You are on page 1of 30

1.

Definicja kompatybilności elektromagnetycznej i związane z nią inne podstawowe definicje oraz określenia (EMC, zaburzenia, odporność, priorytet środków ochrony i inne). Kompatybilność elektromagnetyczna (EMC – Electromagnetic Compatibility) – wywodzi się z techniki przeciwdziałania zakłóceniom odbioru radiowego. Zwalczanie skutków zakłóceń w układzie : źródło zakłóceń – obiekt, zastąpiono zasadą kompatybilności czyli zgodności (zgodna współpraca urządzeń, instalacji z otaczającym je środowiskiem). Konstrukcje urządzeń powinny być takie aby się nawzajem nie zakłócały, zasada prawidłowego funkcjonowania, nie powinno zakłócać te swojej pracy. Odporność na zakłócenia – zdolność pracy urządzenia (niezakłóconego działania) bez pogorszenia jakości w miejscu gdzie występują zakłócenia elektromagnetyczne. Poprawna praca urządzeń zale y znacznie od dopasowania ich odporności do parametrów zakłóceń które mogą wystąpić. Odporność określa się umownym poziomem zakłóceń lub poziomem umownego sygnału zakłócającego. Rodzaje odporności : - normalna – poziom odporności = poziom zakłóceń - zwiększona (niezawodność) – poziom odporności > poziom zakłóceń Zaburzenie (zakłócenie elektr.) – ka de zjawisko, które mo e pogorszyć działanie urządzenia, instalacji lub systemu. Jest to pole lub sygnał elektr. który mo e stanowić przyczynę niewłaściwego działania urządzeń, inst., sys.. Model zakłóceń :

Zaburzenie występuje gdy obiekt do którego dociera energia zachowuje się w sposób niepo ądany. Zapobieganie : 1. Redukcja emisji i oddziaływanie na procesy generowania zakłóceń 2. Wpływanie na zmniejszenie efektywności mech. rozprzestrzeniania się zakłóceń (sprzę enia). 3. Podniesienie poziomu odporności (wra liwości) na skutek zakłuceń. Ka de źródło emituje zakłócenia, ka dy obiekt jest nara ony na co najmniej 1 zakłócenie, zakłócenia są wiązane z określonym poziomem. Matryca zakłóceń – wzajemne oddziaływania źródeł zakłóceń i obiektów zakłócanych. Wskazuje stopień zakłucania.

Źródła zakłóceń : czynniki zewnętrzne, wywołujące w urządzeniu lub instalacji napięcia lub prądy i lub inne czynniki które stanowią źródła zakłóceń wewnętrznych. Czynnikami wywołującymi zakłócenia mogą być : wyładowania atm., ładunki elektrostatyczne, procesy przejściowe w systemach i urządzeniach elektrycznych. Zakłócenia wewn. To : stany przejściowe w ukł.zasilania, sterowania lub transmisji sygnałów.

Zakłocenie elektromagnetyczne – zjawisko elektromagnetyczne, które pogarsza dzialanie systemu, jest to pole elektromagnetyczne lub sygnał elektryczny, który powoduje złe działanie urządzeń elektrycznych. Schemat rozprzestrzeniania się zakłóceń: • Ka de źródło emituje zakłocenia docierające co najmniej do jednego obiektu • Ka dy obiekt jest nara ony na co najmniej jedno zakłocenie • Ka de sprzę enie wią e jedno emitowane zakłócenie z jednym poziomem zakłóceń

Źródła zakłóceń elektromagnetycznych: A. Zakłócenia zewnętrzne 1. Źródła naturalne – wyładowania atmosferyczne, wyładowania elektrostatyczne ESD oraz zakłocenia galaktyczne 2.Źródła sztuczne – systemy wykorzystujące energię elektryczną B. Zakłócenia wewnętrzne - emitowane [rzez elementy lub podzespoły urz. Elektr. Podział ze względu na czas • Ciągłe • Krótkotrwałe Podział ze względu na częstotliwość • niskiej czestotl. – powodowane przez nieliowe odbiorniki energii, wahania napięcia w sieci, urządzenia sterowane, nieciągłość pracy zabespieczeń • Wysokiej czestotl. - powodowane przez zjawiska naturalne równie przez grupe urządzeń wysoko- i nisko-napięciowych

