You are on page 1of 20

1.

pojam i predmet prava evropske unije
Predmet prava evropske unije kao nastavno naucne discipline jos nije jasno odredjen kao sto nije odredjeno ni njegovo mjesto u odnosu na srodne predmete. Nepostojanje saglasnosti oko predmeta unije rezultat je cinjenice da se o ovom pitanju ili nije dovoljno rapravljalo ili se to nije cinilo na organiyovan i sistematski nacin. Delimicno opravdanje za to se moze naci u cinjenici da se pravo eu nalazi u stalnoj ekspanziji i da ga je tesko pratiti i azurirati i po obimu i po sadrzini.Najcesce se materija prava eu izucava u dva predmeta ili dva djela u okviru iste discipline tako sto su u prvom djelu obradjena pitanjaorganizacije i funkcionisanja eu,njen odnos prema drzavama clanicama i pitanja stvaranja eu. U drugom djelu se analiziraju pitanja materijalnog prava koja obuhvataju materiju uspostavljanja i funkcionisanja unutrasnjeg trzista. Metod koji se koristi u izucavanju prava eu je odredjen sadrzinom i osobenostima predmeta i izvora. Bez obzira sto predmet izucavanja eu cine propisi koji podjsjecaju na poznate izvore iz grana unutrasnjeg ili medjunarodnog prava njihovom izucavanju se mora pristupati sa posebnom paznjom i posebnim metodama i tehnikama tumacenja.U pogledu primjene pravo eu je osobeno jer nije razvilo sopstveni ni potpuni sistem sankcija u slucaju povrede svojih normi, niti eu raspolaze svojim sistemom prinudnog izvrsenja. Zbog toga se u primjeni svog prava oslanja na nacionalna prava drzava clanica i na njihove sisteme vlasti tako da izmedju prava eu i unutrasnjeg prava drzava clanica postoje posebni odnosi zasnovani na koordinaciji i koopoeraciji. Pravo eu nastaje na nadnacionalnom nivou a ali se sprovodi na nacionalnom nivou.

2.terminoloske dileme 3.mjesto prava eu u unutrasnjem pravnom sistemu
Predmet prava eu i pored razlika ima slicnosti sa postojecim granama prava,prije svega sa medjunarodnim,javnim,ustavnim i upravnim pravom. Ako se uporedi predmet i sadrzina medjunarodnog i prava eu mogu se uociti slicnosti u pogledu subjekata jer se u obe grane prava izucavaju odnosi koji nastaju izmedju drzava, pa otuda postoji shvatanje o o pravu eu kao djelu medjunarodnog prava. Razlika je u tome sto predmet medjunarodnog prava nije ogranicen samo na odnose koji nastaju izmedju evropskih drzava, kao u slucaju prava eu vec obuhvata odnose koji se uspostavljaju izmedju svih suverenih drzava. Slicnost sa ustavnim i upravnim pravom postoji u karakteru normi koje sadrze njihovi propisi i njihovom predmetu i cilju. Dalja slicnost se moze naci u postovanju posebnih pravila kojima je sud pravde dao znacaj nacela ili principa koji po svojoj sadrzini imaju karakter slican ustavnim nacelima u drzavama,bez obzira sto u eu ne postoji ustav u formalnom smislu rjeci. Slicnost prava eu sa upravnim pravom postoji u pogledu nacina i postupka donosenja onih sekundarnih akata koji spadaju u nadleznost savjeta ili komisije,kada ovi organi nastupaju kao nosioci upravne vlasti kako i u pogledu nacina i postupka zastite pojedinaca u slucajevima sposrova sa zajednicom a danas sa eu. U tom cilju sudu pravde je data nadleznost da vrsi sudsku kontrolu nad radom unije.

4. Nastanak i ciljevi Evropskih zajednica
Do stupanja na snagu lisabonskog sporazuma postojale su tri evropske zajednice: evropska zajendica za ugalj i celik, evropska zajednica za atomsku energiju i ekonomska evropska zajednica. Evropska ekonomska zajednica za ugalj i celik je osnovana Pariskim ugovorom iz 1951 na peeriod od 50 godina i prestala je da postoji 2002. iste zemlje

njemacka,francuska,italija belgija,holandija i luksemgurg potpisale su ugovor o osnivanju zajednice za atomsku energiju i evrposku ekonomsku zajednicu 1957. ugovori su potpisani u rimu i poznati su kao rimski ugovori koji su stupili na snagu 1 januara 1958.Osnovni cilj evropskih zajednica je uspostavljanje zajednickog trzista. Osim uspostavljanja zajedncikog trzista pred zajednicu je postavljen cilj da uspostavljanjem ekonomske i monetarne unije i sprovodjenjem zajednickih politika i aktivnosti unaprijedi skladan,uravnoteze i trajan razvoj u cjelojzajednici, visok stepen zaposlenosti i socijalne zastite,jednakost izmedju muskarca i zene,trajan i neinflamatoran rast, visok nivo konkurentnosti i uskladjenosti ekonomskih rezultata,poboljsanje kvaliteta zivotne sredine. Radi ostvarivanja navedenih ciljeva drzave clanice su na zajedncu prenijele potrebna ovlastenja da prema uslovima u rokovima koji su predvidjeni ugovorom preuzmu sledece aktivnosti: 1.da izmedju drzava clanica zabrani carinske dazbine i ogranicenjana uvoz i izvoz robe. 2.da vodi zajednicku trgovinsku politiku 3.da uspostavi unutrasnje trziste koje karakterise ukidanje prepreka izmedju drzava clanica za slobodno kretanje lica,robe usluga i kapitala 4.da usvoji mere koje se odnose na ulazak i i kretanje lica 5.da vodi zajednicku politiku u oblasti poljoprivrede i ribarstva 6.da vodi zajednicku politiku u oblasti saobracaja 7.da uvede sistem koji ce obezbjediti da se ne krse pravila konkurencije na unutrasnjem trzistu 8.da uskladi nacionalna zakonodavstva u mjeri u kojoj je to neophodno za funkcionisanje zajednickog trzista 9.da podstice koordinaciju politika zaposlenosti drzava clanica sa ciljem da ojaca njihovu efikasnost putem razvoja strategije zaposljavanja 10.da vodi politiku u socijalnoj oblasti koja obuhvata evropski socijalni fond 11.da ucvrsti ekonomsko i socijalno jednistvo 12.da vodi politiku u oblasti zivotne sredine 13.da jaca konkurentnost industrije zajednice 14.da unapredjuje naucno istrazivacki razvoj 15.da podstice stravanje i razvoj transevropskih mreza 16.da doprinosi kvalitetnom vaspitanju i obrazovanju 17.da doprinosi ostvarivanju viskog nivoa zdravstvene zastite. 18.da vodi politiku u oblasti saradnje za razvoj 19.da doprinosi poboljsanju zastite potrosaca 20.da preuzima mjere u oblasti energetike civilne zastite i turizma.

5. Nastanak i ciljevi Evropske unije Sporazuma iz Lisabona
Ciljevi eu: 1.da svojim gradjanima obezbjedi podrucje slobode,bezbjednosti i pravde,bez unutrasnjih granica,na kome je obezbjedjeno slobodno kretanje lica u skladu sa odgovarajucim mjerama kontrole spoljnih granica,azila,imigracije i prevencije i borbu protiv kriminala 2.da unaprijedi mir,svoje vrijednosti i blagostenje svih svojih naroda. 3.da uspostavi unutrasnje trziste i da se nagazuje na trajnom razvoju unije zasnovanom na uravnotezenom ekonomskom rastu i stabilnim cjenama,visokom obrazovanju,punoj zaposlenosti. 4.da se bori protiv socijalne iskljucivosti i diskriminacije i da unapredjuje socijalnu pravdu i jednakost. 5.da unaredjuje ekonomsko drustveno i teritorijalno jedinstvo i solidarnost izmedju drzava clanica

