MODERNİZMİN  ÖLÜM  İDEOLOJİSİ  VE     POLİSİYE  ROMANDA  ÖLÜMÜN  ŞEYLEŞMESİ    

Ejder  ÇELİK*                                                                                                                        Özet  

 
Bu   makalede,   modernizmin,   ölüm   algısı   ve   polisiye   romanda   kendini   göstermesi   üzerine   odaklanılmıştır.   Polisiyelerin   modernizmin   ölüm   algısını   destekleyici   fonksiyonu   üzerinde   durulmuştur.  Çalışmada  polisiye  romanın  ölüm  olgusunu  pozitivist  bir  bakış  açısıyla  alması   vurgulanmıştır.   Böylece   polisiye   romanın   ölümü   analitik   bir   çözümlemenin   nesnesine   dönüştürdüğü  ileri  sürülmüştür.   Anahtar  Kelimeler:  şeyleşme,  polisiye  roman,  modernizm,  cinayet    

 

THE  IDEOLOGY  OF  DEATH  OF  MODERNISM  AND   REIFICATION  OF  DEATH  IN  DETECTIVE  STORY  
                                                                                                     Abstract  
                                                                                                                In  this  article,  focused  on  the  effect  on  the  perception  of  the  death  of  modernism  and  appear   this  form  of  perception  on  detective  novels.  Also  discussed  supportive  function  of  detective   novels  to  this  perception.  In  this  article,  emphasized  that  the  detective  novel  approaches  to   death  with  a  view  to  the  positivist.  This  article  has  been  suggested  that  the  detective  novel   object  into  the  death  of  an  analytical  analysis.   Key  Words:  Reification,  dedective  novels,  modernism,  crime  

 

 
Modernizmin   insanlar   arası   ilişkilerde   yol   açtığı   yıkılımı   tanımlamak   için   kullanılagelmiş   çeşitli   kavramlar   arasında   en   çarpıcı   ve   en   kolay   anlaşılanlardan   biri   olan   "şeyleşme"   (reification),   tüketime   dayalı   ilişkilerin   bilinç   üzerindeki   somut  etkilerini  tanımlama  konusunda  önemli  bir  araç  gibi  görünmektedir.     Toplumsal/kültürel   endişe   biçimi   olarak   yeniden   formüle   edilmeye   başlanan   "şeyleşme"   kavramının   "geç   kapitalizm"   döneminde   de   değerlendirilebileceğini  söyleyebiliriz.  Modern  toplumda  insanın   ve  insana   ilişkin                                                                                                                            
*

 Hacettepe  Üniversitesi  Sosyoloji  Bölümü  Doktora  Öğrencisi.  

 Bu   durum   teknolojinin   kendi   devinge   (movement)   yasasının   bir   sonucu   değil.   “tüm   kültürlerin   tek   bir   kültür   içinde   asimile   edildiği   ve   bunun   sonucu   olarak   dünyanın   şafağına   yerleştirilmiş   saf   bir   masumiyetten   alacakaranlık  çağına  yerleştirilmiş  bir  çöküşe  gitmesi”  olarak  betimlemiştir.   teknolojinin  bugünkü  ekonominin  içinde  üstlendiği  işlevin  sonucudur.   İnsan   ve   toplum   arasındaki   symbiotic   ilişki.  Bewes.   mümkün   olabilseydi   o   dünya   ile   yeniden   bağ   kurmanın   günümüz   toplumunun   kurtuluşu   olabileceğini   ileri   sürmektedir.   tamlığın   kaybolmasına   yol   açan   bir   metafor   biçiminde   işlenmesidir.   bireyi   yarışmacı   toplumsal   normlar   içinde   yaşamaya   ve   hayatlarını   sadece   “başarı”   motifine   göre   düzenlemeye   zorlayan   “bilimsellik”   anlayışı   da   budur.   korku   veya   nefret   uyandıran   bir   dizi   nesne   olarak   karşısına   çıkmasını   engelleyemez.  2008.     şeyleşmeyi.   Modernitede  şeyleşme.  127).   Tüm   bunların   sonucu   olarak   geç   moderniteyi   yaşayan   toplumda   endişe   o   kadar   yaygındır   ki   toplumun   tanımlayıcı   niteliği   durumuna   gelmiştir.  sosyal  yaşamdaki  insan  ilişkilerine  dair  tüm  alanlar   üzerine   etkilidir.   Ancak   bunun   toplumsal   yaşamın   temel   ilişki   biçimleri   için   geçerli   olması  düşündürücüdür.   Bir   döneme   damgasını   vuran   Amerikan   Güzeli.   şeyleştirilemez  benlik   özüyle   karşılaşınca  son   vermesi   endişenin   dağılması   olarak   nitelenebilir.  kendinden  uzaklaştırılan  dünyanın  saygı.   üretimin   gitgide   toplumsallaşması   sebebiyle   modern   insanı   toplumsal   sistemin   dışında   ayrı   bir   varoluş   alanına   sahip   olmaktan   alıkoymuştur.   özgür   ve   bireye   özgü   bir   yaşam   alanı   .  Günümüz  insanı.   Filmlerdeki   karakterlerin.   Batıda   Victoryen   etiğin.   29).  bu  durumda  şeyleşmeden  uzak   kalabilmiş   bir  dünyanın  bir   zamanlar   var   olduğu.   Truman   Show   ve   Matrix   filmlerinde   işlenen   tema   şeyleşmiş   var   oluşun   eleştirileri   olarak   kendini   gösterir.   Karşısında   ise   modernizmin   egemenliğinde   şeyleşmemiş   bir   var   oluşa   duyulan   arzunun   başlıca   kültürel   ve   siyasal  değer  olduğu  dünya  düzeni  tanımlaması  durur.   Bazı   düşünürlere   göre.   Edebiyata   yansıması.   Temelde   insan   deneyiminin   nesne   olgusuna   dayalı   bir   niteliği   her   zaman   için   vardır.   şeyleşmiş   var   oluşa   yönelttikleri   eleştiriye.   (Bewes.    Bu  anlamda   Adorno.  s.olan   her   değerin   yalnızca   “şey”   veya   nesneye   ait   bir   olgu   veya   sorun   olarak   algılanabilmesi  şeyleşme  olarak  değerlendirilir.   (Bewes.   2008.   insanlara   özgün.   şeyleşmenin.   s.   Adorno   ve   Horkheimer’e   göre   modern   toplumlardaki   sorunsal   toplum   sisteminin  toplumdaki  her  şeyi  bir  araya  getirilerek  birliktelik  içine  sokmasıdır.