I. Wyładowania elektrostatyczne ESD-przepływ ładunku pomiędzy
mediami naładowanymi róznoimmiennie: Parametry: • Wartość szczytowa napiecia lub prądu wyładowania • Biegunowość • Czas narastania i opadania impulsu

II. Wyładowania piorunowe i LEMP –zakłócenia działające bezpośrednio z
urządzeniami lub pośrednio wskutek sprzę eń elektromagnetycznych (LEMP):

Parametry: • Wartość szczytowa prądu • Całkowity ładunek • Ładunek udaru • Energia właściwa • Średnia stromość

III. Zakłócenia sztuczne – generowane przez sieci, systemy i urządzenia elektryczne
Parametry: • Przepięcia łączeniowe • Prędkość narastania napięć • Czasy czoła napięcia • Czasy trwania impulsów • Przepięcia w sieciach zasilania lub przesyłu danych A. Impulsy pola elektromagnetycznego przy wybuchach jądrowych NEMP: Parametry: • Czas narastania impulsu • Czas trwania impulsu • Emax > 40 kV/m • Hmax < 200 A/m B.Wybuch na du ej wysokości HAEMP: Parametry: • Czas narastania impulsu < 10 ns • Czast trwania impulsu >100ns • Emax < 100 kV/m • Hmax < 300 A/m

Charakterystyka wyładowań atmosferycznych i impulsowego pola wyładowań piorunowych (LEMP) jako źródła zaburzeń(zakłóceń) naturalnych.
Wyładowania piorunowe stanowią źródło zakłóceń oddziaływających bezpośrednio na obiekty z urządzeniami elektrycznymi przy wyładowaniu w obiekt lub pośrednio wskutek sprzężeń elektromagnetycznych w przypadku wyładowań pobliskich(LEMP). Wyładowania rozwijają się z komór czynnych chmury burzowej o następujących właściwościach: – komory czynne maja zasięg kilku kilometrów i średnią aktywność ok. 30minut(łączny czas do kilku godzin) – ładunek dodatni przeważa w górnej części komory, a ujemny w dolnej, jego wartość może sięgać nawet 1000A s – ładunek ujemny rzędu 1-10 A s tworzy oddzielne centra, których liczba może dochodzić do kilkudziesięciu.

Wyładowanie piorunowe rozwija się, gdy natężenie pola w rejonie komory osiąga wartość powyżej 1kV/cm. Powstają strimery przekształcające się kolejno w skokowe lidery (prędkość 100km/s ; długość 10-100m; promień rdzenia 1cm, promień ładunku(ulotu) 10m; prąd 100A) i w wyładowania główne (prędkość początkowa ok 100m/us, średnia ok 30m/us ;prąd do kilkuset kA). Dla zagrożenia urządzeń technicznych istotne są wyładowania doziemne, których jest ok 30-40%. Pozostałe 60-70% stanowią wyładowania międzychmurowe. Wyróżnia się następujące typy wyładowań doziemnych:

Na terenach równinnych ok 80% wyładowań odgórnych na biegunowość ujemną. Wyładowania oddolne rozwijają się z obiektów wysokich.

Każde wyładowanie może być pojedyncze, stanowiące jeden udar prądowy (do 20% przypadków) lub wielokrotne, zawierające więcej udarów nić 1 udar prądowy(powyżej 80% przypadków). Na rysunku poniżej przedstawiono stylizację jednego ze znanych oscylogramów wyładowania wielokrotnego, zarejestrowanego w rejonie Lugano w Szwajcarii. Jak widać wśród krótkich kilku udarów mogą występować przebiegi prądowe długotrwałe o niewielkim prądzie.

Pierwszy udar w wyładowaniu wielokrotnym rozwija się skokowo, a udary następne strzałowo(tj w sposób ciągły). Czas między poszczególnymi udarami jest rzędu kilkudziesięciu ms. Wartość szczytowa udaru pierwszego jest większa niż wartość szczytowa udarów następnych. Odwrotnie jest natomiast ze stromością narastania udaru.