5. 9. 8.slobodnoj i pravicnoj trgovini.Ujedinjeno kraljevstvo je izuzetak pa se pred njihovim sudovima nece primejnjivati povelja. 4. Pored sistema kvalifikovane vecine uvodi se novi sistem duple vecine u oblastima u kojima savjet odlucuje kvalifikovanom vecinom. 10.smanjen je broj komesara u komisiji kako bi se omogucio efikasniji rad komisije pa ce od 2014 samo dve trecine drzava moci imati svoje predstavnike u komisiji. 6. Prema rjesenjima iz sporazuma unija je zasnovana ali ne i konstituisana na dva odvojena ugovora. 7. Uniji je priznat jedinstven pravni subjektivitet.Pojednostavljena su pravila o pojacanoj saradnji na osnovu kojih pojedine grupe drzava clanica unije mogu izmedju sebe da uspostave cvrsce ekonomske i politicke odnose unutar unije. 3.nacionalnim parlamentima data su veca ovlastenja u procesu usvajanja komunitarnih propisa.Povecan je broj pitanja o kome ce se odluke donositi kvalifikovanom vecinom. u oblastima odjetljivih politika odluke ce se donositi jednoglasno.Ovaj sistem ce se upotrebljavati od 2014 sa prelaznim periodom do 2017.Ako jedna trecima nacionalnih parlamenata smatra da nacrt nije u skladu sa nacelom supsidijarnosti komisiji se tekst vraca na ponovno razmatranje.bezbjedonosnu politiku koga postavlja evropski savjet sporazumno sa predsjednikom komisije.prema novom sistemu za odluke ce se traziti da glasa najmanje 55% od ukupnog broja drzava clanica ali koje predstavljaju najmanje 65% stanovnika od ukupnog broja stanovnika unije. a ne na jedinstvenom dokumentu. U tom cilju organi unije su obavezni da ih obavjestavaju o nacrtima propisa. Promene izvršene Lisabonskim sporazumom Promjene: 1.ukljucujuci postovanje principa povelje ujedinjenih nacija.uveden je novi sistem glasanja u savetu ministara.bezbjednosti.6. 2. Karakter Sporazuma iz Lisabona Lisabonski sporazum cine tri djela: ugovor o evropskoj uniji. 6. . Preostala trecina ce cekati na red da budu predstavljene svojim komesarom. akoji ce zamjeniti postojeci sistem kome se predsjednik evropskog savjeta rotirao svakih 6 mjeseci.pored saglasnosti savjeta. U odnosima prema trecim drzavama. 7.kao sto se moglo ocekivati nakon sto su ukinuta ranija tri stuba koji su odrazavali razlicite nacine odlucivanja koji su korisceni u ez i eu.dok je ugovor o o evropskoj o evropskoj uniji zadrzao svoj naziv.Uvedeni su funkcija i mjesto viskokog predstavnika unije za spoljne poslove.da doprinosi miru.dok ga je ranija zajednica izgubila jer je stopljena u uniju.Postojeci ugovor o evropskoj zajednici je preimenovan u ugovor o funkcionisanju evropske unije.Ukljucena je povelja o ljudskim pravima u kojoj su na jednom mjestu sabrana prava koja imaju gradjani.ugovor o funkcionisanju evropske unije i protokoli i deklaracije koji su dodati uz ugovore.komisija je zadrzala monopol zakonodavne inicijative.da postuje svoju bogatu kulturnu i jezicku raznolikost i da obezbjedi zastitu i unaprijedi evropsko kulturno nasljedje.unija je dobila zadatak da podrzava i inapredjuje svoje vrijednosti i interese. U ustavnom pravnom smislu promjene osnovackih ugovora nisu redovne ili uobicajene reforme vec revizorne.trajnom razvoju planete.Povecan je broj oblasti i politika unije u kojima se za donosenje zakonodavnih akata zahtjeva saglasnost evropskog parlamenta.Predvidjeno je postojanje stalnog predsjednika evropskog saveta koga ce postavljati nacionalne vlade na period od dve i po.solidarnosti i uzajamnom postovanju izmedju naroda.

Na osnovu principa supsidijarnosti unija moze djelovati u oblastima koje ne spadaju u njenu isljecivu nadljeznost samo ukoliko drzave clanice ne mogu na odgovarajuci nacin da ostvare ciljeve.Princip vladavine prava Evropsku ekonomsku zajednicu kao zajednicu zasnovanu na postovanju prava prvi je u pravnoj teoriji okvalifikovao valter halstajn. Drzave clanice su shvacene kao realne organizacije ili politicko jedinstvo zasnovano na ustavu dok je eez tretirana kao vestacka tvorevina zasnovana na pravu. 9.Evropska unija ne raspolaze ovlascenjima da sama siri svoje nadleznosti vec se to moze uciniti samo izmjenama ugovora o osnovanju. 11.pa se i pravo koje bude stvarno u punom znacenju oznacava kao pravo eu. Podela nadležnosti prema pravnoj prirodi .vrsenju usluga i slobodnom kretanju kapitala. Evropska unija ne raspolaze sopstvenim legislativnim ovlastenjima vec ovlastenjima koja poticu od drzava clanica.Dodjeljena ovlastenja ne mogu biti vracena od zajednice niti ih drzave clanice ne mogu obnoviti. Princip dodeljenih nadležnosti Nakon stupanja na snagu sporazuma iz lisabona drzave clanice ovlastenja prenose direktno na evropsku uniju. 3. Podela nadležnosti prema cilju ili predmetu Prema ciljevima koji su postavljeni pred uniju nadleznosti kojima raspolaze mogu se svrstati u nekoliko grupa: 1.uspostavjanja i nacina rada jedinstvene monetarne vlasti i jedinstvene monetarne politike. nadleznosti za uspostavljanje ekonomske i monetarne politike: nadleznosti oko uvodjenja jedinstvene valute. poboljsanje uslova zivota i rada.carinske unije i unutrasnjeg trzista. a ne ljudi. Eu raspolaze samo dodjeljenim i prema ciljevima ogranicenim i funkcionalnim nadleznostima.Ovde spada i nadleznost unije da vodi politiku konkurencije .prvi predsjednik komisije eez. 4.U osnovi principa vladavine prava lezi ideja da svako ko vrsi javna ovlastenja mora to uciniti u skladu sa pravom iz cega je izvedeno i nacelo o vladavini prava.razvijanje naucnih iskustava i usavrsavanje tehnologije. Na osnovu principa proporcionalnosti sadrzina i oblik preduzete akcije unije ne smeju prekoraciti onu meru koja je neophodna za ostvarivanje ciljeva. nadleznosti povezane sa uspostavljanjem i funkcionisanjem zajednickog trzista.ali koji ce iz razloga obimnosti ili dejstva predlozenih akcija biti bolje ostvareni na nivou unije.brige o povecanju nivoa zivotnog blagostanja.8. nadleznosti iz sfere socijalnog osiguranja :da koordinira politike drzava clanica u oblasti zaposljavanja. 10. 2. tako da unija raspolaze samo onim ovlastenjima koja su joj potrebna da ostvarivanje ciljeva koji ugovorom postavljeni pred nju.kretanju lica. Na osnovu ovih nadleznosti zajednica je donjela niz mjera o uklanjanju carinskih i drugih prepreka u trgovini. Obim ovlascenja koje drzave prenose na uniju odredjuje ugovor o osnovanju. Nadleznosti koje su povezane sa mjerama koje su potrebne za ostvarivanje potrebnog nivoa harmonizacije nacionalnih prava drzava clanica.

Pod podjeljenim nadleznostima se podrazumjevaju one nadleznosti koje mogu vrsiti i organi unije i drzava clanica. Sama cinjenica postojanja izricitog ovlastenja podrazumjeva postojanje svakog drugog ovlastenja koje je neophodno da bi se izvrsilo ono prvo.sporazume o zastiti zivotne sredine 5.cetiri velike slobode:slobodan promet robe.podjeljene i komplementarne.tehnicku i socijalnu saradnju.sporazume o pridruzivanju Pojedinim odredbama ugovora o osnovanju na uniju nisu izricito prenijete ndleznosti vec su propisani ciljevi za cije je sprovodjenje odgovorna unija.sporta 12.obrazovanja. U dosadasnjim slucajevima sud pravde je zauzimao stav da se takve formulacije moraju tumaciti tako kao da se podrazumjeva da su i njima prenijeta ovlastenja koja su neophodna za ostvarivanje ciljeva. ili je odlucila da prestane sa njihovim koristenjem. Da bi se unija mogla pozivati na podrazumjevajuca ovlastenja u nekoj oblasti potrebno je da joj je ugovor na izricit nacin prenijeta ovlastenja da preduzima odgovarajuce mjere. Posebnu vrstu nadleznosti cine one koje se mogu vrsiti zajedno:istovremeno i od strane unije i drzava . Unija djeli nadleznost sa drzavama clanicama kada joj je ugovorom o osnivanju povjerena nadleznost koja se ne odnosi na pitanja koja spadaju u iskljucivu nadleznost eu i koja nisu obuhvacena komplementarnim nadleznostima.Prema pravnoj prirodi nadleznosti koje su drzave clanice prenele na uniju mogu se podjeliti na iskljucive.Iskljucivost ne podrazumjeva i neogranicenost po obimu koristenja ovlastenja.vec lisavanje prava drzava clanica da zakonodavno intervenisu u ovoj oblasti cak i kada unija ne vrsi svoje pravo.industriije.slobodno vrsenje usluga i slobodan protok kapitala. Zadrzane nadleznosti cine ovlastenja koja nisu prenijeta na uniju vec su zasrzana od strane drzava clanica. Iako ove nadleznosti pripadaju clanicama one ih mogu vrsiti u skladu sa principom lojalne saradnje.kulture.sporazume koji se odnose na zajednicku trgovinsku politiku 3. 2. Pod drzavama clanicama podrazumjevaju se svi organi koji raspolazu zakonodavnom.sporazume o sprovodjenju okvirnih visegodisnjih programa 4. 13. Kada je rijec o spoljnim odnosima na uniju su prenijeta izricita ovlastenja da zakljucuje sledece vrste sporazuma: 1. Pod izricitim nadleznostima se podrazumjevaju one nadleznosti koje su konkretnim odredbama ugovora o osnivanju na izricit nacin prenijete na uniju sa drzava clanica. slobodno kretanje radne snage. Komplementarnim nadleznostima unija dopunjuje. Medjutim samo navodjenje cilja u ugovoru o osnovanju nije dovoljno za ppostojanje podrazumjevajucih nadleznosti. Podela nadležnosti prema Lisabonskom sporazumu U odnosu na ranija rjesenja unija vise nece raspolagati iskljucivim ovlastenjima za regulisanje tkz. Drzave clanice mogu koristiti svoje nadleznosti samo u obimu ili djelu u kojem ih unija vec nije iskoristila.sporazume u kontekstu razvojne saradnje i sporazume koji se odnose na ekonomsku.sporazume koje se odnose na monetarnu politiku i valutni rezim sa jednom ili vise drzava ili medjunarodnom organizacijom. Podela nadležnosti prema načinu prenosa Razlikuju se izricite i podrazumjevajuce nadleznosti.turizma. 6. Komplementarnim nadleznostima unija raspolaze u oblasti zastite i ljudskog zdravlja. U slucaju podjeljenih nadleznosti i drzave clanice i unija imaju pravo da donose legislativne obavezujuce akte po pitanjima koja su navedena ugovorom o funkcionisanju eu.upravnom i sudskom vlascu.podrzava ili uskladjuje akcije drzava clanica. Iskljucive nadleznosti karakterise iskljucivo pravo unije da ih jedino i samo ona moze koristiti za donosenje legislativnih akata.

