%M<3L<CU

(

C C c cccoaW C ' ccc <C'CCCCC«< CCC C C C fWft- S^ <c cccc cc ..ccccccc «< <|t c c i: \ §c^c %<c ^CCCC <C$CC'C< gggc ^Cco<

c

«

'

<\c

"^rcc

c

'

«

^cccccc
C C
<

c§^^'

c

cccc
^cCcc
£ ce
cc

<

c
C'
| <~c.

c [ccccc
c

cc c

c |((c

^c i (mt
i

r>>SSCC « r>
<

V

s^fcc ccc

cclccc

c

<

9
c
<
:

S cc C b<| CC C
c

&$.

ccc c C

cc fec:
<

cc ccc

c

«y >« c<rc<> V ccc c cc 'Ccc(c<(c-cc^c S CCCf > C C Cccc< cr> >>S- C CL CCc c
«

c

'

C

cc

ccl

CtCC CCCCCCCC c «: c^

£ cc c« I cc c

i^^110

,

<<

5]

;cc rc Cc
tt

C<~<
c V
'

1

I CC
lc

c<r

<C

cc
cc
<*~

!« «3
Cf <

^-CLc
.

ic

<
;

<r<

«

c. ,Cu,

^C
cCC

CC C-crci^^^^ CCoc^^
'

CCCCCC <C<

<CCCC
cc
cc
<C
cc^
:(
'

<S

<

,|

c .<(<(

.Cc
;

C

CCc c
<

:

v
<

C"

<5
1

'
'

CC(

CC^(
cc
c
c

i

c O. ccc V^r^S^&^Ccccc C C ccx Vr^wSW^^ «C
<

cgcc

C O ccC

£

cc

Cco
f

i

CO CC

,<.,ccci

^el^S^^ f"'CCCr^S^ C
C<CC
:

Vr5#S*P <C CC CiC^KcCcjCfc.'
'
.

cce<c
CcCCL '>

w

ccCCECC'
'<

CC

c<

<*

vCCC<j CCCCc c
'

VILLANOVA COLLEGE LIBRARY
ViJlcmova,

c

,':

<<««
«

c
'

Pennsylvania

-;.;

c ^^^CKCCcfc h cc ^S^CccCL C CCCSKZ'- C CC C
C&.
<

'CLCcc C.CCCCC

CCS c ccccc

C CCC

iCcCC*

CtfgOCS <c*cccc

<

a<s
c

V^CX
c-<<jC
"'•"Cci
-«aCTcS
This

*S.«C<

book was donated

CC i«ac
cC
i

<C.O«[c< CC
:

cc
C

£-4^49
OLfCC

<x<ccc ^<:cr
tX

v.coq <rcx

cc

cc<Q* OCCSES"' ^.c<3ica3aEL-.
c<t±
€.

C^

Cc<:

^O-Cc CCCXLc^ CCCOCC

o ccg cc (0 C<SPC0 CO C<ccc£c « CO CC C c (
i

«cccdj

by

OCCCc«
ccc<cc«
'

c
c

I

<Ccu cCckcCc cc c<J

'

C

C CCc<Xccqg?
C<
*:

(

CC< CXL CC c

(

Cc-cc^^ck ((UCvdC cc ccK<aE;<5^cc O CO o c cc 'CO(.c<aE£ Qr<
CC CCcc
c

c

C cccccc
C. cccac: ccccx: c

CM.ccc

(,^|f. ^c<rcs<:< c C^r^^C^^ OCC Cc
o (
;
,

(

CCC<Cc«< co<o
<

CCc^lc

c

(

cCcCCcCcc C.C. "CC<-<C^CC CC
ccccc^

C

CCO

^Cc

C CCO

c< d<

cc<cc
r
<

ccc:c(
ccc<r

CC
c/
.(

CC
ge
c<

i

c
c

:cc€
c cc

ccc
ccc ccc
c cc

:cc

cc

C Cc c
^

c c CC C C O t C «C«ci
«

tw c
<cc<t

c

^U<SSK
;

ucu.
<«'..'

<cc<i

<

cccc cc<gxc<£icg' cCCCCCC^cCcc ccc< •
cCCcTC CC
(c <a

cc<scc^6

cc;<
C.

<

c

c

CC cc Cc cCCc cccc
cC

c cCOC «<giCC<«

ccc cOfCCi CC r

«SCCC.<TC<

k£< ccsc ^ CCCC
CCLCCC"'

LS<

c<sxs CCcC.

cc(cr
vc<

c

cC

(^EcCOCCC

C

(

Cc«(CC <5ccCC

CC

CCCCccS
<
;

<cVt>,

^"

cccfccte

cCcc

<C C

<C C( 'C
c (
f

c

C

c

c

'

C ^C*S <cs c Ccc<:c;cc ccccc cC <Zccc<s it c C"CK_Cc C <cc cccccc c<c ?Si< Cc(CC<c^ c crcccccccc:c CC dCKCC C c« >^CCCCCCcC ''CCCCCOCc ccc CO(C Cc 0/ CCCCCLcc<C CC ccc COC c 'COCCc( c 5 CC <OCC(" CCcc<fvxaC7cc CjCCCccCCc CClCCCCOCcCC cccc ccc^: Cvc:cocc ^V- S^^ccc<; C CC CCCACOCTCCC .> CCc( CCCCCC Cc CC CCc CC3C CC CC CCC<3 ^-CCccCCcccC CC( Cc cOC iCC c*s cc.<acj 3c c cccccc ccc ccccc v
c

'CCCCOCCCG
cccc

c^
C
c

C.cccC

s

:<

S

<

i

c

-'

1

(

;

c

"

f

c

CC

^:<

c..

<

g

ccc ccai
CCcc

ccj

C

CC

c

Cc ^(CC V( Cc

C

CC<cc<rV:

ccccccc
l.

CCCCG
c

:c cccccct/'

C^C

c<<cT^ ca cc C&ccO/ CcCCCC

3fcC

C

.

<T

c

<

<C C cc<L
<

<c<

c

<C
«L'
<
r

cc cc
<
<
-

cc
«x
<•

\
r

C
C CS " X
C<
<

«
<c

.

c<
C
<
<

E

< 6rC< c <c
rc
-

«2<cc<
cc<

CC<

c

<C<3:
C
<
*

<g
c
:

«ccc

<
<

'

<c Cc
i.

<
c
c
<

< <
<

•'

L<:

<•<<<< Cc <c< cc< C C C: M ccc Cc iCC< C> < c< c <njc c ' c c«cc c<
< c
'

(

<
<

.

C
( C v

<

CC " Cc

'

"

<
<

<

< <
C

c

<

<-

c

<

<
«c

<

<
c

'<<

C

<

'

C_

ccc
;

Ci<

cc

C;c

^CC-CLC

C c cvt C C@C

COC

-C<

c<ccc

c<
c<

v ^v.
<

c<cc

c
c
t

<Ccc

*
,.
'

CccCCc<

CoC. <CCC •<: cc. cc>c .<«© ec< cc cl c 5c KCCC Cj ccc < <C CC C"< C«<CC«@CC< C«C <C c <CC CCc C CC< C< Cc cc C5<CCCC'C<L5< <C c"rV?' C ' C c KicCCCI C << Q < C <d«CCCCC« CC C cc* C tCCCC c << 2 S ;S r <r CCC_CC'C'C<Sc<«LCC* CC ci C€C C.<Xs«-C c ccc c <T
'
-

CC C'C <^(C cc
<

<< CC

,
<
<

,

f

c

<

<

<

O

<

^C <C< CCCC CCC<< C C C c ccc <r CCC C V C cc c C «< CC C <JCC
<
c
<

C
<

<

<

C
c

CC <C

<.c

<

c

<o
Cccc
C<

c

c<

<
,

c

CC'<1

c

cc

,
(

<<

<

r

c

r
CC

<

<

.

c

<<;<.(

<**

-

<

r

X
<

<:

co
<i
c

(

<:c<

<^c<:<
«

CC CC

CC

<

'

C c

e <

*

<

CC
r

r

Cc «'
CCcC c <:< c

c <
c

CC

< c
c Cc c c c
<

<

cc c

«

C

c

C

CC S*C oc <C
_

SK.C:C
C
ccCC
ccc< CCC
c
C
« •

,
1-

<c c <c c<c c

c<<
c

c

C

<

.^clv^^
tiCcC
\
r-

CT Ccrc c

cl
c

«C

CS3C
'

XC
<

si

Oc<c

CZCcccs
cc C<

c c
1

c; <r c<zcxCCC'C^cccc cCc< CO-C^C C CLcCCCdCCCCcccc^ tCCc* CCC C CL<KLCCClCCC<c«QKL X'CCccC"-CC CIl<CCCLCCC'ccCSX^ CCCCCd^C C ^:CCCCCCCcc<aaKjc
<

QC c« C

C CCcCC4-CCCCC><Cc;_
c

CC

':CCXCC<C^C

Cct
<

<

C c.C<

<

,

(

c
<

CC
^ C
c
<

c^CCCTccccc *^.C c CCccccc

«
c
c

<Z <CCc

,

C

<SC.Cc

<c c C<SCC ,"<7
-.c

C c

«7 c
<SC

.

|

Cc <SR
Cc <C<C
^(

:<
c
.

-

<-

C C<T Ci <
c
c
c

« <C
cc
<c
<c

c

cccccc

cccccccdcc
-iTt

cCc C<SL C*^ c
Cl' 1CCC<C ^czc rcococ
C
1.

Cf(((*rC'C cccctc

L

f

^CC^^Ccr
:

<rr<-CC]
'

CCCICLcc C<c<3
k

CCCLCSC

6 B®:CCCCCC^ --«CZicCC C^CiCCjCL: c *£i-SS c CLCccCXIcvc CCSCC<Cd CC dccQCjci C OSicc-c:^;

^ d

cc

<

istoif

CC C"
;

<

c<

SSS C <3^ .^c^CCC
r<^<IC<srC'
;

<C *C liCCCcC,' <3
(

^
-c

^
c

c

c c<

CCC <Lc cc 'C3CCC ^trcc^ «5CC: C^cC

:
-

d ^ <p tm«cCC-G ^ ^l c P^c^-^g CCCcCC CCl^^ <C >^X<cc<ccVr>r C
COK
C
c

:c cc

'4

c

c
c

4

<

(

c

:

<CCCCC

^CCcc^

^s«-<c

C
<(
,i

CX<c
ccc
C<CC
<
i
.

SC' cCl^ c
C<?«<<

c c
c
c
c

C Ccc cfe<C^CCcc^clcr^qE;C<^.Q®CC«<C Cc< cCCi' CtgccCCS C Ccc C' cca,; c CCCcCct cc CC cc<?c<§xr ccC' -dc cccc cc c< -C< <c<rc cc jCCgS <TCC ^:=C CC cxc <S c CC' Cc
c^
t
' *

c CC ca xx C3CCCC c v( C QO < C- CCCCC CCCCC C <c C (<«£ cC X\; CCCCC rcc vCvC CC
'

cxCCCCC crCCcgr^'

Y

''

cscc
i

c
<

c
l

i

cc
<

c

c<

-CcCC'-

cC

CccCcc^c^
«Cc<SC

cc

i

<Cc
<

C CCZLc<C<c < "ccCIE c ('<3^§**E/-*i "C-CcC <<c CC C
ccc
(

CCCCCLO cCc<C^C cCLccC< CCSC<E<
=

cccc^:

c
<

<

cCC CC c< C cC
<

<
c

~

cC c

cc< <C c« <c
r <
<

C<
«

<

cc <c «ccc CC v<C'C C cc c<cc - CC c cc c

c

c
c
r

;

'

cj

CC<SC< ^C5C'€LC<.

<
<

c c
<3

C cCC C C <CC<: •c <cc«C ccC cC* C o *Tccc<: CCC cC c c ~rc<C'<i < c< <<< <LCC c cccc<c: • •-_< r^ *!',..,
(

<C

C<c

<V*5
C C
c
<

<C|<

<

.

<c<c C

CCC<

"

<

<

____r^'

('

Z>

c

CCcCC

CLt ««'

C.C «^
<C
<c;
-.

'CC

cc
cc

c
c
<

CCCCCCCac <Tcc c Ccc Ccc CC cCtt CCc„C <CCG << C^ CCCCCCCiC <cc co CC^ccciCCCCCCCC - '<o, CCCcc <<o <LC c<s <SC -Tjg cc ><:c<cccCCcCV COCC C<^^ccCC<CCCcgCC_' CL_c< <c/cc< <^ <J3 c Clci ccc cc c *C_Cc c CC cc CCcc cccc CC|CC c^t<e<c"<CC«s CCZ< <C'C

rcccc

i

<£CCCcc
((
;

CCCC_

cc cc

c

C'C<c C«C «
<?<.<
<CC<c

Cc
&c

( i

,

'

c<cc<
<
i

=
<

C <c <C CCcccc CT". ^5 C<Cc -cc.C CCTcCC
ccccsSjcc
'

Cccc^ C3ECC0 C<SCC <3^CC CXSCCC' CC c c c c
'

ccc OCcC<

<c c

c<

<c cCCC

<'CC CC Cc< <c c<c •<&«:« c< <cccco« cccccc <ccccc«< « C<i< c C <CCC c cc c ccc c |_C«C<cCC'CC <C-C< < cc<. c <<] c<c c <JC C ccc c <__ *3^V5 (C cS c <£~ CC c <83EC
<
.

_ccc

<

<Ccc<

«Ccc
-ccc
.

CCCCC

(

v

CCC<C<< CCCCC'
«tCCCC<C -<CC"<C<

«CC«<

<t €T

C< <-QL<C
Ccc«
=

«
<

<Cccc

<CCCC

<cccc
: c
<

^
?

cc<cc

vCC^CcCC <<C Ccc «: cc: ccc <3dC^O:ccC.'C C ccc CC C[c cc <CC <C<'<CCKCcCcftCc-:^C <cc cc C
Cc<CC>
ccc

^C<C^cCCccCC<C<CC<'c<C:Cc< <CCC cCCCiC
c(
c

ccc
<

<

CC^CC
<r<r

<CC<C' c <c < < c
<
<

^CcccCC <C C<cc

C<ccc

<^

< CC c c<c c

ccc

'

.

C C^<

<r<<-.

CCc

«sr-c

<3

^.^
.<<rc<tV

c<r ec <C_eCc<cc<£<t<-C_I c«C Cc <CCC^< c <ar« C<l" <cc ccc <Cc <XL< << «: cc<s c<iC<c<:ccccc7 c<<r «cc <r«< c< c< <C<C<< C cC<t «c<CcCC<G.< C<C C<
c c

c

<
-

(

'

c

=-i5<cc<
< *

^«c<- <^c<cr< c ^cct«c Cc<< < <;
<
i

cc<j_ c<f-c"<<<cccc<£f
c

'

<<

cc c<

c

cc

c<dc

c«r

« cccc
<<
<

<

c

ccccx
c

ccc c

c C^< < CCC cc <r < C < cCCC c c c
cc <C <ccc
<
<

<

<

< < > c
<

c

cC

r«cc

C
c
<

c

^K^cCcc C<

CCC CCC cc c< c
<

c

c c

c
<

c

'

<

cc

<

^

<

«<__

<

<

Cc <<

<
c
r

<rccc
<gC CC

<C

o.
'

CC

w
__

<C C
c
<

C c

Cl<c
.

<<-

<<

c

c

<ac<&

«('

c

<-

«ac .<cvcc

cplC

ACTA

SANCTORUM

PARISIIS.

EX TYPIS

V.

GOUPY, VIA GARANCIERE,

5

PARISIIS

& ROM£,APVD

VlCTOREM PALME. M.DCCC.LXVII

ACTA

SANCTORIM
quotquot toto orbe coluntur, vel a catholicis scriptoribus celebrantur

EX LATINIS ET GR^GIS, ALIARUMQUE GENTIUM ANTIQUIS
COLLECTA, DIGESTA, ILLUSTilATA
A

;

MON UMENT IS

Joanne Bapt.

SOLLERIO, Joanne PINIO,
Petro
E

Guilielmo

CUPERO,

BOSCHIO
SOCIBTATE JESU

P. M.

EDITIO NOVISSIMA, CURANTE JOANNE CARNANDET

AUGUSTI TOMUS TERTIUS
QUO DIES
XIII, XIV, XV,

XVI, XVII, XVIII, XIX, CONTINENTllR

PARISIIS ET ROMjE
apud

VICTOREM PALME,
1867

bibliopolam

^m
JcUl SiMTW/tvnm

/X 31

SERENISSIMO PRINCIPI

FRANGISGO
REGI
HIEROSOLYM^, MARCHISIO

III

LOTHAKINGI^ ET BABBI, MAGNOQUE HETRURLE DUCI

DUCI
CALABRI^, GELDRLE,

MONTIS-FERRATI

,

IN

SILESIA TESCHEN^

PRI NCI
COMITI

Pl

CAROLOPOLI8, MARCHIONI MUSSIPONTI KT NOMKNEI
PROVINCI^E, VALDEMONTIS, ALBI MONTIS, ZUTPHANLE, SARWERDEN.K,
SALM.E,

FALKENSTENEI
<&<+3C&<*7*:i

ETC.

NEC NON

MARI>E TERESI/E
Regiae
principi

Hungariae,

Bohemiae,

et

Serenissimae

ARCHIDUCI,
Duci Burgundise, Brabantise, Luxemburgi, Limburgi,
Carinthiae,
Geldrise,
Styriae,

Carniolise

:

Comiti
Goritise etc

Flandrise,

Namurci, Tyrolis,

LECTISSIMIS CONJUGIBUS

/^loncesso nobis jam inde ab annis oranino septera supra quadraginta
o;

summo

honore, Tomos
Augustissimae

V^Operis

nostri

sedecim, qui

interea

temporis

in

lucem prodierunt,
;

dedicandi

Domui
qui est

Austriacae, munificentissimse studiorum nostrorum Fautrici
tertius

Tomus

hic septimus decimus,

mensis Augusti,

in

conspectum Vestrum,
venire
gestit,

SERENISIMI
aflectat

AC REGII PRINCIPES
ut

-^.

ET MAGNI DUCES HETRURIyE,

viamque
firraa

ad Vos,

ea,

qua par

est,

submissione se prosternat ad Regios Vestros pedes,

spe fretus, se a Vohis admissum

iri

eadem cum animi benevolenlia, ac
slissimis
i

favoris

significatione,

quibus Tomi antecedentes ab Augu-

Imperatoribus,

ac

lectissirais

Eorum Conjugibus, nec

non a

Screnissirais

Austriacae

Familiae Archiducibus

olira

admissi sunt. Et vero laetandum
subministrari,
ut,

nobis merito esse censemus, talem
occasione

nobis
tur,

materiam

in

hoc

Tomo

quaa

ejusdem
oblata esse

de

Vobis

hic dicen-

non longe

quaesita, sed
III.

quasi sua sponte nobis

videantur.

Augusti Tomus

1

Ac

Jam vero
HETRURIyE,

ut,

qua?

in

Vobis

cocpit,

SERENISSIMI AC REGII CONJUGES,

MAGNIQUE DUCES
summo
Vos deSanctos

in

Vobis etiam

mea

desinat oratio; rcliquum est, ut Vobis etiam atqucetiam

cum animi
lata est,

affectu

gratulemur, florentissimum

Ducatum

iilum,

cujus possessio nuper ad

ad

alia

Vestra

splendidissima decora prospere ac feliciter accessisse
ut

;

Deum

et

cjus impensissime

rogaturi,

Vobis obtingat longum ac faustum rcgimen, numerosa item libepraescrtim mascula; quae
illustret,

rorum ac Posterorum

series,

praeclarissimam Vestram

Domum

Lothain

ringico-Austriacam multis triumphis
ferilate

Imperium Romanum protegat, gentes, quae

sua

confidimt, conteral

:

donec, evulsis funditus Porta? Olhomannicae cardinibus, lauro redi-

mita,

curruque triumphali sublimis,

Constantinopolim

invecta,
illo

Imperio

Occidenlali Oricntale adIta

jungat, nullis posthac hostium machinis aut conatibus ab

avellendum.

vovent

SERENITATUM VESTRARUM EEGIARUM

Devotissimi Clientes

JOANNES BAPTISTA SOLLERIUS JOANNES PINIUS
GUILIELMUS CUPERUS

SOCTETATIS JESU.

SYNOPSIS
TOMl TEKTII

DE ACTIS SANCTORU M
AUGUSTI

Terlius

hic mensis Augusli

Tomus, Sanclorum
mensis, et sex

Alia loca alios suggerunt praesules bcne mullos

nuniero,

quam Actorum

copia Iocupletior est;

Simpliciannm, SS. Ambrosii et Augustini leslimonio celebrem,

qui utpote diem
alios
lites,

xm

praedicti

Mediolanum

in

Insubria
;

;

Nostria-

proxime sequentes complexus, continetCcequorum nomina in titulis exprimuntur, sexa-

num

Neapolis in Campania

Italiac

Aregium vel
;

Aridium Decesia

in territorio

Nivernensi

Eleu-

ginta sex supra centum, praetcr alios pluresano-

therium Autissiodorensem, nec non TheodolumSe-

nymos. Exantiquoautem FcedereoccumtMic&eas
senior

dunensemGallia, qui

fortc nondiflferta Vallesiano;

propheta,

cum synonymo

juniore alicubi

Anastasium item Inleramnensem Umbria, a syno-

confusus. Gesta ejns ac valicinia explanantur.
aliis

De

nymo discernendum
regno Neapolitano
;

;

Joannem Mons Maranus

in

priusquam agamus, monitum denuo volumus lectorem, consuetam hicservatum iri a nobis partitionem in variorum statuum ordincm, Ecclesia-

Firminum Metae, a Phronimo ejusdem sedisepiscopo diversum Joannem et Gre;

gorium palriarchas Constanlinopolis

;

Decjam seu

sticum videlicetj Monasticum, et Secularem, quarta

Dagaium Maccayril Hibernia
tensis urbs in Gallia
(jnuin
;

;

Guenninum W-ne;

seu postrema serie femineo sexui rclicta.

Rainaldum Ravenna

Ma-

EX STATU ECCLESIASTICO.
Cassiani episcopi et

loco

martyris Tudertini Acta
possint.

M. Italia. Multa vero tacdia, ut id obiter hoc addam, devoranda fucre, ob implexas difficullates circa distinctionem variorum Sanctorum qui et eodem die, ct sub eodem Magni nomine
coluntur.
Praeter

non habent, unde merito placere
listo,

De

hos episcopos, Marinum dant
in Caialonia:

Cal-

Besaluensc monaslcrium
Tuscia Satyrum
;

Aretium

in

apud eosclem

antistite, ac

martyre paucis-

sima exstant. Laudulfus seu Landulfus, Ebroicensis in Gallia praesul,

Mocteum seu Mochleum, LugmaElaphium Catalaunum
Avenio.
in

notus estpraesertim ex hislo-

dum

in dicta Hibernia-;

Campania

Galliae

;

Magnum

Ludovicus^

ria inventionis S.

Taurini

Apaineensi

in

Syria

cathedta? praefuit Marcellus M. In Valle Gardumi

Tolosanus episcopus, Ordinis. FF. Minorum, regiae coi"Onae despicientia.

aliisque virtutihus, ac
;

apud Tyrolenses
et

colitur

potissimum Felix praesul

martyr, patratis miraculis Thaumaturgi

nomen

miraculis

speclalissimus

morti

quidem

aetate

praecox, sed merilis ccelo maturus. Acta hujus
Sancti operose apud nos illustrata sunt

promeritus. His accedit Albertus, episcopus pri-

mum
sul

urbis Placentinae, deinde Ferraricnsis, utro-

biquc laudabilis.

Ad

Ordinis

ecclcsiaslici
;

inferioris

sunt

Eusebius
in

Afros pertinet Alypius, prae-

Tagastensis, Augustini discipulus,

magnum

presbyter Romac
Italia
;

Arduinus sacerdos Arimini

certe laudis

ornamentum adeptus, quia ab eodem

an monachus Benedictinus? Tharsicius aco;

magno
in

lythus, ac Tilus diaconus, marlyres Uouiac

My-

viro laudalus Maccarthennus Clochorensem

ron Cyzici

in

Mysia minorc

;

Jeron in Ilollandia.
;

Hibernia calhedram rexit.
Altfrido antistili Hildesemiensi in Saxonia infe-

ambo presbyteriac martyres
nus
ct

Projeditius diaco-

nunc verum cultum, nobis antea dubium. Dolendum, tam praeclari Viri Vitam vel litteris mandatam fuisse numquam, vel ad nosriore asserimus

M. apud Bergomcnses

:

Joannes et Crispus

presbyteri Uomani,

forle ctiam marlyres.

non pervenisse. Prodcat nunc Arnulfus noster, praesul Suessionensis, nnmortale Flandriae decus, tum quia in illa natus
tram saltem
*
notitiam
;

...

KX STATU MONASTICO.
Junianus abbas, monasterii Mariacensis fundator, floruit
in

lum quia

post exstincta

Flandrorum cruenta odia,

Pictavicnsi Galliae provincia
Actis
tractatur.

:

de

ibidem obiit prodigiis clarissimus. Theodorus seu
Theodulus, Octodorensis seu Sedunensis episcopus
in Vallesia

cujus cultu et

Incl\tum

sibi in

Orienle
re et

nomen

peperit invictissimus fidei pugil,
:

apud Helvetos etiam datur, ac propo-

nominc Maxwius, abbas Chrysopolitanus
heroica constantia,
ac

nitur intricata difficultas circa ejus aetalem ct per-

de cujus concertationibos cum
siliis,

Monothelitis, ex-

sonam.

barbaro supplicio
dilluse

uabmt wsignes diffuse Anostowumapoinastasium monachum, ac alium
agitur.

Commilitiones

Clintancum theum, Thcclam, et Agapium,
Anglia. Illustri

Mamanti

vel

rcgem m Mammeti M. aptala

crisiarium

Romanum.

Wigbsrtus

monachorum

probabilius discipulus, non prefectus.S. Bonifacii Frambaldus abbas, magisler, fulsit in Germania;

hosce perperam sunt Acta apocrypha. Procter Confessores, allcr Christi Athlctas supcrsunt duo
quideraZucnr.io/c/./sLotharingiaerex.cujuspublica
slabilitur veneratio
;

in Westfalia. Quatuor mai-us abbates Corbcienses dantur anachoretae, videlicct Arsa-

apud Silvanectenses

in Gallia

;

Ludolfus et Druth-

alter

vero Calmineus, Aqui-

taniaeDux.

eliam a nobis
cius

laudatus seu Ursacius, a Sozomcno

;

Chwre-

EX SEXU FEMINEO.
Concordia,

mon
qui

necnonPetrus Gualdensts, item, ac Laurentius, notissifuitTertiiOrdiuisS. Francisci. Fama
FF. Praedicatoruiu, est Hyacinthus, ex Ordine Odrovonnobili stirpe Odrowaziorum vel

Hippolyti nutrix et M.

Romae
martyrio

est
in

mus

raemorabilis.

De

Centollce et Ilelenai

qui ex

Hispania certius constat,

quam de

loco. Inter

mu-

prodigiorum siorum oriundus. innumerabili pcne emicat. S. Rochum vel nomultitudine clarissimus Ordini S. minasse, satis laudasse est qui Tertio
:

heres

sanctimouia insignes

eminenl Athanasia
insula
;

vidua ac hegumena in ^Egina
Roraae, uxor Diocletiani

Serena
;

perperam credita

Bene-

Francisci haud accensendus.

An autem

in concilio

canonizaConstantiensi propter depulsam pestem pretii Vita majoris tus fuerit, inquiritur. Utinam
celebralissimo Viroobtigisset!

dicta et Cwcilia viigines et abbaiissae Sustereni in agro Juliacensi: quibus addilur Relindis reclu-

Hanctamen cumuabunde vi-

Obscura omnino sunt gesta Crescentim virgiuis, apud Parisienses sepultae ; de qua taracn
sa.

latissima publicse venerationis decora

raeminit Gregorius Turonensis.
veneratio
gini
viae

Publica quoque

patrocidentur compensare ex praesentissimo ejus
nio

debetur Radcgundi vel Radiano? virin

contra

morbum

contagiosum,

sodaliliis piis.

et ancillae

castro

Wellcnburgico Suequantaeque
,

ac lipsanissacris etc.
Liberati abbatis cura sociis Carthagine in Africa

apud Augustam Vindelicorum.
aliae

Supersunt
feminae
!

quatuor,

qual^s

Vitenpro fide inlerempli Acla conscripsit Victor

Radegundis
Clotarii

nimirura

regina

quae

Amorem vel Amatorem, sis, Amorbacensem in Franconia, primum abbatem ne cum alio imperite confundas. Habes praeterea Eliam juniorera monachum in Aulinis seu Salinis in Calabria. Laudem meretur Vita ejus. Nicolai
non vero Ulicensis.
eremita3
in Sicilia

conjugium
nastica

regis

cum
in

professionc
Gallia

mo-

apud

Pictavienses

mirabili

modo commutavit, sudantibus
ex
gicae

scriptoribus, ut
se

implexissimo
est
filia
,

isto

nodo
S.

expediant.

Altera

Gertrudis,

Elisabethae

Thurin-

cultus probatur. Badulphus ab-

quae

Ordinem

Praeraonstratensem

bas Athanacensisin Gallia parura materiae suggerit

amplexa,
debuissent
diligenter,

deinde

parthenonis
fuit.

Aldenbergensis
Plura de ea dici
quaesita

.Marianus eremita

in Gallia praedicatur a

Gre-

in Gerraania
;

moderatrix
sed

gorioTuronensi.Alteribidem solilariusac presbyter

Acta

ejus

quidem
sunt.

Donatus

;

nec non

Mandrianus ac Flavianus

sed

hactenus

reperta

non

martyres. Bertulfi abbalis Bobiensis in Liguria
Vita placet.

Helena imperatrix,

magni
alias

Const&ntini

mater,
iraplet.

partem

bene
ejus

magnam
inler

hujus
est

Torai

Faraosissima

controversia de

EX STATU SECULARI.
Hippolytus M. Romae, et
alii

natali

loco.

Videtur autem, spectata anti-

quitate,

probabilius hic fuisse apud Drepanen;

inclaruere.

Tres

ses

in Bithynia
,

non vero apud Anglos vel
raliones satis

synonymos
fuisse, nobis

in

unum
in

conflatos a

Prudentio noo

Trevirenses
ture

quorum tamen
conati

ma-

apparet probabilius. Cassianus, apud
Italia

expendere
Vitas

sumus.
fuit

Porro

doculipsana

Forum

Syllae

antiquo cultu honoratus,
est.

menla varia
Sanclae

eruere opus
fabulosas.

ad

supplendas

novo martyrii genere e raedio sublatus
ribus aliis
in

E

plu-

Sacra ipsius

hoc

Tomo

Martyribus celebriores

apud

ccenobitas

Altivillarenses
;

prope

Remos

sunl Ursicinus \e\ Ursicius miles; Pugiles Hydrundignissimis monumentis sedulo elaboDiomedes medicus, probabilius ab alio diversus; Vamnes, qui in Persia passus, sed vix antea
tini t e fide
;

miraculis

inclylissima
gloriae

quae eLiam

potissimam

illustrandae

ejus

posthumae materiem

rati

notus, nova a nobis luce donatur
turio Fercntini in Callia
;

subministrarunt. Clara de Cruce, seu de MonteFalcone, instituti Augusliniaui» novum
inusitatura

alque

;

Ambrosius cen;

Campania

orbis prodigium, propter Dominicae

Italiae

Balsemius in

passionis
ejus

instrumenta

miro

Strato, Philippus et Eutychianus

prorsus

Nicome-

modo

in

corpore efformata.
huic
prasmiltitur
piae

diae. Quibus adjunge Paulum cum Juliana sorore; Stratonicum, Quadratum, et Acacium Fiorum ac ;

Tomo
nostro

elogium

socii

noslri

Laurum, Proculum
senatorem
;

Palris Petri Boschii

et Maximum, Agapitum, Julium Magnum, Andream tribunum Timo;

memoriae, de Opere
ac
longiore
vita

optime

merili,

di-

gnissimi.

FACULTAS

R.

P.

PROVINCIALIS

SOCIETATIS JESU
ET

FLANDRO-BELGIC^E

SUMMA

PEIVILEGII CjESAREI

P«m
^et

Edictis Philippi
Isabellae,

II

Hispaniarum
et
,

Regis

,

deinde
Philippi

Serenissimorum Archiducum Alberti
III,

Belgii

Principum, rursumque 1692,
futuris

ac

novissime Caroli

II

Regum,

confirmatis

2 Decembris pro tempore

19

Julii

1694,

Provincialibus Societatis Jesu,

per Flan-

drobelgicam

potestas
soli

ad aliorum quorumcumque exclusionem,
et

opera quaelibet,

rite

approbata,
suae

facta sit eligendi typographos et bibliopolas, qui, imprimere ac reimprimere, et vendere possint libros curantibusque ejusdem Societalis Patribus edita aut porro

edenda,
obtenta
ventores
paret.

sub
et

consueto

Majestatis

Privilegio,

non
;

aliter

iropetrando,

quam
pcenis,

in in

scriptis

praeexhibita

licentia

praedicti Provincialis

idque sub
latius

gravibus
ipsis
in

contra-

aut

aliter

impressa
sua Caesarea

iraportanles

statutis,

ut

in

patentibus
S.

litteris

ap-

Cum
;

etiam

Majestas

idem

valere

voluerit

ditionibus,

R.

Imperio

subjeclis

Ego
Alberto

infrascriptus

Societatis

Jesu
P.

per Flandrobelgicam
Praeposito

Praepositus Provincialis,

potestate

ad

hoc mihi facta ab Adm. R.
vander Plassche

N.

Generali
,

Francisco

Retz,

concedo

Bernardo

facultatem

sic

imprimendi

et per se

aliosque vendendi
et

infrascriptum
;

opus, ex more nostrae Societatis

(quod hisce attestor) recognitum

approbatum
P.

videlicet,

Tomum

Sanctorum Augusti, collectis et illustratis Sollerium, Joannem Pinium, Guilielmum Cuperum, Petrum Boschium
tertium de Actis

per Joannem Baptistam

M., Societatis nostrae

presbyteros Theologos. In
officii

quorum fidem
Antverpise

hasce,

manu

propria subscriptas,
mdccxxxvij.

consuetoque nostri

sigillo

munitas,

dedi

xxx Septembris

-CS=<»?C**C»3£*^

S U

M M

A

PRIVILEGII REGII
/"^aesareae et Regiae
Calholicae
Sollerii

Majestatis

diplomate
Jesu,

sancitum est
ejusve
recudi
vel

;

ne quis, praeter

volun-

^tatem
Adjulorum

Joannis
et

Bap.

e

Societate

ad

illustranda

Sanctorum
vel
in

Acta
lotum,

Successorum, ullo modo
illo

imprimat vel
vel
:

faciat,

ex

parte
;

Tomos eorumdem, de argumento
gravibus
pcenis

jam
qui

editos

porro

edendos

au

alibi

excusos
et
aliis

excudendosve invehat, venalesve habeat
mulctabitur
,

secus faxit,

confiscatione

exemplarium,
dalis die

ut

latius

patet

ex

litteris,

Bruxellae

v Octobris

anno

mdccxxxv.
Signat
P.

VAN CUTSHEM.

Et ego
ut

Tomum

Joannes Bapt. Sollerius Societatis Jesu, permitto Bernardo Alberlo vander Plassche, terliura de Actis Sanctorum Augusti, raeo permissu apud ipsura inipressum, publi-

cet.

Datum Antverpiae

m

Octobris mdccxxxvu.

VPPROBATIO

APPROBATIO

.

ORDINARII
_ost Tomum secundum
mensis
Augusti
,

quem

a

biennio approbavi, nunc

prodit

Tomus
pro-

X

iertius

ejusdem

mensis

ad
vel

prosequendum
a
Catholicis

vastum Opus
Joannes

de

Actis

Sanctorum,

quolquot

ubique terrarum coluntur,

scriptoribus
Sollerius,

celebrantur.
Pinius,

Hunc
in

in

lucem

duxcrunt
et

iidem scriptores

Joannes Baptista

Guilielmus

Cuperus,

Petrus Boschius (postremus aetate minimus,
Societatis

ac longiore vita dignissimus

medio studiorum
:

cursu occubuit)

Jesu

sacerdotes,
fidei

quo
tor

nihil

mihi

occurrit

Catholicae

diligentia elaboratum qua priores in aut bonis moribus contrarium. (juinimmo potius
,

eadem,

arbilror,

eruditos piosque lectores

ex ea

lucubratione

plurimum fructum percepturos.

Ita

tes-

Antverpiae secunda Septembris

mdccxxxvu.

P.

G.

ULLENS
Censor
Antverpiae.

Can.

Presb.

Librorum

<^ct^c*x^ca^

PROTESTATIO AUCTORUM
Quod
identidem protestati sunt
decessores
nostri,
;

in

hoc

servatas velle Urbani Papa3 VIII

Constitutiones
,

neque

suis,

de Actis Sanctorum Opere se aliorumve huc relatis Comerrori

raentariis aliud pondus tribui, quara sit historiae ab hominibus idem ante hunc tertium Toraum Augusti denuo protestaraur.

obnoxiis scriptaa

:

ELOGIUM

'/

ng^S^,

Totttu

Uf

^/tcta

S'\nrtoctwi

V^Vwi^K^vJv

.

ELOG!
REVERE^OI
I*

U

M
BOSCHII

A.TRIS I^ETRI
JESU,

HAGIOGRAPHI SOCIETATIS

TOT MAKAPITOY

Auctore P. Petro Dolmans ejusdem Societatis presbytero,

V. Bosctm
natal(*>
tidolcsceu

i"1

um

lectoris intersil, ut, cujus

libros evolvit,

arma justitias a
et ignobititatem,

dextris etsinistris, per gloriam

I

rerum ab eo sestarum seriem
J
,

norit,

habeatque

tia,in-

^^ testimonium
est, ut

eruditionis ac probitatis ejus,

gressusin

congruum
jj

epitome quaedam detur de
,

vitaa

ratione

P.

Petn Boscnu

cujus

lucubrationes

per infamiam et bonam famam, per prospera denique et adversa magnis itineribus ad cselesttm patriam et ipsipergant, et alios etiam, qua ope et studio possint, competlant.
3 Votis religiosis anno
mdccvii

plurimorum jam teruntur manibus, terenturque
deinceps. Cui rei

Deo ntmcupatis,

*'"'"""
'

dum operam

do, illud cavebo

missusest ad Anlverpiense collegiura philosopliias

ac satutis »•
himiti inn.

imprimis, ne quid afferam, quod

certum exploipsa prolixi-

ratumque non
tas

sit.

Dein, quae novi, non afferam
fit,

imbuendus; idquc progressu lam prospero, ut annis proxime sequentibus dare sit jussus
placitis

omnia, sed selecta, ne, ut saepe

vicibus iteratis scientiee specimen in publica disputatione.

animum

a lectione avocet. Igitur Bruxella,
Belgii Austriaci sedes,

Tempore eodera

pueri commissi sunt

gubernatorum
principum

virorumque

curae P. Boschii, qui sacellum
cant,
principiis fidei

naularum, ut vo-

delicise, P.

Pelrum Boschiura mundo

imbueudi, frequentabant;

dedit anno serse vulgaris mdclxxxvi, die xix Octobris.

quos quanto studio, quanta dexleritate erudierit,
narrant eliaranum hodie virgines Deo sacrae, quae
catechismis interesse solent Antverpiae, lum ut

Parenlibus, quos honestos piosque nactus

fuerat,

morte

sublatis,

educandum puerum suJesu gymnasium
in studiis

scepit patruus, litterisque humanioribus irabuen-

pueros compescant, tum ut iterato ea inculcent,
quaa ipsos catechisla docuit. Processurusadsacel-

dura ad Bruxellense Socielatis
misit

anno

mdcxcviii.

Singularem

pro-

lum
datis.

colligebat

juvcntutem obviam, secumque
et lenellae aatati
fil,

fectum vel antecessit, vel comilataestpar pietas; qua excitatus solebat se lecto circa horarm quiu-

ducebat verbis blandis

accommoaxlcsacra

Quod

si

tumultuantes, ut

in

tam proripere, hieme quamvis aspera, ut C plo sacerdoti

in

tem-

offenderet, ea erat

verborum

vis,

ea efficacia, ut

inserviret, ad aras operanti.

Anno

murmur maximum cum
tabat parvulos, at
affectu,

religioso

mox
in

silentio

wdccv, die xxv Septembris, Societatis Jesu tironi-

permutarctur. Praemiolis quidcm plurimum cxci-

bus MechlinisQ adscriptus, per biennium rcligiosae vitae fundamenta posuit, virtutibussolidis undique
munitissima
:

magis paterno

quemlibet
:

qui

in

verbis lucebat et opere

unde

ut satis ea deraonstrant, quee tunc
t

impetrabat

facillimc, ut intilutiones

sacras pre-

temporis animo concepit

sensa spiritualia, diges-

cesque, etiara prolixas,

prompte diligenlerque
vel virtutisexercitium

fnofectus hi
i

sitque, memoriae juvandae causa, in libellum, qui post ipsius obitum in raanus meas incidit. 2 Speciminis loco sit illud, quod sibi in praepa-

mandarent memoriae.Cum
inculcabat, vel
vitii

fugam, tanta erat tamque

potcns
ignera

in

eo spiritus vis, et persuasio veritatis, ut

irlufibus

:

ratione meditationis quotidianae prrescripsit servandum. Habe, inquit tibi ante oculos hunc sco~
,

quoque sacrum anirao concipcrent natu
illecti

majores, qui frequenles confluebanl,
catechistao raonitis. Inchoatus
in aelale reliqua
rei testes

piis

pum

instituti Societatis, in

bus coltimes. Homines

quem mundo crucifixos,

in meditationiet qui-

bene fervor nullura

passus est dctrimentum. Hujus

bus ipse mundus crucifixus est, vitx nostrse ratio nos esse postulat homines, inquam, novos, qui
:

suis se affectibus exuerint, ut Christum crucificcum induerent; qui, ut Paulus, in laboribus, in
vigitiis, in castitate, in scientia,in

habeo moniales plerasque cujusdam in in quarura hac urbe Anlverpiensi parthenonis sacello cum jam hagiographus Christianae fidci
:

rudimenta explicarct
tant, ut piis

puellis, quae ipsis cohabi-

tonganimitate,

honestisquc moribus inslituantur; in

charitate, in in suavitate, in Spiritu sancto, in ministros exhibeant, etper verbo veritatis se Dei

deliciis

habebanl Religiosas virgines, doctrinam
suoque sinu recondcre.
2

P. Boschii audireattente,

Augusti Tomus

III.

Deniquti

ELOGIUM
.

Deniquecatechismoipsiusquicumqueinterfuerunl
aliquando,
id

unanimiter ronfirmant,

nemmem

sus acquirerepossim. Quitantopcrea libetabhorret.quam raro in idem prolabitur

pcccatoquo-

eum

liceat adultis, futurum posthac, a quo majorem Apostolicos majorem pueris fructum sperare. ex iis fructus labores vidit.atque uberrimos etiam

animi proposito deliberato.

Vm

Menlismunditia eadem elucel

in

commenla><'tia

riolo, queni Hallis Deiparse conscri|)tum

reperi

igpc
ffafc.

:

tondi

domum el addomum

Rochi, quod ad hausit hic Antverpiae sacellum S. seu inventiiiorum infantium, expositorum

nam tempore exercitiorumspiritualium meditatus
poenas peccalis debitas, mcditationis succe^sum

H* Deiparg
expotit*.

fatuamspectat :in illoquippe3acelIo

Boschius, tunc etiamhagiographus,per annoscirdociter duodecim studio indefesso Christianas

magnopere motus sumhodie id tamen mihi multo doluit quod ,postita

exprcssit
;

:

Numquam
quid
et

hic

}

quam jam
tra

vidi,

quam

terribile sit con-

rudimenta pueris ac puellis inculcavit, eorumdem etiam confessiones de peccatisexcipere
ctrinc-e

Deum peccare, meminissem
fecisse.

id

me non

in se-

culo tantum s.vpissime, sed et in religione svepe

consucl^
juvare
et

statis

anni temporibus

;

nec repellebat

admodum
gidam

eos, quibus
illos

mens

et ratio erat imbecillis,

quando

silentii violavi?

Quotiesenim cumscandalo re- E Materia dolons ipsi erat
:

poleral.
studiis

non dolere de peccatis plurimum, multum prosalutis pro-

de quibus aulem? de
:

propnx

4

Ceterum qui

fraclo silentio,

natoque ex eo scandalo

quorum

ximo juvandose impendebat, minime
priaa

neutrum
autem
hisce
in

gravioris defeclus

pondus babet. Quodsi

immemor. Declarat id codicillus, quem ipsius tum manu exaratum habeo ineipit abannotatione; quam observandam merito novixit
:

peccata aliquando lethalia incidisset, an
sc,

non commoveri

jure longe poliori non

doluisset? Praeterea Virum, quem omnes clamitant fuisse conscienliae

tet Societatis nostraa

homo

quilibet.

Nota

inquit.

hse

regaLv possunt obligare nos sub peccato jure

rum

est verisimile

admodum timoratae, panumquam magnopere movenrevolveret,
si iis

naturae, quo

homines Societatis tenentnr ad mo:

dum fuisse, cum

graviorum pcccatorum poenas
sensisset se

destiam, maturitatem et <vdificationem

nempe
ter-

gravissimas animo

ex Summario
alias,

sexla, octava, decima, pluresque
:

quas designat
t

ex eommunibus decima

obnoxium. Casterum Hallas Dciparae missus Uie~ rat anno mdccix, litteras bumaniores repetiturus,

tia,

decimanona vigesima; quibus annumeranreliquae mullae, et alise similes.

eo

cum

profectu,

quem

vitaa

Sanctorum
brevilate

tur

Nota, quod

ab ipso

illustrala?

produnt. Quid

enim sermone
in

subpeccato non possint obligare, ut prsecise regultV sunt, sed ut
necessarice.

ipsius limatius, quid
claritas,
in

lersius ? Lucet in

ad finem

Societatis

omnino
alia, qui-

vocibus

proprielas,

Innumera ibidem occurrunt
regularum custodiam
iis,
,

metapboris F

aptitudo, in syntaxi ordo, in phrasibus delectus,
qui,

bus

se

ad

aliarumque

quam argumenta
delectat.

solidissiraa instruunt, raen-

virtutum studium excitat. Scd
tia,

brevitatis gracolligas,

tem
7

omissis, pauca
vitse
in

ofFero,

ex quibus

Anno

mdccx

Anlverpiam revocatus, studiosam AW,(/ "
Antverpin

C quanta
xeril

innocentia noster P. Boschius vi-

juventutem politioribus sludiis imbuil per annos
sex,
in id intentus sedulo,
nolitia,

cum
in

seculo tum

^Zul

in

Societate.

Multus,

ut cura

dum
uitt
inii:-

Dei

virtu- ^udiosxin-

ea vixit, erat in defectuum

suorumcon-

tumque

tum

artis litterariac prrcceplis

sideratione, se ipsum inspiciensac despiciens.

eos "2£rt£.
'"'i^
'-'"'"-

informaret.
scriptionis

5

Cum

Servo etiam nunc penes
arguroenta, quae
discipulis

me
in

varia

gritat

secundo die exercitiorum spiritualium
animi motus
:

""

apudse

dictavit,

ipse expendisset, quis sibi

piasque exhortationes ad^ipsi
nescio an

dominaretur praa ceteris, examen ila conclusit Notavi in me preedominari immodestiam in risu

quibus

magis mirer

Viri diligentiam,

an dex-

7

ex qua oritur aliqua mentis dissolutio.

2°.

Prsedo-

mmaturinmealzquanegligentiainexaminepartzculari. Ex quibus apparet, etquantum integri-

*» f» ™™; 9"» «*" duxerit innocuam, f ^ulas tam par™
!

M
el

menUs

;

et

in

quo

J™ hm»mi.
se

dominabantur rootus, sua snnt natnra Boc ipsum evidentius docent, quae,

non exce latcrarum humaniorum periliam arilhmetic* etiam ac matheseos Virum perstudiosum aliquando fuisse, argumento sunt
deret. Praaler

tentatem, qua teneris ingeniis suos ila labores altemperabat, ut quos ad summum culmen ducebat virLutis scienliaeque, eorum vires

mata
piis

varia, e spinosis

scientL algebralci p rad
mortera

deducta,
i

morlis incertitudinem meditatus. nolavii r„ is, notavit. Cum a

m

uum dum
logiaB

er-n junioi, erat

mL

qu*

post

1 exarata.

ipsequaesiisset.num.moriparatusforet.PaM^t

7 Anno

Z
!
;

I

!

'

mdccxvi

ex

moderatorum
ingenu

ium
ac

inquit, hsesitabam

obomnesimperfectiones,

maxime

nugas

ob immodestiam et effusionem in risum. En, quid maxime pupugerit in-

placilo Lovanium profectus, theooperam navavit per annos quatuor Ibidem
et doclrinaa tria dedit

specimina
,

nocentii vitaa animam, immodestia, verbum jocosum, risus immoderatus. Praeterea, quos admisit defeclus iereex animi subreptione
profe-

anno hdccmx, mense

primum
defensis

Martio

publice

thesibus,qua3 Prolegomena in S. Scrii ipiurara plcctebantur. Alteruim mense
ai

comNovembris ejusdem
Sacra menta spe-

peccati venialis

turpitudinem ponderassei

,„„„11 tnquit, ii a horreo, ita execror, ut vix majorem aversionem per dLur-

solum nomeh

«.^aiui, muL,

ZT

m
'

ctantes
'

,s

m „i Um

>

a P olo 8'a

,

contra nonnullos

bene prolixa, quara

dortrini.

n^.

^

i adve, sa, os
'

-'

annectere

;

R. P.

PETRI BOSCIIII
pit,

ubirtim
mcerdotio
pietatem
mtxit.

A anneclere visum fucrat. Tertium anno mdccxx mensc Julio, quo theologiam universam defendit. 8 Fluente anno horumstudiorum tertio, mense
Septembri Sacerdotio
dignitate P.
initiatus est.

et

ntriusquc

examinis spatium clepsydra
impleret integrum,
illud
si

D

etiam definicbat, ut
forte

quae

urgens necessitas
latentem

contraxisset.

Per
ut

Nova auctus
in epherrfe-

diem frequenter recurrebat
adoraret

ad

templum,

Boschius, novo ad virtutum apicem
ut

sub speciebus Eucharisticis

animo contendit,
ridibus,

maxime

apparet

Christum,

suaque

quas absoluta theologia Lirae scripsit
probationis.

que
P.

continuum
Boschii

eum dona flagitaret. Dcnicum Deo commorcium vita
:

annotans sensa spirilualia, quae ibidem hauserat

videbalur

ex

quo manabat
ita

ille

omnia huc transferam, paginae plures implendae erunt non possum lamen pauca ex iis non delibare. Die
in

anno

tertiae

Ea

si

solitudinis

amor,
quae

colloquiorum fuga, menlisque

:

transquillitas,

vultum

componebat ad
hafervonm

gravitatem, ut perpetuam oris hilarilalcra
beret comitem.

quinta

exercitiornm spiritualium,

bis

instituta

meditatione, qua? a sancto Patre nostro

Ignatio

10

Hinc

et

ille

mcnlis
,

fervor,

quo terconjun-

De

tribus

hominum

classibus inscribitur, prioris
ita

rena quaelibet
ctissimus.
illi

despiciebat

Deo

uni

meditationis fructum
tissime desideravi

exprimit

:

Hicvehemensed hoc
illud

Unum Deum

queeram, inquit alicubi,

Deo me

totani sine ulla reserofficia
;

vatione committere circa omnia

quamdiuvivam, ad/uvrebo, ut omnia accidentia..nihiti factuuni, ejnsque inspirationibus ita,

meum
sit,

esse ducere, ut in eo,

qualecumque

rus sim, ut
lore cordis

jam

serio facio. Vse diei, necsinedo-

talem me reguhv, superiores, Societas, Deusvult. Quid au-

exhibeam, qualem

constitutiones,

mei transeat, quse me contra hocpro-

jj

tem
ita

egerit,

senseritque in
:

meditatione allera,
:

positum facientem arguet. Heu memei immemorem, finisque mei, si hoc non servem ! Ea meditatus,

exponit

numquam

Hic institi regulse xi Summarii enim vel evgros, vel confessionalia, vel
li-

qnac S.

Ignatius ad excttandum in nobis
tradit
:

e

amorem

spiritualem

,

ardoris

concepti

carceres, vel catecheses, vel similes functiones

benter obibo, nisi xi et xii regulam plane imbi-

berim per praxim,
sine fructu faciam

vel, si
et

obeam quandoque,

id

sine spiritu. Porro regulae

Summarii

xi et

xu tanlam
et

continent sui ipsius

abnegationem, honorum
rem,

dignitatum contem-

ptum. tantum opprobriorum adjectionisque amout

perfeclionis Apostolica? siut
ChrisLi,

compenita

Hic ferventer motus sum ad me totum Deo impendendum nam se ipse totum impendit mihi. Deinde quid in me aut extra me mihi est, quod ejus amori acceplum referre non debeo qiuv substantia, quaepotentia, quis actus? o Deus, nullum in me sit membrum, nulla faadtas, quee tibi soli non se?*viat aut si aliter facturum,mi Deus,vides,hoc ipso momento perde
:
;

hoc exaravil mdicium

:

dium. Mcditatus de baptismo
bit
:

scri-

millies.

Disce opera

magna
te,

inchoare ab humilitate.
sacerdos!
in-

11

Immo

tanta

fuit
,

aliquando
ut

sanctorum

rttencrosin

Oratio humiliantis se nubespenetrat.

affectuum

leneritudo
:

pias et

uberea la- ^"Idj^ebas.

tuum

est

orare pro

et

pro populo, tuum

struere. Hsec nulluspotest

cum fructu, nisi donum
quamdiu
il-

habeat orationis. Noli securus esse lud in
Oraiionis
studio

te

non

senties.
fuisse,

9

Practicum
P.

quod
ipsius

liic

hauserat

Ad lacutmas, inquit alicubi, crymas eliceret motus sum cogitatione hac Si egopossem assequi aliquam partem vestium Christi, a quibus virtus exibat et sanabat omnes, quanti facerem? Atqui jam dedit mihi in altissimo Sacramento phts.
:

lumen
slat.

Boschius,

lota

vita

manife-

Deus meus,

millies repeto
sit

:

Sit Jesus crucifixus
sit

Sacrosanctum Missae Sacrificium ea celerevcrentia,

speculum viLv mete,

consiliarius meus,

me-

brabat
solo

ea pietate,

ut

adstantcs vel
se

medicxis meus,sit consolator meus; consiliarius, ut

ipsius
sint.

aspectu ad

pietatem

excitatos

omnibus electioni meie relictis,eligam

qitod ipse;

testati

Ad

haec,

singularem quoque Yivi

q accurationem tum in rebus omnibus, tum potissimum in augustissimi hujus ac tremendi
ministeni
functione,

quid
vel

memorem
vel

?

Etenim

ne

illud

inchoaret

citius

serius,

me-

tiebatur lenjpus

ad clepsydram,
solebat

quam
ad

ea de

mcdicus,ut si hactenus nimium in alteram partetn propensus sum per concupiscentiam.ad honorem, p laudem,divitias, commoda, longam citam; hoc in mesanet consotator meus ut siquidmihi grave accidat, conferens me cum Jesu meo, et mea tdmquam levissima mea onera cum ipsius
;
,

causa

sccum
ipso

deferre

sacrarium.

tibenter

portem. Meditatio,
fuit, laus
:

inquit alibi, affec-

Unde
ut
in

intelligitur,

quanto esset intentus opere,
hujus
vel
actionis

sacratissimre

tem-

pore

caeremonias

omnes

minutissimas,

verborum pronunliationem et omnes exteriores corporis motus ita componeret ac raoderaretur, ut non minus aliorum acdilicationi,

Deo in ea vehementer ctuosissima et crebius lacrymis coram Deo meo et Jesu crucifixo proposui, nultum me peccatum, quantumvis veniate, umquam commissn rum, Deoque
et

recollcctionem

horariam

,

et
,

crebras visitaet ct

tiones

vcnerabilis Sacramenti

quam
que
in

propriae devotioni serviret. Quotiescum-

usum examinis
singulis mensibus
tui.
\

particularis

,

assiduum regularum

cubiculo

repertus

fuit,

sacro

horarum
unde de
praeci-

meditationes

instituere sta-

canonicarum

penso
innili

persolvendo
est

occupatus,
:

semper
interiore

genibus
in

visus
facile

2

Inslructus

lot

virtutibus

P.

Boschius tf"?*?™-

Deum

affeclu

est judicare.