Parametry wyładowań piorunowych, zakresy zmian ich wartości oraz kształtu udaru przedstawiono poniżej. Natomiast statystyczne rozkłady tych parametrów zamieszczono na rys. 7 z objaśnieniami zestawionymi w tablicy 1.

Ocena zagrożenia piorunowego urządzeń i systemów wymaga określenia następujących wartości charakteryzujących prąd piorunowy wyładowania doziemnego: - Wartości szczytowej I - Maksymalnej stromości narastania S max =( dip/dt) max -Ładunku przenoszonego przez prąd Qimp = ∫i p dt

-Impulsu kwadratu prądu (lub inaczej energia właściwa wydzielona przez prąd piorunowy na rezystancji 1 ohm) W = ∫ip2 dt

W praktyce stosuje się podział Polski na dwie strefy: 25 dni burzowych w roku dla południowo-zachodniego krańca 20 dni burzowych w roku dla pozostałej części Uwzględniając powyższe liczby dni burzowych w roku można określić roczną liczbę uderzeń pioruna na 1 km2 powierzchni: 1.8 dla terenów o szerokości geograficznej powyżej 51° 30 2.5 dla pozostałych terenów kraju Analizując przypadki uszkodzeń urządzeń elektrycznych i elektronicznych stwierdzono, że większość z nich była wywołana przez wyładowania w sąsiedztwie obiektów.

5.Charakterystyka zakłuceń spowodowanych pracą systemów elektroenergetycznych i urządzeń elektrycznych (zakłucenia sztuczne) 1. Zakłucenia sieci, systemy i urządzenia elektryczne
Grupy urzadzeń emitujacych wąsko i szerokopasmowe przebiegi okresowe-długotrwałe zakłucenia niskiej, sredniej i wysokiej częstotliwości(od pojedynczych Hz do k. 100GHz): -jedno i trójfazowe tory pradowe o du ym obciązeniu,prostowaniki, falowniki, lampy fluorodcencyjne, zasilacze sieciowe, systemy komputerowe, spawarki elektryczne, kucheniki mikrofalowe, piece indukcyjne,telefonia komórkowa,urzadzenia zapłonowe silników (spalinowych, benzynowych itp.. Urzadzenia emitujące przebiegi aperiodyczne,zmienne, impulsowe- z reguły zakłucenia szerokopasmowe podczas pracy któtkotrwałej. Wysokonapieciowe -przy odłączaniu linii w.n. w stanie jałowym, transformatorów w stamnie jałowym oraz kondensatorów -przy załaczeniu i wyłaczeniu duzych obciązeń (np. tzw zrzucanie mocy) -przy łączeniu szyn zbiorczych za pomocą odłączników -przy uziemieniu, doziemieniu w czasie zwarcia lub działaniu SPZ Niskonapieciowe -przy odłączaniu indukcyjności (transformatorów, cewek, dławików) połaczonych równolegle ze zródłem napięcia - przy odłączaniu indukcyjności w połaczeniach podłu nych obwodów (odcinków torów prądowych, linii, dławików szynowych) -przy właczaniu i wyłaczaniu lamp fluorescencyjnych -poczas pracy łukowych apartów spawalniczych (palenie się łuku elektrycznego) -podczas pracy pieców łukowych w procesach technologicznych, równie spawarek oraz zgrzewarek -podczas załączania nieobcią onych linii kablowych i napowietrznych, a tak e grzejników rezystancyjnych i arówek -poczas odskoku styków w kontaktach mechanicznych itp…

Mo emy tu oszacować takie wielkościu jak: - przepięcia łączeniowe w sieciach nn - do 10kV - predkośc narastania napięc - do 100V/ns - czasy czoła napięcia - 1ns.. 1mikro s -czas trwania impulsu - 100ns .. 1ms przepiecia w sieciach zasilania lub przesyłu danych - do 3kV