15. Iz prethodnog rjesenja su preuzete i komplementarne nadleznosti.u tom cilju koristeni su razni instrumenti kao sto su Sengenski sporazum i sporazum o socijalnoj politici.da se koristi tek u krajnjem slucaju kada ciljevi pomenutih ugovora ne mogu biti ostvraeni primjenom predvidjenih procedura.da ostaje otvorena za sve drzave clanice i omogucava im da se u svakom momentu ukljuce u saradnju. 2. 16. 14. Drzavama clanicama je bilo dozvoljeno da osnivaju blizu saradnju pod uslovom da ta saradnja : 1. a koji iz razloga obimnosti ili dejstva predlozenih akcija mogu biti bolje ostvareni na nivou eu. U pravnom smislu on odredjuje uslove pod kojim unija moze vrsiti ovlastenja iz podjeljenih nadleznosti. Kasnije je ova odgovornost prosirena na ponasanje drzava kod donosenja zakonodavnih i legislativnh akata. U politickom smislu princip princip supsidijarnosti odrazava unije i drzava clanica.postuje dodatne specificne kriterijume predvidjene ugovorom o osnovanju. Princip supsidijarnosti U oblastima koje ne spadaju u njenu iskljucivu nadleznost unija intervenise samo ako i ukoliko drzave clanice ne mogu na odgovarajuci nacin da ostvare ciljeve predvidjene akcije niti na centralnom niti na lokalnom ili regionalnom nivou. Prakticna svrha uvodjenja principa supsidijarnosti je da se novim nacinom donosenja odluka na nivou sto je moguce blizem narodu obezbjedi ravnoteza ili kontra tendenciji centralizacije u pogledu odlucivanja na komunitarnom nivou.da ne utice na tekovine zajednice i na mjere usvojene ugovorima 6. kao i na nepotpuno i nepravilno sprovodjenje .clanica.da se odnosi bar na vecinu drzava clanica 5.unapredjivanja saradnje i humanitarne pomoci. Mastriskim izmjenama ugovora o osnovanju evropske zajednice odredjeno je da mjere zajednice ne smiju preci one okvire koji su neophodni da bi se ostvarili ciljevi ugovora. Ovakva vrsta nadleznosti je predvidjena u oblastima istrazivanja svemira. 8.postuje nacela pomenutih ugovora i jedinstven unstitucionalni okvir unije. Potrebno je ograniciti pravo unije i drzava clanica da u vrsenju ovlastenja koriste samo one mjere koje su srazmjerne ili proporcionalne odedjenom cilju.tehnoloskog razvoja.ima za cilj da omoguci realizaciju ciljeva unije kao i da jaca njene interese. Sporazumom iz amsterdama regulisani su uslovi za blizu saradnju kao i mjere i mehanizmi koji se pritom moraju koristiti. Princip bliže saradnje Institut blize saradnje nastao je iz prakse pojedinih drzava clanica koje su zelele da izvan okvira predvidjenog u osnovackim ugovorima u odredjenim oblastima izmedju sebe uspostave blizu saradnju od one koja je bila predvidjena. 4. 17. Princip proporcionalnosti Nacelo proporcionalnosti ima za cilj da odredi vrestu mjere ili odgovarajuce sredstvo koje se u tom slucaju moze koristiti. Načelo odgovornosti države zbog povrede prava EU Sud je odgovornost drzave u slucaju Frankovic ustanovio samo za nesprovodjenje komunitarnih uputstava. Ovo nacelo sluzi kao osnova za provjeru vrsenja legislativnih i izvrsnih ovlastenja od strane unije.da ne utice na nadleznost. Princip supsidijarnosti moze biti posmatran u poltickom i pravnom smislu.prava i obaveze drzava clanica koje u tome ne ucestvuju 7. 3.

da je postojala namjera da se povredjenim pravilom dodjele prava pojedincima 2.pravo da biraju i budu birani za evropski parlament.uziva zastitu diplomatskih i konzularnih predstavnika bilo koje drzave clanice ako drzavljanin te drzave clanice. 18. U kasnijoj praksi sud pravde je odgovornost drzave ne samo na slucajeve nesprovodjenja ili nepotpunog sprovodjenja uputstava vec i na slucajeve i na postojanje legislativnih akata unutrasnjeg prava koji su u suprotnosti sa komunitarnim pravom. Komplemetnarnost znaci da se drzavljanstvo unije ne moze steci bez drzavljanstva drzave clanice niti se moze izgubiti bez gubitka drzavljanstva clanice.uslovi pod kojima ova odgovornost daje pravo na naknadu stete zavise od prirode povrede komunitarnog prava. Pojam gradjanina je uveden sporazumom iz mastrihta. Pojam i značaj građanstva u Evropskoj uniji Pojam gradjanina unije je prvi put upotrebljen u zvanicnom dokumentu u altierijevom nacrtu ugovora o uspostavljanju evropske unije koji je 1984 usvojio evropski parlament.uputstava i na stete nastale zbog propustanja nacionalnih sudova da primjenjuju komunitarno pravo.mora postojati direktna uzrocna veza izmedju povrede obaveze od strane drzave i stete koju se pretrpjele ostecene strane. Za nastanak odgovornosti moraju biti ispunjena tri uslova: 1. Prava i obaveze koje proizilaze iz građanstva Evropske unije Prava gradjana unije se mogu grupisati u osnovne slobode.da se zale evropskom ombudsmanu. 2.gdje drzava clanica ciji je on drzavljanin nije predstavljena. U politicka prava spadaju: 1.pravo da se peticijom obraca evropskom parlamentu. Osmisljavanje i stvaranje pojma gradjanstva islo je preko slobode kretanja lica i davanja politickih prava drzavljanima drzava clanica. Ono ne zamjenjuje njihovo drzavljanstvo u drzavi clanici vec postoji komplementarno sa njim. Pod sekundarnim pravima se podrazumjevaju prava gradjana unije kao poreskih obveznika . Sud je zauzeo stav da bez obzira sto postoji odgovornost drzave za povredu prava. Osnovna ljudska prava i opšta načela kao deo ustavnog okvira U rimskom ugovoru o osnivanju nije bilo odredbi o zastiti osnovnih ljudskih prava osim principa jednakog placanja za muskarce i zene. U ugovoru o evropskoj uniji prihvacen je pojam gradjanstva u politickom smislu.pod istim uslovima kao i drzavljanin te zemlje.sekundarna prava i politicka prava. Sporazumom je uvedeno gradjanstvo evropske unije koje gradjani sticu automatski. 20. 19.Stoga je u pocetnim godinama sud pravde .povreda mora biti dovoljono ozbiljna 3.pravo da na teritoriji neke trece zemlje.kao i pravo da se obracaju savetodavnim institucijama i organima unije na jednom od sluzbenih jezika i dobijaju odgovore na istom jeziku. 3. a prava i obaveze koje iz toga proizilaze ogranicena su samo na drzavljane rzava clanica.kao i na opstinskim izborima u drzavi clanici u kojoj imaju boraviste.korisnika socijalnih pomoci i kao potrosaca. U osnovne slobode spadaju sloboda kretanja i pravo boravka u svim drzavama clanicama pod ogranicenjima koja se odredjena ugovorom o osnivanju.

