You are on page 1of 11

Remigiusz Mazur-Hanaj

Tabor. Nieco hermeneutyczne uwagi o powrocie do tradycji


Przedmiotem mojej analizy w niniejszym tekcie bdzie cykliczne wydarzenie organizowane przez Stowarzyszenie Dom taca pod nazw Tabor. Od razu chciabym zaznaczy, e we wszystkie edycje przedsiwzicia (a odbyo si ich dwanacie w latach 2002-11) byem zaangaowany w rnych rolach: jako pomysodawca, organizator, moderator, muzyk, obserwator i zwyky uczestnik. Oznacza to, e z jednej strony dobrze znam temat, a z drugiej istnieje prawdopodobiestwo, i podlegam pewnym ograniczeniom w zachowaniu neutralnoci i zastosowaniu penej perspektywy dystansu badawczego. Tabor trudno lapidarnie opisa i zdefiniowa, sami organizatorzy maj z tym niejaki problem. Najczciej pojawiajce si okrelenia to szkoa tradycji, szkoa letnia, a zarazem festiwal (w oficjalnych dokumentach dosy czsto zbitka: festiwal edukacyjno-artystycznonaukowy) czy po prostu tygodniowe warsztaty. S to terminy stosowane na uytek zewntrzny, ktre wprowadzaj przedsiwzicie przede wszystkim w obieg informacji na temat etnomuzycznej edukacji pozasystemowej. Uywane s te w kontaktach z urzdnikami, grantodawcami, dziennikarzami itp. Oczywicie ciekawe jest rozwijajce si niezwykle dynamicznie w cigu zwaszcza ostatnich 10 lat samo zjawisko edukacji pozasystemowej, pozostajcej w domenie gwnie organizacji pozarzdowych, rozmaitych stowarzysze i fundacji czy wrcz grup nieformalnych. Tym bardziej, e jest to nie tylko uzupenienie programw szkolnych o wtki w nich niedostatecznie czy te w ogle nieobecne, ale take czsto alternatywa wobec oficjalnych, zinstytucjonalizowanych form i metod edukacji. Moje rozwaania jednak jedynie w sposb poredni bd dotyczy antropologii uczenia si, skupi si chciaem bowiem na specyfice Taboru jako wydarzenia performatywnego w tym jego wymiarze szuka znacze i zobaczy na ile zoony obraz tego aktu kulturowego odsaniaj oraz w jakich sytuuj go kontekstach. Jzyk, koncepcja programowa oraz metodyka pracy w tych aspektach specyfika tego wydarzenia objawia si szczeglnie wyrazicie.