P.S To jest tak jakby ktos chciał poczytac bo u góru jest to co njest na to pytanie a u dołu pozostałe zakłucenia sztuczne 2. Przepięcia dorywcze w sieciach nn
To rezultat zdarzenia awaryjnego, któremu jest bardzo trudno zapobiec podczas normalnej pracu układu. Są one definiowane jako przepiecia przemienne długotrwałe o znaczącej amplitudzie wystepujace w siecioach sredniego i niskiego napiecia w wyniku uszkodzenia izolacji spowodowanego np przepieciem atmosferycznym lub przerwaniem przewodu układu zasilania po stronie sredniego lub niskiego napiecia

3.Impuly pola elekromagnetycznego przy wybuchach jądrowych – NEMP (Nuclear Electromagnetic Impulse)
Scemat rozwoju zakłucen elektromagnetycznych przy wybuchach jądrowych: 1 Wybuch jądrowy wytwarza potę ny impuls promieniowania gamma 2 Fotony gamma odiłwują z materią osfery) wyzwalają wolne elektrony (elektrony Camptona) rozchodzące sie promieniście z du a predkościa zgodnie z kierunkiem propagacji gamma 3 Kolejna zderzenia z molekułami powietrza spowalniają elektrony komptonowskie wytwarzajac dziesiatki tysiecy par elektronow i jonów 4 Nastepuje rozdział ładunków na szybkie elektrony i powolne jony i powstaje silne pole elektryczne, a ruch ładunków jest równowa ny pradowi elektrycznemu Gdyby wybuch nastapił w hipotetycznie nieskączenie rozległej i jednorodnej atmosferze to linie pola

elektrycznego miałyby idealna symetrie. W rzeczywistości symetria nie jest zachowana z powodu: - obecnosci powierzchni ziemi - niejednorodności atmosfery - wpływu ziemskiego pola magnetycznego - konfigracji ładunku jądrowego i przenoszonego go pojazdu Mechanizm ten zalezy od tego na jakiej wysokości wystąpi wybuch

6. Klasyfikacja i rodzaje mechanizmow rozprzestrzeniania sie zakłóceń (sprzę eń) elektromagnetycznych. Mechanizmem rozprzestrzeniania się zakłóceń (sprzę eniem) – nazywamy zjawisko fizyczne, które w jakis określony sposób przeniosło energie elektromagnetyczna z jednego źródła zakłóceń do drugiego układu (albo urządzenia). Zakłócenia zew Naturalne Sztuczne Wyładowania Wyładowania Procesy Eksplozje Atmosferyczne Elektrostatyczne elektromagnetyczne Nuklearne (LEMP) (ESD) W systemach (NEMP) (SEMP) Zakłócenia wew Emitowane przez elementy lub podzespoły urządzeń elektrycznych lub elektronicznych

Drogi odpowiadaja za kompatybilność urzadzenia. Drogami, system komunikuje się ze swiatem zewnętrznym. Drogi mogą to być: (przewody wejścia wyjscia obwodow zasilania sieciowego, uziemienia, obwody we/wy obiektowych, obwody sterowania i inne). Główne źródła zakłóceń elementow instalacji systemu: Magnetyczne (indukcyjne), Elektryczne (pojemnościowe), Pole elektromagnetyczne. Klasyfikacja rozprzestrzeniania się zakłóceń elektromagnetycznych: • sprzę enie przez przewodzenie (i wspolne impedancje) • sprzę enie pojemnościowe (indukcja elektryczna) • sprzę enie indukcyjne (indukcja magnetyczna) • sprzę enie przez pole (promieniowanie fali elektromagnetycznej) pojemnościowe – od pola elektrycznego bliskiego (przesłuch pojemnościowy) indukcyjne – od pola magnetycznego bliskiego (przesłuch indukcyjny)

Mechanizmy podstawowych rodzajow sprzę eń:

S – sprzę enie 1,2 obiekty Z – zakłócenie x –odległość

Sprzę enie przewodowe Galwaniczne

Pojemnościowe (pole E)

Sprzę enie polowe Indukcyjne (poleH)

Promieniowania (pole E/H)

Pole biskie

Pole dalekie

1 – obwod zakloajacy, 2 – obwod zakłócany,

- napiecie zakłócające prace obwodu

Przyjmuje się, ze pole bliskie – wystepuje w odległości x < λ/2π. Gdy źródła zakłóceń sa ktorkimi odcinkami przewodow linii i(t), E, B, mogą być wyznaczane jako dopl Hertza.

