnyordu. zal'la Abas arasnda gizli servisle ilgili hangi "fikir alverileri" olduu karanlkta. Ozal'n niyederine, MT'le ilgili projelerine k tutacak tek cmlesi u: "Gl kuvvetli bir MT yapacaz!" Ozal baka bir ey sylemese bile bu cmle, Babakan'n yava yava, zaman ve elbette "zemini kollayarak" gizli servisi kafasndaki ze evireceinin nemli kantyd. zal, Abas' hemen brakmad. Arabasna ald. ankaya'dan Meclis'e indiler. Babakan'n Meclis'te kimi grmeleri vard. Abas stanbul'a dnd ve... Bekleyi balad. MT mstear yardmclna atama kararnamesinin ne zaman kaca beklentisi... Kesin gerei yadsmayalm. Babakan zal, bir sivili, Hiram Abas' MT mstear yardmclna getirirken MT bnyesinde aka -gizli servisler deyimiyle- bypass tabir edilen operasyonu yapyordu. "Kalbe" kendisiyle balantl bir damar ekliyordu. MT'le organik iliki kuraca bir damar yaptryordu. Bu, ilk admd. Sonras nasl gelecekti, "zamana brakyordu." Babakan'n, Hiram Abas'a kendisini MT'e getireceini 454

bildirmesinin zerinden aylar geti. stanbul'da gizli servisin eski elemanlar, MT'te kader birlii yapt -bir gizli serviste ne kadar dost olunursa o oranda- dostlaryla Abas, kararnameyi izlemeye balad. Tam drt ay... Abas, Babakan'n dnda bir baka geree inanyordu. Yllar nce serviste tand kendi halinde, Abas'tan yaa kk, gmen, bir gen adam, lisan derslerinde yardm ettii yeni bir eleman, imdi Kk'teydi. Abas, zaten Kk'n yabancs deildi. Yabancs deildi, nk Hiram Abas, 12 Eyll'den bir gn nce uzun bir yazyla MT'ten ayrlacan bildirmiti. Askeri ynetim ilerin hzl ve scak olduu gnlerde Abas'n ayrlmasna kar kt, ay daha kald. Sonra stanbul'a yerleti. Halit Narin'in holdinginde gazetecilere gre "bodygard", "gvenlik sorumlusu" grevine balad. Kimi ticari giriimlerde de bulunduu sylenir. Bu, Abas'n d grntsyd. Hiram Abas, gizli servisin dndayd, ama gizli servislere zg "zel ve nemli grevler yapyordu." Kimin iin? ankaya Kk iin! "Yurtdnda devlet hesabna devlet iin -ne olduu renilemeyen- grevler stleniyordu." O gen adam, Abas'a sayg ve sevgi duyan MT eleman Erkan Grvit'ti. Zaman zaman Abas'n "Kenan Evren'le konutuu" da oluyordu. Abas'n MT mstearl kapsn zorlamadan amas iin iki nemli etken, yanndayd: Kk ve Babakanlk. Dorulanmas zor. Zor ama, ciddi kaynaklarn sylediine gre, MT'in sivilletirilmesi fikrini zal, ankaya'ya atktan bir sre sonra Cumhurbakan Evren, Genelkurmay Bakan Necdet ru ile konuyu grt. MT'e yaplacak atamalarn grlp tartld MGK'da "askerlerin arl tartlmazd." MT'te askeri kesimin egemenlii ve denetimi yasayla perinlenmiti. ru'la da yakn ilikisi olan bir dost, MT raporunun padamasndan aylarca nce "ister inan, ister inanma," demiti, "Cumhurbakan Evren, Orgeneral 455 ru'a zal'n MT'le ilgili tasavvurunu atnda Genelkurmay Bakan 'servisin partizan amalarla kullanlabileceine ilikin' kaygsn" dile getirmiti. O srada Abas ad "ykseklerde" geziyor muydu, kesin bilgi yoktu. Gelgelelim, Abas'n MT mstear yardmclna gelmesini istekle bekleyenler, greve aday sivil bir ikinci adam konusu ortaya geldiinde armlar, ama yadrgamamlard. Nuri Gnde de neriliyordu. Soruyorlard: Acaba Abas't atayan kararnamenin drt ay "Babakann masasnda beklemesindeki asl neden, 'Abas-Gnde' ikileminden mi douyordu?" Abas kesimi, gecikmeyi byle yorumluyordu. Oysa Gn-de'i tuttuu sylenen Orgeneral Uru, Hiram Abas'a hep nazik davranm, kar olduunu gsteren hibir iaret vermemiti. Yine de Abaslar, hatta bizzat Abas, orgeneralin Gnde'i yelediine inanyordu. (Madalyonun teki yzn grebilmek iin Nuri Gn-de'le -bir dostu araclyla- bir grme yapma giriimlerimiz olumsuz sonulandndan) Abas yandalarndan gelen bilgileri aktarma zorunluu douyordu. Onlara gre, youn bir kulis ba-lam. Nuri Gnde ve evresi Ankara'da partilerdeki tandklaryla -belki Kk'le iliki kurmu- Abas'n MT'e varmak zere at yolu tkamaya almlard. Abas ve evresi ise, Gnde'in etkili olmay istedii evrelere Abas' drt olumsuz niteliiyle tanttn ne sryorlard. a) Ataktr, b) gem tutmaz ve denetlenmez, c) kincidir, d) masondur. Drt niteliin arasna Abas'n "apknl" da yeri geldiinde sktrlyordu. Oysa, "Hiram Bey mason deildi, bykbabas masondu. Fethi Okyar enitesiydi. Adn bykbabas koymu, Hiram adyla masonlua balanyordu." Cumhurbakan ve Babakan istiyordu. Askerlerde durum? 456 Asl direnme MT Mstear General Burhanettin Bigal Pa-a'dan geliyordu. General mstearn direnmesi Genelkurmay'a balanabilir miydi? Atamann yaplmas iin Bigal'nn evet demesi gerekiyordu. Abas ar bast. 1985 yl sonlarnda mstear yardmclna getirildi: "Cumhurbakan'nn, Babakan'n ve... Burhanettin Bigal'nn imzalaryla." Ve atama haberini dost bir sesten duydu: Byk holdingin otomobil pazarlayan irketinde, gen iadamnn brosunda bir gn telefon ald:

"Eski dosdar" yine bir aradayd. Arayan Erkan Grvit'ti. "Kararname imzadan kt, her ey tamam. Buyurun Hiram Abas, MT mstear yardmcl makamna" diyordu. Abas, evini, eini stanbul'da brakyor, uaa adad gibi gizli servisin kapsn amak zere Ankara'ya geliyordu. Scak ilikiler o derecedeydi. Gizli serviste bir ynetici, bir gruba gre olumlu not alr, bir baka gruba gre olumsuz. Ama Bigal Paa, Hiram Abas'n geri eviremedii atamas gerekletikten ve Abas'n kamuoyuna korku salan MT odalarna, koridorlarna girmesinden sonra, yeni yardmcsn ard. "Tayinine kar kmtm. Artk bunu brakalm. Unutalm ve birlikte alalm," dedi. MT'e "geici" bir bar dnemi gelmiti. Bigal'dan, ndl dnemine Ancak Burhanettin Bigal Paa, MT'te kalc deildi, ayrlmak, ordudaki fiili bir greve atanmak, ordu komutan olmak istiyordu. 457 MT'in tepe noktasna bir sivilin oturtulmas iin zamana gereksinim vard. Hkmet -tabii dorudan Ozal- MT'te bir sredir alan Burhanettin Bigal'nn yerini koruyup korumayacan aratran nabz yoklamalar yapyordu. Austos yaklayordu. zal'a kimi "telkinler" yaplyordu: "Mstearlar gelip gidiyor. Tam ilerinden biri servisi kavramken ayrlyor. MT'te Bigal Paa'nn yerini korumas bu adan yararl olacak" gibisinden. Bu "telkinler" serviste duyuldu. Bigal Paa fena fkelendi. Babakandan grme isteinde bulundu. "Gitti" ve austosta ordu komutanlna geti. MT'in bana bir korgeneral geldi. Gizli serviste Hayri ndl dnemi balamt. Hayri ndl Paa dnemi, 1988 Austosu'nda Milli Savunma Bakanl mstearlna atanmasna kadar srecekti. nl MT raporu, ndl dneminin arpc rnyd. Rapor, kimi nl kiileri Bako'dan yeralt ilikilerine balayan, hatta eski genelkurmay bakann irkin biimde sulayan boyutlardayd. Servisin nasl ynetilecei konusunda General ndl ile Hiram Abas arasnda bir sre sonra yntem ve gr ayrl kendiliinden ba gsterdi. ndl, servisin askeri hiyerari dzeninde ynetilmesinden yanayd. Oysa, Hiram Abas daha baka bakyordu alma yntemlerine. MT'teki birimlerin koordinasyonu Abas'a balanmt. MT raporunun ortal allak bullak etmesinden iki ay kadar nce Hayri ndl Paa serviste yeni bir dzenleme yapt. Abas'n koordine ettii birimlerin dnda msteara dorudan bal olan iki birim vard. Personel leri ile Hukuk Servisi. ndl Paa kendine dorudan bal olan birimin saysn e kard: -Abas'n "ocukluundan beri tand"- Mehmet Ey-mr'n banda olduu "gvenlik birimi" dorudan msteara baland. Bu dzenlemeden iki ay sonra, ubat 1988'de rapor kamuoyuna "gnaydn" dedi. 458 Yeni "patron" Hiram Abas'n babakanla ilikileri dikkati ekiyordu. Bu ilikiler Abas'n, ndl'den sonra MT mstearlna getirilecei varsaymlarn glendiriyordu. Bu ilikileri gzleyen ndl Paa, belki psikolojik nedenle belki de gerekten askeri hiyerariden yana olmasnn etkisiyle birka kez Hiram Abas'a, "Babakan ard zaman gitmeseniz," gibisinden dokundurmalar yapa. Abas, dokundurmann amacn anlyordu. Babakanla dorudan mstearn grmesi gereini anmsatyordu ndl Paa. Bir baka olaslk daha vard: ndl Paa, mstear adanarak, yardmcsnn babakanla bu kadar sk "temas etmesini" hem protokol, hem de hiyerari asndan iine sindirememi olabilirdi. Abas, Paa'ya, "Babakann armas halinde gitmemezlik edemeyeceini" sylyor, durumu bir gerekeye balayarak anlatmaya alyordu: "Babakan baz eyleri, olabilir ki, msteara sylemeyi istemiyordu. Abas'a sylyor, onun aracl ile MT'e, size."

Askeri hiyerariye dkn olan, "Komutan gider babakanla konuur" ilkesine bal grnen ndl Paa'nn ise bu gerekelere ne lde olumlu gzle bakt bilinmiyordu. Babakanla "ok sk gren" Hiram Abas, ubat 1988'de baka bir d krklna urayacakt. MT raporunun kamuoyunu sarst gnden sonra Abas'a kar Babakan'daki eski scaklk, sk grme istei kalmamt. ubat aynda emekli olup MT'ten ekildii gne kadar Abas, zal' pek gremedi. Hemen btn babakanlarda grlen gizli servislere kar ekingenlik, iine kapanma zal'a da sinmi miydi? Pek anlalamad. Hayri ndl, "Tahterevallinin birer ucunda oturan Abas ile Gnde hakknda bilgi edinmek iin Eymr' niin grevlendirmiti?" 459 Bu soru, 1989'un ilk aylarnda gizemini koruyordu. Bir varsayma gre, MT'te "hl Gnde'e bal bir kk grup kalmt." teki varsaym ise Abas'n ayan kaydrmak isteyenler, "mstear yardmcsnn bir an yakalamak istiyorlar" dorultusundayd. Hiram Abas yks, genin nc kenarn iziyordu. Yorumlardan kan "olaslklar" arpan deiik grlerin dnda kalan iin uzmanlar, ndl Paa ile Hiram Abas arasndaki ynetim ayrmn baka trl yorumluyorlard: Onlara gre, hiyerarinin yan sra babakanla, mstear atlanarak yaplan "sk grmelerin" kukusuz etkisi olmutu. Fakat asl atma, MT'te "mstear rotasyonuna" son vermek eiliminin giderek glenmesinden kaynaklanyordu. MT, tpk askerlerin kta hizmetine dnmt. Bir korgeneral geliyor, gidiyordu. Yerine bir tmgeneral geliyor, iki yl hizmet veriyor, tam gizli servisin gereklerini renirken o da gidiyordu. Ayrca hem yap, hem de alma asndan MT'te bir "revizyon" mutlaka yaplmalyd. "Revizyonistlere" gre, gizli serviste almak, "profesyonel" bir iti. Bu trden srgit atamalarla MT'i gerek rayna oturtmak olanakszd. Gr ayrlnn kkeninde statkoculuk, tabii askeri evrelerin egemenliinin srmesini isteyenlerle profesyonellie ynelmek isteyenler arasndaki atma yatyordu. Ne lde salkl olduu tartlacak baka bir yoruma gre, MT raporunun padamas "revizyon" isteini simgeleyen Abas'n "tasfiyesi iin" Genelkurmay'n nne karlmaz bir frsat karmt. "Kurmay deerlendirmesi" belirli sre iinde ilemi, Abas'la birlikte, zal'n MT'e getirmeyi dledii yeni eh460 renin beli krlvermiti. Olay yle geliip serpilmiti ki, Abas'n tasfiyesine Genelkurmay'n kar ktn kimse syleyemez durumdayd. Hibir "itme" yaplmam olsa bile, en azndan "seyirci" kalnmt. Rapordan ve tasfiyelerden sonra MT, "duraan" bir dneme giriyordu. Artk sivillemeden sz eden de yoktu. 1989 btesi komisyonda grlrken MT'in zaten "sivillerin, ar bast" bir servis olduu vurgulanmt. Komisyonda yaplan aklamalara baklrsa, MT kadrosunun sadece yzde 3,5'i "askerdi." tesi, hep sivildi. Evet, sivildi. Yzde 90' "emeldi asker!" 461 Sahnede yeni adlar, olaylar Eymr, Abas, Grvit, ndl'den sonra rapor frtnasnda salam bir tekneye kmay baaran bir baka ad, imdi sahneye giriyor: Mehmet Aar. "1983'te Eymr, kaaklk ubesinde greve baladktan sonra eskiden birlikte alt, MT'ten ayrlan Aydn Toruno-lu adl bir arkada ziyaretine geldi. stanbul 2. ube Mdr Mehmet Aar, ocukluk arkada idi. Mehmet Aar'n bir MT raporuyla 'takibata maruz kaldn', oysa Aar'n stanbul MT rgtne ok yakn olduunu, her trl faaliyetine yardm ettiini ve MT'ten, 'byle bir darbe gelmesine fena halde zldn'" syledi. Aar'a, Eymr'n telefon numarasn verebilir miydi? Verebilirdi. Telefon eden Aar da aa yukan ayn eyleri syledi. Mfettilerden biri MT'in hakknda rapor dzenlediini sylemiti. MT kararghnda arad. Gerekti.

stanbul Blge Daire Mdr Nuri Gnde imzasyla yaz, mstearla gnderilmiti. -Yanl anmsamyorsa- yazda (Ece-vit'in son hkmetinde AP'den ayrlarak alma Bakanl'na getirilen Hilmi gzar'n davasnda ad geen) Kemal Derinkk ile ilgili bir infaz iinin 'savsaklanmas' iin Mehmet Aar'n Derinkk iin arabuluculuk yapan (filmci) Berker nanolu'ndan rvet ald yazlyd. Mstearlk olay, Cumhurbakanl, Babakanlk ve Genelkurmay Bakanl'na birer yazyla bildirmi, bu yazdan sonra mfettiler soruturma amlard. 462 Birka gn sonra stanbul'a giden Mehmet Eymr, Nuri Gnde'in yemek arsn kabul etti. Yemekte Mehmet Aar konusunu at. Gnde, ilk balarda stanbul'dan byle bir yaznn mstearla gitmediini syledi. Sonra yazy buldurttu. "Okumadan imzalamm," dedi, zntsn itenlikle gsterdi. Gnde, bizzat mfettilerle grecekti. Mehmet Eymr-Mehmet Aar dostluu, ite bu olayla balad. "ok ilerledi." kisi de genti ve genliin olaan servenlerini yayorlard. Ama, MT raporunda Eymr, Mehmet Aar'n "baz servenlerini" yazacakt. "O tarihten sonra, Aar srekli Eymr' telefonla arad. Hatrn sordu. stanbul'a gidilerinde havaalannda karlad, dnne kadar onu yalnz brakmad. 'Modern, kltrl, sempatik bir polis mdr izlenimi veriyor, Eymr de yeni arkadan dorusu seviyordu.' O kadar yakn arkada olmulard ki, Aar Ankara'ya gelilerinde artk bekr yaayan Eymr'n evinde kalyordu. Eymr'e baklrsa, Aar', sk sk kulana gelen veya grd yanllklarndan tr 'dosta ikaz' etmiti. 'Ayr dnyalarn adam' olduunu anladktan sonra Aar'la dosduu yava yava azaltmt." Bir gece bir evdeki yemekte Mehmet Aar'la karlatm. Nitelemeler doruydu. Aar, modern, kltrl ve sempatik bir "izlenim" veriyordu. Ankara emniyet mdryd. Elinde -belinde tabanca var myd, bilemiyorum- telsiz arac. Az konuuyor, telsizi ok dinliyordu. zal'a suikast giriiminden sonrayd. Suikast srasnda ve Byk Ankara otelindeki l cinayet gnlerinde "bilgi almak iin" Aar' sk sk aramtm. Polis-ba-sn ilikilerini iyi biliyordu ve dorusu, yanltc bilgi vermemiti. Aar'a; "Msait bir gnnz saptasanz, sizinle grme olana bulsam," dedim. 463 MT raporunda ad olduka renkli geen kiilerle ilgili kimi eyler soracaktm. Bu arada -belki- Aar'n kiilii zerinde izlenimler de edinirdim. MT raporuna can veren gizli servis insanlar ile polis yetkililerinin "kiilikleri, doalar" ok ilgilendiriyordu beni. Davran zellikleriyle kiilikleri doru saptamadan olaylarn iine inilemeyeceine inanyordum. Siyasal yazlarda da byle deil miydi? Bir siyaset adamnn karakterini, kiiliini yaratan eleri ne denli iyi bilirseniz, birden nnze kan siyasal bir olayn zmn o kadar kolay yapabilirdiniz. Sz verdi. Bir hafta sonra elverili zamann saptayp beni arayacakt. Aa yukar alt aydan fazla bir sre geti. Aar, "sorulmas olas sorular sezmi" olacak ki, aramad. Karlatm evde de, daha ok suskun, izleyen baklaryla durgun bir grnt sergilemiti. Polisler ok konumazlard. Szmz Mehmet Aar'dan dar: Dverler, sverler, konutururlard. nsan rglerini srdrelim (Eymr'den anlarla): MT raporunda stanbul eski emniyet mdr nal Erkan'n da ad geiyordu. Eymr'e gre, Kemal Horzum'un araclyla -tand-nal Erkan'n stanbul'a atamas yaplmadan, "st makamlar" tayine konu olanlar iin bilgi istemiti, MT de gndermiti. "st makamlar" bu trden yklerde ok geen bir deyimdir. Eymr'e sorsanz "st makam" denen, ankaya Kk, yani Erkan Grvit. nal Erkan'la ilgili "bilgiler" oraya aktarlm, ama atama sonra km. Erkan'n stanbul'a atanmasndan sonra Eymr, Mehmet Aar aracl ile yeni stanbul emniyet mdr ile tana. "nal Erkan'n, MT'in hakknda 'menfi' rapor verdiinden haberi 464

vard." (Devlet daireleri de elek gibi maallah. "st makamlara" giden, herhalde "gizli" damgas yiyen her yaz, sahibini hemen buluyor. Bir de bu gerek kyor ortaya. Babakanlk gazetecilere haber verenlerin azn kapayacana, yazy ilgili kiilere gz ap kapayncaya kadar iletenlerin nne geebilse. Daha doru bir i grm olmaz m, a benim canm efendim?) Eymr'le, nal Erkan zaman zaman grtler. Polisler arasndaki kudret savamnn ilk ucu, ite bu srada bir saptamayla kendini gsterdi: "nal Erkan, Attila Aytek'in (Emniyet Genel Mdrl Kaaklk Dairesi Bakan'nn) stanbul'da faaliyet gstermesini sindiremiyordu." Eymr'e yaknd anlalyor. Ama Eymr'e gre, bu yaknma fazla hakl deildi. "nk Aytek, hangi kaaklk olayn alsa, altndan mutlaka bir stanbul balants kyordu." "stanbul polisine havale edilen iler ise ya ynn deitiriyor ya da iki kelime ifade alnarak kapatlyordu." Besbelli Eymr ile Aytek arasndaki sk ibirliinden kaynaklanan bir yargyd bu. Bar ubuu imdi, sahneye "iyi niyet" sergiledii savyla, bir baka gelime geliyor. Gizli-ak, polis efleri bir araya gelip "bar ubuu" iecekler. Eymr, yanna Attila Aytek'i alarak stanbul'a gitti. Bir masann evresinde toplandlar. nal Erkan, Mehmet Aar, Necati Altunta ve Attila Aytek. Yemee "onlardan yal, sayg duyduklar bir aabey" Hiram Abas da katld. Bir "byk reis." Abas, henz MT mstear yardmclna gelmemiti. "ki 465 taran da tanyordu. Polis rgtnde blnme olmasn istemiyor, dargnlklarn bitmesini arzuluyordu." Hiram Abas, bar ubuunun yaklmasnda birinci dereceden bir rol sdenmi miydi acaba? Anlatma gre, evet! Ne are, nal Erkan ubuu itti. "Olumsuz bir davran sergiledi. Aytek'i sulayan konumalar yapt. Bir adm anlamad." "Mcadelenin znde" kiisel drtler mi vard? MT raporunun yazar, "mcadeleyi yeralt-yerst kavgas" diye niteliyordu. Ankara ekibi, "nal Erkan ve arkadalarn grevlerinin verdii avantajlar kullanarak sa ya da sol basnda aleyhlerinde yazlar yazdrmakla suluyorlard. MT'e ve Kaaklk Dairesi'ne bilgi veren MT d 'muhbir vatandalar' gzalt ediyorlar, MT ve emniyet kaaklk daireleri aleyhinde kullanmak zere ifadeler alyorlard." Daha telere srayan sulamalar yapyorlard: Erkan ve ekibinin bu trden ifadeleri deifre ettiini, "MT'e yaknl ile tannan basn mensuplarn sindirip ilerinden attrdklarn" ne sryorlard. Soru yapp kalyor: Basnda kimi zaman grlen "kymlarn" altnda ne srlen bu savn ilevi var myd? Gizli ya da ak polisler bile izlenmekten, telefonlarnn -hele stanbul'a gidilerinde- dinlendiinden yaknyorlard. Bu sulamalar renince "dinlemeye alnan telefon olaynn bir kanser gibi" toplumu sardna insann inanas geliyordu. Bu arada Austos 1987'de -Abas artk MT'te yeni patrondu- mstear yardmcs aleyhinde 2000'e Doruda bir yaz yaymlanmt. "stihbari" kpekbalklar hemen ak denize sa-lnmt. MT, bu yazy kimin yazdrdn, bilgilerin dergiye kimden geldiini aratryordu. Gizli servisle polis arasndaki gerilimli dakikalar arnk balamt. Eymr'e ve MT'e gelen haberlerden, yayna stanbul Emniyet Mdr Muavini Tayyar Se-ven'le Nuri Gnde ve Cengiz Abaolu'nun neden olduu kansna varld. Ankara'daki ekip ve MT'te, "artk kendileri iin 466 tehlikeli bulduklar mstear yardmcsna kar harekete geildii" yargs egemendi. Silahlar hazrlanrken duyulan akrt iitilmeye balamt. 2000'e Doru'da kan bilgilerin doruluu ya da yanll stne, neden hi kimse bir eyler sylemiyordu? Silahlar dolduruluyor

MT ekibi, stanbul ekibinin kendilerine bir kurun daha sktna, yeni bir olayla inand. 4 Kasm 1987'de Hrrryet'te "rperten tiraf, Devlet Uyuyor mu?" balkl bir haber yaymland. Yayn drt gn srd: "MT ve Kaaklk Dairesi'nin ajan olan Timur Hanolu btn kaaklara, Mehmet Ali Aca'ya sahte pasaport dzenlemi, bu adamlar yurtdna karma." Timur Hanolu, "gerekten de MT'in kaytl elemanyd." 1975'ten beri MT'e hizmet veriyordu. Terrist ve kaaklarla ilgili binlerce bilgi vermi, birounun yakalanmasna yardm etmiti. MT, bu bilgileri polise aktaryordu. 1987'de ileri Bakanl yeni pasapordar hazrlama. Bu pasapotlardaki fotoraflarn deitirilmesinin olanaksz olduu syleniyordu. Timur Hanolu ise, tersini ne sryordu. Eymr, Hanolu'nu yanna ald. Emniyet Genel Mdr Saffet Arkan Bedk'e gtrp bir "gsteri dzenledi." Tanklar da odaya alnd. stihbarat Dairesi Bakan Beyhan Ertrk, Pasaport Daire Bakan Turhan Gen ve bakalar. Hanolu sa kurutma makinesiyle yarm saatte yeni pasaportun fotorafn kard, yerine bakasn yerletirdi. Gsteriden sonra Hanolu, Bedk'le alma arkadalarna "sahtekrlk ve alnacak kar nlemler konularnda" gzel bir nutuk ekti. 467 Bedk, grmeden memnun kalm olacak ki, "Hanolu'nu parayla taltif etmiti." stanbul, -Ankara ekibinin ifadelerine gre- Hano-lu'ndan rahatszd. Gazete yaynyla, "hem Hanolu'nu 'deifre' etmiler, hem de MT'le karde rgt Emniyet Genel Mdrl Kaaklk Dairesi'ni 'kk drmlerdi'." Fakat servisler aras istihbarat kran krana alyordu. Yaynn yaplacan Eymr bir gn nce rendi. Bir MT grevlisi stanbul Mali ube'de saat 18:00'de yaplan toplanty grmt. MT ajanna gre, Mali ube Mdr Orhan Uzeller, eski mali ube mdr Cevdet Saral, Merkez Valisi kr Balc, Emniyet Mdr Yardmcs Tayyar Seven ve Tercman gazetesinden rfan lk birlikteymiler. Haberi yazan Kasm Gence yokmu. Peki ama, byle bir haberi rfan lk neden kapmam, yazmam, bomba gibi haberden neden yoksun kalm? Bilgiler arasnda bu noktaya rasdanmyordu. Birinci perdenin sonu Btn bu olaylar MT raporundan ok nceleri geiyordu. Fakat MT'le polis arasnda srekli birbirini sulama ve izleme, buluup tartmalar srp gidiyordu. kr Balc, ABD'den stanbul'a dndkten sonra mlkiye 'mfettileri "ok ayrntl soruturmadan sonra" hakkndaki soruturma metninin bir kopyasn stanbul Cumhuriyet Savcl-'na vermilerdi (Balc alan davada beraat etti). Garip syleiler yaplyordu. Birbirini sulayanlar bir araya geliyor, dosta syleiyorlard. rnein Bal'y ABD'den dnnde grkemli trenle karlayan Mehmet Aar, Eymr'e baklrsa, "stanbul Skynetim Komutanl'na Bal'nn 'himaye edilmesi iin ifahi emir verildiini' sylyordu." kr Balc ise, gizliden gizliye si468 lahlarn karlkl doldurulduu sralarda, "Eymr' evinde ziyaret" ediyor, "istanbul'da tek bana grev yapmadn, eer 'bir suu varsa' bunu o tarihte grevde bulunan dier 'st kademe yneticilerinin' de bilmesi gerektiini, gerekirse onlar da mahkeme huzuruna karacan" belirtiyordu. kr Balc -Kasm 1988'de sorduumuzda- sylediklerini doruluyordu. Eer ne srlenleri yaptysa, o zamanlar buyruunda olan st kademelerin de bilmesi gerektiini anlatmaya almt. Kavga uzayp giderken dallanp budaklanyor, yk saadi bombaya dnyordu. Abas: "Kadn isleri fazla abartl" Mstear Hayri ndl geziden dnmemiti. MT raporunun yazm, 10 Kasm 1987'de sona erdi. n-dl'e, Hiram Abas veklet ediyordu. Mehmet Eymr, raporu Hiram Abas'a gtrd. Abas, ald raporu ve " gn" okudu. Deerlendirdi. Sonra Eymr'e;

"Rapor 'gelitirilirse' yararl olabilir. Raporda 'kadn ileri' fazla abartl," dedi. Raporun kenarna "Msteara arz" yazd ve ndl'n dnn bekledi. Oysa Hiram Abas, msteara veklet ediyordu, isteseydi raporu "ileme" koyabilirdi: "Koyabilirdi. Ancak mstear ksa sre sonra dnecekti. Bir on gn daha bekleyemez miydiniz, diye sorabilirdi." Mstear yardmcsnn raporu "bir sre okumasn" Mehmet Eymr; "Mstear yardmcmz bir hafta sonra raporu bana geri verdi. Bir sre MT'ten uzak kald iin bu konular ona da yabancyd, ilgisini ekmiti (Eymr hl yle diyor). 'Etd' msteara arz etmemi ve mstear tarafndan uygun grlrse st makamlara yollanmasn emrettiler," diye yorumluyordu. Raporu Abas'n grp incelemesinin zerinden bir hafta kadar zaman geiyor. Rapor arz edilmiyor. "Seim tela balam -ki MT neden bu 'telala' ilgiliEymr bir ameliyat geirmi ve izne km, 'ett' msteara gitmiyor." Eski genelkurmay bakan Necdet Uru'un ses sanats Emel Sayn'la "ilgisi" MT raporunda olduka geni yer alyor. 470 Birok nemli sulamalar raporun aa kmasndan sonra bir yana atld ve daha ok "bu konu" geni yanklar yaratt. Mstear yardmcs da Eymr'e raporda "kadn ilikilerini fazla abartl" bulduunu sylemiti. Demek Abas da ru'la ilgili bu blmn rapora girmesinden yana deildi, yleyse Uru ad rapora girmeyebilirdi. "Girerdi" dedi, "Necdet Uru'un ad yine geecekti. kr Balc'y himaye ettii savlar, kr'nn mafya ile ilikileri, Vali Nevzat Ayaz, Dndar Kl'n sorgulamada syledikleri... Bu nedenlerle ad yine geecekti. Hatta olunun hayali ihracat ilikileri... Fakat dikkati eken nokta, raporda o kadar deiik iddialar olmasna ramen, Necdet Uru, kadn meselesini ele alarak dava at, harekete bu nedenle geti. Acaba neden?" Orasn bilemezdik, elbet bir nedeni vard. Fakat teki savlarn doruluuna kimsenin inanmayacan biliyordu. Kadn sorununun, kamuoyunda bir kiinin, hele genelkurmay bakanl yapm bir insann kiiliinde ok derin izler brakacan dnm olabilirdi. Eymr, Dndar Kl'n sorgulamada hep "nemli bir eyler syleyeceini" ne srdn, sonunda sylemesi istendiinde Necdet Uru ve Vali Nevzat Ayaz adlarn verdiini yineliyordu. Fakat bu savlar, Dndar Kl'n yazya dklen sorgu metinlerinde yoktu. Neden? "Ama devletin bu kadar st makamndaki kiilerle ilgili iddialar 'fezlekeye' geirmedik, ekindik." 1984'te Necdet Uru, genelkurmay bakan idi. Ama sor-gucularn grevi, ifade metnini "aynen" yazmak, st makamlara gndermek deil miydi? Eymr'e gre, "yazp st makamlara -msteara- versek zaten ya karlr ya da mahkemelere tmyle gnderilmezdi." 471 "Kadn" konusunda "yanlg" Abas'n, Eymr'e, "gelitirilirse raporun daha yararl olacan" sylemesi de ilginti. Kukusuz Abas, "gelitirmekten" sz ederken, kimi olaylar daha somut, kantlarla rapora almann yerinde olacan sylemek istiyordu. Nitekim, Hiram Abas da, Mehmet Eymr de, "Necdet ru'un ses sanats Emel Saynla ilikisinde" byk yanlgya dtklerini "daha sonra, raporun byk yanklar yaratmasndan sonra renip anlayacaklard." iten gemi olacakt. Bugn Eymr'n ya da Abas'n bu "hatay" aktan ve resmen kabul etmeleri kukusuz olanakszd. Yanll kabul etmek demek, hem kamuoyu, hem de yasa nnde suu benimsemekti. Ama hl o evrelerin "baka bir generalin, hem de ook, ok st dzeylerde birinin bu trden ilikisini" daha sonralar saptadklar syleniyor. Fakat bu denli "byk bir hata", genelkurmay bakanl yapm bir kiiyi kamuoyunda kk drecek byle bir yanllk -incelenmeden, aratrlmadannasl yaplm? "Bir otel kuu" tmt. Kendine MT ajan ss vermekten holanan, hatta MT'e bilgi veren bir "kaynak"tan gelmiti bu haber. Abas ve Eymr, "kayna biliyorlard, imdi stanbul'da hangi resmi kuruluta altn da."