  her   biri   özgün   gibi   görünen   ancak   bilinç   endüstrisince   üretilmiş   kültür   ürünlerinin   sunulması   ve   tükettirilmesi   sayesinde   işletilen   bir   homojenleştirme   sonucunda   baskı   altına   alınmıştır   (Oskay.   2000.  Baudrillard.  s.  Simgesel  Değiş  Tokuş  ve  Ölüm   adlı   kitabında   ölülerin   zaman   içerisinde.   bu   büyük   gerçeği   göz   önünden   ve   zihinden   uzaklaştırma   yollarını   arar.   Ölümün/ölümlülüğün   üstesinden   gelemeyen   modernite.  s.   modern   insanlar   tarafından   anlaşılamaz   hâle   gelmiştir.     Modern   dünyanın.  48).   “Kalabalıkların”   mutluluğunu   düşünen   modern   zamanın   “yönlendiriciler”i   ölümü   vazgeçilmez   bir   tüketim   aracı   olarak   görürler   (Bauman.   187-­188).   s.   Onu   başa   çıkılabilir   küçük   parçalar  halinde  “akla  uydurma”ya  çalışır.   Yaşama   ilişkin   akıla   dayalı   tercihlerin   önünde   merkezcil   bir   kontrolün   varlığına   karşı   koyma   gereksinimi.   köy   ve   kent   merkezlerinin   sıcaklığını   yansıtan   ve   insanların   bir   araya   toplanmak   için   de   kullandıkları   mezarlıklardan   alınarak   “dış”a   doğru   atıldıklarına   dikkat   çeker   ve   “yeni   kentler   veya   çağdaş   metropollerde  gerek  fiziksel   mekân   gerekse  zihinsel   mekân  anlamında   ölüler   için   öngörülen  hiçbir  şey”in  olmadığını  söyler  (Baudrillard  2009.   Bu   çaba   etkisini   en   çok   “ölüm   düşüncesi”   üzerinde   göstermiştir.   Otantik   olmayan   bu   hayat   tarzı   içinde   ölüm   ve   ölüler   mekândan/kentten  uzağa  atılmışlardır.  batı  kültürünün  tümüyle  sağlıklı  olma  yani   yaşamı   ölümden   temizleyip   kazıma   üzerine   oturtulduğunu   söyler.bırakmayan   günümüzün   reel   toplumlarındaki   bilim   ve   teknolojinin   kültürel   işlevi   ve  işleyişi  de  budur.   Modern   öncesi   çağda   ölümün   “evcilleştirilmiş”   olması.     Ölümün   metafizik   boyutuyla   ilgilenmeyen   modern   insan   için   ölüm   artık   evcil   değildir.   Bu   baskıya   alış   biçimi   tüm   toplum   ve   evren   algısının   makro   ve   mikro   noktalarına   önceden   tanımlanmış   bir   rasyonellik   biçiminin   görsel   tercihlerini   yerleştirerek  insanın  başat  kültür  içinde  tanımlanıp  alternatifsiz  bırakılmış  bir  yalın   “kişi”ye  indirgenmesine  yol  açmıştır.   Öyle   ki   modern   zamanın   insanı   hayatın   sıradanlıkları   arasında   bir   varlık   algısı   içinde   olduğundan   ölümü   hayata   dair   olmayan   ‘kaza’   niteliğinde   bir   olay   olarak   içselleştirip   günlük   yaşantısından   uzaklaştırmıştır.   bu   “gerçek”   karşısında   başvurduğu  çareler  vardır.  Baudrillard.     Ölüm   fikrini   “öldüremeyen”   modern   insanın.  246).   1982.   Ölümü   her   ne   .   anlamlar   üzerinde   nesnel   dünyayı   kullanarak   ortaya   çıkardığı   bozulma   bir   tür   yıpratıcılık   ve   “kimliksizleştirme”   çabası   olarak   değerlendirilmektedir.