Sowo tabor we wspczesnej polszczynie kojarzy si przede wszystkim z taborem kolejowym czy samochodowym czyli zespoem wszelkich pojazdw, bdcych w posiadaniu i uywanych w ramach np. przedsibiorstwa oraz z taborem cygaskim. To drugie znaczenie odnosi si ju do grupy ludzi Romw, ktrzy razem podruj i obozuj, zazwyczaj w kilka rodzin. Kolejny desygnat zwizany jest z histori i wojskowoci np. tabory frontowe. Pierwotnie jednak sowo to oznaczao przewone obozowisko, ktre w razie potrzeby daje si atwo ustawi w tymczasow fortyfikacj obronn szyk bojowy nazywany te Wagenburg (Wagen wz, Burg zamek) stosowany by przez Kozakw, osadnikw pnocnoamerykaskich czy czeskich husytw w czasie wojen religijnych w XV wieku, ktrych radykalny odam zwano taborytami od miasta Tbor w poudniowych Czechach, gdzie znajdowaa si najwaniejsza twierdza tej organizacji. W ten sposb docieramy do jeszcze jednego znaczenia sowa, a waciwie zbioru toponimw. Najwaniejszy z nich to samotna gra Tabor ( )w Galilei, ktra stanowia doskonay punkt obronny, ale wana jest jako miejsce przemienienia Jezusa. Hebrajskie tabbur () znaczy centrum, ppek. Idea Taboru, jako wydarzenia, ktre nas w tym tekcie zajmuje, powstaa na Wgrzech w latach 70-tych. Zostaa wypracowana w praktyce ruchu tanchaz (dosownie: dom taca),1 ruchu powrotu do tradycji, ktry stanowi, jak si okazao, efektywn alternatyw dla panujcego wwczas modelu kadarowskiego gulaszowego socjalizmu. Na Wgrzech opozycja stricte polityczna bya saba i nieliczna. W antysystemowej pracy u podstaw, bazujcej na odbudowie tosamoci narodowej, opartej o yw tradycj, wyrczy j w duej mierze wanie ruch tanchaz. Polski Tabor jest adaptacj wgierskich, ktrych notabene odbywa si corocznie kilkadziesit, adaptacj uwzgldniajc odmienny kontekst historyczny i kulturowy. Co sprawia, e w gronie wtajemniczonych (uczestnikw Taboru, sympatykw polskiego ruchu domw taca) wszyscy wiedz od razu o co chodzi kiedy pada to okrelenie i nie trzeba dodatkowych tumacze, wyjanie i opisw? Jaki zamek otwiera to sowo-klucz? Chciaem si zastanowi nad jego wymiarem performatywnym, o ile tak mog go okreli. Z jednej strony mamy tu zestaw cech nieodcznych, konstytutywnych i warto je wymieni, co za chwil uczyni, z drugiej Tabor jest wydarzeniem otwartym, nastawionym w duej mierze na kontekstualno (przynajmniej takie wraenie mona odnie z deklaracji jego organizatorw), odbywajcym si w kadym razie w rnych miejscach, rnych
1

Jak pisze jeden z koryfeuszy ruchu tanchaz Znaczenie pojcie dom taca jest podwjne: z jednej strony oznacza ono miejsce, w ktrym odbywaj si tace, z drugiej okazj do taca ; Bela Halmos, Ruch domw taca, Krasnogruda nr 1/1993, s. 139

warunkach spoeczno-kulturowych. Co decyduje, e odpowiada on wtedy na oczekiwania i potrzeby uczestnikw, jak odpowiada i co to s za potrzeby? Owe nieodczne cechy zwizane s z tym, e Tabor jest okazj do kontaktu z kultur tradycyjn i to okazj wyjtkow. Wydarzenie odbywa si na odlegej prowincji, aby tam dotrze trzeba skorzysta z dostpnego taboru czyli pocigu, autobusu, samochodu , niektrzy przemierzaj cz trasy rowerem. To uczestnicy. Dodatkowo organizatorzy przedsibior wczeniej wiele wypraw, aby takie miejsce i okolicznoci znale. Oczywicie miejsce z odpowiedni infrastruktur noclegowo-aprowizacyjn, ale przede wszystkim miejsce jako okolic o bogatej przeszoci kulturowej z aktywnymi teje przeszoci sukcesorami. Istot Taboru jest poznanie, nauka kultury etnomuzycznej w jej wersji mikroregionalnej i regionalnej, bezporednio u rda, a wic u jej sukcesorw, w ich maej ojczynie czyli in situ, oczywicie z tyche sukcesorw udziaem. Jest to zatem spotkanie. Nie kolejna lekcja (notabene nawet takich lekcji w systemie edukacji waciwie brak), czyli nauka z nut, czytanie literatury, korzystanie z cudzych omwie, zapisw, relacji z drugiej rki, ale osobiste spotkanie, dowiadczenie. Performatywno to zasadniczy modus istnienia kultury tradycyjnej, ktrej matryca (o ile taka w ogle istnieje) nie moe by utrwalona bez redukcji, trudno jej istnie w skrcie, abstrakcie, modelu, jeli ju to w szczegle, przeniknitym wyranym widzeniem2 artysty. Stanowi raczej zbir poszczeglnych realizacji. Na przykad ten sam temat oberkowy moe by wybrany i zagrany przez muzykanta rnie w zalenoci od sytuacji, okazji, nastroju, stanu zdrowia, pogody, instrumentu. Ilo zmiennych jest dua, wszystkie one przekadaj si na metrorytmik, tempo, frazowanie, ozdobniki, barw. A przecie obok nadawcy/wykonawcy jest jeszcze wspczesny adresat ze swoj pltanin kodw kulturowych. Rwnanie z wieloma niewiadomymi w przypadku dziedzin obiektywnych mona prbowa rozwizywa w domu. Tu jednak mamy do czynienia ze sztuk tak, ktra wymaga obecnoci tam, gdzie si wanie rozgrywa, obecnoci tu i teraz. Jak pisze Turner uczymy si dziki dowiadczeniu, dowiadczenie jest za w jaki sposb by moe zawsze aluzyjnie i enigmatycznie (std potrzeba hermeneutyki) przekazywane w symbolicznych dziaaniach i formach naszych rnorodnych kultur.3 Szczegln rol Turner przypisuje tu dowiadczeniu uczestnictwa w gatunkach performatywnych. Na Taborze, ktrego poszczeglne dni wypeniaj ciasno i gsto przede wszystkim warsztaty (piewu, taca, muzyki instrumentalnej, rzemiosa), ale take wykady,
2 3