Tartmal konuma oka yazld, ama yky tarih srasyla canlandrmak gerekiyor: 2 Aralk 1987 gn, akamst Mehmet Eymr, ankaya Kk'ne kt ve Erkan Grvit'le "baz i konularn" grt. stanbul'daki bir operasyonla ilgili bilgi veriyordu. "Sz maryaya 472 geldi." Burada bir "durum saptamas" yapmak gerekiyor: Erkan Grvit, son gnlerde Mehmet Aar ve nal Erkan'la bir hayli yakn mnasebet iindeydi. Attila Aytek'le pek grmyor, gyabnda ona kar olumsuz ifadelerle konuuyordu. Kk'teki konumada konu, Mehmet Aar ve nal Erkan'a geldi, Eymr, hazrlad "rapordan sz etti." Grvit, "Ver" dedi. Mehmet Eymr kard, verdi. Grvit, "hi ara vermeden ve herhangi bir konuma yapmadan okudu. Bitirdiinde, ok iddial bir rapor," dedi. Eymr yantlad: "Olabilir. Ancak bu, baz kaynak haberlerine dayandrlarak hazrlanan bir istihbarat etd. Bu konularn devletin st kademelerince bilinmesi gerekir. st makamlar raporu okuduktan sonra, uygun grrlerse ayrntl biimde soruturma yaplabilir." Grvit "tatmin" olmamt: "Rapordaki ifadeler Attila'nn ifadelerine benziyor," dedi. Eh, ne de olsa Grvit, Attila Aytek'le yakn dostluk yapmt, ondaki bilgileri, eilimleri biliyordu. "Attila'nn hibir katks yok," diye yant verdi Eymr. "Ben 1973'ten beri bu ilerin iindeyim." Grvit, "brak etd -raporu- bana," dedi Eymr'e. Eymr "Tek nsha bu," dedi. "Ekleri de var. Henz hibir makama verilmedi. Brakr veya verirsem st makamlardan azar iitebilirim." Grvit sinirlendi. "Benden mi gizleyecekler. Zaten Hiram nasl olsa bana bahseder," diye kt, srar etti. Eymr, Kk'n MT'le ilikilerini ve gcn biliyordu, "raporun bir fotokopisini ekerek ertesi gn gndereceini" syledi. Erkan Grvit'in akl raporun ieriindeydi: "Burada yazlanlar doruysa" dedi tam kapda, Eymr giderken: "Ben Saffet'e (Emniyet Genel Mdr Bedk'e) bunun hesabn sorarm!" 473 "Ertesi gn -3 Aralk 1987'de- bir personelim, etd ve eklerini kapal bir zarf iinde gtrp Erkan Grvit'e teslim etti." Fakat -Eymr'n kansna gre- Hiram Abas, deneyimli bir insand. Raporun daha msteara verilmeden Erkan Grvit'e teslim edilmesini yadrgad ya da eitli olaslklar dnerek Ey-mr'e; "yi yapmamsn. Vermemeliydin," dedi. Daha sonra Abas yle dnecekti: "Ben istersem raporu Abas'tan da alabilirim diye dnen Erkan Grvit, stanbul'daki telefonumu da biliyor, oradan da beni arayabilir, konuabilirdi, acaba neden yapmad?" Raporun kimden ve nasl szdnn aratrld gnlerde, yalnzca basn deil, kukusuz MT de ayn aratrmay yapmaya balamt. "MT'ten km, szm olamazd. ok dar ereveli bir kadro biliyordu. Eymr'n yan odasnda oturan sekreteri, Abas ve bir-iki kii daha. erden 'szma' olanakszd." "Ama Eymr, elbette Abas, 4-5 Aralk 1987 tarihlerinde Mehmet Aar'n Ankara'da olduunu ve Erkan Grvit'le grtn saptamlard." Hatta Eymr'e gre, "stanbul Valisi Nevzat Ayaz da Ankara'da imi." Aralk balarnda Hiram Abas, kznn dn iin stanbul'dayd. 12 Aralk gecesi, dnde bir "kavga" yaand. nal Erkan, Mehmet Aar, Necati Altunta bir masada oturuyorlard. Eymr, selamlat, ayr masada oturdu. Dnde Eymr'n kulana -kim olduu bilinmiyor, ama Abas da olabilir- bir "yakn" sinirlenmesine yol aan bir bilgi fsldad: "ABD'de hem gz ameliyat, hem de salk denetimi iin bulunan Babakan Turgut zal'a bir rapor gnderilmi, bu raporda; Hrriyet gazetesinde kan 'Altn kaakl' ile ilgili yaz dizisindeki bilginin Eymr ve Attila Aytek tarafndan gazeteye verildii bildirilmiti." 474

Babakan MT raporunu ne zaman rendi? imdi yeri geldi. Babakan ubat 1988'de patlayan nl MT raporunu daha nce ald m, aldysa ne zaman? Babakan Turgut zal, MT raporunu 29 Kasm 1987 genel seimlerinden bir gn nce, 28 Kasm 1987 gn ald. Raporu, MT Mstear Yardmcs Hiram Abas gtrd. "Babakan raporu aldnda yalnz deildi, ei Semra zal da yanndayd. Fakat bu kadar uzun bir raporu hemen okuyamayacan, esasen gzlerinden rahatsz olduunu, ABD dn inceleyeceini ve... Babakanlk Konutu'ndaki kasaya kitleyeceini syledi." Demek ki, MT raporu, ortaya kmasndan en az iki ay bir hafta nce Babakan'a verilmiti. ABD'den dndkten ve raporun aklanmasndan nce raporu inceleyecek bol bol zaman bulmu olabilirdi. Raporu Babakan'a 28 Kasm 1987'de verip vermedii sorulduunda, Hiram Abas, tek cmleyle yandyordu: "Ben byle bir ey sylemiyorum." Ve... Orada "stop" ediyordu. Byle bir ey sylemediini yineliyor, ancak Babakan'a raporu aa kmadan iki ay nce vermediini de sylemiyordu. Raporun Babakan'a ok nceden verildii anlalyordu. Belki de "mfettilerin hazrlad Bako raporu" srasnda MT'ten bilgilenmiti. Bu noktada "taraflar susuyordu." MT raporunu soruturan Kudu Sava komisyonu, bu "noktay" acaba aratryor mu, gerek neyse aklayacak m? Dnelim renkli saatlere ABD'de bulunan Babakan'a, Eymr ve Aytek hakkndaki raporun stanbul Emniyet Mdr nal Erkan, Mehmet Aar ve ANAP l Bakan Eymen Topta tarafndan yazldn 475 yine o dost sylemiti. Eymr, nal Erkan'n masasna gitti. Ayn masada oturan Aydn Torunolu, Necati Altunta ve eleriyle konutu. nal Erkan ve Mehmet Aar ayaa kalkp Eymr'n elini sikalar. Aar, masa ziyaretini "incelik" diye niteledi, "Bizi mahcup ettin aabey," dedi. Eymr, "Seninle bir konuda konumak istiyorum," dedi Aar'a. Bir keye ekildiler. Eymr'n niyeti "ABD'ye gnderilen raporu" sormakt. Fakat Aar daha atik davrand: "Aabey bizim hakkmzdaki raporu elin nasl vard da yazdn?" diye sordu. Eymr, ard: "Ne raporu? Benim altnda imzam olan bir rapor mu buldun?" diye sordu. Rzgr tersine dnmt. Eymr bir raporun hesabn sormaya gitmi, ama bir raporun hesabn verecek duruma dmt. "Ankara'dan bir dostumuz u 20 ksur sayfalk raporu yollad, dedi Mehmet Aar. "Sen benim aabeyimsin, aabeylik lene kadar kalr. Sen yazmasan bile MT'in byle bir rapor yazmasna neden izin verdin?" diyordu. Eymr, "Seni birok kez uyardm, aabeylik ve dostluk yaptm sana. Hatalarn ok fazla," dedi ve konuyu "teki rapora" kaydrd: "Babakana rapor gnderiyorsunuz. Bu iftira kampanyas daha ne kadar srecek? Neden btn yakn evreme yalan reterek beni ktlyorsunuz?" Aar inkr etti. Basnda "dnde kavga" diye nitelenen, ilgililerine gre "tatsz bir tartma" olan olay, bylece sona erdi. Eymr masasna dnd. Dikkati eken bir nokta: MT raporunu Aar ve stanbul'daki teki ilgili polisler reniyor, tam o srada ABD'de olan Babaka-n'a, Mehmet Eymr hakknda bir rapor gidiyordu. Gizli servisle emniyet arasndaki sava, bu lde boyudanmt. yle anlalyordu. Dn, dnd. Orada bulunan Erkan Grvit'le Saffet An476 kan Bedk bu tartmay uzaktan izlemilerdi. Daha sonra Hiram Abas, kavga edenleri de yanna ard, birlikte resim ektirildi. Kavgal dnn ertesi gn akam uayla Eymr, Ankara'ya dnyordu. Aydn Torunolu geldi yanndaki koltua oardu. Torunolu, "iki taraf" da tanyor ve seviyordu. "Aar ve nal Erkan, yazdn raporu bana gsterdiler," dedi. Uzun olduu iin raporun tmn okuyamamt.

Eymr raporun, iinde "adlar belirtilenlerin" eline getiini ite, o zaman kesinlikle anlad. Daha sonraki gnler, Kk'te grevli Bedri zdemir, raporun "dnden bir hafta kadar nce" Mehmet Aar ile nal Erkan'n eline getiini syleyecekti. Mehmet Eymr, gizli servis mantyla olaylar sraya koydu ve bir yargya vard: Erkan Grvit'e vermesinden bir-iki gn sonra "rapor, stanbul emniyetinin elindeydi." Bir iki gn durgun geti. Fakat 17 Aralk 1987 gn Erkan Grvit, Eymr' telefonla arad. Grvit, dnden sonra (Hiram Abas da on gn stanbul'da kalacakt), stanbul'da bir-iki gn kaldn belirterek, Aar ve Erkan'la, "Oturup konutuk. Ett zerinde durduk. Onlar bu metinde yer alan birok konuyu rttler. Raporu senin, kastl ve irkin bir ifadeyle kaleme aldn dnyorlar," dedi. Ne oluyordu? Grvit, stanbul'dakilerin, zellikle Aar ile Erkan'n avukatln m stleniyordu? Oysa raporda daha nemli kiilerle ilgili savlar yer almt. Bunlar bir yana brakyor, Aar'la Erkan' savunuyordu. Grvit, neden herhangi bir incelemeye ynetmiyordu da, raporu kmseyen ifadeler kullanyordu? Grvit'le Eymr telefonda yarm saat kadar tarttlar. Eymr, "Kemal Yazcolu ile grsene... stanbul'da olup bitenleri iyi bilenlerden biri de Yazcolu," dedi. Grvit sinirlenerek; 477 "Ben o herifle ne diye greyim. stanbul'da kadn kz, elence hayatna dalm. nal bana anlatt," dedi. Souk bir hava esiyordu, "sonra yine grme dileiyle" telefon kapand. Eymr'de, "szmann kayna" artk biimlenmiti. Gr-vit'le yapt telefon konumasndan bir-iki gn sonra, yine bir dnde Grvit'in Kk'teki yardmcs MT'ten mer Zafer et'e "raporun 'patronu' tarafndan szdrldndan kuku duymadn," syledi. zgnd. Gizli MT raporu artk devletin belirli st dzeylerinde gidip geliyor, yazmalara yol ayordu. 21 Aralk 1987'de olaya "resmen" Emniyet Genel Mdr Saffet Arkan Bedk de katld, MT'e resmi bir yaz gnderdi. Yazya raporun bir kopyas da eklenmiti. Rapor oaltlmadan nce kimi yerlerin aln izilmiti. Kimi yerlerde Bedk'n krmz kalemle nodar da vard. Raporun devlet kademeleri arasnda yazmaya dklmesi, nne geilmesi zor kimi olaylarn balangc olabilirdi. Hiram Abas, kznn dnnden sonra bir sre daha kald stanbul'dan dnmt. Eymr duyurmutu, Bedk'n yazsn ald, Babakan'a gitti. Durumu anlatt. zal, "resmi devlet daireleri arasnda rapor konusunun yazmaya dklmesini onaylamad" ve "syleyin Bedk'e alsn yazsn geri," diye talimat verdi. zal'n istei, Bedk'e duyuruldu. Emniyet Genel Mdr, "yaz ekinin, yani raporun yanllkla gnderildiini belirterek geri istedi." stihbarat servislerindeki bilinen kurallar yine alt: "Emniyet Genel Mdr'nn yazsnn, gnderdii rapor ekinin MT'te fotokopileri alnd ve Mstear Yardmcs Abas'a ondan sonra teslim edildi." Emniyet Genel Mdrl de "raporu 'illegal' yollardan elde ettiini ifade ederek raporun kaynan saklamaya" alma. 478 Aralk 1987'de MT'te ve teki istihbarat servislerinde raporun "darya szaca" varsaylmyor, taraflar "daha st dzeydeki bir arpmaya hazrlanyorlard." 20 Aralk'tan sonra iki gelime oldu: Hiram Abas'la Erkan Grvit, bir gece bulutular. Erkan Grvit'le Hiram Abas, ailelerini de alarak Bursa'ya gittiler. Uluda'dan balayalm: Eymr'n yllk izin gnleriydi. 23 Aralk 1987'de Uluda'a kt ve Erkan Grvit'le orada karlat. Bir haftay birlikte geirdiler. Fakat Erkan Grvit, rapor konusunda tek szck etmiyordu. Oysa Eymr, Grvit'in raporla ilgili konuma giriiminde bulunacan

umuyordu. Grvit'in yardmcsna ve Hiram Abas'a, "raporun stanbul ekibine Grvit tarafndan verildiini irdeleyen dncelerini ak ak beyan" etmiti. Fena halde bozuluyor, Grvit'in olduu yere, lokantaya bile gitmek istemiyordu. Ei ise bu "davrann doru olmadn" Eymr'e sylyordu. Souk da gnlerinde, souk iki adam... Grvit-Aar-Abas geni Abas, Ankara'ya geldikten sonra Erkan Grvit, onu ailesiyle birlikte bir akam yemeine ard. Kk'teki lojmanda buluacaklard. Abas'n ei daha nceki saaderde Grvitlere gitti. Abas'la Grvit telefonlatlar: "u Mehmet Aar' ar," dedi Hiram Abas, Grvit'e, "O bir devlet memuru. Sorarsan raporu kimden aldn syler sana." Abas, Grvit'e bask yapyordu. Raporun kimden szdn renmenin tek yolu, Abas'a gre, buydu. Abas yle dnyordu: 479 "stelik Aar, raporu kimin szdrdn Grvit'e sylemek zorunda. Bizi yasa yoluyla syletmeye zorlamasn. steyerek sylesin. Eer Aar soylemezse, o zaman aa alnr." Grvit, MT Mstear Yardmcs'na Aar' ardn ve yemekte buluacaklar gnn akamna doru bir saatte Aar'la Kk'teki brosunda konuacan bildirdi. Abas, hemen; "Ben de geleyim, birlikte soralm Aar'a," diye neride bulundu. Grvit olumsuzdu: "Yok," dedi, "sen gelme. Belki senin yannda konumaz." neriyi geri evirdi. Ge vakit MT'ten kt Abas. Kk'e, Grvitlere gitti. Bir saat Mehmet Aar'la brosunda konuan Erkan Grvit, kagel-di eve ve Abas'a; "Sylemiyor, konumuyor Aar," dedi. Abas, "Olacak ey mi?" diye ard. Bir olaslk aklna taklyordu. Grvit, Mehmet Aar'a, "azn sk tutmasn" sylemi olabilirdi. Raporu, Aar'la nal Erkan'a szdrd ise, herhalde ikisinden birinin konumasn istemezdi. Hiram Abas'n ii buland ve bu olaslk giderek pekimeye balad kafasnda. Daha sonraki gnleri anmsayacakt Hiram Abas. "Raporun nasl szdn, MT gibi eidi olanaklar olan bir gizli servisin soruturmas gerekmez miydi?" "ndl Paa'ya birka kez Hiram Abas, szdrmay saptamak iin soruturma almasna, aratrma yaplmasna izin vermesini nerdi. ndl Paa, bu srarl istekleri geri eviriyordu." "Ne diyordu?" "zin vermiyordu." "Acayip, ama bir neden sylemi olmal." "Abas'n aratrma isteklerini 'raporda senin de adn geiyor, olmaz' diye reddediyordu." teki kimi olaylar, bir gizli servis adamnn yine kendine 480 zg mantn iletmesine yol ayordu. ndl Paa byle sylyor. Erkan Grvit, "stersem Hiram'dan alrm," diyor Ey-mr'e. stanbul'dayken Abas'n telefonunu biliyor, ama hi aramyor. Aar'la birlikte konuma isteini geri eviriyor. Bir yandan da MT'in sivilletirilecei kamuoyunun gndeminde. Ba ekecek insan Abas grnyor, gsteriliyor. Soruyordu Abas: "3 Aralk'la 12 Aralk arasndaki srede ne oldu, szma nasl gerekleti?" Sonra bu olaylar zincirini dnyor ve szmann Grvit'ten gerekletii noktasna taklyor. Abas'a baka istihbari bilgiler geliyor. Aar'n, raporu ilknce Hrriyet'e gtrd, gazetenin yaymlamamas zerine, baka yerlere kayd... gibi! Abas, raporun bir yerde duvara arpacan hissediyordu. "Hayri ndl, yoktu. sterse muameleye koyard raporu. Beklemiti Hayri ndl'. Rapor patladktan sonra da stn rtebilirdi. 'Dezenformasyon,' derdi. i bitirirdi. Yapamad." "Niye yapamad?"

"Yapamazd. Tam bu dnceler iindeyken, Cumhurbakan Kenan Evren'le dou illerinde gezide olan Erkan Grvit'in Ankara'ya 'dnnce her eyi gzden geireceini' syleyen bir demeci basna yansd. rtme ii, yatt." Rapor Genelkurmay'da m? Baka bir istihbarat daha yaplmt: Hayri ndl Paa, raporu, yaymlanmasndan nceki gnler, Genelkurmay'a gtrmt. Rapor orada "incelemeye" alnmt. Belki de Genelkurmay, raporun varln Kk'ten, yani Grvit'ten renmiti. ubat 1988 balarnda olaylar bu yolda akp gidiyordu. "MT'te ve teki servislerde" tam bir kargaa sryordu. 481 3 ubat 1988 gn Eymr, Uluda'dan Ankara'ya dnd ve Mstear Hayri ndl ard, "Nedir bu ett meselesi?" diye sordu. Bu kez Eymr armt. Byle bir etdn hazrlanmasn bizzat mstear, geziye kmadan nce smarlamu. Oysa Paa imdi habersiz grnyordu. Anmsatt Eymr, ndl defterini kard, "unutmu," dorulad. ndl Paa; "Necdet ru Paa ile Nuri Gnde mthi tepki gsteriyorlar. Cumhurbakanl ile bana bavurdular" diyordu. Eymr, mstear paaya bir aklama borluydu: "Etdn bir nshasn Erkan Grvit'e vermiti." 4 ubat 1988 gn, MT Mstear Hayri ndl, Ey-mr'den raporun tam metni ve eklerini alyordu. gn geti. 7 ubat 1988 sabah, MT raporu aylar, yllar srecek lklarla piyasaya srlmt. 7 ubat 1988 Pazar gnnden balayarak, gizli servislerin zel deyimlerine gre tanmlanan kovalamacadaki kavramlar yer deitirecekti: MT ya da istihbarat servisleri hep "avc"ydlar. nsanlar, hep "av!" Ama 7 ubat' izleyen gnlerde MT ve istihbarat servisleri "av" olacakt. "Avc"lar ise, gazeteciler, politikaclar... Ksacas "av" artk "avc"y kovalyordu. 482 7 ubat 1988'den Eyll 1988'e atlarsak 7 ubat'tan sonra kprlerin altndan ok sular akacakt. Aradaki olaylara ksa bir dinlenme pay tanyarak, 7 ubat'tan Eyll 1988'e atlamann birok yarar var... nk, 9 Eyll 1988 gn, emekli Orgeneral Necdet ru'un Dantay'a Babakanlk aleyhine at 200 milyon liralk tazminat davasna Babakanln gnderdii savunmada Mehmet Eymr, raporu "hibir makam ve ahstan emir almadan kiisel takdiri ile hazrlamakla" suland ve raporun "hibir istihbar deeri" olmad bildirildi. Bu nedenle davann Babakanlk aleyhine deil, "su ileyen" Mehmet Eymr'e almas isteniyordu. Daha nemlisi raporu Eymr'n "darya szdrd" aklanyor, Necdet ru'un ad evresinde dolaan "istifhamlarn ortadan kaldrlmas gerektiine" Babakanln inand yazlyordu. ru'un urad zarar nasl karlanabilirdi? Babakanlk bunun da yolunu bulmutu: "ru'la ilgili olarak MT raporunda yer alan iddialarn gerekd olduunun kesinlemesi ve gerein kamuoyuna aklanmas suretiyle." Babakanlkta soruturma yrtlyordu. Sonular hem ru'a, hem de kamuoyuna duyurulacakt. Ve... aylardr kaynayan kazandaki sulamalar birden sona erecekti. Ozal da, Babakanlk da, MT de tm sular Eymr'n stne ykarak tereya-dan kl eker gibi olaylarn iinden syrlacaklard. Ayn gn, Mehmet Eymr de konutu ve Babakanla kar karak; "MT'teki btn almalar gibi bu rapor da resmi nitelik 483 tamaktadr. MT'te Gvenlik Dairesi Bakanlnca hazrlanan bir raporun gayri resmi diye nitelendirilmesi mmkn deildir. Eer ben sulu isem, Babakanln

hakkmda o zaman bir soruturma amas gerekirdi. Byle bir soruturma alm deildir," diyordu. Eymr, Babakanln yazsnda kendisinden "ajan" diye sz edilmesine fena tutulmutu. Raporu da savunuyordu: "Raporda yer alan konular belli yerlerden toplanan bilgilerden olumutur. Bu olaylar bizlere eidi evrelerden ve eidi yollardan intikal etmitir. Hibiri hayal mahsul deildir." Ancak, Mehmet Eymr'n aklamas bu kadar deildi. Eymr, Babakanln "suu" zerine ykn grd saat, daha nemli ierikte bir aklama hazrlad: Bir "basn aklamas." Bu aklamay Hiram Abas'a okudu. iinde kimi olaylara ok deiik gzle baklmasn salayacak nemli noktalar olan bu aklamay Hiram Abas, "Bize yakmaz, bu aklamay verme" diyerek engelledi. Babakana bir deil " adet rapor" verildi Eymr'n hazrlad, ama basna verilmeyen aklamas bir buuk daktilo sayfasyd. "Babakanln 2.8.1988 tarihinde Dantay Bakanl'na verilmi bulunan 11.102. 6552-31990 sayl cevab dilekesinde 'MT raporu' olarak adlandrlan ettle ilgili olarak gerekleri yanstmayan bir ekilde sulandm renmi bulunduumdan, sayn basnmz aracl ile baz aklamalar yapmay gerekli grdm" diye balyor ve be maddede MT raporunun hazrlan biimini yineliyor, "szma" olayna kimi yeni eler getiriyordu. Fakat basna verilmeyen bu aklamann 3. maddesine Ey484 mr, "Babakana ayn konularda ka rapor verildii" konusunda nemli bilgiler ekliyordu: "3. MT etd ve ekleri 28 Kasm 1987 akam sayn MT Mstear Vekili Hiram Abas tarafndan ankaya'daki konutunda Babakan Sayn Turgut Ozal'a verilmitir. Ayn ett 3 Aralk 1987 gn Cumhurbakanl MT temsilcisi Erkan Grvit'e gnderilmitir. "Ayn mealde hazrlanan 12 Ekim 1987 tarihli ve 10 sayfalk bir ett ise, MT mstear vekilinin bilgisi dahilinde zamann iileri bakanlna vekalet eden sayn Ahmet Seluk'a gnderilmitir." imdi ortaya kan gerek: 1. Babakana, mfettilerce hazrlanan, Banker Bako olayn irdeleyen birinci rapor, Austos 1987 sonlarnda verildi. zal, bu rapora dayanarak 2 Eyll 1987'de Trkiye gazetesinde, zellikle DYP'yi hedefleyen, siyasetilerin "babalarla" ilikisini duyumsatan nl demecini verdi. 2. Eymr'n aklamasna gre, "son MT raporu mealinde" on sayfalk ikinci rapor, 12 Ekim 1987 tarihinde MT Mstear Vekili (Hayri Undl gezide olduundan yerine bakan MT mstear yardmcs) Hiram Abas'n "bilgisi dahilinde" anayasa gerei seim ncesi iileri bakanlna getirilen Babakanlk Ms-tean Ahmet Seluk'a gnderildi. Babakanlk mstearnn on sayfalk "MT raporu mealindeki" ikinci raporu Turgut Ozal'a vermedii ya da en azndan duyurmad dnlemez. 3. nc ve son nl MT raporu ve ekleri, 28 Kasm 1987 akam MT Mstear Vekili (MT mstear yardmcs) Hiram Abas tarafndan ankaya'daki konutunda Babakan Turgut Ozal'a verildi. Siyasal olaylarn tarihi de yle: 6 Eyll 1987'de yasaklarn kalkmas iin halkoylamas. 29 Kasm 1987'de erken genel seim. 485 Bu arada "ayn mealde" rapor ve de Babakan Turgut zal'da. Babakanla -MT mstear atlanarak- "sk sk konuan" MT yetkilisi Hiram Abas, "28 Kasm 1987'de bir akam vakti" raporu Ozal'a verip vermedii sorulduunda "Ben byle bir ey sylemiyorum," diyor. Ama rapor, zal-Abas arasnda sk sk grmeler... Grmelerde raporlar ya da baka neler konuulduu "mehul." Abas'n nc raporu bizzat Ozal'a verdiini dorudan yalanlamamasna kar, Mehmet Eymr, ak seik "Abas'n adn vererek raporlar tarih srasyla doruluyor." Sregelen olaylarn en nemli yan...

Bir anann strab Eyll 1988'de Babakanlka sulanan Mehmet Eymr, oysa... Temmuz 1985'te ankaya'daki Babakanlk Konutu'na gidip gelen gvenilir bir MT yetkilisiydi Eymr. stanbul Kadky Belediye Bakan Osman Hzlan, gnlerden bir gn, Mehmet Eymr' arad. Semra zal'n "can ok sklyordu." Kz Zeynep'in, Asm Ekren'le evliliinden nceki gnlerdi. Acaba Eymr, Semra zal'la gidip konuabilir miydi? Eymr, babakann sayn eini tanmadn, dorudan aramasnn uygun olmayacan syledi. Osman Hzlan, "Ben bir ey ayarlarm," dedi ve konuttan telefon geldi. "Konuttan telefon geldi ve ben, MT'teki ilerim bittikten sonra akamzeri konuta gelebileceimi syledim ve gittim," de di Eymr. Olaya ilk deinen gazeteci-yazar Uur Mumcu'ydu. Zeynep'in evliliini durdurabilmek iin baz "engellemelerden" 486 sz eden yazsna, idareciler derneinin alnda karlatklarnda Babakan, "yalan senaryolar" diye kar kmt. Mumcu ise "iinin senaryolar dzenlemek deil, yazmak olduunu" Baba-kan'n yzne sylemiti. Oysa 1988'de -sanrm 20 Aralk gnyd, saat 14:10'du, baz noktalar aklamas iin Eymr'n brosuna uradmda-bana Semra zal'la yapt grmeyi ve srgit gelimeleri -srarl sorularm zerine- anlatt: "Semra Hanmefendi beni ilk kabul ettiinde gndeliki terzisi Mberra ile sekreteri -ad galiba Sevin'ti- de orada idi. Benimle konuan -o sradaki iten izlenimime gre- bir babakann ei deil, yrei kznn gelecei iin arpan bir anneydi." Mehmet Eymr, Semra zal'n sylediklerini dinledi. Bu konuda yapabilecei fazla bir ey yoktu, zaten durumu "st dzeye" yanstacakt. Oradaki karara gre belki bir eyler yaplabilirdi. rnein mstakbel damadn alt yerlerle konuulurdu, Zeynep zal'dan uzak durmas istenebilirdi. Mehmet Eymr, 22 Temmuz 1985 gn, Babakan'n ei ile yapa konumay MT Mstear Burhanettin Bigal'ya anlam. "Dilerse -MT kurallarna gre- konumay yazya dkebi-lirdi." Bigal Paa'nn onay zerine konuttaki "konumalar" yazya dkp msteara verdi. MT yazlarn yaymlamak yasak, o nedenle szl anlatmlara topluca bakalm: "Ozal ailesi kzlar Zeynep'in gazetelerde de yer alan baterist Asm Ekren'le evlenmesi konusuna ok zlyorlard. Evlilie iddede kar idiler. Semra Hanm unlar sylemiti: 'ocuklarmz iinde bir tek Zeynep problem oldu. Bunda tek kz olmas ve babasnn ona kar yumuak davranmasnn da etkisi var. Daha nceki evliliinde de problemleri olmu, kendisiyle uzun sre konumamtk. Hatta, aabeyinin dnne de arma-mtk. Sonradan piman olmutu. u deneyimine ramen yeni bir maceraya atlyor. ocuk deil, 30 yanda. lk defa bize kar487 vaziyet ald. Trkiye batsa, baterist Asm'la evleneceim, diyor. Bizim teredddmz evlenmeyi dnd bateristin sosyal durumu deil. Asm Ekren'in evresinde bulunanlar. Zeynep'i Asm'la tantranlar Yksel Uzel ve Atik Berberolu, bir de mzisyen Garo Mafyan var. Asm'n ilk kars da Ermeni. Nereli bilemiyoruz. Mali durumu iyi deilmi. Geen gn Zeynep'i mehur bir Ermeni kuyumcunun dkknna grm, Zeynep'e 1,5 milyon liralk Caran D'ash takm alm. Merak iindeyiz. Herhangi bir ekilde bask m yapyorlar? (Baka isimler de geiyor. Baka nl bir arkcnn, einin isimleri. Semra zal'n artk tabanca tadn ne sren baz anlatmlar da. Ama asl sorun "bir anann strab." ykye bu noktadan balayp srdrmeli, "dedikoduya gerek yok!") "Turgut Bey'in icraatndan dolay menfaaderi bozulan kimseler bizi devaml ypratmaya kalkyor. ark Tara'ya devaml tehditler geliyor. Bunlar siz iktidara getirdiniz, leceksiniz, cezalandrlacaksnz, gibi tehditler. Basn bu konuyu diline dolad. Ne yapacamz ardk.'" Semra Hanm'n anlatmlar bitince, Babakan zal gelmi. Fakat "o konuya hi deinmemi." Baka konular, ANAP icraat ile sigara kaaklnn nlendiini,

altn kaakln da Merkez Bankas kanal ile yaptklar ithalada durdurduklarn anlatm. Keza mcevherat ve krk ithalini serbest brakarak kaakl nlediklerini belirtmi. zal'a gre, bu, devlet kasasna takriben 500 milyarlk bir ek gelir. Bugne kadar bu yoldan bu kadar byk para kazananlar imdi ne yapacaklar? Tabiatyla bata babakan olmak zere hkmeti ypratmaya alacaklard (Zaten Babakan zal bu irdelemeleri halk nndeki, Meclis'teki konumalarnda da yapyordu). zal'dan nceki hkmetler zamannda baz gazetelere taviz verilir, faizsiz byk krediler salanrd. ANAP, bunu da nlemiti. Basndaki yaygarann bir nedeni 488 de buydu. Yoksa kda yaplan zamla ilgisi yoktu. Zamm, gazeteler fiyatlarna yanstmlard. Kayplar yoktu. zal'a gre, MT Mstearl devletin ulvi ve nemli bir organyd. Bu sebeple, "Bu tekilata hibir ekilde siyasal tesir yaplmamasna azami dikkat gsteriliyordu." Baz nedenler dolaysyla tekilat ziyaret programn ertelemiti, ihmal etmiti. En ksa zamanda ziyareti gerekletirecekti. Babakan'n davrannda ailevi bir konuyla MT'in ilgilenmesini dorudan buyuran hibir ey yoktu. Olsa olsa Mehmet Eymr, konunun incelenmesinin yararl olacana Babakan'n inand izlenimini alm olabilirdi. Mehmet Eymr, zal ailesine yaknlyla tannan Kadky Belediye Bakan Osman Hzlan'n dncelerini de renmiti: "Hzlan'a gre, Zeynep deneyimsiz, saf ve dik kafalyd. Gece hayatna karmas hem kendini, hem de ailesini ypratyordu. Turgut zal'n 40-45 gn nce bu yzden eiyle aras da almt. 18 Temmuz 1985'te stanbul'da Turgut zal, bir baba olarak Zeynep'le sabahlara kadar konumutu. Evlilie karyd, izin vermeyecekti, bu yzden -bir babann duygular konuunca- babakanlktan bile ayrlabileceini sylemiti. Buna ramen, Zeynep ertesi gn Asm'la evleneceini bildirmiti." MT Mstear Korgeneral Bigal, "konunun ok dar erevede tutularak mutemet personelce aratrlmasn ve elde edilen bilgilerin kurye ile gnderilmesini" austos banda, stanbul ve blgesi MT daire bakanlna bildirmiti. "Aratrlacak balca konular" Mehmet Eymr'n Semra zal'dan ald ve MT mstearna szle ve sonra yazyla aktard bilgilerdi. Mehmet Eymr, bir-iki kez daha konuta kt. Hatta bir kezinde Konsolos Bilge Erol da oradayd. "Zeynep olayn" anne ile grt. Ne yaplabilirdi? Gazinocu "babalara" Asm' bu sevdadan vazgeirmeleri rica edilebilirdi. rnein "baba" .. ve benzerle489 ri. Onlar ii daha da bulandrrlard. "MT eleman ss vererek" trl servenler yaanr, tabancalarla Asm'n ala yere gidebilirlerdi. eitli sylentiler yayld. Zeynep zal direndi ve sonunda Asm'la evlendi. Zeynep "zal" Ekren oldu. Onlar km kerevetine... 490 Kanallar patlaynca 7 ubat'ta 2000'e Doru'nun yaym, 8 ubat 1988 gn gazete manederindeydi. Tabii, rapordan n plana alnan bilgi, Eski "genelkurmay bakan Necdet Uru'un kadnlara kar zaaf, arkada gazinocu Fahrettin Aslan'n kendisine Emel Sayn' ikram ettii bildiriliyor" ifadeleriyle byk apta veriliyordu. Kanlmaz ileyi balad. Necdet Uru, ilk tepkisini, "Bu rezilane bir mizansendir," diyerek ortaya koydu. Bir eski asker, "baz evrelere" krgnln dokunduruyordu: "Elbette bunca sene dirsek dirsee hizmet verdiimiz, kendimizi vatanmza, milletimize adadmz, gereinde de birbirimizin kucanda can verecek arkadalar olarak birbirimizin haysiyetini korumak vazifemizdir." Uru'un amalad kii belliydi: Cumhurbakan Evren. O gn baka gelimelerden habersizdik. nk, Necdet Uru 20 Ocak 1988 gn Gztepe'deki evinin posta kutusunda nl MT raporunun kopyasn bulmutu. Kim getirmi, posta kutusuna kim koymutu, belli deildi. Ancak Necdet Uru, hemen harekete gemiti. MT'i Nuri Gnde de ad raporlarda mafya ilikileriyle geenlerden biriydi. Uru, Cumhurbakan Evren'e bir mektup yazm -Eymr ve Abas'taki bilgiye gre- Gnde'le Ankara'ya gndermi, mektup,