Medilationis

matulinse,

quam

Societas

anno mdccxxi, xxxi Augusti Anlverpiam ad L/-«^T museum hagiographorum evocatus est. Scribemli

ELOGIUM
historico

tutum

excrcitium,

ad
ut

quaa

uulla

nos

lex

d

chroDOlogico de

^laris Vi

ASchcnis tam
ue

tomo quarto semel opus anno mdccxxv bis iterum seors.m Julii. cujus cjus prwliminarc
;

rar: ^Tarssn»
,

M
omma.
quro
est ut
in

obstnngit.

Dcnique

paucis

ex

domesticorum

-.,
,

^». *
fidem
,

omnium

M
,

compleetar
teslimonio

d,„.
testatus

reddcret,

ipso so obsrictum

libello
,

minori, dicaab Actis Sanctorum in forma Dotumque Illuslrissimo ac Reverendissimo
lunc Iprenmino Joanni Baptist» De Smet cujus Gandensium episcopo nunc sium
,
,

Deo
Ut

anno mdccxxxiv exarato. inquit debeo ut homo laudem, reve-

rentiam, servitium.
Christianus
etc.

spem

charitatem

merilissimas

laudes celebrat
ct elegans.

pra?fixa

Tractatui

Ut religiosus vota,
fectionis etc.

regulas,

studium per-

oratio et vcra

Porro
obit

hanc elucumdccxxiu

brationem
P.

dum

parat

,

anno
per

Ut sacerdos sanctitatem
quotidiano
,

Sacrtficio

dignam

Conradus

Janningus

,

cui

biennium

circiter convixerat.

Unde intermittendum tan,

Ut catechista

zelum animarum,
Viro
religioso
in

tisper fuit

opus inchoalum
texeret
,

ut

demorlui col-

Ut hagiographus sedulitatem ac studium.

legaa
tcrtio

elogium
Julii

quod

habes

tomo
quibus

U
mum
pares
ccepit,
!

Dignee

sane

senlentiae

,

Obt

praefixum

Commenlarios,
,

digna axiomata,

quibus
,

tcmpus
vires

longissi-

Sanclorum
nominis
vi

vitas illustravit
B.
;

litteris

initialibus
iv,

exequendis

ulinam

habuissct

P,

notatos

,

reperies
i,

tom.

v,

Verum
non

hiscc

anno

moccxxxiv destitui
studio,
et

et

vn

Julii

item

lom.

n et mAugusti.
doctrinae,

intermisso

cxhaustus

B

Si

quis

spccimen de

desideret

adeat
i,

intensiore
capitis

rerum gerendarum cura; magnaque
laborans

Tractatum
ubi

Patriarchis
S.

Antiochenis pag.
Petri
disserit
S.
;
,

imbecillitate
seriis

vitam
;

duxit

de

chronologia
vii

vel
epi-

re bus

tractandis

ineptam

donec dic E
vitae clau-

lomum
scopi

Julii

pag.

51,

ubi

Lupi
vel

XIV
sjt

Novembris anni mdccxxxvi diem
extremum,

Trecensis

Acla

examinat
ubi

tomum
S.

summo

sui

relicto

desiderio.

eumdem
tomum
ii

pag.

184,

vitam

illustrat

Sublatum

quippe

Virum

doluerunt
erant

omnes,
aut
externi,

Germani episcopi Autissiodorensis
Augusti,
pag.
res

vel
S.

denique
Stephani atque

quotquot aut
virtutis,

scienliarum
nostri
illi

studiosi,
et

112 ubi
gestas

non

tantum,

sed

Papae et martyris
ejus contra
a

elucidat,

atque

adeo

ipsi

ecclesiarum

Belgicarum
reddiderant
;

S.

Cyprianum
ab
S.

decretum ostendit
initio

pnncipes, quibus suae

eum
ut

dotes

poliori

Ecclesiae parte

probatum

;

commendalissimum. Ne longius abeam
fuit

talis

immo
S.

ipsum

Cyprianum
spiritualium

ad

universalem

vita

P.
in

Boschii,

eruditio

et

virtus

Ecclesia*

normam

virorum instilector cu-

de primis

eo partibus dimicasse videantur.
Viri

tuiione

reduclum.

Ubique
temporis

reperiet

15 Ut finem

elogio

imponam, jam
tamen
ex
,

se »

riosus

ordinem

optime slabililum,

tempus
facturus

me

monet.
si

Videor
nonnullas
sententias

operse
ipso

fabulas aniles explosas veras
et

Sanctorum laudes
:

pretium,

de-

acta solidissime

roborata

in

quibus

ha-

promptas

subjiciam

ex

quibus

giographicus labor
»>/

potissimum versalur.

viitnti-

Societatis nostrae
Viri
tanti
vilae

13
tio

Cacterum

quamvis
sit,

6ui quibus
/:<
.1

frequens

medita-

l/l/ll.V.

carnis afftictio

alumui discant, quid judicio necessarium sit aspirantibus ad
Apostolicae
Lirae

et vigilia

honestatis ta,

veram
anno

normam.
in
tertiae

befaciet
aliis

carnes

,

ut

loquitur

Textus sacer
corpus
,

Numquam
probationis

intermittatur (baac

nihilominus
redigere

austerilatibus
,

in

serita

vitulem

c u

ac

pia

quadam

ut

dicam,
riis

crudelitate macerare consueverat,
in

scribebat) usus mortificationum sive internarum sive externarum nemo enim in
:

va-

eam

Societate

rem

egregius fuit,

nisi

hujus extercitii F

usus

mstrumentis
'

JiZ
f; ZS.
loquitur
KIS us

v

ipsuZuaZrtLTeZ TfTrell f injuriis adversis
roli,
et

L rineZZLfZSigz R Zn L, T
1

e

t

«T?
i

A0Ce JebatSOrani

re

dS d CI
'

0,Ue,

, t

,

-

8

^

'.;

m
L
indicat

quaB sunt

ama tor
qU ° rUm

:

sine hac vigent passiones, friget oratoti

*• ^iaue
Sanctos,
tifi

secutares fimus
re P eries
sunt.

it

mottes

"'

Ut

Quld de

exem* la non
aui in
ccelo

Cffite "

Mer

omnes
:

Et

Obtuli

Pn i

T^ T
10
'

paulo p„sl

exempto

et
;

voluntate vel

retardare
propositi
alter,
in

idque

omnibus, q Ze abejus aUenare possuntZ usque ad mortem. Cujus
fue.it,

/ *"" icis putasne parum fructus
J,,
'

*"""' ""«" TT^ -W ^M — T *?** **"
*
<"
'

contemptus su " P auP erias> ^entium, fuga seculi

*-*- --

"<*
illos

coercitoe

parietibus,

afferunt,
,

dum

quam

xdificant,

tenax

accendunt, redarguunt
doceri, accendi et

fortiter et

libellus

quo ab anno
defectus
ut

suaviter

hdccxxiv

»um
aciem

usque ad

ad imitandum impellunt,
in

an-

mdccxxxiv,

omnes postea

suos

omnes
parvos

notavit

a quibus moveri debenti
sine sine
et

eosque

tam leves,
effugiant
:

Magna

plerorumque

communitate
,

hominum
tanium
vir-

immo
sed
et

merito bonus

non

nemo nemo eliam est
sive

maxirno

maximo
sux
et

lapsus signavit,

omissum earum

demerito wternxque

damnationis

ahorum malus. Itaque

adhibendus ad agen-

dum

K. P.

PETRI BOSCIlll
defectus

A dum cum proximo, sive ad domi delitescendum adhibeor, omnino in perfectionem Apostolicam
incumbere teneor.
tpiritualta:
|(j

notasse supra memini,

ita

exorditur

:

D

Regulam

11 et \l saepe recogita in
et

Summario
teneri te

constitutionum,

memento ad
,

illas
,

Sub
sohtm

fineiD

ejusdem

libelli

hsec

habet

:

exigere omnes actiones

verba

cogitationes,

Plus facit seger et debilis religiosus mortificatus, et

omissiones tuas. Nisi

ittse

crebro imprimantur
,

Deum

et

sui abjectionem et

crucem

animo

,

continuo elabuntur

maxime

in occa-

quwrens, verbi gratia S. Franciscus de Borgia, P. de Puente, F. Rodriguez, Joannes Franciscus
Regis, et alii innumeri, tametsi

sionibus subitaneis ob assiduam inordinatarum affectionum repugnantiam, quibus nisi assidue
obsistitur,
ita

domo non

exe-

sensim invalescunt, ut continuo
te

ant

;

cent

;

quam omnes quam omnes
;

professores, qui tantum do-

dominentur. Memento vero

teneri
,

non

tan-

concionatores ac Superiores t

tum

vitare

mala
et

qualiacumque
te

sed

imitari
verbo,

qui tantum verbis vel invigilando veras virtuquia virtutes tam necessarias , ut tes docent

Jesum, ejusque in
cogitatione

spiritum in
,

omni
potes,

opere

quantum

expri-

vivamus

vita vere

Apostolica,

scientia

multo

mere.

potiores, evidentius proponit in se, potentiusque persuadet. Immediate post subjungit sequentia
:

17 Atque
vitae

haec

quidem
Patris
,

sunt

,

quse

de

<

pilotjut,

integritatc
satis

ac eruditione laudati et

num-

JEdificare
joris

inter

nostros

est meriti

multa ma:

quam
simi culos

laudandi

referenda censui.
pretiosa
religiosis-

qitam
hic

quem

extemos quia si ad virtutem moves per eum omnes
tantum
inter
,

Reliqua, quse

nos

lalent

animi sensa, incensissimos pietates igni,

quos ipse tota vita instruendos accipiet. Inter seculares in uno unus, hic in uno B plures ac virtutum animantur. Tum ita pergit Qui non plane abnegat semetipsitm, non mulinstruis,
:

ac preeclaras alias
scrutator
et

ipsius

virtutes oovit

cordium
Dominus.
faciunt,
Dei,

meritorum

praemiator

Quae

omnia
inebriari

spem
ab

nobis ubertale

certam

Virum
lretari

domus
propa-

tum proficiet apud nostros aut externos quia si semel deprehendatur se qusesivisse aut secu\

ac

in

cubilibus ejus,

nec non conglorise

tubernio

Sanctorum,

quorum
in

tum

esse,

jam

plus nocuit,

quam centum
in

aliis

gandse tam impense ac laboriose
terris,

insudavit in

E

operibus proderit. Libellum,

quo suos eum

aggregatum csse

ccelis.

INDKX

INDEX

SANCTORUM
AD TOMUM
III

AUGUSTI.

cacius vide infra Paulus.

^ A
§

/Eniilius, Aguietus et
drini.

Ex

Oriau martyres Alexan289 Hieronymianis
Italia.

AgrapitusmartyrPramestein
1.

Comment.

PR2EV.

Laudatus scriptorcxponit, hndicrnam S. Amo veuerationem, et ostendit, sempcr a prudentioribus eam primo CCBnobii Amorbacensis abbati exhibitam fuisse 401. ^ iv. Incerta Sancti
ni.
ris

Palrestra sancti Martyris, antiquus

ipsius

patria,

verosimile vitic institutum,
107.

ct

dubius

cultus, et diversa

Templa

in

Actorum exemplaria 52-i. § n. honorem bujus Martyris constructa
variffi

mortis annus

§

v.

PraBcipua

Sancti gfesta

ex
460.

traditionc
§

et

documentis

Amorbacensibus
suis

ejusdem reliquia? et quasdam miracuia 527. § iii. Caput ejusdem sancti Martyris Vesontione iu Burgundia et Corneti iu Hetruria conservari dicitur 529, Acta auctore ig-noto, ex tomo 147 bibliothecse Cassinensis, litteris Longobardicis exarato, nt in margine apographi nostri notabatur. Cap. i. Sancti
,

aut restaurata,

vi

Posthuma Sancti
§

g*loria

miram salubritatem precibus
dicitur 471.

cx fonte, cui impetrasse

vn. Miracula, qua>

sancti Abbatis ab

ad fontem anno 1446 usque ad annum
\r,z

1712 coutig*erunt Anastasius episcopus confessor, Interamnffl in
B

bria Itali».

Comment.

pbjbv. Sancti a

Umsynonymo

patria, educatio, iutrepida fidei Christianse professio, et inconcussa inter blanditias, tormenta

distinctio, g-esta, inventio et

miracula 457. Ihs458

tokia inventionis, translationis ct miraoulorum.

ac miuas constantia 532. Cap. ii. Diversa tyranni tentamina ad seducendum sanctum Martyrem, et varia? hujus responsioues 534 Cap. iii.

Ex Ms. Interamnensi
Anastasii duo

inferius

cum S. Maximo Constantinopoli. Vide ad nomen Maximi.

Mira Attali cornicularii conversio ad fidera Christianam, et ultimum S. Agapeti post varia irrita tormenta supplicium 536. Acta alia, auctore

anonymo, ex Ms. Accincti monasterii in Burgundia, cujus apographus a Chiffletio nostro accepimus ^on Agapiuswtfe infra Timotheus etc.
Albertus episcopus Ferrariensis in Italia.
histoh. §
i.

Andreas tribunus ac socii martyres in Cilicia. Comment. 1'k.ev. § i. Publica eorum veneratio, nomen S, Andrese confusum, Acta, Martyrum numerus 720. § n. Tempus martyrii expensum 722. Acta Metaphrastae adseripta et apud Surium
edita

703

Comm
§

Beati cultus

et reliquia? 175.

Ejusdem gesta quaidam,
Additio ad Commentarium
Ferrariensi.

n

Arduinus confessor Arimini in Italia. Comsient. pbjev. Antiquus hujus Sancti cultus, vitffl institutum, Acta, eorumque auctore anonymo incert»
scriptor 211.
ffltatis.

et felix

Vita,

obitus

177

de

sancto Alberto

E.r

veteri

Ms.

Altfridus

episcopus
inferiore.

confessor

xoma
L
! ! Actis

Hildesemii in Sa-

tu, .etate et qestis §

Sylloge historica de culi.

Benedictinis 211. § scopi quatuor, quos inter
fridus

»

.

Examinatur cultus 210 eCCleShc midesi ensis fundatio ex

quem cum apographo Bodecensi contulimus
216.

libro, qui Arimini apud iltustres dominos confraternitatis S. Hieronymi conservatur, a fol. 111 usque ad folium 119, et

Caf.

m

.

Primi

^

tium

.

1. Sancti patria, pueritia, et praecipuse virtutes 217. Cap.

sacerdo11.

Amor

ejus erga

proximum,

m.

§ iv.

illustrissimus S AltAsseudiensis fundatiouis diploma
in

et

rem vivendi modum racula, quaj post mortem Sancti

transitus ad perfectio218. Cap. ni. Varia mi-

contig-erunt

Alypius episcopus Ta^astensis
UStlDUS

Africa

Co^

no

£

1

s

ludf ioT' t£

M1
'

fTt^
-

§

n A

W

»*«*
0artha -

219 Aregius vel Aridius episcopus confessor, Decesia; mterritorioNivernensi. Syllogb de cultu, rebus gestis, ac tempore, quo floruit 295 Armagriius confessor in Britannia Armorica Galli»
Arnulfas confessor et episcopus Suessionensis, Aldenburgi in Flandria.

liqua.quffideiUosciuntur

Ambrosius centurio marfrvr Ferentini iwernam
ItaliEe

m

n., Lampania

A

Comment.

denburgi

pmv,

§

,.

in Flandria praBcipuus

ouitus,

memoria
uujus

hujus Sancti

auemmve antiquum ejusdem elogium
^ssa
sancti
ri

ejus in Martyrologiis, et
Pra^sulis

imum
11.

221. §

b htas

SS hT m °^«™n nomen ZtL
228
et
§
-

identidem
Patria,

reco-

Prudenter sub*

Sancti

no-

U rantur 2 22o.

;J

:

duo ejus corporeic fortitudinis exemU MSS Actiy nostl is non memo\
-

|

Iv

.

Scriptor

^^ ^
"

^

eorum

, ,

1N
eorum exemplaria
227. Vita
,

TOMUM

111

AUGUSTL
Benedu-ta et Csecilia virgines nbbatissai SuatewnSyllook Bes etBelinda reclusB in agro Juliacena.
,

auctore Hariulfo abbate Aldenburgensi, quam adoptasynchrono, episcopus Suessionensis etiam vit Lisiardus

de earumcultu

° y&
loco.

Ex Ms. Thosano quod cum aliis tam Sancti manuscriptis quam impressis ejusdem contulimus 230. LIBER PKLMUS. Cap. i. Actis
corevus.

Bermias martvr inccrto

Ex

Hieronymianis
140

Prrenuntiata Sancti nativitas, sedula educatio ccenobimilitia, conversio a vita militari ad 231. Cap. n. Fuga Sancti ticam et solitariam reductio mira ejusdem abbas fieret

Bertulfus abbasBobii in Lig-uria Italiae. Commlst. pb,£v. Legitimua Sancti cultus, distinctio ab
altero

homonymo,
,

Acta,
750.

eorumque
,

scriptor,

ne

,

,

electio

, ,

sedula
et

nistratio

muneris abbatialis admiquEedam miracula 233. Cap. iii.
abbatis
officium
vita ejus

auctore Jona Vita annus mortis et monacho-Bobiensi teste synchrono et in multis oculato. Ex antiquo Musei nostri codice qui
,

Post

abdicatum

et quem cum editione signatur t Ms. b6 722 Cakmen de contutimus Mabilloniana
,

solitaria,

et mirabilis

rerum futurarum arca-

gestis

S.

Bertulfi

abbatis

Bobiensis

,

auctore

narumque
cti

cognitio
,

236. Cap. iv. Multse^ San-

quas eventus probavit, et qusedam personae in morbis aliisque infortuLIniis per intercessionem ipsius adjutae 239. SECUNDUS. Cap. i. Evectio Sancti ad BER
prjedictiones

Frodoardo canonico Remensi , qui seculo decimo floruit. Ex editione Mabillonii seculo 2 Bene754 dictino pag. 166 et sequente diaconus martyr. Vide infra Liberatos Bonifacius

abbas etc.

cathedram Suessionensem , occultarum turarum rerum revelatio , consecratio episcoet datum scientiae suae specimen 243. palis
,

ac fu-

Cap.

ii.

nistratio

muneris episcopalis

admiConstantia Sancti in adver.sis mortis ac sepul, ,

CBecilia mde superius Benedicta. Callislus episcopus et martyr Tuderti
bria

in

Um167

per preturSB su33 prsedictio , et varia prodigia et inimices ejus patrata 245. Cap. iii. Turbae per Sanctum compositEe in Flandria, ubi

Calminius
756.

confessor et

Dux

Aquitaniae
§
i.

,

Morsaci
el

cite

in Arvernia.

Comment. pr^v.

Cultus

Acta

prsedicationem suam firmat 247. Cap. iv.

diversis

miraculis

con-

Divina animadversio iu
qui monita Sancti conmouasterii Aldenburgen-

biographi ejus § n. Investigata Sancti et setas 758. Vita, auctore anonymo, quam R. P.

nonnullos Elandros

,

Thomas Aquinas a sancto Joseph Carmelita
Discalceatus ex veteri Ms. codice Mosiacensi
edidit
7r, °

temnebant; fundatio

in Galliam , et iterata sis ; reditus S. Arnulfi ejus in Elandriam 249. Cap. v. Morprofectio

de imbus Sancti reversi in Elandriam, signa minente obitu piamors, honorifica sepultura, TERTIUS in quo et epitaphium 251. LIBKK
, ,

Cassianus episcopus et inartyr Tuderti inUmbria. Comment. prjev. §i. Cultus ejus et reliqufae 24.
§ ii.

Ejusdem Acta quanti facienda

25.

Acta

,

Lisiardus

episcopus

Suessionensis

narrat
et

mi,

racula
lbrsan

,

elevationem
prius

ab
,

reliquiarum Hariulfo abbate

alia

auctore anonymo ; ex Ms. Romano apud RR. PP. Oratorii S. Philippi Nerii. Cap. i. Sancti Cassiani conversio episcopatus et prima certa,

Aldenbur-

mina

27.

Cap.

ii.

Alia

tormenta

,

martyrium,
ofl

gensi descripta quse post mortem quse ad gerunt 254. Cap. i. Varia prodigia, per invocationem ipsius in Sancti tumulum et Elevatio Flandria contigerunt 255. Cap. ii. ejus ossium, quam sig-na coelestia et sacrorum 257 miracula consecuta sunt
Sancti conti-

sepultura

Cassianus

Nicomediae in Arsacius vel Ursacius confessor pr,ev. Cultus, locus ac tempus Bithynia. Comment mortis, vitsa institutum, Acta 270 Compendium Actoiujm. Ex Sozomeno Ecclesiasticse historise
lib.

martyr apud Forum Sylhe in Italia. Comment. pkbv. § i. Cultus ejus apud Foroet Syllanos et aiibi 16. § u. Corpus ejusdem Ejusdcm Acta vetera recenreliquiae 17. § m. tiomm discussio 19. § iv. Continuatio ejusdem Prudentio discussionis 21. Acta. Auctore Aurelio
;

Clemente; libro

llepl

axtymm llymno

ix.

Ex

4 cap.

16 pag.

559 editionis Vale* *
'

codicibus nostris membraneis Ms. 63 et t Ms. 66. Centolla et Helena martyres Burgis

et vetustissimis t

sianse

Athanasia vidua ac hegumena

in

^gina
,

insula.

in Hispama. Sylloge histoiuca. Legitimus harum Sanctornm, cultus, Acta, et incertae quaedam eornm cir-

Comment. riusv. Locus vitas asceticse cultus, collata; dies setas, Acta Latina cum Graecis auctore Vita synonymae. sanctse obitus Surium vulgata anonymo synchrono , apud
, ; ,

cumstantias

;;

"

Chaeremonanachoreta.Cultusapud Qraecos,ac vitm
institutum
291

et

hic

cum
,

textu Grmco collata. Cap.
visio
ii.
,

i.
,

Natales,
virtutes.

Clara de Cruce virgo prope Montem-Ealconis in Umbria. Comment. imlev. § i. Cultus hujus

educatio
170.

nuptiae

,

vita ascetica
ccelestes
,
,

Cap.

Eavores

templorum
fides

Bedificatio,

mors, apparitio

miracula,

ah immemorabili tempore coaRomanis ronfirmatua ptus, et a Beat»3 Acta, el diversi 664.' § ii. Authentica
beataa
Virgixiis

Pontificihus

auctoris

Vitffi

^2

horum
DUS
tertio

scriptores 666.

§

in.

Argumenta,
667.
§
iv.

qui-

pp.

B
Badulphus
Gallia.

suo

pranciscani Ordini adscrihunt

hanc beatam

Virginem
fie-

confessor et abbas- Athaiiarensis in Locus, cultus, abbatialis pnefectura
Tricas-

sponsa, quibus PP. pp. Pranciscanorum
<j

Augustiniani
refellunt

argrumenta

670. § v.

Tem-

Balsemius martyr, Ramerude in dicBcesi sinaGalliae. CoMMENT.rn.Ev. Sancti a aynonymo Fragmknti m distinctio, cultus et martyrium 292. S. Balsemii martyris. Ex Promptuario historiae
Nicolai Camuzati pag. 384 versa
298

pus, |1(l Beata obiit, et sacra Dominicaa Pasejus imtionis mysteria, quae moniales eordi mortem Inv aerunt 672. § vi. Pos^ pressa post Beatae grloriae? aiiis prodigriis , dinturna

huma

corporis

integritateel

innumerabilibus

beneficiis

INDKX 8ANCTORUM
Mosoonio, ex 671. Vita, auctore Isidoro codicibus in monasteno sancLv vetustissimis
ficii^
,

Caietanum

,

sed

aliunde 184 §

iv.

Sepultura
Soriptor
,

translatio oorporis; sanctus

Eliascum synonymo
auctoiv
vel
capti-

Cai\ i. Ka frucis repertis fideliter exstracta. vivendi sub Beat» puenfiH apud narentes ratto virtutum reg-imine sororis suffl reolusffi, et varia
,
,

Vitre, interpres, exemplari.-i

confusus; publioa veneratio 487. § v. iss. Vita
ut videtur,

anonymo monaeho,
sujtpare. Cai>.
vitas
,

synchnmo
,
.

exercitia 676. Cai\
S.

ii.

Ibi

fit

abbatia

cum

regula

i.

Natales, sancta pueritia
ii.

Aug-ustini, iu qua sorori defunct» suWecta sMiictissime pneest 678. Cap. iii. Beatie humiIitas
,

vaticinia 489. Cap,

Castitas Sancti frustra
\

impuynata; sanatio raoribundi ac infirmorum
ipsius a .morte

verecundia
,

,

intentio

pura

,

zelus

fidei

liberatio, visitatio terrx SftHOtSBj

Christiauae

spiritus propheticus 6'SO.
,

Cap. iv.

Communicjifur a Christo
et impressa eordi

in

cujus ineditanda
;

vitasac nominis mutatio; gesta Alexandrine 491. Cap. 111. Aliaj pereg-rinationes ; Saraceni aliquot

Passione suas distrahi non vult
et

humilitas ejus
v.

,

ad Christum conversi

;

vaticinia

,

perspioientiu

mysteria 682. Cap.
,

Morbus

animorum

,

vita ascetiea,
,

ejus

,

mors Beatae

retectis

mysteriis confir-

Morum

suavitas, jcjunia
,

miracula 493. Cap. iv. secularium rcrum con-

mata CS4.Cap. vi. Aliquot ejusdem miracula 686 783 CHivtancus rex et niartyr in Anglia
Concordia videinfra Hippolytus.
Conditor martyr in Syria Ex Rieronymianis Crescentia viryo Parisiis. Cultuset miracula
Crispus vide infra Joanues.
Cyrillus martyr vide Filion etc.

maris sedatio, vaticinia 497. Cap. v. Sui despicientia, monitasalularia aliisdata, urbis
teniptus

Tauromeuitame cvcrsor punitus; oaptivus miro
149
729

modo liberatus 499. Cap. vi. Vari-i Sancti miracula, mansuetudoac severitas, vaticiuia 503. Cap. vu.
translatio; concursus

Morbus, obitus; corporis sepultura integ-ritas ac ad illud; miracula ; LeonLs
,

imperatoris munificentia 500 Eusebius presbyter Romas. Sylloge de cultu et

D
Deg-a
Maccayrill episcopus confessor in Hibernia.
,

gestis 166 Eusebius martyr in Palaestina. Cultua e Martyrologiis. Acta, auctore anonymo, editain Thesanro novo Anecdotorum apud Edmundum

tempus mortis , discipulus, observationes in Vitam 656. Vita , auctore anonymo. Ex codice Ms. antiquo membraneo Salmanticeusi quem habemus a pag. 212. Cap. i. Saucti natales; edita de illo vaticinia
, , ;

Comme.nt. vrjev. Cultus

Martene tomo 3 a col. 1649 e Ms. sancti Audoeni Rotomagensis j^n
Eusebius martyr in Syria. Ex Hieronymianis 149 Euticiusmartyr incertoloco. ExHieronymianis 149 Eutychiauus et Strateg-ius martyres. Memoria in
.Fastis Grfficis 7
.,,>

varia ab eo praclure gesta 658. Cap.

ii.

Plurima
660

Sancti

miracula

,

opera alia

egreg-ia et felix

Eutychianus martyr
loge. Cultus, socii
,

cum

obitus

sociis Nicomedia;.

Syl-

Demetrius martyr in Africa. Ex Martyrologiis 149 Diomedes medicus et martyr Nicjeae in Bithynia. Comment. pr^v. Cultus , elogium martyr hic
;

elog-ium, Acta Evanus vel Inanus confessor in Scotia

418 663

templum Constantinopoli caput in Italia,Acta 266. Martymum, auctore Laurentio monacho Rutiensi in Calabria
alio

cum

confusus;

Ambrosiano N. 152 interprete J. P. 268 Discus , vel Diseus, et forte Disca martyr Alexandrinus. Ex Hieronymianis 4,1%
e codice
, ,

episcopus et martyr Valle-Gardumi in TyroSylloge de cultu et miraculis i 63 Fihon, E U finus, Leontius, Theodolus, Cyrillus
-«-

pelix
li.

Disseusmartyrincertoloco.

Ex Hieronymianis
et

Zelatus
,

149

Donatus presbyter confessor

eremita

m

martyres

pag-o

Timotheus , Gadda Eomolus et Sylvius' Amase* in Ponto. Ea> Hieronymia,

Sip-isterico Provinciaj in Gallia

Druthmarus
Westfalia.

et

735 Ludolfus abbates Corbeienses in Sylloge histoiuca. Immemorabilis

horum abbatum cultus, et qutedam eorumdem gesta ex variis monumentis 139

Pirminus episcopus confessor Metis i„ Gallia 654 avianus mnrtyr videinfiv Mandrianus. Florus et Laurus Proculus, Maximus et alii marS n Illy " C0 CoMMENT

P

,

,

Cultus, translat in Acta.tempus iatio, A t ac locus martyrii 520 Makauctore Laui entio mo " ach °
-

«*v.

c™4

,

6

;

E

InlZreteJ.T
EortunatusmartyrinSvria
in

bSTS *~° * * ^
«'

WirUi^

522
• .

•plaphius episcopus confessor Catalauni

-L/pama Galli». eompendium
Gallia

Cam-

300.

Sancti «ta 8) cultuset gestorum
Autissiodori

Elogium, Ex veteri Breviario Silvanecten^

Eleutherius episcopus confessor,

Jj^J-Jd

Lahheum tomo

2

B.MiSZ
301

in

Ehas juniormonachus
ahr.a.

i„ Aulinis

Comment. m*v.

§

i.

loiu<»non annuntiatus; ejusdem patria, parentes, nomen, duplex captivitas
479. &

299 seu Saliuis in Ca Cur Sanctus Thessa-

G

mutatum nomen et vit» monastenum dmnitus prawignatum institutum pereg-rkTa toesj prfcdictiones, diseipulus
captavitas;
j

Aiia

riadda martyr^e

Piii on etc

482 & °n Morfsadjuucta; uo a „no q e a acciderit , 'confid ""» vuletur ex „ ot s characteristicis ap ud
etc.
i

^ermama. Sylloge de

^estis

et

cultu.

112.

Ex

; ;

;

AD TOMUM
142. Eoc Officiis Sanctorum Canonici Ordinis 143 Praemonstratensis Guenninus episcopus et confessor, Veneti in Gallia. Veneratio publica, setas; an hic sanctus cura alio 662 non confusus
11

III

AUGUSTI
ta,

et

cum Helena Adiabenorum
Hierosolymis
592.

regina;
,

reli;

qui*e

acceptae
v.

;

gratiae

dotes

excursus in terram Sanctam laudatus, ac Constuntinus

Cap.

Laudes

Constantini

propter duas ecclesias construetns; Helenae ob inventara Crucem ; reliquise sacrce alio ab ea
missse
;

obitus,
Coelestis

divina
gdoria,

ejus

charismata 595.
;

Cap. vi.

sepultura

apostro-

Helena
tini
i.

vidua

,

imperatrix

,

magni Constanpr^ev.
§

phe auctoris ad Constantinum et ad populum
597. Gloria Posthuma e variis corporis translationibus. § i. Inter plures translationes celeberrima est Altivillarensis in Gal-

mater Romae.
diploma

Comment.

Romanum

Nomen, annus ac
,

Examinatur
lius pertinere

locus natalis 548. § ii. quo Trevirenses sibi
;

tribuunt Sanctse natales

videantur

§ in. Arg'umenta , Sanctse preneri , discutiuntur

ad quos illi probabiHelense genus 550. quae opponuntur humili
; ;

fuit

legitima

Constantii Chlori conjux

552.
;

§ iv.

An

unica

annus ac scriptor 599. § n. Iliad coeuobium Altivillarense, auctore Almanno ejusdem ccenobii monacho, e Ms. csenobii S. Benigni Divionensis et Vallis-Lucentis, cum apog;rapho Trevirensi S. Marlia; rei

gestse

storia translationis

Helense proles Constantiuus quando et ubi ex ea natus Sancta a marito repudiata quo
:

tini

se

receperit

;

an Constantinum converterit ad
vel

collata 601. § in. Acta scculo ix et xi in confirmationem corporis apud Altivillarenses apertio capsae seculo xn inspectio ejusdem
;

Christi

fidem,

contra 556.

§

v.

An
,

Con-

corporis, et translatio inarcara aliara seculo xv;

stantiura ad orthodoxam fidem converterit

an ; fuerit priusquam ad Christum est conversa Judsea; an a sancto Silvestro Papa baptizata; studium propagaudse fidei ; quomodo se gesserit in morte Crispi 558. § vi. Inventio crucis
elaborata hic

aperta iterura
ris

hierotheca seculo
evertat
et

xvu

;

corpoiv.

partes, capsa, sacellum etc. 603.
trauslatio
;

§

Au

Homana

possessionem

Alti-

villarensiura

an item

quomodo competito;

res corporis inter se conciliari possint

stabili-

secundis curis

;

iter

Sanctse

in

; an divina revelatio eidem prsequo animo, quo tempore, et quanta cura ; laude susceptum 561. § vn. Historica sanctse Crucis ab Helena inventse collectio 562. § viii. An Eusebius de Crucis inventione non meminerit an a Judseo fuerit prsemonstrata puActa S. Helense post ejus inventionem blica veneratione ac miraculis Crux illustratur

Palaestinam

tur possessio Altivillarensis 605. § v. Solennis ac miraculis nobilitata translatio corporis se-

via

culo xi

:

qua illustrantur supcrius a nobis
21,

prse-

auctore Notchero abbatc Altivillarensi 607. Gloria posthuma ex miraculis. § i Miracula ope Sanotae in sua
raissa § 3 nura.

:

translatione

in

Galliam patrata seculo nono,

;

auctore
cula
aliis

Almanno

monacho

Altivillarehsi

,

e

Ms. Resbacensi hic edita.

564. § ix. Passionis

Dominicse instrumenta
;

a

sancta Helena inventa
rosolymis
566. § x.
sedificarit
;

sedificatse ecclesise

Hie-

Pars prima. Miracum circa sacrum corpus, tum in quse per illud sospitatis contigere 612. Pars
Omnigena
sanata 614.
alia

virtutes

ibidera

et

alibi

exercitae

secunda.

mala per

S.

Helense

An
; ;

sancti Luciani martyris

templum
corpora testamenDepositio

corpus
os

Paus tertia.
;

Inter varicoe-

sanctorum

trium

Regum
;

sacri corporis

corapetitores

praevaluit
elog*ia
;

impetrarit
corporis

varia egerit in Belg"ica

nobium
ta

Altivillarense

ejusdem

de-

tum, ac piissimus obitus 569.
;

§ xi.

vastatio; mira piscatio Sanctse meritis attribu616. § n. Miracula

elog-ium

;

locus

,

anuus

ac
setas

dies

cum
,

a sancta Helena

,

mortis; an
§ xii.

cum

ea cohsereant sedes sacrse, quse
571.

tum

ab

aliis
,

Altivillarensium

patronis facta

dicuntur a Sancta conditse; ejusdem

seculo xi
larensi.

Loca
,

llelenas

nomiue
;

insig^uita a

Con-

auctore anonymo e codice AltivilSectio prima 618. Sectio secun-

stantino
ipsius
turse

creata ab eo imperatrix, conditi in
illustres gratiae ac na-

honorem nummi
dotes
;

castig*atur

§ xin. ratio

Cultus
per
lipsana;

Libanius sophista 574. e Eastis Latinis, publica veneOccidentis
reg;iones
diffusa,

varias

da. Alia prodig"ia ibidera facta 620. § iii. Miracula S. Helense apud Altivillarenses seculo decimo septirao. Classis piuma ab anno Chri622. Classis sesti mdcxix usque ad mdcxx. cunda, ab anno Christi mdcxx usque ad

sacra
576.

annua apud Grsecos memoria
Vitae exemplaria desig-nan;

Varia tur et castigantur quodnam a nobis hic typis excudatur 578. VITA, seu potius homilia, auctore Almanno coenobita Altivillarensi, ex Mss. S. Benigni Divionensis, Vallislucentis et Cartuside Divionensis, cum exem§ xiv.

ab auno Christi mdcxxx. 625. Classis tertia mdcxxxi usque ad mdcxliv. 627. Classis quarta. Miracula ab anuo mdcxlv nsque ad
,

plari Trevirensi collata. Epistola auctoris 580. Prologus ejusdem auctoiiis 581. Cap. 1. Ortus S. Helenae; major hujus quam
Grsecse

synonyma
plag-ae

prsestantiae
;

;

coujug-ium
iraperii

cum

annum mdcxlix. 630. Classis QUINTA. Ab anno mdcl usque ad annnm mdclv. G32. Classis sexta. Ab anno mdclv usque ad annum Ab anno mdclxi. 634. Classis septima. mdclxi usque ad anniun mdclw. 637. Classis octava. Ab anno mdclxv usque ad :mnum mdclxvii. 638. Classis nona. Alia qusedam raira apud Altivillarenses anno mdclxvii;
Litanise

Constantio Aug'usto

vocata

lnater

cum

Antiphonis
conditse

et
6-10.

decem
ii.

xEg-yptiacae cura totidem perse-

Sanctae

honorem
ad

orationibus in Classis decima.

cutionibus

Romanorum comparatse 583 Cap. Melior Romani imperii status per Constancondendis tinura et Helenam ; raonitio de templis; inventio S. Crucis mystice antea adumbrata 586. Cap. iii. Sancta divinse providentise

ab anno mdclxvi Classis ijndecima Mirabilia diu interrupta vel non annotata; sed anno mdccxxi iterum inchoata, vel litteris consigraata, et auno mdccxxu rontinuata
Continuatio

miraculorura

usque

mdclxviii.

HJ2.

paratur
590.

conformis profunda anirai modestia ; comcum reglna Saba; vitse ejus integ-ritas
;

643.

Apppendix
favores

ad rairacula Altivillarcnsia;
in

ccelestes

territorio

Luxerabur-

Cap.

iv.

Sancta

cum Jeremia

compara-

Sanctye patrocinio obtenti 645.

Gloria post3
u
i

Augusti Tomus III.

m

.\

INDEX SANCTORUM
1IuaA ex Offloife Hcn Alfv.llarens es ac pri0 apud de S.J* tiJinna commemoratio rhythmicum aucto. E1 „ sill m

.«W

Mn <*°«

*^

s

i

Offlcia
,

pro-

mx mrn

«o,

J ^

uo .

Uh. 2 est anno 1594 editum «»"? * quae Sanctus Beneflota *en sequentibus. Cap i.
,
,

cap.

let

me-

n

.

S
319

sivc ao aum» ^ non diu Dost mortem, oontulit 1270 clientibus suis so„e ad annum qua, per interoesCap n. Miraoula,

et Helena.

Mor nosn patrata sunt 347. Cap. m. auno 1280 afflicti, qui ab malis
Cap.
iv.

Plures,

eini'o,

sanitatem

aut

Hemas, Serapion, et SYLLOGBdecultuacmartyno ni
Hermas martyr
iucerto loco.

Polyaraus martyres Koma-

1290 usque ad annum Cap v Varia miracula,
dio-ia

invocato Sancti patroauno alia beneficia ab 1500 unpetrarunt 353.
quffi

Sanctus

seculo

Ex Hieronymiaim
xix
aliis

Cap. vi. Alia prodecimo sexto patravit 355. hujus Sancti eodem quffi intercessione

seculo

Hippolytus- et Concordia

cum

martyrii.

martyr syuonyex fastis ; veneratio publica ; alter distiuctus 4 § n. An sicut mus a nostro distrasynonymus martyr, ita noster ab equis
ctus;

bus

Romanis Comment. pr^v.

§

^uitus

Alia decimo sexto contifferunt 359. Sevemnus Cracomiuacula, qum R. P. F. Processu authentico et viensis Dominicanus ex Sancti appensis contraxit
tabulis

ad sepulcrum

an tres Hippolytos
6.

iu

unum

conflarit
;

Prudentius;
tura
§

tempus ac socii martyrii

sepul-

3 cap. 9 et scquentiin Vita S. Hyacinthi lib. mortui suscitati et aborbus Sectio i. Plures Multi moii. tivi'vita donati 362. Sectio agonizantes mirabiliter ad ribuudi et jam

iii.

Celebris translatio S. Hyppolyti

Quisuam S. Hipin Gallias, miracula 8. § iv. Gallias sit translatus ; sacra lipsana polytus in
sub istius Martyris ac S. Concordiaj honorata; Acta. Compendium martyrii. Ex Martyrologio Adonis ad diem xiii AuguOrdinis FF. stl Miracula. ExPetro Calo

Sectio iii. perfectam sanitatem reducti 363. morbis affecti, Diversi gravibus ac periculosis

nomine

modis membrorum,

restituti implorato Sancti patrocinio, sanitati Liberati doloribus et mcom365. Sectio iv. ad caput ac collum per-

Dolor v. tinentium 368. Sectio aliarumque vicinarum partium, et

pectons languor
vi.
afflicti

Prsedicatorum. Hyacinthus confessor ex Ordine PF. Praedicato-

pedum manuumque
Pebri,
pristinse

curati
et

371.

Sectio
Sectio

aliisque
sauitati

morbis

vulneribus
373.

rum, Cracoviae iu Polonia.
§
i.

Commekt. pu^v.

restituti

vii.

Praecipui auctores, qui Vitam et miracuhujus Sancti conscripserunt 309. § n. Saula
cti patria,
"

Mulieres in periculoso partu adjutae, et alii iu doloribus, variisque diversis totius corporis
casibus
et

nobile g-enus, studia

litteraria,

ca-

infortuniis

opem

ejusdem

sancti

nonicatus et ingressio in Ordinem Praedicatorum
311.
§
iii.

Tempus
gesta,

tirocinii,

et

nonnulla
inter

incerta

Sancti

de

quibus

ipsos
§ iv.

376 Thaumaturg-i experti Hydruntini martyres multi in regno Neapolitano COMMENTARIUS HISTORICUS § 1. CultUS eO-

scriptores

Dominicanos disceptatur 312.
facta,
et

rum
ii.

et reliquiae

in ecclesia et

Hydruntina

]

79 §

Deiparae apparitio huic Sancto

quse-

Cuttus amplificatio

dam

prodigia ab ipso adhuc vivente patrata 315. § v. Alia ejusdem Sancti miracula quae tempore vitae suae patravit 317. § vi. Pelix

Hydruntum obsessum expugnatum 183. § iv. Acta martyrum Hydrun-

extensio 181. § ni. a Turcis et crudeliter

hujus Viri mors sive sanctitas ejusdem statim post obitum variis signis et revelationibus declarata 319.
§

tiuorum 185. § v. Incorruptio prodigiosa sacrorum corporum ac duplex translatio 187. § vi. Alia miracula 189. Exemplum Informationis

vn.
321.

Diversi

Polonorum

cona-

super

martyrio
faetas

tus ad impetrandam venerabilis sui Popularis

Hydruntinorum,
drensi
,

gdoriosorum martyrum coram episcopo Sco-

canonizationem

§

vm. Initium

et incre-

mentum

legitimpe

venerationis

ante solennem

ejusdem Beati canonizationem variis miraculis confirmata 324. § ix. Licentia obtenta ad elevandas sancti reliquias, earumque inventio 326. § x. Ossa sancti in novo sacello altari iterum honorifice collocata 328. § xi. Bulla canonizationis, quo ma^nus hic Thaumaturg^us
catalogo
§ xn. longe lateque propag-ata et novis miraculis aucta 337. Vita, auctore Leandro Alberto Dominicano Bononiensi, ex Opere de viris illustribus Or-

anno mdxxxix. a pag. 46

Hydruntinae sedis Vicario g-enerali Ex impressis apud Capuanum
191

Jeron presbyter martyr in Hollandia. Comment. vrmv. Legitimus Sancti cultus e
Pastis
sacris

Sanctorura

adscribitar

331.

et aliunde

475.

Acta,

auctore

Gloria Sancti post canonizationem

Joanne a Leydis in Chronico Belg-ico ad
dcccxlvii
etc.

annum
baptiii.

Cap.

i.

Jeronis patria,
476.

sacerdotium, et passio Translatio corporis et miracula

smus,

Cap.

dinis
tibus.

Prxdicatorum
Cap.
,

478

lib.

5 fol. 175 et sequen,

i.

Sancti

patria
in et

nobilitas,

CaCap.

nonicatus

Inanus seu Evanus confessor in Scotia 663 Joannes et Georg-ius patriarchae Constantinopolitani. Cultus, res Gestae et aetas d55 Joaunes episcopus confessorV^civitatis MontTs Marani iu principatu ulteriore reg-na Neapoli-

ing-ressus

Ordinem
rairacula

Proedicato-

pum wise
mors,
et

virtutes

339.

u. Alia Sancti adhuc

viventis

miracula, felix

quaedam prodigia post obitum ejus patrata 342. Miracula, quae post obitum
saiK-ti

Viri contig-erunt, collectore R. P. p. Severino Cracoviensi ex Ordine Praedicatorum.

Vita, ex editione Ughelli 510. additio ad Ug-hellum in editione Veneta 512
tani.

Joannes et
martyres.

Crispus presbyteri

Romani

et

forte

miraculis et Actis canonizationis S. Hyacinthi, quod Ro,

Recudimus ex Opere de vita

Martyrologiis Juliana, vide inferius\eo Juliana vide infra Paulus

Ex

545

Julius

AD TOMUM
cultu, Julius senator et murtyr Komae. Syllogc de ? u0 etreliquiis

III

AUGUSTl.
vii.

Testamentum
Sancti

,

sepultura

,

elogia

,

forma
pra>-

Actis

corporis, effigies

787. §

vm. Qua;dam de

Junianus abbas, fundator monasterii Mariacensis Comment. prav. in Pictaviensi Gallise provincia. et publicus hujus Sancti culi. Immemorabilis § ejusdem nominis, tus, distinctio ab alio Sancto monastica, Acta, horumquescriptor32. professio
gloria exduplici sacri cor§ ii. Posthuma Sancti 35. poris iranslatione et miraculis tunc patratis nova BiblioVulfino Boetio. Acta, auctore

cipuis
ix.

virtutibus
S.

Mortui per

additamenta 789. § Ludovici merita ad vitam
,

revocati 791. § x. Contracti

febricitantes
,

,

po-

dagrici, surdi, muti,

amentes naufragi sospitautur 793. § xi. Depulsa mortis pericula, obseraliaeque calamitates : nonnulhe ad ilia Sanctorum catavationes 79G. § xn. Ludovicus
caeci
,

Ex
.

theca manuscriptorum librorum, ubi Philippus Labbeus noster tomo 2 pag 569 et sequentibus edidit Vitam hujus Sancti quam nos contulimus cum editione Mabillonii, qui eamdem inter Acta Sanctorum Ordinis Benedictini Pasecido primo a pag. 307 vulgavit 38. Caf. i.
,

epistola? ad reges ac princilogo adscriptus necnon ad ipsam Sancti matreni .suprrhac pes,
;

re datEe; translatio corporis 797.

§

xm. Corpus

Massilia translatum Valentiam

;

publica Sancti

veneratio per varias Europre regiones propagata pntronus ; 799. § xiv. Sanctus urbis Malaoitanffl memoitem inprovincia Provinciffi; reliqui^
;

transacta, et tria Sancti, adolescentia in eremo Badegundis 39. Caf. ii. Coedigressio ad Acta S.

ria inPastis sacris 802. § xv.

scriptores

Vitae

804.

Vita

,

Uymnus, Officia, auctore anonymo
Fratre

sacerdotium , innocentia patefacta, contra falsam accusationem miraculo 40. Cap. iii. et fundatio monasterii Mariacensis
nobitica Sancti Vita
,

synchrono, qui Sancto familiaris fuit, a edila. Henrico Sedulio Ordinis FF. Minorum natales, pia i. Kegii Praifatio editoris 806. Cap.

divina Sanctus spiritu prophetise prseditus, et quiei damnumaut injuriam inferre ultio infures, monita ante volebant 42. Cap. iv. UltimaSancti

murtem, pius obitus simulcum sancta Radegunsepulturse divinide, honorificse exsequise et locus

postvotum sanatus; educatio, captivitas; morbus contempericulum mortis sine damno; mundi Cap. n. ptus; preces; diaboli machin;e 807, usus SS.EuReverentia erga sacrificium Missa?
;

tus assignatus

fuga charisfe; veneratio crucis ac reliquiarum; vanovum colloquiorum exercitin mentis otii ac probatis viris eruet corporis consuetudo cum iii. Contemptus regm ditio conciones S09. Cap.
;

;

;

;

Ebroicis in audulfus episcopus et confessor Breviario Ebroicensi. _L Gallia 96. Ex in Latio, Laurentius eremita confessor, Sublaci asseritur pbjev. Cultus ejus antiquus

t

elencatu.s ex amore paupertatis Evangelica?; votum de ainplectendo instituto Fraiteratum mirus amor illius professio trum Minorum
, ;

paupertatis

:

demississima obsequia paupenbus

prsestrta ac miraculis

Comment.

Ordines, sacerdotium

;

compensata 811. Cap. iv. .episcopalis dignitascum-

testibus et examine ad beatificahomicidium et mitfonem. Cap. X. Casuale Beati 304. Cap. ii. Alire ejusvirtutes, poenitentia
302. Vita.

Ex

rabilis

conjuncta ; seventas abjectis Eratrum muniis amor reprehensionis etpacis ; vitse- virginitas; reconcihatio odium detractionis ; dissidentium
813. Cap. v. Zelus

Breve compenfavor Deipara?, felix obitus 306. miraculorum beati Eratris Laurentii factodium Fratris rum in vita 307. Miracula post obitum
Laurentiifacta Laurus, vide supraJ?\orus. Lautia wJLautiana, vide Pontemus.

animarum, misericordia erga

308

prudenpauperes et captivos; cura episcopalis, mors et sepultura tia, corporiset animidotes; claudi et im815 Cap. vi. Mortui resuscitati, chiragriei sauati restituti, podagrici et pediti
surdi, muti, caeci, 817 Cap vii. Laborantes febri, viii. Adjuti naufragi; amentes sospitati 819. Cap. Sancti obtredetenti epileptici ac aliis morbis canonizatio, translatio corctatores puniti ; 820
; .

Leo

54H Lycia Juliana martyres Myrae etc. Leontius martyr, vide Tilion Diaconus, Servus et Liberatus abbas, Bonifacius subdiaconi, Kogatus et Septimus monaRusticus martyres Carthagme chi et Maximus puer, Passionisejusque Africa. Comment. piuev. Scriptor vero cultus inLccletempus etlocus; Sanctorum auctore Victore Vitensi sia celebris454, Passio,
et

m

poris

m

M
Maccarthennus
in

l.i.i

episcopus

confessor

Clocho-

episcopo

Ludovicus
Use

episcopus

Tolosanus
in
§
i.

,

trum Minorum,
Comment.
fratfes

Brincolai

Ordims EraProvmcia GalSancti geno-

.

pjuev.

Kegium
,

nus-

ac

sorores;

primogenitura;
natalis

men; tempus ac

locus

captivitas in

virtutibus illuHispania-775. § u. Captivitas prima tonsura clencahs et strata; liberatio;
,

Commknt. vk.ev. Culrffi auctore Acta mutila tus ejus et Acta 20S. nostro membraneo Salanonymo ex codice manticensi notatoP.Ms.u Italia. Comment. Magnus episcopus et martyr in intricatffl difficultapr^v § i Proponuntur Sanctorum distinctionem variorum
Iiibernia.
, ,

minores Ordines singulari
tenta;

cum

privilegio ob§

tes circa Q ui hac die

Sancti confessarius 777.

m

Sanctus

nominatus; temad cathedram Lugdunensem minorum ordinum; item pus primaj tonsurse ac iv. Mira rede majoribus ei collatis 780. §

£ n eorumque

sub eodem nomiue coluntur vana Acta, Publicus hujus Sancti cultus, nonnulte circa Ucompendium, et
701.

rum caducarum despicientia professio episcopatus duplex ti EE. Minorum; Sanctus renuntiavit v. Tempus, quo
;

mstitu7S1.

ni. lud difficultates 70.3. § urbc Eundana ad civitatem rum hujus Sancti ex /08. §i\. Verulanam ac deinde ad Anagninam hujus nomims quem Sanctum

Translatio reliqum-

§

Inquiritur,

ad

terreno

adventus ad urregno 783. § vi. Discessus et vigilanTolosanam; virtutum exempla; bem 784. § pastoralis; locus et annus mortis
tia
,

Romam spectent reliquia^, qmc translata, sunt 710. Acta longinquas regiones
et

ad

aha,

auctore

anonymo, ex membranaceo

Musei

INDEX SANOTOltUM
A&. 74, foho 177 el enostri codice, signalo t patrm. cond.t.0, Cap. t. Sancti auentibus 713. episcopatus, comprel.enfonversio ad Christum, liberatio e carcere, peresio pro Christiana fide, hu714. Cap. n. Quwlam miraculum
mar-.

grinatio et varia m.racula et jns saneti Bpiscopi itinera,

Galliffi. ComMarianus coufessor in IHturiffibus distinctio a synonymis ment pejbv. Cultus et Turonensi de glona 734. Elogium e Gregorio 81 ^* confessorum cap. moiwstcno S. leMarinus episcopus confessor in Gerundensis in Catalotri Besaluensi dioecesis

tvrium

nia

731

Magnus martyr
ment.
ris

Cassarea
Distinctio

in

hubv.
altero,

Cappadocia. Comhujus sancti Marty-

.

Martyres xix cum quibus supra Martyres
logio

Concordia

et llippolyto

,

de

Acta et immemorabilis cultus ab Acta, collectore Petro Calo Domini717. part. cano, ex Ms. codice de Vitis Sanctorum

xxxm

in Palastina. Cultus e

Romano ac Fastis Graecis Maximus abbas, Anastasius monachus
Anastasius item monachus manus, confessores Constantinopoli.
mi.KV.
illustre

Martyro265
,

ac alius

%fol.%1

718
,

et apocrisiarius

Magnus
Gallia.

confessor
Syi.loge

et

histoiuca.

episcopus Aveniouensis Publicus Sancti

m

RoComment.

§

1.

Salicti

cultus,

annua

festivitatis

memoria
,

,

gestoruni notitia

et brevis 755

in

aula

Maximi nomen, natales munus quando commutatum
Chrysopolitano
;

cum monasterio
batialis
in

instituto 97. § n. Dignitas abiter

Mamas

vel

Mammes martyr
Comment.
prj:v.

Caesarese in
§
i.

Cap-

monasterio

padocia.

Illustrissimi

martyris gesta prorsus obscura et incerta 423.

An duo Maraantes in unum confusi Actorum cum Grfficorum tum Latinorum ex§
ii.

Africanum ab eo susceptum qua de causa, quo ac quo fructu 99. § m. Epistola tempore cum scripta in Africa contra exortum errorem Acta ibidem disputatio Pyrrho Monothelita
, ; ;

emplaria,

auctores,

valor

4-26.

§

in.

Cele-

Komas ;

lucubrationes
101.
§
iv.

;

iter

Constantinopoli-

berrimus cum apud Grascos tum apud Latinos sancti Mainantis cultusj ejusdem apud utros-

tanum
;

Probrosa

coutra Sanctum

que

invocatio

428.

§

iv.

Ecclesise

,

corpus

apud Caesarienses in Cappadocia 430. § v. An nostri S. Mamantis corpus Hierosolymis fuean rit seculo sexto ; an delatum Mediolanum Cyprum ; reliquise Lucenses, Ehvangenin Lingonenses , Lorbanenses etc. 432. ses Passio, auctore Godefrido Lingonensi episcopo, ex codice Ms. Cartusiee Divionensis. Cap. i. Sauctus, parentibus in carcere morab alia matrona adoptatur; ejus in fide tuis
, , ,

ejusque discipulum concertatio Constantinopoprimum exsilium duse alise alibi cum haeli reticis concertationes, post quas reducitur Con;

tia

stantinopolim versus 104, § v. Sancti constanKhegii frustra blanditiis tentata; blasphe-

imputata 106.
data

mia adversus Virginem Deiparam ei perperam § vi. Lata adversus Sanctos nobarbara ac exsecutioni raanmiraculum 10S. § vn. Sancti ad varia loca detrusi Anastasii unius ac Maximi obitus hujus item gloria sepulcri martyrii laureola an S. Maximo ac commilitonibus duobus tribuenda; setas Sancti ac unius
stros tres sententia

Constantinopoli,

;

;

constantia blanditiis ac tormentis frustra tentata 435.

Cap.
,

ii.

Mira operatur inter bestias
ignes
,

,

captivitas

superati
437.

mitigatje
in

ferae

e

discipulis ejus

110.

§ vni.

Sancti Anastasii
S.