Načelo jednakosti Pojam jednakosti se moze posmatrati u formalnom i sadryinskom smislu.odnosno pred zakonom. Presuda je bitna iz vise razloga:1.gradjanske i politicke slobode:ljudsko dostojanstvo.koje su zajednicke drzavama clanicama i mora biti osigurana u okvirima strukture i ciljeva zajednice. Evropski parlament: sastav. Osnovna prava se mogu grupisati u tri siroke kategorije: 1. nadležnost i način rada . 3. Sud pravde nije ni na jednom mjestu naveo listu prava koja moraju da se postujuali je ponovio da postovanje osnovnih ljudskih prava cini integralni dio opstih pravnih nacela cija je zastita inspirisana ustavnim tradicijama. 21. Sadrzinu nacela legitimnih ocekivanja cini ocekivanje pravnih subjekata da se sadrzina prava ne razlikuje od onog sto se razumno ocekuje. Povelja o ljudskim pravima ne predstavlja formalni izvor komunitarnog prava.izrazavanja. 2.jednakost. U pogledu zastite prava poveljom je predvidjena obaveza koordinacije izmedju suda u luksemburgu i strazburu kako bi se izbjegla horizontalna kolizija. U formalnom smislu se pod ovim pojmom podrazumjeva jednaka ili na isti nacin primjena pravnih propisa i isti polozaj pred sudom.sloboda vjere. vec spisak ili deklaraciju nacela koja mogu postati pravno obavezujuca i na ciju ce se primjenu i postovanje obavezati zajednica nekim drugim kasnijim aktom. Pravna pravila moraju biti jasna i precizna.solidarnost. Nacelo jednakog tretmana predvidjeno je i u konvenciji o zastiti ljudskih prava i sloboda.Prava koja su u povelji navedena kao osnovna podjeljena su u sest obimnih naslova:dostojanstvo. Tek je u slucaju stauder sud priznao osnovna ljudska prava kao deo opstih pravnih nacela zajednice kojima je duzan da obezbjedi pravnu zastitu.ekonomska i svojinska prava:pravo svojine.odbijao da ljudska prava tretira kao izvor komunitarniog prava. 22.sud pravde je ponovio stav da se superiornost komunitarnog prava odnosi na sve nacionalne propise ukljucujuci i ustave drzava clanica. Načelo pravne sigurnosti i zaštite legitimnih očekivanja Nacelo pravne sigurnosti izrazava osnovnu pretpostavku da subjekti prava moraju znati za postojanje prava kako bi svoje ponasanje mogli da prilagode njegovoj sadrzini. 23.gradjanska prava i pravda. Subjekti prava se ne smiju stavljati u situacije u kojima nije jasno kakva su im prava i obaveze.kako bi osigurala da situacije i pravni odnosi regilsani komunitarnim pravom budu predvidivi. 2. Jednakost u materijalnom ili sadrzinskom smislu znaci da se u pravu ne sme praviti diskriminacija izmedju gradjana na arbitrernoj osnovi.slobode. Javne vlaste su duzne da propise primjenjuju dosljedno i na isti nacin na sve gradjane koji se nalaze u istoj pravnoj poziciji.ponovio je uvjerenje drzava da ugovor o osnivanju djeli njihove ustavne vrijednosti jer nacionalne ustavne tradicije predstavljeju inspiraciju za postovanje ljudskih prava.sloboda trgovine i sl.pravo na odbranu Sud pravde je ljudska prava stitio samo u okviru zajednice i samo kao deo nepisanih opstih principa komunitarnog prava.privatnost i sl. Strane razumno mogu ocekivati da svaka vlast postuje sopstvena pravila.

ciji clanovi cine biro.ucestvuje u drugim aktivnostima komisije Zakonodavna nadleznost je uza od onih kojima inace raposlazu nacionalni parlamenti i ogranicena je na savjetodavna i nadzorna ovlastenja u procesu stvaranja politike eu i koodlucivanje u postupku stvaranju prava eu. 2. Konsultovanje parlamenta je obavezno kod donosenja vecine akata sekundarnog zakonodavstva cija je primjena obavezna. U prvoj fazi komisija dostavlja savjetu predlog legislativnog akta o cemu savjet nakon dobijanja .izmjeniti ili odbiti prijedlog komisije.ni manje od 6 poslanika.odobrava imenovanje predsjednika i clanova komisije 9. Ugovorom o osnivanju su na parlament prenete sledece nadleznosti: 1. Administrativne i druge poslove obavlja preko 3000 stalno zaposlenih sluzbenika na cijem celu je sekretar i sekretarijat.prema jedinstvenom postupku u svim drzavama clanicama ili u skladu sa zajednickim nacelima svih drzava clanica. Unutrasnja struktura parlamenta zasniva se na duploj strukturi:politickim partijama(grupama) i parlamentarnim odborama. Savet je ovlascen da trazi misljenje parlamenta. Grupe se najcesce formiraju koalicijom nacionalnih partija. Iako misljenje parlmenta ne obavezuje nepostovanje procedure obaveznih konsultacija predstavlja bitnu povredu postupka. propisano je da zasjeda jednom godisnje i ako nije posebno zakazana pocinje drugog utorka u mjesecu martu.osniva pripvremene odbore za istragu 3.pokrece postupke pred sudom pravde protiv savjeta ili komisije. pri cemu nijedna drzava clanica ne moze imati vise od 96 clanova. Radom parlamenta rukovodi predsjednik kome pomaze predsjednistvo.usvaja poslovnik o radu 6. i da intervenise u drugim slucajevima 11.uz odredjene korekcije kad su u pitanju najvece i najmanje drzave.pri cemu jedna partija moze imati dominatnu ulogu. U toku trajanja mandata poslanici uzivaju imunitet i privilegije. Misljenjem se moze potvrditi.postupak saradnje-sastoji se iz dve faze:prve i druge spremnosti zadonosenje akta.komisiji i predsjednistvu za zajednicku spoljnu i bezbjedonosnu politiku 5.Evropski parlament je sastavljen od poslanika koji predstavljaju narode iz drzava clanica koji se biraju na opstim neposrednim izborima na period od 5 godina.savjetodavna uloga-pravo parlamenta da daje svoje misljenje. U zakonodavnom postupku parlament ucestvuje na cetiri nacina: 1.ucestvuje u zakonodavnom postupku 2. Sediste sekretarijata je u luksemburgu. Broj poslanika po drzavama clanicama je promjenljiv. a za clana parlamenta ne moze se birati lice koje obavlja funkcije u uniji i drzavama clanicama.glasa o prijedlogu za ostavkom kada nije zadovoljan aktivnostima komisije 8. Pored redovnih zasjedanja na zahtjev vecine svojih clanova ili komisije moze se odrzati i vanredne sednice. Funkcija clana parlamenta nije nespojiva sa clanstvom parlamenta drzave clanice.ucestvuje u postupku usvajanja budzeta 10. Rad parlamenta se odvija kroz zasjedanje.ali ne moze biti veci od 750 plus predsjednik. Biro i predsjednici politickih grupa cine konferenciju predsjedavajucih.a obavezan je kada je to odredjeno ugovorom o osnivanju. Izbori se odrzavaju svake pete godine u drugoj polovini juna mjeseca.prima peticije i imenuje ombudsmana 4.i takvi akti su smatrani nistavim.postavlja pitanja savjetu. Broj poslanika koje mogu imati drzave clanice odredjuje evropski savjet uglavnom proporcionalno broju stanovnika. Njegovo misljenje se ne mora traziti kod usvajanja delegiranog zakonodavstva.raspravlja o godisnjem izvjestaju koji podnosi komisija 7.

Parlament moze odbiti zajednicki stav apsolutnom vecinom clanova i tada se tekst smatra odbijenim.davanje saglasnosti-pravo parlamenta da daje saglasnost na pojedine medjunarodne sporazume i druge akte. Zajednicki stav usvaja se odlukom prostom vecinom ako se ne mijenja prijedlog komisije a kvalifikovanom ako se mjenja. ali zavisno od pitanja o kojima se raspravljaju. Ako parlament predlozi izmjene zajednickog stava a savjet ih prihvati akt je usvojen. Kao clanovi savjeta ministri su istovremeno i predstavnici drzava clanica po cijim instrukcijama rade i glasaju u savjetu ali su duzni da vode racuna o interesima unije. Po pravilu su to ministri spoljnih poslova. Radu savjeta pomaze generalni sekretarijat sastavljen iz generalnih direktorata na celu sa generalnim sekretarom koji je istovremeno i visoki predstavnik za spoljnu politiku i bezbjednost. Savet ministara: sastav. Parlamentu je dato pravo da odobri ili da da saglasnost na imenovanje clanova komisije koje vrsi savjet na nivou sefova drzava ili vlada. Ako parlament odobri zajednicki stav ili odustane od donosenja bilo kakve odluke. Ako savjet i parlament usvoje zajednicki stav akt je usvojen. Ovo istovremeno znaci i pravo odobravanja sporazuma i pravo veta.utvrdjuje politiku unije 3. Trece citanje odnosi se na situacije kada odbor za mirenje usvaja zajednicki stav na osnovu zajednickog stava i izmjena koje je parlament dao u drugom citanju. 24. a ne na pozitivnu akciju u formi zakonodavstva. a ako odbije saziva se odbor za mirenje kako bi pronasao prihvatljivo rjesenje. Parlament ima pravo da razmatra izvjestaj komisije o izvrsenju budzeta.akt je usvojen u skladu sa zajednickim stavom.misljenja od parlamenta zauzima zajednicki stav. 4. Savjetu je ugovorom povjereno da zajedno sa parlamentom: 1. Primjenjuje se kod donosenja oko trecine komunitarnih propisa.postupak saodlucivanja-donosi odluke zajedno sa savjetom to je pravo dobio mastriskim sporazumom.uz zajednicku saglasnost imenovanog predsjednika na osnovu prijedloga svake drzave clanice i da bira predsjednika komisije. To takodje . Sastoji se iz tri faze: u prvoj fazi komisija podnosi istovremeni prijedlog parlamentu i savjetu.uskladjuje aktivnosti iz ugovora Pravo da utvrdjuje politiku unije i da uskladjuje aktivnosti savjet vrsi upucivanjem na primjenu odgovarajucih postupaka. Izjasnjavanje se vrsi javnim glasanjem.izmjeniti. Parlament moze u narednom roku od 3 mjeseca odobriti. 3. Zauzimannjem zajednickog stava zavrsava se prva faza. Ako parlament odobri stav ili se u roku ne izjasni savjet ce donjeti pravni akt u skladu sa stavom.ako ga odbiju odbijen je.postupak donosenja budzeta-parlament i savjet utvrdjuju godisnji budzet unije odlucujuci u posebnom zakonodavnom postupku. Nadzor podrazumjeva postavllljanje pitanja i u krajnnjem slucaju da izglasaju nepovjerenje komisiji dvotrecinskom vecinom. O prijedlogu za izglasavanje nepovjerenja parlament odlucuje najmanje nakon tri dana od dana podnosenja prijedloga. Savet mogu ciniti i sefovi drzava ili vlada clanica ako se raspravlja o visoko politickim pitanjima.obavlja zakonodavnu i budzetsku funkciju 2. Ako savjet ne usvoji izmjene krece postupak usaglasavanja. 6. 5.odbiti ili propustiti da se izjasni o zajednickom stavu.pravo politickog nadzora-tu funkciju vrsi u postupku razmatranja izvjestaja o radu koji je komisija duzna da podnosi svake godine. Parlament usvaja izmjene i podnosi savjetu ako ih on prihvati akt je usvojen.redovni zakonodavni postupak. Ako parlament predlozi izmjene ili ga odbaci odlukom vecinom clanova nastaje novi krug usaglasavanja. nadležnost i način rada Savet ministara je predstavnicki organ drzava clanica sastavljen od po jednog predstavnika svake clanice. Druga faza pocinje upucivanjem zajednickog stava parlamentu na drugo citanje.