26 Ocak'ta Cumhurbakanl Genel Sekreteri Sedat Pa-a'ya iletilmiti. Sonra 7 ubat "vakas" geliyordu. Hkmet ne yapacakt? MT Mstearl dorudan Baba-kan'a balyd. "Hkmet szcs" bir aklama yapt, klasik hkmet davranlarndan birini sergiledi: 491 "Haftalk bir dergi ile buradan alnt yapan gnlk bir gazetede (Sabah) yaymlanan MT raporu ile ilgili bilgi ve haberlerin ilk incelemeler sonucu aslsz olduu anlalmtr. Yaynlarda iddia edildii gibi, MT tarafndan byle bir rapor hazrlanmamtr. Dolaysyla Sayn Cumhurbakan'na, Sayn Baba-kan'a ve Sayn Genelkurmay Bakan'na sunulmas sz konusu olamaz." Bu denli ciddi sulamalar kapsayan bir raporu, Dou Pe-rinek'in uydurduu elbette dnlemezdi. Nitekim Perinek, bir basn toplants yapyor, sonu kmayacan bile bile u hakl soruyu yneltiyordu: "MT raporunun gerek olduunu kamuoyu ksa zamanda renecektir. Ancak u sorunun cevabnn imdiden verilmesi gerekmektedir: Raporun gerek olduu btn plaklyla ortaya kt zaman hkmet istifa edecek midir?" Perinek, demokratik bir devlette, ciddi hkmet anlay olabilecei varsaymndan yola karak, bu soruyu ortaya getiriyordu ve doal olarak... nemli birok olayda olduu gibi, MT raporunun gerek olduu ortaya ka zaman da istifa bir yana, yle baka gelimelerle karlayor, karlayorduk ki... Ya ankaya ne yapyordu?.. O srada damat Grvit'in 3 Aralk 1987'de raporu ald henz ortaya kmamt. Cumhurbakannn raporun varln Necdet ru'un mektubuyla rendii de duyurulmamt. Hkmet dorultusunda bir baka aklama da ankaya'dan geldi: "Byle bir raporun Cumhurbakanlna ulamad" bildirildi. Hele Babakanmz yine ayakst ciddi konular irdeleyen sorular yandyor, "Byle bir rapor yok. Nasl km, ne olmu? Byle bir raporun olmad akland," deyip geiyordu. Yalanlamalar batac eden Tercman'd: "MT raporu aslsz kt." Fakat, "teki basn" olaya sahip kma. Bayazlarda "aydnlanmaya" gereksinim duyulduu vurgulanyordu. Raporun 492 varln yadsyan yoktu, tersine "iddialar doruysa, felaketti." ndl de raporu ok nceden ald haberlerine karn, Genelkurmay da MT raporunun varln "eski askerleri koruyan slupla" tmyle reddederek yalanlama kervanna katlm-a. Babakan Ozal, Genelkurmay'n aklamasn hemen kapyordu, "aklama doru, sylentiler yanla." Peki ama, doru olan neydi? 9 ubat'ta Necdet Uru basard. ru, raporun "ok gizli" damgas tayan bir kopyasnn kendisine gnderildiini aklad. Cumhurbakan'na bir mekup yazarak Devlet Denedeme Kurulu veya kuvvet komutanlarndan birinin bakanlnda oluturulacak bir kurulun soruturma yapmasn istedi. Devlet Denedeme Kurulu, anayasa gerei dorudan Kenan Evren'in elindeydi. Evren, "eski silah arkadana" telefon etmi, raporda sz edilen savlardan znt duyduunu sylemi, "ortada dolaan sylentileri ciddiye almamasn, znt duymamasn, konunun kendi istei dorultusunda aratrlacan" bildirmiti. Uru, MT mstearn da aramt. Nuri Gnde de, Hay-ri ndl'e gidip konumutu. MT Mstear, ru'un "arkadayd. Yannda yllarca alma. ru'a 'Ben bu raporu yazar mym,' demi, 'benden bunu nasl umuyorsun?' diye gzyalaryla konumutu." Oysa Mehmet Eymr'n kesin aklamasna gre; "3 ubat 1988 gn -yani raporun aklanmasndan drt gn nce- Mehmet Eymr, Bursa'dan Ankara'ya dnm, Mstear ndl onu ararak 'etd' sormutu. Habersiz grnyordu. ru'un Cumhurbakan'na yazd mektuptan sonra, Kk'e arlm, o da rapordan haberi olmadn Evren'e sylemiti. Eymr, Paa'ya geziye kmadan nce 'smarlad bilgiyi' anmsanp defterine bakmasn syleyince, ndl Paa'nn bellei canlanma. Ama Kk'ten, ru'dan tepkiler geliyordu. Tek nsha etdn bir kopyasn 4 ubat'ta mstear da alyordu." 493 Hatta ndl Paa;

"(Eymr'e) Olum Kk'e niye verdin raporu?" diye krgnln ifade etmiti. ndl Paa'ya Eymr, rnein Krt sorunu ve benzeri nemli konularn raporlarn ve baka bilgileri Kk'e ilettiini, bilgi "alverii" bu durumda olunca "raporu vermekte bir saknca grmediini" sylemiti. Bu durumu resmi bir yazyla ndl'e sunmutu. Habersiz grnnce, konuyu bizzat smarlad sylenmi, sonra ndl am defterini "doru, konunun yanna arp iareti koymamm," demiti. Hatta ve hatta, Cumhurbakanl ndl'e, MT'teki btn kopyalarn yok edilmesini buyurmutu. "Yok edildi mi?" "(Gld) ndl Paa, 'Kaldrn hepsini kasaya,' dedi. Yok etmedik. Sonra rapor olay padaynca Kk, raporu alp gelmesini istedi ndl'den." "Ama yok edilmesini istemiti?" "(Gld) ndl Paa raporu alp Cumhurbakan'na gitti." Rapor basnda padaynca, MT iinde ve MT'e egemen olan evrelerde de devinimler balad. zal, raporla ilgili olanlara, Babakanlk Mstear Ahmet Seluk araclyla haberler gnderiyordu. "Merak edilmesindi, sorun zlecekti." Hiram Abas, "bir kk ihtarla geitirirdi." (Nedense Babakanlk evrelerinin "yattrc devinimleri" daha sonralar da srd. Hiram Abas, MT'le ilgisini kesip stanbul'a yerleti. Abas'n byk bir merubat yapmcs holdingle ailece dosduklar vard. Ayn holdingin sahibinin ei de "papatyalardand" ve konuttan ayn dorultuda yattrc, herhangi bir hareket yapmamasn neren 'telkinler' bu kanaldan geliyordu.) Bir yandan raporun ierii, kimden szdrld aratrlyor, te yandan da yeni grler ortaya atlyordu. lgin olan grlerden biri, emekli orgeneral ve ru'un yakn arkada Turgut Sunalp'tan geliyordu: ru'un cumhurbakan olmas sz konu494 suydu, bu "tertiple" n kapatlyordu. Ama, kim kapanyordu? zal' amalyordu kukusuz. Zaman geecek baka yorumlar da gelecekti. Daha sonralar yaplan bu yorumlara gre, Cumhurbakan Evren, bile bile raporu daha nceden ele almamt. Ev-ren'le ru arasnda daha 12 Eyll darbesi yaplmadan gr ayrm belirmiti. ru, parlamentonun kapatlmasn istememiti. Bu yorumdan kaynaklanan sorular Orgeneral ru tam anlamyla yadsmad. "Gn gelince konuulacan" syleyerek bir bakma dorular gibi durdu. Kk'n ru'a kar iki operasyonda yer ald da ne srlyordu: ru, 2000 ylna kadar genelkurmay bakanlna gelecekleri saptayan plan, daha grevinden ayrlmadan nce yapm, ilk nce Kk'e "arz etmi", oradan onay alm, ancak bir de Babakanla konumas istenmiti. Orgeneral ru, plan zal'a gtrm, onun da onayn aldktan sonra aa kmasnda beis grmemiti. Bu plandaki sraya gre, ru'dan sonra Orgeneral Necdet ztorun genelkurmay bakanlna gelecekti. Her ey onaylanan plana gre hazrlanm, davetiyeler baslm ve "son dakika" Ozal, Kk'e karak hkmetin ztorun'u istemediini, yerine Necip Torumtay' getireceini bildirmiti. Askeri st dzeylerdeki atamalarda birinci derecede sz sahibi olan Evren, Ozal'n isteine uymutu. Neden? ru gidecek, yerine "daha radikal" olan General ztorun gelecekti. ztorun ise, Necdet ru'a balyd. Emekliye ayrld. kinci ve daha nceki yllarda yaanan olay, 12 Eyll'n "felsefesini" srdrecek bir devlet partisinin kurulmas aamasnda yaanmt. Necdet ru, MGK'nn genel sekreteriydi ve on, on be kiilik "emekli generaller arasndan" Turgut Sunalp'e byle bir grev verilmesinde nemli lde etkili olmutu. Bir sre sonra, MT'in yurt dzeyinde yapt nabz yoklamalar da gz nne alnarak Evren'in Sunalp'ten syrld gzlenmiti. Bir ik495 tidar partisi lideri Sunalp'le genelkurmay bakanlna gelmekte olan Orgeneral Uru arasndaki "ok sk dostluun bir ibirliine dnmesi" olasl da Kk' rahatsz etmi olabilirdi. Sunalp'n ksa aklamasnn iyznde, belki bu trden gemiteki kimi nemli olaylar da yanyordu. Hsamettin Cindoruk, "Bu rapor kesinlikle Babakan'n iidir. Babakan'n bilgisi dahilinde hazrlanmtr. zal, referandum ve seimler arasnda ok

nemli eyler syleyeceim demiti. te o nemli eyler bunlard," diyordu. Yaklam abartl deildi. Sa basn ise, bir alemdi. Raporun ieriine, nasl szdna eilecekleri yerde, raporu bularak gn na karan ve bu yoldan gazetecilik grevi yapan 2000'e Doru dergisine, Perin-ek'e saldryorlard. Hedefleri zm yemek deil, bacy dvmekti! Gazeteler biraz aylmlard. rnein Miilryet'teki bir yorumda: "Seim ncesinde gazetecilere Banker Bako olayn demelerini salk veren Babakan Ozal'n kendisine bal istihbarat tekilatn da bu olayla ilgili olarak bizzat harekete geirmi olmas byk olaslk tayor," deniyordu. ankaya Kk, szc Ali Baransel araclyla bir aklama yapt: "Sayn Cumhurbakanmz byle bir raporun varln, ilk defa eski genelkurmay bakanlarndan emekli Orgeneral Necdet Uru'un 28 Ocak tarihinde kendilerine yazdklar mektupla renmilerdir. Sayn Cumhurbakanmzn bu mektuptan nce, rapor hakknda bilgileri olmad gibi, kendilerine Cumhurbakanl dahil hibir kii ve kurulu, byle bir belge hakknda yazl ya da szl bir arzda bulunmamtr." 2 Aralk'ta mektubu okuyan, 3 Aralk'ta metni ele geiren Kk'teki MT grevlisi, Cumhurbakan ile sk sk gren Erkan Grvit, tam iki buuk aya yakn sre, byle nemli sulamalarn yer ald raporu, Cumhurbakan'na sunmamt, ya da szn bile etmemiti. 496 Grvit, "Neden?" sorusunu yandyordu: "Cumhurbakan'na sunulacak deerde grmedim, bir keye kaldrdm." Bu szler, hemen her evrede "eyann tabiatna aykr" diye nitelendi. Hatta Eymr'le Abas'n 1988 yl sonlarna doru, kimi yarglar daha da pekimiti: "Cumhurbakan raporu hemen grmt. Grvit, Cum-hurbakan'n daha olumsuz polemiklere sokmamak iin 'fedai' roln stlenmiti. O kadar ki, Evren'in raporun padamasndan ok nceleri baz konuklarna 'elde baz bilgiler' olduunu syleyerek MT raporunu gsterdiine dair bilgiler almlard." Savunma ve Abas'a sulamalar Grvit, "szdran eleman" olmay bir trl kabul etmiyordu. Nedense Cumhurbakan Evren de -damad da olsa- nemsenecek byle bir raporu kendisine "zamannda getirmedii" iin Erkan Grvit'i Kk'teki grevinden, asli karargh olan MT'e iade etmiyordu. Devlet katnda bakalar sz konusu olsa "balanmaz kusur" olarak nitelenip cezalandrlacak bir olay karsnda, Cumhurbakan damadn "yerinde" koruyordu, daha sonralar MT'te daire bakanlna terfi etmesini salayarak. Grvit, raporu szdrmadn kimi gazetecilere sylyordu, ama dorudan konuarak olayn akta kalan birok sorusuna yant vermekten kanyordu. Bir pazar gn, 29 Mays 1988'de, Grvit'le grmenin olanakszl ortaya ktktan sonra, "ankaya Kk'nde etkin grevi olan bir 'kaynakla' bulutuk" ve ondan ankaya'nn olaya bak asn renebildim: "Eymr, MT mstearna gitmi ve elde baz bilgiler var, demi ve anlatm. Bunlar aranracam, demi. Mstear da aratrmasna izin vermi. Raporda stanbul-Ankara polisleri 497 arasndaki atmalar yer alyor. Szdrma ne zaman olmu? Tam Mehmet Aar'n Ankara emniyet mdrlne getirilmesi srasnda. "Neden hazrland rapor? Abas' mstear muavinliine getiren Grvit. ok yakn arkadalar. Abas'n atanmas, MT'in sivillemesi iin ilk adm. imdi ise Grvit'le Abas kavga halinde. Bunun da nedeni var ve Grvit yle diyor: 'MT'in sivillemesi baka, bir partinin emrine girmesi bambaka ve kabul edilemez.' "Bir nemli noktada Abas'la Grvit birbirinden ayrlyor. Grvit, MT'in devletin, Abas ise hkmetin emrinde olmasndan yana. Abas, Bako ile ilgili bilgileri aktaryor. zal, siyasi hasmlarn (DYP'yi) yemenin, Abas ise Babakan'n tam destei ile MT'in tepesine gelmenin peinde... "Babakan Trkiye gazetesine, baz partilerin yeralt dnyas ile ilikisi olduunu ve elinde belge bulunduunu 2 Eyll'de sylyor. Ama Bako'ya yaplan basklar ie yaramyor, elinden itiraf alnamyor ve belge bulunamyor. Drt gn nce belge aklayacan syleyen Babakan, duruyor. "Aratrma sryor.

"Demirel'le Cindoruk'a rapor Kasm 87'de geliyor, sonra ru'a. Szma balyor ve Hrrryet'e verilmek isteniyor. (Abas, 'verilmek istendiini' deil 'verildiini' srarla sylyor imdi.) Hrriyet koymuyor. Gazeteci rfan 2000'e Doru'ya gidiyor, oradan Ankara'ya MT'e gelip nodar alyor ve olay padyor. "Grvit neden Cumhurbakan'na vermiyor: 'Hibir muamele grmemi, msteardan geip normal dalm yaplmam bir raporu nemsemiyor ve kasaya alyor.' "Abas-Eymr ekibine kar Aar. Mehmet Aar Ankara emniyet mdrlne getirilince Abas grubu ok geiriyor ve Ey-mr raporu szdryor." 498 Gelimelerin vard noktada Kk Ayn kaynak anlatmay srdryor: "Szma olay ok kark. Fakat sonraki gelimeler ilgin. Babakan terse dyor. Olayn stn rtmek istiyor (Abas da ayn kanda o srada. Dezenformasyon deyip iin iinden klmasndan yana). zal istiyor ama, olmuyor. Necdet ru bastryor. Babakann soruturmay geciktirmesinin nedeni de, rtmek. " dallanp budaklannca Sayn Cumhurbakan, Baba-kan'a bastryor. zal'a ne yapp yapp bu iin stesinden soruturma ile gelinmesini istiyor. zal zorunlu, soruturmay atryor. Ancak buraya dikkat! Abas' da harcamak istemiyor. Hakknda bu kadar ar sulamalar olan bir insan, Abas', Turgut Ozal, niin 'Babakanlk mavirliine' atamak istiyor? Eymr'e de baka grevler neriyor. Neden, ama neden? Eer bu insanlar sulu ise, Babakan'n derhal uzaklatrmas gerekmez mi? Eer Cumhurbakan bastrmasa olaylar byle de sonulanmayacak, tasfiyeler olmayacak. Abas, ihtirasnn ceremesini ekiyor sonunda." 499 rendike, izledike pekien bir yarg: Gizli servislerde olaslklar bitmez! Tasfiye sahneleri Bir baka sahne: Raporun patlamasndan ve bilinen gelimelerden sonra, Hiram Abas, emekliye ayrlacan bildiriyor. Eymr, Babakanlk Mstear'nn yannda. Ahmet Seluk, Eymr'e "baka bakanlklarda grevler semesini ve devlet hayatndan ayrlmamasn" sylyor. Eymr direniyor. O zaman Seluk, "Anlyorum. MT'ten ayrlrsan tabanca da tayamayacaksn," diyor. Eymr ise, MT'ten baka yerde alamayacan sylyor. Mstear ndl ise, Abas'n emeklilik dilekesini hemen ileme koyuyor. Eymr'nki gelince, "Bu ocua ne oluyor?" diye hayretini gizlemiyor. Eymr, emekli olmuyor, MT aratrma kurulu yeliine, yani kzaa almyor. "Tasfiye" snrl tutulacakt. Birden Babakanlk Mstea-r'ndan, Babakanln istei geliyor. Gidecekler unlar: stihbarat Bakan Emre Tanyar, Kontrkomnizm Daire Bakan Miktat Albay (sonradan Adana'ya atanyor), havaalanndaki Kaya lgen (Eymr-Abas ekibinden saylyor), Hiram Abas, Mehmet Eymr ve yardmcs Korkut Eken, gvenlikten memur brahim ve bir kii daha. Korkut Eken, zel Harp Dairesi'nden alnm. Komando eitimi grm. Ermenilere "kar harekeder" yapacak timde, MT'te grev alyor. Bir-iki yerde de "baarl operasyonlar" yapyor. Sabotaj uzman. ki yl polisleri eitmi. 500 Hkmette aylma MT'le ilgili aratrma nergesini (8 Mart 1988) reddettirecek gerekeleri sralamakla grevlendirilen Devlet Bakan Mehmet Yazar'n Meclis krssnden syledikleri ilginti ve gizli servis konusunda Ozal'n grlerini yansnyordu: "Adana Milletvekili Sayn Cneyt Canver ve arkadalarnn, 16 ubat 1988 tarihli Meclis aratrma nergesini, Sayn Babakanmz adna, cevaplandrmak zere sz alm bulunuyorum. "Konuya gemeden nce grmelere mesnet tekil etmesi bakmndan, 2937 Sayl MT Yasas'nn 4. ve 7. maddelerini hatrlatmakta yarar gryorum. Bu maddeleri aynen okuyorum: "Madde 4: Milli stihbarat Tekilat'nn grevleri unlardr: "a. Trkiye Cumhuriyeti'nin lkesi ve milleti ile btnlne, varlna, bamszlna, gvenliine, anayasal dzenine ve milli gcn meydana getiren btn unsurlarna kar, iten ve dtan yneltilen mevcut ve muhtemel

faaliyeder hakknda milli gvenlik istihbaratn devlet apnda oluturmak ve bu istihbarat, cumhurbakan, babakan, genelkurmay bakan, MGK genel sekreteri ile gerekli kurululara ulatrmak. "b. Devletin milli gvenlik siyaseti ile ilgili planlarn hazrlanmas ve yrtlmesinde, cumhurbakan, babakan, genelkurmay bakan, MGK genel sekreteri ile, ilgili bakanlklarn istihbarat istek ve ihtiyalarn karlamak. "c. Kamu kurum ve kurulularnn istihbarat faaliyederinin ynlendirilmesi iin MGK ve babakana tekliflerde bulunmak. "d. Kamu kurum ve kurulularnn istihbarat ve istihbarata kar koymak faaliyetlerine teknik konularda mavirlik yapmak ve koordinasyonun salanmasnda yardmc olmak. "e. Genelkurmay Bakanl'nca silahl kuvveder iin lzum grlecek haber ve istihbarat, yaplacak protokole gre Genelkurmay Bakanl'na ulatrmak. 501 "f. MGK'da belirlenecek dier grevleri yapmak. "g. stihbarata kar koymak. Milli stihbarat Tekila'na bu grevler dnda grev verilemez ve bu tekilat devletin gvenlii ile ilgili istihbarat hizmetlerinden baka hizmet istikamederi-ne yneltilemez. Milli stihbarat Tekilat birimlerinin grev, yetki ve sorumluluklar, babakanca onaylanacak bir ynetmelikle belirlenir. "Madde 7: MT mstear 4. maddede belirtilen grevlerin yerine getirilmesinden babakana kar sorumlu olup, babakann dnda herhangi bir kii veya makama kar sorumlu tutulamaz. "Bu maddelerden aka grld zere, Milli stihbarat Tekilatmz devletimizin varl iin son derece nemli ve deerli bir kuruluumuzdur. Yalnz babakana bal ve ona kar sorumludur. Devlet gvenlii ile ilgili her hususta istihbarat yapar. Bu ama dnda grev yapmas sz konusu olamaz. "imdi de, msaade ederseniz, nergeye gemek istiyorum. nergede MT raporu olarak ifade edilen ve gazetelerde ksmen yaymland belirtilen metnin, MT bnyesinde yaplm bir n alma ile ilgili olabilecei dnlmektedir. Szn ettiimiz n alma gerekli ilem ve kademelerden geerek bir resmi MT raporu hviyetini kazanmamtr. Bu bir MT grevlisinin n almasdr. Bu alma kurulu bnyesinde incelenmemi, kontrol edilmemi, deerlendirilmemi ve gerekli mercilerden gememitir. Teknik tabiri ile bir n dokmandr, bir etttr. Bu sebeple de metin bir resmi MT raporu hviyetinde ve deerinde deildir. "Bu tip almalar, kurulun bnyesinde kalmak artyla her zaman ve grevi ile ilgili her konuda yaplr. Byle almalar yaplmasna yasal bir engel yoktur. "Anarist ve blclerin, kaaklarla dayanma ve ibirlii iine girdikleri ve byk lde mali destek saladklar grnden harekede, 1982'de zamann idaresi MT bnyesinde bir kaaklk ubesi kurmutur. 502 "Sz edilen metin, baz dokmanlardan ve MT'teki ariv bilgilerinden yararlanlarak hazrlanm, resmiyet kazanmam, gizli istihbarat bilgilerini ihtiva eden bir almadr. Bu almann yaplmas iin MT dndan bir istek ve emir sz konusu deildir. MT raporu hviyetini kazanmadan darya szdrlmtr. "Szdrma fiili tekilat yasasna gre sutur. Bu olayda ncelikle zerinde durulacak husus budur. Szdrmann neden, nasl ve ne amala yapld tahkikatn sonunda akla kavuacaktr. Tahkikat devam etmektedir. Szdrmann fail ve msebbipleri belli olduunda, haklarnda gerekli kanuni ilemlerin yaplaca aikrdr. "Bu tip tekiladarda gizliliin hayati nemi vardr. Yasalar da bu maksada gre dzenlenmitir. Bununla beraber, btn lkelerde byle olaylara rasdanmaktadr. "Bizde tekerrrne mani olmak iin ek birtakm tedbirlerin alnaca tabiidir. "Sayn Cumhurbakanl makamnn aklamalar da dahil, btn aklamalarda resmi bir MT raporunun olmad ifade edilmitir ki, bu dorudur. Zira, sz konusu metin batan beri arz ettiim gibi bir n almadr. Resmi raporla n alma arasndaki fark gz nne alndnda ilgili makamlarn beyanlarnda bir elikiden bahsedilemez.

"Bata Cumhurbakanl makam olmak zere, devletin yce makamlar hakknda ima yoluyla da olsa rencide edici ifadelerde bulunmann doru olmayacana inanyoruz. "Byle bir n almada 'neden bu vard, neden u yoktu' gibi birtakm eksik ve fazlalar zerine yorum yapmak gereksizdir. Hatta, bu zorlamalarla birtakm siyasi sonular karmaya almak, yanltr. "Bu durum karsnda, MT'in siyasi amalarla kullanld, tarafszln yitirmi grnts verdii eklindeki ifadeler, bolukta kalmaktadr. MT tarihi boyunca devletimize kymetli 503 hizmetler yapmtr. Yapmaya da devam edecektir. Nadir olaylar ve mnferit kusurlardan dolay btn bir messeseyi rencide etmek doru deildir. Tarafsz ve her zaman devletimizden yana olmu byle kurulularmzn zedelenmesinden hepimiz zarar grrz. "Takdir edeceiniz gibi, metnin muhtevas ile ilgili bir deerlendirme veya yorum yapmamz mmkn deildir, doru da deildir. Devletin gvenlii asndan ilgili merciler kendilerine den grevi elbette yaparlar. Ayrca, kiilik haklar, kanunlarmzn himayesi ve teminat altndadr. "Yukardan beri arz ve izah ettiim gibi, olay tamamen idari ve adli mercilerin yetki ve sorumluluklarna braklmtr. Tahkikat devam etmektedir, olay siyasi aratrma mekanizmalar ile aydnlatlacak nitelikte ve zellikte deildir. Esasen bu safhada buna ihtiya da yoktur. Elbette neticeden yce Meclis'e bilgi arz edilecektir. "Bu itibarla, bir meclis aratrmasna gerek olmad kanaatimi saygyla arz ederim." Ve aratrma nergesi reddedildi. Olayn aratrlmas bir kez daha zal'n diledii gibi kullanaca olanaklara ve gerekler servisin karanlk koridorlarna terk edildi. 504 MT'te "kstebek" Gizli servislerde olaslklar, varsaymlar, mantksal aklamalarla kucaklayan teoriler bitmez. Bitmeyecek! 17 Ocak 1989 gecesi televizyon haberlerini izleyenler, Necdet Uru'un Dantay'da at davann sonucunu merakla beklerken, ara bir kararla, Babakanlktaki soruturmann "seyri" hakknda bilgi edinilmesi kararyla karlatlar. Ama Babakanlk direniyordu: Rapor, Eymr'n kiisel almasyd. Tek bana, herhangi bir resmi buyruk almadan yaplan bir alma, bir rapordu. Demek ki, yaplan aratrmalar sonunda Babakanln elinde, MT'te artk Eymr' yalnz brakan somut sonular vard. Tanrlarn istedii kurban yaknda aklanacakt! Zaten, "MT'te bir 'kstebein' varl", Cumhurbakan Kenan Evren tarafndan 16 Mart 1988 gn, stanbul Harbiye Orduevi'nde, gazetecilere aklanyordu. Evren, Orduevi'nin 21. katnda ayla balayan gazeteciler toplantsnda Erkan Grvit'i savunma siperine ekerken, MT raporuyla ilgili grler sralyordu: "Raporla ilgili mektubun, muhtelif tarihlerde yollandn tespit ettim. nce, baz kiilere yollamlar. Baz gazetelere teklif edilmi. Oralarda diledikleri sonucu alamaynca, eski genelkurmay bakan Necdet Uru'a gndermiler. in kokusu, o zaman kt. Bana gelen ilk mektup bir buuk sayfalkt. Ba tarafna, Uru'la ilgili ksm ilitirmilerdi. Daha sonra, eski MT ileri gelenlerinden Nuri Gnde tarafndan, bizim genel sekreterlie elden teslim edilen 23 sayfalk raporu grdm. MT Bakan Hay505 ri ndl Paa'y ardm, ona gsterdim. ok hayret etti, 'Biz hazrlamadk,' dedi. Onun zerine, ru'u aradm. Merak etmemesini, iin takipisi olacam syledim. Nuri Gnde, eski bir MT'i olarak, 'MT azyla yazlm,' diyordu. MT Bakan, kendilerinden kmadnda srar ediyordu. Ama drt-be gn sonra geldi, 'Maalesef bizde hazrlanm,' dedi. Hazrlayann da, Mehmet Eymr olduunu syledi. Eymr, bakana 'Siz bana bu tr bir hazrlk yap demitiniz.

Ben de, arivdeki bilgilerden derleme yaptm, bir nsha da Erkan Grvit'e verdim,' demi... Bunun zerine, damad Erkan Grvit'le grtn belirten Evren, iki raporu karlatrdn, kendisindekinin baz satrlarn altnn izili olduunu, oysa Grvit'in elindeki raporda, onun dt nodarn olduunu ve raporu alnca, "Eymr' arp haladm," dediini belirtti. "Neden raporu bana vermedin?" eklindeki sorusuna da damadnn, "Babakan'dan gememi, hatalarla doluydu ve ciddi deildi," dediini, ama olaya zldn syledi. MT mfettilerinden sonra, imdi mfettiin daha olayla ilgili soruturmay srdrdklerini syleyen Evren, daha sonra yle konutu: "Kim emir vermi? Dar nasl szdrlm, hl belli deil. Alanda birok oyun da yatyor olabilir. Aslnda, MT raporu haline de gelmemi. nk, altnda bakann imzas yok. Nitekim MT Bakan'nn istifas da yalan. mzasn da, gayet basit bir dille yazlm olan dilekeye monte etmiler..." "Biz" hep akntya krek... "MT'in sivilletirilmesine gelince; ngiltere'de, Almanya'da ve sanrm Fransa'da, bu tr rgderin ba, askerdir. Asker hviyeti daha fazla gven veriyor... Aksi halde iktidarn ada 506 m olacandan kayg duyuluyor. Bizde de, Hamza Paa (Grg) dneminde oldu. Paa, emekliydi; MT'in bayd." Cumhurbakan, ayn gn, gazetecilere bir yerde yukardaki dnceleri de sylyordu. "Bu tr rgtlerin ba, askerdir." Olay bitiyordu. Biz neyin savamn yapyorduk? Darbelerden siviller nce haber alsn, bunlar "falan filand." Haber vermeyeceklerini "baka lkeler mazereti" ile nmze koyuyorlard. Bir adamn evresindeki ykler srer, srecek Mehmet Eymr, Ocak 1989'da ABD'ye gitti. Kaynvalidesi kanserdi, ameliyat geirmiti, ei oradayd, onlarla bulutu. Bir sre geti gemedi, Eymr'n "ABD'ye kat" yazld. Olaylarn ak yle bir noktaya geliyordu ki, uzun sre aklamalaryla, verdii bilgilerle kamuoyunda bir numaraya yerleen Eymr'n lkeden kat ve hatta "ABD'de 'i' arayaca, arad" sylentileri bile yaylmaya balad. "Gelenekleri bir yere bal bir gizli serviste oluum yllar balaynca hem ate, hem de atei kartran maalar olacakt." Babakanln, Uru davasnda savunduu gre gre, rapor hukuksal adan Babakanl ve babakan balamazd. "Kstebek" -en gizli bilgilerle g ilerin iine szabilen- kii ise, raporu "hi kimseden buyruk almadan" Eymr kendi bana ha-zrlamsa, demek ki MT'in arivlerine girebilecek yetkideydi. En azndan Eymr'e, yetkisini aarak gizli bilgilere el att, bu bilgileri "kimseye sormadan rapora geirdii" ve daha tesi "devletin nde gidenlerini kimi sulamalarla birbirine katt" iin daha 8 ubat 1988 gn soruturma almas gerekmez miydi? 507 Kamuoyundaki yarglar, henz kesinlik boyutlarna ulam deildi. Ancak Babakanln rapor patlad gn "yok" demesinden, sonra "etdn varln" kabul etmesinden, giderek "eitli bask gruplannn arlyla" bir soruturma kurulu oluturmasndan yola klrsa, yalnzca Eymr'le deil, topluca o sradaki st dzey yneticilerinden de balanmas gerekiyordu. MT'te bir kiinin yapa ilerden hem MT ynetiminin, hem de dorudan bal olduu Babakanln sorumluluk tamas, mantk gereiydi. Ya bakalarnn onuru? Dantay'daki karardan nceki son durumada, 17 Ocak 1989 gn, ru'un avukan Zeki Gngr, bir "MT mensubu tarafndan hazrlanan ve batan sona irkin iftiralarla dolu olan raporun, MT'in bir yzkaras olarak daima anlacan" sylyordu. ru'un amacnn, Babakanln, MT'in ve mensuplarnn "itibarlar ile oynamak olmadn" anmsatyor ve "Biz mvekkile -ru'a- yaplan saldrya olduu kadar, MT'in itibarnn drlmesine de zldk. Babakanlk acilen nlem alarak MT'in onurunu kurtarmaldr," diyordu.