7. Mechanizm sprzę eń przewodzonych (rezystancyjnych, impedancyjnych) oraz przykłady środków zaradczych ograniczających wpływ sprzę eń przewodzonych. Sprzę enie przez przewodzenie występuje wówczas, gdy dwa lub więcej obwodów elektrycznych ma jedną wspólną impedancję Zk nazywaną impedancją sprzę enia. Mo na rozró nić: • Sprzę enie pomiędzy dwoma obwodami prądowymi zasilanymi z tej samej sieci, • Sprzę enie pomiędzy dwoma obwodami prądowymi i obwodem uziemienia.

Przy bardzo małych częstotliwościach impedancja Zk jest rezystancją. Prąd płynący w obwodzie 1 wywołuje na przewodzie wspólnym podłu ny spadek napięcia zakłócającego:

W praktyce impedancję sprzę enia mo na przedstawić jako: Wartość impedancji sprzę enia rośnie wraz ze wzrostem częstotliwości prądu zakłócającego. Część rezystancyjna impedancji sprzę enia ma stałą wartość oporu jedynie wówczas, gdy prąd płynie przez cały przekrój przewodu. Dla wy szych częstotliwości występuje zjawisko wypierania prądu do części warstwy blisko powierzchni przewodu. Równowa na grubości warstwy przewodzącej prąd mo e być obliczona z zale ności

gdzie σ jest konduktywnością a µ przenikalnością magnetyczną materiału przewodzącego.

Środki redukujące sprzę enie przez przewodzenie: • Zmniejszanie, w takim stopniu jak jest to mo liwe, długości odcinków przewodów mających wpływ na wartość Zk. • Zwiększanie przekroju poprzecznego przewodu dla prądów o niskiej częstotliwości (zmniejszanie rezystancji). Przy wy szych częstotliwościach wykonanie połączeń torów wspólnych za pomocą przewodów płaskich (znacznie zmniejsza się indukcyjność). • Stosowanie separacji galwanicznych, która mo e być skuteczna jedynie przy małych częstotliwościach lub zrównowa onych układów separacyjnych. • Odpowiedni sposób prowadzenia i połączeń przewodów wspólnych lub uziemionych.

Przykłady środków zaradczych zmniejszających wpływ sprzę eń wskutek przewodzenia w obwodach zasilania i sygnalizacji polegający na odpowiednim sposobie wykonania połączeń.

11. Filtry jako pasywne elementy przeciwzakłóceniowe (podstawowe parametry i sposoby wyznaczania ich charakterystyk, cechy konstrukcyjne). Filtry, obok ograniczników przepięć, ekranów i osłon, nale ą do pasywnych urządzeń przeciwzakłóceniowych. Zgodnie z normami EMC, nale y chronić zarówno przed zakłóceniami źródeł jak i przepięciami (indukowanymi prądami / napięciami zakłóceniowymi). Filtry mają za zadanie celowe wprowadzanie selektywnych częstotliwościowo sprzę eń poprzez przewodzenie, co w du ej mierze ogranicza prądy zakłóceniowe do określonego pasma częstotliwości. Aby zakłócenia zostały wytłumione, filtr musi być podłączony tak jak na poni szym rysunku:

Działanie filtru z rysunku polega na podziale napięcia na wejściu Ue na napięcie na Z1 i Z2 (zgodnie z prawem Kirchhoffa Ue = UZ1 + UZ2). Impedancje Z1 i Z2 nie mogą być jednocześnie stałe w funkcji częstotliwości. Dzięki takiemu podziałowi napięcia: część zakłóceń zostanie odprowadzona do masy (poprzez przewodzenie IZ2) część zostanie odbita (IR) z powodu niedopasowania impedancji część zostanie zamieniona np. na straty cieplne

Efektywność tłumienia mo na oszacować porównując napięcia zakłócające z filtrem i bez.