zavisno od pitanja o kome se raspravlja odluke se mogu donositi jednoglasno.kvalifikovanom ili obicnom vecinom. Od 2014 kvalifikovanu vecinu cini najmanje 55% clanova savjeta koja ukljucuje najmanje 15 njegovih clanova koji predstavljaju drzave clanice koje imaju najmanje 65% stanovnistva unije. Clanovi savjeta raspolazu nejednakim brojem glasova. koji na odgovarajuci nacin odrazava demografsku i geografsku sliku svih drzava clanica. Savjet je u slucajevima kada je njegovo djelovanje bilo neophodno radi ostvarenja nekih od ciljeva unije u okviru funkcionisanja zajednickog trzista.ukljucujuci njenog predsjednika i visokog predstavnika za spoljne poslove i bezbjednost. Dugo vremena savjet je bio jedini zakonodavni organ ali je vremenom morao podjeliti ovlascenja sa parlamentom. Evropski savet Evropski savjet cine sefovi drzava ili vlada drzava clanica i predsjednik komisije koji se sastaju najmanje dva puta godisnje. sa mogucnoscu jednog reizbora. Do poslednjeg prosirenja unije komisiju su cinili po jedan predstavnik iz svake drzave clanice ali ce od 2014 komisiju ciniti odredjen broj clanova.podrazumjeva ovlascenja da vodi zajednicku spoljnu i bezbjedonosnu politiku i da u tom cilju donosi odgovarajuce akte. nadležnost i način rada Evropska komisija je strucno tjelo koje podsjeca na nacionalne vlade. U slucaju koristenja legislativnih ovlastenja savjet odlucuje zajedno sa parlamentom u redovnom zakonodavnom postupku. 25. 26.jednosglasno i na prijedlog komisije i nakon konsultovanja parlamenta preuzimao odgovarajuce mjere.mere instrumente i da zakljucuje odgovarajuce medjunarodne sporazume. Savjet je nadlezan da zajedno sa evropskim parlamentom odlucuje o usvajanju budzeta. Ovde savjet moze prihvatiti ili odbiti prijedlog parlamenta ali nema pravo da ga izmjeni. Svoja zakonodavna ovlascenja savjet moze koristiti samostalno ili u najvecem broju slucajeva zajedno sa evropskim parlamenatom. Radom komisije rukovodi predsjednik komisije koga na osnovu rezultata izbora za evropski parlament i poslije sprovedenih konsulatacija predlaze evropski savjet evropskom parlamentu odlucujuci . Savet nije tjelo koje stalno radi. On utice na kreiranje mira i spoljne politike unije i upravlja unijom ali ne obavlja zakonodavnu funkciju. Evropski savjet odlucuje jednoglasno osim ako ugovorom nije predvidjeno nesto drugo. niti ima stalni sastav. Po onim pitanjima za koja nije propisana posebna vecina odluke se donose prostom vecinom pri cemu svaka drzava raspolaze jednim glasom. koji odgovara broju od dve trecine drzava clanica. Mandat im traje pet godina i moze se obnavljati. a o odredjenim pitanjima odlucuje sam u posebnom postupku ali mora zatraziti misljenje parlamenta. Evropska komisija: sastav. Sastaje se najmanje dva puta godisnje pod rukovodstvom predsjednika koga evropski savjet bira kvalifikovanom vecinom na period od dve i po godine. Komesari se biraju na osnovi strucnosti i licnih kvaliteta rade u opstem interesu unije i nezavisno od instrukcija vlada. Savjetom ministara predsjedava predsjednik koji se svakih 6 mjeseci rotira izmedju drzava clanica prema abecednom redosljedu. Njih prate ministri zaduzeni za spoljne poslove drzava clanica i clan komisije. Opsta nadleznost evropskog savjeta je da daje neposredni podsticaj za razvoj unije i da odredjuje njenu opstu politicku orijentaciju i prioritete.vec se saziva po potrebi za konkretno pitanje.kada mu ugovrom nisu predvidjena izricita ovlastenja. a poslednju rjec ima u pogledu obaveznih troskova. Po odredjenim pitanjima savjet mora dobiti saglasnost parlamenta pre odlucivanja. Tako smanjeni broj clanova ce se birati izmedju gradjana drzava clanica na osnovu ravnopravnog sistema rotacije drzava clanica.

pokusava da mirnim putem otkloni povredu i ako ne uspije u krajnjoj fazi pokrece odgovarajuci sudski postupak. O tome prikuplja informacije .tuzbe u sporovima izmedju unije i njenih sluzbenika . neposredno se stara o sprovodjenju prava konkurencije.ukazuje na njih.centralne banke.izvrsava budzet i rukovodi programima 5. Komisija raspolaze iskljucivim i opstim pravom zakonodavne inicijative sto znaci da zakonodavni akt moze biti usvojen samo na njen prijedlog. 3. Ovlascenja i duznost da se brine o primjeni prava eu komisija vrsi na taj nacin sto kao pas cuvar nadgleda primjenu propisa od strane svih komunitarnih subjekata.tuzbe protiv ograna i tjela unije zbog uzdrzavanja od djelovanja u slucaju povrede ugovora.obezbjedi predstavljanje unije u spoljnom svjetu. Sudije izmedju sebe biraju predsjednika suda na period od tri godine koji rukovodi radom sudai predsjedava sednicama velikog veca ili plenuma.azila i gradjanskog prava. Komisija je nadlezna i odgovorna da: 1.koordinira upravne i izvrsne funkcije 6. 27.otkriva povrede.tuzbe za ocjenu zakonitosti zakonodavnih akata. Savjet u dogovoru sa predsjednikom komisije utvrdjuje listu drugih lica koje namjerava da imenuje za clanove komisije.odlucuje o tuzbama koje podnose drzave clanice.unapredjuje opste interese unije i da preuzima potrebne inicijative 2. Sud ima nadleznost da: 1.vodi pregovore u spoljnim odnosima unije i izvrsava zastitne klauzule iz medjunarodnih ugovora i sekundarnog zakonodavstva. 3. 4. Komisija na osnovu izvedenih izvrsnih ovlastenja predlaze budzet.tuzbe zbog neispunjavanja obaveza iz ugovora 2. Nadleznost suda pravde se moze podjeliti na direktnu nadleznost u koju spadaju: 1. Sudije ne obavezuje to misljenje ali se mora objaviti. Svi nacionalnisudovi i tribunali mogu se obratiti sudu sa zahtjevom za odlucivanje o prethodnom pitanju i u vezi imigracije. nadležnost i postupak pred Sudom pravde Sud pravde i osnovni sud cine jedan sudija iz svake drzave clanice kojima u radu pomazu opsti pravobranioci izabrani sporazumom izmedju drzava clanica na period od 6 godina sa pravom da budu ponovo birani. Komisija je tjelo koje zasjeda jednom sedmicno obicno sredom u briselu a ostalo vrijeme radi preko direktorata i sluzbi.odlucuje u toku prethodnog postupka na zahtjev nacionalnih sudova o tumacenju prava unije ili o vaznosti akata koje su usvojili organi unije.kvalifikovanom vecinom.komislije parlamenta. kao i u pogledu policijske saradnje i krivicnog prava cime je prosirena nadleznost suda i na saradnju u oblasti pravosudjai unutrasnjih poslova.akata savjeta. Sastav.pravna i fizicka lica 2.odlucuje o drugim slucajevima predvidjenim ugovorima o osnivanju. Sudije i opsti pravobranioci se biraju od lica cija je nezavisnost izvan svake sumlje i koja ispunjavaju sve uslove za izbor. Nadleznost suda pravde je prosirena na cjelokupno pravo eu. 3. Opsti pravobranici ne zastupaju interese stranaka vec pomazu sudu na taj nacin sto pripremaju slucaj i daju obrazlozeno misljenje o tome o tome kako bi trebalo rjesiti sporni predmet.institucije. Evropski palrmanet bira ovog kandidata vecinom od ukupnog broja svojih clanova.nadgleda primenu prava unije 4.obezbjedi primjenu ugovora i mjera koje u skladu sa njima donose institucije.