Avukatlar bir noktay gzden karyorlard: Eymr'n yazd raporla, ilk kez MT, kamuoyu nne kyordu. zerinde ilk kez ciddi ve "hain" eletiriler yaplabiliyordu. Daha nceki yllarda MT raporlaryla ka kiinin onuruyla, hatta yaamyla oynand gereini, acaba ru'un avukadar neden unutuyorlard? MGK genel sekreterlii ve genelkurmay bakanl yapan Necdet ru, "vakti zamannda" byle olaylarla kiilerin "madur" olduklarn imdi anmsyor muydu? Doru olan uydu: MtT tartmaya alnca -Avukat Zeki Gngr'n szn ettiiMT'in itibar ilk kez tartlyordu. MT'in kamuoyunda ald not, MT'in onurunu -ya bakalar508 nn onuru?- kracak boyuttayd. Abas ve ekibinin tasfiyesinden sonra Tmgeneral Teoman Koman, MT mstearlna getirilmiti. MT'teki Koman dnemini gizli servisi izleyenler "skunet ve operasyonlardan elini ekme" dnemi olarak niteliyorlard. Bir baka gerek uydu: Babakan Ozal'n MT'i "sivilletirme amac" geni bilgiye sahip olduu son olayla artk tmyle gndemden karlmt. Ozal, teki babakanlar gibi, "oyunu yitirmiti." Bir baka bak asna gre, askerler bir kez daha kazanmlard! ru'un avukadar MT belge ve bilgilerinin gizli olduunu, ru'a kadar bu gizliliin korunduunu ne sryor, "Bu bilgi ve belgelerin gizli kalmas kimsenin zararna yol amaz. MT bu tr almalar -neden?- yapar, ancak 'bu bir MT almasdr' diye karmza kamaz" diyorlard. Demek ki, ru da aa ktnda yadsnan kimi almalarn srekli yapldn, kimi bilgi ve belgelerin -gn gelince ya da bu amala kullanlmak zere- depo edildiini kabul ediyordu. Gn na kmad srece "idarenin -yani Babakanln ve MT'in- sorumluluunu gerektirecek" bir durum sz konusu olamayacakt, olamazd. Babakanlk avukan Sabriye Kprl ise, "Sz konusu MT almas ile Babakanln herhangi bir ilgisi bulunmadn" savunuyordu. Kprl'ye gre, "Trkiye Cumhuriyeti'nde ilk kez MT teftie tabi tutulmutu. Bu tefti de -halen- devam etmekteydi." Demek ki olayda Babakanln tek vnc "ilk kez soruturma" atrmakt. Oysa Babakanln MT raporu ile "herhangi bir ilgisi olmad" sav, MT'in Babakanla balln vurgulayan yasa kavramyla hukuksal adan nasl aklanabilirdi? ru'un avukadar Babakanlka suun Eymr'e yklenmesi eilimine kar kyorlard: 509 "Bu durumda Eymr'n o greve atanmas yolunda ar bir hizmet kusuru ortaya kar. Ayrca Eymr'n MT arivine girme yetkisi olmad da Babakanln savunmasnda ortaya kyor. Bu durumda Eymr'n arive girmesi de ar hizmet kusuru oluturur." Unutmamak gerekiyordu. Eymr, herhangi bir MT eleman deildi. Gvenlik ve kaaklk gibi dorudan MT mstearna bal bir dairenin sorumlu bayd. Nitekim Dantay Basavc Yardmcs lkmen Osman Aaolu da ayn kandayd: "Kaaklk olaylar MT'in grev alanna giriyor. Belirli bir yetki ve sorumluluk dzeyine ulam bir kiinin, hizmetin gerektirdii ara ve gerelerle byle bir almasn, yetki verilmedii eklinde savunmaya katlnamaz." Basavc yardmcsna gre, "MT almasna ilikin gizliliin korunamamas ve hizmetin gereklerine uymayan bir personelin grevde tutulmas dorudan hizmet kusuru" idi. Gazeteci kulisinde kimi hukukular, tazminata hkm giymesi halinde Babakanln, bu tazminat miktarn eski MT daire bakan Eymr'den isteyebileceini sylyorlard. Babakanlk MT'in resmi memuru Eymr'den tazminat geri isteyecekti! ru'un Dantay'a dava amas, her adan yerinde bir davran olmutu. Hem kiisel onurunu korumu, hem de MT raporuna Babakanln nasl baktn sergilemiti. Babakanlktaki soruturma komisyonu almasn bitirince daha kimbilir neler ortaya kacakt?

MT raporunu kim en iyi biimde deerlendirir? Savclk, MT raporunu aklad iin 2000'e Doru dergisi aleyhine dava at. 510 MT belgelerini yaymlamak yasakt. Oysa daha sonralar birok MT raporu gazetelerde grlecekti. Byk bir bunal.ma yol aan MT raporunun aklanmasndan sonraki olaylar gz nnde tutarak raporu kim iyi deerlendirebilirdi? Mehmet Eymr, bilgisayarn nne geti. Bir yanna MT raporunu koydu, teki tarafa raporun aklanmasndan sonra gazetelerde kan haberleri. Uzun bir dkm yapt, bilgisayarn beynine geirdi. Raporda ad geenlerle ilgili gazete haberleri ve rapor, ilgin bir deerlendirmeyi sergiliyordu. Eymr'n bu almasn grdm, istedim, bilgisayardan kan metni verdi. 511 Nokta!.. 1950-1988: Darbeler ve gizli servisler... ... Ve nokta! Oysa, MT olaylarna, raporla gelien son srece, gizli servislere, iimizdeki CIA'ya nokta konmas olanaksz. ykler srecek, bilinenler ise yeni ayrntlarla semirecek. Yatay istihbarat almas ve dikey istihbarat. MT'teki sistem, dikey. Komutanlardan aaya doru. Bamza raporlarla inen. ykler bitmez, srecek. CIA ile kucak kucaa "dost hayat" srdke. Deimez CIA marifederine duyarl olan kesimler, 12 Eyll rejiminin babakan Blend Ulusu'nun bir basn toplantsnda anlatt "memleket gereklerini" bir yana brakyor, rnein CunhuT^et, 17 Ekim 1982 Pazar gn William Casey'i byk manette veriyordu. William Casey, nl CIA'nn bakanyd nk. CIA Bakan Casey, Ankara'ya "uram", resmi grmeler yapmn. Ulusu, Casey'le neler konuulduunu "aklamyordu." "Her dost ve mttefik lkeyle eidi konularda ibirlii sz konusudur. Haber alma ve istihbarat konusunda da ibirlii ya512 plmas tabiidir. CIA bakan ile konuulan konular arasnda nelerin olduunu sylemem mmkn deil. Kamuoyuna aklanmas gereken konu olursa aklarz. Grmelerdeki konularn devlet istihbarat ile ilgili olduu aktr" demekle yetiniyordu. "1980 ylnda Ronald Reagan'n seim kampanyasn sde-nen ve 1981-1987 yllar arasnda CIA bakanl yapan Casey, sonradan kendi devrinin zgn tanmn yapacak olan Reagan ynetiminin 'd politika emellerinin' oluumunda byk rol oynama. Washington'in g merkezleri evresindeki manevralarla Casey'e bo saha yaratlm ve rgtn 40 yllk gemiinde Casey'in belki de en gl CIA bakan olmas salanmt. Ald gvenceye dayanarak rahata bakann ve ulusunu yeni ve hayli yaygn gizli ilikilere ve rtl savalara sokuverdi Casey. Reagan'la birlikte, dnyaya yeniden biim vermeye alan bir ikiliye dntler." Gazeteci Bob Woodward, Nikaragual kontrlar (kontrgeril-la), terrizm, ran ve Libya zerinde Reagan-CIA Bakan ikilisinin oynad kimi yerde cinayet, rvet, ihanede rl oyunlann anlatrken bir baka gerekle iliki kurmamza yardm ediyordu. William Casey, birka kez Ortadou'ya gelip gitmiti, kuku yok ki, Ankara'ya byle bir geziden dnerken "uramt." Eski Babakan Ulusu'nun 17 Ekim 1982'deki szleri, byle bir ziyaretten sonra kamuoyuna duyuruluyordu. Fakat, o tarihte CIA'nn bilinen yntemleriyle Trkiye'yi kartracak yeni planlara gereksinimi yoktu. "Your boys have done it!"

CIA'nn "darbe" ile ilgili bu nl anlatmnn Trkesi, "Seninkiler nihayet yaptlar"d. Askeri rejimin babakan da artk "dosdar" arasnda "haber alma ve istihbarat konusunda ibirliini" aktan sylyordu. rangate olay padadnda ran'a Trkiye zerinden gnderilen ABD silahlarnn geii iin CIA belgelerinde "Babakan513 lk ofisinden yetkili biri" ile konuan CIA'nn Ankara istasyon efinin ald "baarl sonutan" sz edilmiti. CIA, yine iimiz-deydi. Bu kez, ABD politikasna ve isteklerine uygun admlar atan Trkiye'de bir "dostun" kazanaca ve kazand baarlar belgelenecekti. Babakan Turgut Ozal'n, 1983'te iktidara geldikten bir sre sonra, MT'i "daha glendirme" planlan hazrlad anlalyordu. Fakat bu glendirme hangi ynde olacakt? Buras sezilebilirdi, ancak hibir zaman belli olmad. Bir gizli servisi -Reagan gibi- her trden politikalar oluturmada birincil ara m gryordu, yoksa gizli servisi demokratik bir yapya m kavuturacakt? Hiram Abas' MT'te ikinci adamla getirerek, gizli rgte bypass yapan bir babakann, zaman geldiinde MT'te btn ipleri elinde tutmay dledii de varsaylabilirdi. Babakan Turgut Ozal'n yasayla Genelkurmay'a tam baml hale gelen MT'ten umudunu keserek bir "zel MT" yaratmak istedii, MT raporundan ok nce yaygnlamt. Hatta -o sralarda Ozal'la arasnda su szmayan eski millet meclisi bakan Necmettin Karaduman'n bu ile grevlendirildii ne srlmt. Karaduman'n, eski MT mstear Fuat Dou ile tankl vard. Valilii srasnda Adana'da grev yapan Dou ile tant, grt syleniyordu. Bir "kaynak"n verdii bilgiye gre, Karaduman, eski MT mstear ile grmt. Fakat arad "zel bir MT" kurmak deildi. MT'in yeniden nasl organize edileceini aratryordu. MT raporunun gnlk grltleri arasnda, 9 Haziran 1988 Perembe gn Eymr'n "Trkiye'de MT dnda istihbaratla uraan birimler" olduunu aklamas, "zel MT" olasln yeniden gndeme getirdi. Oysa Eymr, istihbaratla uraan "baka birimlerden" sz ederken, Genelkurmay stihbarat Dairesi ile Emniyet Genel M514 drl'n amalyor olabilirdi. Aklanmadan nce raporun MT dndaki bu iki istihbarat biriminin elinde olduu bilindiine gre, Eymr'n raporu kimin szdrd yolundaki tartmalara yeni boyut getirmek istedii varsaylabilirdi. Nitekim Temmuz 1988'de verdii demelerden birinde Mehmet Eymr; "Raporun mahiyeti aklanmadan evvel ordudan bir tepki olduunu zannetmiyorum. Orduya kar bir faaliyetmi gibi dnld sanyorum," diyordu. 515 Savunu cephesinden saldr 1989 yl Ocak aynn son, ubat aynn ilk gnleri (not defterimden): "Gizlice tek bana gelen birine gafil avlanmak istemiyorsan, kapnn arkasna gizlenme. Yoksa bir daha dar kp aydnla kavuamazsn," dedim. lk bata kukuyla duraksadlar. Bu kez; "Kutuyu ap neler var neler yok, birlikte grsek, daha iyi olacak," dedim. Anlayla karladlar. 516 Erkan Grvit 25 ubat 1988 Perembe gn, Cumhurbakanl K-k'nn geni bahesinde kmelenen iki katl, krmz boyal yaplardan birinde, k giyimli, ksa beyaz sal, orta boylu, tknaz bir adam alma masasnn bana geti. nne bir kt koydu. Yakt sigaradan bir nefes ekti, bir sre dnd. Sonra yazd. Mektup yazan adamn ad, Erkan Grvit'ti. Cumhurbakanlnda gvenlik ilerinden sorumluydu ve gizli servis MT'in ankaya'daki temsilcisiydi. Cumhurbakan Kenan Evren'in de damadyd. nl MT raporunun aa vurulmasnn zerinden iki hafta gemiti.

Bu iki hafta, Erkan Grvit'in yaamnda aylarca srecek alkantnn balang gnleriydi. Erkan Grvit, "eski dostu" Hiram Abas'a, bugne dek aralarndaki yaknl anmsatyor, ama 7 ubat 1988'den beri yaanan olaylardan sonra "bu dostluun srmesine olanak brakmayan gelimelere" deiniyordu. Artk bir araya gelip scak ilikilerini srdremeyeceklerini belirtiyordu. "Bir silah, dosduklarn, arkadalklarn simgesi", Hiram Abas'n armaan colt tabancay da mektupla birlikte geri gnderdiini bildiriyordu. Bu mektupla, Erkan Grvit'le Hiram Abas arasndaki resmi ya da gayri resmi btn kprler atlyordu. Yllardr MT'te birlikte olduu, hele 1980'den sonra ankaya'daki etkili konumuyla her seferinde Abas'n yannda yer ald bilinen Grvit, dahas MT raporunu kendisinin yazd sylentileriyle yaynlarndan sonra, bir tabancayla simgelenen dosduun sremeyeceine inanyordu. 517 Erkan Grvit, evresiyle yapt zel syleilerde zenle belirttii gibi, ankaya'da "hasbelkader" etkili ve ok da duyarl bir greve gelmiti. 1939'da dodu. Zengin bir ailenin ocuu deildi. stanbul Hukuk Fakltesi'ni bitirdi. Amac hakim olmakt. Yl 1965. Ancak o tarihlerde hakimlie geebilmek iin iki yl staj yapmas, bir sre kura beklemesi, askerliini bitirmesi gerekiyordu. Belki de maddi olanaklar, faklteden sonra bu kadar uzun bir dnem geirmesine elverili deildi. Bir drt yl daha uzun bir sreydi. Avukadk stajna balad. 1967'de, Saint Joseph'de okumu eski bir arkadana rastlad, birlikte arkadann evine gittiler. "Arkada" Devlet Planlama Tekilat'nda alyordu. O gece, "arkada" ald, anlatt. DFT'deydi, ancak MT adl rgte balyd. Grvit'e, MT'e girmesini neriyordu. MT yasas 1965'te kmt. Banda Fuat Dou Paa vard ve Dou, MT'e niversite mezunu dil bilir gen elemanlar aryordu. Grvit, bata itiraz etti. MT adn yeni duyuyordu, fakat gizli servis oluu tepkisine yol amt. Arkada Grvit'e, "MT'in sanld gibi bir kurum olmadn, orada 'kimi deerlendirmeler' yapldn, gen insanlarn yeteneklerinden yararlanldn" sylyordu. Grvit'i "ikna etti" ve 1967 ylnda Grvit, MT'e girdi. Bir daha da ayrlmad. 12 Austos 1977'de yurtdnda greve gnderildi. 1981 Austos'una kadar darda kald. Yurtdna gitmeden nce, Hiram Abas'n anlarnda yer alyordu. Genti, yetenekli grnyordu, Hiram Abas "ona sevecen gzle" bakyordu. Grvit'in yabanc dil renmesini kkrtyor, kurslara gidip gelilerinde kk snavlardan geiriyordu. Yalyd Grvit'ten, gizli serviste daha deneyimliydi. Abas, 1958'lerde MT'e girmiti, Grvit 1967'de. 1970'lerde "silah kullanmaya merakl, atak" Hi-ram'tn Trk gizli servisinde grlmeyen kimi eylemlere girime518 si, yaralanmas, MT iinde kendine zg bir karakter izmesine yaramt. Kar casuslukta -tabii MT'teki kiilere gre yarg deiiyor- baarlar ayr bir hava veriyordu Abas'a. MT iinde "sivil kanadn adamlar" olmalar, yllar sonra yazg birliine varacak birlikteliklerini pekitiriyordu. Asker arlkl kadro iinde, asker kkenli gizli servis yneticileri arasnda sivil Hiram Abas, bir ekirdek kadronun nde gelenleri arasndayd. Grvit, 25 ubat 1988'de Hiram Abas'a "dosduk, arkadalk ilikilerinin artk sona erdiini" yazdnda, bir baka kararn ncesindeydi. "Hasbelkader" ankaya Kk'nde 1981'den beri nemli konumdayd. 1989 Kasm'nda kaynpederi Kenan Evren'in grev sresi bitecekti. Grvit, daha nce 1967'den 1989'a kadar aralksz hizmet verdii MT'ten ayrlacak, emekli olacakt. alma dnyasna gzn at MT'ten, son MT raporundan sonra ayrlmaya belki duygusal nedenler, belki de yre-indeki ballk iplerinin zayflamasyla karar vermiti. Fiili 20 ksur yllk hizmet sresi, MT yasasna gre 32 yl saylyordu. MT'ten ekilecek, "belki yneticilik yapacak, belki baka bir ie girecekti." Ama Grvit, ankaya Kk'nde Evren'in damad olmasyla btn dikkaderi zerine eken grevi stlendikten sonra da, "Kk dndaki her trl olana ayaklarnn altna serecek olanlarla hibir iliki kurmamt." Zaten, MT

raporundan sonra alma arkadalarnn kimisiyle dosduk, arkadalk balar kopmu, ama onlarn hibiri, Grvit'in "drsd-ne" ilikin tek sz sylememilerdi. Austos aynda cepheler savaa girerse MT raporunun aklanmasnn stnden 11 ay gemiti. lk gnlerdeki grltl, patrtl, krgnlklara, kzgnlklara yol 519 aan ortam durulmu gibiydi. Raporu kimin yazd belirlenmiti, ama raporu kamuoyuna szdran henz karanlktayd. Ocak 1989'un son gnleri, Grvit kzn safrakesesinden ameliyat ettirmeye gtrdnde, soruturmalar sonucu "raporu szdrmadnn anlaldndan" kuku duymuyordu. Fakat, bu olayn "tmyle kapandna da" inanmyordu. Dantay'da emekli Orgeneral Necdet ru'un Babakanlk aleyhine at tazminat davas sona erdikten, pek ok kesimde beklendii gibi, Mehmet Eymr' sulayacak hkmleri ieren karardan sonra, "ortalk karacakt!" Eymr zor durumda kalacak, Babakanlk isterse tazminatn denme ilemini Mehmet Eymr'e evirebilecekti. Grvit'e, gelecek gnlerde de aralarndaki kprlerin atld Hiram Abas'la Mehmet Eymr'den "yeni salvolar" gelebilirdi. te o zaman? Hele austos aynda emekli olduktan ve Kk'le ilikisini kestikten sonra, o da kar salvolar iin kendini hazrlamt. Gizli servis adamlarnn bir cmlelik dokundurmalanndan kan anlamlar, Grvit'in 1989 Austos aynda Kk'le ilgisi kesildiinde "rahata konuabilecei" bir dnemden "evreye" sz eder olmas, yeni ve byk bir kapmann olas iarederini veriyordu. Hiram Abas da, Austos 1989'da "konuacakt, hem de ne konuma!" Sulayaca hedef, kukusuz Grvit, belki de Kk olacakt. Artk "eski dostlar, yeni dman" kardelerdi. Abas'n yapsna kout "klarna", Grvit'in eli kolu bal, suskun kalaca sanlmamalyd. Abas' kimi noktalarda tam can evinden vurabilirdi. Hem de elinde "pek az kiinin bildii saldr silahlar" olabilirdi. ubat 1988'den iki- ay sonra Grvit, "kabuuna ekildi." Kamuoyunda srekli tartlan konunun odak noktalarndan olmay yelemiyordu. Hem kiilii, hem de oturduu sorumlu koltuk, hele Kk gibi daha ok tartma dnda kalmaya zen gsteren bir makamn yakn olmak, Grvit'i "konumayan, ama 520 suskunluunu yreinde tayan gibi" bir duruma itmiti. rnein, MT raporunu konu alacak bir sylei yaplabilse, Eymr'n 2 Aralk 1987 gn, "bir i dolaysyla ziyaret ettii" Grvit'e rapordan sz ettii, srarl istekleri karsnda metni ertesi gn "MT'ten gvenilir bir personelle Grvit'e gnderdii" sav sylense; Erkan Grvit, sesinin yettiince "Yalan!" diye haykrabilirdi. Yalan diyecekti, nk Mehmet Eymr raporu Grvit'e 3 Aralk'ta bizzat kendisi getirmiti. zerinde tartmlard. Eymr, Grvit'in brosunun ikinci katndaki alma odasna nee iinde girmi, tam karsndaki koltua oturmutu. Eymr, raporu kendisine uzatm, metni okuyan Grvit, belirli noktalarda kukularn dile getirmiti. "Mesela, raporda Mehmet Aar'n 18 evi olduunu, bunlar daysnn kars stne tapuladn yazyorsun. Tapu dairelerinden incelendi mi, gerek bu mu, doru mu?" diye sormutu. Eymr, "Hayr, tapuya bakmadm," diye karlk vermiti. "Mafya ile ilikilerden sz ediyor, suluyorsun. Nasl ispat edeceksin bunlar?" diye sormutu, Grvit. Eymr; "spat ederiz," demekle yetinmiti. Grvit'in raporun ieriiyle ilgili baka kukular da vard. Eymr', Abas' tand kadar tanmyordu. Sonradan MTKk ilintileri nedeniyle, Kk'te grevli Bedri Bey araclyla tanma. Ne var ki, MT ile Kk arasnda bireyler aracl ile dostluk zinciri ksa zamanda kurulmutu. Grvit, Hiram Abas, Eymr ve sonradan zincire kaalan ileri Bakanl Kaaklk Dairesi Bakan Attila Aytek. Grvit, o tartmal gnde; "Sen sansasyon peindesin. Rapor afaki birtakm iddialar kapsyor. Ben grmemi olaym," demi, sonra, "Msteara gsterdiniz mi?" diye sormutu Eymr'e.

Eymr'n buna yant, "arz edeceiz" olmutu. Ama Eymr, raporun ieriindeki bilgilerin doruluuna 521 ve kantlanabileceine inanyordu. Grvit'e; "Niye senin hakknda byle eyler sylenmiyor. Yz kiiyle konutuk. Neden senden hi bahsedilmiyor?" demiti. Tartmann sonu gelecek gibi deildi. Grvit, yargsn ve kararn Eymr'e yinelemiti: "Sakn kimse grmesin bu raporu." Fitili atelenmemi dinamit lokumu gibiydi rapor. Olay padadktan sonra yapt aratrmalarda Grvit'in akl bir noktaya takl kald. 3 Aralk 1987'de rapor Eymr tarafndan nne konduu, ona "kimsenin grmesine olanak salanmasn," dedii srada, "At alan skdar' oktan gemiti." MT'in her odas, "ayr bir kompartman gibiydi. Yandaki oda, bu odada ne yapldn, neler konuulduunu asla bilemezdi. Gizliliin gereiydi bu dzen." Grvit'in uyarsna Eymr yant vermedi. Eymr' son gr 3 Aralk'ti, bir daha yan yana gelmediler. Gnler geecek, MT ve Kk'teki dostlar arasnda onca olay akp gidecek, 7 ubat 1988'de rapor deifre olunca Grvit, odasnda bir aa bir yukar gezinirken dnecekti: "Raporu benim yazdm sylyorlar, yazyorlar. Datan, szdran da Grvit! Yeni Asr'da Muammer Yaar 'MT raporunda Grvit sulu' diye manet ekiyor." Hay Allah! Niye almt Eymr'den u raporu. Bak, imdi neler geliyordu bana. Yeni A.sr'daki maneti grnce tepesi atmt. Dava aacakt. Yargtay'a dant, isterse dava aabilirdi. Ama yzde bir ans olmad yantyla karlamt. Tam bir ikilem iinde yzyordu. Analiz Rapor aklanp tartmalar giderek boyudanrken, oturdu dnd: Raporu, Eymr neden ona getirmiti? Kafasnda yantn 522 aramaya urat soru buydu. Olaslklar sralad: Bir koldan raporu alan basn, bir koldan Babakanlk ve son olarak da Grvit + Cumhurbakanl raporu benimseyecek ve "salam bir 'lobi' oluacakt." O zaman yazlanlarn gereklii daha da glenecekti. Grvit, raporun tmne "iltifat edince," elbette Cumhurba-kan'na da kacak, ieriindeki bilgilere yan tutacakt. Sonunda: "stanbul Valisi, Emniyet Mdr, Necdet Uru'la ilgili kulise Grvit de katlm olacak, rapor tam hedefine varacakt." lk gnlerdeki varsaymlarndan, sonra vazgeti. Yanlmt. Raporun szdrlmasyla ilgili bir baka varsaym, kimi bilgileri ve belgeleri topladktan sonra benimsedi. Gazeteci rfan Tatemur, 1 Aralk 1987'de Stad otelinde kalmt. Otel faturasyla uak bilederinin konimento kaydar elindeydi. Gazeteci, daha nce, 1 Ekim'de de Ankara'ya gelmiti. te, dosyasnda bilgileri kandayan belgeler yer alyordu. Sonra, evet sonras vard. Eymr'le "hamburger ziyafetinde" buluan Tatemur'un Hrriyet gazetesinden arkada Bedir Seferolu, Ey-mr'n yardmcs Korkut Eren'i sivil olmasna karn, rtbesiyle seslenecek kadar tanyor, samimi davranyordu. Demek ki gen birbirini daha nceden tanyordu. rfan Tatemur ise, raporu nne koyduklarn, nodar aldn aklyordu. Kimden? O gn sylemiyordu, ama anlalyordu: Mehmet Eymr'den. Fakat gazeteciler o srada, raporun tmn alamamlard. Alsalard, sonradan 2000'e Doru dergisine geen rfan Tatemur, rapordan kimi blmleri deil, tamamn yaymlard. Raporu Eymr'n szdrdndan -"son tahlilde"- Grvit kuku bile duymuyordu: Eymr, raporu -hem de gazetecilere-szdrmt. Bir gn ortaya kacan biliyordu. Szdran asl kaynak kendisiydi, Ksa zamanda saptanacakt "kaynan" kendisi olduu. Raporu yaygnlatrarak kaynan Eymr olmadn ka-ndama yntemi arad. 3 Aralk'ta Grvit'e getirdi. "Szdran" sorusu gndeme geldiinde iaretparman Grvit'e uzatt. Rapor, 523 Grvit'te vard ve Grvit, stanbul polisiyle baz kiilerin avukatln sdenmiti. Bu gr kantlayacak benzeri kimi belgeler artk elindeydi. Daha

sonra raporun tam metni teksir edilerek piyasaya srldnde, Eymr'n getirip brakt metinle ve "hemen kasaya kilitledii rapor metni" arasnda en ufak benzerlik olmad da ne srlecekti. Bu yolda aklamay Cumhurbakan stanbul'da gazetecileri toplayarak, yapacakt. "Bouluyoruz, acele dn" Dosdar arasnda dramatik olaylar birbirini izlemiti. Ocak 1988'de Uluda'da kzyla on gn kayak yapktan sonra stanbul'a geen Erkan Grvit'i, Ankara'dan Hiram Abas telefonla aramt. Tarih 3 ubat 1988, bir aramba gn. Raporun aa kmasndan tam drt gn nce. Hiram Abas, Grvit'e; "Bouluyoruz burada" demiti. Telalyd ve "hemen Ankara'ya dn Grvit," diye eklemiti. Olan bitenden haberi yoktu. 30 Ocak'ta stanbul'a gelmi, hatta orada iken Eymr'n daysnn ldn renmi, arkadalaryla Bebek camiindeki cenaze trenine gitmiti. Ankara'da olanlar bilse byle davranabilir miydi, habersizdi. Oysa, Cumhurbakanl szcs Ali Baransel'in daha sonra akladna gre emekli Orgeneral Necdet Uru'un mektubu 26 Ocak 1988'de ankaya'ya ulam, kamuoyunda padamalar balamt. Cumhurbakan Evren, MT mstearn Kk'e arm, "Nedir bu rapor?" diye sormu, General Hayri ndl "bilmediini" syleyince, iler daha da karmt. ndl, Eymr' aryordu. Nitekim 3 ubat 1988 gn Ey-mr, MT mstearna "raporu ekleriyle teslim ediyordu." MT'te, cumhurbakanndan gelen bask ve raporun "szdnn 524 ortaya kmasndan" sonra byk bir kargaa yaanyordu. Hiram Abas, Kk'teki tek dayana Grvit'i ite bu yzden "Bouluyoruz burada, hemen Ankara'ya dn," diye yardma aryordu. Yangn Grvit'le sndrebilirlerdi. Abas'n sonradan syledii gibi, MT mstear ileri gizli servislere zg yntemlerle rtmekte becerisiz davranmt. Abas'a gre, rapor olay "MT'te yapld aklanacak bir aratrmadan sonra 'yalan ve dzmece bir belge' diye nitelenerek" kapatlabilirdi. Erkan Grvit, belki daha bir sre stanbul'da kalabilirdi: Uru'un mektubundan, Evren'in MT Mstear'yla yapa grmeden habersizdi. Yakn arkadan "boulmaktan kurtarmak" iin acele dnmesine gerek grmeyebilirdi. Fakat, o gnlerde Msr Devlet Bakan -bir lkeden dnerken- Ankara'ya ksa bir ziyaret yapacakn, Grvit grevi gerei dnmek zorunluu-nu duydu ve... 4 ubat 1988 gn, 3 Aralk'taki raporla ilgili dramatik gelimeleri rendi. Raporun ru'a gittiini de... Bu arada baka bilgiler edindi. MT Mstear ndl, Grvit yokken Kk'teki brosuna telefon etmi, Grvit'in yardmcsna "raporun Kk'te olup olmadn" sormutu. Bir aratrma! Grvit'in yardmcs, "Ben bilmiyorum, Erkan Bey'e sorun," diye yandam. Oysa, Eymr'den ald raporu Grvit Kk'teki yardmcsna teslim etmi, o da -yeminli ifadelerinde syledii gibi- "raporu kasaya kilitlemi, Erkan Grvit raporu ikinci bir kez kendisinden istememiti." 3 ubat'ta sonunda raporu ekleriyle Eymr'den teslim alan MT mstear bir kou ankaya'ya gelmi, cumhurbakanna "habersiz olduu raporu Eymr'n yazdn, bir kopyasn da Grvit'e verdiini" bildirmiti. Cumhurbakannn Ankara'ya dnen Grvit'e, "rapordan kendisine niin sz edilmediini" sormas zerine; "O kadar safsata ve yalan doluydu ki, size arz etmeyi dnmedim. Ama bu konuda btn sorumluluu zerime alyo525 rum," demiti Grvit. Hsn Mbarek gelmi ve gitmiti. 5-6 ubat 7 ubat gn, rapor patlamt! artmaca tarihler Madalyonun bir yzn anlattmza gre, daha nce belirttiimiz bilgilerle elien teki ynden de ele almak gerekiyor. Abas'n sylediine gre, 3 Aralk'ta raporu Eymr'den alan Grvit, 12 Aralk 1987'de Abas'n kznn dnnde bulunmak zere, stanbul'a gelmiti. Raporun "szd" da o gece renilmiti. Abas, 20 ya da 22 Aralk'ta Ankara'ya dndnde, Grvit'i aram,

Grvit'e Mehmet Aar' armasn, raporun nereden ve kimden szdn "bir devlet memuru" olduuna gre sylemeye zorlamasn istemiti. Grvit, o gn Aar'la konumu, ama Aar'in konumadn sylemiti. "Kabuuna ekilen, polemiklerden zenle kanan" Grvit'e olay anmsatlr ve sorulabilirse kesin sesle; "Bu da yalan!" diyecekti. Oysa, rapor tarih srasyla nemli aamalardan getikten sonra gn na km, yaymlanma. Resmi bilgilere gre, 10 Kasmda "son yazm tamamlanm," 17 aralk 1987'de ekleriyle birlikte son biimini almt. Her ne kadar Abas, "Ben sylemiyorum," diyorsa da, Eymr'e gre, MT mstear yardmcs raporu Babakan Ozal'a genel seimden bir nceki gece, 28 Kasm 1987'de konutta teslim etmiti. 3 Aralk'ta Grvit alm, Abas'a gre 6 Aralk'ta rapor stanbul polisinin eline gemi, 12 Aralk'ta da dndeki nl kavga yaanmt. Abas'n raporu gn okuduktan sonra, "kadn kz ilerine fazla girilmi," deyip, kenarna "msteara arz" yazarak beklemeye ald sralarda Grvit, raporu reniyordu. Aralk 1987 526 bandan ubat 1988'e dek geen srede Grvit'le Abas arasndaki ilikiler henz kopma noktasna gelmemiti. Dn ay aral bir yana brakrsak, en azndan Ocak 1988'in ilk 20 gn "rapor konusuna deinmi olmalar" mantk gereiydi. ilk deerlendirmede taraflar Ama Grvit, Aar'la konuma olayn Abas'n anlatmlarna karn yadsyabilir, "Bu da yalan," diye sert bir kla karlayabilirdi. Oysa... 7 ubat 1988 Pazar gn, ankaya Kk'ndeki lojmannda Erkan Grvit'in telefonu ald. Arayan Hiram Abas't: "Dergiyi grdn m?" diye sordu. Hayr, grmemiti! Abas, ksaca anlatt: "Hemen bir 'deerlendirme' yapalm," diyordu. Grvit'in evinde konuklar vard. ankaya Kk'ndeki brosunda bir araya geldiler. Kk grevlilerinden Bedri zdemir de gelmiti. Abas, "Mehmet Eymr, yaynla ilgili bir 'deerlendirme' yapm, istersen onu da aralm" nerisinde bulundu. Grvit geri evirdi. "Brak Mehmet Eymr'," diyordu. Abas direniyordu: "Dinle beni, Eymr deerlendirmeyi getirsin." Grvit inat ediyordu: "Hayr, Eymr getirmesin, gelmesin." Kk'teki yardmcsn ard. Eymr'e gnderdi ve "dosyay getirtti." Dosyada, dergi ve rapora deinen deerlendirmeler yer alyordu. Eymr, "derginin rapordan blmler almasna dikkati ekerek, tam metnin derginin elinde olmadn" sylyordu. Ama gazeteci rfan Tatemur raporu okumutu, bu blmleri yazmt. Grvit bir noktaya zenle eildi. Tam metin yoktu, ama "rapordaki blmlerden bazlar dergide aynen yer alyordu." 527 Raporu kasadan kardlar. Dergideki blmlerle karlatrdlar. Tpatp aynyd, satr satr doruydu. Birisi, "Raporun can alacak blmlerini dikte etmiti!" Grvit, Abas'a dnd: "imdi sana baz blmler okuyaym, yan odaya ge ve kelime kelime aynsn yaz" dedi, "tabii yazabilirsen." Bellei ne denli gl olursa olsun, bir insann okunan zenle dinledikten sonra satr saur yazmas olanakszd. Mantkl olan uydu Grvit'e gre: "Demek ki rapor bir yerlere gitmi." Abas, "mknsz!" diyordu, "kim verecek?" Grvit, "Serviste kim biliyorsa, dikte ettirmi olabilir," dedi. Pazar gnnn telal, olduka sert geen deerlendirmelerinden sonu kmad. Grvit'e gre, "l ortada kalm, kalkmama." Bir sonraki pazar, gazeteci irfan Tatemur "hamburger ziyafetini yazyor, MT'e nasl gittiini, raporu nasl okuduunu aklyordu. Grvit'in ilk varsaymndan vazgemesine bu aklama neden oldu. zm ortadayd. Bir gazeteci, Bedir herkesi atlatacak bir haberi duyuyor, ama nedense rfan'a veriyordu. Raporun "nihai tarihi" 10 Kasm'd. Elden ele gezen raporun kopyalarn da rendikten sonra Grvit'in yargs pekiti: Rapor birka kez yazlma, hem de deiik daktilolarda! 7 ubat'taki yargs iyice pekiti. MT'te rapor "dikte ettirilmiti."