Galliam ad Lingonenscs translatas 439. IIistoria tkansl atio u m ab anonymo quodam sacerdote Lingoncnsi conscripta, et in Bibliotheca Floriacensi Joannis a Bosco typis editapag.
,

martyrium

Keliqui^e

apocrisiarii gesta post
itus
,

mortem

Maximi, obnotitia
,

aetas

,

elogium
§
ix.

,

ulterior de eo

Cultus ex Graecis ac Latinis Eastis; nonnullae hac occasione observationes 114. § x. Documentorum aliquot superius citatorum notitiae 115. Acta ab aucto-

discipuli

112.

226
i.

et

sequentibus xysti
ossis

dextri

440.

Cap.

S. Mamantis translatio ad ecLingonensem 441. Cap. ii. Brachium S. Mamantis ecclesiae Lingonensi impetratum sanguis ex eodem manans 442. Cap. iii. Inventio capitis S. Mamantis; ejus veritas visione confirmata; translatio ad Lingonen-

Mira

clesiam

R.

re anonymo consciupta, Latine reddita a P. Jacobo Pontano Societatis Jesu 118.
Cap.
i.

Natales

,

educatio

;

vita aulica et monastica,

, litterarum studia disccssus propter Mo-

ses; miracula

444
Alexandrinus.

Mammes martyr
nis

Ex

Hieronymia-

Cap. n. Sanctus contra haaresim Monothelitarum egregie promovet veritatem Catholicam in Africa 120. Cap. iii. Pyrrhi
fide
rv.

nothelitas 118.

Mamraita cum sociis Alexandrise. Ex Hieronymianis 4-1 c Mandrianus et Flavianus martyres Telone in Provincia Galliae. Sylloge ciutica. Publicus borum Sanctorum cultus notitia prioris ex veteri chronico et traditio qusedam de gestis eorum
, ,

m

Monothelitae

confutatio

;

acta

Komse pro

122. Cap. calumniis variis ac vexationibus Constantinopoli nequidquam ex-

orthodoxa;

Opera conscripta
fides

Orthodoxa Sancti

ercita 125. Cak v. Acta Sancti Bizyas cum Theodosio episcopo, ac relata de eo victoria; tradu-

74g Marcellus episcopus ac martyr Apamea3 in Syria

citur Rhegium 127. Cap. vi. Tormenta Constantinopoh Sancto ac Anastasio discipulo irrogata

nar, § Xi Apameas notitia; Sanpatna, parcntes, vita secularis et forte solitana; raunus episcopale magna cum
cti

Comment.

Anastasiialteriusexsiliurn; duorum pnorum mors; sepulcrum Maximi gloriosum

eorumuti

et

apostrophe biographi

communicatio cum martyribus .151. § n. Martyrium, ejusque tempus, publica yeneratio e Pastis Gra>cis ac Latinis an raartyr hodiernus ab alio synonymo diversus; Vcta 154 UWWDani Actorum. Ex Theodoreto Curi
,

admimstratum

laude

Maximus, vide supra^lorns. Mich as senior propheta. Sanctus
ffi

Maximus puer martyr. Vide Liberatus abbas

13 q
etc

;

scopo

em'
,~

hic cum alio concur hoc die detur quid de eo ; -rasti; lpsiusvaticinia 147 Mocteus vel Mochteus episcopus Lugmadensfa in
fnsus;

quisnam

et

lib.

5

pag.mecUiionis Valesian*
Marciana vide Pontemus.

Ecclesiasticx historix cap P

Hibenua. Comment.
,

21
'

a

men

p^v.

§

l Sancti

no-

A dmachanus

diseipuli, monasteriaj

nxus; Sanctt synonymi a nostro diversi

fuerit prsesul 736. § „. Cu ltus variis diebus af,

an

tem-

PU8

DA TOMXJM
pus
vitae

III

AUGUSTI
543
49 "a
1

738 §

in.

Vaticinium, quod a san,

Vitis ac propriis lectionibus S. Projectitii

cto Patricio

de nostro editum fertur
sublestte
fidei;

videtur

probabilius

Sancti nostri proSancti scripta
,

anonymo ex nostr-o codice Salmanticensi antiquo Ms. memqui signatur P. Ms. n, Cap. i. Libraneo
,

phetise 740. § iv. Examinantur et Vita 741. Vita , auctore

Prosalamus martyr incerto loco. mianis Prospolinus martyr incerto loco
mianis.

Ex

Hierony-

,

Ex

Hierony**y

beratur a naufragio, discit ab ang-elo litteras, confit episcopus studet ac docet Komae dit monasteria, discipulorum ad eum concur; ,

^-\uadratus, videsupra Paulus.

sus;

S.

Patricii

discessus

743.

Cap.

ii.

Miy-v adegundis reg-ina,

R
postmodum monialis,
,

racula a Sancto patrata, vaticinia; felix ipsius

Pi-

744 Myron presbyter et Martyr, Cyzici in Mysia minore. Comment pr^ev. Annua Sancti veneobitus
ratio,

Martyrium,
tiensi
in

Acta, tempus ac palaestra martyrii 420. auctore Laurentio monacho RuCalabria
,

JActavii in Gallia. Commentaiuus pr^vius § i. scriptores Actorum , Antiquus Sanctae cultus apographa 46. § u. SancUB et diversa eorum
patria,

regium stemma, occasio

captivitatis

ex

codice

Ambros-iano
421

migratio in Galliam, et conjug-ium
tario

cum

Clo-

t N.

n. 152. Interprete J. P.

N
Nicolaus
eremita
in
Sicilia.

*

Comment.

pr^iv.

Probatur cultus ejus legitimus 513. Acta, auctore ejus confessario , sed aucta posterius
516 514. Hymnus ad S. Mcolaum Nostrianus episcopus confessor, Neapoli in Campania Italiae. Sylloge de cultu et setate. Elo-

rege 49. § m. Dinicultates qusedam ciret diaca divortium Sanctse cum rege Clotario, consecrationem 51. § iv. Discesconalem ejus liberalitas erga sus Sanctse in Aquitaniam et valoca sacra, constructio monasteriorum Pictaviensi monialium virtutes, quas in
, ,

riae

nt coenobio exercuit 54. § v. Studium Sauctae, suum Pictaviense exacta diseimonasterium
pliuae observantia

muniret, illudque sacris

re-

gium.

Ex

Caracciolo.

Sanctae , ut liquiis ornaret 57. § vi. Solicitudo sub certa reg;umonialium coenobium

idem
la

ac tutela praesulum regumque couservaret

o

60. § vii.

O
r

rion,

^Emilius et Agmatus martyres Alexan289 drini, Ex Hieronymianis

mortis, hnnorificn Sanctse scmiraeula , et qusepultura , sacrae reliquiae de illa traditiones exumidam Pictaviensium

Annus

,

Vit.e nantur 64. Acta sive liber primus Fortuauctore S. Venautio Honorio Clementiano
episcopo Pictaviensi et Sanctae synchroVallisno. Ex Ms. codice apud cistersienses cujus apographum cum vaLucentis servato , Mabilloniana conriis Mss., et cum editione tulimus 67. Cap. i. Sanctae patria, regium stemma, adventus in Galliam educatio, pienuptiae cum rege Clotario 68. Cap. n.

nato

-pjarmus martyr incerto loco,
nis
loco.

Ex

Hieronymia149

Paulus martyr incerto

Ex

Hieronymianis
149
,

,

Paulus , Juliana ; item Stratonicus Quadratus , et Acacius martyres Ptolemaide. Comment. pr^v. Cultus, palsestra, Acta 446. Martyrium,

tas

,

et

Divortium Sanctae
nastica
,

cum

marito

,

professio

mo-

Ex
sti.

editis

apud Surium ad diem xvn Augui

Cap.

SS.

Paulus
affccti

et

Juliana variis pro
alia

fide cruciatibus

torquentur 448. Cap. n.
;

lictores

martyrio
illis

Eorum amborum torcon-

misericordia ejus erga pauperes et Cap. iii. Kisegros miraculis confirmata 70 jejunium, vilissima ccenobii migidum Sanctse castigatio ,1. nisteria, et severa corporis sui

Cap

menta; cibus
servata
S.

coelitus subministratus ;

tyrum

Juliance pudicitia 450. Cap. iii. Marconstantia aliis poenis exercita; obitus

iv. Diversa miracula, qu» Sanota temsuffl vitae monasticae , et in die mortia altera sive liber sepatravit 73. Acta viTiE, auctore Baudonivia monialicoffl-

pore

ac sepultura Petrus Gualdensis

452

mita
tus,

tertii Ordinis S. Erancisci erein Marchia Anconitana Italise. Locus cul-

aliae

notitiae, discipulus

822

va, et familiari Sanctae discipula. Ex Ms. codice apud cistercienses Vallis-Lucenetiam cum vatis servato, cujus apographum editione Mabittoniana colriis Mss., et cum

cunhus

eodem

,

Philippus martyr cum sociis Nicomedise. Sylloge. 418 Cultus, socii, elogium, Acta Pilentia, vide Pontemus. Polyaenus vide supra Hermas. Pontemus, Pilentia, Tatiana et Marciana, Heliana Amaseae in et Lautia seu Lauciana martyres
,

latum
g-ium

est

cum
ii.

fessio vitae

Cap. i. Ortus Sanctffl, conjudivortium, prozelus fidei rege monasticse et constantia in proposito.
74.
,

,

Cap.

Praecipuse
77.

illiufl

virtutes

in

vita

moerga

nastica

Cap.

iii.

Reverentia

ipsius

sacras sanctorum

Ponto
Possessor martyr incerto loco.
nis

546

Ex

Hieronymia149

exuvias et reliquias sanctffl naufragantibus Crucis 79. Cap. iv. Auxilium mira Sanctae viprffistitum, aliaque rairacula,
sio,

Proculus, vide supra Florus.
Projectitius

martyr Bergomi in Italia. Sylloge temhistorica. § i. Natales, diaconatus
,

pius obitus 81. Cap. v. Honorifica sepultura, et qmedara miracula post Sanctae clariokf. obitum ejus patrata 82. Alia Vita BUS ACTIS COLSTILO EX DUOBUS PRAJC EUENTl
et

pus martyrii 539. § n. Epitaphium, cultus publicus,
lectiones propriae 541. §
,

m.

Mirabilis

apparitio

inventio

corporis

,

variae

ejusdem

translationes;

brevis quaedam nonnullorum Sanctorum Bergomensium notitia ; observationes de

lecta. Auctore vencrabili [lildeberto prfflsule Cenomanensi ac postea archiepiscopo TuronenAntonii Beaugendre, mosi. Ex editione D. Benedictini, qui Parisiis Opora Hildenachi
berti

INDEX SANCTORUM
pauperes distributa
:a;
-100.

C

a

i

[.

Pcrcgriua;

sanationes
Pontifice

pcstifcrorum

itcr

Ro-

manum;
to
patria,

Cardinalis mirc a lue

liberatus; col-

regmm
et

gemu»,
pia

catioin
ptije

Gallia,

exercuit 84. aa nubilem aetatem

y»'^^
Cai. «iii.

o»|

«n

n«torJn cum regeClotano

et uia et

vita,

quam tem'*

Aota Blacentia in Sanctus ipse eodcm cormorbo contagioso; 401. Cap. iii. rcptus, ac divinitus adjutus

loquium

cum

,

uore conjugii in

%£*&*»*'
clesias,

aula duxit 85.
l

fundatio

parthenoms

^T^t ***»*«
fnistra
,

Cap.

Mo M

Divinitus

cibatur,

inuotescit

ejus

sanctitas;

ad vitam soGothardi patientiam exercet, et augelo sauatur; culitariam eum inducit; ab
vox ad eum coelestis 404. Cap. iv. probaPatieutia per annos quinque in carccre
rat bruta;
ta

1
tia

re*

eam ad conjugium retrahere
Cap.
IV.

nititur 87

Austera Sanctae abstiuenaliaeque virtutes

dira corporis afflictatio

quibus tunc potissimum Pictavii Diversa miraeula, quce Deus fulsit 88. Cap. v. 90 Sanctce patravit per intercessionem hujus Badiana virgo, vel Badegunda, aliis Badegundis Sueviae prope Auguin Castro Wellenburgico historica. Puatam Vindelicorum. Sylloge
monastie»,
blicus Sanctse cultus,
ria

impetratum patrocinium contra pestem, mors templa 406. Acta Bheagnitio; miracula
,

;

defensa ejus innoccntia

,

apparitio angeli;

viora; auctore anonymo

,

ex Ms.

Betfortii,

qui illud acquisivit e coenobio Bethlchemitarum prope Lovanium , et contutit cum duo-

qusedam gesta,

et glo-

posthuma
Raven-

Rainaldus vel Raynaldus archiepiscopus riusv. § i. nas, Ravennse in Italia. Comment. immcmorabili tempore, miVeneratio Beati ah
racula
,

bus aliisMss. Patrum Cselestinorum Parisiensium et Ambianensium. Cap. i. Mira Sancti nativitas, ejusque post patris ac matris obitum peregrinatio in Italiam salutifera 407. Cap. ii.
Gesta Placentiae, reditus in patriam, obitus ibidem, et mirabilis agnitio 409. Gloiua posthuma apud Antverpienses. § i. Reliquiae, piae fundationes,

reliquiae,

quoddam elogium,

et prseci-

puus Actorum ejus scriptor 68S. § n. Chronologicus Actorum ordo, et quaedam eorum-

sodalitium

,

privilegitun
erecta
;

410.

§ II.
spi-

Confraternitas canonice
rituales
nitatis

ab

Alexandro
gratiae

dem

analecta

690.

Acta et miracula,
Minorita

quae

Papa VII conflrmata ejus

statuta;

anno Christi Nicolaus de Arimino collegit. Ex apographo Henschenii mcdxiii nostri, gui illud Ravennx ex Mss. documentis istius ecclesice descripsit, et quod cum editione Ughellana collatum est. Cap. i. Beati
patria, pia adolescentia,
cos sancte acta
G92.
et
ii.
,

eidem coucessa; 412. pra?fectus ac patronus

§ iii. Confrater-

;

praeterita ac

mo-

derna solennitas festo sancti

vita

inter Cleriejus" in

Cap.

Electio

archiepiscopum Ravennatem

variae ipsius

in

hoc munere virtutes, miraculum et felix obiquae post tus 694. Cap. iii, Diversa miracula 695 mortem patrocinio Beati contigernnt
,

Relindis reclusa.
cilia.

Vide superius Benedicta et

Cae-

eidem sodalitio inscriptas Rogatus monachus martyr. Vide supra Liberatus abbas etc. Romolus martyr. Vide Filion etc. Rufinus confessor apud Mantuam in Italia. Notitia 730 de cultu Rufinus martyr. Vide Filion etc. Rusticus subdiaconus martyr. Vide supra Liberatus abbas etc.

Rochi; personaj 414

Rochus confessor, apud Montem Pessulanum
Gallia.

in

Comment.
fabula

pu.kv.

§
:

i.

men

;

Sancto afficta

Natales, no* an tertium Or-

Satyrus episcopus martyr cum
Tuscia
Italise

sociis,

Aretii in

dinem S. Francisci fuerit amplexus 330. § n. Memoria in sacris Fastis,- initia publici cultus an a concilio Constantiensi is ipsi seculo xiv decretus ob depulsam pestem seculo xv corpus tum pro sancto habitum et Arelatem trans;

731 Sebaldus eremita Norimbergae in Germania. Comment. piusv. § i. Antiquus hujus Sancti cultus ex variis monumentis probatus, et ab ipso

latum 382.
in
Italia,

§

iii.

Publica veneratio ex
Gallia,

reli-

Romano confirmatus 762. § ii. Manuscriptum Actorum exemplar et metricum eoPontifice

quiis sacris in Ilispania,

Taurini; item
;

rumdem compendium

,

quas ab heterodoxorum

patrocinium tempore pestis 381. § iv. Prassentissimum Sancti in morbo contagioso patrocinium aliunde conrirmatum; erectae in ejus honorem confraternitat.es; gloria ipsius a poetis
§ v.

Germania

ac

Belgio

calumniis vindicantur 764. § m. Examen Actorum, pretiosus Sancti tumulus jam destructus, prssens reliquiarum ejus status et salutaris
,

monitio ad Norimbergenses 766.

Acta

auctore

celebrata 387.
obser-

anonymo

incertaj

setatis.

Ex

Ms.

Carthuside

Offlcia
festi,
etc.

divina,
ecclesiae

Missae singularis
in

vatio
cataa

Ordine Seraphico di389. § vi. Corpus Sancti Venetias

translatum; difficultates, quae translationi huic

Gemnicensis in Austria, cujus apographum Joannes Gamans noster anno 1638 ad nos misit. Cap. i. Mira Sancti nativitas, pia educatio, nuptia^ solutae, vita eremitica, prajdicatio

magnificentissimum ibidem templiun confraternitas etc. 391. § vn. Varia Vita' rxemplaria reccnsita 394. § Belfortianum singulare in reditu Sancti atque adeo in loco mortisj nostrum de
;

incommodant
;

vm.Ms.

Evangelii in Longobardia cum variis miraculis 769. Cap. ii. Praedicatio et miracula ejus in

Germania

,

obitus et locus sepulturae mirabiliiii.

ter assignatus 771. Cap.

Miracula, quie post

Actis

S. llochi

judicium; annus ac dies obitus; Vitaa quamara, et cur prae aliis a nobis
dentur 396

Vita, auctore Francisco Diedo, civitatis Brixiensis prrcfecto, ex bibliotheca S.Galli cum duabus editionibus collata. Prjbf\tio AUCtoeis 399. Cap. i. Sancti
ortus

obitum ipsius contigerunt 773 Septimus monachus martyr. Vide supra Liberatus abbas etc.
Serapion.

VidesupraRevmas.

oonte mp tu.s

educatio

muudi;

mors parentumj bona in

Sereua Romae. Sylloge historico-ciutica. Antiqua hujus Sanctse raemoria in Martyrologiis, et diversae de conditioue gestisque ejus

opinio-

263 Servus

AD TOMUM
Vide supra Liberatus Servus subdiaconus martyr.

m AUGUSTl
Timotheusmartyr.wfeFiHoncte.
Titulue martyr in Syria.
,

___3u___.
subria.

Mediolani inlnepiscopus coufessor
patria
,

Titus diaconus martyr

Ex Hieronymzams fiom». Ex Martyrologzo
U

W

Commest. fwt. Cultus, _80.V_ta e_ 2tomcondUo ante episcopatum

*__,

Romano

virtutibus progressu, pr_serolaro in studiis et rhetorem, Boma. ubi celebrem Victorinum 282. Cat. adducit nrbe stupente, ad fidem multe baptizato Victorino probe instituto et ubi Mediolanum revertitur praconiis clarus Ambroet mortuo S S Augustinum convertit, Josepbo Bipasuccedit 283. Vita altbua. Ex sio Mediolanensis hbro histori» ecclesiae

rjforfriiio

(W.l

Cir.i.De Sancti pr_>
TTrsacius

L

m

U

vel Arsacius confessor

NicomedUe
;

in

tempus mortis,

,

pbndiuh Acroaun. 559 «Kftonw historix lib.icap. U.pag.
sianse
.

Bithynia. Commext. «_v. 270. Gonvitse institutum, Acta £* Sozomeno ecclesxasltcx

Cultus

locus ac

WJj
.

montio
sexto

ac martyr Ursicinus vel Ursicius miles elogium Comment. r__v. Cultus,
auctore

mll>"»'
6
-

T))

»o_i

martyres. Strategius et Eutychianus
Pastis Grsecis
Strato martyr

Memona^m

__

.

anonymo.

tf

coolic.

bMiothecx M^J» ff*
S

Cxsarex Vindobonensis,

interprele J. P.

Ur.

i.

Nicomedi». Syixoge. CuLActa tus, socii, elogium, Paulus. Stratonicus, vide supra

cum

sociis

insidi_ contra Sanctum, Patria, vita militaris, Cap. ii. Aha contra examen, varia tormenta 158. molimina, martyrmm, sepnlSancti constantiam

tura

Sylvius martyr, vide

1? ilion

ete.

TTamnes
Pontemus. Tatiana, Bom». Tharsicius acolythus Martyr Augusti S, Stephani Papee 2 Thecla, wcte Timotheus e.c.
twYte

^

Actis

V

Theodolus episcopus confessor, et Gallia Uiri^ J5rems nc^..:a ex Martyrologns,
^ftana

toaAJj

auctore anonymo e persecutione fixus 285. Acta, ecclesix metropohtaMs membraneo Capituli e codice Moisme Parisiensis, collato cum alio,

tus,

martyr in Persia. martym e Pers!ca dies mortis, annus

0™:»^2__

siacensi

W
-rcrrtebertus presbyter plures Comment. piujv. Synonymi
jus

Theodolus episcopus Octodorensis Theodorus seu Theodolus apud Helvetos. Comvel Sedunensis, inVallesia AntiquusSancti cultus scnptor
ment. piuev. §
i.

martyr, vide _ ilion etc.

W
m

confessor in Germania.
,

patria, cultus

et

hugesta.ViTA auctore Ser-

Actorum,

personam et «tatem Intricata difficultas circa qui hoc Sedunensis episcopi Octodorensis vel
die colitur 275.

et varia

horum exempl aria

273

§

ii.

vato

Lupo, abbate

Ferrariensi.
i.

Ex

editione
fa-

Stephani Baluzii 132. Cap. mam a sancto Bonifacio in

Ob virtutum

Germamam

accer^i-

perto vel

BuodActa, auctore quodam peregrmo. i?_ LeBoberto monacho
S. Anatolii Salinensis
aliis

£

nmdario

m

Burgun-

sed pnvatus ob.t tus.binis coenobiis P r_ficitur, ad tumulum sigua , 134 Cap. u. Multiplicia ob metum haeffoditur, et transfertur

corpus

g___ cum
socii

Mss. codicibus collatume^

xonum, qui
diam,

cselesti

visione fugantur

™.US.

Thyrsus et

Hieronr martyres in Perside. Ex

perducitur HertsfelNova prodigia, corpus v__a sanat.ones ornatur ibique varie
,

___£__..

martyres in PaThecla et Agapius Cultus e ______ Comme^t. ___*. Bomanoj P a 1» a ac tem cis ac Martyrologio M_» sacra S. Timothei 727. uus martyrii, _d.es MartyribusPalxsU™ium ex Eusebio de
>

»

Z

Zelatus martyr, vide

Filion etc.

,

Zcap. Setepag.metm

editiomsValevanx

Zuentiboldus rex confessor cultu liacensi. Sylloge de

Susterem in agro Ju-

FNDBX

INDEX CHRONOLOGICUS
ANTE CHRISTUM NATUM.
Michaeas
seniorPropheta^a^.
148

SBCULO

V.

407 circiter Prudentius Clemens S. Cassiani M. tu& mulum Romse suppliciterveneratur

SECULO
Anno
1

II.

423
700

S.

Vamnes

in

Fersia

martyrio

defungifair

287
92 Martyrio coronatur S. Juliussenator

426

S.

Titus diaconus.palmam

eamdem
praeest

consequitur
^91

Roinae

SECULO

III.

444

S.

Nestorianus

episc.

250 circiterS. Myro presbyter Cysici in Mysia mi420 nore pro Christo passus est

Neapolitanis 294

Item

S.

Mafrnus

episc. in Italia

717

655 446 Obit S. Pivminus episc. Metensis 4S3 SS. Liberatus abbas, Bonifacius diaconus, Servus et Eusticus subdiaconi, Bogatus et Septimus monachi, et Maximus puer Carthag-ine in Africa 454 pro fide mortem oppetunt 484 Nascitur S. Armagilus conf. iu Britannia Ar298 morica Galliae

258 SS. HippoIytiiSj Concordia, aliique martyrium

subeunt
274- S.

8 Caesareae in Cappadocia

Mamasvel Mammes martyrium consummat

425

Eod. an. nascitur S. Constantinus M. Imp. 556 8ub Aureliano patitur 8. Agapitus M. Praeneste in
Italia

527

SECULO
Sub initium
520
Biturig-ibus Galliae

VI.
in

SECULO

IV.

seculi vi floruit S. Marianus conf.
transit S.

735

Circa initiumhujus seculi vel finem prsecedentis martyrio coronati sunt
Suii

Ad Superos

Joannes patriareha Con655

stantinopolitanus

EusebiusinPaliestina Sub Diocletiano S. Cassianus episc. Tuderti in
S.

Mnximiano

150

528

S. Callistus episc.

Tudertensis

inUmbria mar168
in Galliam du-

Um26

tyrii

bria
S. Felix cpisc.

529 circiter 532
S.

palma donatur S. Eadegundis captiva

Valle

Gardumi

in Tyroli

164

8.

Ainbrosiuscenturio

290

8. Diomedes medicus 268 Sub Maximiano S. Audreas tribunus et socii 723 Sub Maximino S. Ursacius vel Ursicius miles

50 Eleutherius Droctoaldo succedit in cathedra Autissiodorensi in Gallia 300

citur a Clotario rege

533 Idem Sanctus subscribit concilio AurelianeuS1 ll 300 533 circiter vivere desiit S. Donatus presbyter eremita Provincia 735 53S S. Radegundis nubit Clotario regi 50 Annoeodem S. Eleutherius subscribit concilio

B04

S. TimothcusapudGazamin Hwlvmnn.tX loeo SS. Vtfapius

Palaestina
ef

728
;1)1

m

I hecla

,„,.

2d 806 Idem S. Agapius Ctesareas martyrium consummat a bcstiis dilaniatus 729 ;i2 ° Nascitur 8 SimpUoianus
-

stiasdamnati

*

relianensi

m

Auqq^
^m,,

episc. Mediolanensis

541 Concilio Aurelianensi iv 549 Concilio Aurelianensi v

qaa

281
325
S.

HelenaaConstantino

Circa

medium hujus

filio

creatur Imperatrix

seculiS. Aregius vel Aridius

annoeodem Hierosolymam

aas aui ahquanto serius moritur 57« y e '' S Sat rus eptoo.Awffl inTusciamo,? talem vitamexuit

profloiscita

575 56»

Decesiae in territorio Nivernensi sedit episcopus

552 Vitas finem imponit
561 S. Eleutherii obitus

S.

Armag-ilus conf

298

1Zf

-

melapso,
8

00 567 ConciliumTuronense Ilscribit ad S. Radeg-un-

untus est

S. Alypiu.s episc.

Tagastenris

:!s

^dt»; r
e
'

e-

Nioomeai6MistoBit

ni:: -r
t

us, iuus AuffustinoMedio1
-

^Te^r-^-^^niaaa! --^ Eodem

^
20 ^ 205 20
J

UDdiS

"s

tearif

SUUm C<En0bium munit

anno

circiter nascitur S.

886 (Jterque convertitur 3*7 Ambobaptizantur

Maximus abbfs

SECULO VII
WOMoriturS.SimpUoiwus

^^inaulaHeracliilmperatorisfio^s.
018 NaSCUUr S
-

*""

diseipulus 8.

Maximl
112

O^EvivisexceditS.Guenmm aus
in Gallia

eP iso Venetensis ;te
-

639 circiter

S.

663 Maxim.w rt . Juaximub creatur abbas in monasterio

AD TOMUM
nasterio Chrysopolitano

III

AUGUSTI.

99
obit S. BertulItaliae

1046
sis

E

vita

migrat

S.

Drutamarus abbas Corbeien-

Eodem anno

vel

proxime sequenti

fusabbas Bobii in Liguria

750

640 circiter S. Maximus in Africam proficiscitur, fidei orthodoxae propagandae studio 101 645 Famosa S. Maximi cum Pyrrho monothelita disputatio

102
S.

646 circiter occupavit

Magnus Avenionensem cathedram
756
S.

141 1067 Transit ad Superos B. Nicolaus eremita 513 1081 S. Arnulfus consecratus est episcopus 215 1087 Idem Sanctus obiit 253 1100 Translatio SS. Ludolfi et Druthmari 139 Seculo undecimo flomitS. Joannes episcopus civitatis Montis Marani 510 Item SS. Benedicta et Csecilia abbatisce Sustereui

649

Interest

Maximus synodo Lateranensi
102

inagro Juliacensi,

ct filiae S.

Zuentiboldi regis

509

053 Constans Herachi nepos orthodoxos persequitur 103 660 S. Mag-nus vitae terminum absolvit. 756 662 Obitus S. Maximi et Anastasii ejus discipuli
112

Eisdem adde Relindem reelusam, ipsarum sororem
ibid.

SECULO
1120 Elevatio ossium
censi decernitur
S.

XII.

666 Mors S. Anastasii apocrisiarii 668 Constans imp. in balneo interemptus

Arnulfi iu synodo Bellova-

113 131
656

257

1121 Elevatio peragitur

223
-J.js

683 In ccelum abit
tinopolitanus

S.

Georgius patriarcha ConstanSebaldus eremita No166 Calminius dux Aquitaniae 758
S.

Anno eodem ejusdem

translatio

An seculo septimo vixerit
rimberg-se in

Germania
seculo
S.

SECULOXIII.
1204 Inventio capitis S. Mamantis, et translatio ad Lingonenses 444 1217 Corpus S. Cassiani M. ImoUe ad ecclesiam cathedralem translatum est 17 1218 S.Hyaciiuhus, Ordinis Prced.catorum, "Romam venit 312 1227 Ex S. Elizabetha Thuriug"ica nascitur B. Gerabbatissa Aldenbergensis in Germania trudis 143 1231 Obitus S. Elisabetlnc Thuriugicae 143 307 1243 Obitus S. Laurentii eremitae 177 1244 B. Albertus fit episcopus Placentinus 1246 S. Ravnaldus Vicentiuus episcopus creatur 690
,

Floruit

illo

SECULO

VIII.

747 Vivere desiit S. Wigbertus presbyter in Germa-

nia 755
S.

135

Bonifacius Doccomii in Frisia martyrio coro134 natus

757 In concilio Compendiensi permittitur dissolutio matnmonii transeuntibus ad religionem

53
767

velproxime sequenti

transit ad ccelum S.

Ama469

tor

primus abbas Amorbaceusis in Eranconia

1248 B. Gertrudis

fit

abbatissa

1 1-3

SECULO
806 Obitus
S.

IX.

319 1257 S. Hyacinthus obdormivit iu Domino 1271 Corpus S. Cassiani M. honorihVcntius colloca-

tum
Theodoli episc. Sedunensis in Gallia

17

302
35 830 Translatio corporis S. Juniani 842 Translatio reliquiarumS. Helenae in coenobium 601 Altumvillarense

178 1274 Depositio B. Alberti episc. Placentini 1294 S. Ludovicus episc. Tolosanus ad cathedram 780 Lug-dunensem uominatus est Anno eodem tonsuram et Ordines minores suscepit

7M
1296 Kenuntiavit juri hereditario ad regnum, et solemnem emisit professionem in Ordine Seraphk-o 784 Anno eodem consecratus est episcopus Tolosanus

856 Martyrio in Hollandia coronatur S. Jeron pre476 sbyter 875 Obiit S. Altfridus episc. Hildesiensis in Saxonia 213 inferiore 138 890 S. Zuentiboldus creatur rex Lotharingiae 139 900 Idem cum vita reg-num amittit ~F\oru\i hoc seculo S. Athanasia vidua ac hegumena 169

1297Promotusestad infulasAppamienses

Anno eodem transiit ad Superos Anno eodem Obiit B. Gertrudis

782 783 787 143

Item

S.

Inanus seu Evanus confes. in Scotia

663

Circa finem hujus secidi mortua quoquc est in Suevia B. Radeg:uudis, vel lladig-unda seu Radia-

SECULOX.
903 Obiit
S.

na
in

93

Elias juuior

monachus

Calabria

SECULOXIV.
1308 Obitus B. Claraede Cruce 1367 Moritur B. Petrus Gualdensis cremita,
Ordinis
S.

486

478 955 Translatio corporis S. Jeronis 983 Mortuus est S. Ludolfus abbas Corbeiensis 141
988 Translatum est corpus S. Juniani ad monaste-

672
tertii

Erancisci
S.

823

1300 Elevatio corporis

Mariaui

731-

rium Karrofense,
celebrabatur

in quo synodus episcoporum

37

SECULO XV.
709 1423 Translatio S. Ludovici episc. Tolosani 828 B. Petri Gualdensis 1450 Transiatio 1457 Corpus S. Arnulfi honorificentius conditum 223

SECULO

XI.

219 1009 Kotatur obitus S. Arduini conf. nascitur S. Arnulfus episcopus Sues1027 elapso, 233 sionensis
1031 Obitus Roberti Reg-is Gallise
11

1480 Martyres Hydruntini coronati suut 4 1481

184

Eorumdem

Augusti Tomus

III.

INDEX CIIRONOLOGICUS
1481

Eorumdem

translatio

180
95

SECULO
1613 Ossa
S.

XVII.

HflSTranslatio

S.

Radeg-undae seu Radiame

sunt Aruulfi honorificeutius collocota

SECULO XVI.
515 1503 Elevatio corporis S. Nicolai eremitae 1517 Inventio et elevatioreliquiarum S. Hyacinthi 326
181 1517Elevatio martyrum Ilydruntinorum obsidionem urbis Hydruntina? in1537 Solimanus

224 Cruce repertum est inte1660 Corpus B. Clara3 de 675 grum
1662Inveutio corporura SS. Ludolfi et

Druthmnn
13!)

Hoc

seculo inventum est

cassum tentat

189
224S.

Rainaldi

incorruptum corpus B. 689

1578 ReliquiajS. Arnulfi subductasfurori Calvinista-

SECULO
1704Corpus conditum
S. Cassiani

XVIII.
iterura honoriflcentius

rum suut
15831VansIatio reliquiarum
Ilyacinthi

330
331

M.

I594Canonizatioejusdem

18

NOTITIA

FIGURARUM
ornantium hunctomum,
Prfflfigitur solitum Operis frontispicium.

Una pars nummi
Imago

S.

Radianam exhibens
pag-

S. Felicis episcopi et

martyns

94

Pars tumuli B. Alberti Pandoni
Passionis DominicaD inslruracnla in corde S. Clara efformata Effigies ejusdem S. Claraj Speciraen alicujus veteris
inscriptionis

163

179 673 675

EffigiesS. Ludovici Tolosani

710
789

ACTA

ACTA SANCTORUM

AUGDSTI
TOMUS TERTIUS

DECIMA TERTIA DIES
SANCTI QUI IDIBUS AUGUSTl COLUNTUR.

SHippolytus
ac xix
alii

M
M.
\

Gallia

• S. Concordia

S.

Maximus abbas
conf.

conf.

MM.
M.
Imolensis.

S. Anastasius

monachus
)

B S. Cassianus

CPoli

S. Cassianus ep. S. CentollaJ S. Helena
i

M. Tudertinus.
Burgis
in

S. Anastasius alter item

MM.
nia.

Hispa-

monachus
mania.

conf.

S. Wigbertus Presb. conf. in Ger-

S. Junianus abbas in Pictav.
liae

Gal-

provincia.
regina, dein monialis

S. Zuenteboldus rex conf. Sustereni
in agro Juliacensi.

S.Radegundis
Pictavii.

S. Ludolfus

Jabbat. Corbeien. in

S. Radegundis vel Radiana virgo in

B. Druthmarus jWestfalia, B. Gertrudis
fil.

Suevia.
S. Laudulfus
ep.
conf. Ebroicis

S.

Elisabeth abb.

in

Aldenbergensis in Germania.

PR^ETERMISSI ET IN ALIOS DIES REJECTI
r> ancturu Hippolytum martyrem in Africa hoc
!

xn Augusti.
Bernardum aliquem monachum in Claravalle hoc die defunctum, multis laudibus efferunt Renriquez et Chalemotus, ambo Beati titulo eum ornantes, quem aliunde probatum cupio, priusquam ei in hoc Opere locum ausim iri,

s
ctat,
S.

die

subjunxit Canisius aut potius Walasser in suo Martyrologio
:

Romano synonymo

Germanico verum is non ad hunc diem spesed ad eum quo de ipso jam olim actum est
xxiii Februarii.

Macarium ep. Hierosol. hoc die male intrusit x Martii. Florarium SS. Ms. Vide de ipso Eberardus excelebri Comite monachus Ordinis S.
S. Benedicti in Suevia, nescio cur hoc die a solo Menardo consignetur in suo Ordinis Martyrologio.

buere,

Addit Henriquez sequentia quse describo
Hispania,

Ab

aliis

melius refertur eo die quo Acta
vii Maii.

lu obdormitio piae memorite Martiui de LogTono, primi Prioris monasterii Montis Sion, admirandse sanctitatis etpuritatis viri. Latinus Malabranca Ursiuus S. R. E. Cardinalis
:

ejus pridem illustrata sunt
S.

Guibertus fundator Gemblacensis inter varias confusiones hujus diei in Florario nostro Sanctorum Ms. etiam locum habet. Sed de eopri-

hocdiemiris laudibus extollitur et Beati titulo ornatur a Marchesio in sacro Diario Dominicano. De ejus cultu altum huc usque silentium. Jordanus a S. Stephano ut illustris in Japonia

SS.

dem actum est MM. Sisinnii,
latio

xxm Maii,
Martyrii et Alexandri trans;

martyr memoratur
gico
S. et

in

Anno sanctoOrdinis Bel-

in Viridario Germanico.

signatur apud Grevenum

de ipsis actum
xxi xMaii.

Columbus Lirinensis seorsim hoc die refertur a Bucelino in Menologio Benedictino. De ipso

SS. Serg-ius et Stepbanus

MM.

alicubi

apud

Grte-

cos notantur hac die
nseis

;

sed eos dedimus

cum Mexii Aug*.

magnis excusis

Sancti martyres

Pamphilus et Capito notantur hoc die in nostro Ms. Supplemento ad Mansea excusaSirmondo-Chiffietiano,nec non innostris apographis Ambrosianis, De iis actum die

dicta sunt quse sciuntur omnia in hesternis Actis S. Porcarii etc. Ilenricus Clauss. abbas Wiblingensis ut vir venerabilis hoc dierefertur ab eodem Bucelino.

V. Thomae Kempensis, auctoris, ut fertur t aurei libelli de Imitatione Christi, coyporis inventiOj et translatio Siootlam facta 111 Augusti

anno

lMI.ETERMISSI
i

atque acleo die xiii Styto habere meretur propter mirannovo, locum hic AmoldoWaeyer da varia ab oculato teste R. D. Belgic<>scriptaethucmissa,quxPapebrochius

anno

lfi72 styto veteri,

notis ad Cinnamt Ha>c Cinnamus. Cangius in

nulli seoundum. ctune elegantia et amplitudine

D

Latine versapridem
inter

retulit in

PropyLvo

Man

si Paralipomena pag. 108, usui futura Fastis ab vir tam prxciarge memorix sacris

monasterium DeS. ?iecnon monasterium virorum Puisse. nos tom. v Junu die Ladislao actum est apud
tis,

Historiamobservatpag.m ^ommc^MrucUun Pantoeratoris seu Dci Omnipoten-

Ecclesia aliquando inseratur.

Annade Melevnfilia GuiUeimi principis d'Epinoy
qucV inter Vonerahiies rcfertur a Castcllano, ut

muttisad S. Waldetrudis Montibus Hannoniee fundatrix eximiis virtutum exempiis clara Hospitatariarum Belgiaci in deinde fuerit
,

Annotaxxvn, ubi de Irene ejusdem fdia in 327. Verumquia ilta, qute de Joanne tispag. Comneno retulimus in Historia chronologica Patriarcharum Constantinopotitanorum ante tomum i Augusti pag. 132 * quidem probant,
imperatorem
ruisse,
illos

Ecclesia occidentati tunc non

Andegavis, ubi sancto finequieverit.

Patriarcham ab unione cum magnopere abhorsed ex iis tamen nondum sequitur,
et

Wi-bertum s^Wig-berechtum S. Egberti socium hoc die Sanctum et in Fosteiandia mnrtyrem ex Pseudomarceltino prwlicant Molanus ac Mirseus, atque ex his Wilson, Ferrarius, Menarduset Ghinius. Metius apud Bedam tib- 5 cap,
1 dicitur biennio Frisiis prsedicasse, et ad priorem suam tranquillitatem inpatriam rediisse: eadem traduntur in Vitis S. Suiberti tom. 1

cum Romano

Pontifice

unitos fuisse.

Quia item dictus imperator postea Latinis beltum intulit, ac ultricem Dei manum sensit sicutvidere licet in Annalibus Baronii ad annum Christi 1143, postquam nempe monitus ab Innocentio Komano Pontifice per legatum minime destitisset episcopum Gabulensem
,

immo
simos

acerbius des?evisset etiam in virossanctis(ut testatur

/:

Martii pag. 72, et S. Egberti tom. iii Aprilis pag. 311, Notavit autem Papebrochius, nusquam reperiri quod ut Sanctus cultus fuerit certe apud [><'t»psterum aut Camerarium notus non esl. Vide tomo i Martii, ubi de S. Suiberto
:

Otto)

eremum
,

incolentes,

factum est etc. Quia denique Grseci suis Fastis sacris atiquando hcvreticos schismaticos,
aliosve

E

bunt, uti in

numero Sanctorum indignos adscrieadem Historia chronol. variis
,

pag.

72.

Potentianua cpisropus ita efforynatur

apud Grevenumin auctariis Usuardi, ubi pridem noiavimus, intelligendum haud dicbie Pontianum,

locis ostenditur, de quibus videsis indicera ejusdem in voce Mena?;i ideo, antequam hanc Irenen inter Sanctos Operis nostri inseramus, volumus fieri certiores de unione ejus cum

cujus nominis plures alii sancti sunt. Crediderim hic eum intelligi qui in codicibus Hierony-

mianis hoc die signatus est. Innr iraperatricis memoria in Prtetermissis ad iliein xuitujits mensis ad hunc diem remissa ad quem etiam dilata est Irenes (rfevitxs) ju-

Ecclesia Catholica Romanaprseserti^n periciclosis ac schismaticis istis temporibus, tametsi dicere certo non possimus, quod eidem unita

non

fuerit.

Hinc non audemus condemnare

nominum Sanctorum ad suum Martyrologium universate Irenen
Constantinopolitanam Kelig-iosam omissam notat diexm Augusti. Frigia Antonini annuntiatio est hoc die in codice Hieronymiano vetustissimo Epternacensi. Corbeiensis codex legit
:

Casteltanum, qui in Tabuta

qua in Prxtercommemoratio hic pauUofifsixsexaminandeesunt.Supptementum nostrum adMensea typisedita Sirmondo-Chifmissis die ix Augusti
,

nioria

in

Sauotis Apostolis, de

,

hoc die notat ista, qum e Grmco ita Latine reddimics: Eodem di<>, celebris ac bea(iefitnnnti

Synnada

Frig-ife

na talis

S.

tissimm

imperatricia

ac

fundatrici*

venerandi

"K.n.-isi.-riiOmnipotentisSalvatorisChristilrenes memoria, quse propter sanctum atque ang-eli(sive Hospita) monacha Subditur ibidem longum ejusdemetogium. Annuntiationi autem prsedict% ^nsvntiunt Memea excusa ac Menologium Strletianum, %n quo tamen pro Xene monacha pomtur Irene monaoha. In citato mox Supptemmto addim vu Augustihxcsignantur; qua> Latxne sic interpretamur : Eodem die rnemorm toperatricum nostrarum Pulcheria (de qua agetur die x Scptembris) et Irenes, pio in

Antonii episcopi. Textus Ftorentinii ex codcL Liccensibus habet eamdem positionem;

sed legit
fa-

cum habitum

Yone

Antiocheni episcopi. Turbata hoc die ibifcrme omnia, ut qiuv lectio prieferenda sit,

haud

coffnominata

est.

Bucca conf. Tragurii Dalmatia Dominicus a Padua conf. In Itain
lia

•Joannes a

tantisper hoc ioco describerepiacmtdonec iucis atiquid aliunde affulaeat

cileperspicias.

Hvc

?

Franciscus

Trivultius

conf.

In
Beati
titiclo

Oriente

aora habitaruni, Peragitur autem earum solennitas iu Sanctfo a.postoli S| ceieberrimo utique
1*1:

ho-

Didacus a Luminibus conf. Toleti Petrus a Benevento conf. Aioncolii in Castella Blasius a Vilalva conf. in Hispania

donantur ab Arturo in Marlio
Francis. a
qico Ihcebe-

,

llistonarumpag.
1G70

5 editionis
:

Murcias

-<sanm
Jl

regnv Pari-

rusabstinet,

eamsic laudat
lrci), In
,

Uxorem duxe-

Marg-arita Tormella
riee

virg-

NovaTert.

«•«flliam,

"T

"MM'rat<

(

r

Mndislai
sin^ulari

^^^^

"^

modestia
virtutibus

femmam.et

euZ mS
q"£Ju£
sumptu

Catharina de Quadia

vir,

decoratam.

Ulmeti in territ Abul

SJ hberos »«t Hixmnque immodienm
'

IM

in

superfluos

semper
txMruxit,

expendit
ratione

sed
t

Item Parisiis
:

eadem vivendi

obswata
suis

n^a„ cjaVincentiumM
zt

cumlongaetiamVitxsi Pr&misitaictemmarti/wo^

^

art f u

dicavitque Omnipotenti

CP. °pus struco

^quos

^nter prXcipui Georg-ius de pQ ue

Petrus^M^ ^ezaniT

Capronza,

Laurentius

de Berennii

DIE DECIMA TERTTA AUGUSTI.

A

Berennii, Benedictus de Szerdahelii et MichaeT de
Pestino.

quam,
cetero

Incipit Vita

Domini nostri
hujus
,

Hariolri epiloci,

D

scopi Ling-onicce et fundatoris

quse de

Agit demum de variis anonymis ejasdem Ordinis qui inLanguedocia in odium Romanse Catholicse fidei ab hvereticis crudeliter sunt enecati. Iligbaldus abbas in Anglia a nobis post Mabillonium inter PrcVtermissos collocatus est xxi Julii. Hoc die a Molano refertur inter auctaria Usuardina, quem secutus est Ferrarius Grevenus eumsignavit xiv Decembris Wilsonus vero xxn Septembris. Verum et postremis hisce diebus, nisi vehementer fallor, prsetermittendus
. y

merus diatogus est in quo non minus agitur de Grimotdo aliquo quam de Hariolfo, certe in toto contextu nil quidquam occurrit unde aut de corporis debita elevatione aut de legitimo cultu in ipsa Etvacensi ecctesia ei umquam exhibito certiores reddamur prwter:

quam quod

ea quse de ipso commemorantur, imptexis non paucis nodis involuta sint, quse in

erit,

quemadmodum

xxi Juliijam factum dixi-

Hierarchnv suze Augustanse Auctario primo frustrasolvereconatusestCorbinianusKhamm. Si melius me doceant Elwangenses, debitus Hariolfo tocus alibidabitur.

mus.
Sancia Carillo mire laudatur in Vita a P. Martino Roa Hispanice scripta et Belgice versa. An de beatipcatione actum fuerit, aut hodie agatur,

Rem preevenire cupiens recurri ad R. P. Rectorem collegii nostri Elvacensis Antonium Ephensteiner, qui me de omnibus accurate edocuit,
sic

tamen ut ex eleganti

necdum intelleximus Sanctinura abbatem Scotorura Viennes inter Sanctos suos Scotos hoc die refert Camerarius.Alia auctoritate opus est ut in hoc opere collocetur.
Reinildis V. M., Grimoaldi et Gondulphi sociorum

narratione, colligere omnino non potuerim, verum et legitimum cidtum ecclesiasticum Viro
alias meritissimo exhibitum umquam fuisse, ut, donec alia accedant, non nisi hoc toco collo-

MM. sepulturam

hoc die procuratam, invenies tom. iv Julii die xvi pag. 177 c.
e Societate Jesu brevielo;

S.

B Joannem Berchmannum

cari hactenuspossit. Simplicianus episcopus Mediolanensis hoc die perperam relatus est a Bellino, Greveno, Molano et aliis, melius in Romano signatus est
x\i Auyusti

E

gio hoc die ornat Mirseus hisce verbis Natus est Diestemii in Brabantia primo lapide a Colle aspero, Deipafge cultu miraculisque celebri obiit autem Eomae an. mdcxxi, magna innocen:

tia3 et

sanctitatis fama,

annum agens secundum
:

Tuia mihi et vig-esimum. Solitus est dicere sunt carissima, videlicet Christus crucifixus, Rosarium Deiparae et Eeg-ula Soc. Jesu
:

cum his libentek, MoitiAit. Videatur Vita a P. Virgilio Cepario accuratissime scripta. qute pia in raemoria haImperatricis Eudoxise
,

coramemoratio occurrit hacdie in apographis nostris Gnvcis Sirmondo-Chiffietiasede nis, addito loco in sanctis Apostolis, seu
bita
sit,

Herneldiam et Ermelmam ut sanctas virginis conjungit hoc die Ftorarium nostrum Sanctorum ; Ms. de quibus alibi nec umbram reper hacte Grevenus auctariis suis nus, prcvterquam quod Usuardinis ad xix hujus solus subjunxerit Ermelinse virginis, alterius an ejusdem seque incertum. Ilerneldia ignota hic manebit. Ermelinam porro ad verum nomen Ermclendis reduci posse existhno, de cujus translatione agit Saussayus ad xxi Maii, monens natalem ejus recurrere xx Octobris, voluit indicare diem quo de

SS. Apostolis sacra ac post Sophianam celeberrima ac pidcherrima, teste Cangio lib. 4 Constantinopolis Christianx cap. 5. In Latinis binostris ecgraphis e Mss. Menaeis Grsecis hoc etiam die simplex btiothecse Ambrosianee
Eudocioe
fit

mentio. Si quis

cum certadepu-

wix Octob. ipsa procxd dubio agendum erit Lugdunensis episcopi memoria agitur S. Antiochi in vetustissimo Hieronymiano Epternacensi, qui in Corbeiensi male effertur Anoci. In Lucenin Indisibus prseteritus est, multis laudatus porro Antioohus iste in culo Raynaudi. Colitur Adone, Usuardo et hodierno Romano natali die xvOctohris.
S.

blicoejus cidtu,

tum

distincta de persona, re-

C

bus gestis ac virtutibus testimonia subminipoterunt aliquando esse usui ut straverit deiur dictc-e Imperatrici suis in Opere nostro
,

Genesium Lug-dunensem episcopum nescio ubi nostrwn hoc die signatum repererit Ftoriarium A Saussayo et Casteltano re- P Sanctorum Ms.
*
,

,

locus.

fertur SS. Pontianus episcopus

Novembri,.
CornelrUS,

Lucianus

,

Hariolfum seu Herulphum Lingonensem episcopum, ut fundatorem celebris olim coenobii EU wangensis seu Elvacensis in finibus Sueviae suo mihisuggessit Castellanus in Martyrologio hoc die, acceptum, opinor ex Galhuniversali cano Saussayi, prseter

videntur Cassianus, Calestus cum sociis eorum in Hieronymianis. S Hippolyto ferme conjungi Ftorentimo Pontianus autem recte, ni fallor, a accipiturproRomano Pontifice e Sardima, ubi

martyrium passus
apud
sis

quem nullum prorsus

Herulpho inter invenio qui de Hariolfo aut quidem in omnxbus Sanctos meminerit, ne Sammartham Usuardi auctariis. Neque vero honore eum prosequuntur, nec mahujusmodi vita ejusapud gis a Mabillonio agnoscitur, neque Pezzius tomo 4 nos Ms. quam nuper edidit Thesauri anecdotorum alium titidum prsefert

fuerat, Romam translato, ut habet fragmentum et in Callisti deposito Bucherium, cujus natalis dies recurrit
,

haud dubie Imolenxix Novembris. Cassianus, de ipsoautr,,, hic male Romte cotlocatur:
hoc dieagitur.Anceterialiquam

cumS. Pon-

videbitur dum hitjus tiano societatem habeant, Novemitlustrabuntur dicto jam die xix Acta bns.

DE

ACTA SANCTORUM

DE SANCTIS MARTYRIBUS ROMANIS

HIPPOLYTO, CONCORDIA AC XIX ALIIS
i.
i».

COMMENTARIUS PR.EVIUS
§1. Cultus ex Fastis; veneratio publica; martyr synonymus a
nostro distinctus.

Sra

Vhw-

aulZur
s,

Bippohj.
in

u 'nomm
Fattu,

u carl ln

-w\ erce ^eore ab antiquissimis temporibus est in M-^fesw Catholica S. Hippolyti nomen, taM. metsi pluribus in documentis non ita signetur, ut perspicuum sit, hodiemum Martyrem ac militem a S. Laurentio conversum in illis indialiis

Romae beati Hippolyti raartyris, qui : pro confessionis g'loria sub ^aleriano imperatore
nuntiante
post alia torraeuta ligatis pedibus ad colla indomi-

torum equorum, per carduetum
deliter tractus,
toto corpore

et tribulos

cru-

vero ita clare ac distincte hodier-

lacerato emisit spi-

rianum hoc

nus exprimitur, ut nullum dubitandi locum relinquat. Vetustissimum Calendarium Buchedie sic

ritum. Passi sunt etiam eodera die beata Concordia ejus nutrix, qua? ante ipsum plurabatis cassa

E

memorat

:

Idibus Aug*usti,
Callisti!
i

Hippolyti in Tiburtina, et Pontiam in Martyrologium a Ftorentinio editum
natnlis

migravit ad Dominum ; et alii decem et novem domo sua : qui extra portam Tiburtinam decollati sunt et una cum eo in ag-ro
de
,

Komse
epi-

Verano

se-

pulti.

aanctorum Ypoliti martyris, Pontiani

CarthaginenseapudMabillo7iinmtom 3 Anatectorum pag. 309: Idus Ag-. sancti Hippoliti Antiquum Calcndarium Romanum,quod tyms vulgavit Edmundus Martene tom. 5 Thesauri novi anecdotorum col. 76 Die xm
gusti) mt&l.S. Yppoliti.

scopietc.

3 Nec vero Grxci suis Fastis S. Hippolytum Decoct,a m exclusum votuere; nam ad diem x Augusti cum &>*« 88. Laurenho ac Sixto nominatim eum annuntiat Antkologium. Adde Menwa magna excusa

cum

hisversicutis:

tianum eum
9

mt

^ nf
S-

:

Ko^um vetus seuparvumMartyrolooium
et
:

mensis (AuFrontonianum ac Allaetiam absque titulo martyris memo.-

Tov 'hmolvTov limodka^iov

j3>e7r&)

%v<mlov ndeyovra n5 nlfaai v.dSoq. Hippoljte, equino video te vinctum

iun-o

Bom.

Ilippolyti martyris

cum

SSL
~ Va'

Passum necera contrariara, quara vox Inftoetam hanc et tonge quxsitam

sonat.

fl.ppolyt, martyris,

eriaiio pr»fecto.

sub Decio imperatore
:

Usuardus

"timartyr^

Koma^

h

uui pro confessiouis gloria

^YV0

ailusionem tametsi zstorum versiculorum confector obtrudat

ubente

a nobis edilum es? qui tempore Decii li4„ 8 P mitorum equorum

uZ°

' i

1

"* £™?
S
"

«xrir srtJTs,J
Bed*

'

r" z
eruditis

»

Ypoliti

es

a(1

eolla

^.

'

qu»
:

ante

''""'

m"

'•WConcorci liE nutriciseju S ipsum plumbatie Cffisa
.

de

domo

martyrizatur

ci„s

deccm

Pt

spexisse voetam

r»„t

M

* 1110

^™

suspicor re-

tw: etaliorumVovHH?/ am ™ non \ 10
3-

Qrxcisaliquis,
recte dici-

cu?Z,L

r

-1°^ eX

Hippolyt^

octo.

WaLelb^r
:

^ ZoM

tricum

deCe hIZmoT »>n elogium™ add0 P arv
'

r

CJUS

'

In Passio

* BB


et

me-

warw

Jlfoaan.ft.-co

t« Sucra-

W prxliminarz
.

Tractaiu historico.c/onnZ

«e

d

jT

fi Bre ouoZ notavi™™ m 9W ad t0mum VI ^\
°,

""" ""»»•««»•«
Ito :

m

vdc*

mentariii,

,

.

-"•w**«u«»3

j,_

nUartyrt,'"flio

cele °rUatem

|j

conducunt etiam

/tom,

Wxdeeohabentur

O/Pcium

«^r/MO^a^,,,,,,
bticope
ftcii ecc

™riissphalm a tibus[

pr^ZTaTTJau

uh/T™'™

^ T ^num
**»'
1
,

sacra in
Iiollandiu

sub noniinr

a S,M

m

ly.

dera sidereo reddite pr tus tempore terrea "Pectans,

S^ dSS^-

V ° lubili

mvea

^uMBIqM YP oli
:

"

scandit ad

^thera

:

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.

:,

A

thera

:

Cam

solvcns

animam

corpore

vividam

Inventa, exemplo quo trepident
Ille

alii.

»CCTOtt
J. P.

