Yiizey Tahribatsiz Muayene Metotlarl

Ekim TEPE
ekim.tepe@donaldson.com

VUZEV KONTROL VONTEMLERi
Malzeme ve imalatlann tahribatsiz yiizey kontroliinde en yaygm

test parcasmm yiizeyine uygulamr, srvmm yiizeydeki siireksizligin icerisine girebilmesi (penetre edebilmesi; penetrant kelime anlarmyla

girici, niifuz edici demektir) icin yeterli bir sure beklenir. Eger siireksizlik asagidaki sekilde goriildiigii gibi kiiyiik ve dar ise kilcalhk etkisiyle SIVI sureksizligin icine niifuz eder. Yeterli penetrasyon zamam gectikten sonra parcanm yiizeyi temizlenir. Ardmdan gelistirici maddenin (developer) uygulanmasiyla SIVI ters kilcalhk olayi ile disan cikarak penetrantm yiizeyde belirmesini saglar, Boylelikle yiizeyde normalde gozle gorulemeyen kusurlar, goriilebilir hale getirilmis olur.

~ekiI1. Penetrant SIVlnln YOzey SOreksizliklerine Penetrasyonu ve YOzeye ylklml (4)

kullamlan, pratik ve giivenilir metotlar SIV1 Penetrant Muayene ve Magnetik Parcacikla Muayenedir. Bu iki metot da sadece malzemelerin yiizeylerine acik kusurlann belirlenmesinde etkiliyken magnetik parcacikla muayene yontemi ile yiizeyin biraz daha altmdaki kusurlar da tespit edilebilir. Bu iki yontemde de malzemenin ic yapismm muayenesi miimkiin degildir, Malzemelerin iy yapi muayenesinde diger tahribatsiz muayene yontemlerinden radyografi, ve ultrasonik muayene cok etkilidir (1).

SlVl

Penetrant ile Muayenenin Temel A~amalan

r'~~ I~
3. Yiizeydeki penetrant temizlenir. 6. Muayene bittikten sonra parca temizlenir.

1. Penetrant malzeme, yiizeye uygulanlr.

2. Penetrant In yiizeydeki siireksizlige yeterince girebilmesi ic;:in beklenir.

SIVI PENETRANT MUAVENE
SIV1 penetrant ile muayene yontemi sivilann kapilarite (kilcalhk) ozelligine dayah bir yontemdir, Penetrant SIVI,
4. Penetrantm yiizeye C;:lkabilmesi ic;:in geli~tirici uygulanlr. 5. Test parcasi incelenir ve beliren izler yorumlarur,

~

Muhendls ve Maklna • CUt: 50 SayJ: 597

kirrmzi penetrant metoduna kiyasla daha iyi kontrast sagladigmdan daha kiiyiik yiizey kusurlarmm tespitinde etkiliyken. siireksizliklerin icerisindeki penetranta miidahale edilmez ve sadece yiizeydeki fazla olan penetrantla emiilsiyon olusturarak su ile yikanabilmesini saglar (2). 3. bindirmeler. Temizleyici Parcanm yiizeyine uygulanmis penetrann su ile giderebilen bir emiilsiyon haline doniistiiren temizleyicilerin parcadaki kusurlara niifuz etme ozellikleri olmadigmdan. m MaO. Sadece yiizeye acik siireksizliklerin belirlenmesinde etkindir. yalrnzca karanltk ya da mor isik altmda goriilebilen floresan penetrant srvilar da mevcuttur. Gelistiriciler ozel mum ya da plastik film malzemeden olabilirler. 5'7~ . kaynaklarda yiizeye aeik gaz bosluklan. Yiizeyi kaph.. gozenek gibi siireksizliklerin tespitinde prosediiriine uygun yapildigmda iyi ve hassas sonuclar vern. 2.d. 2. yiizeydeki niifuziyet yetersizlikleri gibi kusurlar tespit edilebilir. beyaz. Bu gelistiriciler parca yiizeyinde elde edilen goriinttiden sert ve arsive kaldmlabilecek kahci bir kayit elde edilmesini saglarlar (2).50 Sa. Diger tahribatsiz muayene metotlanna gore ekonomik sayilabilecek bir yontemdir. 4. SlV1penetrant testiyle catlaklar. Floresan penetrant metodu giin l~lgmda goriilebilen. Tasmamaz test ekipmam ise daha cok santiye iiretimlerinde. SIVl Penetrant. plastik. SIVl Penetrant Test Ekipman ve Malzemeleri Tasmamaz test ekipmam genellikle cok sayida ve karmasik sekilli parcalann fabrikasyon seri iiretiminde kullamhr. Penetrant Malzeme Genellikle krrrmzi renkte olan giin l~lgmda gorulebilen penetrant srvilann dismda. Test malzemelerine kimyasal yonden zaran olmadikca biitiin metallere ve hatta cam. Penetrant Testinin Snnrlarr 1.. Geli~tirici Ters kilcalhk olayi ile yiizey kusurunun icerisindeki penetrantm yiizeye cikmasmi saglayan ve penetrant yiizeye ciknktan sonra da renklerde kontrast yaratarak belirtinin kolay goriilebilmesine yardimci olan. kuru tozlu. Test malzemeleri yiizeye sprey kutulanyla piiskiirtiiliir (4).a • ell' . Nispeten pratik ve kolay uygulanabilen ve cabuk sonuc ahnabilen bir metottur. temizleme ve gelistirme malzemeleri parcanm tank icerisine daldmlmasiyla uygulanrr. yeri sabit tasmamayan parcalann testinde kullanihr.SIVl Penetrant Testinin Avantajlan 1. Parcalann yiizeylerinde bulunan catlak. boyah. Siyah 1~lk /' Flr~ve Siliciler ljekil2. Tasmarnaz ve Ta~lnabilir SIVI Penetrant Test Ekipmanl (4) MOho. test ortammm karartilmasi ya da tasmabilir mor l~tk ekipmanmm bulundurulmasi gerekliliginden de giin l~lgmda goriilebilen penetrant metodu uygulamada daha basittir (2). Sekil J'de gim l~lgmda goriilebilir kirmizi penetrant malzemesiyle tespit edilen bir catlak gerebilirsiniz. susuz yas ya da yas cesitleri olan malzemelerdir. piiriizlii parcalarda saghkh sonuclar ahnamaz. seramik gibi metal olmayan malzemelere de uygulanabilir.