Victor Turner, Liminalno i gatunki performatywne [w:] Rytua, dramat, wito, spektakl, Warszawa 2009, s.74 V. Turner, op.cit., s. 41

koncerty i szereg pojedynczych zdarze centrum takiego dowiadczenia jest cowieczorna potacwka.4 Zaczyna si pno, po zmroku i trwa czsto do rana, w rnych miejscach, od hali pofabrycznej do maych sal, takich jak te w przestrzeni wiejskiego domu, a take kilkukrotnie w jurcie specjalnie stawianej na t okazj wsplnie przez uczestnikw Taboru, a nastpnie demontowanej po zakoczeniu imprezy.

Stawianie jurty, Szczebrzeszyn 2008. Fot. R. Mazur-Hanaj

Zwieczenie sklepienia jurty. Fot. R. Mazur-Hanaj

Otwarta zabawa (z udziaem miejscowych) stanowi na gorco dopenienie dziennych warsztatw (majcych bardziej metodyczny i laboratoryjny charakter5) o edukacj zwizan z dowiadczeniem gry, taca, piewu w sytuacji spontanicznej. Mistrzowie starszego pokolenia bior w niej udzia wesp z modymi adeptami z miasta. Radykalnie rna od warsztatowej okoliczno wymaga uycia innych rodkw, np. dla muzykantw jest te miernikiem stopnia inwencji, elastycznoci, refleksu, opanowania, odpornoci psychicznej i fizycznej, zdolnoci
4

O rytualnym charakterze zabaw tanecznych w kulturze tradycyjnej polskiej wsi zob. uwagi w: Remigiusz Mazur-Hanaj, Deska i szklanka czyli o tacu, Konteksty 1/2011 5 z materiaw organizatorw

reyserskich, wyczucia dramaturgii. Jest to te weryfikacja poziomu wsplnotowoci. Zmienia si poczucie upywajcego czasu. Np. od muzykantw dusze przebiegi czasowe wymagaj stosowania improwizacyjnoci przy kolejnych repetycjach tematu. Temat oberka musi si za kadym obrotem (podaniem penej melodii) na nowo odmienia, eby wci na nowo porywa do taca. Napicie wywouje gra o wadz pomidzy taczcymi a muzykantami. Kto dyktuje tempo, repertuar, kto panuje nad porzdkiem zabawy? Musi by w niej [muzyce] energia jakby jeden goni drugiego. To jest niemoliwe, a jednak staje si moliwe. Muzyka jest nieskoczona.6 Miar stopnia osignitej wizi wsplnotowej jest moliwo osignicia stanu zapamitania czy transu,7 granie tak, e same nogi chodz. Jest to moliwe tylko przy pewnym progowym stopniu bezpieczestwa, inaczej mwic wzajemnego zaufania.