  Meta   üretiminin   gelişmesi   ve   genelleşmiş   meta   üretiminin   veya   kapitalizmin   ortaya   çıkması.   bir   parçası   oldukları   ailelerinin   ve   toplumsal   grupların   gösterdikleri   dikkat   ve   ilgi   de   buna   yardımcı   olur.   hem   kazancının   hem   de   tüketiminin   merkezinde   duran   “bedenin  bütünlüğünü”.   İlkel   toplumlarda   ve   hâlâ   esas   olarak   kullanım   değerleri   üretime   dayalı   olan   toplumlarda   ölüm.   Böylece   trafik   kazaları.     Her   şeye   çözüm   bulan   modern   toplumun   kurucu   aklı   bu   korkuya   da   bir   çözüm   bulmalıdır.   Bunun   en   uygun   yolu   her   anı   tüketim   toplumunun   bir   noktasına   bağlanarak   yaşama   ait   kılınmış  bireyin.   İnsanların.  1985.  s.;  modern  yaşamın  “öteki”  sidir.   Modern   toplumun   bireyi   için   ölümün   kendisi   değil   üzerinden   bir   türlü   atamadığı   korkusu   önemlidir.  gerekmektedir  (Baudrillard  2009.   Ölümün   gözden   uzak   tutulması   nesnel   anlamda   elbette   mümkün   değildir.   yaşamın   kaçınılmaz   bir   sonu   değil   de   afet   türünden   bir   kaza   olduğu   fikrindedir.   Değer.  bu  tüketim  çemberi  içerisinde  ölüme  bakışını  değiştirmektir.   Üstelik   bu   fikrini   destekleyecek   biçimde.  (Mandel.;   çünkü   modernitenin   bütünüyle   kendine   özgü   bir   biçimde   kendisinin   “öteki”  siyle  başa  çıkma  yöntemleri  vardır  (Bauman.   kazalar   artan   oranda   ölüm   sebebi   olmaya   başlamıştır.   Ancak   onu   başka   biçimlerde   ve   sürekli   göz   önünde   tutarak   sıradanlaştırmak   ve   geleneksel   anlamına   dayalı   algılanışını   ortadan   kaldırmak   mümkündür.   önemini   kaybetmiş   bir   durumda   bırakmıştır.   Onu   beğenilmeyen.  Ancak  modern  yaşamın  “öteki”  si  olmak   gariptir.   Bu   sistemde  ölüm  yaşamın  doğal  bir  sonucu  olarak  kabul  edilir.  61).  54).   Bu   sebeple   artık   ölümün.   insanların   kendilerini   hazırlamak   zorunda   oldukları   bir   şey   gibi   görülür.   Ölüm   yaşamın   üretilme   sürecinde   atıktan   başka   bir   şey   değildir.  Oysa  öldürülmeye  yönelik  korku  hem  psikolojik  arka  planı   olan  karanlık  bir  alanı  hem  de  rekabete  dayalı  bireyin  bir  tür  yenilgisini  ifade  ettiği   .   Kaza   olarak   görülen   ölümün   trafikte   veya   hastalıkta   ortaya   çıkması   kontrol   edilmesi   kolay   ve   derinlemesine   psikolojik   açılımı   olmayan   mekanik  bir  durumdur.   tüketim   ve   iletişim   yapılarının   değişmesinden   dolayı   toplumdaki   yabancılaşmış   birey.   çıplak.   savaşlar.pahasına  olursa  olsun  sterilize  etmek.   yeni   hastalıklarla   gelen   ölüme   yönelik   oluşan   bilinçte   ve   modernizmin   ölüm   ideolojisinde   kazaya   bağlı   ölüm   ontolojik   ölümün   yerini   almıştır.  2000.  s.   ölüme   ilişkin   tavırları   derinlemesine   değiştirmiştir.  örtmek.   bir   yabancıdır.   252).     Modernitenin   ölümü   yapı   sökümüne   uğratması   ölümlülüğü   ortadan   kaldırmamıştır.   doğanın   bir   sonucu   gibi.    önemli  görmenin  ötesinde  bir  tür  takıntı  haline  getirmiştir.  s.