Blogun bir tarafma testte MAGNETiK PARliACIKLA MUAYENE . bu kusurlarm yarattigi kayak bildigimiz ve yeterli kabul ettigimiz Sivi penetrant muayenede bir diger magnetik akidan dolayi yiizeydeki penetrant malzemesi uygulamr ve hassasiyet unsuru da penetrant ve demir parcaciklan 0 bolgeye toplamp yeterli bekleme siiresinden sonra gelistirici malzemesinin belirgin izler birakrrlar. Test parcasma verilen mor l~lgm ise en az 1000 IlW/cm2 olmasi gerekir ki floresan penetrant malzeme yeterince parlayarak gonilebilsin (6). yapismalara karst gozle muayene edilir. Referans Blokla Penetrant Malzemesinin Hassasiyet Testi (2) parcasinm yiizeyinde ya da yiizeyinin hemen altmda bir kullanacagmnz penetrant malzemesi catlak. Bunun icin yapay Parcamn maruz birakildigi magnetik gelistirici uygulamr. Sekil e'te bir test blogu ve penetrant malzemesinin test edihnesini gorebilirsiniz (2). parcanm tum kesiti boyunca yol goriiniimleri karsilastmhr. test parcasmm magnetiklestirilmesi. Zira dtistik viskoziteli penetrantlar siireksizliklerin icerisine yeterince giremeden parcanm yiizeyinden cok cabuk siiziiliirler. bu durumda bile goriintusiinden daha az degilse bdliiniir. referans su verilmesiyle olusturulabilir. Magnetik parcacikla test yontemi. Yas gelistiriciler ise. Blok yaratrrlar. GOn 1~lglndaGorOlebilir Penetrant ile Catlak Tespiti (2) SIVI Penetrant Muayenede Hassasiyet Belirleme Testte iyi bir hassasiyet elde etmede en onemli unsurlardan biri. Eger testte bloklar kullanihr. yiizeydeki penetrantlar temizlenir ve uygunlugudur. tasiyici SlV1 icerisindeki tozun yogunlugunu olcmek icin hidrometre ile kontrol edilir. Giin l~lgmda goriilebilen penetrant muayenede test parcasmm yiizeyindeki isik siddeti en az 500 lux. Penetrant malzemesinin viskozitesinin de belirli bir degerde olmasi gerekir.penetrantm hassasiyeti yeterli kabul edilir. ~ekil 3. Elde edilen catlak catlaklar olusturulmus aluminyum aki. Parca icerisindeki bu kayak penetrantla elde edilen catlaklar yiizeyi ortasmdan bir yankla ikiye aki yiizeye yakm ise. Kuru gelistirici malzemeler topaklanmaya. Sekil ikiye belen yank S'te goriildiigu gibi eger test ~ekil4. floresan penetrantmuayenedeisemuayene ortami karanhk olmahdir. bosluk. kalmti gibi kusurlar diger tarafina da hassasiyetini varsa. Yiiksek viskozite ise penetrasyon zamamm artiracagmdan testin uzun siirmesine neden olur. yiizeyine demir parcaciklannm uygulanmasi ve magnetiklesmeden otiirii parcaciklann aldigi sekil ve desenlerin incelenmesi Test bloQunu prensibine dayamr. Yapay catlaklar alacagmdan parcamn icerisindeki kullanacagmnz penetrantla elde edilen aluminyum blogun isitilmasi ve aniden kusurlar da magnetik akida kacaklar catlaklar goriintilsii. test parcasmm ve test bolgesinin yeterli isiklandmlmasidir.