koji se u pravnoj teoriji djele na primarne i sekundarne.tumacenje spornih odredaba propisa eu 2. Primarni izvori: sadržina.tuzbe za naknadu stete I naindirektnu ili preliminarnu nadleznost u koju spada: 1. Osnovni sud je nadlezan da vodi postupak po zalbama protiv odluka specijalizovanih sudova. 3.zbog povrede ugovora uzdrzavanjem od djelovanja 3. 30. 31. Pojam i podela izvora prava EU Izvori prava eu mogu se posmatrati u formalnom i materijalnom smislu.radi utvrdjivanja valjanosti akata koje su donjeli organi ili tjela unije. Formalne izvore prava cine oblici u kojima je sadrzana volja osnivaca evropskih zajednica/eu.izmedju unije i njenih sluzbenika 5. U odnosu na sekundarne izvore primarni izvori sluze kao osnov za njihovo donosenje i imaju jacu pravnu snagu.zakljucivanjem sporazuma sa trecim drzavama i medjunarodnim organizacijama.preduzeca.kao subjekat medjunarodnog prava. Podjela je izvrsena s obzirom na subjekte koji ih donose i njihovu pravnu snagu. Protiv ovih odluka osnovnog suda nezadovoljna stranaka moze pokrenuti pred sudom pravde postupak po zalbi iskljucivo iz pravnih razloga. nacionalni sudovi. 28.udruzenja i ostala pravna i fizicka lica i sluzbenici unije.ugovore o osnivanju sa izmjenama i dopunama i aneksima i protokolima 2.za ocjenu zakonitosti zakonodavnih akata. Osnovni sud radi u vjecima ali je predvidjena mogucnost da sudi i sudija pojedinac. drzave clanice. važenje i primena Primarne izvore prava eu stvaraju drzave clanice prilikom uredjivanja medjusobnih odnosa i unija na osnovu sopstvenog ugovornog kapaciteta. U materijalnom smislu se pod izvorima prava eu podrazumjevaju osnovni i odlucujuci razlozi i motivi stvaranja propisa eu. au radu im mogu pomagati opsti pravobranioci.na osnovu arbitrazne klauzule. Ovi izvori se mogu podjeliti u tri grupe: 1. njeni organi. Kao stranke pred sudom se mogu pojaviti: unija kao pravno lice. Ugovori o osnivanju .akata organa unije i drugih tjela unije 2. 29.zbog naknade stete 4.5. ali ih osnovni sud nema kao stalne. Sve sudije osim predsjednika mogu biti pozvani da se pojave kao opsti pravobranioci.sporazume koje je zajednica zakljucila sa trecim drzavama i medjunarodnim organizacijama i koje ce ubuduce zakljucivati eu. Osnovni sud je nadlezan za sprovodjenje prvostepenog postupka u sporovima: 1. Osnovni sud: sastav i nadležnost Osnovni sud ima 27 sudija koji se biraju po istim kriterijumima kao i sudije suda pravde.opsta pravna nacela Opsta karakteristika svih primarnih izvora je da sadrze norme kojima su regulisana osnovna pitanja i kao takve zajedno sa opstim pravnim nacelima cine ustavno pravo zajednice.

evropskog parlamenta. Međunarodni sporazumi U ovu grupu izvora spadaju: 1. 32. Osnivackim ugovorom je regulisan pravni polozaj osnovanih zajednica. kao sto su:ukidanje dvostrukog oporezivanja. Evropski savjet je duzan da obavjesti nacionalne parlamnete o svakoj inicijativi izmjena ugovora. na slican nacin kao sto se to cini ustavima u drzavama.kao i njihov odnos prema drzavama clanicama i medjunarodnim organizacijama. Prema prirodi normi spadaju u grupu okvirnih sporazuma. Ove predloge savjet dostavlja evropskom savjetu i obavjestava nacionalne parlamente. Ukoliko u roku od dve godine nakon potpisivanja ugovora kojim se mjenjaju ugovori o osnivanju. Postupak po skracenoj proceduri karakterise nesazivanje skupstine. Redovnim postupkom je dato pravo vladam svih clanica. Prema misljenju suda pravde deklaracije za razliku od protokola i pratecih konvencija ne cine sastavni deo ugovora o evropskoj zajednici. ciji su sudovi i organi duzni da direktno primjenjuju. U ovu grupu spadaju i konvencije koje su drzave clanice zakljucile sa trecim drzavama pre stupanja u eu kao i kasnije konvencije o pitanjima koja se nalaze izvan nadleznosti eu. Skupstina razmatra prijedlog izmjena i konsensusom usvaja preporuku konferenciji stalnih predstavnika vlada drzava clanica. U ovu grupu spadaju mesoviti sporazumi i sporazumi koje je unija sama zakljucila sa trecim drzavama i medjunarodnim organizacijama. Ugovor o osnivanju evropske zajednice za ugalj i celik osnovan je na period od 50 godina a ostali na neodredjeno vrijeme. U ovakvom postupku evropski savjet odlucuje jednoglasno nakon konsultovanja parlamenta i komisije. Postupak skracene verzije se moze koristiti ako se mjenjaju samo neki ili svi djelovi odredbi djela III ugovora o funkcionisanju eu koje se odnose na unutrasnje politike i akcije unije. Ugovor o evropskoj uniji se primjenjuje na sve drzave clanice dok se pojedine odredbe primjenjuju na i francuske prekomorske departmane i prekomorske zemlje i teritorije navedene u posebnom aneksu. 2.sporazumi izmedju zajednice i jedne ili vise drzava.U osnovacke ugovore spadaju ugovori o osnivanju triju zajednica. kao i organizaciono pravna pitanja ustrojstva i nadleznosti njihovih organa. Preovladava shvatanje da su osnovacki ugovori po znacaju i prirodi konstitucionalni akti sa kompleksnom sadrzinom. Amandmani stupaju na snagu kada ih ratifikuju drzave clanice u skladu sa odgovarajucim ustavnim postupkom. Prijedlozima se mogu prosiriti ili smanjiti nadleznosti koje su uniji povjerene. Ako se evropski savjet poslije konsultovanja parlamenta i komisije prostom vecinom donese odluku predsjednik evropskog savjeta saziva skupstinu sastavljenu od predstavnika nacionalnih parlamenata sefova drzava ili vlada clanica.evropskom parlamentu i komisiji da savjetu podnesu prijedloge o izmjenama ugovora. 4/5 drzava ratifikuje taj ugovor i kada jedna ili vise drzava clanice nadje poteskoce u postupku ratifacije tada se ovo pitanje prenosi u nadleznost evropskog savjeta. Ugovori se mogu mjenjati po redovnom revizion postupku ili po pojednostavljenom revizionom postupku ili postupku male revizije. Buduci da predstavljaju konstituvne akte njihova zakonitost se ne moze preispitivati. .komisije.sporazumi izmedju drzava clanica U skladu sa odredbama ugovora o osnivanju drzave clanice su bile ovlastene da medjusobno zakljucuju konvencije kako bi obezbjedilepogodnosti svojim drzavljanima iz ugovorom predvidjenih oblasti. Izmjene stupaju na snagu nakon raifikovanja u svim drzavama clanicama.uzajamno priznavanje trgovackih drustava. Sto se tice odnose sa unutrasnjim pravom ugovori o osnivanju spadaju u grupu samoizvrsivih ugovora sto znaci da nakon ratifikacije postaju deo prava drzava clanica.kao i njihove izmjene i dopune sa pratecim aneksima i protokolima.a ako se parlamenti u roku od 6 mjeseci usprotive tome ne mogu se usvojiti promjene. pojednostavljenje postupka uzajamnog priznanja i izvrsenja sudskih i arbitraznih odluka.