Bu srada Grvit, Cumhurbakan ile dou gezisindeydi. Derginin son yaynlarna diyecei olup olmadn soran gazetecilere, "stme gelmeyin," demiti, "Ankara'ya dnnce bakar ve ne olduunu anlarz." zerinde kmelenen kara bulutlar giderek younlayordu. Hele raporu yazan olduunun ne srlmesi, raporu szdrdnn sylenmesi, Grvit'i ileden karyordu. Bir basn toplants yaparak bildiklerini, olaylarn gelimesini anlatmay dnd, sonra vazgeti. 19 ubat'ta iki gazeteciy528 le konumay yeledi. Ne diyordu: "Rapor 'birilerine yaranmak' iin yazlmt. Ett deildi, bal gibi rapordu ve MT'in tarihinde bir yz karasyd." Ardndan "dosduk nianesi" colt tabancay da paketleyerek, 25 ubat'ta Abas'a artk her trden ilikilerinin "sona erdiini" ieren mektupla gnderdi. Szdran kaynak ve kimi nedenler 7 ubat'ta Grvit ile Abas arasndaki dramatik grmeden sonraki aklamalar, Grvit'in son varsaymn glendiriyordu. Grvit, raporu "MT'te birilerinin 'dikte' ettirdiinden kukulanyordu." Nitekim, gazeteci rfan Tatemur, "hamburger ziyafeti" aklamalarnda ad vererek kayna bildirmemiti. Ancak daha sonra baka bir olayla ilgili bilgi almak iin gittii MT'te, hem de Kasm 1987'de, "bizzat raporu yazanlar bile kendileri ortaya ktndan" kayna aklamakta saknca grmeyerek, 23 ubat 1988'de, raporu gsterenleri sralad: "MT Kaaklk Daire Bakan Mehmet Eymr, Emniyet Genel Mdrl Kaaklk Dairesi Bakan Attila Aytek, askeri temsilci diye tantlan Yarbay Korkut ve MT Kaaklk Dairesi'nde ube Mdr brahim," dedi. Daha nceleri kaynan adn vermedii aklamalarnda Tatemur, MT'te drt saat raporun nnde kaldn, diledii gibi not aldn, sonradan aklad kiilerin "neleri not aldna fazla dikkat etmediklerini iaretlemek iin bir odada yalnz brakldn, drt saat sresince zaman zaman odaya girip sorusu olup olmadn sorduklarn, 'bunlar doru mu,' diye sorduunda 'uzun almalar sonunda kesinlik kazanan bilgiler' yantn aldn" sylemiti. Yazan ve raporu szdran bulmak iin Babakanlka yr529 tlen soruturmada, tek grg tan olan irfan Tatemur un ifadesine bavurulmamas da garipsenecek olayd. Grvit'te, "raporun kendisine getirili nedeni" pekimiti: Birka kez yazlan rapor polisteki dman kamplar savayd. Rapordan blmler ilknce Hrriyet'e gitmi, oradan 2000'e Doruya gemiti. Raporun "yakn bir tarihte piyasaya decei belli olunca" yazarlar yle dnmlerdi: "Rapor ortaya ktnda bize 'nakise' (kusur, ayp) bulunmamas iin legal olarak birine verelim. Savunmada yeri olsun." Diyecekleri uydu: "Erkan Grvit'e verdik, sonra ayaa dt!" Laf laf, sonra tabakay aar. Ama MT, zellikle Mehmet Eymr, Dndar Kh'la tekileri "ieri alp sorgulama yapma" iznini Genelkurmay'dan alma. Grvit, olayn btn ynlerini incelemiti, yant hazrd: Byle bir istek karsnda ne diyecekti Genelkurmay? MT, bu adamlar silah kaaksdr, dediine gre, Genelkurmay'n byle bir istei geri evirmesi olanakszd. ki gn Kl' sktrmlard. O da Nuri Gnde'e silah armaan ettiini, saat verdiini sylemiti. "Anasnn gz adamd." Hemen balant kurulmu, Nuri Gnde Kl'tan armaanlar ald diye MT Mstear Bigal Paa'ya klma. Kl'n bu yndeki ifadeleri "tamamen gizli servisteki i ekime rnyd." Bigal, Gnde'i artm, sormutu. Gnde alayarak ne saat, ne de baka bir ey aldm, demiti. Eymr ve ekibinin asl amac; raporun ortaya kmasndan sonra aleyhlerinde olabilecek giriimleri karlarken, "ok byk iler yapyorduk. Mafya ile mcadele ediyorduk. nlediler ve ilahlar bizi yedi" demekti. Grvit, hemen her gn Eymr'n neden kendisine gelip raporu verdiini dnyor, eline geen bilgi ve belgelerle bu sonulara varyordu. 530 Yine de olaya insafla bakt oluyordu. Kendi dndaki kimi tartmalar kulana geliyordu. rnein Bedri zdemir'le At-tila Aytek, aralk aynda

raporun szdnn anlald gnlerde aralarnda konuyu tartmlar, Aytek, "Erkan Aabey byle bir ey yapmaz," demiti. Eymr'n, Grvit'i sulayan anlatmlarnda 3-4 Aralk 1987 gnleri stanbul Valisi Nevzat Ayaz'la, 2. ube Mdr Mehmet Aar'n Ankara'da olduu ve Grvit'le grtkleri zenle belirtiliyordu. Bylece raporu Grvit'in adlar geen bu iki devlet grevlisine szdrdn kandamak istiyordu. Grvit, bu irdelemeyi duyduu zaman Kk'te; "Tvbe!" diye yantlamt. 6 Aralk'ta raporu ele geirenler, nasl szdn bileceklerdi. Grvit, ikisiyle grt. Mehmet Aar: "Korkuyordu. Kaynak hakknda hibir bilgisi yoktu. Sadece stanbul Emniyet Mdr Erkan, 7-8 Aralk'ta stanbul polis eflerini toplam 'bir olumuz oldu,' diyerek raporu gstermiti. Bildii bu kadard." nal Erkan ise sorular; "Bizim de dostlarmz, sevenlerimiz var. 'Kular' raporu gnderdi, rendik" diye karlyordu. Oysa her ikisi de "devlet memuru" idi. Basna haber kaynan sylemesi iin yasal zorlamalar getirilip iletilirken bylesine yaamsal bir konuda her iki devlet grevlisinin bu trden yandarla "kayna" sylememeleri garipsenebilirdi. Grvit, 7 ubat 1988 Pazar gn, Mehmet Aar' sktrmt: "Olayn ivisi kt. Devlete yardmc ol ve raporun nereden geldiini syle," demiti. Aar, nal Erkan'dan rendiini sylemi, baka bilgisi olmadnda direnmiti. 531 Dnden deiik manzaralar Szmadan nceki dnemde grltnn ayyuka kt yer, stanbul Harbiye Orduevi'ndeki dn salonuydu. Eymr'n anlatt tartmalar dnda Grvit'in tank olduu bir baka sahne daha yaanmt. Ge vakitti, kafalar hayli dumanlyd. Grvit, orduevinde kalyordu. Ayrlmak zereyken bir masada nal Erkan'la Mehmet Aar'n, evrenin duyaca lde yksek sesle "Mafya ha! imdi biz de baka kelleler drrz," diye aralarnda konutuklarn iitti. Yanlarna gitti. Baka bir masada Babakanlk Mstear Ahmet Seluk'la Emniyet Genel Mdr Saffet Ar-kan Bedk oturuyordu. Grvit, stanbul Emniyet Mdr'ne; "Ne oluyor yahu?" diye sordu. nal Erkan am azn yummutu gzn. "imdi ok kelle uacak," diye baryordu. Grvit, anlad ki rapor stanbul emniyetinin eline gemiti. "Skunet" tavsiye etti, ama "yarn mutlaka konualm," dedi. Ertesi gn, nal Erkan ve arkadalar raporun metnini getirip nne koydular. Baz olaylar ele alp grlerini aktardlar. rnein raporun bir yerinde nl Behet Cantrk'n adam Vekil Aktan'n, Erkan'la Aar'a ev tuttuu, kirasn dedii yazlyordu. nal Erkan soruyordu: "Diyelim ki Vekil Aktan bizim adammz, dostumuz. Peki ama Hiram Abas'n kznn dnnde dn akam bakede ne ii vard?" Raporda Aar'n YY adl bir artistle yattndan sz ediliyordu. Aar, "YY ile yattn kabul ediyordu." Ancak bir baka eklenti yapyordu: "Bana YY'yi 'onlar' tannrd, Eymr'n -o srada bekrm- evinde yattm, doru," diyordu. Bir i ielik, bir yozlama kanser gibi "dostlar" sarmt. Aklamalarn nne 532 koyduu gerekler Grvit'in yaam biimiyle badamyordu. Grvit'in stanbul polis efleriyle yapt grmede, nal Erkan aka tavr almt: "Bu raporu, Emniyet Genel Mdr'ne gndereceim ve hakkmzda onca iddia var, soruturma amasn isteyeceim," demiti. 17 Aralk'ta, stanbul'daki olaylar ve grmelerden sonra Ankara'ya dnen Erkan Grvit, telefonla Eymr' arad. stanbul'daki polis eflerinin raporda yazlan birok konuyu rttn syleyerek; "Sen utanmyor musun? Kary tantryor, evini veriyorsun ve sonra bunlar rapora yazyorsun," dedi. Grvit, artc bir yant almt: "Demek yazdklarm doru," demiti Eymr glerek. Plan - cephane - kaptan kprs Nitekim, nal Erkan'n Emniyet Genel Mdr Saffet Ar-kan Bedk'e raporu gnderdii anlald. 21 Aralk 1987'de Bedk, "raporun illegal yollardan

kendisine gnderildiini" belirterek MT'e bir yaz gnderdi. Yazya raporun bir fotokopisini eklemiti. Eymr'e gre, "baz yerlerin alt oaltlmadan nce izilmiti." Kimi yerlerde de Bedk'n el yazsyla krmz mrekkeple yazlm nodar bulunuyordu. Eymr'e gre "bilahare yaz ekinin yanllkla gnderildii belirtilerek geri istenmiti." Grvit, bu bilgileri aldnda yznde alayl izgiler belirdi, gld. Oysa olay yle deildi. Bedk'ten yaz gelince, Abas hemen Emniyet Genel Mdrl'ne komu, "MT arivinden bilgilerin kmas iin Babakanln emri olmasndan" sz etmi, bunun ise eidi sakncalar olabileceini, raporun da henz resmiyet kazanmadn sylemiti. Bedk'n yazy geri almas, Baba533 kan'n "resmi yazmalar yaplmasn" emrinden ok, bu grmeden sonra salanmt. Bedk'n yazs Abas'a teslim edilmi, o da geri gndermiti. Uluda'da 21 Aralk'ta Eymr'le yan yana geldiini elbet anmsyordu Grvit. Rapor konusunda aralarnda hibir konuma gememiti. Zaten Eymr'e arak, souk bakyordu ve ne konuacakt Eymr'le? Sonra stanbul'a gemi, cenaze trenine katlm, Ankara'ya gelmi ve 4 ubat'ta ru'un mektubunu, MT'teki teki gelimeleri renmiti. Kendisiyle ba baa kald saatlerde hep soruyordu: "Yahu ne i bu? MT mstear hep gezide miydi, gnlerce yok muydu Ankara'da, bu rapor bir trl makama arz edilmedi?" in iinden kamad sorulardan biri buydu, tabii Ka-sm'n 10'undan 3 ubat'a kadar raporun msteara "arz edilmemesinde ince bir hesap" olduunu dnyordu, Grvit'in varsaymlarnda younlaan noktalardan biri Abas'la ilgiliydi. Mstear yoksa, MT'te "tek sorumlu ve karar sahibi insan Abas't." Abas rapor nne geldiinde "reddedebilir, ortadan kaldrabilirdi, yetkisi vard." Ama byle yapmam, msteara arz edilmesini raporun kenarna yazmt. Bu irdeleme Grvit'i olaya daha geni ayla bakmaya zorluyordu: "Plan kim yapt? Hiram Abas! Cephaneyi salayan kim? Mehmet Eymr!" Buna karn Abas, smarlayan mstearsa, rapor ona arz edilmeliydi, diye dnyordu. Maln sahibi beklenmeliydi. Abas da yorumlarn baka bir benzetmeyle kapatabilirdi: "Kaptan kprsnde Erkan Grvit'le mstear vard. Bize makineleri altrmak dt." "Mevcut bilgilerden harekede etdn nasl szd"n aratran Eymr'e gre; Grvit, raporu Bedk ya da nal Erkan-Mehmet Aar ikilisine vermi, "bu hareketi bir ikaz mahiyetinde 534 yapm, douraca sonular dnmemiti." Bunu iittiinde, eldeki bilgi ve belgelere dayanarak iin iyzn renen Grvit, "Brakn Allah'nz severseniz, mantn samal ortada," demiti. Daha 27 Aralk'ta, henz bombann patlayp etraf darmadan etmedii gnlerde, Eymr "szdrma ve szmadan sonra ortaya kabilecek olaylar hesaplayarak", yine bir dnde karlat Grvit'in ankaya brosunda grevli MT'ten yardmcs mer Zafer et'e "Raporu Grvit'in szdrdn" sylemiti. Grvit'in yardmcs kar km, "imknsz, olamaz," diye terslenmiti. Eymr'e "Grvit benim amirim, byle bir ey yaptndan kukulansam itimadm sarslr birlikte alamam. Gel, Grvit'in yzne syle bunlar. Ben de reneyim, vicdanm rahatlasn, hemen yanndan ayrlrm," demiti. Ayrlrlarken Eymr; "Bu konuma aramzda kalsn," diye ricada bulunmutu. Oysa tana gre, Grvit raporu aldktan hemen sonra kasaya kilitlemesi iin yardmcsna vermi, o da gereini yapm, Cumhurbakanna zaman geldiinde sunulan "arzdan sonra" rapor mhrlenmi, bir daha hi almamt. Zaten ne zaman teksir edecekti? Grvit dnyordu: "Abas, raporun 6 Aralk'ta stanbul polisinin eline getiini Sabah gazetesinde aklyor. O gn pazar. Bir gn nceleri cumartesi ve cuma. Rapor bana 3 Aralk'ta gelmi. Kasaya kilitletmiim. Ne zaman alm ve o ksa srede gizlice fotokopi ekip stanbul'a iletmiim? Manta smyor." Bir teknik saptama, bir telefon bilgisi

"Etd ilk ele geirenin baz yerlerini izdiini, daha ok Aar'la, Ser'le, Uru ve Emel Sayn'la ilgili satrlarda bu izgile535 rin grldn, Grvit'in elindeki nshada da baz nodar alndn" ne sryor Eymr. Bu yoldan szmay Grvit'e balyordu. Cumhurbakan Evren, olaya el atp, olayn Grvit'le ilgisini zmeye altnda "Postalanan surette baz cmlelerin altnn izilmi ve iaredenmi olduunu grmt. Oysa Erkan'n kasasnda saklad metinde bunlarn hibiri yoktu. Onun elindeki metnin baz blmlerine 'bunlar safsata, yalan' eklinde nodar dlmt." Ama Cumhurbakan, "Nuri Gnde, eski bir MT'i olarak raporun MT azyla yazlm olduunu sylyor," diyordu. Sylenti de buradayd. Uru'un mektubunu Nuri Gnde, elden getirmi, Kk Genel Sekreteri Sedat Gneral Paa'ya vermiti." Grvit bu noktada bilgisizdi. Ankara'da deildi. "Olabilirdi, Uru gibi dikkadi bir asker nemli mektubu elden gndermi olabilirdi. Evren'in Gnde'le ilgili szleri ise, Uru'la yapt telefon konumasnda emekli genelkurmay bakanndan anlatmlarnn aktarmasyd. Uru'un Gnde'le -ki raporda onun ad da sk sk geiyordu- skynetim komutanl srasnda alma birlii vard. Gnde o srada MT stanbul blge efiydi. liki doald. Evren, Gnde'le hi grmemiti." Raporun nasl yazld; elden ele dolamas ve kimin szdrdn Babakanlk Tefti Kurulu Bakan Kudu Sava inceledi. Bu, birinci soruturmayd. Daha sonra Uru'un Babakanl dava etmesiyle birlikte raporun ierii zerinde Kudu Sava uzun srecek yeni bir soruturmaya balayacakn. Kutlu Sava, ilk raporunu ksa srede hazrlad. "Somut isim var myd raporda?" Kudu Sava, elbette konumu ve grevi gerei soruya ak yant verecek durumda deildi. "Rapor sahibine -Babakana- teslim edilmiti." Ancak raporda "saptamalar yaplm, yarglar belirtilmiti." Fakat Kudu Sava, nem ve zenle "ne srld gibi 536 Grvit'in raporu szdrp szdrmadn" aratrd. Kukusuz, devletin nemli odak noktalarna Sava raporunun vard sonular aklanmad. Alnan bilgilere gre, gnlerden bir gn Kutlu Sava'n stanbul'da olan Grvit'i'arad, "Uzmanlar konuuyor artk," dedii renildi. "Uzmanlar konuuyor ve piyasaya kan raporla sizin elinizdeki rapor teknik adan tmyle birbirinden ayr metinler." Eymr'den ald metni Grvit'in piyasaya szdrmad, ince aratrmalardan sonra, ortaya km oluyordu. Kk-MIT ilikileri MT raporu skandalna kadar Grvit-Abas, bylece anka-ya-MT ilikileri "scak bir dnem yaamt." Yadsnamayan gerek, bu ilikilerin yasalarn buyurduu llerin dnda evredeki elemanlarla daha bir geniledii, yaylp serpildii idi. Zaten Abas'la Grvit arasndaki yakn ilikiler, sonradan da katlsa, Eymr'n Kk'le, dolaysyla Eymr-Grvit ve Attila Ay-tek'in ilikileri olduka geni, sk ibirliinden gemiti. Yasa gerei, MT'in Cumhurbakanlna, Babakanla ve Genelkurmaya raporlar vermesi ya da bu kanallardan smarlanan incelemeleri yapmas doald. Fakat doal olmayan, MT raporundan sonra ortaya kan insan ilikilerindeki scaklktan tr yadrganan, bu ibirlii ann gereinden te snrlara dayanmasyd. Nitekim bu ilintiler ilgili kiiler arasndaki kprler atldktan sonra kimi rneklerle ortaya kmt. Eymr'n savna gre, nl Kemal Horzum, stanbul emniyet mdrlne nal Erkan'n atanmasna alyordu. Oysa, MT'ten Kk'e, nal Erkan'n Krt dris'le yaknln, dris'in Horzum'la ilintisini gsteren bir yaz gnderilmi, atama istemine olumsuz gzle baklmas bildirilmiti. Ama atama yaplmt. Elbette, Grvit'in MT yazsna karn atamann yaplmasndan sonra, ne srecei bir gereke olabilirdi. Kk, deerlendirme yeri deildi. Hele atamalarla ilgili kararnameler gelirken, Babakanlk "gvenlik soruturmasn yapm olurdu. Hem MT'ten, ilerinden, hem de

Jandarma Genel Komutanlndan kiiyle ilgili on yl geriye giden gvenlik soruturmasna ait yazlar da atama kararnamelerine eklenirdi. 538 Bu ileyi Kk'e geldikten sonra, MT'ten ayrca gelen bir yaz "peygamber buyruu" gibi kabul edilemezdi. Babakanlk, gvenlik soruturmas eklerinde "atamaya saknca tekil edecek" bir vurgulama yapmadna gre, "ender haller dnda" tersine bir direnmeyi, bir baka MT yazsn neden gstererek sergilemek, tersi uygulamalara gemek olanakszd. Fakat, belirli halkann ibirlii daha nemli aamalara girince, rnein Dndar Kl'n, Behet Cantrk'n banda alnan, deifre edilip metin haline gelen "sorgu ifadelerinin" de Kk'e gitmesi olasl yadsnamyordu. Her ne kadar Kk'e "MT'ten bu trden sorgulamalarn 'rezmesinin' geldii" bildi-riliyorsa da, MT raporu ncesi scak iliki gnlerinde daha ayrntl raporlar, tam metin, hatta kimi ifadelerin ses bandarnn -rnein Diyarbakr'da sorgusu yaplan Selahattin Delidere'nin ifade band Bedri zdemir araclyla- Kk'e gnderildii kesin dille reddedilmiyordu. Tabii "ola ki, byle bantlar, ifade metinleri Kk'e gelmiti. Oradaki deerlendirme ne yazard?" Oysa, o bantta Tahsin ahinkaya ile ilgili savlar yer alyordu. Kk'e gre, MT'ten gelen her yaz "bir tabu deildi." Zaten Erkan Grvit'in kargaal ay, ubat 1988'de Dndar Kl'n sorgusunda hazr bulunduu yolundaki savlar da kabul edilmiyordu. Grvit bir kez sorgulama yapmt. Havaalan terrizminde yakalanan Leon Ekmekciyan'n bir-iki sorgudan sonra hemen mahkemeye verilip "aslmas" gibi klasik slubu deitirtmiti. ay Ekmekciyan'n sorgusunu bizzat yapm, Ermeni odaklarna ait yeni bilgiler elde edilmesi iin abalamt. Katld ve bizzat yrtt tek sorgulama, buydu. Grvit, evresine "Kk'teki greviyle konumunun fazla abartldndan" yaknrd. Kk'te bir bro kurmu ve burada bilgilerin bilgisayara gemesini salamt. Ancak bilgisayarlar sanldnn tersine sadece "devletin emniyetiyle ilgili kesin bilgileri" ieriyordu. Gelen btn kesin bilgiler beyne ileniyor, "her ay 539 bilgisayardan kda dklen ayrntlar ilgili yerlere gnderiliyordu." Gneydouda PKK'ya kar Olaanst Hal Valilii kurulduunda, Kk'n bilgisayar uzman Grvit Diyarbakr'a gitmi, orada olaanst hal valisinin kurmaya alt bilgisayar sistemini ay iinde gerekletirmiti. Kk'n gvenlik sorumlusu ve MT temsilcisi olarak, her akamzeri saat 18:00'de MT'ten, Emniyet Genel Mdrl ile Jandarma Genel Komutanlndan gelen bilgiler, Cumhur-bakan'na ya da be sayfalk bir rapor halinde sunuluyordu, dosyalanyordu. Abasn atanmasnda ilk hamle: H. C. Gzelden Rapor yksn renklendiren olaylardan biri, kukusuz, Hiram Abas'n MT mstear yardmclna nasl atand idi. Abas'a gre, "Bir gn stanbul emniyetinden biri gelmi, Baba-kan'n kendisini beklediini sylemiti. O da Ankara'ya gelmi, konutta Ozal'la konumu, baz direnmeler nedeniyle atama drt aya yakn srncemede kalmt. Atamann z buydu." Acaba? Yoksa iddedi sanclardan sonra, Grvit'in eli atama kararnamesine ne lde demi, eidi engeller nasl alp, Abas -ok istekli olduu- MT mstear yardmclna gelmiti? Henz ortada bir ad yokken, devletin tepe noktalar, ankaya'da Cumhurbakan Evren'le Babakan Ozal, bir konuda anlamaya varmlard. MT'i "sivilletirmenin ilk admn" atmak gereine inanyorlard. Cumhurbakan'na gre, MT'e bir asker mstear olarak geliyor, bir-iki yl alyor, tam reniyor, ama sonra ya ktaya kyor ya da baka greve alnyordu. Grevde sreklilik aksyordu. MT'i sivilletirmeye gidilmeliydi. Ancak "ilk adm" olarak mstear yardmclna "bir sivil" getirilecekti. 540 Bu ilkeden sonra yardmcla adam arayan Babakan zal'a, eski MT'i, Ozal'n yakn Blent ztrkmen Hiram Abas adn nerdi. Hatta daha sonralar Semra Hanm, Abas'a "Sizi, sizin gibi yaralanan, inandmz bir arkadanz tavsiye etti," diyecekti. Oztrkmen'e gre Abas'ta, MT'i ekip evirecek meslekten

yetimenin verdii tm yetenekler vard. Babakanlk Konutu'nda sz edildiinde, Abas adndan ankaya Kk'nn henz haberi ve bilgisi yoktu. 1985 Austos'unda, Erkan Grvit Ayvalk'ta MT dinlenme tesislerinde tatil yaptktan sonra, stanbul'a geldi. Cumhurbakan da Florya Kk'ndeydi. Abas, eski tand, dost bildii Erkan Grvit'i Florya'da buldu ve grme isteini bildirdi. Grvit'le Abas'n dostluklar eski MT mstear yardmcsnn gizli servisten 1980'de ayrlmasndan sonra da kesilmemiti. Bu ilikiler "Kk ve devlet adna Abas'n 1980'den sonra d lkelerde grev yapmas" ile srmt. Fakat, Kk, Abas'a "bir kez, o da bir iin soruturulma-, s iin aylk bir grev vermiti, o kadar." aylk grevin ierii aklanmyordu. Ama Abas raporlarn bu srede Grvit'e vermi, sylediinin tersine Evren'le hi konumamt. Florya Kk'nde, Abas anlatt: "-O srada- babakanlk mstear olan Hasan Celal Gzel Abas' aram, sizi MT mstear yardmclna dnyoruz, ne dersiniz?" diye sormutu. Maddi durumu iyiydi Abas'n, ama gizli servisin tepe noktasna gelmek, son basamaa -mstearla- bir adm daha yaklamak, dlerinde yaatt olayd. Abas kabul etmiti grevi, Hasan Celal Gzel de "Pekl, realize ederiz," demi, telefon konumas sona ermiti. Ksacas "dmeye baslmt." Ne var ki, eyllde Abas'a hem MT bnyesinden, hem de dardan tepkiler gelmiti. Gnde, atamaya karyd. Ekim ay geldiinde, ", tamamen amaza girmiti." 541 te bu srada Erkan Grvit devreye giriyordu. imdi belki de pimanlk duyduu bir atlm yapyor, Cumhurbakan Ev-ren'e, "Abas' vyor, mstear yardmclna gelmesinin zorunlu olduundan sz ediyor, telkin ediyor, etkiliyordu." Tutumu "arkadalktan gelen duygusal bir davrant, ama cumhurbakann -imdi hayflanyor olabilir- etkilemiti." Bu arada Hasan Celal Gzel, Grvit'i anyor, atamann srncemede kalmasna deinerek, "Olay boyumuzu at, yardmc olun," diyordu. Grvit, bir baka atlm daha yapt. Be yldr babakanlk yapan Turgut Ozal' kez grmt. Kalp ameliyat geirdikten, suikast atlattktan sonra ksa gemi olsun ziyaretlerinde bulundu. nc kez aradnda Hiram Abas iin bir randevu istedi. Hiram Abas, saptanan gn Ankara'ya geldi. Grvit olaya girmiti ya, bu kez Abas' otomobiline alp konuta bizzat gtrd. Grme saati 14:30'du, Babakan 15:00'te Meclis'e gitmek zorundayd. Abas' takdimin sonunda Grvit, Ozal'a; "zin verirseniz, ben kaym, ba baa kalp grn," dedi. Ozal, gerekiydi: "Nasl olsa yanmdan ayrldktan sonra size neler konutuumuzu Hiram Bey anlatacak. Kalabilirsiniz," dedi. Glmsedi Grvit, Babakan'n dokundurmas "hemen her eyi" ieriyordu. Buna ramen, "olsun, ben kaym," dedi ve ayrld. Babakan yarm saat sonra Meclis'e gidecekti. Abas' arabasna ald, Meclis'e kadar konumay srdrd. Grvit, Babakan'n kortejine, Abas Meclis kapsnda "akta kalmasn" diye bir de otomobil takmt. Babakan Meclis'e girdi, Abas gnderilen arabayla ankaya'ya, Grvit'in yanna dnd. Ne var ki, Abas'n yardmcla gelebilmesi iin yasa gerei Mstear Korgeneral Burhanettin Bigal Paa'nn kararnameyi hazrlayp gndermesi gerekiyordu. Bigal Paa ise direniyordu! 542 Kk'e yansyan bilgiye gre, "Bigal Paa, Abas'n sicilini incelemi, byle bir grevi stlenmesinde kimi sakncalar grd" iin atamaya kar kmt. Nitekim "direnii" nceden sezen Grvit, Ozal'n yanndan gelen Hiram Abas'la o gn uzun uza-dya konumutu. "Ukuruna hakim deildir, ataktr, dik kafaldr" gibi nitelemeler zerinde tartmlar, Abas "hibirinin grlmeyeceine sz vermiti." Grvit, Cumhurbakan nezdinde bir kez daha devreye girdi. "Duygusallktan uzak olmayan 'yanltc' bilgi verdi." Bigal zorland ve Abas'n kararnamesi Kk'e

geldi, "Abas, sevinten etekleri uarak MT mstear yardmclna oturdu." Tabii, olayn bir de Bigal cephesi vard. Sonra... "Ama, Evren, Ozal'a niye siyasi bir koz versin?" Grvit'i sinir eden sylenti denizinde "Kk'n damad kurtarmak iin Babakan nezdinde 'bask' yapt" savlar da nemli yer tutuyordu. Necdet Uru'un mektubu ile raporu renen Cumhurbakan, MT Mstear'ndan yazann Eymr olduunu, mstearn bilgisi dnda hazrlandn, bir kopyasnn da Grvit'te olduunu duyduktan sonra damad ile grmt. Grvit "tm sorumluluu da kabul etmiti." O gnlerde Babakan devreye girdi. Olay rtbas edilmek istenir, resmi demelerle yalanlanrken Kk, soruturma istiyordu. Kk'n kans uydu: Eer o srada MT'te drtba mamur bir soruturma yaplsayd, tartma aylara yaylmaz, bugnk duruma gelmezdi. "Himaye" savlarna mantkl bir soruyla yant veriliyordu: "Cumhurbakan, iin rtbas edilmesi iin Babakan' niin sktrsn? Evren, Babakan'n eline bylesine nemli bir si543 yasal koz verir miydi?" Kk'n dikkatinden kamayan kimi vurgulayc nemli eler vard: Bako raporu ile MT raporunun ortak bir yan, her iki rapordaki koutluktu: Bako sorunu! MT raporunda, ilk Bako raporuna uygun "baz faraziyeler kuruluyordu." Bako, eski DYP il bakan Keeli ve Cindoruk! Ama tabii, Demirel'e uzanyordu. "Babakana yaranmak iin ite neden," deniyordu. Zaten MT, Bako olay ile hi uramamt. Ama MT raporunda ina edilen bina, Bako konusuyla kuruluyordu. Bylece siyasal bir amaca hizmet etme drts kuvvet kazanyordu. Sonra?.. Kl ve Cantrk, MT'te Eymr tarafndan sorguya ekilmiler de ne olmutu? kisi de beraat etmilerdi. Bu sorgularda sylenenleri gereken makamlar isterse kantlama yoluna gidebilirdi. Ama MT deil. Daha dorusu MT, bir duyurum yapar, kandamak, belgeleri bulup savlar desteklemek grevi MT'in dnda kalan devlet kurulularna derdi. Grvit'in evresinden "Kl'n sorgusu ve Eymr'n kimi eylemleri" ile ilgili du-yurumlar da geliyordu: Eymr, sorgu srasnda geceleri arkadalar ile Bakent gazinosuna giderdi. Grvit, onu uyarmt. Bir MT elemannn ar pahal gazinolara gitmesi dikkatleri ekerdi. Fatura 50 bin yerine 5 bin gelse bile... Daha tuhaft! Kk'n MT'le diyalogu kanlmazd. Ama bu, bir yasal gerek olmasna karn MT'te ne oluyorsa, MT ne biliyorsa Kk'n haber almas anlamna da gelmezdi. rnein, 1402'liklerin Kk'te saptand sav... Grvit o srada Kk'te deildi. Siyasal partilerin kapatlmas, veto edilmesi olaylan... O srada bu kararlar Konsey'in Meclis'te yapt toplantlardan geiyor ve "Konseyin bu ilerle uraan 'aratrma biriminin' banda da Hava Generali Sadi Ergven Paa bulunuyordu." Kk'e gre, toplumda derin izler brakan bu olaylarda Grvit ve brosu devre dndayd. Kukusuz nmzdeki gnlerde karlkl yeni sulamalar 544 balarsa, MT kaynakl kimi irdelemeler yaplacakt: "Kk hep istedi, verdik. Sonra 'yukarda' harcandk." Eymr imdiden sylemiyor muydu: "En byk gvencemiz ankaya idi, ama..." Daha imdiden kulise bilgiler akyordu. Bir kaynak yle bir yorum yapt: "Daha teye bir sonu kmaz. Olayn iindekiler birbirine mteselsil ve mterek kefil. Eymr harcand, harcanr." Ama Grvit, Babakanlktaki soruturma kurulu armad halde, kendi isteiyle gidip olaylar anlatmt. Soru sorulmasn istememi, ancak "bildiklerinin hepsini sylemiti." Austos 1989'da balatlacak savaa, hazrd. Hayri Undl Paa Bir gizli servisin banda olan kiinin, rgte "egemen olmas" balca ve kanlmaz bir zorunluluktu. Ne are, olayn aknda arpc bir "sakat nokta" Hayri ndl Paa'ya olumlu puan getirmiyordu. Rapor, 10 Kasm'da bitmi, 17 Kasm'da son biimini alm, Undl Paa ise, bu raporu Cumhurbakan'nn, ru mektubuyla kendisini armasyla bilgilenmiti. Tarihler arasnda 83 gn var, servisin tepe noktasnn, bir basamak altnda

sren bu youn almalardan haberi olmuyordu. Hele "mstearn gezide olmas nedeniyle raporun bir trl arz edilememesi" ayrca dikkatleri eken nemli noktayd. Hayri Undl Paa "yeni polemiklerin iine girmeyi" asla istemiyordu. Ancak "rapordan, gerekten ancak 26 Ocak'tan sonra haberi olmutu." Ya hep gezide olduunu ne sren mazeret: "Kendi amalar dorultusunda (Kim? Kukusuz Abas ile Eymr' sylyordu) raporu hazrlamlard. Amalarn ancak kendileri biliyorlard. Msteardan saklamlard." 545 Eymr'n, msteardan Ekim 1987 banda mafya ilikile ri, Abas-Gnde tahterevallisi ile ilgili buyruk ald sav da "t myle yaland!" ndl byle bir ett ya da rapor istememiti. fadeler ortadayd, biliniyordu. Niin hazrladklarn da hl bilmiyordu n dl Paa. Zaten, MT bnyesinde alan soruturmada da n-dl'den "byle bir emir almadklarn" sylemilerdi. MT'te yaplan idari bir soruturmayd. O soruturmada da asl ama renilemedi, "bilemezdik." MT'teki soruturmada Eymr'n msteardan byle bir alma iin buyruk almadn ifade etmesi, aknlk yaratacak olayd. Undl'e gre, MT'in Banker Bako ile ilgilenmesi ve inceleme yapmas grevi snrlar iinde de deildi. Babakanlk Tefti Kurulu'nun yrtt son derin soru turmada ndl Paa'nn bilgisine bavurulmas gerekirdi, yaplmamt! Neden? Fakat aklanmas zor son olay, ortal kartran bir rapor yazdn kabul eden, eidi demelerle olayn genilemesine katkda bulunan Mehmet Eymr'n -tekiler emekliye gnderilirken- neden MT bnyesinde, pasif de olsa bir greve atandyd? Suluysa, sulu! Gereken yaplp, servisle ilikisinin kesilmesi gerekmez miydi? "Eymr'n uzaklatrabilmesi iin Babakanln izin vermesi gerekiyordu. yle bir izin gelmedi." 23 ubat 1988'de ndl Paa; "Abas ile her konuda mutabkz," diyordu. Ayrca "Eymr merttir. Sktrlsa gerei syler"di. Bir baka -ad bizde sakl- kaynak ise; "Hiram, ocukluundan beri tand Eymr'n yannda vaziyet ald. Grvit'e kar Eymr' tuttu. Her ikisi de harcand," diyordu. Bir de "fatura olaylar" vard ki, hem gln, hem de kabul edilebilir nitelikte deildi. 546 Burhanettin Bigal Paa "Sezginin gc" Orgeneral Burhanettin Bigal'nn yaam boyunca tek hedefi vard. 1938 ylnda askeri ortaokula girmi, tam elli yl niformay srtndan karmamt. Yaam hedefi, askerlik mesleini orgeneral rtbesini alarak tamamlamakt. Adana skynetim komutan iken, 1981'de MT mstearlna getirildiinde, gn gelince mudaka orgeneral olacan umut ediyordu. Eer hkmetin, gizli servis bnyesindeki geni bir kesimin istedii gibi MT mstearln tercih etseydi, ideali olan orgenerallii bugn gremeyecekti. O tarihteki sfatyla Devlet Bakan Orgeneral Kenan Evren, Burhanettin Bigal'y arp: "MT'i ele alp dzeltmek lazm. stediin kiileri de yanna al, MT'i yeni batan bir dzelt," demeseydi, Bigal Paa, daha baka grevlerden geerek belki bugnk grevine yine gelecekti. Bigal Paa, devlet bakanna: "Ba stne!" dedi. Ama zamana ihtiyac vard. Evren: "stediin kadar zaman sana," dedi. MT'te Korgeneral Bigal dnemi byle balad. Be ay aln ve bir "MT reform plan" hazrlad. Raporu MGK'ya, Babakanla ve Genelkurmaya sundu. Personelden balayarak ara gere, modern kimi sistemleri ieren tesislere kadar her ey bu raporun iindeydi. 1983'te karlan MT yasas da bunlar arasndayd. Ynetmelikler hazrland. alma brolar berbat durumdan karld. MT'e yeni arabalar alnd, "sorgu teknii" gelitirildi.