Tabor w Chlewiskach 2003 - zabawa. Fot. Tomasz Zygmont.

6 7

Jan Gaca, ur. 1933, skrzypek z Przystaowic Maych na Radomszczynie Odczucia pojawiajce si w czasie uprawiania taca wirowego nie maj takiej gbi jaka charakteryzuje zjawiska transowe okrelane jako zmienione stany wiadomoci, chocia wystpuj w nich niektre cechy w postaci zmiany emocjonalnej ekspresji, zaburzenia poczucia czasu, utraty kontroli poczucia realnoci i zdolno odczuwania czego niewypowiedzianego /specyficznego kontaktu z natur i innymi ludmi/. Znaczenie ma tutaj dugotrwae wirowanie i zmiany fizjologiczne w ukadzie bdnikowym mzgu. Henryk Welcz, Zjawiska transowe w tradycyjnej wiejskiej polskiej kulturze tanecznej, Current Problems of Psychiatry, nr 3/2011

Tabor w Chlewiskach 2004 zabawa. Fot. Katarzyna Dbek.

Jedna z takich sytuacji miaa miejsce na Taborze w Szczebrzeszynie w 2008 roku. Po godzinie 1.00 w nocy, kiedy w jurcie pozostao okoo 40 najwytrwalszych uczestnikw zabawy (po dwch-trzech godzinach zabawy na kwatery wracaj ci, ktrzy przyjechali z dziemi, modsza modzie, cz organizatorw, czy ci, ktrzy po prostu danego dnia czuj si sabsi, zmczeni) zdarzyo si, e w czasie taca zwanego w tradycji siemiecem tancerze w uformowanym korowodzie nie mogli przesta taczy (a muzycy gra). Dla wielu spord taczcych bya to ju trzecia godzina zabawy (przerywanej tylko czasem na papierosa, piwo czy pogawdk), a mimo to taniec zyska bardzo na sile, wyrazie, dynamice, ekspresji8, specyficzny rytm siemieca zaznaczany by tupaniem. Tymczasem, jako e tupanie nioso si w nocnej akustyce daleko, przyjechaa zawiadomiona przez kogo z ssiedztwa policja. Mino jednak dobrych par minut, zanim kto z obserwatorw zabawy zdecydowa si wej do jurty i zawiadomi o sytuacji jednego z muzykw (jednoczenie organizatora), a ten te dopiero po jakim czasie przerwa gr (reszta kapeli graa dalej), aby spotka si z patrolem. W czasie krtkiej rozmowy policjanci z maego miasteczka sprawiali wraenie zdetonowanych, tym, co zobaczyli. Widzc wietn, uporzdkowan i kontrolowan zabaw, a nie rozrb, ograniczyli si, aby wypeni jednak sw misj, do lakonicznego prosz ciszej. Komunikat ten zosta przekazany do jurty. Jako, e istot siemieca jest wykonywanie (przy zachowaniu dyscypliny rytmu i ukadu korowodowego) przez taczcych rozmaitych zada ruchowych (z dwuzwrotkow powtarzan przyspiewk), ktre dyktuje fantazja prowadzcego, ten zdecydowa 9, e dyspozycja policji bdzie
8

przy tym nie chodzi mi tu o dosown ekspresj rozumian potocznie np. jako ruchliwo, a o intensywno energii, wedle tradycyjnej zasady maksimum energii, minimum ekspresji 9 a by to Jacek Haas