ove sporazume je moguce dalje podjeliti na sporazume o trgovini. 34. U opstem smislu opsta pravna nacela se mogu oznaciti kao opsta nepisana pravila koja se nalaze u osnovi pravne strukture odredjene zajednice u kojima su. a odgovarajuca nacela postoje u pravu neke druge drzave. Opsta nacela imaju u pravu eu trostruku ulogu:da pomognu tumacenju.konstitutivna nacela ili nacela koja cine osnovnu ustavnu strukturu zajednice 2. Na primjenu pravnih nacela sudovi ce se pozvati uglavnom u dva slucaja: kod tumacenja postojecih odredbi propisa eu i kod popunjavanja pravnih praznina.nacela koja poticu iz prava drzava clanica i ticu se odnosa izmedju pojedinaca i komunitarne ili nacionalnih vlasti.sadrzani odgovori na pitanje zasto. Ako sud utvrdi da osporavani akti nisu u skladu sa opstim pravnim nacelima moze ih oglasiti nistavim u cjelosti. Sekundarni izvori: pojam . U dosadasnjem periodu si ih zakljucivale ez i drzave clanice koristeci se podjeljenim nadleznostima.proporcijalnosti ili osnovnih ljudskih prava. U pravu eu se pojmu opsteg pravnog nacela daju razlicita znacenja.da sluze kao osnov za ispitivanje zakonitosti i da pruze pravni osnov za vanugovornu aktivnost.bez obzira da li na izricito upucuju osnovacki ugovori.a moze pojedine djelove ostaviti na snazi.regulativna pravila zajednicka pravima drzava clanica se primjenjuju u slucaju kada u pravu jedne drzave odredjeno pitanje nije regulisano pozitivnim pravom. kao jedna ugovorna strana i treca drzava kao druga ugovorna strana.opsta nacela svojstvena komunitarnom pravno poretku stvorio je i razvio sud pravde u postupku tumacenja i primene komunitarnog prava.prinudna prava nacela-vode porijeklo i pripadaju zajednickom pravnom nasljedju zapadne evrope i predstavljaju obavezujuca pravna pravila koja su sudovi duzni da primjenjuju. Prema poreklu i predmetu na koji se odnose razlikuju se: 1. U postupku za ocenu zakonitosti akata sekundarnog zakonodavstva i drugih mera i akcija koje preuzimaju organi unije na opsta pravna nacela mogu se pozivati drzave i pojedinci.nezavisno od nacionalnih pravnih poredaka. podela.za razliku od konkretnih pravila koja daju odgovor na pitanje sta. Sto se tice opstih pravila medjunarodnog prava sud pravde je i pored stava o autonomiji komunitarnog prava u vise navrata isticiao da evropska zajednica mora postovati medjunarodno pravo u vrsenju svojih ovlascenja. 3. Opšta pravna načela: pojam. Prema obimu prava i obaveza. Rijec je o povredi nacela jednakog tretmana. tako da obuhvataju sporazume koje su zakljucile zajednica i drzave clanice. Mešoviti sporazumi Mesoviti sporazumi se najcesce definisu prema svojstvima ugovornih strana. 3. Prema pravnoj prirodi i sadrzini moguce je razlikovati: 1.legitimnih ocekivanja.sporazume o saradnji itd.33. 35.nacela materijalnog prava kao sto su ona nacela koja cine osnovu osnovnih sloboda i specificne komunitarne politike. Opsta nacela priznaju i pravni osnov za vanugovornu odgovornost organa unije u slucajevima povrede prava eu. 2. funkcije Nepisano pravo unije cine opsti pravni principi iili nacela i opsta pravila medjunarodnog prava.

nakon sto su im saopstene. Najveci broj odluka je adresiran na drzave clanice.najcesce u vezi prava konkurencije.Sekundarne izvore prava eu. U sekundarne izvore spadaju uredbe .prije svega savjet i komisija a nakon usvajanja ugovora o evropskoj uniju i parlament zajedno sa savjetom. Misljenja i preporuke komisije i savjeta vrse odredjeni politicki uticaj na one kojima su upuceni. a sudu pravde je dato pravo da kontrolise njihovu zakonitost i da po tuzbama pravnih i fizickih lica ponisti nezakonite akte. a samo manji broj na pojedince. 40. kao obavezujuci akti i preporuke. Ova sloboda podrazumjeva slobodu izbora najpovoljnijeg instrumenta primjene i slobodu izbora sadrzine.misljenja i drugi kao neobavezujuci akti.sekundarnim ili derivativnim izvorima. 37. Tu spadaju pravni akti koji se nazivaju i izvedenim. Uputstva se u principu ne mogu neposredno primjenjivati. Ostali sekundarni pravni akti . Direktna primjenljivost znaci da im je samim ugovorom o osnivanju priznat karakter pozitivnog ili vazeceg prava u svim drzavama clanicama od dana stupanja na snagu bez donosenja bilo kakvih naknadnih mjera. Uredbe Uredbe kao zakonodavne akte unije u redovnom zakonodavnom postupku usvaja parlament i savjet a na prijedlog komisije. Uredbe imaju karakter propisa opste primjene. U postupku donosenja obaveznih akata sekundarnog zakonodavstva propisana je obaveza dobijanja i navodjenja obaveznih misljenja.stvaraju organi unije. Prema pravnom dejstvu odluke se mogu podjeliti na izvrsne .jer zahtjevaju nacionalne mjere transformacije.administrativne i sudske.uputstva i odluke.odnosno implementacije ili unosenja u nacionalni pravni sistem.pravna lica i fizicka lica kao pojedinci.ili sekundarno zakonodavstvo. Primjenom uputstava ostvaruje se harmonizacija ili uskladjivanje nacionalnih prava. 36. Adresati mogu biti drzave. ali je adresatima ostavljena sloboda u pogledu izbora oblika i sredstva njihovog sprovodjenja u zivot. Uputstva Uputstva su pravni akti koji obavezuju drzave clanice na oje su adresirani u pogledu cilja koji treba ostvariti.obavezuju u cjelini i direktno se primjenjuju u svim drzavama clanicama. cime se stvara neophodno pravno okruzenje za uspostavljanje i funkcionisanje unutrasnjeg trzista. 39. Potpuna obaveznost uredbi znaci da drzave clanice nisu ovlastene da primjenjuju uredbe djelimicno ili da biraju koji ce njen dio primjeniti a koji ne. Preporuke i mišljenja Preporuke i misljenja spadaju u grupu pravno neobavezujucih akata i po tome se sustinski razlikuju od ostalih. 38. Odluke Odluke su pojedinacni administrativni akti koji obavezuju samo one adresate koji su u njima naznaceni.

nego je tumecenjem stvarao posebna nacela. Izvori prava prema prema Sporazumu iz Lisabona Prema sporazumu iz lisabona se pod pravnim aktima unije podrazumjevaju uredbe. Sudska praksa kao izvor prava Iako to nije izricito navedeno u ugovoru o osnivanju izvore prava cini i sudska praksa. Rjec je o uticaju koji zauzeti stavovi u vodecim slucajevima vrse na nacionalne sudove u primjeni komunitarnih propisa i na dosljednost samog suda pravde osnovnog suda i specijalizovanih sudova.uputstva odluke ako su donjeti u redovnom zakonodavnom postupku.uputstva. prema adresatima: oni koji djeluju prema svima i koji prozvode dejstvo prema tacno odredjenim adresatima 3.uputstva i odluke. Sistematizacija i hijerarhija komunitarnih izvora Sud pravde je zauzeo stav o vecoj pravnoj snazi akata koji su zasnovani direktno na ugovoru o osnivanju u odnosu na izvedene i implementirajuce akte. Navedeni akti su regulisani na isti nacin kao sto je to bilo i ranije samo sto je kod odluka izvrseno preciziranje na odluke kod kojih je navedeno na koga se odnose i na druge odluke. Pod sudskom praksom se podrazumjevaju pre svega nacelna misljenja ili stavovi suda pravde i osnovnog suda data u tkz.uputsva. 41.nezakonodavni .rezolucije.vodecim slucajevima.delegirani i implemtirajuci pravni akti.preporuke i misljenja jednog organa koje su upucene drugom organu zajednice. U zakonodavne akte spadaju uredbe.prema sposobnostima akta da namentne pravne obaveze: direktno namecu obaveze i oni koji samo posredno namecu obaveze. 44. Implementirajuce ili sprovrdbene akte donosi komisija ili u posebnim slucajevima savjet da bi obezbjedili jednoobrazne uslove za sprovodjenje pravno obavezujucih akata unije. Kao pravni akti unije navedeni su zakonodavni. Delegirani akti su nezakonodavni akti koje donosi komisija na osnovu delegiranog ovlascenja kojima se mjenjaju ili dopunjavaju neki elementi koji nisu od sustinskog znacaja. 42.deklaracije i zakljuci.prema nacinu primjene : oni koji se sprovode u jednom koraku i oni za cije je sprovodjenje potrbno donjeti posebne mjere. Odnos prava Evropskih zajednica i prava Evropske unije . U Nezakonodavne akte spadaju uredbe.odluke o osnivanju komiteta i pomocnih tjela i statuti tih tjela. Izvor prava predstavljaju oni stavovi suda u kojima je ne samo tumacio postojece propise. 43.kao pravno obavezujuci akti i preporuke i misljenja kao neobavezujuci akti. Kada je rijec o klasifikaciji u teoriji su predlagana cetiri kriterijuma na osnovu kojih bi se akti komunitarnog prava kasnije prava eu sistematizovali u razlicite grupe: 1. 4. sui generis odluke savjeta. Hijerarhija pravnih normi i ogovarajucih akata i instrumenata u kojima je sadrzana je karakteristicna za nacionalne ustavne sisteme ali en i za medjunarodne organizacije.odluke ako su donjete u posebnom postupku. prema karakteru dejstva akta: obavezujuci i neobavezujuci 2.Tu spadaju: pravila za regulisanje unutrasnjeg fnkcionisanja organa zajednice.