Cselestem meruit sumere lauream. Dum dux belligerus esset hic ag-minis, Jussis csesareis carcere

supinata residens cervice, Quis, inquit, Dicitur ? Aftirmant, dicier Ilippolytum.
sit Hippolytus, quatiat turbetque jugrales, Intereatque feris dilaceratus equis

martyrem Servandum recipit , qui cruce praevia Dat csecis oculis perdita lumina. Cernens Ypolitus signa faventia, Mox Christo domino credit, et impia spernens dsemonici dogmatis idola, junctus Christicolis vocibus increpat. Tunc csesar rabido fervidus impetu Os sanctum lapide scindere praecipit. Longe dissiliunt fragmina dentium Sed vox unig-enam prsedicat unicum. Ferrum percalidis ignibus artifex Armat, spiniferi spicula car:

Ergo
7

Idem hymnographus martyrii modum prosetestis

Hiotitmi*,

cutus, de' indiciis post illud relictis heec fatur, et

quidem tamquam

oculatus

:

Scissa minutatim labefacto corpore frusta Carpit spinigeris stirpibushirtusager.

Pars sumrais pendet scopulis, pars sentibus
ret

hae-

Corrupta penitus viscera Martyris ProfunHinc ad cornipedum terga ferocium Innexu religant, tractus in aspera Vitalem subito liquit anhelitum, Dirum quo valuit vincere seculum. Ob hoc suppliciter rex Deus omnium Rogantes petimus, Martyr ut inclytus assistat miseris fautor, et impetret Confessis veniam corde piacula. Sit vita locuples frugibus affluens Rerum prosperitas congruapolleat Bel,

dui

dunt

rosei flumina sanguinis.

Exemplar

Parte rubent frondes, parte madescit humus. sceleris paries habet illitus, in quo Multicolor fucus digerit omne nefas. Picta super tumulum species liquidis vigetumbris,

Effigians tracti

membra

cruentaviri.

Rorantes saxorum apices vidi, optime papa, Purpureasque totas vepribus impositas.
8 Distractorum autem membrorumsacri corporis collectionem ibidem subdit poeta, ac dein de
f i

:

:

ll0S

P*"»-

lum

dispereat

:

pax bona profluat

:

Virtutes vi-

(ten( 'u ** n fl
rf

B

geant, crimina transeant. Sit Patri ingenito gloria maxima Sit compar Genito atque Paraclito,
:

tumulo apud Romanossic loquitur Metando eligitur tumulolocus Ostialinquunt,
: :

^**

J"

titi

Unus qui
ficare
lyti

retinet sceptra

perenniter, Vivens per-

Roma placet, sanctos quse teueat
Haud

cineres.

E

petuis tempora seculis.

Amen. Obiter hic signiliceat,xdem sacram sub nomineS. Hippo;

procul extremo culta ad pomeria vallo Mersa latebrosis crypta patet foveis etc.

exstare Delphis, Hollandiss civitate

prout

De veneratione publica non ex auditu tantum aut
visu, sed
tia

habemus ex Raissio
copag. 249.
Propositis
ixiriis

in Hierogazophylacio Belgi-

ex propria experientia effundit sequenprompta precantibus ara
:

5 Quseret hic aliquis, quisnam ab antiquissimis temporibus in Ecclesia Catholica hoc die cultus fuerit S. Hippolytus, milesne a S. Laurentio ad Christum conversus , an presbyter synonymus Ostiensis vel Portuensis, qui cum titulo episcopi notatur in Martyrologio Romano ad diem xxn Augusti ? Ratio qu&rendi est 1°. Quia Hippolytus ille Ostiensis vel Portuensis jam inde a seculo quarto, sub cujus finem floruit poeta Prudentius, hoc die xiii Romse celeberrimo cum cultu ac frequentissimo cum populorum accursu honoratus fuit. 2°. Quia eodem idem illegenere mortis, quo Miles synonymus hodiernus, martyrium consummavit. 3° Quia apud Romanos sepultus. Varia hsec puncta perspicue docemur a laudato Prudentio,

Mira

loci pietas, et

Spes

hominum

placida prosperitate juvat.

Hic corruptelis animique et corporis seger

Quod

Oravi quoties stratus, opem merui. Isetor reditu quod te venerandc
, ,

sa-

cerdos,

Complecti licitum est, scribo quod ha3c ea-

dem

:

Hippolito scio

me

debereete.

Circa egregium loci ornatum, religionem singularem, ac effusissimum populorum confluxum, Prudentio pturibus describendo; supersedeo quem tu lectorconside. Ibidem etiam ieges, Hippolytum a schismate Novatiano ad Catholicam fidem con-

versum
9

fuisse.

e cujus

hymno

xi,

qui Valeriano episcopo in:
,

C

scribitur, hsec delibo.
Si

Ac de die quidem hxc colit hunc pulcherrima bene commemini

Roma
Prisco

De

ldibus Augusti mensis, ut ipsa vocat more diem. loco martyrii Prudentius ita canit
Ostia vexanti per Tiberina viros

Sistitur insano rectori, Christocolas tunc

humum celsae intra moenia Romae Tingere justorura caedibus assiduis rostra, Janiculum cum jam madidum fora
"Non contentus
,

,

Suburram
Cerneret eluvie sanguinis affluere. Protulerant rabiem Tyrrheni ad littoris oram Quceque loca sequoreus proxima portus habet.
«Utrius S.
Hippohjti

itaque ex dictis duos synonymos tnjufrftur U/BT tigneMartyres, adeo multis ac graphicis characteribus tnr. inter se distinctos ut simui confundi non pos- F sint. Nunc, ut ad superiora redeamus, uter hoc die in antiquis Fastis sacris celebrandus proponatur, dispiciamus. Procultu soienni S.llippolyti presbyteri apud Romanos Idibus Augusti mititant dicta Prudentii Si bene commemini etc. Et vero quippeet bene commeminerit, secundum superiora rerum adjuncta, quae tamquam ocidatus testis adeo scite,graphice ac distincte commemorat? Sed hoc non obest, quo minus S. Hippolytu martyr ac miles, quem in Christo genuit S. Laurentius, hodierna etiam die apud Romanos pubtica in veneratione habitus fuerit, idque ab antiquissimis temporibus sicut jam probare conabimur. E{enim antiquissimum Catendarium Bucherianum quandoannuntiationi suw ,quamsupra dedi,

Habemus

:

6
tis

Et nonnidtis

interjectis,
.-

deinde de genere mor-

mus, additdistincte
:

in Tiburtina,

hunc videtur de-

subnectit ista

martyris

Haec persultanti, celsum subito ante tribunal Offertur senior nexibus implicitus.
Stipati

circum juvenes clamore fremebant, Christicolis esse caput popuiis. Si foret extinctum propere caput, omnia vulgi Pectora Romanis sponte sacranda deis. Insolitum lethi poscmit genus, et nova poana est

Ipsum

signare namjuxta viam Tiburtinamjacet camxeterium B. Cyriacge Verano in agro; ubi nunc insignis basilica S. Laurentii martyris,ut videre licet apud Aringhum tom. 2 Ro»uv subterranex lib. 4, cap. 16. Consuie insuper Acta Sancti nostri, huic Commentario subjicienda num. 2. Via autem Tiburtina longediversissima est abUrbe vel

a via Ostiensi,

quam

occasione sui Hippoliti in-

dican

««.
J

p

M
10

DE.SS. IIIPPOLYTO,
fl

CONCORDIA

BTC. Utf.

fti«W*fc ***>»
;

<rawstoft

« M * ftir
*

*

to iWw 0wft&
Boma

lmquunt, M, tamlo eliffitartamnloIocusiOstia
placet,

^

..

i

§H. Ansicutaltersynonymus martyr, ita

sanctosquaetcncatcmeres.
iib.

nosterab equis distractus;
Hippolytos
in

&»«**

ftite*

Ato*te Gothicum,

8

/Mj^

*«**.

pag. 278, Gallicanw a Mabilionio vulgatum referat de nostri Ilippolyti »«m. lx temefa* nftA perspicuis chanutrice ac similia, ipsum tamen immolatione Missat, stc racteribus exprimit in
Vere... Deus qui beatum Yppolitum loquens subito fetyrannicis adhuc obsequiis occupatum, ardore succisti Laurentii socium. Qui spiritali dum unigenitum Filium tuum, DomicenflUfl num nostrum, coram potestatibus veraciter cont t

an

tres

unum con-

flarit

Prudentius; tempus ac socii

martyrii; sepultura.

Stcut nomen

fltetur;

pcenis subjicitur vinculis inligatur, car,

dis
et

configitur

equorum

ferocitate disjungitur

:

adepta palma martyrii, vita perpetua cum lucratore et mag-istro Laurentio coronatur. Per

S. Hippolyti, quatenus in antiquis- SuppUd mt li0 simisnotatur Fastis non tevem nobis creavit ? *vnony. " supra difficultatem, sic novam quamdam facesstt porlum( molestiam genus mortis, q\to occubuisse refertur, acoubuit, eodem videlicet , quo synonymus Ostiensis vet nterque enim ab indomitis equis Portuensis
:

dist?*actusacraptatusdicitur.
attinet
;

AdOstiensem quod

Dominum nostrum. Consentit hymnus quem antea protulimus. Apud Mozarabum
Christum
S.
,

Augustinum sermone de diversis 38, in moxcitanda impressione 310; qui postquam tolvirorum
eruditorum palato non desipuerat, ac intactus tot H seculis permanserat, quia tamen non sapuit guin nova edistui unius solius censoris critici tione Operum istius sancti Patris a monachis Be,

recitavimus de eo antea Prudentium. De hodierno autem nostro Acta ejus apud Surium Laurentianis immixta, hsec narrant de tyranno
Porro beatum Hippolytum voluit pedibusad colla indomitorum equorum ligatum , per carduos et
tribulos raptari.

E

Quod cum

fieret,
;

ille

migravit

ad Dominum. Heec ibi paucis quse confirmantur ex hymno Mozarabum, veteri Missati Gothico, ac Martyroiogiis, secundum prxmissa § 1. Hinc moveri potest qusestio an sicut istius nominis martyr apud Prudentium hoc supplicio ma,

urilirtuiis rnhjaln, toni.

5

in ftne, ln

appendlCe

nunc prinium
sione diffflum
indicat,
isto sic legitur
:

collocatur.
nisi

Nihil

in

eo reprehenVinding-us,

quod

stilus, ait

nou esse Augrustini. In sermone, inquam Laurentius Christianura fecit Hippnlvtum custodem suum. Nec tacitas prseieriero
:

rit;

ctatus refertur, ita etiam noster id vere pertuleanpotius huic ex Aetis istius attributum
sit.
l'd

affictumque

Gregorium Turonensem, qui Historise Franco-

Baronius Annalium ecclesiasticorum tom.
261,

2

Hippotyio

rum lib.
Sixtus,
tius
ci

1

cap. 28 col. 22 et ZSeditionis Ruinartia:

adannum
:

num.

10 illum certaminis

modum

eliam "°*"'"

nse hsec refert

Sub Decio ftmmo Valeriano)... Etomana Ecclesiae episcopus, et Laurenet

Hippolytus, ob Domininominis confessionem per martyrium consumsunt.
]

arohidiaconus,

revera convenire S. Hippolyto nostro censet his verbis Triduo post S. Laurentium passus est Romas Hippolytus miles cui hoc in illud pro:

iu.-iti
./''

IJodiernum €tiam Pugilem nostrum perspi**0«* indicant auctor Romani parvi, Ado, Ihppohjl ffsunrtlus, ct alii, quos supra nostro, attegavimus. Verum quidem est, quod Martyrologium Carthaginenseapud Mabittonium, Hieronymianum apud Ftorentinium Catendaria Attatianum ac Frontonianum, uti etiam Sacramentaria Thomasii U ac Menardi non apponant ei notas istas charactensticas; apparet tamen mihi verosimite, quod itta etiam documenta de S. Hippolyto nostro agant more ardiquissimis, secundum dirta, auctoribus usitato; MnlnUoniusenimveroin notisad dictum Mnrti/rologium Carthaginense pag. 411, nostrum hodtcrnum in eo signari censuit; quia in ejusdem Martyrologii textu nomen S, ffippolyti dicit esse martyns linraani percelebris. At iita, de quo inter
dftur

"

'

cuis

idem agonis genus Sancto adscribit in Notationibus ad Martyrologium Romanum hac die. Occasione autem istius
loci

instar Hippolyti illius, qui Phasdrte novercaj insidiis proditus est, equis et ipse discerpi indomitisjuberetur. Laudatus auctor
,

fuit

nomen

ut

,

quod vocaretur Hippolytus

t

observa etymon nomiquod dno roC ir.r^ id est, ad equo aictum x«t zou guod solvere significat quasi Y dieas Hippolytum esse iltum, qui ab

eBaronio
Hippolyti
,

citati, obiter

ms

,

W

:

,

recentiores affirmant,
Pol.Ui,

bratim solmtur, vel distrahiiur. At nonnulii

equis

mem-

aiii

.

nobiscum haud conveniuntsicut Pffttjam mox. Ex his itaque conctudimus mdm probabttms constaredevetustissimo misque a martyrio secuiis usitato, ac deindead postenorasecuta propagoto hac dle S. Hip poh r lS ac
ilh

au; tuvc

selecUspag. 155 ac 156 editionisprimJ7S in quit, duplicem Hippolytum hS die x Augusti celebrari unum i TVnZ- memorauuum a irudentio +.1»« i* OTa tum,- alterum vero *• bpnti T«„r.
et

adhuncnostrum derivata fuisse. RuinarUuslk Admomtzone ad Martyrium alterius isiiusZ™. nyrm quam inseruit Actis Marlyrium sin^s

quiedam ex Actis S Hipqum hymno comptexus est Prudentius

mamus

:

.

!U

^r

!f

mHitis cuitu.

De

atio

moderiJuarL Zndi «*.''"''" vxu Augusti, quo eidem Uart TQlogxo mscnoxtur «ty» ^scrdntur-.nuamauam hodiemi^iZ -quamguam hnrtZ/lV?
vocat

rerdote, ve

^

otoguun

uti eum Romanum,

synonyZsa

Mcassecertaminispoenam de n„n T%C agimu *> utriquemartyri uuZodo.fr

episcopo, dabitur

commodatum huic

id fuisse scrlbU

J
>

^™

^^^JSTSS^

modus qua

gumenta.

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI
gnmenta.
1«.

Nomen

uti et dies publici czdtus

olim utrique communis, sicut e Pru* dentio diximus; quidnam igitur obstat, quo minus utrique commune acciderit agonis sacri supplicium; eique ansam dederit unius leque ac alterius nomen, ut videlicet uterque necaretur ad
fuit

Rom/e

num. 34. Consuli etiam potest Eminentissimi ejusdem Notatio ad xxn prvedicti mensis. De hac ipsius sententia circa tres istos Athletas in
255,

»«*«
'"

p

unum

similitudinem antiquioris IHppolyti Thesei filii: de quo Euripides in Phaedra id enim huic (Hip,
>

polyto

nempe nostro)

profuit noraen Hippolyti,

illudente gentilium crudelitate. ut ex nominis similitudine, consimili mortis genere dilaniaretur

sicut occasione Hippolyti militis pronuntiatum est in Notationibus ad Martyrologium Romanum hac

conflatos agitur in Opere nostro ad diem xxx Januariipag. 1027; qusesiverasit, corruant necesse est, quie modo disputavimus de uno eodemque supplicio duobus diversis inflicto, necnon qucv supra § i preemisimus de cultu una eademque hac die xm Augusti ambobus istis communi. 16 Sed a pr&senti placito viri doctissimi tantisper recedimus cum reverentia, iis rationibus ducti, quas proponit laudatus Ruinartius pag.

>fdnobi$vi-

^,^""

155

:

Communis,
in

ait

,

est

recentiorum
crrecfavwy,

opinio,

Tot et tam antiqua testimonia tradunt illud tormenti genus prout conficitur ex superioribus, clare ac distincte hoc ipsum exprimentibus: cur ergo prsevaieat eis neoterici cujusdam censura, quamdiu non probatur esse hujusmodi, ut auctoritatem illorum omnino infringat ? 3°. Possessio hic obtineat maneaique quamdiu non convincihtr falsitatis. 4°. Non imus inficias, quod Acta Militis nostri martyrio S. Laurentii apud Surium male coagmentato atque in non paucis indigo emendaiionis, uti videre licet in nostro B Opere ad diem x Augusti pag. 511 ; sed an idcirco omnia, quse in eis continentur, falsa sunt et apocrypha ? Si hoc vis; videsis quorsum censura illa evadat. Citm igitur nostrse sint partes, Sanctorum Acta defendere, quantum salva veritate licet, adversus rigidos eorum Aristarchos maneat res prsesens in illo suo statu , prsesertim ubi
die. 2°.
, ; ;

Prudentium
sanctis

hymno

xi

7rept

cx tribus
Portertio

Hippolytis,
altero

uno

scilicet

episcopo
ct

tuensi
Milite

,

Antiocheno presbytero,
,

Romano

unicum

confiassc.

Verum cum

id nullo

nemini

antiquorum testimonio comprobari possit, ingratum fore putamus, si Prudentii,
doctrina, et sinceritate clarissimi

viri antiquitate,

auctoritatem quibuscumque novorum scriptorura conjecturis pra?feramus. Non igitur alium ayno-

scimus
prseter

Hippolytum in hoc Prudentii hymno Portuensem martyrem celeberrimum, cui E

qua? ab hoc auctore referuutur, optime competere existimamus. Verum etsi Prudentium hic ab errore vindicemus, non tamen ImHfl inficias, alios quoque praeter huuc Hippolytos fuisse, quos Ecclesia ag-noscit et celebrat; nimirum Portuensem, de quoplura ibi, et hic supra. Illi subjungit Ruinartius presbyterum Antiohsec omnia,

aliunde insuper ea confirmatur, uti supra invenies; quam ne vel ipse quidem Tillemontiits adeo alioqui hypercriticus arrodere tentavit tom. 4 Monumentorum ecciesiasticorum nota iinS.Laurentium. Yerum hsec ad propositum nostrum plus

chenum, cum duobus aliis uti volunt a Prudentio confusum; quem tametsi laudatus auctor
,

,

fateatur in Martyroiogiis Adonis, Usuardi, Notkeri et aliis die xxx Januarii celebrari qui Novati schismate aliquantulum deceptus, ope, ,

quam
Vntl liarunius, tres

satis. Nuncadaiia. Suo hic operse pretio haud caret, vemus, an Prudentius sujira indicatus

rante gratia Christi correctus ad Ecclesiai caritasi obser-

15

Eippolytos

u Prtidcntio
confusos

fn i*ir

polytos martyres in unum Baronius loco plus uno recentiores alii negant. Laudatus Annalium ecclesiasticorum parens in
;

Hipconflarit. Affirmat hoc
tres

tem rediit, pro qua et in qua illustre martyrium consummavit; recte tamen subnectit, hmc Prudentii anctoritatem quibuslibet his Martyrologiis

Notationibus ad Martyroiogium Romanum die xxx Januarii, quo ibi signatur B. Hippotytus presbyter Antiochenus Sciendum est, inquit eumdem auctorem (Prudentium videiicet in Peristeph. hymno xi) tres Hippolytos conflasse in unum, videlicet Militem, presbyterum, et episcopum ; eorumque res g*estas quasi unius tan,

non elevare. Tum deinde potuit Hippolytus Antiochensis presbyter Xovati errore deceptus fuisse sicut et Romanns. Ceterum Prudentii verba, quas Hippolyto Antiocheno in Ropneferendam
,

mano Martyrologio
.

reccntiori aptantur,

in

uullo

Ms. aut excuso habentur ante Cardinalis iiarouii Martyrologia vero qua3 Adonem p recensionem
prsecessere, et aliquot ex
iis,

quce post ejus

ffita-

tum

Hippolyti enim militis, quem S. narrasse Laurentius baptizavit, Hippolyti presbyteri Antiocheni, de quo ag-imus, atque Ilippolyti episcopi Portuensis facta conjunxit. III cum nomine tantum conveniant, locis, temporibus, vitre studiis, ac denique martyrii genere distinguuntur. Miles enim passus est apud Urbem, via Tiburtina, sub
:

Valeriano imp. die mii Angustij raptatus atque discerptus ab indomitis equis. llippolytus hic, de quo agimus, presbyter fuit Antiochenus sub

tem scripta sunt, nudum Ilippolyti nomen die xxx Januarii exhibent. 17 Deindevero postquam citatus Actorum editor reprxsentassci S. Hippolytum mititem, apresbyterosynonymo, cujus Martyrium ex Prudentio subjicit, diversum, ac recitasset pro eo Martyrologia, et aiia documenta, sui Ilippolyti lauream refert ad annum circiter -1'rl. Quod si ita est, novus hinc iterum sc prodit characterismus, ut
noster Miles Hippolytus a presbytero secernatur, anno 258 martyrio coronatus de qua re dicam iliico. Quod si ita est, inquam; nam quse tam de hac re, quam de aliis e Ruinartio protuii, maturius expendi poterunt sito tempore. Adde, quse
:

/10(M

ioh««

"biptofu
Cl

temporibus Decii ut constat ex Euseb. Chron.; in cujus etiam Historia, quam laudatus Eminentissimus aliegat recitari observat epistolas Cornelii Rom. Pontif., et Dionysii episcopi Alexandrini ad Fabium Antiochenum in dogma Novati propensiorem. Hippolytus autem episcopus Portuensis doctrina clarissimus sub Alexandro imp. mersus aquis martyrii in Portu Komano , die xxn Augusti coronam accepit. Hanc trium istorum Martyrum confusionem indicat etiam Boronius in Notationibus ad diem xm Augusti; in Annalibus
Fabio
episcopo
,

qui

vixit

,

,

,

vero ecclesiasticis ad an. 229, num. Augusti Tomus III
.

9, et

ad an.

dicentur de sepuitura nostri Ilippoiyti. Hoc interim nobis in prwsentia sit satis, quod tres istos Athietas synonymos distinxerimus, eademque opportunitate proposueriynus sententiam itlam, quiv eorumdem tamquam unius confusionem aPrudentio removet, quod huc usque nobis videtur esse probabitius; prwsertim si cum Ruinartio consideremus singulares Prudentii dotes, a quibus auctor prcvdictus eum laudat pag. 156; et quas huc transcribere supersedemus, cum et ibi-

mox

5

dem

s
11
1

DE

SS.

HIPPOLYTO, CONCORDIA ETC. MM.

rmi

J.P.

cet nonnulla
notitia. 1«.
sociis,

ahunde e suts lcgipossint, etpoeta iile sacer eruditis. Nuncplascriptis satis notus esse queat pleniore Martyms nostri

dem

subderepro

Dicamus de anno martyrn.

2°.

De

Roqui ipsiconjungunturinMartyrologio

TempiU,
i/iio Flipfio-

h/tm notin
tnt$$\u;

mano moderno. 3*. De ejus, S. Concordiae, ahorumque sepulcro. 18 Circa primum sic statue. Quandoquide?n serm S. Sixtus PP. II ac martyr anno vulgaris
258, Valeriano imperante, sacri

agonis laurea re-

dimitus

est, et

trUluum S. tum nostrum, secundum ejus Acta, abluerit ante
obitum lavacro baptismi consequens est, utanno ac imperatori priedictis Sancti nostri passio in;

hunc subsecutus in martyrio post Laurentius eodem anno S. Hippoly-

nectatur, qui Idibus Augusti vitse

cursum mari

tyrio complevisse traditur in Fastis sacris §
altatis.

Cymaav %n via Tiburtina, in prwdio matromc ex dictis ad diem x Augustt in Comagro Verano, cumque mentario ejusdem Sancti prtevio % 6: Bibtiothecario juxta S. Laurentium ab Anastasio ponatur coemeterium B. Hippotyti; quibus adde Aringhum Romse subterranexlib. lcap. 16, quod Verano in est de ccemeterio eodem B. Cyriacw agro juxta Tiburtinam viam; ubi num. 3 ex Actis qucv citat, ibidem S. Hippolytum una cum decem ac novem aliise domo sua sepultum fuisse memorat suffragante insuper Martyrotogio Romano, quod post annuntiaiionem B. Concordias, nidricis ejus, ac aliorum istorum decem et novem addit, illos una cum eo in Agro Verano sepultos cum denique Martyrii S. Concordire compendium, inferius ex Adone recudendum, de ejusdem cort
;

cum t

teste

Adone, S. Laurentius fuerit scpultus

D

t

Jtaque pro Decio aesare vel imperatore, ac Vateriano prsefecio; (vide supra § i, et Acta inferius danda) substitue Vaterianum imperatopuHtOM

rem, sub quo res contigerit. 10 De sociis martyrii, de quibus secundo loco dicere institueram, paucuta htec occurrunt. Antiquus eorum cultus habetur e Martyrologio RoU manoveteri acrecentiore. Boe ponit Concordiam rnm ti/i/.s nfifmithrim i//r«/ crro conidrui signat, uti et Sancti nostri famitiam sine certo numero qui tamen ex aliis determinaiur superius § i.
;

pore sic referat Illud suscepit (De S. Justino sermo est) etjuxta corpora martyrum Uippolyti, et aliorum sepelivit ; cum, inqitam, htec ita se habeant consequens est, ut secundum dicta units
:

;

idemque

S.

Martyrum

Hippolyti, S. Concordise, et extiterii sepulturse locus.

aliorum

$

III. Celebris translatio S.
lyti in Gallias,

Hippo-

:

miracula.

Adde Acta. Inter
produoi jussos ,

conspectum tyranni occurrit S. Concordias maritus
alios,

in

Nostro
dictum
corporis,

tomo

apud Surium
B.

his verbis
e

:

Erat in

iis

etiam nutrix

dem mensis
est t

llippolyti Concordia

grapho nostro

cum mnrito suo. In ApoMs. Uttrajectino S. Salvatoris ea
et alibi.

mensis Maii sd diem xn ejus- Co$-put s. inter Preetermissos pag. 3 et 1 Ilippoh/t, S. Hippolyti martyris translationem W,Vr "
iii

cum
foein

viro suo

etiam notatur,

tepul

Nunc expediamus tertium punctum, quod de toco sepuliurse. Baronius in Notationibus ad diem sxn Augusti^mt olim, inquit, illustris
20
est
»H'i"f.rii. S. Ilippolyti.. Patebat inde accessus ad ccameterium Cyriac®, non Callisti, ut aliquis exi-

ecclesiam S. Meinde Parisios ad ecclesiam S. Dionysii notari in Martyrolog-io Gallicano Saussayi et tunc cessasse tempestatem vastaj mortaHtatis,
dardi, et
,•

Boma Suessionem ad

dicari
xiii

inMs. reginas

inSueciaj. Dies ejus natalis est

Augusti. Translatio itaque ista

cum huc

re-

stimavit. Est ibi et basilica S. Laurentii in agro

Veranoj a quo nou long-e posita erat ecclesia
polyti
:

S.

Hip-

cujus antiqua vestigia inter yineta adhuc extare d.cuntur. Acta apud Surium

postSancti suppiicium Relictaque sunt corpora Sanctorum m eampojuxta Nympham ad latusagri Veram tdibus a.ugusti. Nocteeadem
:

sic referunt

C

venit Justinus preabyter, collectaque eorum corpora eodem loco «pelivit qucm eiiam determinat Ado in Actis
:

missa sit, jure postulat, ut ejus nunc historiam referamus atque expendamus. Saussayus ad relatum diem hsec scribit In insigni ccenobio S Dionysii commemoratio delationis sacratissimi corpons beati martyris Hippolyti cum regnante Carolo sexto, pestilentiam, quse Galliam totam depascebat ejusdem Cselitis feretrum in solenni supplicatione deportatum non modo repressit,
: :

uitusextinxit.In cujus rei perenne

sed pe-

rmmBucherianum,
disertr dtcit,

wpultuw

N.

vidimus superius num i Eippolyti in Tiburtina Locus ergo
uti
Ilippolyti nostr

quotanms hac die in sacello Martyr quiescit, solemnis
psius Hippolyt, oorpus

monumentum

ubi sanctus hic ceiebratur liturffia
,

'!:r:r"' ^WonymusdiciturapudPrudenM tum
'»''

^s^tsSK
Tiberinum ex
:

sitiwt

tumnon

: cujus imliriduum etiamsi ab illo designalegamus; quod tamen ad

Roma advectum quievit Medardi e quo postmod^um ad Prsrfatum regale mouasterium S. Dionysii transla um est :) commemoratio prima, ejnsdem latio„,s, in qua, venerando ipsius
.n

co^obio

S

:

"'s <J"^''->i>
Talil,u.s

fioeUc verbis

SS£
rumoue
ista
:

cim,ravect0 ' cessavit vaste

Martyri^oX

W
in

S-SS

Hippolytj corpusmandaturopertis,

.f^ub.appositaeataradicataDeo.
Cnstosfidasuiraartyrisappoaita,

noverndeZ^Hytm,^' ^
SancuZTi
^pulturam
nostea

ir

uijt

ii

Vf-

ntno

iii

agro Verano, de

Oalfmm

Se^tadBternispemjudioisossasepulohro
,„s:u,,tisTibricolasdapibus Miralocipietasefc.
''"'

Unde

tZf

COrpore addi t

l„s, ltlli;

'

WMtnum.ie.Cefcn,^----"tasio Bibliothecario n

Porro eprxdicta loci sepulurx diversitaU ,»v "„ oonfirmari Ruinartii *-ntr«u a am

^^PP.l,testeAnaVtta,

--'

^ V*

«nperatore
tnra

Nicomedu..

et

s eaprs =a?£=
novo
renovavit
•/«/«

«Bmeterium B.

ecclesiam B.

^Dionysi!

Pn£ Simo reconditum fuit At post ejus ohiFulradus ejus nepos, abbas insig-nis
'

in

prancia,

ccenobii

il]

vero

basihcam ejusdem ccenobii
I>no in loculo

a
S.

etsacenoin udrep

inde transtulit ad Dionysii; ubi nrn-

J

uit ;aposte

^

sicut

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI
sicut

etiamnum

colitur, perenni observatione

ve-

Romanorum pretiosum
riosi

nerandum. Ex cujus susceptione magnis

divina?

magnificentiae testimoniis illustrata, factus est anniversarius dies agonis ejusdem beati Hippolyti in

ac venerabile corpus glomartyris llippolyti de Koma in illas Allemanniye partes, quas specialiter diliigebat, et quse

j.p.

ipsum

ea ecclesia celebris. Quo die cum aliquando Robertus Francorum rex Christianissimus, qui ma-

ex purte suse conjugis jure haereditario contingebant, transtulit, et in ecclesia villaj cujus-

dam non
bili

gnapii affectus propensione in hunc Martyrem fevenisset ad S. Dionysii coenobium ut rebatur festum ejus cum fratribus solemni more celebraret, ab exercitu, quo castrum Melodunum cinxerat, clanculum divertens ; ubi Missse solemniis
,

,

longe distantis a Lebraha: vallis delectaquem scilicet prioratum idem princeps, convocatis de ecclesia beati Dionyeii Areopagitre raonachis, ibi construxerat, ac eidem inter
prioratu,
cxetera

hodie ob
lyti
vit.

devote interfuisset, ipso in divini mysterii compleinento, cum diaconus de more Ite Missa est
caneret, venit
festine ad

dictam villam contulerat, quseque usque reverentiam martyris, sancti Hipponoraine nuucupatur, honorabiliter collocae marttfroln-

regem nuntius,

signifi-

cans arcis moenia funditus corruisse, sicque opi*
tulatione Martyris,
.I|H|IH

26 Post cujus imperatoris obitura, neposejus... Eulraldus abbas monasterii beati Areopagits
Dionysii
,

gio Erfitt
teiui.

-

quem

specialiter reverebatur,
recliit

praedicti

Martyris sacratissimum

cor-

factus rex pius triumphator, ad suos

suis-

pus ad

ccenobium

memoratum cum
,

reverentia

que * auxiliatoris praesidiis victoriam tantam adscribens, illius apud Deum egregia merita magnis
celebravit praeconiis.

Super

his, quse
,

minus

solide

suinma legitur transtulisse et ei decentissimum locura in medio navis ecclesiae prieparas.se. Et quia Conventus ejusdem coenobii annuatim in Idibus
Augusti solemnitatem ssspe dicti martyris Hippolyti , ad ejusdem oratorium , consueverat celebrare etiam illustrissimus rex Erancorum Robertus, ut ex sua pra^sentia ipsa Sancti solemnitas celebrior haberetur, eidem festivitati omni occa..

narrationi isti intermiscentur Saussayum conveniemus.
iransUttum
/iiissi
1

mox

bit

us

.-

23 Laudatus martyrologus in Supplemento ad hunc diem, Servatur, inquit, Colonise corpus S. IlipSautsaypolyti ad sanctam Ursulam conditum. At non certe B illius Hyppolyti, qui Romae a S. Laurentio baptiza,

scri-

tus, hodie Valeriani jussu, indomitis equis direptus

Hujus enim sacratissimum corpus Eoma advectum, in proprio sacello, magno in templo S. Dionysii in Francia, ante annos dccl collocatum quiescit. Cujus cum Alexander III Papa in Gallia existens, hancque basilicam visitans, germanitatem in dubium revocaret, assertae translatioui ejusdem
est.

sione postposita sollicitus erat prresentialiter inter esse. Quidsiquidem inter ipsaMissai solerania stans in choro cum cantore et ceteris chorura teuenti-

E

buscappa
le

serica pretiosa indutus tenensque regain

sceptrum

manibus, totum chorura imo
illustrabat,

to-

tam ecclesiam
ientibus
cabat.
faceret,
,

psallensque cura psalhilariter

ceteros ad

cantandum
ejusdem

provo-

Quod
nisi

profecto tautus princeps

omnino nou
Martyris

corpori.s e

Roma in Franciam
compulsus
,

facta^

divino

prodigio

est

non acquiescens, impnesentiarum

corpus

gloriosi

praesentialiter ibi quiescere certus esset.

Quia verex ipse

veritatem agnoscere et Martyrem sibi iratum humili supplicatione placare. Rem gestam ibidem subjicit Saussayus, sed sine ullo teste aut vade, uti et superiora, pro quibus auctorem nullum
citat.
ei/jjui

ro fortassis dicere

posset aliquis, quod
fidelis

Robertus,
rao erat et

licet

esset

et

Catholicus, ho-

falli poterat; veniamus jara ad divina miracula, taraquara adcertiora hujus veritatis iudi-

cia.

rei hi-

tttoriam

24 Ea de causa nos e Ms., quod habemus, sequentia huc transcribimus. Exemplari itaque
isti Iwvc

pr&notantur

:

S.

Hippolyti commemoratio

ex Martyrologio, iv Idus Maii ipsodie commemoratio

Alexander Papa tertius, Urbem egreFranciam et ad venerabile monasterium macharii * Areopagitai Diouysii accessisset, ab abbate et conventu solemniter, ut decebat,
27
diens, venisset in

Cum

utict »ii-

racula,
*

macarii,
beali

i. 8.

beati Hippolyti martyris,

quando ejus piissimo

susceptus, in ecclesiara introducitur, eique locus

corpore deportato cessavit vastae mortalitatis tempestas.

De eodem

Aito.

Ad marginem dicti apogra-

ad orandum ante pretiosi Martyris oratorium pweparatur. Cum autem oratione coinpleta, et data benedictione populo, a circuinstantibus inquisisset, cujusSancti corpusiu pnesenti oratorioquiescebat,

phi annolavit
late de

ista noster Gamansius, tam cumuOpere nostro meritus, ac toties in eodem laudatus: Ex preegrandiMs.pergam. Martyrologio Erfurtensi, ab Electore Moguntino mihi donato. Jo.

eique responsum fuisset, corpus sancti Hippolyti;

Gam.

contuli.

Et

circa

nomen

Aito addil

i

In an-

De eodem scribendum auctor ?] ex gestis ejus. Ultima ista clausula, si ad Aitonem referenda sit, Hatto, Haito vel Hetto episcopus Basileensis, memoratur jussu Caroli magni ad Nicephorum imperatorem tegationem obiisse anno 811 At dehis, et aliis ad ipsum spectantibus consule bibliographos. Longe autem iltojunior est quisquis historiam dictse S. Hippolyti commemorationi subnexam collegit, et quidem imperite. Nam nonnulla
terioribus mensibus et diebus legitur:

Non crcdo, non credo. Existimabam eum ipsum adhucinUrbe contineri. Tunc <>'loriosissiinus martyr llippolytus, volens corain astantibus ipsius
respondit:

actor (an

Papa? dubitationem amovere, et sui corporis pra-sentiam evidenter omnibus declarare, tautum fragorera, tantumque
concitavit, ut
facti

tumultum

intra

capsam

illico

rugitus tonitrui putaretur. Stupe-

.

Papa pne nimio
Credo
Doinine

sunt oinnes et perterriti, atque ipse dominus tiraore corapulsus est e\clamare:
,

credo
tota

Doinine
statiin

,

jain

quiesee.

Qua voce
conquievit.

prolata,

illa

turaultuatio
,

haudsatiscohcvrentiaobtrudit: res narrat,qutesub Roberto, Francorum rege, Hugonis Capeti filio, nec non sub Alexandro PJP. III contigerint; imo vero eum non scripsisse ante annum 1399, obser-

tamquam Ipse vero domiuus Papa volens satisfacere sancto Martyri, quod in ipsura dubitando deliquerat, altare raarraorcura, qui in
ejus Martyris oratorio situm est, in

persona pro-

pria consecravit,
ret.

antequam a monasterio recede-

de quibus vide ea, quae mox dicentur. Hisprsenotatis, historiam istam nuncac-

vabimus infra
cipe
tttmui

:

bationem

28 Scio hoc parum videtur incredulis ad pro- qux /tanr veritatis. Aliud miraculum relatione ve- $u.'iseextta
Peccatis

Karolus raagnus, Christianissimus rex Francorum, et imperator ac patricius

25 Legimus quod

ridica recitemus.

occultodivinitatis judicio renda mortalitas Galliarura fines occupaverat. Ar-

hominum exigentibus, justo tum gravis et hordebal

fuisse

10
ilCTOM
J.P.

DE

SS.

HIPPOLYTO, CONCORDIA ETC. MM.
et

debatcnimquaroplurimumpassim
pestis, quffi in

publice, ac

tam multis desievire v.debatur, ab emm meuuiversianonimmeritotimebatur. Nihil medicorura. nihil proficiebat solertia djoamentum, solatio, ad divinitat.s JJnde ab humano destituti conrag-iuntque ad eccleconverfuntur auxilium, Eodem vero sias, suffrag-ia petituri Sanctorum. tempore eonvenit maxima multitudo languentium
ad vcnerabilo caenobium beati Dionysii cti martyris ITyppoiyti oratorium circumdantes, per ipsius orarionum atque meritorum suffragia
:

qui san-

notavimus deloco; obscr- D circa pcrsonam, a qua tramfmn vanda qusedam sunt Hippolytus eo delatus sit. Laudatus supra Hen- ^**' S. schenius, Corpora, inquit, SS. Alexandri ot Hippolyti martvrum, quicumquc illi fuorint, non sunt a Leone III Papa donata Carolo mHg-uo; neque ab hoc in Valle-Ieporis depositum eorpus 8. Hipponeque ab ejus obitu a Fulrndo abbate S. Diolyti ne(jue hic nyaii ad suum monasterium delatum
31 Prieter illa, qu<r
2».
;
:

fuit

Caroli

mag*ni

nepos.

Verum

Deimisericonliam
banf.
narrantur.

cum

lacrymis et gemitu

flag-ita-

Gallias delata, vivente

martyrum corpora fuerunt Boma adhuc Pippino
Viti

snncta horum a S. Fulrmlo LU
reye, ut su-

29Tunc decretum estsano
in tantas necessitatis

consilio a conventu, ut

articulopro Dei misericordia

ostensum... Si autem post obitum Caroli imperatoris ad monaste'um S. Dionysii hoc S. Hippolyti corpus est transpra ex Actis translationis S.

secum venerabile corpus
deportarent.

unpetranda nudis pedibusprocessionem facerent, et beati Hippolyti martyris

latum

;

non

id

ganotus Fulradus annis
vita
.

fere

xxx

antc Carolum
tis

mag-num

functus; sed forsan
S.

Quod

et

factum est quarto Idus Maii,

fecit llilduinus,

quem Lebraha corpus

Cucupha

eo videlicet die, quo festum sanctorum
Nerei, Achillei et Pancratii eelebratur.

Martyrum Nec mora,

ad suum monasterium detulisse diximus; et simul a S. Fulrado utrumque corpus apud S. Diosed post obitum Caroli
assig-natur
:

precibus et meritis sanctissimi Martyris, et devota
humilitate populi motaest ad compassionem divina
B
pietas,

nysium depositumfuisse scribit Dubletius pag- PG9, magni, et alibi dcccxlviii
cujus erroris causa

atque finem accepit supradicia mortalitas.

mox

patebit.

LangTiidi quoque qui paulo ante circa sancti Hippolyti

^
.,,->,,,

oratorium

cum periculo mortis advenerant, cum

32 Detranslatione S. Cucufatis martyris actum vti est in Commentario Actis ejus prsevio ad diem xxv Wm f«»,
vi ejusdem ?nensis, pag. 164; de erroris autem causa, quam modo indicabdt Henschenius, coyxsuli potest Gommentarii ejus historici sitpra designati § 4, ubiostendit, gesta Fulradi abbatis S. Quintini huic S. Fulrado afficta. Nam (utor

sanitaieet gaudio ad propria remearunt. Propter auod [utj tantum miraculum numquam imposterum a memoria laberetur, venerabilis Conventus unanimi consiiio statuit, utfestum beati Hippolyti eum prsdictis tribus sanctis martyribus per annos sing*uIos ceiebretur. Htec ibi. Qusenam vero circa kistorix istius narrationem observari velimus*

Juliitomo

Mabillonii,

planum
I

in

i.i

i

iiiii

tmmlationi»

hcum,

fietex sequentibus. 30 P, Godefridus Henschenius tom. iii Februam, ad diem xvn ejusdem mensis, gesta S. Fulradi, abbatisS. Dionysii in Francia, ac palatii regn arckicappellani, commentario historico illu-

quem antea citavi, verbis pag 334) floruere in Gallia Pulradi duo, unus post alium
:

cujusparagraphus tertius est de monasteras Lebraha, S. Hippolyti, aliisque a S. Fulrado constructis, nec non de corporibus
Alexandri, Hippolyti et Cucuphatis ab eo translatis;qm usui nobis erit. Monasieriorum Lebrah.-r ttc s. i/ of ;/ u sitiun ibidem inrenies- de quibus kmc visum est describere

stravit:

SS

Viti

W

3

Annahum ecdesiasticorum Francorum, ad num 740 num, lxvh E ccenobiis a

e Cointio

tom

5

ejus Romani affigit anno circiter 7G3 rearessu* veroex Italia contigerat, secundum ea, aua> ibi nota t,anno 764. Jacobus Longucval

uterque abbas. Primus monasterii S. Dionysii prope Lutetiam Parisiorum alter cosnobii S. Quintini apud Aufi-ustam Veremandorum. Prior Pippini ejusquefilii Caroli mag-ni posterior Ludovici aug-usticognomento Pii principatu. Observa 3« circa tempus, quo S. Fulradus Roma detulit sacras hasceexuvias. Michael Felibienus (de quo infranum.37)lib 2 pag. 53 ingressum itineris
;

hm

"*"!«»» ™
e

*s nobihssima fueruut in dicecesi Strasbur ffensi be (Leberaw)et Fulradcvilare; mposita post nomina sauotorum Alexandri et Hh>polyt, Leberaoum seu monasterium

^

"
,,

-

anPulrado condi-

Historia ecclesue Gallicame tom. 4 lib 445 de corporibus SS.

S

1

2

12

mw
7

aFulrado Roma
xiv.

aliaUs agit

Alexandri ad

et

Himolvli ¥

JSK

iTnurj^? **"* /04 num. Henschenius
GalUas translata fuisse

annum
ad

J*«*in

Lebera ^beraoum,

Alexandri Valle-leporis, atque ut ab
S.

prulem observavit

-ii corpora ante annum 748 "2
ista

t
in

in

Commentario

citato

sic

a

S.

A exandri

re

S
n
lo

pag.
observationes,
~

luvn.s oritur es Vogeso monte, Vailem-I epor

latto,

fQusecumitasunt;consequensest uttran* dequadisserimus, apud SaussagZcTo
magnoadscripta, uti

tensi,

cum

et in

superioribus

rilt

o

l
,

'

l

uoa a ^ulradis nomen acoene-

non possint. Ad hxc, non construxit

pHoZTT^ ^SXX^^S^ Z** % J^ loi ^ ^
'

obsermtiZT

docume^nF,T' fUr
C ° mponi

^"oistat^
supemts, sacratissimum corpus ctum ... magno in 7' temnlo S
;

cia,

ante annos

1

^

adTO '

T*

Audaldo
e vita

Viflare

qua!
ubi
s t
'
i

dicitur

nos

fa

-h£^ ^Tr?'^
,

excessX

TLl

''^f

tdem ^adus * inVmieS apud apud Mahill °-

promptumnobisnonsit. fjuo id anno accideritante annum tamen Christi 778 fuisse, Hludargumento °° factum non esl \ * tur testamentum <*«'

TfXX apud MaUUonium *M*adi ^\TT
°-

Pag.

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTl.
pag. 342, in quo corpusillud incella S. Hippotyti etiamnum quievisse ac proinde nondum tunc transtatum fuisse ad ccenobitas Sandionysianos, hisce ex verbis eruimus Cella, quaj dicitur Audal, :

)

i

non esse pervutgata LutetixParisiorum vel apud ascetas saltem Sandionysianos, proferalur
tuerit

J. P.

do-villare, ubi sanctus

Ipolytus requiescit. Nunc nonnulla consideremus, quse superius ex Saussayo,
et

ex Martyrologio Erfurtensi memoravitranslationem illam, quandocumque
contigerit, consecuta sint.

mus,
uec

et quse

demum ea
non
ctr

ra eu.

berti

34 Singularis, de qua ibidem dictum est, RoFrancorum regis erga sanctum Hippolyreligio aliunde confirmatur.

auctoritas alicujus, quo corroboretur Certe in Guilielmi de Nangis ibidem loci monachi Chronico, quod editum est in Spicilegio Acheriano tom. ii a pag. 405 et in quo ad annum 1163 agitur de Alexandro PP. III in Gallia existente, locus erat opportunus prodigiosum adeo remvelverbulo attingendi, et tamen altissimum ibidem de illa est silentium; de quaaliunde nihil hactenus didi-

tum

Nam

inter Hi-

storuv Francorum scriptores a Chesnio editos, tom. 4 pag. 146, ex libro Ms. de reliquiis ecclesiae S. Dionysii episcopi et martyris, hsec referuntur Consuevit vcnerabilis Conventus ecclesi® beati
Areopag-itae Dionysii

annuatim

in Idibus Aug-usti
,

B

solemnitatem pretiosi martyris Hippolyti sociorumque ejus, facere ad ejusdem oratorium in medio navis ecclesiae. Ad hoc festum uuiversi convenire solent monachi tam baillivi, quam etiam longe commorantes praepositi. Illustrissimus vero rex Erancorum Robertus suo ternpore Christianissimus buic solemnitati singulis annis, omni occupatione seposita, interesse consueverat , ut ex
tanti viri prsesentia ipsa Sancti solemnitas solem-

cimus. 37 Quse pmemissa sunt superius de medela luis contagiosse, S. Hippolyti patrocinio attributa, nec nonde honoribus sacris, qui ipsius causa in ecclesia S. Dionysii ad diem xn Maii quotannis celebrantur, agit Michaet Filibien, Ordinis S. Benedicti ccenobita, in Historia abbatiae S. Dionysii in Francxa, anno 1706 Parisiis impressa, lib. 6, pag. 316; eamque mortalitatem innectit anno 1399, ac citat monachum Dionysianum in Chronico Caroli VI; de quo Chronico laudatus historicus lib.bpag.2%1' egerat. Unde arguimus, auctorem, qui scripsit documentum Erfurtense, supra productum, nonappidisse animum adscri-

'

eferuniur.

bendum ante dictum annum
Areopag-itse,

1399.

Cognomentum
non

quod

S. Dionysio ibidem addit,

nior haberetur. Qui inter celebrandum divina Mis-

sarum mysteria stans in choro cum cantore ceterisque chorum tenentibus, indutus cappa serica pretiosa, quam ipse sibi ad hoc ipsum comparaverat, tenens sceptrum regale aureum in manibus, totum chorum, imo totam ecclesiam illustrabat,
,

psallens

cum

psallentibus, et g-audens

cum

gau-

dentibus, cantando

cum

aliissolemniter, et alios ad

cantandum

hilariter exhortando. Erat

enim idem

rex optime litteratus, subtiliter intellig'ens, Deum ac Sanctos ejus ardenter diligens. Qui suavi modulamine vocis su?e cum clamore cordis, ad aures aeterni Judicis continuo personabat. Et ita permanebat, usque dum sacratissima divini mysterii solemnia
finirentur.
Hiix postea

discutimus, agitatissima hac inter eruditos controversia alio spectante de qua interim considi potest Franciscus Pagius in Dissertatione historico-critica de S. Dionysio Parisiensi episcopo, qucB habetur ante tomum 4 Breviarii modo citati. De prima ssepe dicti Martyris translatione ad urbem Suessionensem, ac mortalitate tunc ibidem sublataetc, viderit Saussayus, qui supra fuvc asserebat. Aliud superest examinandum, cujus videlicet S. Hippolyti corpus haberi debeat, de quo
:

hactenus hic tractavimus.

$

IV.

Quisnam sanctus Hippolysit

35 Robertus hic,

Francorum

rex, fuit

Hugonis

tus in Gallias cra

translatus; sa
istius

conligiase

Capeti /Uius; ejusque obitum ab anno Christi 1033 retrahendum esse ad 1031, invenies apud Pagium in Critica Baroniana ad annum 1033

lipsana sub

Martyris

ac S. Concordise
rata; Acta.

nomine

hono-

ad annum 1034, num. vin gesta vero ipsius apud prmlictum Ghesnium pag. 55, acdeinceps. Qusedemiro circa obsidionem Melodunensem eventu narrabat supra Saussayas, miramur ne attingi quidem cum in citato mox libro

num.

vni, et

:

Martyrologii Erfurtensis instrumentum, quod Qmd m3(er modo dedimus, nec non Saussayum per suum hodiernxu
Hippolytum intelligere nostrum Sanctum synonymum hodiernum, liquet ex eorum dictis. In S. Fidradi testamento supranum.38 signato tantum est S. Ipolytus absque ulla alia characteristica nota; a qua etiam dbstinent alia, qucV hic se~ quuntur, antiqua monumenta. In Caroti magni diplomate apud Dubletium in Historia abbatuv S. Dionysii in Francia pag. 707 dicuntur ista
S.
:

K

Ms.de

reliquiis ecclesipe Sandionysiante,

tumin

ni VV oiytu*

relatione,

quam e Martyrologio Erfurtensi prxmisimus; tum denique in fragmento Chronici Floriacensis apud supra allegatum Chesnium
:

pag. 143; ubi ad annum 999 h<ec sunt In ipso anno tradidit "Walterius miles et uxor ejus castellum Milidunum Odoni Comiti. Congreg-avit vero Kobertus rex exercitum copiosuni valde, etBurcardus comes, convocatosque Normannos cum duce suo Richardo obsedit castrum Milidunum. Capto igitur
castro etc.

m

MartyEi

rologlo

36 Jam vero prodigiosa illa historia, quse superius fertur Alexandro PP. III in Gallias profecto contigisse

Ubibcatissimus et martyr Ilippolytus corpore requiescit humatus. Et pauculis interjectis ibidem recurrit nudum nomen S. Ilypoliti. Acta translationis S. Viti martyris, quorum partem habes
tom. cunt

furte n$t

ad corpus Martyris, moram nobis
ille

etiaminjicit. Pontifex
tiit

Galliasac Parisiospe-

sub Ludovico VII, ejusdem monarchuv rege; de qua re Baronius ad annum 1163, Pagius ad

antea designatis, sic diPrsefatus vero abbas (de Fulrado sermo est) transtulit corpora beatorum martyrum Alexnudri emersit postet Hippolyti. Hvc ibi. Unde igitur ea characterismus iste hic controversus? Enimiii
:

Februarii

§ 3

annum

1102 et 1163, Breviarium historico-chro-

nologicum Pontiftcum Romanorum a Francisco Pagio vulgatum, tom. &pag. 64, 68 et 74. Sedpro fide historicC prsedictse desideramus testimonia antiqua-, qutecum ob mirabilem eventum nonpo-

vero Henschenius toco citato ita jam pridem et recte sequens formavit argumentum Quod autem Saussaius, et ante eum Dubletius scribant, esse corpu- S, Alc\audri Papffl et martyris, non
:

usquequaque probatur, tum quod antiqui non appellant

12
UOfOftl
i. v.

DE

SS.

HIPPOLYTO, CONCOBDIA ETC. MM.
I)

lerdotem; /«*»

Atexan «f par/iftM cor/wrw 5.

ed;utt et addiem mentur, sicut ibidem legere inquit, ratio est S. Hipiii Maii, pag. 370. Eadem,
baptizati , polyti martyris a S. Laurentio variis agro Verano sepulti; cujus etiam exuvxse mox dicam. Coinlius loeis adscribuntur; sicut Francorum tom. 5, in Annatibus ecclesiasticis
et

driPapxet

martyris,

qum

alibi

asservanaffir-

in

martyremnotaf Quatuor cemetoctoe sua familia. Corpora in SS. ejus ad S. Crucem in IheCoronatis. De capite
rusalem, ad
S.

Thesaurtsabliusin Catatogo retiquiarum,quem Romanw urbis subjungit, Ilippolytum sconditis cum sua nutrice Concordia, acde-

Laurentium

in Panisperna, et extra

ad annum

Qhristi 764,

cassct plures

num. xiv postquam indiMartyres synonymos haberi in
:

Martyrotogio Romano, ita recte subjungit Non ig*noramus, auctores esse, qui corpora sanctorum M,irtyrum Alcxandri PP., et Hippolyti a S. Laurentio baptizati, scribant in Galliam a Fulrado delata; sed desunt probationes, quffl fidem adstruere possint.
in
sit
t

Piazza in Hegentilis, merotogio sacro Romae Christianse ac in Cosmedin vuladdiem xin Augusti, S. Martx de go dictce adscribit partem brachii; S. Marise eaput S. Concordise; S. Laurentio in LueiVictoria
muros.
Beliquiffl in
aliis ecclesiis.

napartembrachii.

Ju41 Corpora SS. Ilippolyti ac Concordiae in S.
lim apud Brixienses monialium coenobio requiescere, una cum aliis Sanctorum corporibus anno 1600 eo loci transtata, dicit inscriptio ab Ughello edita tom. 4 Italine sacrx, eoL 734; e qua hsec

asservantitr

GaUmt
tramUi
-

89 Interim miracula illa duo, qua ad comprobandam hodierni Martyris cum Sandionysiano
identitatem, narrationi Erfurtensis martyrologii interseruntur, nullius sunt roboris,
fidei utlius pretium

iii,

n&n

delibamus
pes, ac

pro&o/ur.

quamdiu

virg-inum et

habere non probantur, secun-

D. 0. M. Huc ex veteri ecclesia SS. martyrum Juliffl, Pistis, Helpis et AgaSophia^ earum matris... et Hippolyti ac
:

thun piwinissa. Qnnteitns re/V fhciadicuntur pro ista identitate, ptane sunt apocrypha. Et vero

B

ret,

quis adeo est in Opere nostroperegrinus, qui ignosotenne esse possessoribus sacrorum corpo-

rum, sub celebriorum prse reliquis Sanctorum
ttfnti-inihns thcsiitiros sitos

Concordiae ejus nutricis, martyrum.. (^orpora.. Clemente VIII in cura pastorali, et sereniss. Venet. dominioMarino Grimano duce residentibus. trans- E lata fuere anno jubilaei mdc, die xvi Kalend. Januarii. Qusecum ita sint; quseritur nunc. 10. Quo.

nsscrrure

ci

exhiberef

Miraccrte uti

in aliis materiis, ita in

hacidese

atijcctituv- vis est. Cujuscumque vero S. Hippolyti martyris corpus S. Fulradus ad coenobitas Sandionysianos tran&lulerit, potuit illud grassantem

rumnam e dictis sacri corporis competitoribus po2°. An utlorum sit historice satis certa. 3". Quid deretiquiis? Ad tria ista qitccsita respondemus. Cum prneter ea, quse modo dixitior sit possessio.

mus,

mortatitatis

luem extinguere, potuit

alias miseris

hominibus gratias conferre, tamquam corpus alieujus sancti martyris Hippotyti, etiamsi non hot/tcrni; quate revcra esse, probatum hactenus non videmus. Verum pro his ac sequentibus mitto lectorem ad Acta nostra, in quibus toties ventilata

nihil dicendum amplius nobis suppeditent antiqua monumenta, quibus prcvsens argumentum confirmemus vel infirmemus; sacrorum istorum depositorum possessores %n bona ftde reiinquimus. 42 Dispiciamus jam, quicnam occurrant cir-

Acta
rii*

iii

i,i-

est

controversia de corporibus

homonymorum

Profirmtw
'

na surnt,
7».r nib u<>

mine
ac
s,

S.