kolejnym zadaniem w siemiecu. Muzycy mieli gra, a tancerze taczy najciszej jak potrafili. Chwilowe ustanie taca (na czas przekazywania sw policjantw) za nie stao si przerw, lecz pauz performatywn, po ktrej taniec nabra jeszcze wikszej nawet bardziej sugestywnoci ni poprzednio, albowiem dla zachowanej tej samej energii ruchu oddechy taczcych i skrzypienie desek w pododze stay si wzmacniajcym dodatkowo kontrapunktem. Sdz, e powyszy obraz moe by te egzemplifikacj szczeglnej jakoci gatunkw performatywnych, o ktrej pisze Turner. O tej jakoci stanowi przedziwne zespolenie uczucia okrelonego przez Mihalya Csikszentmihalyiego mianem przepywu, w ktrym dziaanie i wiadomo staj si jednym, ego za zanika, z procesem wtrnym, w ktrym dokonywane s rozrnienia poznawcze. 10 I dalej: aktorzy, by dobrze wykonywa swoj prac musz znajdowa si w stanie przepywu; cho skrypt, scenariusz lub przekazywana przez nich wiadomo ksztatowana jest przez rnicujce i refleksywne procesy wtrne (...) Bez wzgldu na to, czy autorem scenariusz jest konkretny dramatopisarz czy sama tradycja [w tym przypadku mamy prowadzcego korowd i jego autorsk adaptacj tradycji], scenariusz ten zazwyczaj stanowi komentarz, dotyczcy relacji spoecznych, wartoci kulturowych czy kwestii moralnych. Taczenie siemieca na pierwszej lub drugiej zabawie Taboru stao si od kilku lat zwyczajem. To taniec pod wieloma wzgldami unikalny w polskiej tradycji, wykonywany w ukadzie korowodowym, acuchowym. Ma cis form metrorytmiczn, prost, ale specyficzn, zawierajc nieoczekiwane, nietypowe u nas przeakcentowanie, co skutkuje wraeniem bezustannie gubionego i zaraz znw odnajdywanego pulsu. W towarzyszcej tacowi przypiewce szczeglnie akcentowana jest ostatnia sylaba w kadym wersie.
Siemieniec chopcy/panny siemienic, Dajcie czapeczk za wienic. Ani czapeczki, ni wiec, Tacujcie chopcy/panny siemiec.

Taczcy tworz jeden organizm taneczny, jeden acuch, prowadzony przez przewodnika, kady trzyma swojego poprzednika w pasie, za pasek itp. Pierwszy (prowadzcy) stara si dogoni ostatniego. Podstawowym zadaniem tancerzy jest niedopuszczenie do zerwania wijcego si w rne strony wa. Jednoczenie musz obserwowa uwanie przewodnika i wykonywa rne zadania przez niego wyznaczane, w ktrych powaga wystpuje w masce komicznej i vice versa. W przypadku siemieca istotn cech struktury czasowej muzyki i
10

V. Turner, op.cit, s. 52

taca jest to, e ustanawia ona cig teraniejszo.11 Znamienne, e to wanie ten partykularny taniec (znany i odprawiany do lat 30-tych XX wieku wycznie w kilkudziesiciu wsiach Sieradzkiego i Piotrkowskiego), jedyny w swoim rodzaju na ziemiach polskich, sta si tym, ktry na Taborze jest najbardziej uniwersalny dla modych adeptw kultury tradycyjnej, ktrzy pochodz z rnych czci Polski. S oczywicie inne nieparowe tace chtnie taczone, jak kontro czy krzyak, ale one maj charakter bardziej towarzyski, natomiast siemieniec najlepiej wydaje si ewokowa sytuacj rytuau, tak jak go rozumie Schechner.12 Istotny tu jest take mao znany (i wikszo taczcych go nie zna) kontekst historyczno-kulturowy siemieca. Jego ukad choreotechniczny jest niespotykany i staroytny.13 Sama nazwa oznacza konopie, lub obrzdow potraw z konopii. Czsto inicjowany przez zapustnych koldnikw w maskach (z turoniem, niedwiedziem), taczony by w ostatkowy wtorek na konopie, na len, towarzyszya mu suta libacja. W zwizku z tym wszystkim wie si go te z kultem zmarych.14

Tabor w Szczebrzeszynie 2008 zabawa w jurcie. Fot. Bogumia Tarasiuk.