547 Bigal Paa, MT'e drt ana kural genelgeyle duyurdu: a) Rejime sadakat ve Atatrk ilkelerine ballk, b) Faziletli ve ahlakl olmak, c) Astlar stlerine saygyla, stler asdarna sevgiyle bakacak, -askerlere zg- tam bir disiplin uygulanacak, d) MT adn kullanarak menfaat salayanlar hakknda derhal ilem yaplacak, byleleri servisten hemen uzaklatrlacakt. lk bakta bu kurallara uymayanlar "tasfiye edildi." rnein devlet istihbarat, devletin yaamsal konularyla ilgili haber almada yeni eler iletildi. D lkelere gidenler, bir vitrinde grdkleri rnein Ermeni, ya da Krt sorunu ile ilgili en basit yaz, pankart ya da dvizi ayrntlaryla merkeze bildireceklerdi. D lkelerde greve gidenlere kurslar ald. Devletin ana siyasetiyle ilgili konularla sorunlar retildi. Hatta Babakan Ozal'a, kabul edilen kimi nerileri gtrld. Basit bir ticari anlamayla ilgili mzakerede bile "kar taraftaki heyetin aralarnda yapaca grmeyi "dinleyebilirdi." Ona gre, ertesi gn kar nerilerle gelebilirdi. Gizlilie bal kalnmas, her adan ok yararl ve zorunluydu. Bakn, ABD'liler Reagan'n zirve grmelerinde bir gn sonrasna bilgi szmas, grmelerin dinlenmesi olasl karsnda "adrdan dzenlemeler iinde" hazrlanyorlard. Bykelilie atananlara da MT'te brifingler verildi. Bigal bir kararn daha bildirdi: "Yasa gerei, mstearn haberi olmadan hi kimse hibir makama gidemez, bilgi veremezdi." Sonradan Hayri ndl'n yaknaca durum -grevinin son aylarnda da olsaBigal'nn bandan gemeyecekti. Abas, diledii ve "arld zaman" sk sk, Bigal Paa dneminde mstear atlayarak Babakan zal'la bir araya gelmedi. Yl 1984't. Eymr'n MT adna istei, Genelkurmay'n izniyle Dndar Kl ve Behet Cantrk "sorguya alndlar." Eymr'n ne srdne gre, zellikle Kl, bata Nuri Gnde, Cengiz Abaolu, Haluk Suter, Mustafa Ercan gibi MT eleman548 larnn "baz ilikilerinden" sz etmiti. Bigal Paa, Gnde'e yumuak davranlmasn Eymr'e duyurmu, hatta Gnde, K-l'n sorgusunda bulunduu srada yumuak sorularla geitirilmiti. Ordu istihbarat okulunda alnan ifadelerde kr Balc ile ilgili bilgileri ieren resmi yazy Bigal Paa "st makamlara gn-dertmemiti." Yani bu kiiler "gizli eller tarafndan korunuyordu." Ayrca Gnde, terfian d haberler bakanlna getirilmiti. Savlar, her adan nemliydi, bir eit sulama kokuyordu. Ama Bigal Paa'nn savlar ortaya dkldkten sonra nasl davrand anlatlmyordu. Dndar Kl'n verdii ifadelerde Gnde ve teki MT mensuplaryla ilgili sulamalar Eymr, Bigal Paa'ya getirdi. Bigal'nn koyduu ilkelere aykr davranmlard. Krk almlar, saat ve tabanca gibi armaanlar kabul etmilerdi. Bigal bir soruturma kurulu oluturdu. Olay incelenecek, ad geenlerin ifadeleri alnacak ve durum bir raporla msteara bildirilecek, gereken yaplacakt. Soruturmadan sonra Bigal Paa, bata Gnde olmak zere sulanan herkesle ayr ayr konutu. inde en kk kuku kalmamalyd. Gnde, karsna oturmu, sulamalar dinlerken alyordu. Bigal Paa, sonunda "Nuri Gnde ve grubuna kar Eymr'n 'nyargl davrand' izlenimini" edindi. Sonra Eymr' ard. Karsna oturttu: "Bak evladm," dedi, "bu elemanlar hakknda bana sorguda edinilen bilgileri getirdin. Soruturma kurulu rapor verdi. Ben de hepsiyle konutum. kna edemedin. Bu adamlar MT'e hizmet etmilerdir. spat da edemiyorsun sylenenleri. Kant yok. Eer Dndar Kl'n iftiralarn kandayan belgeler bulunsa, hepsini hemen mahkemeye veririm." Bigal, Eymr'n durumuna geti: "Sana tavsiyem: Vazge bu ilerden, polisiye ilerle urama. MT'te ykselmek istiyorsan kendi sahanda alarak, yksel," dedi. 549

Zaten MT'in grevi, Bigal'ya gre, kaaklk ilerine byle karmak deildi. MT dosyalan dzenler, kaaklk ilerinin izlenmesi ileri'ne baldr, oraya gnderirdi. Gizli yazyla giden dosyann akbeti onlara ait olurdu. Nitekim Bigal, MT'te kaaklk dairesini kaldrd, niteleri datt, MT, yalnzca terrle ilgili kaaklk ilerine bakacakt. Bir sre sonra, Bigal Paa, Eymr' Adana'ya atamaya karar verdi. Eymr, Bigal Paa'ya atamay durdurmak iin gittiinde yine: "Polisiye ilere merakl olduunu anlyorum, brak, grevinde yksel," nasihati ile karlat. Bigal, Eymr'e devletin istihbarat birimleri arasndaki uyumun snrn iziyordu: MT, Emniyet Genel Mdrl ve Jandarma ile teette buluurdu. Her birinin grev alanlar birer daire ise, bu daireler teet geerdi birbirine. Ama daireler i ie girerse karmakark bir dzen kard ortaya. Eymr'n gemiinde "baarl iler" vard, ayn yolda almay srdrmesi iin Adana MT bakan yardmclna anyordu. Himaye kanadn Grvit geriyor Eymr'n de kabul ettii gibi, bir-iki gn geti gemedi, Grvit sahneye girdi: "ocuu var, ailesinden yeni ayrlm," diyordu Bigal Paa'ya. "Ltfen Ankara'da kalsn." Bigal, Grvit'e de ayn eyleri sylyordu: "Polisiye ilere merak var, irtibatn kesmeliyiz." Grvit, atamann durdurulmasnda direndi. Bunun zerine Eymr, MT kararghnda pasif greve alnd. "Zeynep olay" daha nceki blmlerde ayrntlaryla anlatlma. Bigal Paa, 550 1985 tarihli olay anmsamyordu. Ama "kzn evlendirecek anann soruturma isteini yerine getirmeyi fazla yadrgamyordu." O blmn bal gibi, "bir anann strab" zetinde bakyordu. Acaba, MT'in byle bir soruturmas, Eymr'n konut ilikileri yasasna uygun muydu? Nuri Gnde ise -notlar yanltmyorsa- d istihbarat dairesine bu olaydan nce atanmt. Serviste bir adamn 16-17 yl ayn yerde grev yapmasnn sakncal olaca dnlm, ayn dzeyde bir grevle Gnde, stanbul'dan Ankara'ya alnmt. Abaolu da Bursa'ya gnderilmiti. Bigal Paa, grev dneminde Abas'la Gnde arasndaki ekimenin ieriini anlayamamt. Belki uzun yllar stanbul'da birlikte altklarndan, belki baka bir nedenden, belki de Savaman olayna kadar uzanan ekimelerden. Bigal dneminde de "Kk'e bir-iki sayfalk raporlar gnderilirdi." Yasa gereiydi. Kimi zaman uzun olanlar da gitmiti. Fakat Bigal, bu trden raporlann alana "hibir hukuki mesnet olamayaca, savlarn hukuki belge haline gelebilmesi iin belgelenmeleri gerektiini" gsteren bir not koyduruyordu. Bu yntemi Bigal balatma. "Bu raporlarda elbet kimi yarglar sylenebilirdi. Ama balanalarn bulmak gerekirdi. Savlar alt alta dizilebilirdi." Bigal, Abas'n yardmcla atanmasna neden kar km, hangi nedenlerle direnmiti? Atama istei Cumhurbakan ile Babakan'dan gelmiti. Abas adn Babakan nereden iitmi-ti, bilemiyordu. Ancak Blent Oztrkmen'in Ozal'a duyurduunu sonradan rendi. O srada korgeneraldi. Hatta bir yl uzatmal bir dnem geiriyordu. Orgenerallie terfi etmesi Genelkur-may'n elindeydi, tabii Babakan'n. Ama buna karn, Abas'a direndi. Bu direnme MT'in Genelkurmay'la ilikisinden kaynaklanan doaya gre, Bigal Paa'y orgenerallikten edebilirdi. Bigal, hem Cumhurbakan'na, hem de Babakan'a: "Hiram Abas' tanmyorum. zin verirseniz araaraym," 551 demiti. Aratrma bir aya yakn srd. ankaya'ya ve konuta, "Sonu menfi," dedi. Abas, yardmcla gelemezdi. sterlerse servisin iinden ok deerli arkadalar bulabilir, adaylar sunabilirdi. Abas'la ilgili nemli vurgulamas (sanki gelecei grm gibi) yleydi: "Abas ileride servisin ban derde sokabilir. Gazetelere der MT." Bigal'nn szlerini Cumhurbakanyla Babakan "dinlediler." Bir ey sylemediler. Bylece Abas'n atanmas "dalgalanmaya kalyordu."

Nasl bir doa izgisi? Abas' engelleyen, gemiinden kalan hangi nodar? "Atak, sz dinlemez, bana buyruk, silah sever ve benzeri notlar." Bigal, ayn kanlar "yukar katlara" birka kez sylediinden, Abas olayna kapanm gzyle bakyordu ki... Bir gn MGK toplantsndan karken, Genelkurmay Bakan Orgeneral Necdet ru, "Burhanettin Paa, acaba bir-iki dakikalna bana urar msnz?" dedi. Bigal, orgenerali ziyaret etti: "Sayn Cumhurbakan Hiram Abas' istiyor. Sizin iin 'Alsn yanna, yetitirsin,' diyor," dedi ru Paa. Bigal, kar kmasndaki nedenleri Necdet ru'a da anlatt. "Bilmenizi isterim, Abas' neden atamak istemediimi siz de renmelisiniz," dedi, "ama mademki Sayn Cumhurbakanmz emrediyorlar, ba stne," diye ekledi. Orgeneral ru sordu: "Btn bunlar Cumhurbakan ile Babakan'a sylediniz mi?" Bigal, "Evet," dedi. Orgeneral ru, "Kardeim senden gnah gitmi, atamay yap," dedi. Zincirin halkalar tamamlanm, Bigal yitirmi, Kk, Babakanlk ve Abas kazanmt. Orgeneral ru'un Bigal ile yapt konumann zerin552 den ne kadar sre geti ki?.. MT raporunda Necdet ru ad onuruna byk darbeler indiren sulamalarla geiyor ve raporun yazmnda Hiram Abas, MT mstear yardmclnda bulunuyordu. Fakat Bigal Paa, "hi kimsenin onurunu zedeleyecek" bir davran yapmamaya zen gsteren bir asker olarak, MT raporu olaynda nemli rol sdenen iki kii hakknda "sezgi gcn" herhalde bugn anmsyordu. Endie buyurmayn ama... "Emredildi, tayininizi isteyeceim," dedi Bigal. Karsnda oturan Abas'a bir zet yapyordu. Ancak ileride atanmasna kar ktn Abas, bakalarndan duyarak "muber" olabilirdi. "Hakknzda," dedi, "yetkili makamlara unlar syledim." Ve hepsini sralad. "Servisteki bir adam kendini geri ekmesini bilmeliydi. Abas uzun sre sivillerle alm, byk sermaye evrelerinde i grmt." Bigal, "Benim alma prensiplerime uyarsanz himaye ka-nadarmn altnda olacaksnz," dedi Abas'a. "Endie buyurmayn," yantn ald Abas'tan. MT mstearl boyunca, cumhurbakan ve babakanla Bigal adanarak hi kimse konumad. Yurtdndaysa ya da tatilde, o zaman "hizmet gerei, yardmcs o makamlara gidebilirdi." Ve Bigal, 50 yllk meslek yaamnda ideal noktaya eriti. Babakan zal, Bigal'ya "emekli olmasn, MT'in banda kalmasn" nerdi. Korgenerallikten emekli olmak! Hayr, diyordu Bigal. Orgenerallie terfi ettirilsin, MT'te bu rtbe ile grev srdrsn, ite bu olabilirdi. Yllardr, bir sivil bakann buyruunda milli savunma bakanl mstearlna orgeneraller getirilmiti. MT neden bir "istisnayd?" Bu kurumun bana da bir orgeneral atanabilirdi. zal, Bigal'nn nerisini kabul etme553 di. Ama sonra ilk kez Milli Savunma Bakanl mstearlna bir korgenerali, MT'ten ayrd Hayri Undl' getirdi. Bigal, orgeneral oldu. Jandarma genel komutanlna getirildi. Kk'te ve Genelkurmay'da "salam paa" diye anlyordu. nk itendi, ak yrekliydi, tam bir "grev adamyd." Bir-iki yl daha sonra, elindeki maddi olanaklar hir araya getirerek bir ev sahibi olabilecek miydi? Kukusuz son yllarda bu hesab yapyordu. nk "paras yoktu." kinci kez, bir nokta koymak Bu arada, MT raporunun nemli konusu Necdet ru davasnda, Dantay ald bir kararla "Babakanlktaki soruturmadan karar etkileyecek bilgiler" isteminde bulunmutu. Tefti Kurulu Bakan Kutlu Sava, "Rapor ve ekleri var. Soruturmay srdryoruz. Ne zaman biter, bilmek olanaksz," diyordu. ubat 1989'un ilk gnleri Sava, "Yapamz ilk nce kendimiz beenmeli, ayrca soruturma sonucunun ikna edici olmasna zen gstermeliyiz," diye ekliyordu. Doruydu, rapordaki konular hem eidi, hem de etrefildi. Zamana egemen

olamyordu Kudu Sava. Fakat Dantay, ru davasnda karara varabilmek iin Babakanlktan "istedii bilgilerin ya da mutlaka bir yantn gelmesini" bekleyecekti. Babakanlk henz soruturmann srdn bildirirse, Dantay 10. Dairesi'nin yeni batan bir karar vermesi gerekecekti. 1 ubat 1989'da durum buydu. Karar ktktan sonra "seyreyleyin gmbrty," diyen evreler, acaba ne demek istiyorlard? Zaten, Babakanlk avukatlar savunularnda Mehmet Ey-mr' sulamlard. Uru'a denecek tazminatta karara varlrsa, Babakanln dentiyi Eymr'e evirip evirmeyecei ayr bir soruydu, konuulan son konulardan biriydi bu. 554 "lahlarn istedii kurban myd" Eymr, yoksa kendi eliyle olaylara gebe gnlere mi srklenmiti? Ya da kramayaca devlet zinciri iinde bir gn yazgsyla ba baa kalacak myd? Ya Hiram Abas! Austos aynda veya daha erken gnlerde ne yapacakt? Yaptmz son aratrmalarla nehrin teki sahilinde olanlardan kaynaklanan bilgilerle MT yksne ikinci bir nokta daha koyuyoruz. Grevimiz, "savunu cephesindeki saldrlar" da ayrntlaryla anlatmakt. Yerine getirildi. Noktay mikroskobun altna koyduunuzda, kiiler, atmalar, servis iinde ekimeler, siyasal baklar... Hepsi birdenbire daha canl, daha deiik ve renkli izgiler veriyor. Bilmem okuyucu da byle dnecek mi? Son syleyeceimiz u: "Darbeler ve Gizli Servisler, 1950-1988" ilikileri btn kaplar zorlanarak alnan bilgilerle sergilenmeye alld. Konuabildiklerimizden aldmz bilgilerin olduu gibi aktarlmasna zen gsterildi. Gizli servis, insana buz stnde plak ayakla yryormu gibi bir izlenim veriyor. Gerei yakalamaya alrken saptrlan bilgilerin tuzana dme tehlikesi insan rpertiyor. Okuduunuz satrlar, darbelerle i ie yaayan gizli servis marifederine tmyle, en ince ayrntlarna dek yaklald savn stlenmedi, yineliyoruz: Gen kuaklara kk bir hizmet vermekti ama. Baardn syleyen karsa, sa olsun. Baaramadn syleyecekler olursa, balarken de sylediimiz gibi, onlar da sa olsun! Ankara, 5 ubat 1989 555 DEEN DNYADA GELEN GZL SERVS Ekim 2002 Son darbelerden bir rnek Gece yarsn geceli ok olmamt. Hava scak, rutubetli. Afrika kylar. Hayli eski byke gemiden inen adamlar omuzlarna, srtlarna vurduklar ar silahlarla botlara doldular. Sessizce krek ekmeye baladlar. Ky uzakta, beyaz kumlarn ltsnda bir izgi gibi grnyor. Bylesi operasyonlara pek ok kez katlmlar, korkuyu kanksyorlar. Paral asker olmann bedeli ldrmek. Yllardr tandklar, hemen her "grev alnda" birlikte savatklar "Binba"nn salam para deyeceinin bilincindeydiler. Konumak yok! Kyya vardklarnda bodardan adadlar. Plan gerei srnerek hafif tepeye trmandlar. Ta ileride asfalt yol, elektrik direkleri ve daha tede asl hedef, ay nda geni duvarlar iinde Bakanlk Saray grnyordu. Hibir engelle karlamadan ilerlediler. "Binba" nden yryordu. Bakanlk Saray'nn ana kapsna geldiklerinde bir slk sesi duyuldu, ar ve byk kap ald ve...

iddedi atele karlatlar. "Binbay Londra'da bulup istedii creti pein deyen bakana darbeyi planlayanlarn parayla satn ald 'dost'un ihanetine mi uramlard?" Dnmeye vakit yoktu. 559 Bahenin iine daldlar ve iddedi atee ayn iddette cevap vermeye baladlar... ... Bakan beyaz rtler iinde simsiyah yznde korkuyla kapy krarak ieri giren batan aa silahl insanlara bakyordu. Yannda metreslerinden biri... Korkuyla alyordu. Bakan sadece "ldrmeyin" diye kekeleyebildi... Tam o srada... 2. Yukardaki dsel sahneler; "Binba" roln Richard Bur-ton'un sdendii bir filmde izleniyordu. Amerikan yapm filmin konusu, olduka akla yaknd. Bir ngiliz firmas Afrika'nn yoksul, ama sosyalist bir bakan tarafndan ynetilen bir lkesindeki deerli maden cevherini ele geiremiyor. Bakan emperyalist ngilizlere gereksindikleri madenleri iletme iznini vermiyor. ngiliz firmas son are olarak Afrika'da ve baka lkelerde benzeri olaylarda adn duyurmu, oktandr "isiz" olduunu rendikleri "Binba"ya bavuruyor. Pazarlk sonucu binba daha nceleri beraberinde "alan," hem paraya hem de servene dkn "adamlarn" topluyor, eski bir geminin kaptan ile anlamaya varyor ve... Afrika'nn ky lkesinde "bir darbe"yi gerekletiriyor. 3. 1990'larda, Sovyeder Birlii'nin dalmasndan sonra "faaliyetlerini baka alanlara evirmek zorunda kalan" CIA'nn kimi lkelerde askeri darbeler dzenledii haberlerine artk rasdanmyor. Fakat yllar nce izlediimiz Burton'un barol oynad dsel filme tpatp benzer darbe olaylar, Aralk 2001 tarihinde Af560 rika'nn gneydousundaki Madagaskar Adas ile Afrika'nn dou kylarndaki Mozambik arasndaki 450 bin nfuslu Komor Takmadalarnda yaand. adadan; Moheli, Anjouan, Byk Komor adalarndan kurulu bir federal slam Cumhuriyeti olan Komor, 1975 ylnda Fransa'dan bamszln kazand. lke paral askerlerin 17 kez darbe giriimlerine sahne oldu. Son olarak Aralk 2001'de Afganistan'da ABD harekt tm hzyla srp giderken, Amerikan askeri olduunu ne sren 1520 maskeli ve silahl adam Komor adalarnn birini ele geirmeye kalkt. Gvenlik glerinin srat botuyla adaya kan szde Amerikan askerlerine mdahale etmesi zerine be darbeci ldrld. ABD pe pee darbelerin yaand Komor'daki son gelimelerden haberdar olmadn aklad. Olay 20 Aralk 2001 sabah erken saaderde balad. Maskeli ve silahl adamlar Komor adalarnn en k olan Moheli adasna ktlar. Saylar nce 100 olarak bildirilen silahl adamlar ABD askeri olduklarn, 11 Eyll saldrlar sonrasnda terre kar balatlan harekt erevesinde hareket ettiklerini, Bin Ladin ile El Kaide yelerini aradklarn iddia ettiler. Ancak silahl adamlarn szcs aksansz Franszca konuuyordu (Balarnda darbelerin birouna katld bilinen Fransz paral asker Bob Denard'n bulunduu sylendi). lerinden birinin de Romanyal olduu renildi. Sahte ABD askerleri ksa srede Komor polis ve askeri merkezini denetim altna aldlar. Adann telefon hadar kesildi. Gvenlik gleri ana askeri s olan Kandani'den tarifeli uakla Moheli'ye gidip darbeye mdahale etti. Hkmet gleri jandarma komuta merkezini yeniden ele geirdi. Pentagon'dan bir yetkili Komor olaylarn soran gazetecilere "bilgisi olmadn" syledi. "Politikamz erevesinde sren 561 operasyonlar konusunda yorum yapmyoruz," dedi. 4.

Komor baskn (darbe giriimi) Afganistan ve global terr olaylarnn boyudand bir dneme rasdadndan olacak, bir gn haber oldu, sonra unutuldu. CIA'nn ya da Pentagon'un Komor'daki darbe giriimiyle ilgisi olup olmad irdelenmedi, zerine gidilmedi. Fakat Nisan 2002'lerde Venezella'da Devlet Bakan Hugo Chavez'e ynelik baarsz darbe hazrl srasnda ABD'li bir subayn da darbecilerle birlikte olmas bir rasdant sonucu muydu, bir yaktrma haber miydi? Venezellal bir yetkilinin, Yarbay James Rodgers'in darbeciler pes edene kadar onlarla birlikte kaldn sylemesi acaba sadece ABD'ye kar duyulan fkenin sonucu muydu? Trkiye'deki darbelerde ABD'nin (tabii tetikisi CIA'nn) rol her zaman tartld. Bellekleri tazelemek amacyla ksa bir anmsatma yapmakta, daha nce yazlanlar yinelemekte yarar var: 1960'taki mdahalede ABD'nin parma tartma konusu yapld ama, ABD, Ankara Bykelilii'nden ald raporlara gvenerek Trkiye'de askeri bir mdahale olamayacana ylesine inanyordu ki; 27 Mays sabah Washington'dakiler ordunun ynetime el koyduunu rendikleri zaman herhalde hayli arm olmallar. Fakat, AP hkmederinin deimez dileri bakan hsan Sabri alayangil'in akladna gre, "CIA iimizdeydi." 5. CIA'nn Trkiye'deki oyunlarn yadsmak olanaksz. 562 12 Eyll mdahalesini CIA'nn, dolaysyla ABD Ankara Bykelilii'nin bildiini yadsmak abesle itigal. Babakan Demirel de 12 Eyll'n gelmekte olduunu biliyordu. Zira zamann genelkurmay bakan Kenan Evren, babakana yaknln bildii siyaset adamlaryla "MSP'nin Kuds nergesiyle Dileri Bakan Hayrettin Erkmen drlecek olursa" hkmetin hemen istifa etmesini Demirel'e iletmiti. Bu bilgileri; ankaya hesaplamalarn konu alan iki kitabmzda yer alan ayrntlar yinelemekteki asl ama, babakanl srasnda Demirel'in iki kez karlat askeri mdahalelere -nceden renmesine karn- kendine zg nedenlerle "hibir ey yapamamasyd." 6. Trkiye'deki darbelerde (imdilerde kimbilir hangi baka alanlarda) rol oynayan CIA'nn marifederi sadece i kaynaklardan edinilen bilgilere dayanmyor. rnein 11 yl CIA'da alan Philippe Agee, rgtn kirli amarlarn yle aklad: "Yunanistan, Gney Kore, Filipinler, ran, Portekiz, Endonezya'da CIA duruma mdahale edip faizmin zaman zaman yerlemesini salamtr. Askeri darbe konusunda CIA kadar uzman bir rgt bulunamaz. "CIA istedii zaman bir lkede byk bir huzursuzluk yaratr ve bunu finanse eder. Bu da tm silahl kuvvederin darbe yapmak iin arzulad ortamdr. "Askerler her zaman lkenin tam bir kmaz iinde olduu ve sorunu ancak kendilerinin zebilecei bir atmosferin yaratlmasn isterler. Bu da CIA'nn grevidir." Fakat askeri darbeler ieren "grevini" CIA artk kullanmyor. Sovyetler'in kmesinden, globalleme dneminin giderek 563 etkinlik kazanmasndan sonra CIA yntemleri de deiti. Bir lkede istedii ynetimi getirmek veya istemediini deitirmek istedii zaman ABD'nin CIA kanalyla kargaalk kararak askeri darbelere olanak salamasnn modas geti. Askeri mdahalelerin yerini, ekonomik basklar veya olanaklar ald. Bir lkeye dilediince egemen olabilmek iin ABD, imdilerde IMF'yi. IMF ile birlikte Dnya Bankas'n kullanyor. 2001'lerde yaadmz krizlerden sonra birden devreye giren Dnya Bankas'nn, ekonomi bakan olarak Kemal Dervi'i salk vermesinin ardndan yaananlar ABD'nin lkemizi diledii gibi ynlendirdiini gstermiyor mu? Ekonomik dayatmalan birer birer hkmete, TBMM'ye kabul ettirdii gibi, ekonomiyi "belirsizliin derinden etkilediini" ne srerek bir an nce seime

gidilmesi ya da seim tarihinin saptanmasn Dervi'e syletti ve 3 Kasm seimlerinin n bylece ald. 564 ... Yeni CIA: Deiim 7. 1991 ylnn kasm aynda bir gn: CIA'nn yn, yz ve ierik deitirecei rgtn Langley'deki merkezinde yaplan bir trende akland. CIA'nn eski bakan, o srada ABD Bakan "baba" George Bush, yeni CIA Bakan Robert Gates'in ant ime treninde yapt konumada rgte yeni hedeflerini gsterdi. Bush, "Varova Paku'nn dalmas ve Kremlin'deki sertlik yanls komnisderin tasfiyesiyle birlikte, eskiden Sovyeder Birlii ve Dou Avrupa gvenliine 'szmak iin' kullandmz malvarlklarn (casusluk yntemlerini) baka alanlarda kullanabiliriz," diyordu. ABD Bakan aka "komnizmin (Sovyeder'in) knden sonra CIA'nn 'eski dmannn' artk varolmadn" sylyordu. Bakana gre CIA'nn yeni hedefleri unlard: ... Terrizm, uyuturucu kaakl, kide imha silahlarnn yaylmas ve ekonomik anlamalara uyulmamas... Sovyet-Amerikan ilikileri uzman olan CIA'nn yeni patronu Gates ise, "Gnmzdeki dramatik deiim ortamnda, gelecee dnk sorunlarn yandarm kimsenin bilmediini, rgt olarak insanlarn kar ve gereksinimlerine ncelik tannacan," syledi. Ama George Bush'un gsterdii hedeflerde yer alan terrizmde CIA'nn ne denli baarsz olduu 11 Eyll'de New York'taki kulelere ve Pentagon'a saldn ile kandand. stihbarat gcyle dnyada n salan CIA, Usame Bin La565 din'in yerini bir trl bulamad gibi, lp lmedii konusuna da -2002 ylnn sonlarnda- hl aklk getirememiti. Ne var ki, Bakan Bush, 1991 ylnn kasm aynda yksekten konuuyordu: "Ancak yanl anlalmasn," diyordu, CIA merkezindeki konumasnda. "Gardmz drecek deiliz. Sadece 'yeni gereklere' uyduracaz." 8. "Yeni hedefler"e neden gereksinilmiti? CIA iin SSCB'de yaanan zlme sonrasnda "yaplacak ok i kalmam gibi" gzkyordu. rgtn belirsizlik gsteren geleceini onarmak gerekiyordu. Hzla deien bir dnyada kendini yenileme aamasnda olan CIA'nn zerine ynelen ar ilgi doal olarak beraberinde deiiklik tartmalarn da gndeme tad. CIA'nn kar terr operasyonlar eski blm bakanlarndan Vincent Cannistraro, rgt artk "ilevsiz bir ara" olarak tanmlyor ve CIA'nn ilevini Ulusal Gvenlik Ajans'nn yrtebileceini iddia ediyordu. rgt i bnyesinde de yeni grev hedeflerine deiik bak alar konuuluyordu. Pek ok kiinin ortak gr rgtn "yeni ilgi alannn ciddi askeri harcamalar olan kk ve orta byklkteki lkeler olmalyd." Bunun yan sra -Bush'un direktiflerine kout olarak- terrist gruplar ve uyuturucu kaaklar konusunda da faaliyetlerini younlatrabilecei syleniyordu. Fakat CIA'nn asl grevi haber almakt. Haber toplanmasnda kullanlan ve kullanlacak olan yntemlerde gr ayrlklar sz konusuydu. 566 Bir yandan uydu fotoraflar, elektronik haber alma gibi teknik konulara arlk verilmesi sz konusuydu. te yanda haber almann arlkl olarak "insana ynelik" olduunu ve klasik casuslar, bilgi toplayclar, muhbirlerle srdrmenin gerektiini savunanlar... Uydu fotoraflarna ncelik verenlerle insana ynelik haber almay n plana almay isteyenleri birbiriyle badatran rnek, Kennedy'nin ldrlmesinden sonra bakanla gelen Lindon Johnson dneminde yaand.