Sanctorum, qusealii contra atios dicunt essesua. En tthi uunc, quce sub nomine nostri S. Hippolyti honoranturvariis locis, sacra tipsana. l>0 Tn pr& termissis ad diemix Maii signavimus festimtatem 8. Hippolyti ex Ms. Vaticano S. Petri, cl obscrvavimus, addiin Ms. Reginw Suecitc UsuardOt </ alio ParisiensiS. Victoris, quando
saoratissimum corpus ejus translatum est in monasterium
S.

caMartyris nostri Acta. Exstant ea apud Surium Laurentianis adjecta ad diem x hujus mensis.Martyrium illius etiam habemus eMs. Fuldensi, quod notatur collatum cum. Ms. S. Mariini Treviris

exem-

plaribus ex stanl

ac Marchianensi. Apographum , item apud nos esteMs. Uttrajectino S. Scdvato-

Eippolyli,
t',,,1-

exemplar, quod accepimus a P. AntoI. Neapoli anno 1640. Actorum compendium habes in Martyrologio Adonis die
ris; uti et

nio Beatitlo S.

Salvatoris.

cordiic

Apud Surium
:

post Acta

S. I.tturcn/ii, quibus nos/ri Mar/t/ris tjesta atte.ntn/ur, hsec adscripta tegimus Corpus S. Hippo-

xiii Augusti, quod Rosweydus edidit. Ut vero perspicuum fiat, eodemne an diverso e fonte sint

martyris post variaa translationee requiescit Colonia Agrippinaa in templo S.
Ursulas. Qelenius
lib. 4,

Ivii

vt MatjnttutltneCidtmix-

Agripphuv

hausta, accipe ilta specimina. Apud Surium narrantur ista Valerianus itaque tradidit S. Laurentium Hippolyto cuidam vicario in custodia asservandum isqne inclusit eum cum multis
:
:

aliis..

ilesacns

quiest

ptts/kstis, hoc die sic scribit : Colonia; toeocleain sanotarum Virffinum, S. Efippolyti mar-

c!

tyns i|tiMi]ilnni (urnnirntnruMisis iVcii ciesaris Q,uem arohilevita Laurentius Christi baptismo abluit.

Lib* 3 syntagmate LO, § 2 \evUn(luerotheca) S. Hippolyta
:

hmc prmmiserat
Franciottus
etc.

Uippolytus interim patienter sustinebat sermones eorum, S. Laurentii sciticet ac Lucilli, cujus baptismus ac illuminatio ocutorum ibidem narratur. Audientes id multi cjeci venerunt ad B Laurentium flentes, isque in Hippolyti custodia

;

PWuendit Grnvt/.luM.niu
utstorta mtraculosarum

martyris ossa comin

,ll,t;>.

nuaginum

Lucensl .Marim, accenset caput S. Hippolyti marfyrisex ns,Qu*pag, Mpramiserat hodierniMil£ tis nam postqiuvn ihi ,/e eodemeqerat, acdesu
t

rehguxts sacris

pao 521

imponebat oculis eorum manum suam, et illuminabantur. Cernens id Hippolytus, dixit ad B Laurentium Ostende mihi thesauros
:

Beatua
credis

ecclesise

Wentius

EcclesiaB.
,

cathedralis

Deum Patrem omnipotentem hum ejus Dominum Jesum Christum;
ros tibi ostendo,
et

u

respondit

:

O

Hippolyte
et in

si

fl
Se

et thesau-

vitam a^ternam promitto

tZTrmartyr

n\T£f
at

e post

***** d«<™
:

^itadiversistemportulri
«>

TnolZ^Z
'l

€JU

rt>~ LT ma *rmdict

«

*
et

pohto
videatur

!

m mandat
'

a ° domesiic orum decem ^rianus Hip-

Si£

ea asseitl odeo ° vaga

indetermu

dem

DIE DECIMA TERTIA AUGl

13

A dem

nndcm

ibidem narratur, fidemque, baptismum ac capitatem sententiam S. Romani militis, nec non sepulturam corporis S. Laurentii , hzec ibidem leguntur 43 Revertens autem Hippolytus, post diem
Sancti, quod

conflrmati snnt.

Cui gdoria in secula. Sitniliade

tOCTOM
J.

Decio ac Vateriano narrantur apud Surium. Mombritius in Passione S. Hippolyti, nugas istiusmodi etiam habet quas et legimus alibi. Accipe nunc
;

P.

tertium

venit

in
,

domum suam

,

impertiensque

etiam servis et ancillis suis omnibus pacem eommunicavit de Sacrificio altaris B. Laureutii martyris. Positaque mensa , priusquam cibum

COMPENDIUM MARTYRII
Ex
Martyrologio
xui
Augusti.
beatum
b. '

sumeret venerunt milites et tenuernnt eum perduxeruntque ad Decium csesarem. Eo viso ait Numquid et tu subridens Decius csesar magus effectus es qui corpus Laurentii abstulisse Equidem id feci diceris ? Respondit Hippolytus non ut magus, sed ut Christianus. Decius caesar
, ,

,

Adonis

ad

diem

,

:

f

:

f

Hunc
dia,
ris.

Hippolytum
l

vicarium a

S.

Sanctut «
bapttzatus

furore correptus, jussit os ejus lapidibus tundi expoliataque veste, qua ceu Cbristianus uteba-

Laurentius
baptizavit.

cum apud eum
de

esset in custo-

^ ure?

Qiu

sanctis exequiis

tur

Hippolytus dixit Non me expoliasti sed potius vestire coepisti. Heec sufftciat inde excerpsisse subservitura iis, quse de supra nominatis exemplaribus nunc dicemus.
,

ait

;

Sacrifica diis
;

etc.

post tertium diem ad

domum suam

Marty- nauurtyrediens, ranno;
n
,

y

pacem omnibus aervis suis et ancillis et communicavit de Sacrificio altaris beati Laurentii martyris. Et posita mensa priusquam cibum
dedit

ndicunt 01
<>iirm

44 Ms. Fiddense ita incipit Reg'ressus itaque Ypolituspost tertium diem venit in domum suam, et dedit pacem omnibus, etiam et servis suis et
:

B

aneillis, et

communicavit de

Sacrificio altaris beati

sumeret, venerunt milites, et tenuerunt et perduxerunt ad Decium c. Quem ut vidit, subridens dixit ei Numcmid et tu magus etfectus es, E quia corpus Laurentii abstulisse diceris ? Sanctus
,
:

Laurentii

cibum eum, et perduxerunt eum ad Decium caesarem.

martyris; et posita mensa priusquam sumeret, venerunt milites et tenuerunt
subridens dicit ei es f quia corpus
:

Hippolytus

respondit

:

Hoc

feci,

non quasi ma-

gus

sed quasi Christianus. Deeius furore repletusjussit, ut cum lapidibus os ejus contundere;

Quem
S.

videns Decius csesar
et tu

tur.

Et expoliavit

,

eum

veste,
:

qua induebatur haSacrifica,
et

Numquid
satis

magus

effectus

bitu Christiano,

et dixit ei

vives.

Laurentii

sustulisse

diceris? etc.

Nonne

hic

mnlta concurrunt similia, ut Acta hsec, uti et Surianajudicentur ad eamdem originem referenda ? At quid de Ultrajectinis ? Idem de iis Hippolytus esto judicium. Sic porro incipiunt cum accepisset Laurentium a Valeriano, reclusit eum cum multis. Erat autem ibi bomo g-entilis nomine Lucillus, qui plorando lumen oculorum
:

Sin aliter, peries per tormenta sicut Laurentius. Sanctus Hippolytus dixit Exemplum merear beati Laurentii martyris tieri, quem tu miser ausua
:

fuisti ore

polluto nominare.

2 Extensus igitur, fustibus et cardis diu cse- aepo«(op-

sus est, donec csedentes defioerent.
est

Inde levatus

",

amiserat; cui dixit B. Laureutius etc. Hippolytus vero patienter auscultabat verba eorum etc. Regressus itaque Hippolytus post tertium diem venit in domum suam, et dedit pacem omnibus.

Passionis a P. Reliqua missx tale est exordium S. HippoBeatillo huc lytus et Justinus presbyter cum sepelissent corpus B. Laurentii, jejunaverunt... Beatus autem Ju:

nonprosequor. Jam vero

a terra; et jussit eum Decius vestiri militari Recoveste, qua g-entilis utebatur, .et dixit ei le militiam, et esto noster amicus, et in conspectu nostro utere militia pristina, quam semper habuisti. Cumque beatus Martyr dixisset : MiliChristianum firmum militare, tia mea haec est unde cupio ad celerem palmam cum fructu venire ; iracundia plenus Decius , dixit Valeriano Accipe omnes facultates ejus , et interfice eum crudeli examinatione. Valerianus itaque exquisita
.-

"L™ adjndicatur
uti et

I

?'

dome*

stici ejus tio-

vcmdecim;

,

stinus

obtulit

Sncrificium

laudis,

et participati

omni

tacultate ejus

,

invenit iu

domo

liippolyti

p

C

sunt omnes. Begressusque Hippolytus post tertium
et dedit pacem diem venit in domum suam omnibus etiam servis suis etc In codice nostro membraneo P. Ms. 21, et in Passione apud Mombritium, invenio etiam notas, qua> communem
,
,

omuem

familiam Christianam, quam conspeofcui suo prsesentari fecit. Et jussit beatum Hippolytum foras muros portae Tiburtiiue cum familia sua duci. Beatus vero Hippolytus confortabat omnes,
dicens
:

Fratres, nolite metucre» quia
Et
decollati

ego

et

vos
pro-

cum aliis indicent originem. Habemus itaque varia ex unoprofecta fonte exemplaria quorum
:

unum Deum habemus.

sunt

.

narrationem suffxciet cognoscere e compendio Adonis supra designato, quod mox exhibebimus ; quandoqitidem tam pr&clari Martyris Actorum exemplaria non tanti sunt pretii, quanti ea esse vellemus. Pro Decio autem ac Valeriano, sub quibus res gesta dicitur, substituendum esse Valerianum imperatorem, monuimus anteanum. 18. 45 Apage igitur ineptissimum Grsscorum Menaeorum atque Anthologii episodium, quod ad

miscui sexus numero xix. Beatus vero Hippoly* tus ligatus pedes ad oolla indomitorum cquorum,
sic

per carduetum et tribnlos tractus cmisit spiritum d. Nocte venit beatus Justinus e presbyter,
et collegit corpora
,

et sepelivit

in

campo eodem f Edibus
5. Concai'-

juxta
3

Nympham,

ad

latus agri Verani

Aug-usti.

Deinde postquam eodem
,

die,

natalr sanotffl

Concordise

nutricis

ejusdem

diem x Augusti
bet:

in elogio S. Laurentii
die

Fertur, quod septimo post

M. quam

ita

ha-

pas-

subdidisset Ado, ita certamen Valerianus ad familiam beati Hippolyti sentatam dixisset: Considerate a?tates

Hippolyti, dia,ipnu» ejus enarrat : Cum " u( " x
beati
sibi prae-

vestras,

sus erat Hippolytus, Decius et Valerianus, dum equis vecti ad theatrum discederent, exspirarintj

clamaritque in hora mortis suse Decius:
,
:

Hip-

quomodo captivum vinctumque sio abpolyte Sic ardentibus me catenis ducis?Et Valerianus Qua re in omnem orbem vulgata, omnes trahis? in fide Domini nostri Jesu Christi vehementer

ne simul pereatis cum HippolytO domino vestro; Nos desidaramus porespondit beata Conoordia cum «lomino nostro pudioe mori (pmm tius impudice vivere. Ad hoc Valcrianus, Genus, inquit, servorum nisi cum suppliciis non cmeudaut beata Concordia cum plumtur. Et jussit
:

,

,

batis cmderetur.

Bt

cum

casderetur,

emisit

spf;

ritum

II

DE
in

SS.

IIIPPOLYTO,

CONCORDIA ETC. MM.
xx, et

uxtom
J
-

p

cloacam projectum Justmus, et diu quaereret illud sanctus Cumque ut non eeasanon mveniiet, ita tristia redditurj vero die post rent flere oculi ejus. Tertiodceimo sancti Ilippolvti, venit quidam miles passionem
ritum, oofpusque ejus est
Porphyrius nomine, ad Irenaum

Jacobus Echardus

;

apud quem tom

i

de

D

Scriptoribus Ordinis Pmdicatorum pag. 511 Sanctorum inter scripta ejus recensentur, Vitae monumentis collecta*, et duobus volu ex antiquis

minibus

ing-entis

molis

comprenbensse.

Addit,

9

h

g cloacarium

k,

qui oecuIteChristianuserat, et dicit ei : Si secretum possis custodire, divulg-abo arti tuas multum

ad qusstum. Ante hos dies jussit Valerianus

prae-

fectus in conspectu suo quamdam creditariam i Uippolyti plumbatis defieere , et corpus ejus in

cloacam jactaii Haec in vestibus suis spero quod absconsas vel aurum. Audiens hffic Irenams intimavit secreto beato Justinopremarg-aritas habet

etiamnum Bononiae apud S. Dominicum servatos Alvam (de quo Nicolaus Antonius in Bibliotheca Hispana) sol. verit. Rad. 179 col. 1122 testari, duo similia voluinina Romae in Barberina se vidisse; ut mirum sit Bollandum iu Praef. g-en. ad Acta SS. scribere, unicum volumen nempe secundum tantum in eadem Barb. a se visum. Sed nos potiore jure miramur,
praeter nos

codices

,

Qui flectens g-enua gratias eg*it Deo. Porphyrius autem noctu veniens cum Irenaeo. invenit corpus sanctum sed in vestimentis nihil invenerunt. BeatUfl autem Irenaeus vocavit ad se quemdam Christianum Abundium nomine, et tulerunt corpus ejus, et pcrduxerunt ad bcatum Justinum.
sbytero.
:

de Bollando, nec duo volumina vel in Barbemniana vel in idta bibtiotheca Ronnv videre potuit, quia Romam, tametsi ad itlam invita-

Echardum

ista scribere potuisse

qui nec

unum

Qui
vit

gfrat!afl

a<rens

Deo, illud susnepit; et juxta
Ilippolyti
et alforum

oorpora

martyrum

sepeli-

vidit sicut constat ex ejus Vita, primo mensis Martii prxfxa, cap. 13. Ad hsec, nullam apud eum loco a nobismox assignato bibliothecx Barberinianse apicem invenimus. Heec occasione scriptoris horum, quee
tus,
;

numquam

nostro tomo

h octavo Kalendas Septembris.

ANNOTATA.
a Ilic titnlus ei etiam datur
rio,

daturi sumus, miraculorum* 2 Circascriptionismateriem, acnostrumexemplarhcvc breviter prxnotamus. Quo tempore miracula illa acciderint, nutlo indicio prodit Calotius.

E
materiem
siriptionis
cl

apogranu-

apud Surium.

Pro

76 ut aliqui

Varia super ista voce cottegit Cangius in Glossah 8. Laurentii

scribunt, vellemus potius strum.

phum

videre, ut

sisset; ut item Mariale

nomina istorum atiquorum expresquodvocat, pauto di,

Acta illuslrata suntdie 10 hu-

stinctius determinasset.

Ea
,

itaque, qutenarrat,

jus.
c 1 *ro Decio ac Valeriano, sub quibus ponitur Sancti martijrium, substitue Valerianum impe-

dabimus in ipsius fide qualiacumque sint. Quia vero nostrum apographum erat mendosum,
juvare ittud necesse fuit
obtutit,
,

ratorcm
vio
d

:

secundum
18.

et,

ubi

dicta in

Commentario prsein multis nostro

occasio se

num.

Synonymum martyrem
et

ad intelligibilem sensum reducere Notatur exceptum ex cod. 929,- sed non additur cujus
quee forte designata fuerit in aliis a quibus hocpraesens, equo ista miracula typis committimus, exemplar sejunctum incaute fuerit, ac seorsim reconditum. Pro Barberiniana videtur utcumque facere cum itlud quod modo de ipsa dictum est ; tum quia antemeha;

bibliotheca?

similcm,
nost7*o
e

eadem etiam morte sublatum, a
§ 2.

foliis,

17

discrevimus in Comm. Snjnatur in Martyrologio Scplembris.

Romanoaddiem

(Deloco sepulturte meninit Commentarius ubi loci istius diversitate pnedictum martyrem

synonymum a

nostro distinguendum existima-

vimus, g SS. Irenams et Abundantius in dictoRomano (\rstant ilic%{\ Augusti,
h Cloaoariua est hic,

beo exemplar de alia Sancta, quod notaiur ex Ms. membran.Leg-endarioCard. Barberini,

dem amanuensis

et ejusest,

charactere transcriptum

immunda
tibus,

loca

.-

qui purgat ctoacas seu idque coh/eret cummox sequen-

quiprxsens miraculorum documentum descripsit. Quidquid sit, sive e bibtiotheca Barberiniana, sive aliunde exceptum

ad nos pervenerit,

ubidecorpore in cloacam projecto.
,

lCreditaria
est
ria

atibi mitrix Bippolyti;

Conoordia.

apud SuDe vocibus autem credita-

ae oreditario eonsidi potest Cangius in Glosk

sarto.

De sepultura S. Concordia?, et atiorum Martyrum Commentarius prajvius num. 20.

momenti, ut moram injicere lectori debeat. Denique quia non relucet ex dichone auctoris, an de nostro hodierno S. Hippolyto, an dealio homonymo sit oratio, ideo rem hieproducimus sub nomine S. Hippolyti martyris, qualis notatur in ejusdem rei narratione
est

non tanti hoc

M

I

R

AC

U L A

ubinam gesta sit, indicabitur in Annota Us. Atque haec quidem sunt, de quibus lectorem censuimus prxmonendum. Reliquum est ut xpsa nunc subdantur miracula.
qute
3 .Juvems quidam, nomine Petms, vitrico suo officmm bubulci exercens in die B. Ma nse Mag* dalena?,

s.

iiirmiATi

Juvenis o0
violatiotiem

quam

audiernt

opere

aacerdotoli indietione
vitrico

torensi

inb.ibit.Rm

,

Ex Petro Calo, Ordinis FF. Prsedicatorum.
Obn
PMI

Monitio

praevia.

ruafto
ii

nn

11*6«°»! manibusapographum hoc

nno^..

titulo

tcriptorem

S

.

llippolytimiraeula,

ox

on». r tl

everentiam sancta? solemnitatis objecit; Hedyitricijurg-anti* tncijur-antis vicit imperium. imperi^;"it a( Itaque jung.ens, cum ipsius «Ptoi operis ntque -ito e Q animahum execratione [illmll exeanitnv r Tique Ue ccepta proseqnitur, bovefi stim u .o * et sibilo non andiunt. OuoT

imperanti

ab a^ri cultum

fatxdit

»»

Z

1

'

in.",-it, nunc verbcrat, nu c iramt per cornua iiuiiu \r h t miHC autccedit nunc sequitur; mu.c impellit eoa acapulis, Mira res monuntur
, '

tle

^r^ 7 *"*
i
!

^

bmit

,

bores sub junboves ju^-ibu

(

vel

ut aliqui
illapidans

scri-

maledxctis

inutile sibi exauditur

*
t.

ad

votum.

Nam

illaqut

boves e t
utensilia.

DIE DECIMA TERTIA AIGUSTI

15
«CCTCitK
J. P.

A

utensilia, motis subitaneo tonitruo elementis,

ful-

mine absumuntur
rat imprecando
ri
,

,

et ipse,

qui hoc

fieri

exege-

sed mutatas in alteras aestimarent. Contrectabant eum , et vera naembra quae tetigerant , sentie,

atrociori supplicio et diuturniocaelestis
,

bant.
7

flamma quse bruta ligneaque voraverat , hujusmodi exemplo quffi in brevi cum rediisset exesum subripuit reddidit ] tibiam quoque [ coepit ] pervade[ re; cruris pariter suprema corripuit carnes quoduritia nervorum tabidis fluoribus que vorans ossa retexerat, eademque casu quoflaccescente
addicitur.
:

Eadem enim

Tandem
,

diflacillime

excitatus,

cum

aperuissesti-

' anaiur

-

set oculos

,

mabat

astantes.

Virginem cum Quibus visibiliter

Martyre adhuc

absentatis, ro-

:

:

,

,

tidiano usque
serat.
ttuimtus

ad geniculuni hac illacque disper-

4

Cum

igitur pro misera sua habitudine putori

puniftw;

et pudori suis esset parentibus,

clesiam, B. Mariae
offerri se fecit,

ad quamdam ecMagdalenae nomini dicatam ut cui temerata festivitas occasio
,

perversionis extiterat
istat.

remedii causa

rursus ex-

Itaque sacer ignis qui partes jam corporis merito illius extiuctus est superiores attigerat
,

quse ad pedes Christi concupiscentiarum

ignem la-

3
„ t

crymis extinguere meruit. Interea unius experientia pietatis jam majora praesumens, cum extremis partibus adhuc esset inutilis operi, quamdam Dei Genitricis ecclesiam a [ esse novit ] tribus milliaribus distantem ab Arelate&, in reflui oceani finibus, celebribus usque diu miraculis insignitam quae habebat et Hippolyti martyris memoriam. Ad hanc cum se devehi impetrasset in navi affuit Mater Dei, et penitus per Rhodanum c ardorem extinxit, etsolutis renibus, quos illeignis voraverat, os tibise a sua solutum vertibula corruit in navi ; quod ille lacrymaus prae salutis gauliberatrici suae dio , quinto die illuc perveniens
;
',

gatus a fratribus quis sibi restituisset amissa ; retulit, et multos in admirationem adduxit. Tota enim patria ad spectandum miraculum hoc cucurrit et oblata sibi excedebant pondus, numerum de quibus Petrus plcna vasa diet mensuram spergebat pauperibus. Sed tamen nova costa, mollior quam vetusta, ad sustentaudum corpus non poterat exsequari. Unde ad publicationem miraculi claudicavit per annum. Et tunc iterum beata Virgo ei apparens dixit B. llippolyto, ut quidquid curationi ejus deesset, suppleret, praeter teneritudinem etspeciem cutis. Evigilans igitur, et sepenitus sanatum videns, reclusorium intravit, sibi, Deo, et Matri ejus victurus. 8 Cui diabolus in specie nudae rnulieris fre- &cuium «quentissime apparebat, et nudam se ei ingerens, '»»?««"» quando ille fortius resistebat, tanto illa impuden- nmrcfta w. tius incumbebat. Cum igitur ab illa plurimum ve- beraiur. xaretur tandem ille stolum sacerdotalem arripi- E et eam suffocavit. ens, cinxit ad collum ejus Mox diabolus discedens cadaver putridum ibi dimisit, tantusque foetor ibi [ remansit ] ut nul: ; , ,

,

lus hoc videns ambigeret

,

quin corpus alicujus

c

mulieris mortuae fuisset, quoddiabolus assumpsisset ; quod episcopus et cives alii cremaverunt. Est

autem nomen Peneda d oppido Alimiae
dictus bubulcus traxit originem
:

e

,

unde

a

*•

et,

ut dicitur in

,

obtulit, gratias agens. Et coepit ibi crebris obsecra-

Mariali, saniori usus consilio, Cluniacum adiit, et
ibi

tionibus interpellare

mundi Reginam,

ut, quodaliis

factusest monachus.

valentioribus impendebat, sibi prorsus impoti non

negaret.
sed a Deipa
ra, et

ANNOTATA.
a Circa hanc sedem
lit. c.

a S.

Hippolylo
siii

appa-

rf-ntibm.

5 Miles autem quidam saepe intueus eum basilicam reptaudo subire eleemosynas 'causa, in domum propriam declinare suasit ubi cum aliquamdiu resedisset, pedissequoe, nescio quid actunoctu a camera in domum exteriorem derae et Petrum crebris planctibus ingemiveniunt
: ,

sacram nonnulla dabimus

,

scentem subaudiunt. Quorum gemituum haec causa fuerat. Virgo beata Maria cum B. Hippolyto
in visione stratui ejus astiterat, quae
,

b Arelatum, Arelate, Arelas (vulgo Arles) urbs Provincia ad Rhodani fluvii aU veum de qua varia collegit Adrianus Valesius inNotitia Galliarum apag. 38. c Rhodanus, celeberrimus Gallise fluvius, pluest Gallise in
:

ut jacenti
,

c videbatur
inquiens,

quem

imperaverat S. antiquo vigori tenes , cruri ejus. Paret
,

Hippolyto
,

Restitue

,

ribus illustratur apud Valesium, quem modo designabamus, pag. 473 et seqq. Inter ostia, qui-

eum

apponens pedem,
ille.

Jamque

va caro

cum

veteri

una

efficitur,

et

nofirma comve-

page ossibus utriusque cohserentibus, venae
nas agnoscunt,
ci rubei,

bus in mare Mediterraneum se ecconerat, et qux Gradus (Gras) vocant unum extat cui Gradui Paulitensi (Gras de Paulet) nomen inditum est ad cujus alveum prodit se in mappa geogra, ,
:

^

nervos suscipiunt, et in junctura novae carnis et veteris, instar fili modiet nervi

coxam

cingit.

Coxa

illa

gratiosior toto

corpore. Pes novus promiuentioraltero tribus digitisin

miromodo

6
liter

mensura. Martyr vero
,

imperanti
,

obsecundans humi-

crus

,

tibiam

pedemque quaquaversum

olim sparsa, divinitus,' adinstar futurae resurrectionis in puncto compacta recolligentis corpora, ei quasi surculum arbori cospit subjungere. In qua insertione tantis urgebatur tormentis , et ardori-

phica Blaviana Provincise locus Nostre Dame dormet, aliquot leucarum intervallo ab urbe Arelatensi distans. Concurrunt hicadjuncta, qiuv suspicionem moveant, locum islum esse, in quo ecclesia Deiparse sacra, a Calotio pauilo ante memorata. Si fallit suspicio; certius aliquid doceant eruditi, quibus isti tractui terrse vicinioribus major loci sit notitia. d In mappa superius indicata notatur duplex
,

locus

bus

,

ut non

sine clamoribus subsisteudo
et

,

cre-

Massiliensi quorum alter ad la Pene; les Penes alter vocatur. An Peneda non habeo, unde certo alterutrum sit referenda,
in territorio
;

brisque
illato

rictibus

membrorum motibus,
Irruunt igitur
,

quid
,

pateretur,
dispiciunt

indicaret.

ancillae

ct

dum hac illacque cubile foco duos iabere pedes, et duo crura Petrum reperiunt. Ex quo intuitu tantus eas illico
adjacentis
,

determinem. e Cum exemplar prsesentis narrationismendosum fuerit; forte hic, uti et alibi factum a noMasbisest, juvari debet, etpro Alimiai substitui Enimvero locus iste non inconcinne cohsesiliae.
ret

stupor invasit, ut non se eas esse, quee venerant,

cum

aliis locis

modo

indicatis.

Augusti Tomus

III.

G

DE

ACTA SANCTORUM
i<;

1)

DE SANCTO CASSIANO
APUD FORUM SYLL^:
IN ITALIA
P. B-

MARTYRE

COMMENTARIUS PR^VIUS
I.

Cultus ejus apud Foro-Syllanos et alibi
g*regi veniente persecutione, ipsi puerili ac tenero persecutorum judicio traditur. At illi, Magistri sang-uinem sitientes, ceratas in caput inlidunt tabulas, secantes latitudinibusstilorum, punctisque minutis

\ui An..

Imot* ad

Sundi lu•iuilxin

darissimus vir Antonius Maria Manzonius J. U. D. et cathedralis ecctesuv Imolensis J^Canonicus in Historise episcoporum Imolensiumanno HlQeditcV Prsetudio sicForum Syllse describit: Urbs Corneliensis,quae Forum Corne-

C'

transverberantes

membra

Mag-istri,

dignum Deo

lii,

sive

Syllre,

appellata est,
in

jara

dudum

ante

Christi

Domini
fcre

carne adventum condita, hoc

nomen
'*

communi eruditorum sententiaaLucio
seu Sulla, dictatore obtinuit, per

Cornelio Sylla,

hodieque tanmartyrem tustimorhabetur; ut nullus penitus de ejus rebus aliquid sit ausus attingere quod si fecerit, aut ar repentinaconsumitur ripitur daemonio, autraorte
effecerunt. In cujus honore
:

;

forum non modo ad nundinas verum etiam ad jns dicendum institutum fuerat. Eadem mulato acmutuato postmodum nomine ab arce, quam Liongobardi, teste Paulo Piacono de.Gestis Long-obardorum libro secundo, capite decimo octa-

qurm

inibi

E non tamen immunis ab ultione recedit. Mirum adeo non est, si cultus tamantiquus, inomnibu» 4
tam ceteber Martyrotogiorum fere omnium ctassicorum tabulis hoc die xiiiA ugusti memoretur nam, ut Hieronymiana prsetereamus, quse hodi:

1 vrc
..

Marl, j-

»*
,„_

'

/}

exin

,

vo,

Imolas voeitabant, nunc Iraola

dicitur; et in

Emilia, nobili Italiae reg-ione, Bononiam inter et flaventiam sub Apostolicae Scdis ditione sitaest;

ernam in Cassiani nostri annuniiatione corruptionem ad Bedam usque et Rabanum propagarunt dumillum ki Romanis Martyribus ex istis fontibus accensuere, fatentes interim, eumdem esse, de quo scripsit Prudentius ut hsec inquam, omittamus, ita notaturhodie inRomano vetere In Foro Syllse, Cassiani. Fusius Ado Eodem die in Foro Syllae natale sancti Cassiani qui cum adorareidola noluisset, interrog-atus a per: ,
: :

<fc

notata,

ubi ante tredecim,

et

quod excurrit, secula sancti

Oassiani martyris nostri
bri arisque decoravit.
a iscufo
''

tumulum

ecclesia

cele-

Hai

auctor Aurelius Prudentius Clemens, quianno circiter Chri2 Testabitur hoc infra luculentus
sti
6t

,

,

,

107

Romam

adiens; ibi tantisper substitit

in

tus, ejus
<h>»t.,

eadem ecctesia.ante aram Sancti provolutumulum feticibus, ut sensit postmoinspersit lacrymis. Novum autem istud

wdiftcium tunc fuisse,
seri

cum

ipse nonprodat, cenesse potest,

non
istic

quid artis haberet; respondit, 'quia. pueros notas doceret. Et mox spoliatis vestibus ac manibus post terga revinctis, statuitur in medio. Yocatisque pueris quibus docendo exosus ,
secutore
,

debet.

Neque vero dubium

fuerat factus

,

data est facultas

eum
,

perimendi.

ante floruerit publica Martyris veneratio, quam sepulcro ejus altare pcdesque sacra
CCBperint imponi. Sed utriusque fabricm obscuraprimordia; et qui ea ad annum ChristiSQS C defiwit Manzonius in Tumulo SS. Projecti et

quin

At

illi

quantum doluerant discentes

tantum se

ulcisci g-audentes, alii

eum

tabulis ac buxisferie-

bant,

alii stylis

vulnerabant.

Quorum

quantoinfir-

MauMti
non

fecit ob

tyrium quteres infra discutiehir. Ut ut est permagnam jam ab initio seculi v loco religionem conciliaverant creberrima, quxad se confugientibus ibi
,

\\§,idaliam,ni fallor, causam, quam quod Sancti maranno tantum uno pxdavit antiquius ,

ilhistrato pag.

mioreratmanus, tanto graviorem martyrii pcenam dilata morte faciebat, Scripsit Prudentius poeta. E Consonant, sed aliquando contractius, Usuardus, Notkerus, aliiqiw, ac tandem etiam Martyrologii Ro77iani moderni reformatores; imo ipsum, quo

nunc utitur Ecclesia Romana
Lectione
ix hodierniOfficii.

,

Breviarium in

bcnitjnissimus Martyr conferre
bvnvfhiti. Ilor

tam assueverat

iuuuunth&CtedituiadPrudentium
,

verba

:

Audit

,

crede

preces

Martyr

prosperrimus

omnesj
Katasque reddlt, quas videtprobabiles, Hoc ipse Pntdentius, post iter illud suum
cto

Romanum etrerum ibiexpediendarum successum SanAudiop

commendatum, expertus, canit Urbem adeo; dextris successibus
:
:

££.£'
„.,,„-,.

Cassianum prsdico l '»<>'l<»"» ^isacrariomajestatem identidem ;l a/Jerebatpro/usa Martyris erga clientes beniqni:

Domum

utor-

rovertor

\^r °T 7 1 martyr
l

eamdem diviyxa tutabatur augebatque seventas in adrersantes. Audi S. Gregorium Turonensem, qui de eadem absque dubio ecclesia tib a 1 dQ Gl° ria
tas,
'

VI

T

fin(m

Ua

SCt

ItaU», puerorura magnificus doetor

^

MartV*™>
sit
:

cap. Cassianus,

eadem sacra fctuum

cuhari ipsum prosequuntur Offtcio, cui Decretum hoc subnexum legitur Officium hoc S Cassiani martyris ecclesi* et civitatis Immolensis patrom et protectoris, alias a sacra Rituum Conffregatione sine Octava approbatum pro ecclesia Bmmens! sub die x Aprilis mdciv, etiam pro eceles.a Immolensi ubi martyrii coronam dictus S Cassianusrece pi tetejus corpus requiescit, cum Octava prout mc annotatur dilig-enter iLt Ium iterum de mandato e usdem sacrae rvmo«« * ^jusuem sacr^ tong-reg-atioms reco««.•* ffmtum, emendatum, et subscriptum ab illustriss.mo et reverendissimo D. Cardinali Bellarmino
:

5 Pei^severat igitur etiamnum, imo vero illustriorevasit ejus festi solemnitas Imolsein ecclesia cathedrali, qux> S. Cassiani nomine consecrata est et in urbe, totaque dioecesi, qua> ut peculiari ejus patrocimo ac protectione gloriantur; itapet

w
et

"'"«'"
10 ibi '

tlcm 0/flcic

,

,

,

'

.

«

Con^atio

ecc^esia

approbavit; u

ad-

oivitate et dicecesi

et lioite recitari poss it e t

liuere valeat, licentiam et fa-

Immolensi

cultatem

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.
cultatem dedit et concessit. Die iii Decembris MDCXVI. A. Mar. Episc. Ostien. Cardin. Gallus.

17
ItCTOtC
P.

corpore imbuit etc. Erat igitur ibi etiam lunc S. Cassiani corpus. De sequentibus usque ad

B

Locus
tiomx
Hili,
u/>-

tsigilli.

duodecimum seculis nihii opus est afferri cum nemo disputet, sed perpetua traditione constet,
;

firobnto,

un

I. P Mucantius Secret. Cougreg". Toturn hoc Officium est ex Communi de uno Martyre, prseter Orationem et Lectiones quarum tres in primo Nocturno leguntur ex Actibus Apostolorum, cap. 17 Cum cog-novissent inThessalonica Judasi etc; tres autem secundi Nocturni

numquam

iltud loco

motum
est

fuisse

,

nisi

cum
late-

6

propter barbarorumincursationestutioribus
bris tantisper

;

visum

committendum, quoad

:

eochibent
tio

compendium Actorum S. Cassani, In terNocturno legitur Homilia S. Athanasii in

profanationis direptionisque pericutum evanuisset; uti factum narrat Manzonius in Historia episcoporumlmolensium sub Joanne I, anno Christi nongentesimo tertio.
9 Quamquamtum quidem videri potest diutius abstrusum paucisque Canonicis notum delituisse; quia Manzonius, etsi deinde in Histona episcoporum Imoiensium de corporibus agens Sanctorum urbisprotectorum,eos nominatim appellet nonsemel, ut S. Donaium S. Petrum Chrysologum, S. Maurelium pag 96 et 97; nurnquam inter eos tamen Cassianum exprimit qui primo loco nominari debuisset, si de ejus ibi etiam corpore fuisset actum. Prima ejus mentio recurrit anno 1198 sub Alberto I episcopo Imolensi pag 136; ubinarratur compositio titis diuturme interanti,
.

uique ad

tr-

Evangelium Matthsei, Cum persequentur vos in civitate ista, fugite in aliam. Secunda die infra Octavam in secundo Nocturno proponuntur Lectiones ex sermone B.Petri Damiani de S.Cassiano
martyre; in
tertio

r*u/um 12,

quo transta-

tum fwtex
vtteri

continuatur homilia S. Atha-

nasii in idem Evangelium. Ceteri dies impediuntur usque ad Octavam, quse in primo Nocturno easdem Leetiones habet, quas ipsum festum ; in

;

secundo prosecutionem sermonis B.Petri Damiani de S. Cassiano martyre; in tertio homiliam B S, Petri Chrysologi in Evangelium Lucse, Designavit Dominis et alios septuag-inta duos. Eadem ud 7 Utrum hoc idem Officium cum aliis postmoalias ecctedum ecclesiis communicatum fuerit, ignoramus; stas exiensuspicio tamen est aliqua de ecclesia Brixinensi »a. in Tyrolensi Comitatu; quippe quse ipsam Imolensem in Officio ejusproprio etpostulando etobtinendo (sed sine Octava) anteverterit; ut liquet ex Decreto jam recitato quseque Martyrem eumdem non solum ut patronum, sed etiam ut primum episcopum suum atque apostolum agnoscat. Et quidni poposcerit idem ecclesia Comactensis, vulgo di Comacchio, ad mare Adriaticum sita inter duo ostia Padi fiuminis? Certe et illa Cassiaxxwmnostrum tutelarem jam olim prsesidem veneratur, Ughcllo teste in Italia sacra tom. %, ubide episcopis Comaciensibus agit. Idem de Boiis, seu Bavaris asserit Raderus noster in sua Bavaria sancta tom. 3; pag. 3; Cassianus autem, inquit, a Boiis semper pro tutelari Divoest cultus, et in metropoli quondam Boiariae Reginoburgi antiquissi;

stitem illum

et

Canonicos ecclesise xathedralis,

hac inter
cti

alias conditione;Vt(canonici) corpus San-

Cassiani jam detectum traderent episcopo. Unde suspicamur primum, aliorum Sanctoy^um

corpora, queeeodem, quo corpus S. Cassiani, anno 903 abscondita fuerant, diu detecta fuisse, an-

tequam repertum fuerit corpus Martyris nostri: Deinde hoc inventum fuisse non admodum diu ante (puta anno circiter 1188, quo transiatum infra dicetur ex antiqua ad novam basilicam cathedralem ) et inventum quidem tum fuisse a Canonicis tantum quandoquidem illud hi in sua polestate retinebant, donec episcopo tradere per sententiam coacti sunt. Nimirum tam longx secretseque retrusionis causse esse potuerunt non externa tantummodo ,verum etiam domesticaCorneliensium inter se betla,quibus inde ab anno 1079 tres Imoise portiones prsecipusc tam intemecinis in se mutuo factionibus exarserunt; utnisi dua;
;

,

rum

interitu ac demolitione, civiumque

omnium

mum ejus templum

hodieque visitur.

Ne

quis vero

alium quemdam Cassianum intelligat, ibidem solicite nostrum discernit a synonymis. De monasterioS. Cassiani Romano, dequo meminitAringhus RonicV subterranese tom. 2, lib. 4-, cap. 17, num 5, nihildicimus, cum quia certo non scimus,
cujus S. Cassiani fuerit;

tum quiajam diu
,

colla-

psum

Porro ut cultum Sanctorum promovent imprimis eorum reliquise sequum est de his
est.

etiam nonnulla subjungi.

nunc Imolse nomen sola sustinet) migratione compesci nequaquam potuerint. Vide laudatam Historiam a pag. 70 usque adpag. 130. F inivam 10 Indidem inteltiges, quse ratio fuerit novse .nli-ni cathrcathedralis ecclesise ad veteris omnino normam dralem; eo, quo nunc visitur, urbis ioco sub annum Christi tbique per11S7 exsedificandic ad quam subinde ex pristi- honorifianis illis sedibus patronorum hnolensium corpora cotlacatum commigrarunt nihito minus istic hono/i flce WO. quam unde venerant, coltocata; et satis quidem sero corpus S. Cassiani; quippe quod Maynardinum episcopum anno demum 12 17 iu nlian.quud
in portionem tertiam (quse
(ii? ;

1^».'

,

t

%

II.

Corpus ejusdem

et reliquiae

ipse tunc consecraverat

,

in cathedralicollocas.se,

Corpmmun- Q.anctissimi Martyris hujus corpus in urbe Corsit /mo/am ^neliensi conditum fuisse ex Prudentio certa V rtmoMpuL res esi ibid em Mudusque admedium seculi v a tro, vd vt_ . „ , ix scricino tadbu- permansisse, docet Agnellus (qui seculo
, ^
.

narrat memoraia ssepius Ilistoria Manzonii pag. 159. Ibi porro mansit usque ad annum 1271, ad quem auctor idem de Sinibaldo episcopo sic haAnno millesimo ducentesimo Beptuagesimb bet
:

primo, die x\i\ Octobris cathcdrnlcin ccclesiam, desolemniter coro sedificio arapliatam ac ornatam
,

h,

Pontificalem, seu Vitaspontificum Ravennatum) in Vita S. Petri Chrysologicap. 4-; ubi sic habet Cognovit autem post hajc hic beatissimus Petrus per spiritum finem vitsesua.

bebat

Librumsuum

consecravit, et

;

1

.

Ivit ad

Corneliensem ecclesiam
,

;

et

ingressus infra
,

basilicam B. Cassiani

obtulit

munera
,

id est

majores temporis a se juxta Ecclesia: ritus sacroChrismahabita te delibuta corpus S. Cassiani coudidit pcr eum ea die, xxiv scilicet Octobris, homilia; cujus autog-raphum in membrana cxeratum, ac
,

quam

subter ipsam in inferiori parte dixcre Confessioncm, in ara tunc

-

craterem aureum unum, et pateram arg"enteam pretiosisalteram , et diademata aurea mag-na simis gemmis ornata. H.ec omnia a S. Cassiani

nuperrime pcr me, non sinc ejusdem Sancti ope, ex in capitulari tabulaiio servatur repertura
,
:

qua

certo innotuit, cas ibi indubitanter esse S. Cassiani

18
ArCTOHI

DE
ac
pra*licta
illuxit;

S.

CASSIANO M. IMOLENSI.
dedicatio-

siam reliquias;

basilicre

P.B.

nismemoria maxime

dem

homSIiffiinitio,
:

. mcclxxi. quet, vidclicet Quam ecclcsi*, sive altaris. tione

ut ex sequenh ejustitulo Heique pnenotato dedicaScrmo

m

temb.hses
domus Dei
et

In banc illatum, primitus A Maynardino episcopo annuraMCCXvii collocatum, Circa annoMCCLXxi Eta Sinibaldo successore consecrato positum,

D

Sub

altari a se

Jacob possunt eonporta cffili. Verba hodiern*, scilicet venienter adaptnri solemnitati martyris Cassiam qua3 corporis beati
dicta a S. colocationi
,

locusiste!

Non

est

hic aliud, nisi

Apud Galliarum regem

scrvaretur, Uthonorificentius iraposterum ara exornatis, Sacello et episcopo Imolen. Philippo Antonio Gualterio, anApostolico Nuncio
,

ecclesia sua. hodierna die fectafuit in prasenti
//./•r ibi.

sedhmori
flomHutcon''"

um

Opus hoc propter vetustatem sub episcopo Christi 1704 phffippo Antonio Gualterio, anno magnificentius instaurari, unaineunte, placuit
II

nuente, Cathedralis Capitulo instante, Tota gratulante civitate,

Solemni

pompa elevatum

dispicique, conditum sub eo thesaurum refodi, Manque admotis, quse conquirere jussus erat

In boc plumbeo loculo reposuit Generalis Abbas Joseph Guerra, Vicarius Indictione xii, diexxvii Anno mdcciv,

monumentis, zonius, pristini statusejus testibus prxsenti collata, identitatis, ut ita ut cum statu dicam, reliquiarum certam facerent fidem. Res publicis primum commendata precibus die vii
Aprilis postridie, clausis valvis, dissolutum est altare cum subjecto pavimento quo adpedesduos depresso, post prffigrandes, inquitpag. 406 ManB zonius idem cujus hic epitomen damus, avulsos marraoreos hpidesacarnotum ing*cntem ruderum, arenffi, obduotasque calcis acervum, arca tandcm marmorea ilrtecta est; qua reserata, spectaculiiin nobis optatissimum , sacrum pignus , ocplumbea lamina sucurrit; illud namque esse perposita testata est. In ea, etsi duobus locis
;

Septembris.

HPosteriorinscriptio
Philippi

talis est
iv,

tcmturin.
s

Clementis XII P- 0. M. auno Antonii Giialterii, apud Christianissimum

"''^-

Ludovicum XIVFrancorum regem NunciiApostolici,

;

Episcopatus tertio
Venerabile corpus

Ac

Cassiani episcopi et martyris primarii hujus ecclesise patroni
S.

e

,

Quinto Kal. Octobris ser. ser. recog:nitum Et in hac capsula plumbea recondiium Abbas Joseph Guerra Vicarius Generalis Marmoreo in sarcophago solemniter collocavit Kal. ejusdemOetobrisanno salutis mdcciv
Indictione duodecima

ni

tantillum eccesa, legipoterant h<vc « Anno Domiecoxvi... (erosa est unitas) terapore Hono:

rii

III collocatum est corpus B. Cassiani Imolae

episcopali sede, et altare consccratum a M. (Minjnarilimi) ejusdcm ecclesiae episcopo , vi...
in

Hsec de Martyris nostri corpore strictim hic dicta sunto nam queead illum honorandum, inpostrema iltapreesertimsolennitate, ImoLv excogitata gestaque sint, quam sumptuosa, quam au:

(supple Id. vel Kal.) Septembris.
ter alia discimus
,

»

Ex

his pr<v-

gusta, potest
15

mutatum non
in eo

fuisse

hunc

iu-

situm anno 1271 a Siitihuhlti, sftl huc excerpto lantum brachio, ita ut erat, translatum fuisse conditumque ex alio altari, in quo illum anno 1217 Maynardinus lo}

mulum, aut ossium

apud Manzonium copiose legi. aluv cum ibi, tum alibi ejusdem Sancti reliquicV et ibi quidem ejus brachium,
Sunt
et
:

4 [ i;vej us ,

dem

cuni

quod juxta antiquum Ecclesiae morem, inquit au-

ibidcm,

caverat.
nnno I70i
;

12 Dum interim inventionis hujus Lvtitiampopulo festivus campanarum pulsus annuntiat eximuntur ex invento sepidcro ossa, et a resolutx

episcoporum Imotensium pag 234, seorsim a reliquo ejusdem Sancti corpore ad publicam fidelium venerationem servari voluit, quodque seculo xiv Michael Porcelli intra nobilem thecam arg-enteam, quje brachium manumque episcopi benedicentis exprimit,
ctor Kistoriiv
.

Sinibaldus episcopus

tam tongo et humido situ thecic lignerc fragmentis C ac putvere diligentissime secreta, inparatumad
id loculum )vponuntur,

munifica pietate collocandum curavit prout ibi incisa verba testantur. In honore est insuper apud
,

una cum nummis,
t

p

opi-

nor, argenteis

t

quos ibidem indices xtatis suze

Maynardinus acctuserat, vqueac epigrapkenjam dictam, et partem fistulsevitreze, qucv creditaest
frag?nentum ampullse, qutv collectum olimSancti sanguinem coniinuerit. Post hsec loculus ilte conclusus obsignatusque,
situs,

hnolenses cotumna, de qua sic idem auctorpag. 75 Anno ml\xxv inventam fuisse tradunt co:

lumnam,

cui allig-atus S. Cassianus,
est
,

mam

adeptus

scopo Imolensi )

martyrii palatque a Morando (tunc epicollocatam in sacello, quod de-

ad superiorem chorum

de-

majore tantisper depodonec inferioris sacellianvque fabrica quatuor non amplius mensium spatio erecta constitit.

latus est, ibiquesub ara

inde Crux S. Cassiani et Crux cooperta fuit appellatum. Addit in Tumulo SS. Projectiet Maurelii
illustrato pag. 120: Nunc eodem loco quarta , parte Italici milliari ab urbe (Bononiam versus) distante, in ecclesia, ab episcopo Rodulpho

Tum vero coram tectissimo ordinum omnium consessu recognita denuo solemniter lipsana, et
in i>lun<bcu,u

Pa-

leotto via

^milia prope locum martyrii exstru:

cta anno

sarcophagum reclusa,postquam

tri-

dtto rcuerufinni

publicv mansissent exposita.Ka-

mdcxii, relig-iose asservatur ad quam in pervigilio celebritatis festivae ejusdem Sancti

lendis Octobris intra marmoream arcam, in altari recens constructo paratam, illata

per Canoni-

coset condita sunt. Rei

memoriam

servat inscri-

ptio duplex; altera inclusa sarcophago altera tumulo marmoreo apposita.
yuod gcmi

plumbeo

sacrum ipsius brachium utriusque cleri et confratriarum interventu, annuatim solemni supplicatione defertur. Memorat etiam JEmilius Luchinus in Martyrio S.Cassiani, quod anno 1614
,

m

13

Prior

sic habet

Paleotto inscripsit, pag. 37, pturima istic sancti Martyris patrocinium
neficia conferri, idque constare

eidem ad

:

confugientibus be-

Sancti martyris Cassiani, Sabkmen.sis, seu Brixinensis primi

louicm appensis
episcopi,
l

ex anathematis
5,

Uujus Corncliensis urbi patroni, Saerum corpus

Jn^i Cassiam hujus reliquias fuisse pagMZ r
j
-

m ° ntiU

Monument

ecclesiast tom.

tumalibi
nltqui*.

Ex

antiquiori catliedrali

anno mclxxx

viii

censet eas, quibus S. Ennodius, episcopus Ticinensis, Dictwne lusum fuisse circa initia seculi iv Maxi-

mum.

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.

19
**«<>«

A mum,

decessorem suum, significat in dedicatione cujusdam ecclesicc quam notat ibidem Sirmondus noster SS. Joannis BaptistcV Antonini,et Cassiani titulo fuisse tum ab illo consecratam. Ejusdem hujus Martyris caput servari credidisse videtur Saussayus in Supplemento Martyrologii sui pag. 1157 ; cum ibiad diem xiii Aug. hcec reTolosse , veneratio capitum gdoriosorum tulit
,
,

:

martyrum Hippolyti et Cassiani. Getenius quoque adeumdem diem in Fastis ColonuvAgrippinensis pag. 713 meminit Trium Sanctorum, qui Cassiani nomine usi sunt; quorum reliquiae
Christi
in diversis ecclesiis conservantur

eniminstitutumnostrum ,aliud istius interpretis. Ille simplicibus tantum operam suam impendit; nos fere tantum litteratis, qui ad fontes unice anhelant pnvsertim iltustratos rivos autem quatis est ista interpretatio cujus omnis auctoritas uno illo Carmine nititur plerumque negtigunt ut coltigere etiam iicuit ex Actorum compendiis § i datis neque enim ibi quod exhibet S. Gregorius Turonensis num. 3, neque quod num. 4 Ado, neque quee alii Martyrologi ibidem
,

PB

'

;

,

,

:

\

citati

sed assertionem adeo vagam discutere non vacat. Aliquid Cassiani cujusdam martyris in Hierogazophylacio Belgico apud Atrebates assignat Rayssius pag. 304; sed hujus an alterius , non explicat. In Lipsanologio ecclesicV Scorialensis in Hispania notatur Cassianus M. xiii Aug\, et additur: Pars ossis cum sua pelle, long*i digitis quatuor, lati tribus. Nostri certissime Cassiani reliquitv sunt quas anno 1660 Pisauri in Italia sub finem Novembris in
:
,

de Sancti hujus martyrio narrant, Stilum sapiunt interpretis anonymi, neque hujus ibi quisquam facit mentionem; sed solius Pmtdentii. Accedit hoc insuper; quod multo puriorad nos

usque venerit
tatio
,

Hymnus

ille,

quam
et

ejus interpre-

sive edita

apud Surium

Mombritium

,

sive

manuscripta, saltem in quinque per nos cotlatis exemplaribus
1 ^olus igiturHymnus ille Commentario nostro su^ ctetur utpote quo Acta Martyris hujus nitidissime comprehensa tam constantem tot retro seculis auctoritatem apud omnes ad hunc
; f

i

tut

uripiU
-

Pnidentiui

,

,

ecctesia

quondam
,

cathedrali

,

tunc autem pa-

B

rceciali

S.

Cassiani venerati sunt Henschenius

noster et Papebrochius una cum ?*eliquiis S. Petri Chrysologi siquidem ambarum instrumenta aixthentica ipsimet in loco viderunt; ut in Itinerario Ms. notarunt. Nihilo magis dubitandum de
;

ut neminem legere meminerimus, qui eorum quidquam hactenus revo- E carit in dubium; neminem, cujus quidem per;

usque diem obtinuerint

specta

sit astas,

qui rebus

ibi

narratis atiquidsit

Brixinensibus et Comaclensibas utpote inpostre;

ma

descripta anno 1704 ex Imolensis ecclesnv thesauro tunc aperto cum legitimo omnium consensu impetratis ut in
solennitate
,
,

jam

ausus adjicere ante seculum xiv satis aduttum quo Petrus de Natalibus in Catalogo tib. 7, cap. 58 nova qucvdam paucula tamen de S. Cassiaui nostri episcopatu Brixinensi et secuta dein ad
, ,

,

,

re.

Historia sua tradit Manzonius pag. -111. De ceteris, siqucV sunt alibi nec opus hic est plura nec satis opportunum exquirere.
, ,

Cornetiensesperegrinatione patam ccepit adstrueSed enim fuvc ab aliquot modernis criticis non imperitis velpropterea reprobantur quod a Prudentio traditanon sint, ad quem solum omnes
,

%

III.

Ejusdem Acta Vetera

;

re-

centiorum discussio.
PostActa primigmia
oiimdepei--

A cta S. Cassiani martyris Corneliensis diu J^conscripta fuisse et conservata ante seculumv, depictum ejus in manifesie tunc Prudentio tabula martyrium contemplanti asseruit ejusdem ccclesicV apud Forum Cornelii custos cum
,

Martyris ejusdem prcvcones utcumque veteres attemperarint elogia sua, ne excepto quidem S. PetroDamianiinluculento, quemseculo demum xi de S. Cassiani martyrio scripsit ,Sermone, apud Constantinum Caietanum in Operum iltius editione Romana tomi secundi quadragesimo. 20 Nos istiusmodi auctaria non pauca quia nec firmare satis possumus ,nec falsi omnia certis argumenhs convincere, ne nullum as locum demus, hincjam illa cum suis qiuvque momentis cottecta,
eruditi ac pii tectoris arbitrio cvstimanda subjicimus. Atque ut a natalibus faciamus initium

4Hor«ei^
" orumas {
,'

un(ur

,

,

C dixit:

Quod
est inanis

prospicis, hospes,
:

sunt, qui hunc Martyreni patria Brixieasem fecerint Fabricio teste apud Raderum in S. Cas
,

F

aut anilis fabula Non Historiampicturarefert, qusetradita libris, Veram vetusti temporis monstrat fidem. Sedjam libri illi plurimis a seculis perierunt nec aliud quidquam eorumjam dudum superest quam quod ex illisjam dictus eeditxtus narravit

Bavaruv sancUv votum. 3, pag. 4,- sed hoc natum censet Raderus ex errore, quo itli Brixinam Tyrotensem, ubiepiscopum eum fuisse scrisiano
bit Equitinus, cum Brixia Itatica oscitanter confuderint. Acta Sancti nostri Mss. qu& habcmus ex bibtiotheca Oratorii Romani (qiuvque ideo pu,

Prudentio; Prudentius autem eleganti carmine
posteritati transcripsit
9
;

lib.

Hepi

ffretpai/ow

Hymn.
postea

quod quidem ipsum

tanti

factum

est

ut iltud, quia ex Prudentii tigato ac poetico stiio non satis commode poterata simplice atqueiltitterato vulgo intelligi
,

tamus eadem esse qu<v hoc die in Annotationibus ad Martyrologium Rom. habuisse se memorat Ba~ 7'onius) Brixinensem hoc exordio statuunt Cassianus Brixina, quod est in Germania oppidum,
:

nobilibus

ac Christianis parentibus oriundus,...

ex hoc

in

popidarem
,

et so-

patrise suse episcopus electus, etc.

Sed

h<vc Acta

lutum sermonem converso vulgarit anonymus quispiam, venerabiti Beda senior dignusque ei
visus,

recentia sunt et auctoris

admodum
supy*a

ignorantis re15,

rum antiquarum
lumna
S.