11

Bruce Kapferer, Performans a strukturalizacja znaczenia i dowiadczenia, [w:] Antropologia dowiadczenia, Krakw 2011, s. 210 12 Rytua to zwyke zachowanie, ktre poprzez zagszczenie, przesad, powtrzenia i odpowiedzi, rytm, przeksztaca si w specyficzne sekwencje, ktre peni swoiste dla nich funkcje (gody, ustalanie hierarchii, terytorium) ; Richard Schechner, Przyszo rytuau, s. 221 13 por. grecki taniec farandola 14 Bogdan yranik, Siemieniec, dzkie Studia Etnograficzne, tom VII; Jan Piotr Dekowski koncentruje si natomiast na funkcji matrymonialnej siemieca, z racji tego, e jego elementem bywa wykup dziewczt/chopcw analogiczny jak w podkozioku (Siemieniec, dzkie Studia Etnograficzne, tom III); wg yranika by to taniec pierwotnie ekskluzywnie mski, pniej taczyy to tez osobno lub razem kobiety; funkcjonowa w niektrych wsiach pod nazw talija, moliwe, e od starosowiaskiego talije gazie; wykonywano go te gdzieniegdzie na weselach i na okrnem

W nurcie imprez, ktrym patronuje haso powrotu do tradycji, Tabor, a take kilka innych przedsiwzi15, charakteryzuje szczeglna intensywno programu, nagromadzenie zdarze, zwaszcza o charakterze warsztatowym (pewien muzyk biaoruski, uczestnik Taboru, zaartowa, e brakuje tu tylko warsztatw ze spania). Wikszo osb uczestniczy co najmniej w dwch warsztatach i w wielu punktach programu je dopeniajcych, takich jak koncerty, zabawy, wykady, spotkania, projekcje filmowe itp. Nie odstrasza to rodzin z dziemi, wrcz przeciwnie, rokrocznie przyjeda ich sporo, dla dzieci s specjalne zajcia oraz moliwo uczestniczenia w niektrych punktach programu z dorosymi co w sumie skada si na tzw. May Tabor. Ideaem, mniej

Przedstawienie Maego Taboru, Kocudza 2006. Fot. R. Mazur-Hanaj

lub bardziej osiganym, jest mieszkanie (obozowanie) wszystkich uczestnikw, prowadzcych warsztaty i organizatorw blisko siebie. Centrum tej przestrzeni wyznacza miejsce do taca, zaadaptowane lub stworzone specjalnie (drewniana podoga, jurta). To swoiste zagszczenie przestrzeni, czasu i aktywnoci16 sprawia, e akces na Tabor oznacza tym samym gotowo do wiadomej obecnoci w sytuacji wyej wzmiankowanego przepywu performerskiego, o regulowanej wprawdzie intensywnoci, ale staego, trwajcego tydzie, gotowo do wzicia udziau w festiwalu, ktry jako cao nosi pewne cechy wydarzenia rytualnego. Odpowiadajc na jedno z pyta postawionych na pocztku tekstu, sdz, e taki jest wanie gwny sens sowa tabor, kiedy posuguj si nim wtajemniczeni (uczestnicy, sympatycy), sens ukryty za rnymi, mniej lub bardziej powszechnie uywanymi tego sowa znaczeniami, ale te w przedziwny sposb z nimi

15 16

Myl tu szczeglnie o przedsiwziciach Stowarzyszenia Tratwa z Olsztyna takich jak Serce dzwonu Swoj drog organizatorzy maj zapewne take na uwadze aspekt, ktry Turner nazywa tak: Nagromadzenie interakcji, ktre na og przeradza si z czasem w trwae dziaanie publiczne., V. Turner, op.cit., s. 39