Johnson'un Paris'i ziyareti srasnda in'de Kltr Devrimi yaanyordu. Cumhurbakan De Gaulle'n Bakan Johnson'a u soruyu ynelttii sylenir: "in'de Kltr Devrimi'nde olup bitenlerden bilginiz var m?" Johnson'un yant ilgin: "inlilerin tuvalete gidilerini bile uzaydan saptayabiliyoruz ama, Kltr Devrimi nedir ne deildir, renemiyoruz." Casus romanlar yazan nl John Le Carre, bir syleide insana ynelik insanla yaplan haber ve bilgi toplamann asla ortadan kalkmayacan sylyordu. 9. Nitekim "yeni hedeflere" karn, CIA'da grev alan "yeniler," geni eitim srasnda "dil okullarna" gnderildi. John Le Carre'nin romanlarndaki casuslara gereksinildii iin rnein Japonca renmelerine gerek duyuldu. "Yeni hedefler"in aklanmasndan yaklak bir yl sonra (ubat 1992'de) gelip geen zamann akl almaz deiiklikler yaatt bir kez daha anlald. CIA, "taze kan" arayndayd. nl Newsweek dergisinin yaymlad "CIA'nn Yeni Nes567 li" balkl yazda "Sovyetler Birlii'nin tarihe karmasyla Was-hington'un casusluk biiminin 'deiime' urad ve... insann n plana ka" belirtildi. Yazda CIA'nn son kuak casuslarda istedii zellikler yle sralanyordu: Yabanc bir dili ok iyi bilmek - Yetenekli dilbilimcilerin yan sra bilim adamlar ve iletmeciler - Nkleer teknolojiden anlayan fizikiler ve bu konudaki belgeleri, bildirileri deerlendiren iadamlar - Uyuturucu kaakl, terrizm, ekonomik istihbarat ve nkleer silahszlanma alanndaki casusluk. Uydularla elektronik harikalar, souk sava dneminde elbette ok yararlyd. Fakat artk tehditler ok deiken. Gzlem ve kantlara gereksiniyor. Son ylda casus saysnn gizlice artt itiraf ediliyor. rtl operasyonlar iin mmkn olduu kadar ok kiinin CIA'da grev almas amalanyor. 1992'de rgt, yeni yaplanmann meyvelerini "be yl sonra alaca"na inanyordu. 10. Bir yandan da -CIA'nn gndeminde- "effaflama" yer ald. "Deien dnyaya ayak uydurabilmek iin biz de rgtn yapsn deitirmeliyiz" sloganyla greve balayan yeni Bakan Robert Gates, yllardr gereksiz yere "ok gizli" kalan (aralarnda Bakan John F. Kennedy'ye kar giriilen suikasda ilgili bilgi ve belgeleri de ieren) dosyalar aacaklarn aklad. Aklanaca bildirilen dosyalar arasnda 1954 ylnda Guatemala'da gerekletirilen darbe, 1961 ylndaki (baarsz) "Domuzlar Krfezi karmas" ve 1963'teki (Trkiye'yi yakndan ilgilendiren) "Kba Krizi" bulunuyordu. 568 Ne de olsa CIA, CIA'yd! Gates, effafla geilirken "Ancak," diyordu, "yine de meru gizlilik derecesi bulunan srlarmz olacaktr." 11. Bu srlarn banda hi kuku yok CIA'nn "baka lkelerde, zellikle Rusya'da gz ve kulaklarnn varl" geliyor. Aksini dnmek bile abes. Yoksa SSCB bakan iken Mi-hail Gorbaov Austos Darbesi kitabnda "Darbe tehlikesi konusunda Bakan Bush beni uyarma," diyebilir miydi? Darbeden bir sre nceki bir konumada, ABD Bakan, Gorbaov'u darbe tehlikesi konusunda "uyarm," ancak Rus lider ona "Merak etmenize gerek yok," demiti. 12. New York Times gazetesinde 1991 ylnda yaymlanan bir habere gre, ABD ynetiminin Saddam'a darbe hazrlklarna o yl balad anlalyor. Bu satrlarn yazld srada takvimler 2002 ylnn eyll ayn gsteriyor. Demek oluyor ki, tam 11 yldr Saddam'a darbe hazrlklar bir uarl somudaamyor ve sonu alnamyor. CIA'da ve Beyaz Saray'da bakanlar deiiyor, Saddam Hseyin koltuundan drlemiyor! Neu< York Times'n ilgili haberi "Washington'daki kaynaklara" dayanyor.

Ya gizli servisleri ve eylemlerini yakndan izleyip yorumlayan Taha Kvan'n (Fehmi Koru'nun) yazdklarna ne dersiniz: "Alman stihbarat Servisi BND'nin haftalar ncesinden 'Ortadou kkenli birilerinin silah gibi kullandklar uaklarla Amerikan ve srail kltrnn sembollerine saldracaklar' yolunda CIA ve srail'i uyard 14 Eyll tarihli Frankfurter Allege569 meine Zeitung (FAZ) gazetesinde yer ald... ... 12 Eyll'de zvestia gazetesinde yer alan bir habere gre, Rus istihbarau, nemli hedeflere saldrmak zere 25 kiinin pilotluk eitimi grdn Amerikan ynetimine bildirdi. MSNBC'nin 15 Eyll gn konutuu Rus Devlet Bakan Vladimir Putin, 'Rus istihbaratna, havaalanlar ve hkmet binalarna saldr olacan Amerikan ynetimine mmkn olan en kesin ifadelerle aktarmas emrini verdiini' aklad..." 13. Ciddi kaynaklarn bilgileri, gazeteci aratrmaclarn yazmlar, yorumlar CIA'nn hemen hibir dnemde stten km ak kak olmadn kantlyor. CIA konusunda deerli aratrmalar ieren Gizli Ordular CIA (Emperyalizmin Gizli rgderi Dizisi: 8, Sorun Yaynlar, Ekim 2001) kitabn yazan, rgtn eitli alanlardaki "marifede-rini" irdeleyen Halid Ozkul, hemen balarda "... Gnmzde de yaadmz iktisadi baskya yan destek olarak; CIA faaliyetleri, 'yerli gerici glerin ve blgesel gerici glerin' destei ile hizaya getirme senaryolar ise, bir deiiklie uramayacaktr... Aksine, 'insan haklar' ve 'evrecilik' temalarnn perdesinde 'Yeni Dnya Dzeninin' sreklilii iin aranlr ve kabul ettirilmi bir gerekli mdahale olarak doallat alacaktr..." Bu bilgi, CIA'ya bal Graham Fuller'in Trkiye'de "lml slam" tezini dorulamyor mu? Ozkul, ayn kitabnda CIA'nn saysz "karde rgtlerinin" yan sra bir aabey rgt diye niteledii elektronik an yrten Naonal Security Agency'de -NSA(Ulusal Gvenlik Ajans) analist olarak hizmet veren eski zel ajanlardan Wayne Mad-sen'n, "Prenses Diana'nn maynlara kar sava amasnn ABD politikalarna ters dtn bunun iin 'izlendiini'" do57o ruladn yazyor. Madsen, "... ABD ulusal karlarna ters den Rahibe Te-resa'nn yan sra Greenpeace, Uluslararas Af rgt gibi kurumlarn dinlendiini... cep telefonu konumalarn takip ederek Carlos, Abdullah calan ve Dudayev'in izlendiini..." yazd. Gizli Ordular - CIA kitabnda dikkati eken bilgilerden alntlar yapmak gerekiyor. te kimileri: "... NSA'nn ABD'nin Maryland eyaletindeki merkezinde 22 bin personel alyor. Signet ad verilen ileri teknoloji ile kurulan a sonucu dnyadaki tm telefon, faks, cep telefonu, e-ma-il, uydu telefon konumalar ve yazmalar izlenmekte. Bu sisteme Trke dahil 66 yabanc lisan ve iveleri balanm... "... CIA'nn 1986-1992 yllar arasnda bilinen 250 endstriyel casusluk faaliyeti yrttdr... "... CIA btesi 1980'lerde yzde 200 art gstermitir. O dnem 30 milyar dolarlk btenin yzde 30'u Sovyetler Birlii ile ilgili bilgi toplama ve casusluk faaliyederine harcanyordu. Bu oran 1992'den itibaren yzde 50'lik bir ksnt ngrmtr. 1996 mali yl iin ise 28 milyar dolarlk bte oluturulmutur. Sovyet blm askeri istihbarat analiz grevlilerinin te biri baka blmlere transfer edilmilerdir. Sovyet Analizler Brosu (OVA), Slav ve Avrasya Analizleri Brosu (OSE) olarak ad deitirmitir... "... Gizlilik ve Demokrasi adl kitabnda Carter dneminin CIA bakan Amiral Turner, Reagan ynetiminin dnyann baz yerlerinde CIA'y gizli ve kirli ilerde kullanma abalarn sert bir dille eletiriyordu. Gerekten de US News and World Repon, 'milyoner iadam William J. Casey'in CIA'nn bana gemesi ile CIA, ABD siyasetini ynetmeye balad, kuruluunun gc dnya apnda byk lde artt,' diye yazacakt. "Watergate skandalna ad karan Beyaz Saray eski dan-

571 mantarndan Howard Hunt, 'Amerikan Merkezi Haber Alma rgt'nde alt srece grevinin yabanc hkmetleri devirmek olduunu' sylemitir. CIA'da 25 yl alan Mc. Ghee, 'Bence CIA'nn gizli hareketleri dnyann her yerinde demokrasilerin yklmasna yardmc olmutur. CIA'nn askeri ya da baka alanlardaki giriimlerinin asl amac, hedef alnan lkelerin ulusal kaynaklarnn ABD kkenli okuluslu irkederce kendi karlar adna kullanmndan baka bir ey deildir,' diyecek kadar ak yreklilik gstermitir..." Mc. Ghee'nin aklamas Trkiye'de oynanan oyunlar anmsatmyor mu? Son iki yldr IMF'nin dayatmalaryla kimi bankalarn yabanclara satmnn gerekletii ya da gerekletirilmek istendii yazld. zellikle Amerikan basksyla ttn gibi ulusal deerlerimizi gzden karan uygulamalardan sz edildi. Ekonomiden Sorumlu Devlet Bakan Kemal Dervi'in hkmeti tehdide varan dayatmalaryla ulatrma bakanl grevinden alnan Enis ksz, dnyann 13. byk firmas olan Tele-kom'un "yok pahasna peke ekilmeye allmasnn" iyzn aklad. 2001 ylnn Temmuz aynda Dervi'le bir ksm medyann youn basksyla bakanlk grevinden ayrldn syleyen Enis ksz, 2002 Eyll ayndaki aklamalarnda "her tarafta vck vck bir ahlakszlk, dzenbazlk kyor... IMF ve bor skntlar nedeniyle 'ekil Trkiye'nin nnden' manetleri atlyordu... Dervi Telekom'u ne bilecek? Ama IMF'ye (Telekom konusunda IMF'nin istedii ynde) niyet mektubu imzalayabilmitir... Dervi'e birileri dikte ettiriyor, not ettiriyor... insanlara deiik ekillerde komplolar kuruluyor. Basn mensuplar tarafndan, politikaclar tarafndan, birtakm evrelerden eidi ekilde gzda vermeler oldu... 15-20 gn iinde bu i bitmezse Trkiye batacak, mahvolacak diye balk atp bangr bangr baryorlard, hkmet iinden ve basndan birok evre..." 572 Gizli Ordular - CA'dan devam edelim: ... Philippe Agee "Yoksul lkelerdeki Amerikan irkederi-nin, hisse senedi sahiplerinin kayma yemelerini srdrebilmelerini salamak iin politik barajn szntlarn kapatmak zere gece gndz alan CIA, Amerikan kapitalizminin gizli polisinden baka bir ey deildir ki: Yoksul lkelerde CIA baarsnn anahtar, nfusun kayman ounu yiyen yzde iki ya da lk (Trkiye'de yzde 5) ksmnn bulunmasdr... imdi ou lkelerde (Trkiye'de) bu snfn geliri 1960'tan sonra daha da artm, ancak bir kenarda braklan ve (bizde olduu gibi) nfusun yzde 50 ya da 70'ini tekil eden snflarn gelirleri ise (stelik 2001 'lerde iki ekonomik krizden sonra Trkiye'de) daha da azalmtr... "... Her ne kadar CIA 'sanayi casusluu yapmayacan' ilan etmi ise de bu aklamay yapt zaman 5.500 zel irkete zel birer mektup yollayarak, 'elinde ok iyi sanayi casuslarnn' olduunu bildirerek her biri ekonomi, jeopolitik, dil ve silah uzman olan masa ba grevlisi 1.650 CIA ajannn isiz kalmasn nlemitir... Souk sava sonras 20 bin kiilik personelini 16 bine indiren CIA, 1998 yl sonlarnda 'ulusal dzeyde reklam kampanyalaryla nemli personel alm' balatmt... (-be ylda askerden arndrlan MT de geen yllarda gazetelere ilanlar vererek, rgte dil bilen, niversite mezunu, nitelikli gen elemanlar ald.) "... CIA yerine gre Castro'nun sakalnn peine dm, onun karizmasn sarsmak iin sakaln dkecek tozlar peinde komutur. Berlin Duvar'n ykacak sihirli kimyasal maddeyi bulmak iin milyonlarca dolar harcamtr. Komedi casus filmlerine ta kartacak mizansenlere girmekten kanmayan rgt, 'inliler hep beraber zplarsa Amerika'da deprem olur mu?' sorunsal ile ciddi ciddi uramtr. ABD iinde Nixon'a yaranmak iin adam karma senaryolarna bile karmtr. te yandan imaj tazelemek iin eski 'kahramanlk'larn da piyasaya sr573 meyi ihmal etmemitir. "Temsilciler Meclisi stihbarat Komisyonu ilk bakan ve eski CIA grevlilerinden Porter Goss'un aklamalarna gre, 1960 ve 70'lerde gizli

operasyonlarn, 'lkelerin seimlerini, nc lkelerin siyasi parti, ii ve niversite liderlerini etkilemek' zerinde younlatrmtr. "1980'lerde uyuturucu ve terrizm ile mcadele ad altnda yaptklar hl soruturma konusu olmaktadr. 1990'larda ise rak ve Libya'nn ithalat ve ihracat mallarn, Kuzey Kore, Iran ve Irak'n askeri aratrma ve gelitirme almalarn sabote etmek, kara para transferlerini bilgisayar teknolojisi ile takip etmekle uramtr..." 14. "... Rusya Federasyonu'nda 1995 yl iinde 18 bankacnn ldrlmesi zerine alan soruturma sonucunda, Beyrut-Mos-kova-KKTC geninde oluturulan bankalar zinciri ile Vatikan'n kara paralarnn akland ne srlmtr. KKTC'de yaplan operasyon sonucunda da kara para aklama iine alt Vatikan grevlisinin adnn kart tespit edilmitir. "Vatikan ve Rus mafyas ibirlii ile 10 Aralk 1993'te Kbrs'ta kurulan Kbrs First Merchant Bank'a 5 milyar dolarlk aktarm yapld tespit edilmitir. "Bu pazarln kilit isimleri arasnda Civangate olayna ad karan Moneytron irketinin ortaklarnn bulunduu (Uur Dndar'n ynettii) 'Arena' program aratrmaclar tarafndan tespit edilmitir. Genel Mdr Dr. Hakk Yaman Naml olan bu bankann yzde 40 hissesi (MT mensubu olduu gazete haberlerinde aklanan, bir cinayete kurban gittii kukusu hl geerli olan) Tark mit, yzde 60' Rus mafyasnn adam olan Vladimir Koubarev ve Elena Tolsraid'e aittir." 574 Yazar Halid Ozkul'un bu bilgilere koyduu nottaki "iddiaya gre": "Gneydou Anadolu'da Vatikan'ca balatlan 'Krte ncil' kampanyasnn ve misyonerlik faaliyederinin giderleri bu fondan salanmaktadr..." 15. CIA'nn "kirli ileri" kuku yok dn de vard, bugn de. Gizli servislerin marifederini kitaplardan, gazete haberlerinden, hemen her trl kaynaktan yararlanarak zaman zaman Ta-ha Kvan takma adyla yazan ve yaymlayan gazeteci-yazar Fehmi Koru, 2002 ylnn Austos aynda "lmlerden lm Been" balkl makalesinde CIA ile ilgili iki olaya dikkat ekti. unlar yazd: "Gerilim roman tr bir balang sayacaksnz, ama olsun: CIA bakanlndan emekli William Colby, 1996 baharnda ld. Einin olmad bir gece yazlk evinden km, spor amacyla kulland kayna adam ve kendisinden haber alnamamt. Cesedi nehirde bulundu. Gece dar kan, hele spor yapan biri deildi. Colby ne zaman kaya binse can yeleini mudaka takard. "Colby'i hatrlamamn sebebi bir baka CIA mensubunun bana gelenler; CIA'da alan bir bilim adamyd Frank Olson. 1953 sonbaharnda New York'ta kald otelin 10. katndan dt ve cesedi kaldrmn zerinde bulundu. CIA, 'Bunalmdayd, intihar etti,' diye aklad olay. "Herkesin unuttuunu ariv unutmuyor. (Bakan) Gerald Ford zerine aratrma yapan profesr Kathryn Olmsted belgeleri elden geirirken Frank Olson dosyasyla karlat... "lerine gz attnda bugn, biri savunma bakan (Rumsfeld) , dieri de bakan yardmcs olarak (Cheney) grev yapan ikilinin, 25 yl nceki rtbas faaliyeti ortaya kt... 575 "... CIA namna alan bilim adamnn psikiyatrist olu Eric Olson, babasnn devlet tarafndan ldrld iddiasnda... Olson CIA'nn Guatemala'da kulland bir 'suikast el kitab' ele geirmi. 1950'lerin banda hazrlanm olan kitapta 'en etkili suikast teknii' olarak 'ldrlecek kiiyi, 25-30 metre yukardan sert bir zemine atmaktr' deniyormu... "... Frank Olson CIA'da alan bir bilim adamyd, iinin kaldrmad eyler grd iin ayrlmak istedi rgtten; yle anlalyor ki, ortadan kaldrld. "Onun dosyasn kapatan William Colby CIA'nn eski bakanyd, bir gece spora gitti, ertesi gn nehirde cesedi bulundu... "Rumsfeld ve Cheney Irak'a sava amaya hazrlanyorlar..." 16.

Haber u; "Rusya Parlamento Bakan Sergei Stepain, CIA Bakan Robert Gates'in ksa bir sre iinde Moskova'ya gelerek Rusya gizli servisi ile ibirlii grmelerine katlacan aklad. "Virginia CIA merkezi szcs Mark Mansfield, kural olarak bakann gezilerine karmayz, derken, Rusya gizli servis szcs Yuri Kobaladze, CIA Bakan Gates'in Moskova grmeleri hakknda bilgisi olmadn syledi. "Stepain, Gates'in ziyareti ile ilgili kesin bir tarih vermedi, ancak 'CIA ile KGB arasnda daha nce uluslararas terrizm ve uyuturucu kaakl ibirlii anlamas imzalandn' belirtti." Bu haber kimi alardan nem tayordu. Sovyetler'in kne kadar birinci dman kabul ettii KGB ile amansz yntemlerle savaan CIA, Rus gizli rgtyle "dostluk temelleri" atyordu. Gizli servislerin birbiriyle "yardmlat, haber alveriinde bulunduu" artk bilinen bir gerek. Ne var ki, bu dostluun, yardmlamann belirli bir kural var: 576 Bir ataszyle zetlemek gerekirse; "elini verip kolunu kaptrmamak" kouluyla. Gizli servislerin yardmlamasnda "kuku, baka bir rgtn oyununa gelmemek, dezenformasyon dedikleri yalan bilgilerle aldatlmay akldan karmamak" n planda gelen bir kural! Globallemenin genilemesinden sonra rnein Akdeniz lkeleri kendi aralarnda bir ibirlii emberi kurdular. Trkiye -daha sonra greceimiz gibi- Rusya gizli servisleriyle ibirlii yapan anlamalar imzalad gibi, tahminlerin aksine, Yunanistan ve Rusya gizli servisleri ile MT -rnein calan olaynda- srekli bilgi alveriinde bulundu. Bakan "baba" Bush'un Gorbaov'u darbe yaplaca konusunda uyard gibi; CIA'nn elbette Rusya'dan ald bilgilerle Sovyetler Birlii liderinin 1992 ylbana kadar grevinden olacan Beyaz Saray'a bildirdii de bir gerek. imdi Sovyetler'in knden sonra KGB'nin geirdii deiimlere ve yeni Rusya gizli rgtlerinin Trkiye ile ilikilerine geebiliriz. 577 Ad deiir ama huy ve kimlik deiebilir mi? 17. CIA ile ilgili bilgiler, aklamalar hemen her gn gazetelerde yer almasna, ABD'nin bu gl rgtyle ilgili eletirel veya eletirel olmayan kitaplar yaymlanmasna karn; KGB (ve hatta bugnk Rus gizli servisleri) hakknda ender olarak kimi bilgiler uluslararas kamuoyuna yansd. Gnmzdeki Rus gizli servislerinin anlatmna gemeden nce, KGB'nin kurulmadan nceki ve kurulduktan sonra "yok olmasna" kadar geen dnemi genel olarak yanstan zet bilgiler vermekte yarar var: KGB (Rusa: Komitet Gosudarstvennoi Bezopasnosti) genel anlamda Sovyetler Birlii'nin dnyaca bilinen "istihbarat ve kar istihbarat"la grevli rgtnn ksaltlm ad. Grevleri arasnda: Sovyet liderlerinin korunmas, zel i gvenlik birliklerinin kullanlmas, snr birliklerinin gzetimi, askeri ve devlete ilikin srlarn korunmas, "bozguncu ve ykc" eylemlerin nlenmesi, sansr gzetimi, Sovyetler'e giri ve klarn denetlenmesi yer alyor. Sovyet devriminden sonra 1917'de eka adl rgt oluturuldu. eka ad; Tm Rusya Kardevrim ve Sabotajla Mcadele Olaanst Komisyonu anlamna gelen ksaltlm Veeka'dan geliyor. eka balarda kardevrimci eylemlerin ve sabotajlarn "n 578 soruturmasn" yapmakla grevliydi. Fakat bir sre sonra "devletin dmanlarn" yakalama, tutuklama ve "ortadan kaldrma" grevini de sdendi. sava (1918-20) srasnda grev alan geniletildi. eka zel bir yap kazanarak glenmeye balaynca, Bolevik ynetimi (1922) almalarn vd rgt datt.

eka'nn yerini GPU (Devlet Siyaset Dairesi) ald ve bana Polonyal Feliks Dzerjinski getirildi. Kardevrimleri bastrmakla grevlendirilen rgte OGPU (Birleik Devlet Siyaset Dairesi) ad verildi. rgt Kronstadt ve Antonov ayaklanmalarn bastrd. Menevikler ile baka "ykclarn" yarglanarak saf d edilmesini salad. Kendi askeri birliklerini oluturdu. 1934'te OGPU, ileri Halk Komiserlii NKVD'ye baland. Geni yetkileri vard. Bu yetkiler arasnda "soruturma ve yarg" bata geliyordu. Stalin 1930'lardaki "Byk Temizlik" hareketinde bu rgt kulland. Bir sre sonra NKVD'nin bana getirilen Beria; ikinci Dnya Sava'nda Karaayllar, Kalamuklar, een-ngular, Krm Tatarlarn, Balkrlar, Volga Almanlarn topraklarndan srd. 1934'te devlet gvenlii NKVD'den alnarak, Devlet Gvenlik Halk Komiserlii NKGB'ye devredildi. Sava boyunca NKGB eidi casusluk ve kar casusluk eylemlerini, sava kamplarn, silahl kuvvederin "siyasal denetimini" yrtt. Genel olarak i gvenlik sorumluluunu sdendi. 18. 1953'te Stalin ld ve... kanl diktatrn tetikisi, silah Beria, yeni ynetim tarafndan grevden alnd, idam edildi. 579 Bu tarihte ilk ii Beria yanllarn tasfiye etmek olan, Komnist Parti'ye sk skya bal, KGB kuruldu. 1960'larda Komnist Parti gdmnde giderek daha edcin duruma gelen KGB'nin parti ve hkmet evrelerinde gc ve etkisi bykt. stihbarat ve d istihbarat (casusluk), i gvenlik gibi balca konularla ilgilenen "bamdrlkler" rgtn 17 birimden olumasn salyordu. KGB ajanlar hemen her lkede "diplomatik misyonlar iinde" yer ald. Batl istihbarat servisleri KGB'nin -CIA dnda- hemen btn gizli servislere szdn kabul ediyorlard. Oysa KGB'nin CIA'ya "szd" bir zaman iinde renilecekti. 19. CIA'y konu alan pek ok haber, yaz ve yoruma karlk, KGB ile ilgili magazinsel bilgiler daha ok Sovyeder'in knden sonra -yabanc haber ajanslarndan alnan- kimi haberlerde yer almaya balad. rnein 2002 ylnn bir yaz gn okuyucuya sunulan KGB haberi yleydi: KGB'nin ilk kurulu gnlerinde kadn ajanlar ikinci plandayd. Bond filmlerinin vizyona girmesiyle Sovyeder Birlii de "kadnlarn silah olabileceini" grp derslere balad. Ne ki bu bilgi ile sonradan aa kan kimi kadn ajanlarn grev tarihleri birbiriyle eliiyor. ABD'de 200, ngiltere'de 105 KGB ajannn ie balad tarih 1960. 1972'de rgtten ayrlan Hola kod adl Melita Norwood, Londra'daki grevlerinde vcudunu KGB uruna erkeklere sunduunu yle anlatt: "rgderin bir kural vardr. Bir kadn, bilgi alaca erkee k olursa, onun ii biter. Ama ben profesyoneldim." Profesyonellii tartlmaz, nk Hola, "kontaklar" saye580 sinde 1930-1972 yllar arasnda Moskova'ya ngiltere'nin tm nkleer almalarn fakslamt! Vera kod adyla kaleme alnan bir kitapta rgtn kadn ajanlara seksi nasl bir silah gibi rettii anlatlyor. rgt ileri gelenleri ilk derste kadn ajanlara seks teknikleri retiyorlarm. Hatta utangalklarn zerlerinden atmalar iin kadn ajanlarn toplu seks yapt iddialar arasnda. Vera, seks dersi ald gnleri yle zetliyor: "Kendimizi asker, vcudumuzu da silah gibi grmemiz retildi. Derslerin sonunda herhangi bir erkekle yatabilecek ve ondan istediimiz bilgileri alabilecek konuma gelmitik!" KGB'nin nl "kadnlar" da akland: Melita Norwood, ngiliz. KGB'ye 1930'da katld. 1972'de emekli oldu.

ngiltere'nin atom enerjisi programn Ruslara satt. Londra'da kk bir evde oturan Norwood, KGB'den ald paralarla rahat bir yaam srdrdn 1999'da itiraf etti. Hede Massing, Rus. 1950'li yllarda KGB'ye damgasn vuran kadn ajan. Sonulandrd dosya says bilinmiyor. Tek bilinen Komnist Parti yesi Massing'in cazibesi sayesinde dnyann her yerinde grev yapt... 20. Batl kaynaklara gre, KGB'nin bavurduu ilk yntem antajd. Kadn ajan bilgi alaca erkekle birlikte olur, bunu kameraya alr. Ardndan da kaseti eine veya alt nemli daireye gndermekle tehdit ederdi. KGB'nin homoseksellerden de ayn yntemlere bavurarak yararland biliniyor. 581 Tabii kimi gldrc kimi trajikomik ykler de yaymlanmaya balad. rnein Endonezya'nn eski lideri Ahmet Sukarno'yla ilgili olan yk hayli elenceli: Moskova'ya giden Sukarno'yu hostes kltndaki kadn ajanlar karlad. Sukarno'yu davet ettiler. Kameralarn kendilerini grntlediinden habersiz "hosteslerle" birlikte oldu. Bir gn sonra tehdit edilen Sukarno, kasetleri izledikten sonra, "Kaset gayet gzel. Bir kopyasn bana verin, lkemdeki sinemalarda halkma izlettireceim," dedi. Tabii KGB'nin planlar altst oldu! Kadn ajanlarn hedefleri arasnda; rnein 1970'li yllarda Singapur'un Moskova Bykelisi J.F. Conceicao, ingiltere'nin eski bakanlarndan homoseksel Tom Driberg, Moskova adna 15 yl alan eski FBI ajan Robert Hanssen gsterilebilir. 21. Gizli servisler, tabii casusluk ykleri bitmez. Bilinenlerin yan sra binlerce, on binlerce bilinmeyen ykler. CIA ve KGB arasndaki savama rnek olacak olay, 2002 yl Nisan'nda patlad. ABD (George W. Bush) ve Rusya (Putin) devlet bakanlar arasndaki zirveye sayl gnler kala iki lke ilikileri yeni bir casusluk skandalyla gerginleti. Rusya Federal Gvenlik Servisi, -eski KGB- Amerikan Merkezi Haber Alma Tekilat'nn -CIA- Rus ordusunun gelitirdii yeni silahlarla ilgili gizli bilgilere ulamaya alan bir operasyonunu engellediini aklad. Rus gizli servisi casusluk olayna kartklarn iddia ederek, Moskova'daki ABD Bykelilii'nde grevli Yunju Kensin-ger'le David Robertson adndaki iki Amerikaly sulad. Konsomolskaya Pravda gazetesinin uzun haberine gre, 582 Bond filmlerini aratmayan CIA operasyonu Rusya Savunma Ba-kanl'na ait gizli bir tesiste alan -soyad aklanmayan- Nikolay adnda birinin ABD'deki yaknlarn bulmak iin yardm talebiyle ABD Bykelilii'ne bavurmasyla balad. Gazete, Nikolay'n grevini renen diplomat Robert-son'un kendisine istediklerini yaptrabilmek iin bellek ve irade yitmesine yol aan ilalar verdiini ne srd. Bir garda kendini bilmez halde bulunan Nikolay, polis tarafndan gzaltna alnd. Sonra Rus gizli servisi devreye girdi. Nikolay' tedavi ettirdi ve... ... Casusluk oyununda denetimi ele geirdi. CIA tuzaa drld. Nikolay'n evinde zel bir mrekkeple yazlm bir mektup bulundu. Kt suya banrldnda gizli mesaj ortaya kt. ABD'li ajanlar, Nikolay'n alt tesislerde retilen silahlarla ilgili bilgi istiyordu. Mektupta Nikolay'n bilgileri brakaca yerin adresi ve emas da vard. Nikolay, Rus gizli servisinin verdii sahte belgeleri adrese gtrdnde iinde 10 bin dolar bulunan bir zarf buldu. Zarfn iinde ayrca, ok zel bir banyo gerektiren filmde yeni talimatlar vard. CIA, Nikolay'dan silahlarn fotoraflarn ekmesini istiyordu. Talimat yerine getirmi gibi davranan Nikolay, ABD'li ajan Robertson'la bir grme daha yapt ve sahte resimler karlnda 15 bin dolar daha ald. Ruslar, CIA'y tuzaa drmlerdi.

Rus gizli servisi oyunu bir yla yakn srdrd ve Nisan 2002'lerde, Bakan Bush'la Putin'in bulumasndan ksa sre nce aklad. 22. Hasan Pulur "Olaylar ve insanlar" kesinde televizyonda 583 izledii bir programdan sz eder. ingiltere'ye snan KGB ajan Uya Dzhirkvelov'un (Ankara'da TASS ajans muhabirlii de yapan bir KGB ajan) Moskova'daki bykeliliimize kimi gizli belgelerin fotoraflarn ekmek iin bir gece giren KGB ajanlarnn gerekeni yaptklarn anlatrken "...Trk Elilii'nin birok yerinde dinleme cihazlar bulundurduklarn..." sylyor. Buna karlk Ylmaz Tekin'in yaymlad kitapta Trkiye Bykelilii'nin KGB ajanlarnn "ziyaretlerinden" haberli olduunu, byle bir giriime hazrlkl olduklarn ve "kasalar sahte ve gereksiz bilgilerle doldurduklarn" alayl bir dille anlatyor. Bu yazmlar TC 6. Cumhurbakan Fahri Korutrk'n daha nceleri Moskova Bykelisi iken yaad ykleri (olaylar) anmsatt. 1973'te ad cumhurbakan aday olarak belirlenince; Korutrk'n Moskova bykelilii srasnda sinirsel bozukluklar geirdiini, hatta dilerindeki raporlara gre, zaman zaman yatak altna girerek saklandn ieren sylentiler yayld. Korutrk, Sovyetler'in bykelilii "dinlediinden ve gzetlediinden" kukulanyor, hatta KGB'nin byle ilem ve giriimlerde bulunduuna inanyordu. Yatak altna girdii yolundaki sylentiler hibir zaman dorulanmad. Ama, Korutrk'n bykelilik mstear rahmedi Semih Gnver, bana Sovyetler'in "sefareti dinleme cihazlar ile dinlediini" dorulama. Hatta, "Bykelimiz Korutrk ile kimi nemli ve gizli kalmas gereken sorunlar binada konumaz, baheye kar orada grrdk," dedi. 584 "Yeni KGB'ye gemenin zamandr" 23. Sovyetler Birlii'nin k, bugne kadar kurulan en salam, en kuvvedi kuruluun, KGB'nin yok olmasna yol at. Grevi genel anlamda; "ieride" Sovyet nfusunu denetlemek, "darda" MarksistLeninist rejimi yaymakt. Bat kaynaklar KGB'yi "Sovyetler'in klc ve kalkan" diye tanmlyordu. Geni bir personel kadrosu, limitsiz maddi olanaklar KGB'ye ieride ve darda saysz yetenekler kazandrd. D istihbarat blm darda, Rusas 1. Badaire anlamndaki PGU diye anlyor. Dileri bakanlarndan Boris Pan-kin'e gre, rnein bakanln ABD'deki grevlilerinin yzde 50'si KGB hesabna alyor. Amerikallara gre bu rakam abartl: Yzde 25! Darda grevli KGB grevlileri ok iyi maa alyor, iyi ko-nudarda oturuyor, iyi alma olanaklarna sahip oluyor. Bu ve daha baka nedenlerle 1. Badaire'nin KGB iinde zel bir yeri var. Sovyetler'de "dman" lkeler nezdinde "sayg gren" bir blm PGU! Sovyetler'in nem verdii hemen her lkede PGU grev ald. Bulunduu lkenin Sovyet rejimini kabule ne lde hazr olduunu saptamaya alt gibi; eer bir lkede ABD varl varsa o lke ile daha ok ilgilenmeye, o lkede almaya zen gsteriyor. O lkede snf mcadelelerini kkrtyor, kullanyor. 585 PGU bulunduu lkedeki emellerini yerine getirebilmek iin "ideolojik dostlar" arad. Kullanlabilir "aznlklar" ve etnik evreleri hedef ald. "Karde Komnist Partilere" maddi yardmda bulundu. Varova Pakt lkelerinin gizli servisleri KGB'ye yardmc oldu. rnein Moskova Olimpiyadar'ndan nce tm Varova Pakt istihbarat servislerini bir araya toplayan bir sistem kurdu. Bu sistem Sovyetler'e dman kii ve rgtlerle ilgili bilgi toplad. Fakat KGB'nin almalarndan memnun olmayanlar da yksek sesle konuabildiler. Tabii bunlar, KGB bakanlar idi. Vadim Bakatin, "Bugne kadar KGB raporlarnda ne okuduy-sam hemen hepsi Hr Radyo'dan (Radyo Liberty) aldm bilgiler kadard," diyecek kadar eletirel sylemler yapyordu.