:

novitatda indicant qiuc de co-

quem ipsemet
ex

ri Nolani,

in Vita S- Feticis , presbyteS. Paulini carmine in orationem

Cassiaui,

quam

num.

primum
:

muxima
xempcrfttit
uHctoritat

humitem planamque redigenda ob plurimorum utilitatem imitaretur. Adi Bedam in Prologo ad Vitam ittam apud nos Januarii tom. l pag. 943. 18 Hoc viri tanti de veteris istius interpretis lucubratione judicium ac testimonium pene nos
,

inventamet sacetto inctusam fuisse diximus anno Christi 1085, ibi teguntur in hsec verba Quae usque in hodiernum diem Via FJaminia prope moenia civitatis sub ccllula adservata, indi^enis summn cst[in] veneratione. Ignorantiam auctoris indidem inteltigis: Brixinam enim episco-

adduxerat ut hic illam Hym no Prudentiano subjectam recuderemus ; sed re maturius expensa satius visum est eam praetermittere aliud est
, :

paiem ponit
qucV

ivtate S. Cassiani; qiuv talis

primum

esse ccepit seculo x.

Roma

Deinde Viam Ftaminiam , tantum Ariminum usque pertigit, confundit

*H

fundit
P.B

cum

Via

D£ S. CASSIANO M. IMOLENSI. Mmilia ad quam situm fuit ravitepiscopatumejus;sedetaliiposteumomnes,

1)

Forum Comelii (quod idem miramur in Lectio nibus de Sancto propriis tam Brixinemibus quam Imolensibus non fuisse correctum.) Vide ergo qua fide digna sint Acta istiusmodi.
,

natoUbtti

Manzonius in Prgeludio ad Historiam episcoporum Imolensiumper conjecturam ex nomine Cassiani ductam asserit, uatinno Italuin atque
21

etiam B. Notkerus , qui Martyrologium suum scripsit circa finem secidi ix in camobio S. Oalti apud Hetvetos, non utique Sabiona Brixinave tam remotos. Quseritur ergo, rem totiocis, tot seculis ignoratam unde probent, qui asserunt. 23 Baronius hoc die in Annot. ad Martyrolog. Rom. eam tuetur ex Actis Sancti Mss. qum ha:

alit usxcri

origine

Roraanum

fuisse S. Cassianuui

,

ex nobi-

buit

E\ quibus, inquit,

illud etiara

compertum
pro venturum
,

1 lissimo stipite familin Cnssije, patritiaB inter Ro-

habetur, hunc ipsum Cassiauura fuisse episcopum

manas, prog-enitum. Verum alia est hominis per et potest hoc ante s<vpe, alia nominis origo sexcentos annos Romx exortum et clarum, per universum Romanum imperium diu quilibet ubivis gentium vel accepisse vel assumpsisse ante seram Christianam, etsi Italiam, Romam, gentem Cassiam numquam viderit. Et vero quis omnes
; ,

Brixieusem (errore , opinor, typographico
Brixinensem;) indeque pulsura
rnisse, ac tandera
,

lioinain

Imolas consedisse, ibique luduin litterarium ape-

martyrium consummasse. Hsec
lib. 7,

fereeadera habet Petrus in Catalogo
,

cap. 58.

Cassianos antiquos, omnes Cornelios omnes EerAnnibales etc. inde ortos fingat unde ducta gerunt nomina ? Recte ergo, nostra quidem
,

cutes

,

,

Reponipotest utramque illam auctoritatem nimis esse recentem, ut vaiere debeat adfirmanda per se solam seculo iv gesta de Petri Equitini setate dictumsupra num. 19, de Actorum itlorum tvtate t num. seq. Deinde utrobique dicitur Cassianus
:

B

nomine fatetur Italicum potius quam Germanicum esse; at de ipso S. Cassiano, Eg-o, inquit, sicutde parentibus ejus nihil habeo certi dicere; ita nec de patriaftfe
,

sententia Raderus de Cassiani
,

quod falsum nunc Brixinenses. Hundius loco citatopro eadem opinione profert Catatogum E episcoporum Sabionensium mmc Brixinensium,
fuisse pontifex civitatis Brixinensis;
esse fatebuntur ipsi
,

qua potissimum hoc
inare, Italusne,

loco quaeritur)

possum

affir-

in quo

primum tocum

obtinet 8. Cassiauus
,

:

prsearti

an Gerraanus; Noricus, an Romanus fuerit. De anno Martyris natati, ejusque in titteris educatione nihil a/ferimus; quia pendet a sequeniibus; ab officiis nempe, quse gessisse dicitur adultus, et anno martyrii.
</*

terea versus quatuor

rei

,

ui addit

,

non

accoramodatos; quos innuere videtur ex vetustis-

epfscopa

22 Gravior est qucvstio
,

,

num

simo quodam manuscripio libro a se fuisse expromptos in hxc verba Vox Patris almivoma * Christum docet in Sa
biona.

*

al. nliiso

fuerit episcopus

/n rjn*

Sa-

hionemi
ffiuin alii

tugant;

oppidum xn moderno Comitatu Tyrotensi ad Eisacum fiuvium, Brixina meridiem versus decem fere mitiibus passuum distans. Suos olim habuit epiad seculum, ut jamdiximus, decimum; quando, reticta Sabiona, Brixinam transtulere sedem , a qua episcopi Brixinenses
,

atiquando Sabionensis antequam accesserit Forum Cornelii: hoc enimnegant modo nonnulliplures aiunt. Est autem, imo fuit, Sabio aiiis Sabiona, Sabona etc, vemacule Seben,
,

Immola crucifixum * graphiis sic immolat sum Nam quem Sabiona primum praedicatorem
cepit,

ip-

*

«t. Cl.llll-

xum
re-

Hunclmmola
fecit.

diris

vulneribus Christi martyrem

scopos, usque

nuncupan continuo cmperunt antiquato Sabionensium tituio. Adi Hundiumcum Gewotdi additiombusin Metropoti tom. i. apag.
qui negant, ibi episcopum fuisse

tandem seculo carmen nemo
antiquius,

Sedneque his acquiescet omnino, qui apud Hundium ipsum adverterit incertam Catatogi istius anhquitatem; tum etiam, quam fuerint manca et parum integra monumenta, seu lacinix, ex quibus
xvi coiiectus prodiit. Tetrastichon forte secuto decimo tertio credet

439

Jam
no-

Strum, eodem argumento contendunt itium nec ibi
,

Martyrem

cum rhythmus videatur Leoninus Manzomus, ejusdem sententi<e

C

aitigisse; quia videlicet

neeahbi,necomnino umquam hunc ordinem
nec Prudentius , nec huS.

Romamm Cassmnum nostrum uilo prorsus indicio TcZnt episcopum. Quod ait Raderus pag. 15
b.

, nequi S. Gregonus Turonensis, neque S. Petrus Damam scri&or ullus kiL aut prior aut vqualis autsuppar, gui guidem innotZit toctenus, neque ulla Martyrologia (qux aUo Qui fgmtatts episcopatis titutum ubiqil Lotentex prtmerej ac ne reeentissimum quidem

manUqtminterpres^negue

Ennodius

mm

Uumea

tuo Cqmehensi;

tantum scripsuse , qu/didicera mdituum autem illum

£*%£
7/
,

£££!

Manzonius , a antiqux testimonium ? Deinde potest hsec tmago picta fuisse temnorp chronographi Ughelliani , dequoinfra et significare episcopatum Sancti Comeliensem sen twonoQravhus itte solum ronographus ille ™/„„™
sufficiunt

ducti ab

adjungit pmmo traditionem utriusaue ecclesim Imolensis ac Brixinensis. Sed hujus antiquitatem F requirimus Secundo, imag-iuem Cassiain infulati absida Imolensis cathedralis a quino-eutis fere annis depictam. Verum quingenti anni retro "

propugnator]

m

anno ad

im,quo
rei
1

scripsit

T
,

adstruit

quemque

'ejicit,

postremo auctoritatem

ThieUn
concessi;

Offi,

cu

verum hanc oppido debiiilat concessionislempus, a nobis assignatum supra num.

QorneUi

PP

aTud
iUe

- •*-«

m£S^ * " * S appeliZi i^wlf **
l

ote

dao SS.Cas
siani

'

MM.

detndenoviscurise}7ienr/nfn„
anno 1578, anno 1599

2^*^^*«* ZTZnT
;

hic dislni-

Uerum

gnendi;

"'

*""""

ibidem de as-

igno-

2?irrst&" -**ejus episcopalis
,

iani martyris

subjungii

DIE DECIMA TERTIA AlKJUSTl. A sabjungit observatiunculam suam, quam Latine fugitivum idque sub
;

!l

Valente imperatore,

quem

*tcroti

sic

Cassianus hic Brixinae natus, et Sabionensis antistes fuisse, cui habitu peregrini inde Tmolam adierit in Italia; ubi scho-

vertimus

:

Putatur

Christianorum persecutorum facit; cumsensatus nemo S. Cassianum Juliano ApostaUv superstitem

p

B-

Christumque praedicaverit. (Quid meticulosius ? Non enim audet edicere, opinionem se illam adoptare pro verisimili, nedum pro vera. Sed accipe etiam quod sequitur ) Corpus ejus quiescit Brixime in ecclesia cathedrali, cujus

lam aperuerit

,

:

adhuc finxerit ; et antiquitatis peritissimi rnulto faciant seniorem. 27 Idem ille afprmat, adeo gratum Foro Cor- anrpUcopu» netii accidisse Hospitis hujus adventum,ut ci- *nmfi*' vium studio sit effectum, ut ad pontificiam hujus "'
urbis

infulam exemplari bonitate

perduceretur.

est patronus.

Eadem omnia verbis totidem ediderat anno 1573 nam primam ejus editionem non habemus. Quid hoc est autem ? An hoc opus, in
:

Nec abludere videntur apud Ferrarium ad hunc diem epigramma, nescio cujus, obscurum pag.
509,
et

hymnus pag.
:

510

Cassiano Tudertino

Bavaria vulgaium

non viderint Brixinenses sattem totis 26 annis, qui inter secundam ac tertiam impressionem intercessere? Quis idcredat?
,

perperam subjunctus nisi quod in his episcopatus Martyri nostro Brixinensis adscribitur ante Forocorneliensem.

Verum de hoc ultimo ceteri silent.
.

Si viderint autem, cum nihil sciantur opposuisse, an non probasse censendi sunt atque adeo agnovisse ,S .Cassiani corpus apud se conservari? Atqui non erat illud corpus S. Cassiani Imolensis, ut patet ex paragrapho prsecedente neque pars illius notabilis nam $i talem habuissent, non
; ;
:

Imo Manzonius
Potissime vero

in laudato Pneiudio pag xxxvi erroneum est, inquit, S. Cassianum fuisse episcopum Corneliensem ut quidam scripsit anonymus id enim nec ecclesiastici An,
;

nales referunt, nec ullus probatus auctor asseruit.

Pergitporro ibidem chronographus Ughellianus
describere subsecuta Sancti apudCornelienses gesta, ipsumque diu posterius martyrium sed ea
;

denuo legatione solenni anno 170i Imottv postuB lassent; idinarrat HistoriaManzonii pagAl4-.An non igitur hic sicut apparent duo corpora diversa ita duos indicari SS. Cassianos licebit suspi:

fabuiis tam putidis, tam apertis ornat, ut pudeat exscribere; quandoquidem non samv tantummodo
chronologicV, sed et notissimis adversantur histo-

g

quorum alter Sabionee conditus primum f dein Brixinx semper manserit alter Imolse passus fuerit ac perpetuo servatus et quorum olim confusa fuerint Acta, non corpora ? Nihil decicari,
; :

i/uo/itHi ter

ai-

dimus.
gg jjoc cer t

Sabions

^
iSoI i

um

siani

M. nomine (non

videtur, quod alicujus S. Casutique sine ejusdemreli-

Accipe illa potius ex Officio ejus proprio Brixinensis atque Imotensis ecclesiarum 28 Cum aufem ad Forum Cornelii (quod nunc Immola dicitur) pervenisset, eum populum idolorum cultui deditum videns ibi divino
riis.
: ,

qui&opud
^ottgent,

consilio

veram Christianm
;

relig-innis

tidem disse-

quiis) dedicatcV fuerint olim ecclesicV cathedrales

tam Sabionensis,quamposteriorBrixinensis hoc enim de prima diserte traditur in diplomate Ludovici IV anni 909 apud citatum Hundium, seu potius Gewoldum, pag. 469 de secunda, in diplomate Conradi II imperatoris anni 1027 ibidem pag. 4-72. Merianus quoque in descriptione Comitatus Tyrolensis pagime 138 dirutm Sabiona? ectypum subjungens, ejusdem S. CassianiM. perantiquum istic monumentum exhibet num. 2,
: :

minare cogitarit atque ut id facilius pnestare posset, grarnmaticam humanasque litteras pueros docere coepit, quibus cum profanos librus explicare conting*eret inanem simulacrorum cultum
,

esse rationibus demonstrans, fidei capita

illis

pro-

atque in Christiana religioue teneram setatem excolens, verbum Bei disseminebat. Quod cum per eam urbem divulg-aretur, tamquam novje relig-ionis auctor apud urbis prrefectum accusatur;
,

ponebat

turrim videlicet, quev ejus olim carcer fuisse memoratur. Exhibet ct Virginis Matris ivdicxdam, qualem aiunt ibi eumdem Sanctum condidisse, C numX>;sednonannotat, eademne illa credatur; an alia re^entior. Sed redeamus ad S. Cassianum M. certo Corneliensem, cujus Antiquissimum hoc die cidtum probavimus.

a quo interrogatus, quam proriteretur artem, respondit, se Je.sum Christum, totius mundi salutis auetorem ig-norantibus prsedicare. Cumque ab eo proposito prsefectus eum nullo modo abducere possetjnovumet crudele martyrii genus excoyitans, Cassianum discipulorum arbitrio, quibus docendo exosus factus fuerat, excruciandum ct occidendura
tradi imperat.

IV. Continuatio ejusdem discussionis.
Vmh
San-

ctMvmerii
'

Cornelii vixisse SanApud Forum Syllce seu nunc est quidisputet; jy±_ c um Cassianum, nemo
t

Impii vero discipuli in Mag-istrum, a quo illum colupnecepta accepcrant, incitati mna? marmoreae (quas adhuc via Flaminia, in sacello, quod nunc parochialis extat ccciesia, prnpe urbem colitur) allig-atum furentes invadunt tabellisque et ferreis stylis sacrum ejus corpus undique contundunt ac lacerant. Quorum vulneribns
29
vitse
,

'iwdiHunu
*">

,

lienm:

a * unde istuc advenerit, nec Prudentius, nec alii, quorum satis tuta videatur auctoritas, indicarunt. Recentiores tamen iidem, qui episcopatum ejus vel Sabionensem,velBrixinensem adstruunt, indeeum ad Cornelienses advenisse volunt, quibus adde Chronographum Imolensem anonymum ac, Tillemontio hic satis eequo judice, insigniter fabulosum quem ex archivo Vatieano erutum episcopis Imolensibus praefigit Ughellus is enim quamvis Martyrem nostrum Brixince antistitem fuisse, nequaquam significet (in quo ab Ughello ipso deseritur ;) inde tamen ipsum etiam arcessit adForosyllanos sed modo a ceteris diverso nam alii a paganis expulsum et exsulem venisse narrant; istevero,ex carcere divinitus liberatum ac
, :
:

diu confossus et crudeliter excarnificatus, invictura Deo spiritum reddidit, Idibus Aug-usti. ffssc ibi,
tanto propiora vero, quanto ad Prudentium accedunt magis, quam vel ad Acta Baronii Mss., vel ad editum ab Ughelto chronicon, vel ad aliud PhilippiSaxi, quodlaudat et sequitur in Martyrio S. Cassiani P. Mmilius huchinus. An tamen illa ipsa Ilymno Prudentiano satis per omnia consonent,mox apparebit,cum illum proferemus, postquam de martyrii tempore nonnulla interje-

cerimus.
30 De tempore martyrii ejits plures olim opiniones fuere ; sed illa ccteras fere oppressit seculo xxi qitcV passum asservbat Cn^lamim sub Juliano Apostata, paxdo post legem adversus professores Christianos ab hoc in Oriente datam, Mamertiino
,

e^aonrfo,-

;

et

22
ACCTOA"

DE
Nevitta Coss.
(

S.

CASSIANO M. IMOLENSI
;

P.B.

Spoleti in Umbna acceptam vero Kalendis Augusti provincias promulOccidentis el subinde per Baromus adeumqatam, de qua fuse legi potest

ct

«»»o Ciim/i

362,

xv Kal Julms

fidem. vetdsti temporis monstrat nuncupari hiHistoriam hic vides martyrii ejus v, hoc est t storiam vetusti temporis initio seculi

Veram

I)

impugnavit prxterito seculo sic praeter alios Crosinus, Vicarius Brivirdoctissimus Antonius videri xinensis; utjam apud eruditos exstincta nisi eam anno 1719 clarissimus Manzoposset, nius in Historix suse Prseiudio tam operose sfr
scitasset.Ita

dem annum.

Verum hanc ipsam opimonem

intentum annis vix amplius quadraginta post si sub sic, ambo potuisset appellan, Juiiani. An apparet Juliano contigisset? Non mihi quidem non aliis nuncpassim omnibus, qui argumentum 5 hoc attigerunt ; ex quibus Tillemontius tom.
ecclesiast. pag. 794 ait, certura quod hoc non congTiutt cum Prudentio qui facit Sanctum hunc multo antiquiorem, quam ante Juse, qui tamen annis circiter tredecim imperium natus erat. At quanto antiquioliani rem ? Multo ; nihil amplius nec ipse audet, nec

Monumentorum
esse
,

suv capita

;

nunc duo supersunt hujus controverprimum eorum, qui Martyris hujus

agonem

refcrri volunt

ad annum
:

Christi 362;

alterum eorum, qui illum ante Constantini Magni nam de die imperium accidisse contendunt

alii definire.

Crosino

tamem
;

credibile videtur

nn

iul)

Ju

martyrii aut depositionis xm Augusti convenit inter omnes. Videamus utriusque capitis fundamenta.
31 Qui primum tuetur Manzonius hsec potissimum pro se affert. Primo S. Cassianus fuit
,

quod apudGeorgiumBraunum tegit, S. Cassianum occubuisse sub Diocletiano quod sicut inficiari

non debemus;
guit

ita

Hano Apo
ttatn,

tum

certe, si

nonpossumvs corfirmare. Viumquam, atrocissima violentia

;

episcopus Sabionensis Sabiona autem episcopali cathedra decorata non fuit,nisi post annum Christi 320 non igitur martyrium subiit ante impe;
:

cogentium Christianos quoshoet sacritegis idolorum aris supplicare ; uti docet Lactantius de

Mortibus persecutorum cap.

15.

B

rium Constantini.Secundo subJuliano cecidisse hunc Martyrem, diuturna cum Brixinensis tum
;

Imolensis ecclesiarum traditio

est,

cui sese aucto-

res seculi xvi nec pauci neque ignobiles accomo-

ACTA
Auctore Aurelio
libro
xitrA

El

darunt. Tertio ; Prudentius ejus martyrium describens, de schola ejus

meminit his verbis

Extrahitur coetu e medio Moderator alumni
Greftis quodarifi snpplicarespreverat.

Prudentio Clemente,

Videtur ergo innuere apprehensionis ejus causam duplicem Juliani solius edicto respondentem quod nimirum aris, sive idolis, supplicare spre,

a-z^<xvm

Hymn.

ix.

Ex
et

cove-

dicibus

nostris

membraneis
et

verat

;

et

interea pueros doceret moderator alumni
;

gregls. Nobis hiecparum firma videntur cum responderi posset adprimum, dubitari nunc plu-

tustissimis

f

Ms. 63

^

Ms. 66.

fuerit episcopus umquam Sabionendeinde Sabionensis ecclesuv primordia esse prorsus obscura ignotaque, quod vel ex Hundio lisis
;

rimum, an

Sylla forum statuit

Adsecundum traditionem ecclesiarum illade nece 8. Cassiani sub Jutiano diuturnam dici quidem, an non probari ignoratam illam certe fuisse vel rejeciam ablmolensi scriptore non valdeantiquo Chronici,quod supra Ughellianum appetlavimus imo vero reprobatam iacite fuisse C jussu Congregationis Romanse anno 1616, in Ofquet.
;

rum

:

Cornelius hoc Itali urbem Vocant ab ipso conditoris nomine. Hic mihi, cum peterem te, rerum maxima Roma a Spes estoborta, prosperum Christum fore Stratus humi , tumulo advolvebar quem sacer
; ,
:

PrudaUitts

ad S. Casstani (umvhun

,

ornat.

;

Dum

ficioseu LegendaSancti propria pro ecclesialmolensi, expunctis his verbis, Juliano Apostata imperatore,
!»•<>

Martyr dicato Cassianus corpore. lacrymans mecum reputo mea vulnera *
et

omnes

i. e,

pcc-

cala

Ferrarivsl.rtjrndwbnolcnsiperperamadscribit.

reiicta fuerant in eadem Legenda nri.rinrnsihits approbata anao 1604, ,/ qU

qux

&

Ad
snm

tertium; unicam tantum apprehensionis caufitisse

Vitas labores, ac dolorum acumina, Erexi ad caslum faciem stetit obvia contra Fucis colorum * picta imag;o Martyris, Plag-as mille g-erens, totos lacerata per artus,
:

r
i. e.

varus

mani* festum ficri ex versu Prudentii scquenie, ubi dicitur pr<rfectus qui illum apprehendi jusserat nondum tum scivisse, quam artem Sanctus profiteretur; sed hoc tantum, quod aris suppticare
t

quod

aris supplicare spreverat,

Ruptam minutis prseferens pnnctis cutem. Innumeri circum pueri (miserabile visu
!

coloiilus

anpotms
wilto antv
m'»i.

spreccrat.
altero capite ne midta congeramus dentur h<vc duo sufficere : primum,
ttoteste, cecidcrit

Confossa parvis membra figebant stilis, Unde * pugillares soliti percurrere ceras b, Scholare murmur adnotantes scripserant. 2,Edituus consultus, ait Quodprospicis.hospes,
, :

* i. e.

quiltu^
fr

32

Pro

vi-

Non est inanis aut anilis fabula Historiam pictura refert; quse tradita
:

discit,

ewtt

pueros do-

quod Pruden-

libris,

cuittc scri-

Cassianus in persecntione s<eva et generah Christiniorum, hoc expressa disticho Eece, iidem quatiens tempestas sava premebat Plebem dicatam Christiana? gioriie
talis

Ar eram vetusti temporis monstrat fidem. Prasfueratstudiis puerilibus, et greg-e

bere;
c

multo

Septus, mag-ister litterarum sederat, Verba notis brevibus c comprendere cuncta peritus,

autem nulla

fuit in Italia

sub Jutiano, nul-

la post inttia

Constantini.

Prudentio sumitur, ubi narrat, sibi Cassiani effi9*em aspectanti respondisse consultum xdituum
.-

Secundum ex eodem

Raptimquepunctis dicta praapetibus sequi Aspera non numquam praacepta et tristia

AT

.

Q uod

prospicis, hospes,

iNouestmauisautanilisfabuIa. Historiampictura refert, qua> tradita

libris

vulg-us moverant ira et metu Doctoramarus enim discenti semper ephebo, Nec dulcis ulli disciplina infautiaeest. Ecce, fidem quatienstempestas sa3va premebat

Impube

visa

Plebem

DIE DECIMA TEBTlA AUGUSTl. A
Plebem dicatam Christianae gloriaj Extraliitur coetu e medio moderator alumni Gregis, quod aris supplicare spreverat. 3 Poenarum artifici quaerenti, quod genus artis Yir nossetj a it tam rebellis spiritu, Agmen tenerum ac puerile guberltespondent
: :

'..',

rvona verv
penecutione

tlamnatum
fuisse

«««"*» Suggere, si quod habes justum vel amabile votum, apud Deum -j o opessiqua tibi est, si quid mtai aestuas. ««fcKmmVi Audit, crede, preces Martyr prosperrimusomnes, et patrocmvi. Ratasque reddit, quas videt probabiles. lacryraas quoque Pareo , complector tumulum
.

Miraris

:

istacstCassiani gloria.
i
• •

,

nat,
Eictis notare verba signis

fundo,

imbuens.
:

Altar tepescit ore, saxura pectore.

Ducite, conclamat, captivuin, ducite, et ultro Donetur ipsis verberator parvulis

Tunc arcana raei percenseo cuncta laboris Tunc quod petebam, quod timebam, murmu:

pro tingnnt

Ut libet illudant, lacerent impune, manusque Tinguant * raagistri feriatas d sanguine.

ro

:

Ludum

discipulis, volupe est, ut prsebeatipse Doctor severus, quos nimis coercuit. Vincitur post terga manus, spoliatus amictu, Adest acutis agmen arraatum stilis. Quantum quisque odii tacita conceperat ira, Effundit ardens felle tandem libero. Conjiciunt alii fragiles, inque ora tabellas

Et post terga doraum dubia sub sorte relictam, Et spem futuri forte nutantem boni l.
Audior,

Urbem adeo, dextris successibus Domura revertor, Cassianura praedico.

utor,

ANNOTATA.
a Tillemontius, qui Vitam Prudentii illustrat in

t

'

Frangunt relisa fronte lignura dissilit Buxa e crepant cerata, genis irapacta cruentis, Rubetque ab ictu curva tumens pagina /'. B 4- Inde alii stimulos et acumina ferrea vibrant,
:

ml iiomm

Qua
Et qua

parte aratis cera sulcis scribitur,
secti apices aboleutur, et Bequoris hirti
:

iptorum

s(i-

Monumentis pro historia ecclesiastica tom. 10, a pag. 560 ad 5GG, iter hoc ejus ex Hispania Romam refert ad annum Christi circiter 407. b Ceras appellat poeta tabulas oblitas cera, per

Rursus nitescens innovatur area Hincibditur Christi Confessor, etinde secatur Pars viscus intrat molle, pars scindit cutem g.
:

quam olim stilum ducentes, sulcando titteras effbr- E
mabant easdem etiam adjective pugiUnres vocat a pugno sea pagillo, quo circumferri sotebant assidue, ut semper in promptu essent, tamquam
:

Omnia membra manus
i,

pariter fixere ducentas,

Totidemque guttse vulnerum stillant simul. Major tortor erat, qui summa pupugerat h
fans,

zyyzioi$ioL y

iu-

seu manualia. Istiusmodi notas breves, quas vidgo nunc abc

breviationes appellant,

apud Romanos

usitatissi-

Quam qui profunda perforarat viscera
Ille levis,

mas

fuisse,

nemo

nescit.

Has qui callebant,

incre-

Ssevire

quoniam percussor morte negata solis scit dolorum spiculis;
vitalia condita pulsat,

dibili

Hic quanto interius
Plus dat medelse,

dum necem

prope applicat.
:

Este, precor, fortes, et vincite viribus annos

fluentem orationem redigebant. Adi de his grammaticum in tabutas vetustissimum Marcum VateriumProbum et alios Lugduni Batavorum editos anno 1509. De iisdem apud Grsecos usurpatis agit in Palceographia

compendio

et celeritate

Quod

defit eevo,

suppleat crudelitas.

inierutrorissima convtua, per-

Sed male conatustener infirmusque laborat Torraentacrescunt, dumfatiscit carnifex. tute ipse ma5 Quid gemisP exclamat quidam
:

Greeca D. Bernardus Montfaucon apag/fol. dPeriatas feriabantur enim, seu cessabant ab exercitiis scholasticis discipulorum manus, capto
:

Magistro.
e

ffister i s t u d dedisti ferrura, et armasti raanus.

Buxa pro f Cod. t Ms.

tabulis

ex buxo

Isevigato confectis.

66

;

curta turaens.

Et locus perquam

Reddimus,

ecce, tibi tara raillia multa notarum,
flendo, te docente,
:

Quam stando,
C Non potes
irasci,

excepimus.

Numqnam

quod scribimus quietum dextera ut

ipse jubebas,

obscurus est in singulis propemodum exemplaribus aliter atque aliter tortus. Heinsius edere maluit curta et umens; Ruinartius et atii Curta et
:
:

ferret stilum.

humens pagina. Sic

certe curta referri potest

ad

Non petimus, Amare doctor, jarascholarum
Pangere puncta
i

toties te praeceptore negatas,
ferias.

libet,

sulcisque intexere sulcos,

Flexas catenis impedire virgulas i. Emendes licet inspectos longo ordine versus,

crepant; huraens vero ad cruentis. g Hinc satis quisque intelligit, alterius formm stilos hos fuisse, quam illum quem exibet citatus Montfauconius pag. 21, quique ex altera parte

Mendosa
Si quis

forte si quid erravit
:

manus.

Exerce imperiura

jus est tibi plectere culpam,

acuminatus est, ex altera ad modum dentis a'd aream complanandamobtusus; sedabsqueullaacie ad secandum idonea, qualem hic describit Prudentius.

tuorum

te notavit segnius.

Talia ludebant pueri per

membra

Magistri

h Secundam syllabamex brevilongam
necessitas.
i

hic fecit

/,

solvebat Virum. k miseratus ab aethere Christus, Jubet resolvi pectoris ligamina Diflicilesque moras animse ac retinacula vitae

Nec longa fessum poena
luctantis

Tandem

Nimirum

inter notas

veterum breves atiquse

variis flexibus impticabantur.

k Genitivum verbo miserari junctum nondum
atibi legi.
1

Eelaxat, artas et latebrasexpedit.

Sanguisab interno venarum fonte patentes
Yias secutus, deseritprcecordia, Totque foraminibus penetrati corporisexit Fibrarum anhelans ille vitalis calor.
G Haee sunt, qute liquidis exprcssa coloribus, hospes,

Nempe commendabat ibi Martyri et familiam

solicitam de suo in Hispania relictam ac valde eventu sciticet ejus fortunapendiscessu; a cujus satis dudebat; et ipsum eventum illum adhuc futurus biwn, quatis Romm apud imperatorem esset.prosper, aninfetix.
7

Axigusti

Tomus

DE

III.

n

ACTA SANCTORUM
I)

DE
P. B.

S.

CASSIANO

EPISC.

MARTYRE

TUDERTI IN UMBRIA

COMMENTARIUS PR^VIUS
§
I.

Cultus ejus

et reliquise.

bus omnino Martyrologis ignotus fuit hic ...ztits Martyr ante reformationem MartyAnnuntiarologii Romani, in quo sic ad hanc diem xm .--,..- x '9 tur ftoe die Augusti refertur Tuderti, sancti Cassiani episcopi ,n Martyrologio Hom.; e t martyris sub Diocletiano imperatore. Imo vero neque in ipso illo Romano locum semper habuit ut patet ex editione Plantiniana anni 1586,- ubi nondum legitur. Quid causce fuerit, cur paido post inserta sit ejus annuntiatio modo recitata, B innuere videtur in Annotatis ad illam Baronius; ubi hsec habet Accepimns ejus Acta ab ecclesia e HorTudertina, quorum est exordium procemii tarie me, venerande pater Bassiane ». etc. Passus babetur in persecutione Diocletiani sub Venustiano consulari. Nam qualiacumque sint Acta illa fquod infra tliscutietur,) satis tamen antiqua suntj "t veterem hujus Episcopi et Martyris in ecclesia Tudertina cultum suadeant; maxime si iis olim hwc usa fuerit in Officio suo quod manifeste indicat Ludovicus Jacobillus in Vitis Sanctorum Umbriee ad hunc diem, tom. 2, apag. III: ubi Acta identidem citans, appellat
Sub Dioae-

mno.

'

r

:

.

:

:

FF. Minoribus Conventua- Tramhuo ab anno Christi 1254. Eam- corporbfw dem coUocationem seu translationem asserit Wad- rl " "." 1501 dingus ad annum 1389 num. 13, et Ughellus tior Italuv sacras tom.i, in episcopis Tudertinis, ubi de Nicolao Armato. Pergit vero Possevinus ibidem ac subdit Ubi semper multa cum devotione culta fuerunt usque ad annum mdlxxx; quando sciticet, ut idem narrat, diruta veteri ara, ut nova commodiore loco strueretur, inventa sitnt ibi die xin Decembris illa quinque corpora sacra, g recte conservata in quatuor thecis lapideis plumbo ferroque munitis, intra vetustissimum sepulcrum marmoreum cum sua quseiibet inscriptione incisaplumbo; tum ab illustrissimo acreverendissimo D. Angelo Ctcsio, urbis antistite, reclusx theccv, inspecta corpora, et populo, qui frequensancti Fortunati, quse

libus Tuderti cessit
t

:

,

tissimits accurrerat,

patam

ostensa, ac

tandem

;

ad sacrarium,

dum

opus novum absolveretur,

translata conditaque; uti constare ait expitblico

hm

instrumento 9 perFranciscumAstancollinotarium
bris
4>

Lectlone: antiquasMss.Tudertinas,t?(2Zmepiscopatu

Tudertinum confecto die vigesima ociava Decem-. ejusdem anni.

Tudertino.

Et vero non desunt etiam alia et prisci et '*' ''""!> »"<di semper cuttus ejus argumeni'" hlh \'2ZllLr ta, gum Tiomm uersus initiumseculi-xviifutsuspicamur) eschibita legitime probataque valuerint, non solum ut novum apud suos Officium, sed et ('tnyiiti,, iit Martr/rohgioper omnes eevtesias e.ri2
'

''^-

Speravit sine dubio illustrissimus prsesul noPomifivih attare, novumque sub eo tumitlum, trans- iniulgmtm ferendis ritu solenni corporibus destinatum, bre- dUatf^ vissimo tempore confectum iri; siquidem anno

vum

sequente, die x lunii

I
!

mvritojure sitjudicatus nam utrumque vel !f[' simul, vel fere simul concessum fuisse, inde conficimus, quod elogium illud legerimus in Romani Mm-tyruhgii edithne anni 160S; Officio axttem
'

n

datam a Gregorio PP. XIII Butlam obtinuit, cujus inter alia verba sitnt Juvc Omnibus utriusque sexus Christi fideHbus, vere
:

:

ttsus si/ l'rrraeios i„

Catalogo Sanctorum Italke

poenitentibus et confessis ac sanctissimo Euohari,stifc sacramento refectis, qui ecclesiam sancti Fortunati Tudertinam eo die, quo translatio corporum Sanctorum Fortunati, Calixti, et Cassiani,

anni

L818,

illudque ibi ad

hunc diem

appellet,

Offloiiim ecclesifl&Tudertiuas nupeb Romse approbatum. Porro inter argumenta jam dicta Joannes BapHsta Possevinus in VitisSanctorumacBeato-

ac sanctarum Komanae, et Dig-nse virg-inum ex sacristia dictse ecclesiag, ubi nunc reperiuntur, in aliud sepulchrum sub altari novo in ipsamet'ecclesia

y

honorifice

et

decenter

prasparatum,

fiet-

'

rum Tudertinorum, editis Pentsuv anno 1597 recensetfutinam recitassetjpag. UQ Butlas
tas Apostotiens tkmifaeii VIII,
/ '!'"

et deinde singulis annis die translationis liujusmodi,

a

mul-

/A
-

•'

^xandri

ruderttwe ecclesix Cassiam Callisti, Fortunati Homame ac Dignsecorpora authenticata rcspective /tttsse, xd rsi, opinor, agnita legitimenon tantum mtverstm ut corpora Sanctorum vera et cultu digna; sed etiam sigiUatim unumquodque tam-

Urbani VI, BoniV,perquasait Sanctorum

devote visitaverint, et ibi pro pace inter Umstianos pnncipes conservanda, ac hieresum exstn-pationc, sanctseque matris Ecclesiae exaltatione pias ad Deum preces cffuderint,
diei,

dem

pnmis Vesperis usque ad occasum

solis ejus-

omnium peucatorum suorum indulg-entiam et remissionem misericorditer in Domino perpetuo concedimus. Verum fuvc diu posterius usui esse
runtproptercivium egestatem, quxvix erigendo tente altan sufficiens, designatum sub illo Sanctorum tumulum usque eo distutit, ut monv tandem ultenoris impatiens ipse sumptu suo episcopus et sacetlum sub altari et in hoc insigne
ccene

plenariam

£"" "",?*"

SancH

ffarum Bullarum duas exhibet Waddingus in

>

«*«

nomen

gerebat.

^mhbusMtnonim^euRegestopoHusPontificio
Ex quibusdam illarum Bullarum, inauit tdem Posscvinus, aliisque scriptis authenticis constat, [eadem corpora] anno mccci

J

ZtT^ \^
Nam
in

r SiCQl0ri ma ™teum absolverit ante diem v Man anni 1596.

Am

sub

,

i)..

Nicolao
fnisse

Armat

>

die *e


xrz

dertino, collocata

sub ara

niajoCcde^

5 eumdem itlum diem, edicto am«. otemnifi . phssimoad universum urbis ac diceceseos clerum acpopulumdirecto, eorumdem sacrorum cor - b ™ ta

"-

rum decretam dudum

W

translationem ita denuntiavit.

DIE DECIMA TERTI A AUGUSTL
A
ut et rationem prsescriberet, quam servari in tanta solemnitate tum in ecclesia, tum per assignata civitatis compita plateasqite vellet prout
tiavit,
;

25
»ccTott

legipotest

apud laudatum auetorem apag.

123.

Sed modum prsestitutum excessit istius diei magnificentia, quam ne minutatim sit opus cum Possevino describere, satis ex eo quisque conjiciet, quod affirmat pag. 147 insumpta nimirum in illam fuisse, partim ab episcopo, partim a civitate, sena circiter scutorum millia. Quamquam hoc ipsum, ut ut pro re multum, pro affectu pu;

ad memoriam translatorum quinque sanctorum corporum quotannis instituendae Tuderti die v Maii cum indulgentia plenaria perpetua,- de qua re vide etiam Ferrarium in Catalogo generali, tertio nonas Maii. Hsec longiuscule, in gratiam eorum, quibus pr&sto non est Februarius noster, ubide iisdem translationibus est actum tom. m, pag. 376 et sequente. Liquet hinc certe, diutissime hujus Martyris corpus et habuisse et coluisse Tudertinos, antequam ejus memoria inscripta fuerit Martyrologio Antiquidictio supplicationis,
.

rum fuisse faciie colliget, cuiotium fuerit ea percurrendi, quce ad hanc celebritatem exomandam
virorum clarissimorum ingenia oratione Latina, pro sua quseque facullate, certatim profuderunt elogia ea certe Possevinus tamquam nobiliora ceteris hujus diei ornamenta,
Italica, soluta, ligata,
:

tatem quoque publicse venerationis arguunt ecclesiseveteres ejus olim nomine dicatse, quarum duas memorat Jacobitlus hic,pag. 117; alteram Interamnse parochialem olim, nunc dirutam, alteram in dicecesi Tudertina.

ne una conciderent, seternitati consecranda putavitapag. 185 usque ad 291. Nobis hic satis erit sola Sanctorum corpora considerare.
annoimG
(HeVMaii,

§

II.

Ejusdem Acta quanti

facienda.

6

Ea

pridie translationis

,

seu die iv Maii,

coram urbis Prsefecto,magistratibus, acpopulo
lustravit iterum ittustrissimus Csesius, et in capsis qualuor cypressinis, inductis serico, distincte reclusa sigillo sico munivit, adjecta singulis thecis

Acta S.

primus in lucem

Cassiani episcopi Tudertini et martyris ActaSmcii »" ,r protulit anno Christi 1597 ™ r /
,l,

B

epigraphe plumbea; etprimse quidem hac Hic
:

re-

quiescit corpus S. Fortunati episcopi Tudertini et confessoris ; secundse vero ; Hic requieseit corpus
tertise S. Cassiani episcopi Tudertini et martyris requiescit corpus S. Calixti episcopi Tudertini Hic et martyris et hse quidem inscriptiones innovandse fuerunt; non item quse thecse quartse fuit
;
:

Joannes Baptista Possevinus, presbyter ac theologus Mantuanus, in Vitis Sanctorum et Beatorum Tudertinorum ad hunc xin diem Augusti a pagina 23, prsefatus ibidem, ea Latine primv,»
scripta fuisse in monumentis et antiquis Tuderti se autem illa fideliter in Itaticum codicibus idioma vertisse. Siispicamur tamen, eum diversis monumentis usum, ex his qusedam inseruisse
;

%

:

Actis
ctant

virgiaffixa Hic requiescunt corpora sanctarum etDigna?. Sic die v Mai^ex ecclesia num KomansB triumS. Fortunati circa meridiem educta, post
:

quse ad ilta proprie non speut martyrium S. Seustii et sociorum ejus a pag. 24 usque ad 28 et quse habet pag. 35 de martyrio SS. Venustiani et Sabini episcopi abS. Cassiani,
; ;
:

phalem per urbis

loca prsecipua et mirifice

adon

nata circuitum [qui incredibilem undantis populi multitudinem non religioso minus quam augusto spectaculo horis omnino quatuor tenuit) ad eamdem ecclesiam rediere ubi in pegma, principem
:

sunt enim illa ab exemplari, quod accepisse se ab ecclesia Tudertina testatus est supra Baronius, quodque sine dubio cum ceteris legavit moriens
bibliothecse Valliceltensi,

ex qua

illud nobisoffi-

ante

instructum, elata, cum admota custofieretsatis^ dia, ut ardentissimse omnium pietati usque ad sequentis diei exposita permanserunt Vesperas, a triplici musicorum choro decantatas; quando episcopi quatuor (tot enim ad hoc festum concurrerant) sublatas a pegmate cypressinas hierothecas in novum sub altari novo sacellum

aram

ciosissime curavit exscribi P. Laurentius Koler anno 1043. Nonvidithsec Acta Tillemontius; sed

eorum perexiguum tantummodo fragmentum apud nos addiem xvni Aprilis pag. 511, eorumdem compendium, multo, quam Acta, tolerabiItalise lius, a Ferrario in Catalogo Sanctorum datum hoc die ex Officio, ut monet, ecclesia; Tudernuper Rom» approbato ex his tamen ipsis in conjecit auctor ille Monumentorum Not. 18 F persecutionem Diocletiani. ActaS. Cassianino^W ibidem in nibil prorsus valere. Ipse Ferrarius
tinse,
:

singidi singulas intulerunt. primoribus 7 Ibi continuo coram assistente cum C ligneas, qnoimnu urbis gubernatore in alias totidem capsas u tum poe0 die rccopi um bo, ferro, stanneisque cum episcopi
'"'"'"'

atpuli Tudertini sigillis communitas, inclusse, in forulis intra marmoreum seque ita deinde pulcrum lapideis, opere csementario firmissimoet que alte obstructis contumulata fuerunt,
,

Annotatione satis ea sugillat, cum ait, esse conJacobillus fusa cum aliis neque minus obscure Umbrise tom. 2, a pag. 111; ubi ex in Sanctis
i

integris Actis nostris
rigit.

plurima detruncat
tot

et cor-

Inmausolei fastigio desuper imposito coronatse. plumbea facti testis cujus clusa fuit et lamina jussu inscriptio vix differt sensu ab alia episcopi eodem sacello sic insculpta marmori Dei gloin Corpora Sanctorum riae et Sanctorum venerationi.
; :

9

quem etsi vitiis inquinata ab auctore anonymo, quando scripserit, certumest tamen, nesciamus,
temporibus, de quibus agit, tongissime remotum fuisse; neque testes interim idlos pro se producere? aut utla superioris setatis monumenta hanc ipse quidem satis proderet, cum Et setatem Patri Bassiano,opellam suam inscripsitvenerabiti nobis esset. nisi hic ipse Bassianus ignotissimus

Et vero

cui ptaccre possint Acta,

passim

nsqae nobU

ijj^f*

ab

iis

Cassiani et Calixti

martyrum

et Eortunati confes,

ac sanctarum soris, episcoporum Tudertinorum Komante, virgrinum ejusdem civitntis, Dignae et mccci, a Nicolao Armato episc. Tud. anno salutis Angelus xix Augusti Translata et recondita,
die

Apostolicae Csesius episcopus Tudertinus, Cameraj Decempraesidens anno mdlxxx, die clericus cise reperta, et dilig-enter recognita, per bris a Maii, anno vitatem solenni ritu transtulit die v

xm

facit Guod autem arcis Tuderti regiae mentionem argumento est, eum scripsisse ut nnniin fine. id mumpost eversionem imperii Romani et barbaroiltum? rum in Italia dominatum. At quamdiu post videtur certeannum Christi Incerta res est. Non

boc sepulchro, sua impensa magniMaii ejusficentius extructo, pie colloc.ivit die vi Inanni. Pag. 14r9 describitur a Possevino
mdxcvi,
et

dem

de S. 1301 tunc attigisse; quandoquidem tum facta translatione ne verboquialiorumque uno meminit. Porro quantam in hac histona

Cassiam

dem

mereatur

1\D.

mereatur fidem, facitepcr ianteromnino legerit incurrent enim inoculos
:

CASSIAXO EPISC MARTYRE. minimum cum enim rogatum sestatuet, quinonosciDE
S.
:

se dicat, ut

Acta

D

errores crassissimi,
quonim
ilunlur
ftic

quorum en

tibi

quxdam

spe-

scriberet B. Cassiani martyris etcpiscopi Tudcrtin» ecclesias, satis asserit, in ecclesia Tudertina Cas-

cimina. JO In ipso prxfationis exordio ait, 88. Anastasium episcopum (sic dudum ante nos etiam tegit Joannes Baptista Possevinus pag. 32) et Hieronymum presbytcrum stilo prosecutos esse Vi~

tam sanctorum Pauli et Antonii in eremo positorum. Hocde Anastasio falsum esse, de Athanasio wrum, colliges ex Commentario prxvio ad Acta S. Antoni/ n<! diom xvn Januarii. Quamquam neque Athanasius Vitam S. Pauli; neque Vitam S.
Antonii (quod ipse innuit
credidere) scripserit
,

et

multi perperam

sianum ut Beatum% ut Martyrem, ut suum otim episcopum habitum honoratumque fuisse, antequam ipse ad seribendum accederet Item cum in Actorum fine locum sepulcin ejus diemque natatem assignat, dubitare non sinit, qain eodem loco tunc temporis, eodemque die a Tudertinis prvecipue adiri suppliciter cotique consueverit ; sive ab initio {quodaddit ipse) sepidtus istic ab avia fuerit sive non sive etiam illo ipso die re vera martyrium fecerit olim; sive quovis alio, quam quo tum cotebatur. At si de reliqua S. Cassiani nostri
.

;

:

Hieronymus. In ipsis Actis cap. i, num. i. Piocletianus una cum Maximiano r\ NTumerantia triumphando Romam reversus est; et quidem, ut apparet ex adjunctis, cum jam uterque, vel alter saltem eorum, esset augustus neque adeo ante annum Christi 281. Atqui nulla hactenusin orbe toto comperta Numerantia fuit, Possev inus quidemN umantmm in Hispania sup-

historia qutvritur, in

certi comperire, nihil,

eame fateor nifiil quidquam quod cum aliis historiis
;

U

posuit; sed ibi nihil his imperatoribus belli fuit, nihit victorue. Ibidem auctor nosterpost illum re-

'!dinn,conjugiuminissestatuitAbtaviumcumfilia Chromatii tum ex hoc suscepisse liberos, primo Cassianum, deinde atios, ut Flaccum et Venustianum quorum proinde vix natu maccimus excedere anno uno alterove potuit ex ephebis, imperantibus Diocletiano et Maximiano. Et interim sub horum imperio Cassiauum ibidem facit me~
;
;

aut cum hac ipsa satis coheereat. Subjicietur hic tamen, ut cognoscatur quippe cujus in fioc Opere jam non semel facta sit mentio. 13 Martyrium ejus sub Diocletiano notamus, Tempus mar non quia demonstrare possumus, illud sub eo ac- tyrii ejus. cidisse; sed quia non possumus inficiari quod ad Martyrologium Romanum de ilto sic annotavit Baronius Passus habetur in persecutione Diocle- E tianisub Venustiano consulari. Papebrochius qui:

dem noster ad diem xviii Aprilis pag. 542 existimavit, huncS. Cassianum occubuisse sub Maxentioanno Christi 310 ; quia fuvc ejus Acta connectendo cum Actis S. Sabini seu Savini episcopi et martyris, qui in Martyrologiis notatur die xxx
Decembris, opinatus est,periisse Cassianum post datas Romalitteras ad Venustianum Tuscise proconsularem de instauranea Christianorum persecutione: has autem litteras Acta S. Sabini datas esse tradunt pridie Kalcndas Maii, cumprxfectus
urbis esset Hermog-enianus,

dicum adeoperitum, ut ante eum vix va humanis corporibus lang-uores manere potuissent, insuper et oausidioum mnjnmm per totam urbem Romam et num. 3 cpiscopum, et num. 5 inveteratum dienun fr<>( res autem cjv.s minores, alterumeodem tempore a Maximiano instructum potestate vitm ac neois per unnwscivitates, alterum Tuscuvproconsitlem num, et 5. Ecquid bctte?
:
I

quem

ipse

eumdem

aliqtiot

»p6

1 1

Eodem numero
nou potuisse

[

cimina.

reverti Mediolano, quia [hic] Sebastianum, nobilissiraum Modiolanensium civium, habebat, nondum data capitali sentenlia;

mam

ftngit

Chromatium Ro-

omnino censuit esse cum Aurelio Hcrmog-ene itto, qui secundum catatogum Bueherianum pr tvfecturam tenuit sub Maxentio imperatore a\\\ Kalendas Novembris anni 309 usque ad v KaL Novembris anni 310. Sed fuvc sententia primo

sed

eo pro se misisse Venustianum ex fitia nepotem ut proconsulatum acciperet Tuscuv, recusatum
j

ex AcHs
futss,-

Jauuarii MnstraHs, s. S<>bastianum coronatum martyrio virca nnnum Christi 287 aut potiusinitiosequentis, hoc est, antequam secundum anonymum nostrum natus esse vix potuit Venustmnus. Secundo, diu Ckromatium ab

aCassiano. Quis hu8C digerat? namprvmo constat S. Sebastiani vetustissimis, ad diem xx

Hermogenianum Urbis prxfectum faciunt sub Maximiano Augusto. Secundo differunt hxc nomina Hermog-enianus et Ilcrmog-encs, ac maqis eham hsec Eug-enius ^Aurelius, quorum primum apud Sunum et Baronium, ubi de S.
Sabino
buitur Hermogeniano; atterum
:

repugnat Actis S. Sabini, qiuv expressis verbis

tri-

'

^^oconflrmatS.AmbrosiusinPsalLm ,s
1

n-be discessisse Christianum, priusn Sebastianus in suspicionem venissetapud gentiles mutate superstitionis in professionem 7" 7S/ """""' T'''^o, S. Sebastianum nihil Meatolampassum esse;$ed omnia Roma>; ubi eius rehgio primum innotuxt annis ferc tribus Lst converstonem discessumque Chromatii ; Locl
offifto
rf

idotis

xentiotmperatore. Quarto, tam constanter in Actisb. Sabini, et antiquis Martyrotogiis Maxi-

chenum Hermogeni non igitur confundenda viTertio, neque cum Eusebii neque cum ahorum fustoriis videtur ullo modo componi posse tam atrox Christianorum persecutio sub Madentur.

apud citatum Bu-

^oaug^toadscribituripsiusVenJtianima^ tyrmm; ut non dubitarit asserere
oassmno in persecutionem Dioctetiani Not 18 necesse esse ut passus fucrit anno cccin, si judex ejus uent S. Venustianus. Ptura dici pote^unl cum ittustranda erunt Acta S. Sabini Sunt, quos dubios fecerunt sive fuvc Acta nostra aut eorum compendia, sive Ferrarius an non mquecenseri debeat Cassianus'/^
Tiltemontiusde

WodMedxolam velnullum

"'''"«' hamatH Sehusiianum abiisse asserat
esset vel teperet

H

tuenda Christifide certamen.

vrd

S. Cusautna> fuc

*"^ *" to«« nostrtfidem.
TQm%Uo
>

mamquam
inquis,

ad proscribendam oioTam Quare ahasejus inepUas ad Annt
necibinotaripoterunt
tatia sunt

SuffloitpZZtoZ

non con-

fantlcndits

Tudertmus cum Forocorneliensi, cnm Cornequi eodem hoc liensi. Mecolitur. Et Acta quidem,
gunt zdem genus martyrii, auo

quiatideVtiZZml
scilicet

hic tamen,

otnnes Exeudentur l£ Verum,

discTloFerra

St

H i/aarc.

quidexiistato/r

m

satis tuto colliqi

tWitas
Fuderhnos,
et

cultus

longa

Possesstotantean^,,,^-

kujuHd^-apud z:Zia ^atala sepulcri ejus et
i

Acta yoterit ? Ro

iuvc

certum

est

n

fmsse Comeliensi proprium

^^

eorporis

quimanif,,JtZ fesUss^mespectatS. Cassianum Corneiensem(etli
'

H!/»in «>,iadscribil,

nunc

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.
nunc in hujus
stet
:

27
T\
'!•

Officio

Romm approbato
;

non ex-

passionem descriac deinde subdit: IIujus cum ibi Prudentius de bit Pmd. insuo Peristeph. non de Tudertisolo Cassiano Corneliensi agat, hicsit idem quiille. Nescio equidem, quodno nisi nam sit illud Officium, quod appellat; non dubito tamen quin Hymnus ille et citatio Prudentii, pr&ter mentem Ferrarii, exciderint de loco suo
)
;

storiam vel non vidisse, veltacite damnasse auctocum res omnes usque ad finem fere seculi 16 nemo unus de illa verbum ullum fecerit ante editionem Joannis Baptistee Possevini anni 1597.
;

CAPUT
S.

I.

in pag. 509, ubi agitur de Cassiano Corneliensi, paginam sequentem 510, ubi de Cassiano Tudertitituno. Patet id ex indice ejusdem operis, cui Ferrarius Corpora Sanctorum dilum fecit ipse
:

Cassiani conversio, episcopatus,

et

prima certamina.
Ig-itur

versis locis assignata: in eo

ecclesiee tur corpus S. Cassiani, ActaporCorneliensi ac Tudertinie assignatum.

namque non tamquam idem

recense-

eodem tempore, quo Diocletianus nna Maximiano ex Numerantia a triumpliancum do Romam reversus est gaudens, erat vir quidam
strenuissimus, Ablavius nomine, in civitate Tudertina, qui cum eis remeaverat. Hic accepit uxorem filiam Chromatii, Urbis Prsefecti b, et,
invito'

Atavius,
Cussiani paicr,

Tutcix

procontul,

ro Cassiani nostrinon tanti valent, uteorumquantacumque confusio duorum Martyrum confusionemparere debeat in eo, qui legerit qux modo de corpore, non seS. Cassiani Tudertini sepulcro et diximus; etqurn de S. meltranslato inspectoque,
Cassiani Corneliensis reliquiis paido superius at-

tem; sianum. Audito itaque Chromatius quod
,

patre, secum ad propriam evexit civitavocavit eum Caset ex ea accepta prole
filia

sua
fas-

filium perperisset,
cia deferri fecit,

misit nuncios,
tradiditque

et

eum

in

tidimus.

eum
,

nutricihus, di-

E

cens

:

Custodite hunc intantem
:

et

quod justum
ut
,

ACTA
Anctore anontjmo
;

fuerit, accipietis c

Illse

autem abeuntes, puerum
,

custodiere.

Qui tam
;

celeriter adolevit

ipse
traiis

Prrefectus miraretur

puerumque

recipiens

ex Ms.

Romano

didit

eum ad

liberales discendas artes.

Qui ex

apud RR. PP. Oratorii
Nerii.

S. Philippi

ita peritissimus evasit, ut ante

eum

vix in

huma-

nis corporibus lang-uores

PROLOGUS AUCTORIS
Aactor pro
filetur vei
tuteni hujus

manere potuisset d; incausidicus mag-nus per totam urhem Rosuper et mam vocabatur. Post pauca tempora Pancratius, proconsul Tuscise mortuus est sinc prole. Tunc veniDiocletianus una cum Maximiano Ablavium
,

re

Romam

fecere, et, consentiente

Chromatio eprorincto S.

Hortaris
ronymus
sicut

ut pater Eassiane et Hie beati viri Anastasius episcopus, sicut Vitam presbyter a stilo prosecuti sunt
rae, vcnerabilis
,

consul factus est Tuscise. ut ubicumque 2 Et augustali accepta sententia sineulla cxaminatioiie,pa> Christicolas inveniret, necaret /; venit in civitatcm Tudernis diversis

Pontiano
cp. Tudert.,
perit misere.

fiistorh

sanctorum Pauli
etiam

et

Antonii, in
,

eremopositorum

tinam

;

Martini

nensis ecclesi* Severus

venerabilis episcopi TuroDomini servus , conte,

et episcopi Tuxuit; itaeg-o B. Cassiani martyris

auditoque proconsul quod Pontianus epiTuderti convertescopus multos ad fidem Christi quadam, in qua deliret, fecit eum de cisterna extrahi ct eidem sine ulla examinatioue
;

f

tescebat,

Sed eg-o , dertinae ecclesiEe meo prosequar muri ecclesiarum sunt qui licet meritis tantorum, tafoutes, me imparem noverim;
stilo.

et eloquentiae

men

rog*atiom moquia absurdum reor vestrse
existere
,

bedientem
petitioni;

breviter

satisfaciam

vestrfe

nec verborum
scriptor

fucis

vcritatem

obdure-

cam- ne, dum
quirit

eleganfe pompam

Et incorrigiam a capite usque ad talos trahit g. Pontiaessct terrogans eum, ctijus professionis Christianus sum indignus nus episcopus dixit dixit: Cujus authoritas tibi episcopus. Proconsul doccas ut doctrinam occulte facias , ut praestat hout dcreliuquant deos et sequantur populos episcopus responmortuum ? Pontianns
, :

;

,

,

minem
dit:

tantarum virtutum amittat scienphaleras pompastiam-'non enim magis verborum rerum &ratiamque que sermomim, quam virtutes
lector

Vere mortuus; et resurrexit die quiin se credunt, vitam perpetuam
consul inquit
crificadiis,
:

tertia; et ns,
priestat. Pro-

EHge

tibi

unum

de duobu.s, aut sa-

Spiritus

sancti

expeter^

obsecro vos omnes, in versabitur, ut credatis

Quamobrem manus hber iste quorum
convenit.
,

et vive,- aut

tormentis, quibus dignus

mus

cum mehus sit falsi proferre cum quid penitus nihil dicere, quam nostrorum reddituros sciamus omnium sermonum hodie nativitatis B. Cassianos esse rationem. Unde ut gratia Vin Dei et ni narrandi initium sumam;
quid,

b

;

nec

me

vera essc, quas scripsiquisquam putet studio amons ali;

quod

fide careat, posuisse

sicut Dominus tuus < bnes necaberis, etresurg-es, Eg*o semper desideravi stus ResponditPontianus ineus mori, utresurgam, sicut Dominus necari et g-erebanhaec in civitate Tudcrtina Christus.
:

Dum

;

et Maximiano venerunt, tur legati a Diocletiano Fanum h; quia multi ( hndicentes Ablavio, ut eat

Statimquc proconsul trasticols ibi nunciati essent. episcopum; et ipse profectus
didit eis
est,
i

Pontianum

etpercussus ab equo calcitroso,
tencntes
S.

in itincrc

morsuvccdnt

prosapialeg-entibus aperiatur.

tuus est h. 3 Le-ati vero

Pontiaimm
ante

epieco-

ciif

ANNOTATA.
prgevium num. 10. a Vide Commentarium obsecratio cum neque testesafb Iniquasane narrationis sum, referat neque fontem assignet itaque a longe posterioris bus 'quas asserit rejecta est suprain multis velpartim, vel omnino num. 8. Tmo vero videntur kanc ht; , :

num

duxerunt eum Romam
et

conspectum

renuit Castianxti, jant

Diocletiani

augufltus jussit oue est Cassiano;
ravit

Maximiani; statimque Maxmuanus eum mitti in carcerem. Nunciatumvcnitque
,
,

n,,IITSUS
|

et recepit

eum

m

,

tpitcopu*.

custodiam; omniaque

Tunc

ut ffesta fuerant , enarse Cassianus valde rogabat cum, ut
in

Commentario

i!S

ACTA

S.

CASSIANi EPISC. MARTYIUS.

susque

baptizaret : bapfczanoniiue Domini Dei sui Post raortusque est, et ordinatus inter clericos. absconse; revertem iilius cpiscopatum accepit / ibique in civitatem Tudcrtinam m,
in
est

D non adjuvavit * ipse ? 6 Post hffic Venustianus praecepit igrnem acceu- Vdi, et

odjavii

manus

ejus in ig-nem mitti.
:

g-ens

Episcopus, dixit
;

Ig-ni

Quod intclli- "^"«"u adhibere manus meas

cum Christiafaciebat publicas conventiunculas edot-ebat n. Nunoiatum nis, et multos scholares
Maximian» augusto, quod Ablavius esset ab equo calcitroso percussus, et de ponte Ariminenest
si

sed etiam fug-ient peenas merabra, solita virtute Christi. Quibus auditis, Venustiapotes et viscera

nus

fecit

eum

in ferventis olei

dolium

mitti.

Qui

cum
ignis

fuisset in

medio

dolii

bullientis olei, oaslitus

o

in

fluvium demersus,

Contristatus est
tus;
et.

nusquam apparuisset. autem Maximianus ettotussena-

sumptus

est, acsi

ventorum violentia aliorsum

inclinatus. S. Cassianus tales preces omnipoteuti

decreverunt proconsulatum dari Cassiano, ejus filio primog-enito. Ille vero renuens , nolebat reg-num ajternum pro uiliilo pcrdere ; sed miVictori Maximiano ac Maximiano, dicens triumphatori et semper aug-usto Cassianus debitam reverentiam. Oro te, domine imperator, proconsulatum aut prffifecturam, quain mihi dare desi!
:

ct

Deo fudit, dicens omnia qute in
:

:

eis sunt, te,

cuncta creasti

sit

Magnificet cselura, tellus, mare, factor iramensc, qui tibi laus honor, et yioria in jeter

mihi rorem tuum de caelis porrig'is, flammas, ut a raeo oorpore cessent propterea laudera cuncti dicant nomini tuo, eadum
et ultra qui et

uum

repellis

et terra

t.

crevisti

,

alteri

tribue;

quia aliam praefecturam

teneo, aliumque consulatum glisco, atque sub alio

ANNOTAT A
a Adi Commentarium num. 10. b Agrestius Chromatius non legitur apud Bucherium in elencho prsefectorum Urbis; undeannus ejus prxfecturgs non est admodum exploratus, Creditur tamen incidisse zn annum Christi E 304 autsequentem. Videapud nos diem 20 Januarii inAnnotatis ad Acta S. Sebastiani Mart. cap. 2, litt. b; etiterum diexi Aug. ubi deSS. Tibur-

[mperatore milito.
Bujutfrala
t'ltir>

nsthutt

Sjiofcti

KVti Rl
rit,

'

r'

Tunc Maximianus intellig-ens, Christianum ubi erat Chromisit littcras Mediolanum matius Pragfectus, nuncians mortem generi sui nepotcmque illius a sacra deoram recessisse cul1

esse

,

,

tura.

K

vcrti

mum
data

Eodem temporc Chromatius nitebatur reRomam; sed quia Scbastianum nobilissiMediolanensium civium, habebat, nondum
,

scntentia, regredi non valebat p. Venustianum , nepotem suum ; et transmisit eum Itomam ut proconsulatum acciperct Tusciffl, et ubicumque Christianos invenisset, puniret. l)um hffic gerebantur Mediolani, Maximianus augustus vocavit filium Ablavii, qui vulgo habebatur homo terribilis etsine misericor-

capiuli

Vocavitquc

,

Chromatio, et Sociis, § 3. Hoccine est verisimile, quod nepotem avus parentibus ereptum crediderit nutricibus ?
tio,

c

d
e

Ergo medicinam exercuit homo ea eetate,

eo

loco natus

dia,

Flaccus nomine,

et

direxit

eum
,

,

ut
,

per
et

plateas

omuium
,

civitatum

Jovem

erig-eret

Christiauos

ubicumque

invcnirentur

puniret.

Quid vero ad Chromatium hoc attinere poqui jam pridem ante natum ex Ablavio Cassianum dimissa Urbis prmfectura, non modo
tuit
,

EgTessus igitur Flaccus cospit multa crudelia contra
En

privatam, sedet Christianam in Campania vitam
delegerat
f
?

Christianos excrcere.
oivitate Spoletana

Nunciatum

est ei,

quod

Et

essetquidam sacrilegus, Greoomine, qui die noctuque populum subvnicbat. Venit ig-itur et in eadera civitate sedens pro tribunali ad se jussit Greg-orium prsegrorius q
,

hoc, consentiente Chromatio et Christiano

,

et sancio? Vah! Nota interim a Joanne Bapt. Possevino huc Actis nostris multa intrudi nihilo

meliorade

SS

Seustio et aliis 80 Martyribus Tu-

martyrium ejus exagitabat flnire, rolebatque in fratrem suum Cassianum properare"; sed divina ultione, quam Deus pro Sanctis suis exercuit , volutatus iu forum civitatis Spoletanae
sentari, et cito

dertinis, de quibus

actum

est,

dum
est.

etporro

erit

agen-

die 29Januarii.

exspiravit.
:

Ytnmtiann», ultrr Abbvitfltiui

Quitanum
Tuderti
qitci
(01
;

gerebantur in civitate Spoletana Mediolano Komam, acceptoque proconsulatu Tusoia in civitatem Tudertinam deduotus est; ibique sedens pro tribunaii,
Venustianus
venit
,

B

Dum

haec

fratrem

Buum Cassianum
lig-ari

sibi

varie

iig-uumque
di

praasentarijussit ad

pnceepit, faciebatque

eum

num Admaticum.
_

ianeistom. 2,pag. 49. h Fanum civitas est in Ducatu Urbinate adsi-

Martyr; cur non servatur prasceptum augustalecurnon srae ulla examinatione necatuv ? Porro seF quens dialogismus fere ad verbum huc transtatus est exActisS. Savini apud Baluzium in Miscel-

g Neque hoc sine graviore auctoritate credibile Cur vero tum demum interrogatur sanctus

ca3-

a quatuor tironibus r a tergo, et revolvi a ventrej e1 dixit Consule tibi et nobis; et publice saorifica suramo ac majori deorum Jovi , et vi:

i Et quare non statim occidit? nam teaue id )usserant imperatores, ac Fanum adire

ves.

Tuno

B.

Cassianus

respondit

:

Dominum

oasliet terraa adoro,
g-natus,

Tuno Venustianus

qui pro nobis homofieri dietnos redemit sua sanctissima passione
dixit
:

ZZn qui sub Constantino floruit °?T aoiUo,
I

^P^jtat Ferrariusin Catalogo Sanctorum Itahxad diem 9 Julii in Annotat, ad S. PontiaUnC n Ui an aliush ^/ueritAblavius
Tam
f

o

inveterate
,

'

tupple
vti

Adoin
*

qutAtimiie;

penture, adora dominum Jovein et orare quod nihil est. Eadem hora Venustianus praecepil Jovem adduci, dicens ei * Statimque beatus Cassianus aooipiens Jovem in
:

dierum! desine ad

ti

Sed forte deerat
Statuit ergo

neophytus contra praescriptum Apostoalius.

Anonymus, Pontianum eoimo tempore martyrium consummasse; quodnonsa
bis dte 9 Juln ubi videtur ex Actis hisce nostris plusprxsidn speratum
:

m

manus

j

r,:iV11

rin " interram; et confractus est $.

a

nustianus conspexit,

UtVe
esse

Jovem comminatum
,

fuisse,

gum Audu»3 tec Cassianus
1
1

ubi jactatus fuerat' et diccbat Heu I quia dorainus aoster in nihil»m redactusest; venite et incendam, •«ius
s

eMUens

lambebat terram

smt,

mea quidem sententia

quam a/errefol "lierrepos

sacrile-

hilius

tnJr
ergo

z

P s \Eerrarius expungit
;

Jaco-

dit
:

Dommus

beatissimus, res, n . vester in nihilum redaetus, oTse

oAn

Ariminum

adiit,

in eoalem littore

Adriatico

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.
Adriatico situm
?

29
;

Ilsec

sane via recta non erat fe-

dinis magistralis

ligatisquc manibus, ccedebat eos,

"

»

stinanti Tuderto

Fanum.
diximus
24-

dicens
in

:

O

insani; et vos decepti estis?

En

mitto

p

Quam
ii.

falsa sint htec,

Comment.

num.
de

q Hic
itlo

S.

GvegoT\uscolitur
erit.

Decembris ; quando

agendum

r Tirones dici solent vel novitii milites, vel in

qualibet arte disciputi. A terg-o et a ventre mutuatus videtur auctor ex Actis S. Gregorii M.
Spoletani.
s t

Idem paulo

Tam
?

credat
rent.

aliter narraturde S. Sabino. rara prodigia tamdiu ignota ! Quis Idem censendum de iis qiwe infra occur,

vos in carcerem,- et fame peribitis; et parentes vestri nulla nobis dabunt suppedia. 9 Postquam vero pueri hsec audivere, percussi T "ium P^"" vtel sunt a sagitta diaboli et cceperunt plorare. Tunc * * m Maqutr u n hctor lntelhgens animuna puerorum mutatum arman/uri esse, unumquemque eorum circumiens, dicebat Ecce, ego omnes vos mitto in carcerem cum gTaphiis et tabulis. Insurgite super sacrilegum Magistrum vestrum, et interficite eum, et liberate vos et eritis amici principis. Post haec missus est B. Cassianus in carcerem, et omnes scholares ejus; mai

...,,.

;

t

.

.

,

:

j

jores

autem

lig*atis

tabulis et graphiis, solutis

manibus; minores vero cum manibus missi sunt in
fortuito

carcerem cum

ipso.

CAPUT

10

Interea accidit

casu

II.

,

quod mulie-

fiic

morluw»

ris

et transiens foveam,

Alia tormenta, martyrium, sepultura.

filius equum conscendens, ex equo cecidit et mortuus est. Cui cum nullus potuisset praebere solamen mox mater ejus ad beatissimum Cassianum venit, deferens puerum et instans ante ora carceris,

cujusdam unicus

iuscitnl

;

B
Idem nova
fupplicia

cum

luctuosa

voce

deposcebat, dicens

,

ut ejus

E

Dumque
elige
Jovi,
tibi

hoc audivisset Venustianus,
ei
; :

fecit

eum

unicum

filium suscitaret. Confestim S. Cassianus
,

extrahi de dolio, et dixit

Cassiane frater a,

minatur

unum

quem

aut sacrifica deo de duobus aut in carcere religatus cafreg-isti
;
:

tenis, in

cere tetro recludar,

obscuro jacebis. Cui Sanctus ait Si carnectarque catenis, non for-

midabo

cum
te

poenas, Christi fretus beneficiis. Quod audivisset Venustianus, dixit Et ego faciam caput tuum abscindi; et videbo, si Christus tuus
:

liberet.

S.

Cassianus

respondit
lietor,

:

Si

mucrone
ex-

mihi paret caput abscindere
cessu raentis adibo
dixit
:

liber in

Dominum. Cui Venustianus et in exiEt ego mittam te Maximiano
;

compatiens dolori ejus orationem fudit pro ipso Domine Jesu puero ad Dominum Deum, dicens Christe, Eili Dei, qui pro salute lramani generis in mundum per virginalem uterum adveniens, formam nostras mortalitatis assumpsisti , ut nos a morte Iiberares immortali [etj indutus mortalitatera, nos in incorruptibilem patriam inferres; qui unicum viduaB filium, ad sepulchrum venientem, iucoluraem reddidisti; suppliciter tuam gratiam deposco, ut puer iste salvus suse genitrici reddatur, et cognoscat, quia tu cs Dominus so:

lus, in cselo et in terra faciens prodigia.
;

Expleta
"

fame peribis. S. Cassianus reNon metuo exilium mundus domus una spondit verbum menm sit sperno famem est omnibus sacrilege Cui Venustianus dixit mihi cibus. Cassiane, adora deos Jovem, Martem, Asclepium, et dic nobis, a quo habes fiduet Minervara ciam, ut exilium, famem, mortem, et ignem non
lium mitteris,
:
:

et

:

:

signum vero oratione, ex infimo carceris faciens qui erat mortuus sanctse Crucis, statim ]>uer surrexit ; et qui in lectulo deportatus fuerat
,

*pro
co

racientfl
,

:

suis pedibus ad propria repedavit.

Ex eadem hora

tam de

finitimis

:

Eeg-is aeterni
affectus. 11 Tunc S.

quam de longinquis regionibus, magnus atque mirabilis enucleavit d
Cassianus in medio carccris posi•

alioquin et vive timeas ? Ergo adora Jovem mulctaberis dira sententia. Cui Cassianus responJesus Christus spes mea est tormenta supedit randi, et ista mihi de eo certa fiducia surgit. Chri,

II,

vi ti.

.!/"

;

tus, hortabatur scholares, ut in confessione Cliristi

<>'*">""

:

constanter perseverarent.

Dum

hsec

m carcere

stus dat posse pati

:

Christus est qui vivere facit.

Non

in nobis, Christe, confidimus,
:

non

in nobis
fac,

Venustianus misit lictorcm ad car- P cerem, trahique prascepit Maroura, Cletum, Tudinum, et Leontium, scholares B. Cassiani. Erat
g:ercbantur,

sed confidimus in te Domine, superare.
1

quos pug-nare jubes,

autem carcer

,

ubi

S.

Cassianus

inclusus erat
fere

cum
:

discipulis suis,

in

modum
De
iis

cisternaB subtcrlapillis,
lo-

inferlSan
«c disci

cto,

pultsejue;
* '.

f. sacii

Tunc Venustianus dixit Testor vivificam et intemeratam deorum nostrorum culturam; quia si non illico diis nostris sacrificas, ut mos est, et
8
et si libes, confestim g'ladio punieris prsevalet vester, ut asseris, Christus nescio quis
:

ranefe,
cataa

constructa?

ex minutis

in

muro

civitatis.

vero

supradicti

ficia

Orgia *

eruat te de manibus meis

:

et tu, qui

usque nunc

per artem mag-icam tormenta elusisti, jam hinc tibi nulla prodest delusio, nulla tibi largietur pr»sidia statimque fecit funem mitti in collum ejus, et in altum levari, et cum ung;ulis ferreis unguilas ejus trahi b.
tes,

ante praesentiam impiissimi Venustiani in eculeum levati sunt. Qui dum diu traherentur, venit nuncius Roma Venustiano dicens, ut eat in civitatem Assisinatem; quia nunciatura est, ibi esse sacrilegum et seductorem, Sabinum nomine. Eadem hora fecit de ecnlro
viri abstracti sunt, et

deponi dictos scholares tradiditque eos leg-atis; et profectus est. Ipse vero post paucos dies Assi,

dicebant

:

Et ridendo eum tunc circnmstanVeniat Christus, et in dig-itos tuos

sium perg-ens praecepit fratremsuum fame
perire
1S

in

cam-re
aphiit
•!•

ung-ulas

ponat.

Dumque

S.

Cassianus levaretur
est

Tunc

pueri,

per funem a terra, terrse
octo

motus factus
:

mag-nus
qui
vale-

insurgentes
et,

cum super eum, cum
qui

S.

Cassiauo er;mt,
percussisti nos
,

.),

tabulis et grapluis

/

nmrccun-

in civitate Tudertina, et mortuse sunt trig-inta et

percutiebant eum,
ecce,
ca?dereturi
:

dicentes
tibi
:

;

Tu

ficiant,
;

animaB

pag-anorum

carnifices

vero

reddimus
dicebat

vicem. Qui
estotc

eum
fortes
;

diu

,

arentes steterunt, et non bant se de loco mutare, in quo stabant. Videns haec Venustianus, pavefactus est valde ; et prsecepit mitti eum in carcarem, et scholam c ab eo

eum

trahebant,

pueri,

ne

terrcamini et quod ego faciebam vobis bona fide pro sapientia discenda, vos facite mihi, ut ad cfferus pne cjelestia regna atting-am. Unus autem
cfeteris cohortans alios, string-ens

separari; et separati sunt pueri et a lacte dulce-

png-num

et ex-

lcml- QS

So

ACTA
:

S.

CASSIANI EPISC MARTYRIS.

teudcns brachium, Mag-istrum in pectore graphio
ferreo dire percussit

ANNOTATA.
fratrem hunc Venustianum fuissc, tum credemus. inquit Tillemona
S. Cassiani

I)

unde totus sang-uis

nabat. Kt tumultus factus estin carcere ; audivit carcerarius, priecepit scalain transmitti per funem e, omnesque jubet egredi foras egressique
:

ema quem cum
illius

Germanum

sunt omnes;

ratus in carcerc.
troiens extraxit
jiopulo ap-

solummodo Episcopus remansit vulneQuod intelligens carcerarius, in-

tius in Persecut. Dioctct. Nota 18, cum arg-umenta viderimus rainime dubia. Tantumdem ego de avo Chromatio dixerim : de quo vide plura ad diem xi Aug. ubi de S. Tiburtio M. Porro ad-

eum
alii

foras.

verte sequentes

mox Venustiani tautologias, quam
:

13

Faetusque

est

concursus
ridentes,

populorum
flentes,

;

et

parum

sint

apUe tam severo judici

tumejus mi-

plaudente;

videntes

Deo Marty

eum,

alii

dice-

rtm Mutlrante,

bant

:

Sic fiant rebelles

deorum
filii

et

principum convestri, et

nee quanto mitiora intorquent Cassiano supplicia ; quam quae jam pertulit ac superavit; tanto stultius proponuntur.

temptores
obedientcs

/7 Audiens h&c
:

sanctus Cassianus epipatris

{

scopus, dixit

Estote vos
teneatis,

b Atqui
dio

mox

dixerat

mendax

tyrannus, gla-

priucipibus

vestris,

ut

hoc

momentaneum

et

regnum,

reg*num quod est

perpetuum, temnatis. Ubi sunt vestri majores parentes? Ubi sunt divitise, quas acquisierunt? Ubi est aurum et arg-entum? Ubi pallium et purpura?
Ubi
cariora
tinea comesta sunt,-

Sanctum. Imo adverte apparatum hic descriptum et vide, an ad evellendos digitis ungues ullo modo conveniat. Nimirum hsec auctorem sapiunt, qui etiam humanis digitis pro
iri
;

punitum

indumenta? Haec omnia a et corpora eorum in putrem
Hasc dicente
S.

ung-uibus affingit ung-ulas ; quocl tehac in ulta Latinitatis barbarie
c

non memini an-

me legere.

humum
radiavit,

redacta sunt.

Cassiano,

coruscans splcndor missus ab arce poli super eum simulque cum ipso splendore perrexit ad
I

Vide supra litteramn. Resecuit ergoJacobilomnia et quse sequuntur de scholaribus tamquam per errorem expressum huic Martyri
lus haec
afficta.

B Dominum.
die 13
t/ugti.

d Enucleavit. Possevinus vertit, crebbe, id
nobilis

est,
j

Au-

9

matrona, atque sua patrum collig-ebant g sang-uinem illius in phialas vitreas, corpusque ejus cum aromatibus in finibus arcis reffiffl, quam usque hodie incolse illius teme collem
)

Tunc

excrevit

appcllant, sepeliri prascepit h.

Cur per funem, obsecro ? Si satis longx erant scalce, non opus eratfune; si non erant satis tongse, quomodo per eas ascendi et exiri ex carcere
e

Diem si quferis quando

de corpore cessit ad Christum, tertio decimo die Augusfi raptus est ad sidera poli, propitiante Doraino nostro Jesu Christo, qui vivit et regnat in secula seculorum. Amcn.

Ulopotuit? f Vide Acta S. Gregorii

Mombritium. g Locus erat corruptus. Videtur legissePossevinus atque avia S. Cassiani materna colligebat etc hPossevinus addit, hunc eumdem esse locum tn quo nunc sedificata sit ecclesia S.
:

M. Spoletani apud

Fortunati

M
G.C.

SS.

CENTOLLO ET

HELEM

fflffl.

BURGIS IN HISPANIA

SYLLOGE HISTOHICA
Legitimus harum

Sanctarum

eultus,

Acta,

et inccrt*

quarfam
i

eorum
KoRSHN
SIJD

circumstantiae.
vix dubitet, quin in dicecesi Burgensi situs fuent. Cum erudito isto scriptore Hispano videtur
Christi * aP ud pag. 282 mter plunmos laa Hispanix martyres recenset eham ambas hasce Sanctas glomosumearum pro fide certamen femfnas et nonprocui

UlOCI.KTMNO.

Primo
nim

Quidquid
tit

de ccrlo

legitimum harum Martyrum cuttum probamuse. Martyrologio Lnam

,"Z
^
^-

Hispaniie
loeo,

uentoilffl et

Helenffl

mnrtvrum

has Martyres Burgis hm conclude, eas ibidem martyrio coronatas esse~ teste entm Thoma de Trugillo in ThesaZconcionalorum tomo 2 col. 1487, Valenu ar

/}«*»

annuStnfZost

SZ

l

f mn

m

X

tTlTrvemaouh qwe
" ui

tHltalu,,, conabtuitgue, ut earum testum cele
"
si "- n

OU83 oorpns, regnante Alfonso decimo

a Gunrii

" itate
-

lyni,

htc

BUr9emi

Sierro dieitur

^Z Z:
in

/hl

Z?°,
'"> '»-10 can

Si!"' ia
<

et

««W

gensem ecclesiam translato K ercur refelZr ' ' sacro
utriusoup Mn*.t„
2

Seorim veTaSn

PorroX aTm

y "*

^*"^ *ffirmabiter.
.

Zni de postea 7
,

V,

>„

Chomco
'

generaliHispa-

marlyrii locum Um

,hf Slln

""ogmtum

determtn ^«n hunc
esse, etiamsi

nes Marieta in HispanixU, 4

m™.„
-

la0r a ass mant, etJoan- M„ rly n !
ecclesias
test

Ta ruTZer, \i P ™ SX

^a

Sanctorum
indigenain

~Zf»
ri '""

™onio

ywnvM

certammis

memonam

cacumine

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI
K

1

cacumine

altce

rupis eedificatum esse sacetium,

fabricaverunt basilicam incivitate Siaria,

in

ItCTOSC
|

adquodin annua harum Martyrum festivitate ingens accolarum multitudo adhuc hodiedum pie
Praeterea Cantabri tradunt, S. Centollam fuisse flliam reguli Toletani, qum ex patria ad hunc Cantabrise tractum profugerit, itt persecutionem patris sui vitaret, eamque ibidem cum S. Helena, Christiana ejusdem regionis incola, ab insequentibus ethnicis capite truncatum esse. Quidquid sic de hac vulgari Cantabrorum trdditione, immemorabilem istarum Martyrum venerationem in dicecesi Burgensi colligimus ex illustrissimo Joanne episcopo, qui anno Christi 1436 caihedram Cabilonensem ascendit, et quem nonconfluit.

rum

Lectio ii. F.ictum est autera in diebus illis, ut horaines Christiani, qui tunc temporis erant pauci, per diversas circumquaque regiones audientes ea , quae ipse Deus miracula per ipsarum merita faciebat Lectio iii. Croscente fide Christianorura ct
g;lorificautes.
,

raartyrio

Deum

c. c.

raresccnte superstitione et perlidia

paganorum
fides

,

sanctam Centollam
invocarent.

in
iv.

cunctis suis necessitatibus

Lectio

Et quanto

nominis

Christiani inter densissimas idolorum tenebras radiabat, tanto miserabilem errorem g-entilium obfuscabat. Lectio v. Tanta namque fuit in partibus istis tunc temporis pro fide Christi constantia

perperam Primum Cabilunensein appellant, dum insua Topographia Sanctorum post Martyrologium Francisci Maurolici apud nos fol. 104
nulli

martyrum, et mors Sanctorum in conspectu Domini pretiosa, quo usque fig-meuta diaboli et simulacrorum phantasmata Domino cooperante,
,

de illis ita scribit Burg-us civitas Hispanise in regno Castellae Huc Centolliae virg-inis et martyris, et Helenae ab ipsa conversae, sub llispaniarum reg*e peremptarum, corpora translata sunt. Infra
.-

a tota Hispania exularunt. Lectio vi. Rex ig-itur hujus reg-ni, cujus nomen propriura forte propter scriptoris incuriam omissum est, cum audiret, quod sancta Centolla Christum colcret, jussit eam suo
conspectui praesentari. Hic toco lectionis vn recitandum prsescribitur Evangelium. Simile est re-

an S. Centolla, quee hic virgo Helenam ad fidem Christianam conB verterit- Sed haud dubie itlustrissimus Joannes Cabilonensis errat, dum hic regem Hispaniarum nominat nam eo tempore Hispania parebat Romanis, adeoque tunc caruit proprio rege, quaobiter discutiemus,
dicitur, S.
:

gnum cadorum
positionis.

thesauro,

cum prima

lectione exet

E

Deinde resumuniur Acta,

cx

iis

sequitur lecto viii. Quam cura cerneret, nolle a Christi nominis confessione recedcre, jussit illam
variis tormentorum g-eneribus cruciari ; lectio Cruciatam vero et multis verberibus afflictam
didit Eg-lisio
ix.
tra-

fl

de

(/110

auctores d
seeptant,

hac phrasi indicatur. Attamen Lucius Marineus Siculus in Opere de Rebus Hispanise. quod tomo i Hispanise
lis

3

praefecto suo, ut ipsam,

nisi

a fide

illustratce

recusum

est, lib. 5

sivepag. 314 dictse
incidit, et
:

Christi recederet,

iteratsc editionis in

eumdem errorem

historiam atiter narrat hoc modo

Centolla vir-

go llispana cum multis virtutibus

esset insignis,

Christianamque religlonem accuratissinie servaret, ad reg-em, qui tunc in Hispania rerum summam tenebat, ducta est; qui videns eam in Christo praeconstantissimam cruciari crudelissime dicando
,
,

amplius cruciaret. Vides, hic omnia prxpostero ordine et imperfecto modo narrari nam prius agitur de cultu posthumo et dein pervenitur ad cruciatus pro ftde Christiana toleratos, et interim consummatio marty-.

rii omittitur.

jussit,

postea Seditio praefecto saevioribus, si non mutaret animum, afficiendam tormentis traet

didit

qua Seditius omnia tormentorum g-enera exercuit, ad quae videnda frequens mulierum
;

in

Quapropter subjungimus his magis ordina- eteademmacompletam ejusdem historise narrationem, git ordinata quse ex iabulis ccclesice Burgensis desumpta est, tfr ai " ,M Centolla et quse in apographo nostro sic sonat ^J"' virg*o Hispana cum raultis virtutibus esset insi5

tam

et

'

:

turba dolentium intromissa est, quae Ceutollam solando rog-abant, ut sententiam mutaret. Quibus illa seieno vultu se majora pati paratissimam esse respondit, omniaque ssevissima tormenta ad mortem usque sustinuit. Ad quam veniens Helena

varet, ad praesidem, qui

gmis Christianamque religionem accuratissime sertunc in Hispania suinmam rerura tenebat, pcrducta est qui videns
;

eam

in

Christo

pi-edicando constantem cruciari

jussit. et postea Egiisio prasfecto sasvioribus, si
:

non

mulier nobilis hortata est, ut non deficeret in torTu vide, soror cui Centolla respondit mentis mea, ne deficias, quae simul mecum pro Christo trudicanda cs. Et paulo post praeses utramque decollari jussit, quarum corpora in Burgensi ecclesia translata fueruut. At ipse Joannes Tamayus Sa:
:

mutaretanimum, alficiendam tradidit qui ntillum g-enus tormentorum omisit, quod in Centollam, p non exercuerit, equuleum, pectines, virgas fcrreas, denique

mamillas seeuerit, atque
,

in

carce:

rem

,

ut amisso sang"uine interiret

detruserit

lazar, alioquinad quaeiibet explicandapromptus,

ad quam ing'ens feminarum multitudo dolentium, tantam in Virgrincm caruificinam fectam, introducta est, ut cam solarentur, atque ut mutaret
sententiam, rogarent, ut possent adhibitis medicinis vulncra curari. Quibus illa hllari serenoque

ad Martyrologhtm suum Hispanum hac Faldie partem itlius narrationis ita carpit Marineus Siculus in titulo proesidis litur omnino etnomine praefecti, illum vocando reg-em, etistum
in notis
:

vultu

dicit,

multo majora
si

se pati

paratam

et

prom-

ptam
sti

esse,

scirent ipsae, quae martyribus Chri-

vocitando Sedicium cum re vera per illa tempora nuUus in Hispania rex exstitit, nec nomen praefecti, cui commissum raartyrium virg*inis fuit,
,

Sedicius, sed Egiisius erat, ut infra patebit.

Nunc

praemia specteut, inviderent potius, qunin doEg-lisius carcerem irrupit, lerent. Quo audito et Ccntolhc ejus verba contemnentcm * probrosaque verba in dcos jacientem * Iing"uara praeci,

^BConet

tcmncnti
jacieuti

exliibcmus

Actaiilaram
ex Breviario

Acta qualiacumque harum Martyrum referamus. 4 In breviario Burgensi, qitod anno 1502 impressum est, gloria posthuma et gesta earum-

dit,

femina ad veniens, ccepit ejus virtutcm IaudaCentollam re, et nc deficcret in tormentis, cohortari. Cui
et
aliiit.

Tunc

Jlelena

nobilis

Centolla

:

Ego

libcns

quidem

patior

;

tu,

ne

Burgensi

n novem breves lectiones divi^ em duntur, quse ad diem iv Augusti ibidem przepo{

Mar tyrum

deflciaa, vide, quos simul mecum trucidanda es pro Christo. Quod cum intellexisset prieses, et

stere ac imperfecte recitantur hoc modo : lectio sanctae Centollae, et Helei. Passionem itaque
nae ipsius colleg^se videntes horaines Catholici illius temporis , Dei et nominis Christi cultores
,

non solum Centollam a sententia dimoveri non potuisse; sed ct Ilelenam ad secum moriendum traxisse, autequara numerus augeretur, jubet ambas simul decollari. Corpora longris post seculis S Alphonso

Augusti Tomus

III.

82

DE

SS.

G.C

Alphonso undecimo regnante Alphonsus ille dccimus numeratur) Gundisalvus transtuht, atepiscopus in ecclesiam Burjrensem

CENTOLLA ET HELENA MARTYRIBUS coquere, cum figmenta pseudo-Dextri (ab atiis plerisque

et

pseudo-

I)

Juliani centies in Operenostroexplosasint. Quapropter pergimus ad alia, quse de S. llelena, socia

que

celebri

pompa quotennis

earuro solennia per-

ejusdem martyrii, apud neotericos diversi-

Bffiprimus instituit. Ex setate pi Burgensis et Atphonsi X vel XI regis facile colligimus, translationem illam post medium seculixui contigisse. Ceterum hsec apographi nostri

Gundisalvi episco-

mode narrantur.
hnprimis supra laudatus Joannes Cabito- ««^«foew °}™™~ nensis refert, eam a virgine Centolla conversam B f a sed Ambrosius Morales aliique auctores junaerwtt. fuisse; innuunt, S. Helenam numquam fuisse ethnicam,
7

narratio prorsus convenit [si stylum excipias) cum synopsi Actoru?n quam Joannes Maldonatus inter Vitas Sanctorum apud nos pag. 166 Latinc rulynrit. Jam nonnulla horum Actorum ad}

pfftiu

ptm-

uiiiqut teri

pfore»

juncta discutienda sunt. Pseudo-Dexter ad annum Christi 300 num. 13 ex novo suo thesauro profert sequentia Seori in Cantabria sancta Centolla civis Toletana, conV) :

ab illis appellatur matrona Christiana, quse Centollam ad fortiter pro fide moriendum ex~ citabat. Secundo nonnulli dicunt eamdem S. Helennm fuisse mulierem aut puellam nobilem, cum tamen a Joanne Marieta in Historia ecctesiastica Sanctorum Rispanisc lib. 4 cap. 10 Hispanice labradora, id est colona vel rustica vocetur.
S.
,

dum

sulis Lucii
est

Ragonis Quinciani filia (Cathanae passa sub Imjus patre L. Quinctinno fortissima virancte Agatba) passa cum llelena vidua in
ecutione

13

Diocletiani Chronicon pseudo-Juquod ex eadem fabidosa ftglina prodiit, num, 1S;J impostorem itlum imitatur his verbis [n Cantabria, urbe 8ero, in tractu Sedum, quod nunc Sedanum vulgo vocatur, celebris est mep<

tiani,

.

Helenam appellant viduam, exornant. His suffragari videtur Thomas de Trugillo, quando in Thesauro concionatorum tomo 2 cot. 1486 Actis earum prsefigit hunc titulum Vita beatoe Centollje et Helense virginum et martyrum. Deinde gesta earumdem narrare incipit his verbis EccleTertio
S.

quidam

dum

alii

eamdem

titulo virginis

:

:

sias

multae celebrant festum

harum gloriosarum E

moria sanctte flelenc viduaa,
Tolrl;m;r
tinni,
grienfl
,-t

et sanctse Centollse

m;trt\ ris,

filite

Lucii Rnng-onii Quin-

martyrum et virg-inum xiii Augrusti, quse comprehensas sunt et incarcerem conjectfe, propterea quod
Christum prtedicarent et confiterentur. Attamen idem scriptor Hispanus columna sequente in fine Actorum nos ita monet De Helena quidem nou:

viri

t-onsuluris,

quae

anuo

circiter

ccc fu-

patris severissimi

tabros se

rabiem, Toieto ad Cancontulit, et oum Helena vidua, eadem

Dioclefcianiperseoutione, passa est.

Defensores hoinscriptiones 3

nulli auctores

rum Chronicorum varias alleyant
ut ex

significare videntur,

eam viduam
omnes, quod
fuis-

esse

j

iis hunc Quintianum consulem eruant. Sed Nicolaus Antonius in scriptis posthumis qum Matritianno 1721 ab amplissimo D. Adriano Coninck, proadmo eruditi auctoris consanguineo, nobis perhumaniter communicata sunt, emdenter demonstrat, has aliasque inscriptio-

at vero de Centolla corcordant

esset virg-o, et
set.

numquam matrimonio conjuncta

Ingenue fatemur, nos defectu veterum monumentorum de variis hisce opinionibus nihil certi posse statuere. Quare has simitesque controversias eruditis incolis utterius discutiendas retin-

nes nec huic Quintiano, nec tempori, nec toco convenire. Non tubet nobia hanc cramben re-

quimus nobis enim sufficit, ambas has sanctas Martyres ab immemorabiti tempore in Ecclesia Burgensi publice honoratas fuisse.
:

I>E

SANCTO JINIANO ABBATE
FUNDATORE MONASTERII MARIACENSIS

a
G.C.

PICTAVIEMSl GALLLE

PlOVmCIA

P

COMMENTARIOS PHJEVIUS.
S
I.

b-embili.

et publicus

ejusdem „„ m „„s,
\.\M.
"I

Lujus Sanctl cul.us, distinctio ab alio sauc.o , ofessio monastica p Acta;
et

WWII.
Sanqutin
u,,.

tycus,

fftinc
<

tuni,

M
e

Fehetus,

Wionm

^^ ^^
est

huncSanetum hodierna
'"
,,M

Dorganius

tnrn

"

tfatiyrolo

nomine S annunHant; sed Menardus, Sausvctius ,iu„i
-

die sub

religionis deposuit, tantaque fuit sa „ cti tate

giU

n

viarioPicta
"fenti eo(i-

mstn •*•« lemproMm ^mappellarunt.Q u idguidsitde
'"fltumcolligi

^enw.aliiaueMenolooic^veteribus
ine.publi.

uteretur.
ul. S)

(ur.

sexBrSo
semldupl

eSnde admonasterium IVobiliacense delatum pubhcx venerationis testimonium non oportlfhfc
.

apudMariacum sepultum

Corpus ejus inuumeris coruscans mir a
et

PosSl
Wtushs

™ » ?"™^9?*H celebrat

rc

";"""/-'

officio

cZZZZl Menolr°^ ~3££Z

Lectio quarta
'"''" ,

summatim quxdam

Daa NobUmcensis aobili g-enere i„ Piotavorum re ortns I»
.

"r"-

E7S
cl,

monumentis de immZorabiut mem° mblh hu abunde constet.
Cn liCtUS
f

m V*

Sancti cultu
Occi-

pr*dioquodam,

,,uod

lLtl
S.

G° n0nus

n

in Viti*

JPWnim

«W.

Jumanum nostrum confundit cum

altero-

ejusdem

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.

33

A ejusdem nominis eremita, quem
nonnuUi
confitndunt

cumeremitu eiusdem no
minit.

Gregorius Turonensis in libro de Gloria confessorum cap. 103 memora ^ ei cujus festum die xvi Octobris colitur cum enim Gononus lib. 4 Operis mox laudati retulisset Acta S. Juniani eremiUc, post hiecibidem pag. 209 in notis perperam scribit sequentia Festivitas autem sancti Juniani xvn Calendas Novembris celebratur. Olim corpus sancti Juniani
vulg*o in monasterio Nobiliacensi Nouaille, in agro Pictaviensi. Tempore vero per-

quo dicitur
servasse
,

ejusdem

Junianus regulam S. Benedicti et deinde annalista Benedictinam Sancti professionem ita impugnat
S.
: ,

mmi
Geon

c
i(

*

,^

quiescebat

,

secutionis hsereticorum, seniores monaclii illud in
prsedicto

omnes

obrerunt,

monasterio absconderunt sed quia jam nemo scit locum, ubi sit abscon;

Vulfinus qui postremis Ludovici s, Junianum Pii temporibus floruit, et beatum Junianum, OU- nonfuim BenedUli jus Vitam scribebat facile finxit monachum Bcnedictinum, quia opus suum Godoleno transmissurus erat abbati monasterii Xovnliacensis (supra et infra Nobiliacense appellatur illud monasterium) in quo sancti Benedicti regula tunc vig-ebat. Si Junianus Bcnedictinae disciplince se suosque sodales addixit, hanc certe non ab alio,
,

Haec Boetius

quam
potnit.

a Mauro

Glannafoliensi

abbate suscipere

ditus hic thesaurus. Est
prsedieti

autem beatus Junianus

monasterii patronus, floruitque circa an-

At quonam tempore tyrocinium posuit in monasterio Glannafoliensi ? Anachoresim profitebatur,
illis

num Domini cdlxxxv tempore Clodovsei regis Erancorum. Sed quia Acla illa, ibi a Gonono preemissa, spectant ad S. Junianum eremitam, erronee eidem in notis adscribit translationem corporis ad coenobium Nobiliacense , patronatum ejusdem monasterii et novissimam sacrarum reliquiarum occidtationem quse omnia ad hodiernum S. Junianum abbatem pertinent, ut ex
,
,

Radeg:undis Pictavium pervcnit, et ab qui monasticen ediscere cupiebant. Egressus est e cellula, ut ronstrucret ccenobium, ac multis prseesset disripulis non
jara consulebatur,
j

cum

autem ut

unde normam Benedictinam inagTumPictaviensem aftVrret. Tunc etRadeg-undiserexitmonasterium pucllarum, in quo regulam sancti Ccesarii voluit observari,
profieisceretur Glannafolium,

a

ijUO divci

B paragrapho sequente evidenter apparebit. 3 Interim audiamus Cointium, qui in Anna-

nulla sancti Benedicti raentione facta,

quam

sune

E

non
set.

oraisisset,

si

Junianus, qui

spiritualis ejus

sus esse

nstenditw

Francorum ad annum Christi 54-1 num. 99 hunc crassum Gononi aliorumque errorem ita
libus
refellit
:

pater agnoscitur, familire BenedictinaB se addixis-

dum
fuit,

beatum

Nonnulli turpiter hallucinantur, inquit, Junianum, qui Radegundi notus
altero saucto Juniano ere-

visum

Hoc argnmentum adeo validura Benedictinis est, ut beatum Junianum in Martyrologio

confundunt cum

Bencdictino retinendum non censuerint, nisi beatam Eadeg-undem iisdcm tabulis iuscriberent. Ve-

de quo sub Clodoveo reg*e et Roricio episcopo Lemovicensi sermonem fecimus. Prior pamita,
tria

rum Radegundis,

Cameracensis

fuit

,

posterior Pictaviensis

quse reg^ulam sancti C:esarii sequebatur, inter monialos Benedictinas annumerari non debct, nisi Cresarius Arelatensis episco-

;

prior in episcopatu Lemovicensi degit, posterior prior ad obitum usque solitarius in Pictaviensi monasterium vixit, posterior eg'ressus e cellula construxit, rexitque ; prior ex hac vita discessit, cum Euricius Lemovicinse dicecesi prseerat, poste;

pus sodalibus Benedictinis accenseatur id vero repug*nat setati C&sarii, qui monialibus coenobium condidit ac leges pvsescripsit, antequam Mau;

rus in Galliara ex Italia se conferret.

rior Euricio

diutissime superstes fuit
Christi
et,

:

pcrvenit
octog*e-

enim ad annum

quiugentesimum

simum septimum,
reg-is,

Gregorio Turonensi, Lemovicensem ecclesiam anno quarto Childeberti sive anno Christi quing-entesimo septuageteste

Philippus Bastide, monachus Benedictinus ex CongregationeS.Mauri,coniposuitDissertationem de antiqua Ordinis S Beneditfti intra Gatlias propagatione, quam Mabillonius in Actis San5

cnntra auetoret Renvdi-

ctinos id jui-

sim asierentet

ctorum ejusdem Ordinis post partem secundam
secidi tertii edidit, et quse iterum

Autissiodori

Exosimo nono jam reg-ebat Eerreolus successor teste qui post Pairicium annis quindecim chii, Portunato, sederat ; prior colitur decimo septimo Kalendas Novembres, posterior Idibus Augustis
, ;

anno 16S3 separatim impressa est. Laudatus auctor cap, 14 hujus Dissertationis jam retata Cointii

argumenta

refeliere conatur, et
finxit,

rimefert verbum
pavit, illudque in

prior in dioecesi Lemovicensi deccssit, sepultusque
fuit

primo vcgerquod adversarius usur- P deteriorem partem accipiens,
in

ad Yigennam fluvium, ubi oppidnm nomen posterior obiit sancti Juniani nunc etiam servat conditusque fuit Moin episcopatu Pictaviensi Nobiliacum, ut riaci, unde postea translatus est Insuper erronea illa confusio suo loco dicemus. satisfacile detegitur ex Breviario Lemovicensi, quod amboshos Sanctos diversis diebus colit; eredie xvi Octobris ibi festum S. Juniani
,-

ibidem
nionis

ita interpretatur

commentum

Cum primo hujus opiAnmilibus adverti, diutius
:

,

attonitus ha^si, miratus, qui fieri potuerit, ut vir eruditus et pius tam Ievibus argumentis, nullo
auctore,

antiquum auctorcm cpiscopali dignitate
i

nam

g-ratuiti mendacii ausus fuerit arguere. diotinum, id Pacile finxit, inquit, monacih u Bj mentitus, Junianum monaest, nimia facilitatc

fulgentem,

Lectionibus mitee celebratur ritu duplici, et in gesta ejus recitantur. Die secundi Noctumi xin Augusti ibidem in Officio sanctte

chum Benedictinum

exhibuit.

autem Radegundis tantum
Juniano nostro,
et

minus tmseriptort 6 At, salva interpretis pace, mitius ac detorum invidiose hoc verbum explicari potuit fing-ere
:

fit

commemoratio
Intercessio

de
etc.

S.

cotlecta

de

communi abbatis prxscribitur. Denique distinex diverctio utriusque hujus Sancti aperte patet Actis, queeinter se conferri poterunt, siseorum
quando successores nostri Vitam S. Juniani Octobris mitee, favente Deo, acl diem xvi
strabunt.
ereillu-

persunsum habere, imag-ialiisque hujusmodi putare nnri, ex hypothesi raro accipitur, ut variis eoDemplis phrasibus non probari posset, et apud auctores lingux Lati-

enim pro

facere, sibi

,

4

Nunc

alia qusestio occurrit inter

Cointium

et scriptores

tem enim in Annalibus Francorum ad annum Christi in 559 num. 12 exhibet fragmentum Actorum,
:

Benedictinos, qui S. Junianum abbaCointius Ordini suo passim vindicant

Hinc feria secw^i,' 1 'nschx Chriin O/ficioecclesiastico, quod de apparitione duobus disciputis euntibus ad castetlum sti facta Emmaus quotannis recitamus, ex Eomilia S. Gregorii Papie teguntur ad rem nostram sequennamquc eompotia: Se irc longius finxit fing-cre

nx passim videre

est.

:

nere dicimus; undc ct compositores luti, tigulos vocamus. ltaque secundum hanc molliorem et usitatam significationem Cointius tantummodo
asseruit*

34
» 1X7011

DE
quod Vulfinus Boelius
S.

S.

JUNIANO ABBATE.
/fe-

asseruit,
cerit

Junianum

G.C.

monachum Benedictinum,

etfacile sibipert

nachorum Gallias ad
sive

ccenobia post
institututn

adventum S. Mauri in Benedictinum transierint,

suaseritautimaginatusfuerit,illumfuissetalem
eo quod in monasterio Mariacensi vel Nobiliacen
si, ettjus

ut ipse Mabillonius in taudata Prtvfatione § 5 num. 64-i?idicat his verbis : Non tameu adeo
et

abbali Godoleno Vulfinus Vitam Sancti

clara

aperta

sunt norma? Benedictinae seculo

dedicat, tunc regula S. Benedicti vigeret.
in assertione Coinlii sic intellecta nihil

Sed

videmus

ex quo Annalisla ille possil de illata contumelia accusari : nam de eodem biographo sine injuria dici polest, quod Clotarium facile finxerit, id

Nec mirum nam, ne quid de temporum longuinquitatequerar, Iiobc propag-atio facta solum non est per coloniarum transmissa huc illucque examina, per novas monasteriorum constructiones ; sed per
sexto in GaJIia propagatas vestig'ia.
:

certe

<l«i tih

wlali

Sancii admotJutn re~

perperam fecerit dominum et possessorem Thuringim, <o quod fratrem suum Theodoricum indebellandis Thuringis adjuvisset. 7 Ilndrianus Valesius lib. 7 Rerum Francicaest,

regulae

tacitam susceptionem et observationem,

quam cum prima?vo morevivendi antiqua primum usurpavere coenobia, tum solam, crescente sanct-ae
reg"ula3

existimatione et auctoritate, rctinuerunt.

mvtur.

illum Vulfini Boethius Vulfinus episeopus in libro de Vita Juniani confessoris ad Qodolenum abbatem,... Brittharium patreni Eade360,
:

rum, apud nos tomo i pag. errorem carpit his verbis

Concilium Turonense secundum, anno nLxvn celebratum, canone xvn et xviii monachis quemdam
qui vulg-atum a beato Mauro institutum nondum passim invaluisse, satisarguiit. Ex hispates, non nihil certi statuere posse de regula, quam secutus est S. Junianus, qui his ipsis temporibus vitam anachoreticam duxerat, et deinde in ccenobio Mariacensi
prEescribit

jejuniorum et psalmodiae

modum,

cum

e reg-ula nostra diversus

omnino

sit,

gundii

r-

i

iii;,.

Franeorum

appellat, falsoque

ait,

Chlotharium, quem ffloriosissimum et excellentis-

simnm, ;i<- orflio,l„\um reg-em vocat, inter ceteras olarissimaa ae feroeissimas nationes, nobilissimam Toringorum g-entem surc ditioni imperioque subjeB eissei quippe Toringi a Theodorico,
cujus unius
Chlodovei
flliis

flnes attingebant,

subaeti, tri-

butariique faoti

monachos congregaverat. Igitur, lite illa adhuc pendente, iransibimus ad Acta nostra eorumgue
scnptorem, de quibus nolitiam

E

sunt,

Cblotario (ut diximus) in
priBdse con-

P«smium
tento.

Iati

quamdam prseVilam Sana Labbtu

fratri

auxilii portione


iii

n
/""/< in liap
re.vllnallli

Ipse Mabillonius innotis ad Vitam S. Juniannssime Joannes Georgius Eokhardus l «mmenlariis de relms Franei.v Orienlalis e/nscopatus Wirceburgensis
</.

viam saggeremus. U Philippus Labbeus noster in Nova Bibliotheca manuscriptorum librorum tomo 2 apag.569 P™nusvulgavitActaS.Jumam,quorwnauctore?7i
assignat his verbis. , auctore Vulfino ex apographo R p Jacobi Sirmundi, Societatis Jesu theolog-i , quod eontulimus cum variis probae
Vita sancti Juniani confessoris episcopo. Nunc primum edita
nota^
et

cti

oditam

lib.

4,

'"'"'"

num

11

*""""/'"'''« /«»/.

authenticam fidem in

titulo

uoetn nallucinationem refellunt. 8 SicuH ii/Uur laudalus biographus
>iiii,i,
i

^icamilem

Vulfini

Brrare i>nlnir.

lotanum Thuringiam

facile cresuse ditioniimpe-

""""<•

noquesubjecisse.quia rex ille simul cum fratre suo Thunngos debellaveral, ita eliam haud diffl-

membranis,

-,,
.

«»i persuadere poterat,
,,,
,

S.

sal,

Junianum k-

V

.

/;

,;,.„

„,

Uumab
;:

prert

'"""" .^ari»overal. Sed etiamsiutraCointium aliosquefalsa <•> ftnus tn lns duabus suis assertionibus a nritateaberraverit, tamen hi.no minime seoui;;'
'

ilhus successoribus admissa est, et ouam "'".v sua mlale in monasterio MariaceZZ
';':•'>;

~>
nimia

,

versatisumus,utadmmutias descenderimus et vamantes nullius fere momenti lectiones obser-

penes nos sunt. Postea Mabillonius inter Acta Sanctorum Ordinis S. Benedicti seculo 1 pag. 307 et sequentibus edidit ex Mss. codicibus monastemi Nobiliacensis eamdem Vitam, cum quaeditionem Labbeanam contulimus, notantes inmargine priecipuam utriusque editionis varietatem: nam in ea coltatione non adeo scrupulose
quffi

"

'"'f'"" '"'"'""•

'"'^'^contramentem

*

smm

facilitate

mentilumeTe

i':':;:;:^^;'""'?''''^--^^^
Iti
"I,

2"
nu£Z
12

v™erimus.Quinimo,ubividebatur vitium typothetxaut amanuensis irrepsisse, unam editionem

T

™™™> et vocesnunrQU0 SCHptas *«<« «ris et Y
emend
reduxiin utraque haceditione ha-

m

,hf,

ctum

'"v.i
itii-

;

Jam

fortasse

nonnemo a nobis exinet

iniha)
ut

ad hochernam orthographiam Quandoquidem

notttht

bttmut

conscripsit

lu/fimis
Boetiu*.

soripta in ccenobio

NobiSenl

Mf

^*™1

'

•"< '<• ipta

dovici

Pii

Lu-

^afatione,

in

qua

Godoleno abbati;
verba

««"»««,

et

qusemm horummo*

«*

Nobiliacensis

narrante PHADlCTO AUREMUNDO, QUI AD .
EHAT.

otnr'? ^ ^^tione caenobii qu* haben,^ T* difficultM <*«>« «habenturindicto exemplari; Sicux
'

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.
A erat, cognovimus nam non remundus qui vivebat tempore
; ,

35
»lf,10»l
I, (,

potuit iste AuClotarii
,

uti et sancti

primi miracula sancti Juniani narrare Boetio Vulphino. qui vitam agebat tempore Ludovici Pii. Verum

cum

dicat

cognovimus, non
se

vero atjdivimusj

non audivis.se ab eo; sed ab aliis, ad quos horum miraculorum notitia pervenerat, primo auctore Auremundo, qui hominibus SUS setatis ea narraverat. Dein illam suam explicationem uno alterove eorumdem Actorum textu confirmat, ac denique ibidem notitiam notatu dignam suggerit his verbis Certe vidi hanc Vitam Gallicam factam , incerto auctore , in qua dicisatis innuit,
:

Juniani Vitam, in littera.s retulir Vulfinus Boetius episcopus, exGothis originem ducens, qui forsan Sigibranni chorepiscopus fuit. Florebat tum Vulfinus poeta apud Aurelianos, de quo ITieodulfus ejus urbis antistes in carminum lib. 2 cap.
13, et incerti edita.

An

is

auctoris metrica epistola a Morelio postea factus episcopus et Vitae sancti
sit

Juniani scriptor? Quisquis

hic auctor, Junia-

sepultum fuisse dicit in ccenobio Mariacensi apud Pictoncs quod cnm ad angustiasrei familiaris redactum esset, Xobiliacensi unitum est sub
:

num

initium seculinoni; dein Prioratus, ac
clesia paroecialis evasit.

demum

eceathfdram
Pictavirnstti

tur
incertx sedis
eniscopus,

Auremundus

illam

soriptia

posteritati

consi-

gnasse.
13 Quidquid sit de hac anonymi interpretis Galli opinione, certa illa Auremundi lucubratio,
si

B

ignota fuit Labbeo, Mabitrerum hujusmodi indagatoribus, qui omnes tantummodo recensent unicum hujus Vitee scriptorem, de quo Mabillonius in Annalibus Benedictinis lib. 5 cap. 56 ita disserit Junianus interim apud Pictones anachoreticam vitam aliquamdiu semulatus, in arctissima cella, veluti reus in ergastulo, reclusus degebat.
exstitit,

umquam

lonio, aliisque

sedulis

quidam auctores priorem Maopinionem secuti sunt, et hunc Vulfinum Boetium confidenter episcopum Pictaviensem co~ gnominarunt. Interea nos seculo nono niUlum hujus nominis episcopum hactenus interpr&sules Pictavienses reperire potuimus, neque novissimi
billonii

15 Nihilominus

atsiqnarunt

:

in litteras seculo nono retulit Vulfinus Boetius Pictavis degens, rogatu Godoleni abbatis Nubiliacensis, cujus peu ixobedientiam

Kes ab eo gestas

contuaire imperiis
loquitur)
veritus
est.