Bez priznavanja nacela direktne primjene drzave clanice bi mogle svojim implemetirajucim propoisima ugroziti jednistvo prava eu i dovesti u pitanje ostavrivanje zajednickih ciljeva.ako i odlukama. Prakticni tazlozi za stvaranje nacela direktne primjene mogu se naci u nastojanjima eu da u svim drzavama clanicama obezbjedi jedinstvenu i jednoobraznu primjenu svojih proppisa kako bi se njihovom primjenom ostvarili zajednicki ciljevi. Akti eu su po svojoj pravnoj prirodi smatrani razlicitim od komunitarnih izvora.utroriji se isticu razni nedostatci ovog metoda: a)proces transformacije zahtjeva odredjeno vrijeme sto odlaze primjenu medjunarodnog ugovora b)postoji opasnost da parlamenti izmjene i dopune usvojene medjunarodne ugovore ili da odbiju ratifikaciju c)unjeta pravila cak i kada se usvoje nemaju sopstveni pravni status ve cine dio unutrasnjeg prava d)ovakav metod se ne moze primjenjivati u slucajevima kad transformacijom treba izvrsiti obavezujucu odluku medjunarodne organizacije 2. 47. Načelo direktne primene Pod direktnom primjenom se podrazumjeva podesnost odredbi pravnih normi eu da budu neposredno ili direktno unijete u unutrasnje pravne sisteme drzava clanica.bez intervencije nacionalnih legislativnih ili upravnih vlasti. Nacionalni sudovi drzava koje su prihvatili dualisticku koncepciju su direktnu primjenu komunitarnog prava bazirali na odredbama akta o ratifikaciji ugovora o osnivanju. Jedni su smatrali da su u pitanju odvojeni i pravno nezavisni sistemi dok su drugi smatrali kao jednistven pravni poredak.pa sve dok su na snazi.metod trnsformacije-da bi medjunarodno pravo bilo uvedeno u unutrasnje pravo potrebno ga je transformisati tj. Na odvojenost prava eu upucivale su i odredbe ugovora o osnivanju kojim je garantovana autonomija postojecih ugovora o osnivanju u odnosu na ugovor o osnivanju eu.donjeti pseban akt kojim drzava izjavljuje da odobrava njegovu primjenu na svojoj teirtoriji. Sud pravde je direktnu primjenu priznao i za uputstva nakon isteka perioda za implementiranje ako u tom periodu nisu donjete implementirajuce mjere.metod adopcije-koristi se samo u drzavama clanicama u kojima je prihvaceno monisticko shvatanje prava. Po ovom shvatanju drzavama clanicama koje prihvataju ovo shvatanje odredjena je obaveza sudovima da neposredno primjenjuju medjunarodno pravo. Sustinu direktne primjene cini pravo pojedinaca da iznesu spor pred nacionalni sud koji ce o njemu odluciti u skladu transnacionalnim pravom. 45. Direktna primena sekundarnih izvora Ugovorom o funkcionisanju eu je odredjena direktna primjena uredbi te se pitanje njihovog unosenja u unutrasnja prava drzava clanica prakticno ne postavlja. Pojam i sadržina principa lojalnosti 46. Sud pravde je direktnu primjenu definisao kao potpunu i jednoobraznu primjenu propisa komunitarnog prava u svim drzavama clanicama od momenta stupanja na snagu.jer su usvajani po postupku koji odlikuje medjunarodno pravo. Kod unosenja medjunarodnih ugovora koristena su dva metoda: 1. .Komunitarno pravo cine propisi koje su donjele evropske zajednice dok je pravo eu u nastajanju.

drugi razlog se temelji na nadleznosti suda pravde da donosi odluke o prethodnim pitanjima i u vezi tumacenja uputstava 3. Bez priznavanja nacela direktnog dejstva pojedinci bi se morali prvo obracati komisiji koja bi u slozenom postupku nastojala samo da primora drzavu da odustane od takvog ponasanja.a organi drzava clanica to ne priznaju.nacionalni sudovi su duzni da pruze zastitu samo ako su povredjena prava iz propisa eu kojima je priznato horizontalno direktno dejstvo. Po svojoj prirodi direktno dejstvo proizvodi materijalno pravne i procesno pravne efekte. u procesno pravnom smislu obavezuje nacionalne sudove da tako stvorenim pravima pruze potrebnu sudsku zastitu. Sud je naveo tri razloga za priznavanje direktnog dejstva: 1. Nemacki savezni sud je superiornost . Sud medjjutim nije priznao uputstvima horizontalno direktno dejstvo. Načelo direktnog dejstva Pod neposrednim ili direktnim dejstvom komunitarnog prava podrayumjeva se sposobnost ili kapacitet odredbi prava eu da neposredno stvaraju prava i obaveze na koje se mogu pozivati pojedinci bez intervencije upravnih ili sudskih organa.pravo da se pozivaju na nesprovedena uputstva samo protiv drzave i drzavnih tjela. 2. Načelo superiornosti Odnos prava eu prema nacionalnim pravima odredjen je nacelom superiornosti i autonomije prava eu.treci razlog se temelji na institutu estoppel. Horizontalno direktno dejstvo nije priznato samo uputstvima. Sud pravde je svojstvo direktnog dejstva priznavao i odlukama koje su ispunjavale uslove iz uputstava. Direktno dejstvo je priznato sporazumima sa trecim drzavama.48. Sud nije utvrdjivao obim odgovornosti drzave. U slucaju kada je konkretnoj odredbi propisa eu sud pravde priznao direktno dejstvo. tj. Sud pravde je direktno dejstvo u pocetku pruznavao samo nekim odredbama ugovora o osnivanju. 49.prema kome bi drzave clanice bile prekludirane zbog propustanja da sprovedu uputstvo. U dosdasnjoj praksi sud pravde je uputstvima davao samo direktno vertikalno dejstvo. ako se pojedincima ne bi dalo pravo da se pozovu na uputstvo i ako se ne bi priznalo obavezujuce dejstvo uputstvima. Kasnije se pojam direktnog dejstva postepeno prosirivao pa je ovo svojstvo priznavao i ostalim kategorijama primarnih izvora. Uredbe neposredno vaze u svim drzavama clanicama na osnovu njegove prirode. U materijalno pravnom smislu direktno dejstvo stvara subjektivna prava i obaveze. To je ostavljano da utvrde nacionalni sudovi u skladu sa nacionalnim pravom. Sud pravde je rano dao i uputstvima mogucnost direktnog dejstva. Direktno dejstvo nije odredjeno koje odredbe ugovora o osnivanju imaju direktno dejstvo. To znaci da se pojedinci mogu pozivati na prava i obaveze iz uredbe nakon njihovog stupanja na snagu. U slucaju kad su im prava povredila privatna lica. pojedinci ciji su interesi na taj nacin povredjeni mogu pokrenuti postupak pred nacionalnim sudom pozivajuci se na nacelo direktnog dejstva. U slucaju kada su prava pojedinaca povredjena ponasanjem drzave ili drzavnih organa sudska zastita ce se obrazloziti priznavanjem direktnog vertikalnog dejstva.odnosno obim naknade na koje su pojedinci imali pravo. Osteceni pojedinci ne bi mogli da ostvare naknadu stete.kao i pojedinim odredbama uputstava i odluka.s obzirom da su uputstva obavezujuca njihova primjena ce biti djelotvornija ako se pojedincima prizna pravo da se na njih pozivaju. Na direktno dejstvo uputstava pojedinci se mogu pozivati ne samo kada drzave clanice nisu u potpunosti sprovele uputstva vec i kada su to ucinile na pravi nacin ali se implementirajuce mere ne primjenjuju na pravi nacin. Sud pravde je u svojoj praksi yauyimao stav da je komunitarno pravo potpuno neyavisno od yakonodavnih akata dryava clanica.

Prema prvom shvatanju komunitarno pravo je medjunarodno pravo jer je nastalo na osnovu medjunaodnih ugovora i bez obzira na njegove specificnosti njegovo dejstvo ostaje u sferi medjunarodnog prava. Komunitarno pravo pak karakterise veliki broj organizacionih i proceduralnih odredbi na osnovu kojih su stvoreni rafinirani pravni instrumenti koji se koriste u primjeni izmjenama i odrzavanju komunitarnog prava.opsta pravna nacela i osnovna prava. Po svojim izvorima medjunarodno pravo crpi svoje izvore iz medjunarodnih ugovora dok komunitarno pravo cine propisi koji donose organi zajednice.komunitarnog pravau odnosu na ustavne odredbe priznao tek 1986. U pogledu isntrumenata tradicionalno pravo karakterisu primitivni instrumenti cije stvaranje primjena i odrzavanje zavise od drzava koje mogu nastupati kolektivno ili individualno. 50.ipak vise zajednicko unutrasnje pravo u drzavama clanicama nego sto je to pravo izmedju svih drzava. Prema mjesovitom shvatanju komunitarno pravo je istovremeno i medjunarodno i untrasnje. priznavanje superiornosti prava eu u odnosu na nacionalne propise drzava clanica ima za posljedicu dve obaveze: obavezu nacionalnih legislativnih organa da ne usvajaju propise koji nisu uskladjeni sa pravom eu. .instrumentima i izvorima.materijalno i proceduralno sastavljeno iz zakona i precedenata. Prema nadnacionalnoj teoriji komunitarno pravo se ne moze podvesti pod poznate klasifikacije prava niti se postovjetiti sa unutrasnjim ili medjunarodnim pravom vec predstavlja autonomni sui generis sitem sa nadnacionalnim karakteristikama.javno i privatno. i obavezu nacionalnih sudova da u slucaju kada u nacionalnim i u propisima eu postoje razlicita rjesenja primjene pravo eu. nadnacionalisticka i mjesovita. Preovladava medjutim shvatanje da se komunitarno pravo razlikuje od tracicionalnog medjunarodnog javnog prava bar po tri elementa: po sadrzini . Pravna priroda prava EU U pogledu pravne prirode propisa koji cine pravo eu shvatanja se mogu podjeliti na:internacionalisticka. Tako se u pogledu sadrzine navodi da je komunitarno pravo iako je u formalnom smislu delimicno sadrzano u medjunarodnim ugovorima.