  cinsellikle.   “şüphe   romanı”   farklı   sosyal   dönüşümlerin   yansımasını   ifade   etmiştir.     inançla.  düzene  kavuşması.   “hard   boiled”.   yalnızca  analitik  zekâyı   vurgulayan   eserlerden  bugünün  türdeş  romanları  pek  çok   toplumsal   sorunu   irdeleyen   eserler   durumuna   gelinmesi   temeldeki   suça   kriminolojik   nesnel   yaklaşımı   ortadan   kaldırmamıştır.   irrasyonel   altüst   oluşlardan   sonra   rasyonelliğin   yeniden  sağlanması.   ve   II.   Adeta   dönemin   koşullarına   göre   belirli   dozlarda   değişimin   ana   eksenine   ilişkin   olaylar   ön   plana   çıkarılarak   polisiye   roman   kendine   daha   güçlü   bir   konum   ve   esnek   bir   yaklaşım   biçimi  geliştirmiştir.     Aslında  ilk  geleneksel  “katil  kim?”  romanlarındaki  toplumdan  soyutlanmış.   suçluya   ve   suça   bakış   açısı   hiç   değişmemiştir.   Bu   biçimde   ölüm.  s.   dolayısıyla   en   büyük   korkudur.  1985.   intikam   duygusuyla.   geçmiş   anılarla.   Dünya   Savaşı   sonrası   toplumsal   değişimler.”  (Mandel.   Böylece   modernizmin.   hak   ihlaliyle.için  daha  güçlü  ve  dramatik  bir  etki  bırakmaktadır.  260).   ölüm   korkusunu  kullanacağı  ve   onu  bir  tür  eğlenceye   dönüştüreceği  yeni  bir  birleştirici   alan  ortaya  çıkmıştır.  irrasyonelliğin   rasyonelliği   yerinden   etmesi.   hayal   kırıklığıyla   ve   benzeri   birçok   psikolojik   ve   sosyal   etkene   bağlı   olarak   gelişir.  Bu  tür  ölüm  hem  iki  bireyi  karşı   karşıya   getirmekte   hem   de   bedenin   bütünlüğüne   yönelik   kasıtlı   bir   durumu   içermektedir.   Geniş   halk   kitlelerinin   sanayi   toplumunun   ilk   evrelerinde   kente   göçü   ve   kentsel   ortamdaki   çaresizliği   içinde   ölüm   olgusu   kent   soylu   dedektifin   sokaklarla   .  1981.   Farklı   polisiye   türleri   ve   onlardaki   farklı   sosyal   vurgular   ne   kadar   değişirse   değişsin   temeldeki   ölüm   olgusuna.;   ahlakla.   Dolayısıyla   dikkat   çekicidir.   İşte   bu   ölüm   korkusunda   bulur   polisiye   roman   ideolojisini.   Bu   sebeple   bir   edebi   türün   temel   konusu   olmuştur.   “kara  roman”.   toplum   düzeniyle.  İlkel  toplumlarda  doğanın  bir  sonucu  olarak  kabul  edilen   ölüm.   genel   anlamda   uyumsuzluk   olarak   niteleyebileceğimiz  bir  eylemin  sonucu  olarak  değerlendirilebilir.  Bununla  birlikte.   Zaman   içerisinde   ortaya   çıkan   “katil   kim?”.;  polisiye  roman  (Porter.  64)   Polisiye  romanın  ortaya  çıkışından  itibaren  temel  özellikleri  değişmemiştir.  s.   suçun   yapısal   değişim   süreciyle   iç   içe   bir   bütünlükle  ortaya  konulmuştur.   Polisiye   romanın   tarihi   toplumsal   bir   tarihtir   ama   aynı   zamanda   ölümün   toplumsal  bir  tarihidir  de.  Bu  ideoloji  şöyle  ifade  edilebilir:     “Düzensizliğin.  modern  toplumda  “afet  kabilinden  kaza”18  kabul  edilir  ve  tabii  burjuvazinin   emek   ve   kazancın   aleti   olan   beden   bütünlüğüne   karşı   en   büyük   tehlikedir.   I.  düzenin  düzensizliğe  dönüşmesi.   geçim   sıkıntısıyla.

  Aynı   biçimde   İlk   örneği   1860   yılında   ABD’de   verilmeye  başlanan  “dime  novels”  öyküleri  gerçek  toplumsal  sorunlardan  bir  kaçışı   ifade  etmiştir.  formel  olarak  suçun  kanıtlanmasıdır.  s.   Dünya   Savaşından   sonra   yıkık   kentlerin   toplumsal   bunalımdan   sayfiye   evlerine   kaçan  soyluların   ve   yeni   zenginlerin  peşi  sıra  cinayet   olgusunu  takip   edecek   yeni   ve  soyutlanmış  alanlar  aramaya  devam  etmiştir.   Aslında   tüm   ülkelerde   polisiye   romanda   işlenen   tarzda   tasarlanmış  ve  suçlunun   mutlak  cani   olduğu  cinayetlerin  oranı   genel   içinde   yüzde   3’ü   geçmemektedir.   Dorothy   L.   gerçek   anlamda   başarılı   olanlar   yakalanmaz”   şeklindeki   ironik   ifadesi   aslında   toplumsal   olana   kayıtsız   bir   türün   kahramanının   itirafı   gibidir.   Sayers’in   dedektifi   Lord   Peter’in   “Yakalanan   katiller   başarısız   olanlardır.  Bir  yanda  toplumsal  sorunlardan  kaçış  varken  diğer  yanda  toplumsal   yaşamın   en   çarpıcı   parçası   olan   cinayetin   ana   konu   haline   dönüşmesi   bir   tür   çelişkiyi   ifade   etmez.   I.  Polisiye  romanda  ise  suçun  sebebi  her  zaman   cani  katilin  takıntıları  veya  çıkarları  olarak  işlenecektir.  Tam   olarak  yapılan   zaten   ölümün  toplumsal   gerçekliğinden   .  Asıl  olan  suçlunun  karşısına  analitik  zekayı  çıkarılması   yoluyla.  soyut  yapıtlardır   (Mandel.  Bunlar  gerçek  insanlardan  ve  gerçek   insan  tutkularından.  1985.  Philo  Vance.   Sayers’ın   kahramanı   Lord   Peter   Wimsey.  çatışmasından  hemen  tümüyle  yabancılaşmış.yan   yana   ama   iç   içe   olmayan   soyutlanmış   ve   pozitivist   tavrıyla   karşılanırken.       Bu   romanların   dedektifleri   çoğunlukla   üst   sınıfa   aittir.     Polisiye  roman  aslında  savaşlarla  yıkılmış  kent  olgusunun  ardından  ortaya   atılan   bir   ütopyanın   arındırıcı   ve   saflaştırıcı   eli   gibi   hareket   eder.     Oysa   modernizm   ölüm   algısının   deformasyonunda   ve     “gerekli   şiddet”   algısının   öğretilmesinde   çok   sayıda   dezenformasyon   araçlarını   kullanmaktan   çekinmeyecektir.   John   Dickson   Carr’ın   dedektifi   Sör   Henry   Merrivale  saygın  soylulardır.  Hercule  Poirot.  42).   Polisiye   romanların   toplumsal   konulara   yaklaşımını   bu   bakış   açısı   içerisinde   değerlendirecek   olursak  öncelikle   klasik  dönem  sonrası  polisiye  romanlarını  ifade   eden   “katil   kim?”   tarzının   olaylardaki   insani   etkenlerden   uzak   olduğunu   belirtmemiz   gerekir.  Bu  romanlarda  gerçek  sorun.  bütün  yönleri   ve  anlamıyla  suç   değil  ölüm  ve  muammadır.   Geri   kalan   tüm   suçlarda   sosyal   yapıdaki   aksaklık   ve   yetersizlikler  büyük  oranda  etkilidir.  Nero  Wolfe  kent  soylu   seçkinci   karakter   özelliklerini   yansıtırlar.   Söylem   yeni   kurulan   sistemin   kötülükle   mücadelede   yoluna   devam   ettiği   ve   yeni   yaşam   modelini   oluşturan   modern   toplum   pratiklerinin   bu   arındırmayla   uygulanabileceğidir.

  Ölümün   şeyleştiği  nokta  burasıdır.   Nitekim   polisiyenin   manifestosu   sayılan   S.   özgün   polisiye   romanla   modern   toplumun   makineler.   Bu   ifadenin   yazılmasından  yaklaşık  yüz  yıl  sonra  Pierre  Boileau  ve  Thomas  Narcejac.   “Bir   cinayet   bile   sunmadan   üç   yüz   sayfa   okutmak.   ölümün   bir   bulmacanın   nesnesi   olması   noktasında   başlar.  s.   nesnel   olgularmış   gibi   analiz   edilebilir   duruma   .   ölümü   son   olmaktan   çıkarıp   başlangıca   alarak   onun   nihai   kudretini  yadsır.uzaklaştırılması   ve   başka   bir   uzamın   parçası   olarak   sunulmasıdır.   hastalıkların   tanısında   tümdengelimsel   yöntembilim   kuramının   savunucusu   ve   her   şeyden   önce   çıkarsama   gücüne   önem   veren   biri   olarak   bilinen.   Nitekim   polisiye   türünün   öncüsü   sayılan   Conan   Doyle’un.   kanunla   suç   arasındaki   kovalamaca   için   bir   gerekçe   olmaktan   başka   bir   önem   taşımaz.  s.  Ölüm   adaletle   adaletsizlik.   doğa   bilimi   ve   şeyleşmiş  insan  ilişkileri  arasındaki  bağı  açıklar  niteliktedir.   İlk   büyük   polisiye   roman   yazarları   bu   anlayış   içinde   değerlendirilmelidir.  deneysel  olarak  kestirilebilir  duruma  gelmiştir.  polisiye   romanın  esas  olarak  yazgı  tarafından  yönetilen  “insanları  eşyalar  gibi”  ele  aldığını   iddia  ederek  aynı  görüşü  ortaya  koyacaklardır  (Rzepka.  Edger  Allan  Poe  için   yayımlanan  bir  yazıda  “o  şeylerin  insanlardan  daha  önemli  bir  rol  aldığı  bilimsel  ve   analitik   edebiyata   öncülük   etmektedir”   tanımlaması   yapılacaktır.  124-­128).   birinin   ölmüş   olduğu   gerçeğini   bastırır  ve  suçlunun  yakalanmasıyla  birlikte  “zafer  bayrağı  göndere  çekilir”.   Van   Dine'ın   “Polisiye   Romanın   Yirmi   Kuralı”   adlı   makalesinde   yedinci   madde   “Cesetsiz   polisiye   roman   yoktur”   diye   başlar.   ustaca   bir   algı   yanıltmasıyla   ölüme   karşı   da   kazanılmış   duygusunu   uyandırır   (Eroğlu.   Polisiye.  Zafer.   Parçalanıp   bileşenlerine   ayrılır.  16  Temmuz  1856  tarihli  Journal’de.  1995.   Ölüm   üzerine   kurulu   bir   edebi   tür   olan   polisiye   romanda   ölümün   şeyleşmesi.  2009.   bir   polisiye   roman   okuruna   karşı   fazla  titiz  davranmak  olur”  biçiminde  devam  eder  (Vanoncini.     Bunların   temelinde   pozitivist   bakış   açısının   ölümü   şeyleştirirken   aslında   tüm   insan   ilişkilerini   şeyleştirmesi   durumu   yatar.   S.   düzenle   anarşi.  16).   Klasik   polisiye   genel   olarak   “suç”a   değil   özellikle   cinayete   dayanır.  Zaten  önemli  olan  “ölüm”  değil.  51-­52).   Yas   acısı   ise   yine   “Kim   öldürdü?”   sorusunun  meraklı  rüzgârında  dağılıp  gider.     Polisiye   romanın   da   içinde   bulunduğu   süreçte   gerçekten   de   modern   toplumda  insan  ilişkileri  ölçülebilir.;  “Kim  öldürdü?”  sorusudur.  Roman  ilerledikçe  suçlunun  yakalanıp   düzenin   ve   yasanın   yeniden   kurulması   ihtiyacı.  s.   Edinburg   Üniversitesi’nde   profesör   olan   John   Bell’den   ders   almış   olması.   Benzer  biçimde.  2005.

  Bu   durum   polisiye   romanın  neden  M.   iyi   ve   kötü.;   kişisel   güvenlik   tanım   gereği   iyidir.   Polisiye   romanın   evreninin   aşırı   kutuplaşmasına   ölümün   insansızlaşmasının  esasını  oluşturan  “iyi  ve  kötünün  kişisizleştirilmesi”  eşlik  eder.indirgenmiştir.  s.   Ama   cinayeti   zihin   uğraşısı   yapmak.  1982.   Klasik   edebiyatta   meydana   gelen   cinayetlerle   polisiye   romandaki   cinayetleri   birbirinden   ayıran   taraf   budur.   yaşamın   toplumsal   tarihi   hakkında   değerli   bir   bilgi   kaynağı   olabileceğini   ileri   sürmüştür.  en   saf  biçimiyle  analitik  aklı  yüceltme  olarak  görülebilir.;   Bu   korkunun   kökleri   açıkça   modern   toplumun   koşullarında   bulunmaktadır.   Thomas   Boileau   ve   Pierre   Narcejac   Le   Roman   Policier   adlı   eserinde   dedektif   romanının   ideolojisinin   kökünde   korkunun   yattığını   iddia   etmektedirler.     Polisiye   roman.  bireysel  güvenliği  (kişi  ve  ailesinin  sınırlı  bölümündeki  emniyeti)  iz   sürme   ve   kanıt   değerlendirme   eğlencesinin   nesnesine   dönüştürmektir.  s.  1985.   Bir   kaza   olarak   görülen   ölümden   duyulan   tedirginlik.   Polisiye.   insanlık   kadar   eskidir.  Psikolojik  analize.  s.  1982.  Polisiye  roman.   Böylece   analitik   akıl   sentezci   akla   egemen   olmuştur.   Ernest   Mandel   polisiye   romanın   ideolojisi   bağlamına   uygun   bir   ölüm   tanımlaması  yaparken.  72).   özellikle   ölüm   korkusu.   Ölümün   polisiye   romandaki   şeyleşmesi.   özel   türden   bir   ölüm   korkusu   gerektirir.  kaçınılmaz  olarak  temel  bir   iyi   kötü   ayrımına   götürür.  ölümü  arada  sosyoekonomik  yapılarca  belirlenen  toplumsal   koşulların  bulunduğu  bir  felaket  olarak  tanımlayıp  sebeplerini  ve  ölüm  anını  büyük   ölçüde   toplumsal   koşullara   bağlamıştır.   Bu   postülat   polisiye   roman   karakterlerinin   mekanik   ve   formel   olarak   iki   kampa   bölünmesine   dayanır:   kötü  (suçlular)  ve  iyi  (dedektif  ve/veya  polis)  (Laver.   Analiz   ve   sentez  arasında  dialektik  bir  denge  düşünülemez  hale  gelmiştir.   Ama   korku.  54).;   Tutkular   ve   iradeler   kavgası   zekâlar   arası   bir   çarpışmanın   nesnesi   durumuna   .   belli   nesnel   kuralları.   hukuk  düzeni.  insan  dürtülerinin  ve  davranışının   karmaşıklığı   ve   muğlaklığına   bu   basit   ayrımda   yer   yoktur.   gerçek   insanların   karmaşık   kişilikleriyle   cisimlendirilmez.Ö  beşinci   yüzyılda  veya  Rönesans  sırasında  ortaya  çıkmadığını   açıklayamaz  (Laver.   şiddete   bağlı   ölümden   tedirginlik   duymaya   ve  dolayısıyla  cinayetten  (suçtan)  tedirginlik  duymaya  yol  açmaktadır.   Cinayet   ve   kişisel  güvenliği  böylesine  bir  bulmacaya  indirgemek.   Dolayısıyla   ölümün   toplumsal   tarihinin.   Polisiye   romanın   yansıttığı   ölümün   anlamlandırılışı   da   bu   bilginin   içeriğiyle  yakından  ilgilidir  (Mandel.;   ona   yönelik   bir   saldırı  da  niteliği  gereği  kötü.  55).   insan   yazgısıyla   ilgili   zihin   uğraşının   yerine   cinayetle   ilgili   zihin   uğraşısının   konmasına   varmıştır.