test parcasmm ilgili yerinden akim gecirilerek test bolgesinin magnetiklesmesi saglamr. Test parcasi yiiksek akim veren kafalarm arasma sikistmhr ve gecen akim Sekil 8'de gorilldiigu gibi parcanm etrafmda cevresel magnetik aki olusturur...ekil 9. yiizeyin hemen altmdaki kusurlann tespitinde de etkili olabilmesiyken. m MaO. Sekil S'da !?ekil5. en onemli KAYNAK MAGNETIK CizGiLER . Parga YOzeyinde ve i~erisindeki Magnetik Akl Ka~aklan (5) AKIM . tespit edilmesi beklenen kusurlann yerine ve yoniine gore secilmelidir. magnetik akiya paralel kusurlar bu magnetik akiyla belirlenemez.d. Kontak Kaialar Vasltaslyla Cevresel Magnetik Akl Olu~turulmasl (5) MIa yiizeydeki parcaciklan etkileyebilmektedir. Ornegin ostenitik paslanmaz celiklerin magnetiklenme ozellikleri olmadigmdan.50 Sa. Magnetik Akl Kagagl ve Demir Tozlanrun Bu Kagak Akldan Etkilenmeleri (5) Magnetik akt kacagi S: !?akil 6. Ostenitik paslanmaz celiklerde SIV1 penetrant test uygulamr (3). magnetik parcacikla muayene tekniginde yiizeyin hemen altmdaki kusurlar da bu metotla belirlenebilir (5). 5'7~ . Dolayisiyla sekil 6'da gosterildigi gibi. Prod U~lanyla Cevresel Magnetiklendirme (3) MOho.Demir pareaciklan smirlamasi sadece ferromagnetik (miknanslanabilen) malzemelere uygulanabilir olmasidir. Zira Sekil 7'de temsil edildigi gibi magnetik akmm yonil kusura ne kadar dikse 0 kadar belirgin bir gortintii elde edilirken. Magnetik Pareaeikla Muayene Yonteminin Avantajlan ve Sunrlari SIVI penetrantla muayene yontemiyle karsilastmldigmda avantaji. Cevresel Magnetikieme Cihazlan lcinden akim gecen bir telin etrafinda sag el kurah yominde bir magnetik alan olusma prensibine gore.. En onemli cevresel magnetiklendinne ekipmam "Prod Uclan'tdir.a • ell' .. Kusurlann Magnetik Akl YonOne Gore Belirlenebilmesi (5) MAGNETiKAKI AKIM !?ekil 8. MagnetikAkI irretimi ve Uygulama Ekipmanlan Magnetik akmm iki cesit iiretilme ve test parcasma uygulama metodu vardrr: Cevresel ve Boyuna Magnetikleme. bu malzemeler magnetik parcacikla test edilemezler. BOYUNA CATLAKLAR GOROLEBiLiR AKIMA45 DERECE CATLAKLAR GOROLEBILIR MAGNETIKALAN \ ENiNE CATLAK CEVRESEL MAGNETIKLENMEDE GOROLMEZ DEGI~IK ybNLERDE CATLAK GOROLEBILIR !?ekil 7.. Magnetikleme yomi.