Mo na teraz porównać napięcia zakłócające z filtrem (Ust) i bez (Ust’): ZS ZS U st = U st ' = ZQ + ZS ZQ + Z S + Z L ZL jest impedancją wzdłu ną zmienną w funkcji częstotliwości (ZL = ωL). Cewka działa wg reguły Lenza (zwanej tak e regułą „przekory”), tzn. ZL ma mały opór dla IN o niskiej częstotliwości i du y opór przy prądzie zakłóceniowym wysokiej częstotliwości Ist.
U st Z Q + Z S + Z L = U st ' ZQ + ZS Skuteczność filtrowania (tłumienność wtrąceniową) Ust / Ust’ przedstawia się w skali logarytmicznej:

Filtr jest typowym czwórnikiem, więc mo na zastosować równanie macierzowe impedancyjne, łańcuchowe albo hybrydowe (lub odwrotne do niego). Są to równania, które prezentują relacje pomiędzy U1, I1, U2, I2 (za ka dym razem co innego jest mno one przez macierz przekształcenia). Tutaj równanie łańcuchowe:

U 1  I  =  1

U  A 2  ,  I2 

 A11 gdzie A =   A21

A12  A22  

Tłumienność układu zale y nie tylko od wartości macierzy A, ale tak e od impedancji źródła zakłóceń ZQ oraz impedancji układu zakłócanego ZS. Zatem tłumienność filtru nie zale y od samych własności filtru, ale i od układu, w którym filtr został zamontowany. Producenci przyjmują do podawania parametrów ZQ = ZS = {50Ω, 60Ω, 150Ω, 600Ω} (czyli dla średnich ściśle określonych wartości impedancji). Dzięki wartościom katalogowym mo na określić jakość filtrów, zdobyć jakieś porównanie, a tak e ocenić przydatność filtru w konkretnym układzie.

Jeśli znamy jedynie orientacyjne wartości ZQ i ZS, mo emy zbudować filtr kierując się zasadami w poni szej tabeli:

Podstawowymi elementami konstrukcyjnymi filtrów są dławiki i kondensatory (gdzie wartość impedancji jest zmienna w funkcji częstotliwości). W zale ności od zakresu przeciwdziałania zakłóceniom mo na stosować elementy dwubiegunowe albo w kombinowanych połączeniach: trójbiegunowe, czterobiegunowe i wielokrotne.

12. Ograniczniki przepięć jako pasywne elementy przeciwzakłóceniowe - rodzaje i charakterystyczne parametry. Ograniczniki przepięć SPD(Surge Protection Device ) nazywane te ochronnikami przepięciowymi (Overvoltage protector), odgromnikami (Surge arrester), diodami supresorowymi (Suppressor diode), lub transzorberami (Transient Zenner Absorber) musza ograniczać przepięcia spowodowane wyładowaniami atmosferycznymi lub procesami łączeniowymi. Przedstawiają sobą nieliniową oporność o du ej rezystancji przy napięciu roboczym i o wysokiej rezystancji przy napięciu większym ni MAX napięcie robocze dla urządzeń lub instalacji. Ograniczniki przepięć składają się przynajmniej z jednego elementu nieliniowego, są instalowane na wejściu chronionego urządzenia i powodują ograniczenie fali przepięciowej przez odprowadzenie jej prądu do ziemi.

Wyró nia się: Ograniczniki wyładowcze lub ucinające napięcie(iskierniki powietrzne, gazowe i ślizgowe),półprzewodnikowe lub obni ające napięcie (warystory , diody) i zło one (ró ne kombinacje wymienionych ograniczników . Ograniczniki zaliczane do prostych układów , zło one z elementów podstawowych obni ających i ucinających napięcie; nie zaliczane do prostych układów, które zawierają obok wskaźniki, rozłączniki, kondensatory i tp.;

Ograniczniki 1-bramkowe lub 2-bramkowe z szeregową impedancją; Ograniczniki ucinające napięcie(iskierniki, ograniczniki gazowe, sterowane prostowniki krzemowe) mają nieciągłą charakterystykę napięciowo-prądową , a ograniczniki obni ające napięcie (warystory, diody lawinowe, diody supresorowe)maja ciągłą charakterystykę, natomiast ograniczniki typu zło onego zawierają elementy ucinające i obni ające napięcie.