 insan  yazgısının  şeyleşmesi  olarak  yansıtır.   Dolayısıyla   polisiye   roman   okunduğu   anda   üç   dedektif   vardır.;   yazardan   polisiye   romanın   kurallarına   uyması.   Aslında   yazarın   istediği   de   budur.   Kahraman   ve   yazar   arasındaki   bu   ilişkilendirme   beraberinde   bir   güveni   de   getirir.     Sosyal   norm   ve   değerler   etrafında   birleşmiş   toplum   yapısının   dönüştürülmesi   aslında   öncelikle   bu   norm   ve   değerlerin   temel   öncüllerine   ilişkin   anlam   kaymalarının   ortaya   koyulmasıyla   mümkün   olmuştur.   Çatışmanın   bu   sunumu   ölümün   şeyleşmesini.   Bu   .     Polisiyenin   ölümü   şeyleştirmesi   aslında   tüm   anlam   kategorilerinin   sebeplerinden   ayrıştırılarak   prestij   kazanma   ve   eğlence   ikilisine   koşulmuş   toplumlara  yeniden  kodlanarak  sunulmasının  bir  parçasıdır.  Burada  bir  yandan  gerçeklik  olgusu   eğlenceye   dönüştürülürken   diğer   yandan   bireyin   topluma   ilişkin   temel   yargıları   üzerinde   yapılan   bir   tür   yeniden   kodlama   söz   konusudur.   İpuçları   keşfedilmelidir   çünkü   izler   bulunmuştur.  O   da  “ölüm”dür.  Bu  ortak  payda  beraberinde  bir  görüş  birliğini   de  ortaya  çıkarır.     Bir  ölçüde  sosyal  koşullara  önem  veren  Kara  Roman  türünde  bile  tartışılan   suçun   kendisi   ve   onu   oluşturan   sosyal   koşullar   değildir.   Eğlence   ve   heyecanlanma   konusu   durumuna   indirgenen   ölümün   polisiye   romanda   meydana   geliş   biçimi   olan   cinayet.   toplumun   suç   oranı   yüksek   metropollerinde   yalnızlaşmış   bireylerin   evlerinin   çok   kilitli   dış   kapılarının   ardına   bıraktıkları  korkularıdır.   Doğrudan   norm   ve   değerlere   yapılacak   müdahalenin   oluşturacağı   tepki   de   böylece   dağıtılmıştır.   Sorun   suçu   kimin   işlediğidir.   İnsanların   çatışması   yerine   soyut   zekâlar   arasında   rekabet   vardır.   Bütün   bu   eğlenceli   ve   paylaşımlı   okuma   süreci   aslında   toplumda  sosyal  açıdan  çok  önemli  ve  ciddi  olan  bir  konu  üzerine  inşa  edilmiştir.   tutarlı.   yazar   ve   roman   kurgusu  içinde  işleyen  bir  sistemle  karşılaşırız.  zekice  kurgulanmış.   Polisiye   roman   okuyucusu  romanın  olaylar  zinciri  içerisinde  dedektif  karakterini  romanın  yazarıyla   özdeşleştirir.  Yazarın  yetenekli  ve   romanın  değerli  oluşu  bu  ölçütlere  göre  değerlendirilir.  Okuyucu  romanın  gizemini   çözme   iddiasında   bir   dedektif   gibi   düşünür.     Ölümün  şeyleşmesi  bir  tür  okuma  ve  algılama  sürecinde  bilinçte  yer  eder.  şaşırtıcı  bir  son  beklenir.;   yazar.   Polisiye   romanın   kurgusal   işleyişi   ele   alındığında   okuyucu.   Üstelik   yapabiliyorsa   okuyucunun   dedektiften   önce   suçluyu   tahmin   etme   gibi   bir   özgürlüğü   de   vardır.  Polisiye  roman  kontrollü  biçimde  bu  korkuyu  kullanır.indirgenir.   Cevabın   bulunmasının   gerekliliği   ise   tartışmasızdır.   romanın   kahramanı  olan  dedektif  ve  okuyucu.   mantık   zinciri  sağlam.