magnetiklendirilmis yiizeye kondugunda hem magnetik akmm yoniinii tespit etmemizi. bir de mor isik altmda goriilebilen floresan parcacikh test ornekleri gorebilirsiniz. Bu basit gerecin iizerinde yapay oyuklar olusturulmustur. san renkte demir tozlandtr. siyah. Magnetik Pareacik Testinde Hassasiyet Testin hassasiyeti yapay catlakh referans o19Umcihazlanyla belirlenir. dogru akim yiizeyin hemen altmdaki kusurlann tespitinde de etkilidir. Parcaciklar test parcasi magnetiklestirildikten sonra yiizeye uygulamr. Parcaciklar genellikle piyasada metal sprey siseleri halinde bulunurlar. Altematif akim parca yiizeyindeki kusurlann tespitinde daha etkiliyken. parcaya 1000 amper gibi yiiksek bir akim vererek parcanm magnetiklesmesi saglamr. Siirekli ve Eleidromlknatlsla Boyuna Magnetiklendirme (3) KAYNAK !?ekil11. altematif akim (AC) ile elde edilebilir. Bu gerec. En basit boyuna magnetiklendirme cihazlan Sekil 10'da goriilen siirekli ya da elektrormknatislardir. En cok kullamlan olciim cihazi Sekil 13'te goriilen "elma dilimli gerec'tdir. Uygulama metodu cogunlukla spreylemedir. dogru akim (DC) veya Pareaciklar Magnetik parcaciklar kuru ya da yas olabilirler. Test parcasinm etrafma. Magnetik parcaciklann sadece mor isik yiiksektir. hem de siddetinin yeterliligi hakkmda bilgi Muhendls ve Maklna • CUt: 50 5ayI: 597 . Sekil l Z'de bir giin l~lgmda goriilebilen.ELEKTROMIKNATI (YOKE) TEST PARCASI !?ekil10. Magnetik aki. Aynca test parcasi yiizeyine kontrast SIV1S1 da uygulanabilir.. icinden akim gecen bir bobin sanhrsa da Sekil 11'de goriildiigu gibi test parcasmda bir magnetik aki olusturulur. icinden akim gecen bir bobin sanhrsa da Sekil 11'de goriildiigu gibi test parcasmda bir magnetik aki olusturulur. Test parcasmm etrafma.da goriildiigu gibi balm prod uclan. yas parcaciklar ise bir siispansiyon icerisindedirler. Parcaciklar test yiizeyiyle kontrast olusturmasi icin genellikle kirmizi. Floresan magnetik parcacik metodu daha iyi bir kontrast sagladigmdan hassasiyeti daha ___. Kuru parcaciklar tamamen kuru toz halinde parcaciklardir. altmda ve karanltk ortamda goriilebilen floresan tipleri de mevcuttur. Bobin Sanlarak Boyuna Magnetiklendirme (3) Boyuna Magnetikleme Cihazlan Test parcasma dis kaynakh bir magnetik aki verilir..

1999. Introduction to Nondestructive Testing A Training Guide.. 1979 5. NDT Training Program Liquid Penetrant Method.a • ell' . egitimli. Magnetic sahibi olmarmzi saglar. infrared ve termal test gibi diger tahribatsiz muayene metotlan da mevcuttur. 5'7~ .50 Sa. Mclntire Paul. son derece prosediire ve operatore bagh metotlardir. ancak yiizey catlak tespitinde cok etkili metotlar olan SIVI penetrantla muayene ve magnetik parcacikla muayene metotlan. uygulanan magnetik akmm yeterli oldugu soylenebilir. tecriibeli ve kalifiye operatorler tarafmdan uygulanmahdir. Nondestructive Testing Handbook Volume 6 Magnetic Particle Testing. John Wiley and Sons. akustik emisyon. Moore Patrick O. ASNT. KAYNAKI. Liquid ~ekil13. ASNT. girdap akimlan. ASNT. bu yontemlerin Particle Examination MOho. sizdirmazhk muayenesi. Parcaciklann iizerinde belirdigi cizgiye dik yonde bir magnetik akt oldugu anlasthr ve eger bu cizgi ya da cizgiler belirirlerse. 3. New York. SONUI. ASNT. prosediiriine uygun yapihp dogru degerlendirildiginde etkili sonuclar verir. 1977 6. ASME Section V Article 6. ASME Section V Article 7. gorsel muayene. Bu yiizden uygulamalarda prosediire tam uyulmah. m MaO. 1989 4. notron radyografi. 1987 ~ekil12. Ozellikle birbirlerine gore avantaj ve dezavantajlan bulunan. Magnetik Parcacikla Testte Catlak Tespiti (3) 2.dismda radyografi.. ultrasonik test.A 1. Ancak bu metotlar sadece egitimli ve kalifiye personel tarafmdan.. testin niteligine gore dogru ekipman secilmeli.d. Elma Dilimli Gereg (3) Penetrant Exanrination 7. MIX Paul E. Nondestructive Handbook Volume 2 Liquid Penetrant Testing. NDT Training Program Magnetic Particle Method. Hem SIVI penetrantla muayene hem de magnetik parcacikla muayene yontemleri sadece yiizey muayene yontemleri olup.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful