ТӨМС, ХҮНСНИЙ НОГООНЫ ҮЙЛДВЭРЛЭЛ

2011 оны ургац хураалтын дүнгээр нийтдээ 199.2 мянган тонн төмс, 105.2 мянган тоннхүнсний ногоо хураан авч жилийн
хэрэгцээт төмсийг 100.0 хувь, хүнсний ногооны 62.6 хувийг дотоодын ургацаас хангав. 2010 оны ургацтай харьцуулахад
төмс 30.2 мянган тонн,хүнсний ногоо 14.9 мянган тонноор тус тус ахиу байна.

№ Үзүүлэлтүүд
2002 2007 2008 2009 2010 2011
1 Төмс тарьсан талбай /мян.га/
10.2 11.6 12.3 13.1 13.8 14.6
2 Хүнсний ногоо тарьсан талбай /мян.га/
7.0 6.1 6.5 6.5 6.9 7.2
3 Төмс хураасан ургац/мян.тн/
51.8 113.6 142.1 155.7 156.1 199.2
4 Хүнсний ногооны ургац/мян.тн/
39.7 79.1 80.6 81.4 90.1 105.2
5 Төмсний хангамжийн дотоодын үйлдвэрлэлээр хувь
48.3 86.8 108.3 103.5 100.0 100.6
6 Хүнсний ногооны хангамжийн дотоодын үйлдвэрлэлээр хувь 27.3 45.3 45.6 49.7 54.3 62.6
Тариалалт, ургац хураалтын ажлыг технологийн хугацаанд нь чанар сайтай явуулах зорилтын хүрээнд дараах ажлуудыг
зохион байгуулав. Үүнд:
- Газар тариалан эрхлэгчийн дотооддоо тарьж борлуулсан үр тариа төмс, хүнсний ногоо, жимс, жимсгэнэ, үйлдвэрлэсэн
гурил, дотоодын түүхий эдээр үйлдвэрийн аргаар боловсруулан дотооддоо борлуулсан хүнсний сүү, сүүн бүтээгдэхүүнийг
НӨАТ-аас чөлөөлүүлсэн. /2011.02.02/
- “Импортын барааны гаалийн албан татварын хувь хэмжээг батлах тухай” Улсын Их Хурлын 1999 оны 27 дугаар тогтоолын
хавсралтад өөрчлөлт оруулж улирлын ялгаатай байсан албан татварын хувь хэмжээг сонгино, байцаа, шар лууван, шар
манжин хүнснийногооны төрөл дээр улирлын ялгаваргүйгээр “15” хувь болгож нэмэгдүүлсэн. /2011.05.06/
- “Ногоон хувьсгал” хөтөлбөрийн хүрээнд нийслэлийн болон 21 аймгийн өрхийн үйлдвэрлэл эрхлэгчдэд төмсний элит үр 140
тонн, 6 төрлийн хүнсний ногооны 2 тонн үр, 23.4 мянган метр квадрат хүлэмжийн нийлэг хальс, 45 ширхэг бага оврын
бороожуулагч, 1530 ширхэг үүргэвчин хор шүршигч, 76 тонн био бордоо, 8.4 мянган литр азофос бордоо нийлүүлж аймаг
орон нутагт хуваарлин олгов.
- “Хотын хамтын тариалан” төмс, хүнсний ногооны төсөл боловсруулан холбогдох яам, агентлаг, нийслэлийн захирагчийн
ажлын албатай хамтран ажиллаж 200 га талбайд ногоо тариалахад 6 дүүргийн 57 байгууллагын 4800 өрхийг хамруулан
дэмжиж ажиллав.
- Төмс, хүнсний ногоо тариалах, арчлах, хураах болон ургамал хамгааллын үйл ажиллагаа, хөрсний үржил шимийг
сайжруулах талаархи сургалт болон улсын үзүүлэх сургалтыг Увс аймагт зохион байгуулав.
- Үндэсний радиогоор төмс. хүнсний ногоо, жимс, жимсгэний технологийн талаар цуврал хичээлийг улирал бүрийн онцлогт
тохируулан заах ажлыг зохион байгуулав.
- Орон нутагт 50-1000 тонн хүртэл багтаамжаар зоорийг шинээр барих болон сэргээн засварлахад, Улаанбаатар хотод 10.0
мянган тонны багтаамжтай иж бүрэн механикжсан зоорь барихад дэмжлэг үзүүлж нийт 2.5 мянган тоннын багтаамжтай
энгийн зоорийг иж бүрэн автомат, механикжсан төхөөрөмжөөр шинэчлэн тоноглов.
- Төмс, хүнсний ногоо үйлдвэрлэлийн техникийн хангамжийг нэмэгдүүлэхэд анхаарч өрхийн тариалангийн зориулалттай
төмсний
тариалан
эрхлэгчдэд
зориулж
71
ширхэг
хөрс
боловсруулах,
хураах,
иж
бүрдэл
төхөөрөмж, хүнсний ногооны тариалан эрхлэгчдэд зориулж 107 ширхэг хөрс боловсруулах, тариалах, иж бүрдэл
төхөөрөмжийг тус тус хөнгөлөлттэй нөхцлөөр нийлүүлж олгов.

0 мянган га-д төмс. . 110.0 мянган тонноор тус тус нэмэгдүүлнэ.Хүнсний ногооны үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлж дотоодын хэрэгцээгээ хангах зорилгоор “Хүнсний ногоо” хөтөлбөр боловсруулж батлуулан хэрэгжүүлнэ.0 мянган га-д хүнсний ногоо тариалж 200.0 мянган тонн хүнсний ногоо хураан авна. хөнгөн үйлдвэрийн салбарын 2012 оны тэргүүлэх зорилт .2012 оны зорилт .0 мянган тонн төмс.Төмс. төмс. 8.Буудай хадгалах элеваторын багтаамжийг 36. Хүнс.0 мянган тонноор. .2012 онд нийтдээ 15. . хөдөө аж ахуй. хүнсний ногоо хадгалах зоорийн хүч чадлыг 15. хүнсний ногооны үйлдвэрлэлийн механикжуулалтын түвшинг нэмэгдүүлэхээр 5000 ширхэг бага оврын тракторын иж бүрдэл нийлүүлнэ.

39. нийт малын 15-аас доошгүй хувийг бүртгэлжүүлнэ. давтан сургах ажлыг үе шаттай зохион байгуулж чадавхижуулна. дунд үйлдвэр эрхлэгчээр нэгдсэн бүртгэлд бүртгэх.3 мянган тонн тэжээлийн ургамал хураан авч жилийн хэрэгцээт буудай. • Хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэлийн хоршоог сум бүрт. нэг болон олон наст тэжээлийн таримлыг сэлгээнд оруулах. • Үр тарианы агуулахын багтаамжийг 10. технологийн парк байгуулах ажлыг эхлүүлэх. мал. усалгаатай тариалангийн талбайн хэмжээг 48. хороо. махыг 30. • Төмс.0 мянган тонн-д хүргэж.0 хувьд хүргэх. 15. хэрэгжүүлэх. аюулгүй байдлын хяналт. түүхий эд бэлтгэлийн загвар төвийг 6 аймагт бий болгож. • 2012 оныг ”Олон улсын хоршооллын жил” болгон зарласантай уялдуулан “хоршоолох хөдөлгөөн”-ийг улсын хэмжээнд өрнүүлж. • Дархан-Уул.0 мянган га-д. өвчнөөр тайван бүс нутгаас гадаад. • Үйлдвэрийн аргаар боловсруулах сүүг 35. нийслэлийн хэмжээнд салбарын хүний нөөцийн судалгаа гаргаж. бага механикжилтын түвшинг 40. усалгаатай тариалангийн талбайг 41. • Нийт мал сүргийн 20. бараа.0 мянган га-д. • Хөдөө аж ахуйн гаралтай бараа түүхий эдийг биржээр арилжаалах туршилтыг хийж. жимст цэцэрлэгийн талбайн хэмжээг 7000 га-д хүргэх. түүхий эдийн бирж байгуулах бэлтгэл ажлыг хангана. тэдгээрийг сургах. цөм сүргийн малын тоог 10 хувиар өсгөж. Хүнс.5 хувийг дотоодын ургацаас хангах. жимст цэцэрлэгийн хэмжээг 3. • Төмс.0 мянган тонн төмс.0 мянган м² зуны хүлэмжийг ашиглалтанд оруулж хүнсний ногооны нэр төрлийг нэмэгдүүлэх.0 мянган га талбайд уринш бэлтгэх. зээл. гурил. • 320. хүнсний ногооны механикжсан зоорийн багтаамжийг 20.0 мянган тонн хүнсний ногоо.5 мянган га-д хүргэнэ. • Түүхий эдийн нөөцөд түшиглэн орон нутагт мах. Хөдөө аж ахуй. малын гаралтай бүтээгдэхүүний гарал үүсэл. Орхон аймаг. мэргэшүүлэх. хүнсний ногооны механикжсан зоорийн хэмжээг 2. 60. • Мал эмнэлэг. хүнсний ногооны үйлдвэрлэлд дэвшилтэт техник. технологи нэвтрүүлэх. үржлийн тасаг болон үйлчилгээний нэгжүүдийг оюуны болон материаллаг хөрөнгө оруулалтаар дэмжин чадавхийг нь сайжруулах.0 мянган тонноор нэмэгдүүлэх. тэдгээрийг санхүү. Багануур дүүрэгт Үйлдвэр. • Малын гоц халдварт өвчнөөр тайван байгаа нөхцлийг хадгалж. үр тариа хадгалах элеваторын багтаамжийг 36. • 458. • Боловсруулах үйлдвэрийг чанартай түүхий эдээр хангах эдийн засгийн хөшүүрэг бий болгох.0 мянган тонн үр тариа. • Хүн амын эрүүл мэндийг дэмжих олон талын ач холбогдол бүхий хүнсний хэрэглээний нэр төрлийг нэмэгдүүлэх зорилтын хүрээнд “Загас” дэд хөтөлбөрийг батлуулж. төмс. 110. 202.• Улсын хэмжээнд бүх малчин өрхийг үндэсний жижиг. Хөнгөн үйлдвэрийн салбарын 2011 оны тэргүүлэх зорилт • Монгол Улсын Засгийн газраас зарласан “Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих” жилийн хүрээнд салбарын хэмжээнд ажлын байрыг хадгалахын зэрэгцээ шинээр 12.0 хувийг мэдээллийн нэгдсэн санд бүртгэн.0 мянган тонноор нэмэгдүүлж. • Улсын хэмжээнд 11. • Баг. чацарганын үйлдвэр шинээр байгуулах ажлыг эхлүүлэх. үржлийн үйлчилгээний нэгжүүдийг чадавхижуулна. биржийн үйл ажиллагааг зохион байгуулах. хүнсний ногооны 65. . сум. • Мал эмнэлэг.0 мянган тонн. малчдыг мэргэшүүлэх арга хэмжээг зохион байгуулах. түүний гаралтай түүхий бүтээгдэхүүн нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэх. төмсийг 100 хувь. дотоодын зах зээлд мал.0 мянган тонноор.0 мянган тн-оор. хөрөнгө оруулалт. хүнсний ногооны 60 хувийг дотоодын ургацаас хангахын зэрэгцээ 280. баталгаажуулалтыг сайжруулах.0 хувь. • Эх орондоо үйлдвэрлэсэн хүнсний гол нэрийн бүтээгдэхүүнийг үнийн өсөлтөөс хамгаалах арга хэмжээ авч хэрэгжүүлнэ. сүү. дүүрэг. махны экспортыг урьд оныхоос 5 хувиар нэмэгдүүлнэ.5 саяас цөөнгүй төл бойжуулж. • Улсын хэрэгцээт улаан буудай. • Улсын хэмжээний хөдөө аж ахуйн тооллого явуулж мэдээллийн нэгдсэн сантай болно.0 мянган м² өвлийн хүлэмж. аймаг.0 мянгаас доошгүй хүнийг ажилтай болгоно.0 мянган га-д чанар сайтай уринш боловсруулж бэлтгэнэ. татварын бодлогоор дэмжин хоршоог эрчимтэй хөгжүүлэх. төмсийг 100.

Мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийг дэмжиж. • Халх голын бүс нутагт хөдөө аж ахуйг сэргээн хөгжүүлэх мастер төлөвлөгөөний хүрээнд “Халх гол” төслийг хэрэгжүүлж эхлэх. комбайн. хүнсний ногооны 62. • “Төрөөс малчдын талаар баримтлах бодлого”. • Тариалангийн үндсэн бүсүүдэд үр үржүүлэх аж ахуйн нэгжүүдийг сонгон шалгаруулж үйл ажиллагааг нь жигдрүүлэх. жижиг. усалгаатай тариалангийн хэмжээг 36850 га-д хүргэх.  Услалтын системийг шинээр барих болон сэргээн засварлаж усалгаатай талбайн хэмжээг 5.  Орон нутагт жижиг. Хүн амын хүнсний хангамж. махны хэмжээг 30 хувиар тус тус нэмэгдүүлнэ. гурилын 70 хувийг эх орны хөрсөнд ургуулсан бүтээгдэхүүнээр хангана. Дэлхийн Мал. дунд үйлдвэр эрхлэгчдэд зээлийн баталгаа гаргах. 2 хуулийг шинэчлэн найруулж. Тариалангийн үйлдвэрлэлд дэмжлэг үзүүлэх:  Тариаланчдад жижиг.  Өнгөрсөн оныхоос үйлдвэрийн аргаар боловсруулсан сүүний хэмжээг 50 хувь. түүхий эдийн биржийн сүлжээ бий болгож. • Жижиг дунд үйлдвэрийг дэмжих чиглэлээр зээл олгох. хадлан. Салбарын хүрээнд үйлчлэх эрх зүйн орчинг боловсронгуй болгох:  Шинээр 3 хуулийн төсөл боловсруулж. 5. 4.6 мянган метр квадрат нийлэг хальсан хүлэмж шинээр барина. • Үйлдвэрийн аргаар боловсруулах сүүг 30.0-50. нэмэгдүүлнэ.Хүнс. амьтны эрүүл мэндийн байгууллагаас зарим бүс нутагт “шүлхий” болон “үхрийн цээж” өвчнөөр тайван болохыг баталгаажуулах. • Малын тэжээл үйлдвэрлэлийг Жижиг. татварын уян хатан бодлого баримтлах чиглэлийн эрх зүйн орчинг боловсронгуй болгох. “Чацаргана” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх. • Хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн. лизингийн үйлчилгээ үзүүлэх хэлбэрээр 5000-гаас доошгүй ажлын байр шинээр бий болгох.0 мянган га-гаар нэмэгдүүлнэ. чанар. “үйлдвэржүүлэлтийн жил”-ийн ажлыг орон даяар зохион байгуулах:  “Монгол Улсыг үйлдвэржүүлэх хөтөлбөр”. мал аж ахуйн салбарт учирсан гамшгийн хохирлыг нөхөх. махны экспортыг урьд оныхоос 20 хувиар нэмэгдүүлэх. эрсдлийг даван туулах чадавхийг сайжруулах. тэжээлийн хангамжийг сайжруулах: сортын үрийн хүрэлцээ. “Орон нутагт үйлдвэрлэл хөгжүүлэх чиглэл”-ийг батлуулж хэрэгжүүлнэ. Хөнгөн үйлдвэрийн салбарын 2009 оны тэргүүлэх зорилт 1.  Хамгаалагдсан хөрсний аж ахуйг хөгжүүлэн 33.  Таримал ургамлын үр үржүүлгийн үндэсний төвийг шинээр байгуулж.0 мянган тонны багтаамжтай элеватор барьж ашиглалтад оруулж. Хөнгөн үйлдвэрийн салбарын 2010 оны тэргүүлэх зорилт Өрсөлдөх чадварыг сайжруулж Бүтээмж. Улсын Их хуралд өргөн барина. махыг 25. дүүжин машиныг лизингийн нөхцлөөр нийлүүлнэ. 2. • Малын гоц халдварт өвчний тайван байдлыг хадгалж. Хөдөө аж ахуй.0 мян тонн. хүртээмжийг сайжруулах:  Хүн амын хэрэгцээт төмсийг бүрэн. дунд үйлдвэрүүдийг байгуулахад эдийн засгийн дэмжлэг үзүүлнэ. нөөцийн буудайн хүлээн авах чадавхийг нэмэгдүүлнэ. дунд үйлдвэрийг дэмжих бодлоготой уялдуулан эрчимтэй хөгжүүлж үйлдвэрлэлийн аргаар боловсруулсан тэжээлийн хэмжээг 2 дахин нэмэгдүүлэх. Хүнс. дунд болон өндөр хүчин чадлын трактор. “Монгол мал” үндэсний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхлэх гарааны он жил болгох. 3. үр ашгийг дээшлүүлье • Хүнсний баталгаат байдлыг хангах. 1 хуулинд нэмэлт өөрчлөлт оруулж Засгийн газар. хөдөө аж ахуйн чиргүүл.0 мянган тонн-д хүргэж. орон нутагт үйл ажиллагааг нь эхлүүлэх.  Газар тариалангийн үйлдвэрлэлд ажиллагсдын мэргэжил дээшлүүлэх сургалтыг зохион байгуулна. • “Атрын гурав дахь аян”-тариалангийн хөгжлийн үндэсний хөтөлбөрийн зорилтын хүрээнд 280 мянган га-гаас багагүй талбайд тариалалалт хийж.  Тариалангийн бүсэд шинээр 45. хангамжийг . бэлчээрийн харилцааг зохицуулах. Хөдөө аж ахуй.

5 хувиар өсгөж.  Малын тэжээл үйлдвэрлэлийн хэмжээг 12 хувиар.  Улсын төсвийн хөрөнгөөр 250 худаг шинээр гаргаж. махны чиглэлийн төрөлжсөн фермерийн аж ахуйн тоог 30-аас доошгүй хувиар нэмэгдүүлнэ.  ОХУ болон БНХАУ-тай мал амьтан. ариун цэвэр.  Мал.  Бүх аймагт бэлчээрийн менежментийн загвар сумыг бий болгоно.0 мянган га талбайд гүйцэтгэнэ. хэрэгжүүлнэ. ажил үйлчилгээний бэлэн байдлыг сайжруулна.  Сүү. царцаатай тэмцэх ажлыг 610. хорио цээр. нийслэлийн мал эмнэлгийн лабораторийн оношлогоо. халдварт болон халдварт бус өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээнд хамрагдах малын тоог урьд оныхоос 2.  Бэлчээрийн ургамалд хөнөөл учруулж буй үлийн цагаан оготно. амьтны гоц. шинжилгээний чадавх. Малчид.  Цэвэр үүлдрийн болон эрлийз малын тоог 5.  Аймаг.5 хувиар тус тус нэмэгдүүлнэ.5 хувиар нэмэгдүүлнэ. тэдгээрийн гаралтай бүтээгдэхүүнийг улсын хилээр нэвтрүүлэх мал эмнэлэг. цөм сүргийн малыг 1. . бэлчээрийн усан хангамжийг сайжруулна. байгалийн хадлан. хамтын ажиллагааг өргөжүүлнэ. гар тэжээлийн хэмжээг 7.5 саяд хүргэнэ. эрүүл ахуй нөхцлийг тохиролцож. малчин өрхийн талаар төрөөс баримтлах бодлогыг батлуулж.