 London:  Verso.   İstanbul:  Metis  Yayınları.   Cambridge:   Polity   Press.  (2008).süreçte   ölüm   ritüellerine   saygı   gösterilmiş   ancak   ölüm   algısı   üzerinde   zamana   yayılmış  bir  bozulma  gerçekleştirilmiştir.   Simulacred   and   Simulation.   Toplumda   ölüme   karşı   ortaya   çıkan   tutum   değişiklikleri   kolayca   tüketim   alışkanlıklarına   dönüştürülmüştür.   İstanbul:   Ayrıntı   Yayınları.   insan   kafatası   tişörtlerin   ve   vites   kollarının   süsü   haline   dönüşürken.   (1981).   .   (O.   Mortality   Immortality   and   Other   Life   Strategies.  Adanır.   (2009).   İstanbul:  Boğaziçi  Üniversitesi  Yayınevi.   Ölümlülük.   Canlı   yayınlardan   spor   karşılaşması   ruhuyla   savaşlar  seyredilmiştir.   Çev.   (N.   (2003).   internet   sayfalarında   sayısız   ölüm   görüntüleri   müzik   klipleriyle   aynı   ortamda   paylaşılmaya   başlanmış.  (O.   Çev.   Paris:   Galilee.   Çev.   BAUMAN.   (2000).).   L’echange   Symbolique   et   la   mort.   Şeyleşme:   Geç   Kapitalizmde   Endişe.   Z.   Demirdöven.   Edebiyatta   ise   daha   sofistike   bir   zevk   olarak   sunulan  “neden   öldürdü”  (bir  toplum  sorunsalı   olarak  ölüm   nedeni   değil  kurgusal   yakın   nedeni)   veya   “kim   öldürdü”   eğlencesi   kanıksanmış   bir   “olabilirlik”   içinde   zihinlerde  yerini  almıştır.   Simgesel   Değiş   Tokuş   ve   Ölüm.   Paris:   Gallimard   (1976).).   Popüler   kültürün   tüketim   dünyasında.).   Simulakrlar  ve  Simülasyon.  Ölümün  çarpıcılığının  yerini  kanıksanmış   bir   sıradanlık   almaya   başlamıştır.   Polisiye   roman   popüler   bir   edebiyat   türü   olarak   ölüm   algısının   değişmesinde  farklı   etkenlerden  sadece  biri  olarak  görülmeli   modernitede   ölümün   yeri  çok  yönlü  bir  araştırmanın  konusu  olarak  değerlendirilmelidir.   BAUDRILLARD.   BEWES.   Adanır.   Soysal.  T.   (2002).  Ankara:  Doğu   Batı  Yayınları.  günde.   (1992).   Ölümsüzlük   ve   Diğer   Hayat   Stratejileri.  Bir  çocuk.).  sanal  oyun  veya  haber  mahreçli  300’den   fazla   ölümle   karşılaşarak   büyümeye   başlamıştır.     KAYNAKÇA   BAUDRILLARD.  Çev.   (D.   J.  Reification  or  The  Anxiety  of  Late  Capitalism.   J.   Düzenlenen   oyuncakların   yerine   yıkıcı   kahramanlar   almıştır.

 Ünsal  (1982).   MANDEL.  Çağdaş  Fantazya.).  C.  Michael.  (1982).  The  Crime  Game.   EROĞLU.  Detective  Fiction.   LAVER.   PORTER.   İstanbul   İletişim   Yayınları.  Oxford:  Martin  Robertson  Publishing.   (N.   Lancashire:   Pluto   Press   (1984).   VACONCINI.   Üstün.  41.   Polisiye   Roman.  (2005).   Paris:   Presses   Universitaires   de   France   (1993).   Delightful   Murder:   A   Social   History   of   the   Crime   Story.  16-­21.   (1995)   Le   Roman   Policier.   İstanbul:  Yazın  Yayıncılık.   RZEPKA.   OSKAY.   (Haziran   2009).   A.   Çev.  Cambridge:  Polity  Press.  London:  Yale  University  Press.   Y.   (1981).   Ölümü   Nesneleştiren   Edebiyat:   Polisiye.   Kitap   Zamanı.).   Dennis.   Hoş   Cinayet.     .   (G.   (1985).  Ankara:  Ayko  Yayınları.   Saraçoğlu.   Çev.     The   Pursuit   of   Crime:   Art   and   Ideology   in   Detective   Fiction.   E.