wszystkimi powizany. Wrd czonkw spoecznoci lokalnej nierzadko mona usysze komentarze w rodzaju wy to tak jak ci Cyganie. Dyscyplina i pewien dryl festiwalu zwizany jest z owym porzdkiem i spjnoci przestrzenn, gstym i intensywnym programem, mobilizacj i cigym strumieniem aktywnoci jego uczestnikw. rda etnomuzycznych tradycji s odsonite, pobudzone, ale te zabezpieczone osobiste spotkanie z mistrzem tradycji w naturalny sposb budzi szacunek wobec niego i odpowiedzialno za przekaz, ktry si od niego otrzymuje (dowiadczenie to chroni w duym stopniu przed zbyt pospiesznym i dowolnym, jak si uwaa w tym rodowisku, wykorzystywaniem rde, co ma miejsce np. w muzyce folk, skdind take ciekawym, ale ju w innych kategoriach, zjawisku). Wszystko to z kolei uzasadnia, jak si wydaje, analogi do niegdysiejszych taborytw Tabor Domu Taca tworzy efemeryczn, lecz siln wsplnot, ktra rozgrywa swoj przygod tosamociow, poznawcz i artystyczn, w dobrze ufortyfikowanej wobec kultury masowej twierdzy. Niegdy lubiano organizowa zabawy taneczne na drewnianym mocie, o ile bya w danej okolicy taka moliwo. Na Taborze centralnym miejscem do taca jest zazwyczaj drewniana podoga, ktra symbolicznie peni rol mostu, czcego dwa brzegi wiejskiej kultury tradycyjnej i kultury wspczesnej. Rytuay tworz mosty, ambiwalentne dziaania symboliczne, ktre wskazuj na rzeczywiste transakcje, a zarazem pomagaj ludziom unikn zbyt bezporedniej konfrontacji.17 Zabawa, ktrej fragment opisaem wyej, chocia nie jest oczywicie w peni rytuaem, raczej zdarzeniem rytuaopodobnym,18 to jednak odsania moc transgresywn, umoliwiajc modyfikacj jakiej czci swojej wspczesnej tosamoci. Dzieje si to w ramach tego rodzaju uczestnictwa w kulturze, ktre Turner okrela mianem trybu przypuszczajco-speniajcego gdybym by tob/niech bd tob.19 acuch tancerzy w siemiecu niczym ppowina czy ze sob pokolenia minione i teraniejsze w swoistym communitas.20 Odpowiada potrzebie wieckiej sakralnoci. Czy stanie si rytuaem pokole przyszych? Z drugiej strony s ju rzesze modych ludzi w Polsce, dla ktrych kultura pop jest ju naturalnym rodowiskiem,21 w zwizku z tym te trafiaj si tacy na Taborze i dla nich
17 18

R. Schechner, op.cit. s. 223 Mona by powiedzie, e ma si tak do rytuau jak turnerowska liminoidalno do liminalnoci, zob. Victor Turner, Od rytuau do teatru, Warszawa 2005, s. 83-87 19 Victor Turner, Liminalno i gatunki performatywne [w:] Rytua, dramat, wito, spektakl, Warszawa 2009, s. 42 20 Wizi communitas s antystrukturalne w tym sensie, e s niezrnicowane, egalitarne, bezporednie, nieracjonalne, egzystencjalne i s relacjami Ja-Ty (w rozumieniu Feuerbacha i Bubera). Communitas jest spontaniczne, bezporednie, konkretne nie jest ksztatowane przez normy, nie jest zinstytucjonalizowane, nie jest abstrakcyjne. Victor Turner, Gry spoeczne, pola, metafory, s.230 21 Waldemar Kuligowski, Piotr Zwierzchowski, Edukacja w wiecie kultury pop, Bydgoszcz 2002

10

jest on rodzajem dowiadczenia survivingu, obozu przetrwania, na wsi, w kontakcie z natur, ktra jawi im si obc niby Baudelairowi, w kontakcie ze spoecznoci o zupenie odmiennych kodach kulturowych (co sytuacja Taboru dodatkowo jeszcze potguje), w sytuacji kultury nie tak pynnej, jak si przywyko, w rzeczywistoci tak rnej od wirtualnej.

11