Primakov dnemi balyor 24. 1991 Austos'unda Gorbi'ye darbe giriiminden sonra PGU'ya dokunulmad. Zira, PGU Bakan General Leonid Shebarshin kadrosuna darbe srasnda atmalardan, kargaalardan uzak durmalar emrini vermiti. Grevini srdrd. Darbeye kar kan Bykeli Pankin, dileri bakanlna getirildi. Diplomasi arknda ok fazla olan KGB personelinin azalolmasn istedi. Shebarshin istifa etti. Bir akademisyen; (1995'lerde MT'le "karlkl yardm anlamas" imzalayan ve Cumhurbakan Sleyman Demirel'le gren, bir sre babakanlk grevinde de bulunan) Yevgeniy Primakov KGB'nin bana gelecekler listesinde ilk sradayd. 586 Primakov, Gorbi'nin kabul edebilecei bir isimdi. Ne ki, daha sonra bakanla gelen Yeltsin'in kabul edemeyecei bir isim! Yeltsin'e gre, Primakov ve birlikte alt KGB ileri gelenleri "kat komnist ve eylemci" idiler. Yelesin haklyd. Primakov ve birlikte alt KGB ileri gelenleri yaamlar boyunca Sovyetler Birlii idealleri iin altlar. Sovyetler Birlii'nin dalmasndan nce Sovyet Cumhuriyetlerindeki KGB, bulunduu yerlerde kendi rgtn kurmaya giriti. Bakatin'in sylediine gre PGU'da 12-15 bin kii alyordu. Gorbi'ye darbeden sonra PGU, iki yeni rgte blnd: Merkezi stihbarat Servisi (TsRS) ile Federal Gvenlik Tekilat (AFB). TsRS'nin ad 18 Aralk 1991'de deiti: D stihbarat Servisi (SVR). Yeni rgt Yeksin dorudan kendine balad ve... Bir hafta sonra Sovyeder Birlii ortadan kalkt! 25. Primakov, Bakan Yeltsin'e gitti ve sordu: "Yeni reformlar kim yapacak?" Primakov'a scak bakmad bilinen Yeltsin, "Sana gveniyorum," dedi gizli servislerin bu nl adamna. Yeltsin Primakov'a SVR'nin iinde "yanl bir eyler olduunu" sylyordu. Nitekim, Yeltsin 26 Aralk 1991'de SVR liderleriyle grmek zere rgtn karargh niteliindeki Yasenova'ya gitti. 40-50 kiiyle grt. Sze "Sizler cesur insanlarsnz," diye balad, "bana Primakov hakknda samimi grlerinizi syleyin." Konuanlarn 12'si Primakov'u destekledi ve Yeltsin 316 587 no'lu kararname ile Primakov'u atad. Primakov ilgin bir adam. Greve gelmeden nce Trkiye'de grev yapm Aleksy Savich Vskobay ve Vladimir Nikolayevich Fdoriv ile, ABD'deki Dimitri vanovich Yakushkin ile grt. Primakov General Zaytsev ile birlikte Beyrut'taki i savata (1976) grev yapt. General Gurgenov'la birlikte Krfez Sava srasnda stlendii grev, Saddam Hseyin ile yapt grmeler Prima-kov'a ABD'nin kukuyla, hatta "bozuk" bakmasna neden oldu. 26. Primakov Sovyeder'in kme srecinde SVR'yi kurtarmak iin hemen her cephede savat. ingiltere Savunma Bakanl'nda grevli Gordon Bennett, geni bilgi ieren Rus gizli servisleri zerine yazd 2000 tarihli raporunda Primakov'u yle tanmlyor: "Brokrasi ile nasl baa klacan bilen, her dzeyde ma-niplasyonlar ve d ilikiler uzman, ok renkli etkin bir gemii olan ve... D lkelerin siyasi-askeri liderleri ile konuabilen... D ilikilerde agresif imajna karn lml, sabrl alma dzeniyle anlalabilir bir adam!" Rusya Federasyonu D stihbarat Bakan Primakov, 17 ubat 1995 gn 9. Cumhurbakan Sleyman Demirel tarafndan kabul edildi. 27. MT'le scak ilikiler kurmaya gelen Primakov'u ankaya'ya Mstear Snmez Koksal getirdi ve ikili grmede bulundu.

Demirel, Primakov'a "gerek Ankara'nn gerekse Moskova'nn iyi, dzgn ve uyumlu ilikiler iinde olma arzusunu" di588 le getiren bir giri konumas yapt. ki lke arasndaki ilikilerin altyaps olduunu, pek ok alanda da ilikilerin gayet iyi gelitiini, 1992'de Moskova'y ziyaretinde, Bakan Yeltsin'in stanbul'a geliinde Trk-Rus ilikilerini gelitirmek iin altn bir frsat olutuunu syledi. Trk-Rus ticaret hacmi zerinde rakamlar verdi. "Arzum," dedi Cumhurbakan; "ilikilere hibir ekilde glge dmemesidir." Tabii sz dnd dolat, Moskova'nn duyarl konusu olan eenistan olayna geldi. Demirel konuya ustaca, Trkiye'nin gerek grn yansttn gsteren ifadelerle yanat. "eenistan olay Rusya Federasyonu'nun bir i meselesidir ve bu konu Rusya'nn toprak btnl erevesinde mtalaa edilmelidir," dedi. Tabii, btn dnyada sorunlarn kan dklmeden zm isteinin egemen olduunu ekleyerek... Primakov bir diplomat gibi yant verdi. Demirel'in dile getirdii "nemli hususlar st ynetime aktaracan" syleyerek balad. "Bu erevede" eenistan olayyla ilgili kimi "mlahazalar" aktarmak istediini syledi. Dudayev'in ikili grmelere "bamsz devlet" olarak katlma isteini kabul etmelerinin olanakszlna deindi. "Trajedi byle balamt." Siyasi zm aryorlard. Uzun uzadya eenistan'daki gelimeleri anlatt. "Trk-Rus ilikilerini glgeleyebilecek her trl davrantan zenle kandklarn" vurgularken, Grcistan ve Ermenistan'da bulunan Rus askerlerinin Trk-Rus ilikileri ile balannl olmadn belirtti. Primakov szlerini, Demirel'in "kiisel planda Trk-Rus ilikilerinin gelitirilmesi yolunda oynad 'byk rol' de bildiklerini," syleyerek tamamlad. Demirel bir rnekle Trk-Rus ilikilerine yeniden deindi. 1965 ylnda 20 yl geri kalm ilikilerin gelitirilmeye alld srada zamann Sovyet babakan Kosigin'le arasnda ge589 en bir konumay rnek olarak anlatt. Kosigin, Demirel'e "Trkiye ile Sovyetler arasnda on tane sorun olabilir. Bunlarn yedisinde anlaamayabiliriz. Ama zerinde almaya balayalm. Daha sonra brlerini zmek iin zaman ve imkn bulabiliriz," demi. Bunun zerine Demirel, arkadalarna Kosigin'in hakl olduunu sylemi. O zaman yle bir zamand ki, bir Sovyet uann stanbul'a inmesine bile izin verilmiyordu. Oysa bugn (1995'de) 1.166.000 Rus turisti Trkiye'ye geliyordu. Moskova'nn kukularna kar bir de gvence verdi Demirel: Trkiye'nin eenistan'la ilgili "resmi politikasnn dnda bir politikas olamazd." 28. Bu noktada bir anyla birka konuya aklk getirmek gerekiyor: lki Sovyetler'in dalmasyla ortaya kan zellikle Orta As-ya'daki Trk Cumhuriyetleri ile Trkiye'nin yakn ilgisi. Moskova ne kadar bamsz olsalar da Orta Asya Cumhu-riyetleri'ni "kendinden bir para sayyor", Ankara'nn buralarda sk grnmesine ve ilgisine bozuluyordu. Bir ara Demirel'in "Adriyatik'ten in Seddi'ne kadar Trkl" sk sk yinelemesi Moskova'nn tepki gstermesine yol amt. Ankara, ilikileri zora sokmamak iin gerekli zeni gstermeye balad. eenistan'a Trkiye'nin veya Trkiye'den "yardm yapld veya Trkiye'de yerleik eenlerin savamak zere eenistan'a gittiklerini ieren haberler" iki lke arasnda gerginlie neden oldu. 590 Rusya'nn Trkiye'nin topraklarnda bamszlk arayan eenistan'a yardm ettii haberleri zerine; Moskova PKK sorunuyla (dolaysyla Krt olas devleti ile) ilgilendiini gsteren politikalar izlemeye balad. Moskova'daki "Krt Evi"nin bu politikann bir sonucu olduuna inanlyor. Kosigin zamannda Trk-Sovyet (Rus) ilikilerinin birden srama gstermesindeki parlak rnekler; Demirel'in Trkiye'yi hl bir tarm lkesi grmek isteyen politikalar izleyen ABD'ye kar Sovyetler'in "makul koullarda" Trkiye'de kurduu drt byk tesisle ilgili (1965-70).

skenderun demir elik - Konya alminyum tesisi - Marmara dolaylarnda slfrik asit fabrikalar ve zmir'deki Aliaa rafinerisi. Gemi bir gn (zamann babakan) Demirel'den dinledim: "Aliaa'da yapm ileri bir trl istediimiz hzda ilerlemiyor. Oradaki sorumlular ardm. Sordum ilerin ar aksak hatta durma noktasnda olmasndaki nedeni. 'Efendim,' dediler, 'biz Amerikan rafineri sistemine uygunuz. Rus rafineri yntem ve aralar bize uymaz.' "Bunlara 'Bakn,' dedim, 'Ruslar bizde yaptklar rafineri tesisleri ile gnde u kadar milyon ton akaryakt rafine ediyorlar. Sylediiniz mazeret mi imdi? Derhal i bana; Aliaa kararlatrlan tarihte bitirilecek.' Bitirildi ve (bunlar anlattktan sonra glmeye balad) Aliaa alyor, petrol rafine ediyor. Memleket hizmetinde." Bir baka olay skenderun demir elik tesislerinin yapm srasnda yaand. Yapm bir trl ilerlemiyordu. Babakan Demirel sordu soruturdu. Ald yant hayret vericiydi: skenderun'a tesisi kurmaya Rus mhendisler gelmiti. Rus 591 mhendisler komnistti. skenderun'da komnizmin yaylmasna alabilirlerdi! Tabii gereken yapld, yapm zamannda bitirildi. Hatta bir zaman sonra tesisin daha da bytlmesine geildi. Kosigin "tesisin tevsi edilmesi" trenine geldi, Babakan'la skenderun'a geti ve... skenderun'da yaan yamur altnda konumasn dinleyen binlerce insan hayretle izledi. Konya'da alminyum tesislerinin temel atma treninde bulundum. Sovyet Bykelisi gelecek ve trende bir konuma yapacakt. Elinin gelmesinden nce yerel bir ynetici mikrofonu at, tribnleri doldurmaya balayan halka yle seslendi: "Gelen Rus konuumuzdur ve buraya i, a yaratacak bir tesisin temel atma treni iin geliyor. Sakn ola, aleyhte bir tezahrat yapmayn, szle barp armayn!" dedi. Seydiehir Konyallar Sovyet Bykelisi'ni konumaya gelirken ve oradan ayrlrken alkladlar. 592 Dnm noktas 29. Primakov'un acil ve byk grevi KGB'den ayrlmak isteyen ve ayrlan personeli rgtte tutmakt. Yeltsin'i ikna etti ve giden veya gitmekte istekli olan personelin dilerine atanmasn salad. Ayrca dileri deneyimi SVR'in stratejik bakn deitirdi. 1994 yl, Primakov'lu SVR'de dnm noktas saylabilir. SVR'de reformlar yapt. kinci nemli dnm; ABD'de-ki ajanlar Aldrich Ames yakaland. Ames'in yakalanmasndan sonra Yeksin, 800'e yakn SVR personeline konutu. Askeri btenin kstland bir dnemdi, istihbaratn nemi artt. Yeksin konumasnda "uluslararas ilikilerde gizli diplomasinin artk ok fazla kullanldna" deindi ve "Bizim dmzda olan biteni bilmeliyiz. Bu nedenle iyi almalyz," dedi. 1991'de SVR btesi yzde 30-40 indirilmi; ABD, sve, Almanya ve talya gibi lkelerdeki ajan says azaltlmt. 1990'l yllar SVR'yi kurtarma ve etkileyici duruma getirme yllaryd. Yeksin Yasenova'dan hemen her gn bilgi alyor, Primakov devlet bakanna her pazartesi bizzat bilgi sunuyordu. Daha nceki yllarda devlet nde gelenleri Lubyanka'dan (KGB'den) haftada bir rapor alr, KGB kimi bilgileri bu raporlara geirmezdi. 593 Bu yeni dzene; SVR ile Devlet Bakanl arasndaki ilikilerde -eskiye oranlabyk deiiklie karn Primakov, Yelt-sin'e yakn deildi. Yakn olmak iin aba gstermedi.

Sovyetler'deki kme ve finansal kaynaklardaki sorunlar nedeniyle Rus gizli servisleri Rusya adna dnyadaki kar alanlarn daralttlar. Az nemde grdkleri lkelerden ekildiler. Orta Asya'daki Trk Cumhuriyetlerinde ve Varova lkelerinde yeniden rgdendiler. Rusya'nn Orta Asya'da -eskiden- kendine bal cumhuri-yederi "ncelikli kar alanlar" arasna alnd. Moskova, bu lkelerde denetimi yitirmekten "gayri memnundu." Rusya'nn Orta Asya'daki kayglarnn banda ar slamc akmlar geliyordu. Dier kayglar arasnda dman hkmetlerin tutumu, yabanc askerlerin o lkelerdeki etkileri ve dier kimi lkelerden (rnein Trkiye'nin Sovyeder'in kmesinden sonra bu lkelere ar ilgisinden) rahatszlk ba sradayd. O kadar ki, Rusya, CIA Orta Asya Cumhuriyederinde 15'er ajan grevlendirdi diye ABD'yi sulad. D stihbarat Servisi Basn Sekreteri Tatyana Samolin'in Nisan 1992'lerde akladna gre, Orta Asya lkelerindeki gizli servislerle SVR "birlikte -rnein operasyonlarda- nasl alacaklarn" ieren temel bir anlama yapt. 30. 1989'da Gorbaov'un ABD'yi ziyaretinde KGB, CIA tarafndan "iyi karland." Souk sava srasnda ABD'nin "en nemli dman" diye niteledii KGB'ye kar CIA, "daha dosta" bir yaklam sergiliyordu. Servisin ad deimesine, daha lml bak alarna karn, iki servisin liderlerinde hl "anti-Amerikan, anti-Rus, anti594 Bat stratejileri" egemendi. rnein, CIA, Primakov'a bir trl snamad. Rus gizli servis efinin 1991'de Krfez Sava srasndaki -Irak'taki- faaliyetlerini bir trl unutamyordu. Yaknlama srd. 1992'de CIA Bakan Robert Gates Moskova'ya geldi. CIA ile SVR arasnda bir dizi grme yapld. 1993'te iki rgt uyuturucu, organize sular, silahlarn azaltlmas gibi konularda ibirlii yapmakta anlatlar. Ne ki, ABD, Rusya'y istihbarat younlatrd diye eletirmeye devam etti. Haziran 1993'te yeni CIA Bakan James Woolsey, Moskova'ya geldi, ama ayn ayda Tiflis'te (Grcistan) CIA istasyon efi ldrld. Gezi ksa srd. 31. Aldrich Ames'in ubat 1994'te yakalanmasndan gn sonra CIA'dan iki kiilik bir heyet antalarnda kimi taleplerle Moskova'ya geldi. Ruslar kzgnd. Oysa Ames, yakalanmadan nce CIA talepleri konusunda Moskova'y uyarmt. ki kiilik heyet yant alamad. Kimi baka ajanlarn yakalanmasyla CIA-SVR ilikileri gerginleti. Bu arada (1991-92'lerde) SVR ile ngiliz MI6 ve Almanya'nn gizli servisi BND (Bundes Nachrihten Deutschland) arasnda ilikiler balad. rnein, SVR'nin eenlere yardm ettiini ne srd MT'le de bu dnemde yaknlama -hatta kimi anlamalarla-ilerlemiti. Bu dnemde SVR'nin nde gelen grevleri: Yabanc servislerle mcadele - eski Varova lkelerinde almalarn younlatrlmas - ABD niyetlerini saptamak medyay maniple et595 mek diye zetlenebilir. SVR, alnacak personeli Moskova'daki Uluslararas Devlet Enstits'nden seiyordu. 22-35 ya arasndaki "salkl" erkekler st eitimden geiriliyordu. Operasyon - dil - felsefe - sosyoloji - ekonomi - psikoloji - enformasyon teknii - silahsz dv gibi dersler gryorlard. Sonradan devlet bakanlna getirilen Vladimir (Volodya) Putin, uzunca yllar hizmet verdii KGB'ye lise rencisi iken seilmiti. Bu enstitde eitim grmt. Yenileme 32. Ekim 1997'de SVR Bakan Trubnikov yle konutu: "stihbarat rgtleri arasnda atma hibir zaman bitmemitir. Souk sava beklentilerin aksine daha da younlamtr. Rusya'nn her nerede ulusal kar varsa, SVR, orada vardr."

KGB ve SVR ile ilgili raporunda ingiliz Savunma Bakanlndan Gordon Bennett ilgin bir "analiz" yapyor: "Yeltsin zamannda dokuz yl Rus ekonomisi neredeyse yerinde sayd. Putin ise abalanyla Rusya'y daha mreffeh ve daha gl yapacaktr. Putin'in baz harekeden Bat'y rahatsz edecektir. Zira Bat'nn karlar Rusya'yla, Rusya'nn karlar Bat'yla akr. "Rusya komularn igal etmeyecektir. Ancak NATO'nun snrlarna dayanmasndan sonra SVR ve GRU'yu (askeri haber alma) NATO ve NATO'ya aday lkelerde daha aktif hale getirecektir. Rusya'nn dier kurumlar zayflad iin Putin SVR'yi daha ok kullanacaktr. SVR dnya gizli rgtleri arasnda hl bir numara. Putin eski bir istihbarat. SVR'yi nasl kullanacan ve yrteceini gayet iyi bilir." 596 Ajanlktan devlet bakanlna 33. Vladimir Putin'in ilgin bir yaamyks var. Lise rencisi iken KGB'nin dikkatini ekmi, rgte alnmak zere seilmi, uzun yllar KGB'nin d istihbarat semsinde (Almanya'da) altktan sonra ilerlemi, Yeltsin'in gvenini kazanm ve Yeltsin'in ynlendirmesiyle bugnk konumuna ykselmi. Basit bir aileden geliyor. Dedesi Stalin'in as. Yaamn anlatt rportajlarda; "KGB hakknda tasavvurlarm, gizli rgt elemanlar ile ilgili okuduum kitaplardan sonra olutu. Abartsz sylyorum, beni, Sovyet insannn vatanseverlik terbiyesinin baarl bir meyvesi kabul edebilirsiniz," diyor. Ykseliindeki ilk adm anlatyor: "... Babakan Stepain'in grevden alnmas arifesinde bir sabah, Gorki'de Bakan Yeltsin'in yannda olmam bildirildi. "Gorki'de drdmz; Boris Nikolayevi Yeksin, Stepain, Aksenenko ve ben beraberdik. Cumhurbakan Yeksin, Babakan Stepain'in grevden alndn aklad. Benim durumumu dnn. Stepain'in arkadaydm. Ne demem gerekiyordu? 'Sergey' zaten seni grevden alacaklard.' Bunu yksek sesle sylemem olanakszd. Vedalatk. O kadar. "Daha sonralar grtmzde Stepain'in krgn olduunu hissettim. Genel bir krgnlk! Grnrde grevden alnmasn gerektiren bir hata yapmamt. Yeksin bunu biliyordu ama baka trl dnyordu. "Daha nce Yeltsin beni arm, bana babakanlk gre597 vini vermek istediini, ancak nce Stepain'le grmesi gerektiini sylemiti. Yeksin, babakanl kabul edip etmeyeceimi sormad bile. "Daha sonra Cumhurbakan benimle ilgili kararn aklarken 'ileride cumhurbakan olmam olasln' dile getirdi. Medya araclyla cumhurbakanlm btn lkeye ilan etti. Ve sonra medyann soru yamuruna tutuldum. Basna, 'Mademki' dedim, 'Cumhurbakan byle syledi. Bana syleyecek bir ey kalmyor.'" 34. Gorbi darbesine karmad. KGB'den ayrld, gerekiydi. rnein Berlin Duvar'nn yklmasn "kanlmaz" bir gelime gryordu. Ama "Sovyeder'in Avrupa'daki konumunu yitirmesine zlyordu." Bir ans ilgi ekici, pek ok adan dikkat ekici. "ABD eski dileri bakan Henry Kissinger'le bir grmem oldu. Yabanc yatrmlar Petersburg'un gelimesine ynlendirmek iin bir komisyon kurulmutu. "Kissinger iki kez geldi Rusya'ya. Bir seferinde onu ben havaalannda karladm. Konuta gidiyorduk. Yol boyunca benim nereden geldiimi, ne i yaptm sordu. Her eyi merak eden bir ihtiyard. Sanki uyuyormu gibiydi. Aslnda her eyi gryor ve duyuyordu. evirmen araclyla konuuyorduk. Bulunduum grevde (Petersburg Belediyesi) oktan beri alp almadm sordu. Yaklak bir yl, dedim. Nerelerde altm sordu. Belki syleyeceim Kissinger'i zecekti. 'Biliyor mu'sunuz' diye baladm, 'ben KGB'de alyordum,' dedim. "Yurtdnda altnz m, diye sordu. "altm. Almanya'da, dedim.

598 '"Dou mu, Bat m, diye sordu. '"Dou, dedim. Kissinger birden hi beklemediim bir eyler syledi: 'Btn nemli insanlar istihbarattan balamlardr. Ben de,' dedi. "Kissinger'in istihbaratta altn bilmiyordum. Syledikleri benim iin beklenmedik ve ilginti. yle devam etti: "'Sovyetler'e kar bakanlm zamanndaki tutumumdan dolay beni imdi eletiriyorlar. Sovyeder Birlii'nin Dou Almanya'dan bu kadar abuk kmamas gereine inanyordum. Biz dnyann dengesini ok abuk deitiriyoruz. Bu da istenmeyen sonular dourabiliyor. Bu yzden de bugn beni suluyorlar. te, Sovyeder Birlii ekip gitti. Her ey yolunda. Ama siz bunun mmkn olamayacan hesap ediyordunuz, diyorlar. Gerekten bunun mmkn olamayacan hesap ediyordum.' "Bir sre dndkten sonra ekledi: 'Akas Gorba-ov'un Almanya'dan neden ekildiini bugne kadar anlam deilim.' Kissinger'e o gn sylediimi bugn de yineliyorum. Kissinger doru sylyordu!" Bir baka yaamyks Oleg Blotski adndaki gazetecinin Vladimir Putin: iktidara lerleyi adndaki kitabnda yer ald. Gorbaov'a kar 1991 'deki darbe giriimi srasnda KGB'den istifa ettikten sonra, kendine "darbecilerin baarl olmalar ve beni hapse atmamalar halinde ailemin ihtiyalarn nasl karlayacam sorduunu" ve Dou Almanya'da KGB bnyesinde alrken satn ald otomobille "taksi ofrl yapmay dndn" sylyor. KGB (SVR) blm bu renkli anlarla kapanyor. 599 MT'le ilgili genel bir deerlendirmenin yeri geldi 35. 1965'te Adalet Partisi'nin tek bana iktidara gelmesinden sonraki bir yl: Genel Bakan ve Babakan Sleyman Demirel, bir syleimizde Suat Hayri Urgpl'nn babakanlnda kurulmasna n ayak olduu, ancak milletvekili olmad iin hkmette babakan yardmcs grevini stlendii gnlerden kalan bir ansn -glerek- anlatmt. 40'l yalara henz giren iei burnunda bir siyaset adam. Babakan Urgpl'nn biraz da devlet arknn ileyiine tank olsun, kimi zelliklerini -babakan olmadan nce- rensin diye nemli kimi kurumlarla grmeyi ve ilikiyi yardmcsna brakt gnler... Demirel, Babakan adna o zamanki adyla Milli Emniyet efi Ziya Selk' da kabul ediyor. "Bir-iki derken baktm Selk sk sk 'iyi shhatte olsunlar-da bir ey yok,' diyor. "Ben Devlet Su ileri Genel Mdr'yken devleti renmitim, bilirdim. Ama bu, iyi shhatte olsunlar neyin nesiydi, bir trl kestiremiyordum. "Selk'a sormaya da utanyordum. Fakat bir gn... Baktm olacak gibi deil, merakm tatmin etmenin tek yolu var: Selk'a iyi shhatte olsunlarn ne demek olduunu sormak! "Sordum. Selk tek kelimeyle yant verdi: 'Askerler!'" "yi shhatte olsunlar" kod adyla askerler daha sonralar 600 anlp anlmad m, bilmiyorum. Ama ben, Demirci'den "yeni bir ey" renmitim. 1965 ile 2002 arasnda MT byk bir evrim geirdi. lk ve nemli deiim MT'in medyaya ve bu kanaldan kamuoyuna yaklam ile ilgili. Byk lde -tabii grevinin elverdii lde- "effaflat." Gemi yllarda MT merkezine gitmek, MT ileri gelenleri ile konumak ya da bir konu etrafnda soru sormak, yant almak olanakszd. Son mstear enkal Atasagun kalplam ve gereksiz "gizlilii" yine grevin elverdii lde kaldrd. Daha nceki mstearlardan Korgeneral Fuat Dou'nun MT'i (bata teknik adan) Batl standardara uygun bir rgte dntrme, hatta da ama abalar; MT'e ald Atasagun zamannda nemli lde geliti, gerekleti.

1970'ten nce Babakan Demirel, bana Fuat Dou Pa-a'nn Amerika'dan "tedarik ettii" ada iletiim aralaryla MT'i donatmay ngren abalarndan vgyle sz etmiti. Atasagun, MT'teki gelimeleri, daha sonraki zamanda MT-medya ilikilerini anlatmak, sorulan sorular "kaynak verilmeden yazlmak kouluyla" yandamak amacyla gazetelerin yazarlar ve yneticileriyle yemekli toplantlar dzenledi. Sra Cum-huriyet'e geldi, Mstear Atasagun'u dinledik. MT'i "darya amay" ok dndklerini sylyordu. Orgeneral Koman Paa'nn mstearl dneminde gazetecileri toplu halde armak yolu denendi. Baarl olmad. Daha sonra bykelilikten gelen Snmez Kksal'n mstearl srasnda gazetelerin yneticileriyle muhabirleri arld. Bu defaki toplantlarda anlatm vard, soru sormak olanakszd. Bu da istenen sonucu vermedi. Sonunda bu ilikilerin "yz yze yaplmas" kararlatrld. Biz, beinci gazeteci grubuyduk. Mstear ve ekibi anlatacak, ga601 zeteciler istedikleri soruyu soracaklar. Gazeteciler MT'in sylediklerini, verdii bilgileri "benimseyecek" olurlarsa, "kendi dnceleri olarak tabii ki yazabilecekler"di. Ama MT'in kamuoyundaki korkulan, ekinilen, gizemli iler yapan, hatta Batl deyimiyle "kirli ilere" bulaan "imajn" deitirmekti. Atasagun'a gre "galiba bu sonu yava yava elde ediliyordu. 36. rnein, devlet ve grev kaps olarak MT, 7. veya 8. "tercih" olmaktan kmt. 3. sraya ykselmiti. MT greve aldklarna "iyi para" veriyordu. Yeni balayan biri --drt yd nceki rakama gre- 300 milyonun zerinde maa alyordu. Atasagun sadece basn araclyla MT'i aranlr, grev alnabilir bir kurum yapmaya almad. O gnlere dein olmas olanaksz kimi giriimleri gerekletirdi. rnein CIA, Amerika'da gazete ilanlar vererek "eleman aryor"du. MT ayn yolu kulland. Bir baka yenilik, MT internet sitesi kurdu ve buradan "zellikle dil bilen, niversite mezunu yetenekli genlere" arda bulundu. Bir kezinde yenilenmesi nedeniyle internet sitesindeki "sunu" blmn deitirdi. Atatrk'n emriyle MT'in 75 yl nce kurulduunu anmsatan Atasagun, her devlet iin istihbarat oluturmann kanlmaz olduunu belirttikten sonra unlar yazd: "lk internet sayfamzda lkemizin son derece enerjik, bilinli genlerine, istihbarat mesleini tantmaya almtk... Kurumumuza niversitelerden mezun, iyi seviyede lisan bilen ve bu 602 meslein zorluklarn aabilecek yeteneklere sahip genlerin mracaatnda byk art olmutur." Daha nceki yllarda MT, Genelkurmay emrinde bir kurulutu. Bu durum doald. Zira genel olarak bir general MT mstearlna atanyordu, rgtteki personelin byk blm askerdi. Asker bir mstearla genelde asker personelden oluan bir rgtn Genelkurmay dorultusunda olmamas olanakszd. MT'in sivilletirilmesindeki zorunluluk uzunca bir sre tartld. Basndan siyaseti kadrolara dein geni bir ember "sivillemenin" yannda yer ald. Bu gereksinim zellikle Babakan Turgut zal dneminde doruk noktasndayd. Daha sonraki yllar; babakanl ve cumhurbakanl dneminde Demirel'in de ayn kanya, hatta yargya katlmad sylenemez. Zira Demirel, (bu kitabn kimi sayfalarnda grld gibi) MT'in sivil babakandan ok, askerlere hizmet vermesinden; rnein 12 Mart ve 12 Eyll darbelerini "bildirmemesinden" iddetle ikyetiydi. Ho (12 Mart'ta MT mstear olan Fuat Dou'nun da iaret ettii gibi), bir babakana darbenin gelmekte olduunu MT'in bildirmesine gerek yoktu. Sokaa, basna, devletin nemli kurumlarndan kaynaklanan gncel sylenti ve sylemlere, terre yeterli nlem alnamamasndan kaynaklanan halkn yaknmalarna (hatta 12

Mart ve 12 Eyll ncesi politikaclarn genelkurmay bakanlarna -askerearlarna, hatta ve hatta rnein 12 Eyll'den nce Babakan Demirel'e yakn politikaclar araclyla Genelkurmay Bakan Kenan Evren'in ilettii 'geliyoruz'u duyumsatan mesajlara), yle bir bakmak veya anmsamak darbelerin zaten gelmekte olduunu alglamaya yeterliydi. Bu blmde -nceki blmlerde grlen- eski MAH (Mil603 li Amale Hizmet) ile ilgili bir any yineleyebiliriz. 14 Mays 1950'deki hr seimlerde CHP'nin iktidar DP'ye teslim etmesinden nceki yllard. Babakan emsettin Gnaltay'd. (O tarihlerde bugnk gibi grkemli, kalabalk brolar yoktu.) Vatan'n Ankara muhabiri Sabahattin Snmez'in meziydim. Bir haber padad. DP milletvekillerinden Reat Aydnl, Ba-bakan'a "darbe ihbarnda" bulunmu ve yargya teslim edilmiti. Snmez Aabey mahkemeyi izlememi istedi. Reat Bey tabii durumada hazr bulunuyor. Savc "ihbar kantlayacak, kocaman bir ses alma aracn mahkeme bakannn nnde masaya yerletirdi. Dmelere basld. Bouk bir ses duyuluyor ama Babakan Gnaltay'n duyulan net sesine karn, ne are muhbirin ne dedii anlalmyordu. Reat Aydnl aracn stne eilmi, sa eliyle sa kulan araca dorultmu, dinlemeye alyordu. Sonradan mahkemede akland: Babakan, DP'nin "bir darbe yapaca" ihbarn alnca Reat Bey'i makamna arm. O zamanki rgt, masann nne iekler arasna mikrofon yerletirmi, ne var ki, muhbirin syledikleri ilkel dzenlemeyle kaydedilmemi... Bir yn bouk ses, anlalmaz szckler... Bugn gen muhabirlerin elinde, evinde ses alma gerelerini dnrseniz; gizli servislerin nereden nereye geldiini kolaylkla anlayabilirsiniz! 37. MT'in 75. yldnmnde internet sayfasnda ilk kez yaymlad bilgilere gre, rgt personeli iinde subaylarn oran yzde 2.3 gibi dk bir dzeye inmiti. Bugn bir-iki personel hari, MT tamamen sivilleti. MT personelinin "eitim dzeyi" ykselmiti; yksekre604 nim yzde 64.4, lise yzde 27.8, ilkrenim yzde 5.5 ve askeri okul yzdesi (rgtn 75. ylnda) yzde 2.3, rgtte alan kadnlarn oran yzde 19.4. MT sitesinin bteyle ilgili blmnde "1998-2002 MT btesi" tablo halinde verildi. Tabloya gre, Babakanln "Tasarruf Tedbirleri Genelgesi" uyarnca 2000 yl btesinden toplam 20 trilyon lira tasarruf saland. 2001'de toplam 11 trilyon 302 milyar lira tasarruf edildi. 2001'de hibir tat alnmad. Makine ve tehizat almlar yzde 52, yap ve tesisat onarmlar yzde 27 orannda azaltld. Personel says emniyet tekilatnn 40'ta biri. Polis rgt 170 bin, 2002'lerde belki de daha fazla. Ne var ki MT say vermiyor. Vermiyor ama, "mensuplarnn 15-20 kiiden oluan kendi haber a" olduunu kabul ediyor. 38. Atasagun'un (22 Mart 2002'de) MT'i ziyarete giden TBMM nsan Haklar nceleme Komisyonu bnyesinde kurulan "Telekulak Komisyonu" yelerine verdii bilgilerde ilgin blmler yer ald. Mstear enkal Atasagun, "MT'i Meclis'in denedemesi-ni" istedi. Milletvekillerini bizzat bilgilendiren Atasagun, rgtn effaflama ynndeki eilimlerini u aklamayla ortaya koydu: "