Właściwości ograniczników wyładowczych Cechy: -hermetyczna obudowa -2 lub 3 płaskie elektrody -izolacja gazowa lub stała (ślizgowe) -rezystancja sięgająca wartości 10^12 -zapłon zale y od stromości narastania napięcia i wartości szczytowej udaru. -napięcie zapłonu dostosowane do wytrzymałości elektrycznej chronionego układu -napięcie rzędu 10V(<= 50V)

Ogranicznik wyładowczy i jego charakterystyka udarowa.

Napięcie wyładowania jest większe ni Uc robocze układu i jest określone przy prądzie 10 mA. Prąd udarowy ma e osiągnąć wartość kilkudziesięciu kA. Dla ograniczników gazowych prądy te są znacznie mniejsze. Pojemność własna ogranicznika mo e mieć wpływ na pracę chronionego układu. Właściwości ograniczników półprzewodnikowych i zło onych. -symetryczna , nieliniowa charakterystyka napięciowo-prądowa, wyznaczająca 2 stany pracy (stan przewodzenia i stan bezprądowy). Opisuje ją zale ność: warystora.
Charakterystyki warystora w skali liniowej i logarytmicznej:

K jest zale ne od budowy/kształtu

Poziom ochrony zale y od wartości prądu wyładowania i współczynnika nieliniowości α i mo e być kilkakrotnie wy szy ni napięcie znamionowe pracy układu. Znamionowe i graniczne prądy udarowe zale ą od wymiarów warystora i mogą być od kilkuset A do kilkunastu kA. Parametry charakterystyczne : -maksymalne napięcie trwałej pracy ogranicznika Uc (max wartość skuteczna U które mo e trwale występować na ograniczniku); -prąd pracy długotrwałej Ic(prąd płynący w ograniczniku przy Uc)

-napięciowy poziom ochrony Up(Umax które mo e wystąpić na zaciskach ogranicznika) Up/Uc zale y od technologii, właściwości materiałowych i wymiarów warystorów oraz ich znamionowych prądów wyładowczych In Wa nym parametrem ogranicznika jest max I wyładowczy Im>In i prąd udarowy(impulsowy) Iimp . Istotną właściwością ogranicznika jest jego stabilność termiczna(niestabilny , je eli tracona w nim moc przekracza zdolność rozpraszania ciepła , to prowadzi do wzrostu temperatury i powoduje uszkodzenie). Do ochrony urządzeń elektronicznych wykorzystuje się diody Zenera o typowej charakterystyce

Pojedyncze ograniczniki przepięć lub ich kombinacje są umieszczane bezpośrednio przed chronionym urządzeniem lub w miejscu wejścia linii zasilającej lub linii przesyłu sygnałów do obiektu. Często konieczne jest zastosowanie kilkustopniowego układu ograniczników przepięć, które są umieszczane na granicy poszczególnych stref ochrony, lub w zale ności od poziomu odporności urządzeń. Układ ograniczników przepięć powinien być skoordynowany w taki sposób, aby występujące przepięcie ulegało w kolejnych stopniach ograniczników zredukowaniu do poziomu wytrzymałości udarowej chronionego obiektu. Ogranicznik powinien być wyposa ony w urządzenie umo liwiające odłączenie uszkodzonego ogranicznika od układu(bezpieczniki, rozłączniki zintegrowane z ogranicznikiem) i w sygnalizacje uszkodzenia. Rozłącznik powinien zapewnić ochronę warystorów przed skutkami cieplnymi i ochronę ludzi przed pora eniem. Dobierając zabezpieczenie ograniczników stosowanych w instalacji zasilającej nn nale y znaleźć kompromis pomiędzy zapewnieniem ciągłości zasilania chronionego urządzenia a zapewnieniem ciągłości ochrony przepięciowej.