(sic

Is

est

ille auctor abbati Vulfinus Boetius

pto

quem Drepanius poeta in carmine eidem grammaticum Aurelianensem vocat
ad
sibi

inscri,

atque

Galliw Christianse editores talem invenerunt Soin editione Labbeana Concitiorum tomo 7 col. 1697 Vulfinus episcopus subscribit synodo, quie anno S35 apud Theodonis-villam cetebrata est. Nescimus, quo fundamento Joanries Georgius Eckhardus nuper in Commentariis suis Francise Orientalis tib. 29 cap. 35, seu tomo 2 istius Operispag. 282 agens de eadem synodo, hunc Vulfinum appellaverit episcopum Pictaoiensem, cum in hac subscriptione sedes ejus non exprimatur. Quare cautior fuit Jacobus Longuevallius noster, qui in erudita sua Historia ecctesiie Gallicanse tomo 5 pag. 4-35 et sequentibus recensens varios

lummodo

jj

scribendum
est

impellit.

Drepanii

nomen
,

Lugdunensis ut patet ex ejus epistola ad Moduinum Augustoduadscititium
Flori

diaconi

nensem episcopum, ubi se Drepanium in epistol® inscriptione, Florum in carmine dicit. Aliam ejusejusdem carminibus in Aualectorum nostrorum tomo primo habes, metrice itidem scriptam ad ipsum Moduinum quem Ludovici Augusti cognomento Pii principatu vixisse constat. Hsec optime conveniunt tum Flori tum Vulfini Boetii setati ad quam proinde Drepanii hactenus incerta setas revocanda
Flori epistolam
aliis
,

dem

cum

,

,

ejusdem synodi prsesulos, quorum cathedras noignotam hujus Vulfini sedem prsetermisit. Ex his omnibus sagax lector facite videt, nos nihil certi posse definire eircaprwfatum Actorum scriptorem etsi enim Vulfinus itle episcopus incertse sedis vixerit temporibus biographi nostri, tamen adhuc ignoramus, an hic ab illo et a grammatico vel poeta Aurelianensi distinctus sit. Itaque hanc notitiam ab aliis exspectabimus, et interim ad posthumam Sayictinostriglorinn' /,rogrediemur.
verat, sibi
:

Vulfinus in prologo hujus Vitaa se origine Sardicit nec dubito quin Boetii nomen uti et Drepanii Ploro ipsi adscititium sit pro more illius temporis eruditorum. Sic Carolo Maest.

matam

;

,

,

II.

Posthuma

Sancti gloria

ex

,

gno Davidis

Alcuiuo Albini Eabano Mauri Radberto Paschasii , Gothescalco Pulgentii cognomina litteraria adscripta erant. Theodulfus episcopus Aureliauensis Vulfinum cum scholaribus
,
,

duplici sacri corporistranslatione,
et

miraculis tunc patratis.

suis laudat.
cui

tamen

14 Mabillonius hic

non meminit de episcopatu

Cum corpus tribus annis
visset,
et

S.

Jnniani ducentis quadraginta Miquit

Au-

in monasterio Mariacensi quieille

m

ilin <"

uliqui

cum

Vidfini Boetii (istud Boetii

nomen

Vulfino inin titido

locus

propter assidua betla fere

J " n """

MabiUonio

terdum prseponitur et tamen dignitas apud Labbeum nostrum
;

subinde postponitu?*) quse

prologi sic diserte exprimitur In nomine sanotsB Trinitatis. Incipit prologus Boetii Vulfini episcopi ad Godolenum abbatem de Vita Beatissimi Juniani confessoris et sacerdotis. Attamen Mabillonius alibi, nimirum in Actis Sanctorum Ordinis sui

pag. 307, ante Vitam S. Juniani non solum episcopi titulum huic Vulfino Boetio tribuerat, verum etiam eidem biographo cathedram Pictaviensem assignacerat.Sed eruditus ille scriptor Benedictinus videtur postmodum de hac priori sua opinione dubitare, eamque tacite retractare, dum seculo iv Qperis proxime laudaii agens de translatione ejusdem S. Juniani parte i pag. 4-30 et sequente in observationibus prwviis lectorem ita monet Fusiorem ejus rei narrationem,
secido
i
:

in solitudinem redactus esset, ultintus istius ccenobii abbas Godolenus faventibus Sigibrando Pictaviensi episcopo et Fulcone abbate sancti Hilarii sacras has reliquias honorifice alio transferre decrevit. Prsecipuam hujus translationis occasionem Mabitlonius in Annalibus BeHuic nedictinis lib 30 cap 46 sic memorat translationi occasionem pnebuit nova basiliea Nobiliaci exstructa a Godoleno abbate, qui eain anno (nimirum Christi 830, de quo Annalista Bene, , .

.

:

dictinus ibi agit) et quidem octavo Idus
bris,

Novem-

quae Dominica dies erat, in honorem sancti Hilarii dedicari curavit; eademque die sancti Juniani
reliquias in

novam basilicam cum soienni
Orientem juxta
al-

pompa

transferri, Iocarique ad

taris crepidincm, testeVulfino Boetio ejus tcmporis

auctore

D6
UJCFOil

DE

S,

JUNIANO ABBATE
dominationem docerent. 20 Interea post obitum gdoriosissiini CaesariSj qui imperium Francorum amplissime sublimavil, et feliciter per aunos circiter quadraginta octo rexit, atquc ab omui barbararum natiouum iucursu fortiter proteut, ejus nobilissima proles, excellentissimus imperator Hludovicus sceptra imperii reg-euda suscepit. Eo videlicet feliciter imperante, et filio ejus gioriosissimo Pipino Aquitanisa

auctore, qui libruin de Vita et translatioue sancti

D
eolennitaic

C.C.
mensr ffovcmbri anm
880.

Juuiani eidem (Jodoleno abbati nuncupavit. 17 Primo ex his Mabillonii verbis colligimus,
illam sacrarum reliquiarum translationem anno Christi S30 factam esse, qum chronologia confirmatur ex Chronico sancti Maxentii seu Mallea-

quod apud Labbeum in nova Bibtiotheca manuscriptorum librorum tomo 2 pag. 195 ad rem nostram habet luec pauca Anno ab tncarcensi,
:

natione Poraini ucccxxx basilica sancti Hilarii NobiJiaco drdicatur, ct corpus sancti Juniani illuc
transfertur a iMariaco villa;

reguante

,

beatissimo antistite Sigibrando
" al. dcesi

quam translationem

et venerabili viro , Fulcone, abbate * basilicae sanctissimi pontificis

Pictavis sacerdotio fung*ente

fecerunt abbas Godolenus, adjuvantc Si^ibranno
episcopo, ei Fulconc abbate sancti Ililarii. Secundo ex iisdem eruimus, ecclesiam monasterii Nobiliacensis die sexta Novembris dedicatam fuisse,

Hilarii

cong-reg-ationem reg-ente;
,

eodem tcmpore
praiposito*,

abbatc
'

Godolenus

sub monastici

Ordiuis

Mab.

pra^erat abbas in

jam

dicto Nobiliaco monasterio.

proposito

Visum

est

illi,

ut corpus illud sanctissimi Juniani
,

cujus dedicalionis anniversaria memoria illo die in ccenobio Nobitiacensi hactenus recolitur, ut taudatus Mabillonius in notis ad hisloriam hu-

de loco, quo situm erat
ubi ccetus monucliurum
quia,

transfcrret ad locum, Deo militabat idcirco ubi conditum prius fuerat, non dig-no vide:

J

jus translationis testatur. Tertio denique discimus eumdem Vulfinum Boetium, qui Vitam S. Juniani conscripsit, etiam hanc translationis historiam lilteris mandasse, cui assertioni Cointius in Annalibus Francorum ad annum Christi
,

batur honore

coli,

nec

officii

d.ynitate, nec

lampa-

dum

illustratioue perornari.

21 Denique anno septimo-decimo

imperii

jam

adNobiliucensc ccenatrans-

supradicti Csssaris, faventibus et consultum ferenti-

bus poutifice Sig-ibraudo

et

Fulcone archi-capellano, bium
t<*lx

830
tur.
poitguam
longotempo
re

num.

61, et alii

auctores passim suffragan-

trauslatum est corpus sanotissimi Viri a Godoleno abbate et mouachis jam supradicti loci summo
,

sunt,

E

L/d/beus noster tomo 2 taudatsc Bibliothecse pag. 57S Imitr Vulfini lucubrationem Actis S. Juniani subjunxit, et Mabilionius in Actis Sanrtontin Onliuis llrnril irlini SCctllo quarto parte l
is

cum honore et veneratione dig-uissima, relig-ionis cultu per omuia exoruata, concurreutibus undique sacerdotibus et populorum catervis, et venerabilibus episcopis obviam venientibus, relatum * est • Mab. corpus ejus in basilicam beati Hilarii, quam idein lum
struxit.
inla-

pag. -iU

eamdem recudit. Nos ex priori editione quam tamen cum posteriori conferemus, illam transcribimus hoc modo Ig-itur cum
et 433
, :

per innumera annorum eurricula crebrescentibus malis, et bellorum maxime immanitate, totius
li-eretur in solitudinem, propter ineolentiam tyraunorum inter se decertantium , priucipatus culmen ambientium,
videlicet

venerabilis abbas mira operis pulchritudine couSitum est ad Orientis partem juxta altaris
:

Aquitaniae provincia

m

crepidinem cujus diei solenuitas duplici prssfulget privilegio, scilicet quia eodem die et cor-

pus sanctissimum cum pho, siout prB&missum
et

magno apparatu
est, et
illic

et

triumest,

reconditum

Mtih. esl

Francorum regum jugo colla submittere nolentium, tanta clade et incendiorum flagrantia oonsumpta esset *, ut his concerlationibus non solum lvspublica depcriret, verum etiam
el

domus

ipsa dedicata,

caslestis

Eeg-is habi-

taculo consecrataj ubi, divina prasstante clementia,
insig-nia coruscant ubi et dig-na petentibus praestantur beneficia, tribuuntur postulata, et peccatorum remissio
,

miraculorum frequenter

moua-

Ohorum Ordo penitus annullaretur. Unde accidit, "t ooenobium illud, quo sanctum corpus mag-no
relig-ionis
ret,

conceditur

oultu

venerabatur descrti solitudo

°fie-

ct

onmis exinde monastici ordinis cultus abo-

leretur.
;
iii

momiftt

rio Htaria-

CMUi

quie-

8ed post diuturni temporis excursum 1!» divina miserante clementia, tyrannoruni superbia debellata est, et sub piissimo

imperatore Carolo

verunr.

tennventus est loous utilior monaonis ad incolenaum, nomine Nobiliacus, constructus
in

monastici Ordinis vjg-oivm pervruit, ea videlicet de eausa , quali-

tum ornatusquc perduota. Verumtamen Iocus aequaquam postea ad pristinum

unitas Eoolestffl restituta et loca incendiis eonflagrata e1 olade beliorum consumpta, Iterum restaurata, et in sui decoris
{
,

l'«x

>vddji

rst,

ct

quentta

Ancreas Saussayus, dum in Martyrologio suo meminitj (raihcano ad diem xv Novembns P annuntiat
se:

seculorum. Amen. 22 Cum hsec translatio , ab auctore coeevo de- dcqua (ronsscnpta, evidenter ad S. Jumanum nostrum spe- laiionectiam ctet vix intelligimus, quid in mente habuerit Snussuyus

exoptata, prastante Domino nostro Jesu Christo cui est regnum et imperium, g-Ioria et virtus cum Patre unitate Spiritus sancti per infinita secula

m

staille

eoolesuB

wrro

exutum, et miracul templo ccenobitico honoravit, ad quod quam patronus ibi coleretur,

sancti ./uniani confessoris et eremitie, quem -sanctus Eemig-ius baptizavit Spintus sanctus multipUci gratia replevit, Pipinus rex Aqmtaui. carne

I pso

die

beatissimi

pontifiois

olemmter

sacros

deferri

thns

Hilarii

poHincntibus adspicit; distans jamdiotuslocus NobUiacus ab urbe kta^i

oumommbusad.

ad quan. basilicam etiam illud coenobium ubi idem venerabiUs Junianns corpore
i,

oonfessoris

requievit'

milhbusquinque;quoin
sin
'r
'

loco

monachorum

W
"i

um, in Pictaviensi tractu, ubi a tione, cong-rua cum veueratione,
fu
fc

Metati conspieme episcopum Pictaviensem. Exsta/Suc isigne hoc monasterium, Nobiliacense uuucupa-

fecit

^ eu^
f

s

cMrum
ut
t

per Sigibrannum

prima reposisancti

"

:i

( '°

n - ,v

- l,i0
m
,

* ub

beatissimi Benedic

h

^nl^.n.Mut.d^nUssiu.eea^pitDcomilitai^
qua c anssimi
eruditi claruerunt locis de jam

onst.tuerentur,

monastioi ordinis apprime tantum, ut etiam phrinTis supradicta congre^atione abbates
,,

viri, et

que m GaTifT u?" Gallia furentibus, jamque i ; Pictaviam sam vastantibus, naonachi seniores fflS venti, ne impetu repentino impia h*c turta

*""-*»-

>-i*S

S
in

™£

hocsacrarum
laris nrprffi»

irrueret °1

v

'

n matnro mature fflonosi sui Tutei

llljlw

pr;(

,

pus

ibulem irreptehensibiliter custoditur ad

^

Jjj eTemXm
sayi

£>

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.
sayi annuntiationem notanda occurrunt, ,l circa cam 23 Cwm Saussayus huic Sancto addit titidum n§bi8atiqitod eremitre, imprimis dubitari posset, an Martyrodubium swjlogus ille non fuerit secutus Gononum errantem, gerit. qui translationem hodierni S. Juniani perperam altari Sancto Juniano eremitsc applicuit, ut paragrapho prsccedente ostendimus. Attamen videtur utrumque illum Sanctum satis distinxisse,

37

A

Consilium regis abscondere bonum est, opera autem Dei revelare et confiteri honorificum est. Quapropter nos opera Christi, quse per g-loriosissimum confessorcm suum Junianum nostris temporibus operari digfnatus est, revelare et confiteri convenit ad laudem et gdoriam nominis ejus, ad
cens
:

G. C.

aidificationem
,

dum

in Martyrologio suo Gallicano festumS. Juniani abbatis hac die,et annuamS..) unhxm eremitse

memoriam

diexvi Octobris annuntiavit. Quinimo laudatus illeMartyrologus annuntiationem, quam numero prsccedente exhibuimus, verosimiliter excerpsit ex additionibus Usuardinis Molani qui die xv Novembris habet sequentia : Eodem die beati Juniani confessoris, quem beatus Remig-ius baptismate lavit. Similia die xv Novembris inter Auctaria Usuardi nostri illustrati ex codice Heriniensi retulimus. Sed an S. Junianus ille,
inquies, qucm bentus Remigius b;iptismate lavit, ab hodierno S. Juniano et ab eremita ejusdem nominis diversus est ? Ingenue fatemur, nos id

audientium, tit cognoscant omnes, quia opera quae operatus est in diebus patrum nostrorum, operatur et nobiscum, non nostris quidem meritis, sed quse benefioio pietatis et eorum interveniu patrum, quos nobis larg-itus est intercessores,et ad corrigendam vitze nostrse gravitatem*
*

for(e piavi-

proponit imitabiles.

lalcm

26 Agg-rediamur
nostris os

ig-itur

promissi operis
diffisi,

munus,
:

iil

fjuotwic
c*-

quidem de viribus
,

sed divinsa largi- xynadus

tatis auxilio fulti, illius videlicet, qui ait

Aperi
,

lcbrabatur,

tuum

et

ego implebo

illud.

Vos autem

re-

Patres et Fratres, juvate prccibus, quod caritativo injunxistis imperio, nec admodum vobis nostra displiceat rusticitas,
iiiteg-ra
,

vcrcndi

dummodo
,

sola et

ut a vobis tradita est

rerum gcstarum

hactenus ignorare, eamque distinctionem vel conB fusionem die xv Novembris examinandam esse. Interim non videmus, cur Saussayus translationem S. Juniani nostri die xv Novembris commemoraverit quandoquidem hoc die vi ejusdem mensis contigit, ut ex supra dictis liquet. Denique non satis clare percipimus mentem ejusdem Martyrologi , dum superius asserit corpus S. Jnniani in monasterio Nobiliacensi a prima repositionc usque ad impias furentium Calvinistarum grassationes congrua veneratione servatum fuisse si enim his verbis indicare velit.primam sacri corporis repositionem inmonasterioNobiliacensi factam esse, haud dubie a veritate aberrat, cum ex antiquis monumentis constet, sacras illas reliquias plus quam ducentis annis in ccenobio Mariacensi prius quievisse , ac inde monasterium NobiliacenseannoChristi S80 translatas esse.Nunc adalteram ejusdem sac7"i cadaveris iranslationem
, ,
:

complaceat veritas. Cum exorti essent peccatores, sicut fcenum et veluti vepres et spinse terrenam suffocantes messem, ita maligni quique dorainicam E devastarcnt vineam, placuit episcopiset abbatibus, et quibusque religfiosis viris coucilium debere fieri, in quo et prseda?. prohiberentur, et res Sanctorum
injuste
sublata?

restituerentur

,

et

cetera

raala,

quas speciosara sanctse Dei Ecclesisa faciem fceda-

bant

ig-itur

sub anatliematis mucrone ferireutur. lloc concilium in coenobio Karrofensi cogi fuit destinatum, factusque est ibi grandis ex pago Pi,

ctavo et

Lemovicino

et

adjacentibus regionihus
et

multorum concursus populorum. Nam

raulta

corpora Sanctorum ibiallaiasunt,(piorum piiescntia et religuositas roboraretur et malig-norum prsecacitas retunderetur.

Sane

illud

concilium divitia (ut
Miracula.

creditur

}

voluntate coactum pcr Sauctorum prajfrequentia
illustravere

sentenliam

At

vero iuter cetera Deo digna Sanctorum pignora, etiam gloriosi patris exuvia? cum decenti honore
delatae sunt.

Pastca anno
Christi

progredimur. 21< Olim moris

988

Sanctorum aliquando deferrentur ad tocum, inquo concilia
erat, ut reliquisc

27 Sed inter hasc ag-enda
cti
g-e

cum

a ccenobio san- nonstnemi

Patris elatte essent reliquite, non

multum

corpus ejtu-

cetebrabantur. Sic feretrum sancti Bcrcharii abbatis Dervensis in synodum Aireiensem, teste Mabillonio
et

a monastcrio hi, qui Sancti vchcbant sarcinam
,

lon- rocutocfeto tum i'st.

consederunt

ct

sacrum onus deposuerunt. In eo

delatum est, reg-nantc Rotberto rege, snucta fides inter multa sanctorum corpora
,

igitur loco post sanctissimarum reliquiarum eve-

QVM SECUNDUM MOUEM PROVINCI^ FERUNTUR
ad concilia, principatum tenuisse dicitur. Simili modo corpus S. Juniani delatum est ad synodum
quse anno Christi J8S in monastcrio Karrofensi
l

ctionem devotio fidelium Crucis erexit vexillum ob memoriam et recordationem, quod ipsi sancti Patris reliquiie quievissent; et ab eo tempore us-

que

cAto Christi

nunc quicumquc febricitans accessit invonomine per interventioncin ejusdem
,

habita

est,

ut laudatus Mabillonius expersonis

Patris pristinam consequitur sanitatem. Inde ergo

aliisque adjunctis recte demonstrat.

Porro hanc

cum

sacri corporis

delationem
et

descripsit Letatdus

sissent,

monachus Miciacensis,
cupavit Constantino

opusculum suum nun,

ad villulam, cui Rufliacus oomen est, accesmansionem inibi aoceperunt norteinque illam in Dei laudibus et hymnis pervigllem ducen,

abbati Nobiliacensi

quos

tes,

facto
in

ambos exeunte eodem
,

secido decimo floruisse exi-

nus

<i(/

Mionasfc

rtumJTarro
/ense

stimat Mabillonius qui inter Acta Sanctorum Ordinis Benedictini seculo vi part. 1 pag. 434 et 435 eamdem Letaldi scriptionem ex Ms. codice Pictaviensis monasterii S. Cypriani vidgavit. 25 Nos hic transcribimus breveyn illam histoDoriam, quse loco proxime citato sic habet mino patri Constantino, et ceteris Fratribus Nobiliaci coenobii Frater Letaldus in Domino salutem. Ad sublcvandos Tobiae labores ang-elus RaphaSl missus a Domino postquam eum non solum ab aerumnis eruit, verum etiam beneficiis divinai pietatis adjuvit, rcversurus ad eum, a quo missus fuerat, a quo exiens non discesserat, eos, quos
:

deles fecere peribolum, ut locus ipse, quo sacra raem-

mane, iter arripuerunt; sed nihiloraieodem loco, quo quieverant reliquiae, fiChristiani ex lento vimine quasi quoddam

bra looata ftierant, ab accessu hominum et animalium tutus rcmanerct. Post multos dies taurus
ferox acccssit, et cornibus

atque costis

eamdem

scpem ludibundus conoussit; sed mo\ ut a sepe corruit et expiravit. In eadem quoque recessit
,

,

ingenti imbre lacuna Buccreverat, qute susceptam aliquamdiu retinens aquam, pro n lriitia sanctorum pignorum, ad abluendum pluloco ex
lier,

rimos invitabat, inter quos accessit quffidam muelepliantino laborans morbo , quffl cum <\

eadem

se lavisset aqua, pristinffl sanitati restituta

:

beueflL-ii

superni

munere

erexerat, alloquitur di-

incolumis rcmeavit ad propria. Quamvis hic

nuU lum

88
tlXTUkt

I)E S.

JUNIANO ABBATE
rum
reprehendere
detrahere
,
,

C.C.

lum fiat verbum de reductione earumdem reliquiarum, tamen haud dubie hm, finifa synodo KarroNobiliacense relatx ibifensi, ad nionasterium servatcvsunt usque ad tempora demque reverenter
quibus CalvinistcV Galliam depopulabantur tunc sawum S. Juniani corpus furorihorum hsereticorum subductum fuit, et simul cum pretiosa templi suppellectile ita absconditum ut postea
.-

livore seere. 2

quam quam

simplici

sua proferrc, et malint mente eondi-

D

Quamobrem
,

elegi
,

tuffi

enim

detrahentium [ potius ] pafretus et oratione quam per inobedientiam tuis contere insidiis Aperi traire imperiis. Aderit enim ille qui ait
:

sanctitatis reverentia ^protwt ' K JWtH
abbatisGodoleni

,

inveniri non potuerit, ethacienus lateat, quemadmodum Saussayus, Mabillonius aliique te-

implebo illud. Qua de re obsecro lectorem ne mentis acumen obnubilet * ineruditi sermonis rustioitas, cum mentis esuriem
os

tuum,

et eg-o

*

Mab.

oli-

mutilct

Nunc accipe ipsa Acta, quorum scriptorem et auctoritatem § hujus Commentarii indistantur.
i

tanti viri sanctitas internse dulccdinis

preestet;
ret,

refectiouem nec fastidium incomposita oratio g-eneejus insig-nia facta,
ffiternse

cavimus*

cum miraculorum

vera-

citer relata,

adhibere possint

bcatitudi-

nis pascua.

ACTA
auctore Vulfino Boetio.

Sanctorum
et

ante mentis nostrse oculos virorum illustrium praeclarissimos antiqui hostis triumphos adhibemus, et terreni
et
ei

Nam cum

actus et carnis illecebrae fatiscunt,

animus

in
*

Ex

nova Biblioiheca manuscriptorum
Philippus
et

superna * inardescit. Nam quid aliud sancti viri in hoc seculo fuerunt, nisi sptctacula futurorum, secundum Apostolum Speet speculum mentis ctaculum facti sumus angelis et hominibus ? Quod tale spectaculum umquam reg-es terrse re;

Mab,

sti-

pretna

:

,

librorum, ubi
noster lomo
tibus
edidit

Labbeus
sequen-

perire potuerunt, in quibus vanissimos dies suos

E

2 pag. 569
Vitam

consumpserunt

,

quale Martyrum victoria et Vir-

ginum

inviolata corona?
fit

Quibus spectaculis mens

hujus

Sancti
editione

a desiderio terreno

aliena, in

amorem Dei

fer-

quam nos contulimus cum
Mabillonii, qui

ventissima,in capessendam felicitatem sag-acissima;

eamdem

inter

Acta

quale sanctorum Patrum quo non vestium sordes absterguntur et crinium impexa deformitas, * corrig-itur, sed menvita,

quod

tale spectaculum,

in

*

Mub.

te-

Sanclorum
seculo

Ordinis

Benedictini

tis vitia

fug-antur,

virtutes

adhibentur,

sponso

meiitas

primo a pag.

307

vulgavit.

suo Christo sine macula cohgeretur, ut fiat inens absque rug-a et macula, casta et mentis intuitu et
si

PJIOLOGUS.
Auctor imperltiam

corporis integritate, ut dig-na fiat amplexibus sponintroducenda in caslestibus thalamis, ang*elorum

choris hinc inde suffulta.

gnetur, cujus

*uum excu
*nt,

scnbendia illustrium virorum prKclarissimis I.gestis et nobilissimis triumpbis, ut in futuro
adbibuerunt, quibus etfacundia sermonis, et nitor eloqitentia;' sensusque plenitudo exuberabat. Maxime hi,
liberalibus artibus
inviolabiliter sciri possint, nec ulla temporum diuturnitate aboleri, illi maximcstylum

n

manet

in

Quod ipse prtestare diimperium sine fine persecula seculorum. Amen.

regnum

et

ANNOTATA.
a Getae et Sarmatae vel Sauromatse est natio Gotthica, ut

qui

apprime eruditi, et rhetoricse

Procopius Ccesariensis

lib.

1
:

de Bello
Plurimse

3

ab

facundiaj et dialecticte dispositionis congruentissima connexione poilebant. Quibus non solum artis pentia, et argumentorum ingenia, in quibus
ipsis

Vandalico cap. 2 testatur his verbis quidem superioribus fuere temporibus
sunt

,

hodieque

cunabulis nutriti fucrunt, suppedi'abat verum etiam genuini sanguinis

i„ Latina lingua, acerrimos explicando, quas vellent, roddebat. At vero ego homo ab stirpe Bomana penitus alienus et <•»'<"'• Sannatum a «enti.s oriffinm, toahens, quibus mag-is barbara initio

go H„,„a,Kc gcntis

prosapia, et ori-

nationes Gotthicae ; sed inter illas Gotthi Vandali, Visi-Gotthi et Gepaedes cum numero tum dignitate prasstant. Olim Sauromatae

F

dicebautur

in

t.t,

quamvis rndtaenHi inter «jrammaticos, rnetorioosque non mintae nutritus fnerim
"'
lI
'

quam Latms eloquenti»
s,s

sermonis g-arrulitas
notitia,

exti-

lnftmtUB

(

Ualt.

mgeni, tarditas

et

naturalis

<luodamrao<

quemadmodum
oreavit.

ffnrties

do

nequaquam eloquentem
seriberc

sed * se-

nitus

ataueram

Unde ne
in poitee

ali,,uid,

rnm

quod

datum Procopium, S. Isidorum ac Jomandem plura vidempossunt. Nobis hic sufflcit exponere quomodo scmptor Aciorum se ex
tum stirpe onundum
Getica

quidam etiam Getarum nomen tnbuerunt. Vocabulis quidem omnes ut dictum est, nulla vero re praeterea inter se differunt. Certe Sarmatas Getis conterminos fuisse colhgimus ex hoc pentametro Ovidii tib Tri stium, elegia 10 Juncta pharetratis Sarmatis oraGetis De origine et moribus harum gentium apucl lauipsis
1.
:

ac Melanchlaeni;

tt
<iu

legentibus ridioulum foret. Sed quia tu sanctitas, reverentissuuc abba Godolene b

Sanna-

dicat.

-h„.,Iiter„arrando,, |11 ,

ut tibi insignia miraoulorum g-esta tanti 'viri" possim oratione, sorlptitando explioem e

co

.vstasuiZua'

b Hic fuit postremus abbas Mariacensis ui secutononocorpus s. Juniani Nobiliacum traZ fern curavit ut novissimi editores GallZcZt stianx tomo % col. 1289 asserunt,
t

tam prxvii vidimus.

et § "

fZnmen vommen

-

&D
CAPUT

DIE DECIMA TEKTIA AUGUSTI.

39
IX

CAPUT
transacta,
et

I.

collatam tanti muneris gratiam. Et cum esset adolescens, nihil puerile aliquando gessit, nihil, quod reprehensioni pateret. llonestum habens vultum,

lUHt^H

omnibus gratiosus; de

ore

ejus

dulcia semper
spiritalibus

Patria Sancti, adolescentia in eremo
digressio

profluebant eloquia. Pascebat
litterarum sensibus magis,
ratu.

mentem

quam escarum

appapiaque Adolcicaiii*

ad Acta

6 Ccepit adhuc adolenscens tentare anachoreta-

sanctce Radegundis.
scribere Vi

rum

vestigia:

nam

ssepe segregatus

a coEevis suis

exereitia tn

Beatissimi
viri

et virtutum miraculis prseclarissimi

solus meditabatur in lege nostra *, et quasi furti- crenw, vas orationes, et psalmorum modulationes remotus * Mab. Do-

tam S. Ju~
niani,

Juniani

monachi vitam pariterque

insi-

gnia gesta scripturus, valde me imparem ad illius insignia facta referenda judico. Quamobrem vestrse

exercebat, numqviam otiosus. Aut enim Domino preces fundebat, aut lectioni operam dabat, aut psalmodiis iudesinenter instabat.recolens illud Apostolicum Qui non laborat, nec manducet sed et Labores mauuum tuarum quia illud Psalmistce
:

miui

sanctitatis orationibus posco
,

mentis adnisu
tas, et

confidens

in

auxilio, ut ille qui

mutorum

adjuvari omni supernae majestatis linguas fecit diser-

;

:

manducabis, beatus es et bene
Apostolus
:

tibi erit

;

et

quod

ait

ex ore infantium et lactentium perfecit sibi laudem, qui etiam brutorum animalium lin-

Otiositas et insolentia semper iuimica

guas coegit humanas proferre loquelas, adspirabit
cceptis nostris,
et

calamum

ipse temperabit, qua-

suntanimaB. Legebat frequenter Cauouicas et Apostolicas Scripturas, etiam sanctorum Patrum Vitas, et Martyrum victorias, et coronas Virginum. Quo-

tenus athletae sui certamina dignis

valeam sermonibus explicare, ut et illius sublimia facta ad multorum perveniat notitiam, et proficiant salubriter ad medelam. Unde illam individuam Trinitatem, qui est I)eus unus, triuus in parsonis, unus, in
substantia, cui est
fine,

rum

exemplis

mentem semperarmabat, eteaagere
prasclarissime

tentabat, quse viri sanctissimi et fortissimi victo-

riosissime et

egerunt.

Cum

vero E

post aliquod temporis excursum ab adolescentiae eetate ad juvenilem transiret vigorem , solitariam

summa

potestas, aeternitas sine

gloria sine, initio, nullius temporis excursu initium sumens, nullum habens finem, suppliciter

adesse posco; cui hic Sacerdos venerabilis toto cordis desiderio haesit, nullisadversitatibuscedens, nullis prosperitatibus sui moderaminis vitam excedens, in prosperis humilis, in adversis spe con-

anachoretarum arripuit vitam. Neo visum est illi quod solitarius deserti incola fieret, verum etiam in arctissimo propriis manibus constructo locello semetipsum veluti reum in ergastulo reclusit, ne oculis aliqua delectabilia cerneret, quse mentis oculum a visione divinae majestatis averterent hic modico terree caelique spatio fruens, ut
satis,
;

cujus habitatio ab omnibus remota, semper solitariam diligens vitam, ut certius menjustitise fitis oculum inreverberata acie ad solem
stantissimus
:

in caelestibus latitudinem totius beatitudinis possideret.
7

Cum

haec ita

agerentur, processu temporis

digredilurad

geret.
*/uem S

4 Cibus
com
lis

ei

perexiguus corporis; potus natura-

Joanni Baptisix

parat.

aquae liquor, vestis vilissima, coma intonsa, corpori vix et maxime impexa squalebat; balnea adhibebatur. Ita se in omnibus agein anno semel Baptibat, ut si quis eum cerneret, statim veluti

B. Radegundis nobilissima, et orthodoxi gloriosissimi viri Chlotarii conjux, ex partibus Germaniae transiens Ligeris fluvium, Aquitaniae telluris accola esse ccepit. Cujus tanta meritorum praerogativa extitit, ut toto orbe clarior haberetur, et in

Ac(a sanctx
Radcgundis,

pago Pictaviensium,
terraB finibus posita,

in

ultimis
in

quemadmodum
prae-

stam Joannem ante oculos mentis haberet, quem

usque

Orientem ejus
resplenderet.
et

Dominus Salvator
davit, et de

sicut ille

noster de vestium ciborum parcitate omnibus exulit. Nam Domini testimonio non erat arundo vento

vilitate lau-

clarissimae

sanctitatis
praidicti

lumen

Tem-

poribus

jam

principis

gloriosissimi

C nec

agitata, ita hic nullis adversitatibus frangebatur, prosperitatibus elevabatur, nec laude suavior,
:

propter ejus pra^clarissimae virtutis triumphos et aniini prudenti^simi dispositionem regnum ejus undique diffunderetur , et
Chlotarii regis,

cum

nec vituperatione asperior reddebatur

secretorum

plurimae
tiones

nationes dominatui

illius

colla subjice-

nemorum opacitatem diligens crebro, nullo comiDeclinans tante socio , solitarius gradiebatur.
conventus, et tumultuantium effeprocellas populorum, caelestis jam habitator artubus praegravaet incola adhuc terrenis ctus mens in sutus. Nam etsi corpore terrae haerebat, civis effecta suavi modulatione, pernis angelorum

rent, inter ceteras famosissimas et ferocissimas na-

Toringorum valde
fecit

nobilissimam

gentem

secularium
,

hominum

suiimperiiditionibus

esse subjectam d.

Nam

cum

contra

eam arma
in

corriperet, et viriliter diillo

micaret, adeptus est ex

praeclarissimos triumillius
,

phos. Et

cum

praedam gentis
puella

populi ca-

Adhaeinterno cordis affectu semper meditabatur suscepit dextera sit anima mea post te: me autem
:

tua.
tl

postquam
illius

extitit in 5 Igitur nativitatis ejus exortus

indicavitnu-

talem

Pictaviensi in sibi subjecto territorio,

locum,

aBriossio

b,

in

pago nuncupante praedio quodam vocabulo, Campa-

neptis, derent, ha;c sanctissima capta est. Quae cvim conspectibus Brittharii filia, cohxsit excellentissimi regis oblata csset, statim animo ejus. Erat quippe elegantissima, speciosa nillaec pueet venusta aspectu, labiis gratiosa.
regis

mis

rilem adhuc habens aetatem,
rex nobiliter nutrire
jussit

quam
et

invictissimus
instruere.

litteris

n
c

b

originis niaco c, nobilissimis ex progenitoribus nobiliter ab iisdem parenprosapiam ducens, qui

Quas

illa

sagacissime

didicit, et

streuue operibus
qux
regi
fuit.

exercuit.

tibus educatus,

et

litteris

instructus

,

quas

ille

8 At ubi

adhuc puer omni mentis conatu
derii fervore didicit, et in ventre

cum magno

desi-

memoriae condidit.
feliciter

Cum
rum

vero

a pueritia in

adolescentiam

deposuit, transisset, comam ob cultum religionis discendo, et divinarum Scripturadans operam in

notitiam incapessendam. Quam tam efficaciter a Deo sibi adeptus est, ut omnibus patesceret
,

ret aitate peracto caregis sociata est et nuptiali obsequio Quam tauto amore rissima conjux cffecta est e. habere aliquoties dilexit, ut nihil pratfer illam se Sed illa Beatissima, quamvis regali fafateretur. sublimata, et tanti culminis regiai dignistigio
tatis

ad puellares annos, et fienubilis, et apta nubendi, complexibus

ventum

est

Clotario

nupta

gloriam adepta, omnia pro nihilo ducebat;
9

semper

Augusti Tomus

III.

4Q

ACTA
in

«.

JUNIANI ABBATIS
mente interno spatio essent sejuncti; sed conjuncti manebant. Interea cordis affectu semper frequentacrescente relig-ionis cultu, cum plurimi vir retrusus rent locum, in quo idem beatissimus

MWimtl semper
tur,
bat',

quotidie

Christum meditabaamplexibus sociailli se semper spiritualibus horis denudata vestig-ia basilicam nocturnis perlustrabat, matutinasese agens paupesui pectoris antro
g-erebat.

teme

D

rum curam

Surgrens a Iatere

reg-is

fre-

quenter de convivio,

cum

pauperibus cibum et

Jfo&.gereb»i

potum sumebat, monachorum nutrix, servorum Dei amatrix. In tantum enim se de virtute in virtutem ag-ebat * ut rex jocaretur, non se reg-i-

compuleruut eum speculativam ducebat vitam sibi soli proficiebat, fleret exinde egredi, ut, qui plurimis ad salutem; qui tam precibus quam etiam
,

exhortationibus assensum prtebens, qui ante solita-

nam conjugem, sed monacham habere. Quae Sanctissima non multo post tempore, relicto regali toro, tota se Deo mente et corpore consecravit,
vclarninis sacri cultum arripuit, Aquitaniae pro/

riam deg-ebat vitam, ccepit esse plurimorura pater, socianssibi monachos, quibus et doctrina ex exemplo ducatum ad cselestia reg^na praberet. Habens

secum

relig*iosissimos et monastici Ordinis praecla-

rissimos viros, utpote, qui

cum

tali

ac tanto viro

fug-a

veuit, et

ob amorem

tanti
,

viri

Hilarii f,
ele-

degebant.
10 Factum est post aliquantulum temporis, ut cogereuw cog^entibus fratribus sacerdotalem suspiceret gra- preuBemo-

Pictaviensis

quondam

Pontificis

ut ejus meritis

et doctrina proflceret, et

incolendum Pictavis

git; ubi postea, jubente et permittente^ invictis?
/i

dum,

et qui

pater

erat

monachorum

,

fieret au-

*

%aea d
,
-

simo
et

reg"e

Chlotario

g,

monasterium

condidit,

ctoritate et tanti ministerii praeclarissimus doctor.

^ crr

sub reg-ula B. Csesarii, pontificis Arelatensis h, vitam ducens, secum plurimas Deo sacratas habuit, etcleraentissime instruxit, et ad cgelestia perduxit.

Adeptus
et

tantas dig'nitatis officium,

mactabat quosacrificium,

tidie in cordis

ara dig-nissimum

Deo

B
a

ANNOTATA.
Nuncupante poniturpro nuncupato, qucephraest,

priusquam foris hostias offerret visibiles, interius semetipsum offerebat hostiam vivam sanctam, Deo placentem rationabile obsequium, E fletibus lacrymando quemadmodum * se baptiza- • Mdb. U0 q bat, et sic Deo hostias offerebat. Proficiebat quo- dammodo
,
,

.

tidie

de virtute in

virtutem

,

ut videret

Deum
,

huic auctori admodum familiaris sequentibus patebit.
sis

ut

ex

quse retro sunt obliviscens in , anteriora se extendens, penetrabat visione csele-

deorura in Sion

b Teste Mabittonio, pagus
Briou, situs est in

ille

Briossius, vutgo

agro Pictaviensi ad amnem vernacule dictum la Clouere.tte qua Sancti patria etiam Iladrianus Valesius in Notitia Galliarum pag. i)S consuli potest.
c

sanctissima Radenec enim, ut aiunt, aliud tegrainis habuit, nisi quod ab illa conficiebatur. Nara vestisejus cilicina de caprarum pilis,
g-undislanificiis suis fovebat:

stiura

arcana secretorum.

Quem

quae iu

modum

caracallse b,

quam nunc cappam

*

Campaniacum,

teste

eodem Mabiltonio, ver-

vocamus, perseverat usque in hodie, [et] apud
nos
tis

nacute appellatur Champag-ne saint Hilaire, unoque tantum milliari a Briossio distat.
il Ffilsmn est, inquit hoc loco in notis Mabiltonius, Chlotnarium Toring-orum jrentem SU33 di-

est, qua3 ita ilkesa perseverat, ut nihil vetustaredoleat, candido colore perfusa,- sed et illa San-

ctissima catenam ferri ab
cepit,

quam super nuda

illo sanctissimo viro accorporis sui induens, us-

floni

imperioque subjccisse, ut alia occasione in

Commentario pnevio diximus.
e //.'

que ad exitum mortis g-estavit, quae catena propter iilius sanctitatem usque hodie valde houorabilis

hoc loquendi

modo contra virginitatem

habetur.
/;-/*>

Comment«ni pr.TviiadActa hujus sanctx matronx
disputabimus.
egregius itteprxsut Pictaviensis etha>reticorum malleiis, cujus Acta majores nostri ad diem 13 Januarii illustrarunt.
'

S. Radegundis, ab aliquibus assertam, § 3

Curaque multarum virtutum miraculis jam coepit crescere raonachorum numerus, qui cum sibi locum proximum *
11

„ CC11S „.

praeclarus haberetur,
cerneret, ubi
pserat,

ttlS fll>Hll

Clotarium

Ific est

phus initium

regem
*

transivit in agro,

&
ntus

Is est Ctotarius

primus

S. Radegundis, de

nominis, maquo in Actis hujus San-

istius

Lvs.vputs mentiooccurret. h De regula hujus sancti Cxsarii in

Commen-

gredi.

antelucanos conventus celebraret, accidit eo tempore jam supradicto g-lons.ssimo Chlotario Aquitanicas partes in-

c.Cumque ibidem conaretur construere cellulam ubiDeolaudis hostias immolaret, et
co

suae relig-ionis adsumnuncupante Casto lo-

Mah. per

cxij;imm

Cumque

venisset in regis

teru>prxvioadVitamS.Radegundisetiamabunde agetur.

panteGavarciaco rf,diffamatus vir aservisloci illius, diceutes, quod
et terntorio fisci aliquid ejus

pnedium nuncuille apud re em ff
de
illius

pnedio

usurpare mterentur, et

sibi

CAPUT
Lamooitica

II.

Sanch

vita,

sacerdotium

,

innoccntia contra falsam accusatio-

nem miraculo
tio

lianura , Slbl i u palatio praBsentari. At ille illuster Aurehus paret dictis, perglt cura omni festinatioue ad cumque vent„ eS set ad qu religiosissimus J»'"an US .°com morabatur, reperit eum ,„ oratorio
vir

sanctissimum Sacerdotera Junianura per quemdam raagnum virum, nomine Aure-

motusrex

monachi inconsulte vindicare. Unde com-

jussit

™?™™ ^-.

—'-"-

w

m

.

patcfacta,

postratum
et

more

funda-

terr»,

solit

preces

monasterii Mariacensis.
B. Junianus olausus in loco nun

q-em paululum dum
ng-eretur, etsibi,

Domino
ut

sustinet,

tantus
Cnm
5«ii-

£o tcmpore

m

quod injunctum

Entel ab or aSe

quam

e,,

timor repente irruit ut venerat commotus,

eum

erat, expleret

CtUt, ijui s.

ut neaua aspere' loqui aud"
6
'

Huilegundi
amicissinius
/itiV,
(i

venLMis^t
"eae le t. Et quamvis corpore aliquo

tem Aureli.m, adoravU hlr adoravu beat 1Sslm um

Sut ,.„„"

^

convr . videret stan- ducm, COnversus lee 3tUm ille statim V™™*
'

^ ^—
ejus
vellet

'

Sacerdotem,

et quid

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI
vellet
ce*ns,

41

adventus, supplicibus verbis indicavit, quod rex sibi eum adstare juberet, et

diid-

tam etenim Dorainus
ctu

circo missus esset, ut

eum

in conspectu ejus

ex-

Quibus auditis venerabilis Sacerdos et monachus protinus se iturum pollicetur, et prohiberet.

auo gratiam in conspe* eum propter injuriam et contumeliam sibi exhiberi jusserat, sumrao honore receptum muneribus ditaret, et quidquid ab
militi
reg:is contulit, ut,

ix niFitisis

qui

eo peteret sibi

pter utilitatem totius reipublicae et salutem animae

fieri nullatenus recusaret. Sic enim Christus, qui propter nos humilis apparuit, athle-

prompto animo proficisci se velle. Qui conversus in cellulam sumptis secum duobus monachis, virg-am manu gestans; nam hoc ei semper consuetudinis erat, ut baculum manu ferret, et imbecillitatem corporis ejus adminuculo sustenillius
,

tam suum humilem
cavit, ut

in

conspectu

reg-is

magTjifi-

congrue de illo dici possit : Magnificavit eum in conspectu regum, et dedit illi coronam
glorise.

taret.

Cumque
,

perg-erent pariter, et pedibus iter
est

eonficerent

ventumque

ad

regis palatium.

15 Post haec rex surgens a solio, flexo genu a^luinainadoravit sanctissimum virum ut eum manibus stmendo suis susciperet , et in sacrificiis suis orationibus monatterio.
,

Ubi cum aliquid morse facerent propter reg-alium
ad fores palatii resedit, quo plurimi eum adierunt, quos ille blandis eloquiis demulcebat et dulcedinem vitffi ajternas praedicabat. lnterea ductor illius, jam praedictus Aurelius, ingrediens palatium regisauribus innotuit, Junianum monachum adesse, et ad
celsitudinis
,

fasces

et

pompam

regiae

comraendabilem Deo faceret et pro se suaque domo, pro statu regni et totius reipublicae uti,

,

Htate,

Dominum

,

cellulas

exoraret, deprecatus est. Et ut construeret , monachos congregaret et
et quse sibi ne-

Deo animas lucraretur admonuit,
cessaria essent posceret omnia, se

cum

devotione
,

praebere

pollicitus

est.

Tunc

valefaciens

eum-

miructdo
innocentium

januam palatii residere. 13 Tunc rex praecelso

dem
in solio

virum, qui
praedio

eum

sibi adstare fecerat, remisit,
illi

residens jussit

snam manifctlat,

eum
set

Cumque introduetus esbaculum manu g-estans quem semper ferre
sibimet prsesentari.
,

et utde tunum,

fisci,

quantum

visum erat opor:

acciperet, eo videlicet consiguante Aure-

B

consueverat, et ob fastum reg:iae celsitudinis, nullusexsociis ejus ingTederetur, nisi ipse solus, ut
solio regis , ut est consuetudo pronus regem adoravit baculum retrorsum relinquens rectum, ut manu g^estaverat. Cumque rex eum surg-ere jussisset, et ad ejus

lio, qui ejus ductor fuerat ad palatium ubi repertus est locus valde ad construendum raonasterium aptus, nomine Mariacus g. Quo in loco, divi-

adpropinquavit
,

monachorum

,

na suffragante clementia, cellulam a fundamentis construxit , et monasterium sedificavit, ubi et cong-reg-ationem monachorum instituit, et sub B.
Benedictx reg-ula perfecte vivere fecit. Tantae charitatis glutino omnem monachorum catervam constrinxerat, ut omnibus fieret cor unum et anima una.
16 Interea vir sanctissimus Junianus, relicta saepe monachorum turba loca remota iuquirebat. ad totitudinem digreEt <iuamvis pater esset mouasterii, frequenter dedien*,variai serti incola fiebat. Reperit locellum Colniacum h exercet vir, t

imperium

ille

surrexisset, coepit rex

cum

illo

lo-

quente ex multis et variis sermocinando de rebus eum interrog^are. Sed cum pariter loquerentur intuens rex baculum stantem, non teme fixum, sed supra pavimenti testudinem erectum, nullus manu adtactum stantem, valde admiratus est et tanto terrore perculsus, ut etiam g*enua illius colliderentur. Unde compulsus, proceres quosque palatii

ubi vir religiosus opere proprio cellulam coustruxit, et ibi

tutet.

vocavit, indicans

illis
:

porrecta ostendit dicens
est,

miraculum et manu Vere hic homo sanctus
,

et

vere Dei cultor,
institutor.

et Christianae religionis coepit

maximus

Ex quo etenim mecum
tenebat, post

non paucis annis solitariam vitam duxit, ubi et non modicas virtutes omnipotens Deus per ejussanctitatis meritum declaravit, pernoctans curam totius in omnibus die nocteque pervigil
,

h

loqui, virg-a,

quam manu

tergum

ere-

ctam relinquens, quia nemo, qui eam adprehenderet,

monasterii gerens et secreta saepe pctens, speculativa mentis acie caslestia cernebat, per diem se

adfuit; ecce erecta, ut fuerat

ab eo

dimissa,

manuum
bat,

operibus exercebat, per noctem oratio-

perseverat.

Quod omnes

pariter admirantes, omni-

nibus vacabat.

Numquam
Apostoli

otiosus
:

D bus stuporem mentis et admirationem incussit. Et ita ab omnibus deinceps venerabatur, acsi in pectore ipsius Christum Dominum et Salvatorem no-

memor

illius

panem comedeQui non laborat, nou

strum cernerent.
*-i

manducet. Stigmata Christi in corpore circumtanta ciborum abstinentia inerat, ut pallor vultus indicaret, eum non terrenis epulis corferens,

ptopterea
7-cge

14 Post

multam collocutionem

gloriosissiraus

pus, sed cxelesti cibo potius

animam

satiare, di-

ub Ulo

nccipit lo-

ctim

rex interrogavit eum, quod operis haberet, quae vita, cujus relig*ionis esset. Cui ille dulcissimo alse sub monastico Ordine vitam monachis praelatum, et beatissimi Benedicti instituta servare /, regularem ejus vitam nisi quod propter anguin omnibus observare stiam loci non eam plenissime custodire cum suis valeret nec se habere , ubi exercitium operis

loquio respondit,
deg*ere,
et

Mihi mundus crucifixus est, Apostolo et ego mundo, portans cruceni Christi, et humilitatis vestig-io pauperem Christum sequens ipse
cens

cum

;

pauper,

memor

B. Petri Apostoli dicentis

:

Chri-

,

stus pa.ssus est pro nobis, vobis relinquens exemEt quamvis plum, ut sequamini vestigia ejus
:

diversis operibus per

diem

se adfligens

,

ita

ut

,

fieret

secundum reg'ulam jam supradicti Benedicti
Quibus
auditis, rex statim

patris.

adjunxit et ait

:

lassatum eum lectus exciperet, taraen media nocte consuetudo ei erat ad surgendum jaxta illud Media nocte surg-ebam ad confitendum Psalrni
:

Si ex praedio fisci nostri aliquid vobis et
loci

vicinum

est,

opportunitate

congruum

,

quantum

tuae

Nec minus laudes Christo studiosissime cantans lachrymando promebat, per diem
tibi.

deseMab. xpiu>
i

sanctitati

placet, et tibi tuisque sufBcere posset,
in pascua ju,

tam in exercitio operis, quam etiam mentorum et pecorum necessarium
tuae sanctitati

concedimus ad usus videlicet servorum Dei et monachorum tibi cohaarentium, ut et nobis omnipotens Deus vobiscum partem laboris conferat et aeternae beatitudinis praeinium concedat, ct vobis in omnibus sit ad subsidium plenitudinis, et perfectionem reg"ulae, et augmentum virtutis. Tan,

pties*genuflectens ofhcium sui occursus i explebat. Ilanc hujus aerumnosi seculi vitam cum amaritudine et fletu ducebat, nec obleetabatur mundi rebus, quem exasperabat dura carnis servitus, meSi quis amicus hujus mundi mor illud Domini
:

inimicus constituitur Dei. Quod ille pr;ecavens, in tantum sc alienum reddebat a seculo, spernens latam ut inviolabiliter adhareret Deo
fuerit
,

,

et spatiosam

viam, quae ducit ad mortem

,

arri-

piens

42

ACTA
ferventissimo

S.

JUNIANI ABBATIS
minibus regionis Uttiu popuh
tionis ejus

nmuwi

picns arctam et angustam aniore, quseducit ad vitam.

mentis

Dominum

ANNOTATA.
affic locusjam Gallice Chaulnay vocatur, ut Mabillonius in margine notavit. b Caracalla est vestis militaris et plebeia, ad

vahda per super se excitarent, fames populus maxima totam regionem invaluit. Ccepit compulsi unex parte clade et fame perire. Uude conveniunt ad sanctum virum Junianum fledique prebiliter deprecantes, ut pro eis ad Dominum et, ces funderet, ne omnes fame consumerentur,
pereunte cultore , terra redigeretur in solitudi nem. Quorum precibus commotus vir Dei san>
ctus, in cinere

flagellum indignaad iracundiam provocassent, et

usque deftuens; unde Antonino imperatori cognomen Caraealla. adhmsit, eo quod talem ve
talos
m

F. _hJ T">__ n^AU J\fi*kM/W stem ex Galliain Italiam invexisset. Postmodum hxcvoxadvestem sacerdotalem et cucullammou _HAJ_t*AM_iU _Vrt/_-l rtrt 4/ifY*t<*M /l TllW* ut nasticam detorta est, *_# ex hoc textu colligitur, pluet in auctiori Cangii Glossario ad hoc nomen ribus exemplis confirmatur. c Mabillonius ad hxc Acta in margine notat, hunclocum vernacule ChnstelacheT appellari. Un^"¥
.

t F

'_

_*

r_t _-

________

.*_..._,

„,_,_'_-_-

ei cuicio prusiraius et cilicio prostratus

indesinentes mucsiucu^
peri-

preces
ret.
_-*/__

Domino fundebat, ne populus fame
igitur terapestate
et

*/./_•_-

rt_* /

_*_,-rt

/l

_*>/./

/^tl

18
te

Ea

pellente inopia,

quiedam mulier, comfamis valitudine cogente, an,

etmnosijmtm
dat muliorl

oratorium

,

ubi vir venerabilis Junianus procoepit

stratus

Domino preces fundebat
:

magno

de autem Latine Castus-locus vocatus fuerit, infra
in his Actis explicatur.

ejulatu flere, et quibus poterat clamoribus voci-

ferabatur dicens

223 discimus, hunc locum ab indigenis nunc Javarcay vocari.
d
e

Ex

Valesio in Notitia Galliarum pag.

verbis vir Dei permotus, intentius

Vir Dei, adjuva me. Quibus cum lacrymis
,

Deo preces fuudebat. Surgens expleta oratione ministrum suum vocat dicens ei Vade fili; scis*
:

Minister

ille

regius, qui hic Aurelianus, in-

citare

,

quid

sibi

paupercula

illa

velit

,

et

,

si

B fra

constanter Aurelius scribitur. Fitit

quidam

quid vales, adjuva illam.
ris,

Cum autem eam

audie-

E

Aurelianua legatus Clodovseiregis,*et patricius,

renuntia mihi, quid sibi velit clamor ejus et

de quo Gregorius Turonensis meminit; sed hacte-

ejulatus.

Cumque puer

velociter jussa explesset,
.-

nus ignoramus, an is idem sit cum illo, qui hoc loco memoratur. tEocest testimonium, ex quo Benedictini prwcipite concludunt, S. Juninnum adOrdinem suum perlinere. Sedde hac controversia in Commentario prcevio satis superque dictum est.

renuntiavit patri dicens
cui et panis deficit, nec

Mulier paupercula

est,

unde emat, habet. Quo

audito
lari

eam in conspectu suo adstare, hi, jussit vultu et paterno affectu interrogans; cur tanfleret,

to ejulatu

et
:

At

illa

respondit

clamoribus eum inquietaret. Vere , Dei famule , et sacer:

g Essc abbalia seculo ix redacta est ad Prioratum, ac denique convertitur in ecclesiam parcecialem, sitam in loco, quem Mairc TEvescaut aliqui cognominant, ut distinguatur ab alio vico ejusdem nominis, quem incolae propterea Maire
Le

me fame periclitari panis deest, emptio nulla, fames quotidie invalescit, et ecce pra_dos, scias

gnans morior. Quamobrem tuam
ut
Si

adii

clementiam,

Gaullier appellant, ut Mabillonius in
Ii

notismo-

net.

de periculo famis eripueris, sim tibi perpetuo ancilla, et filius, quem utero gesto, servus sempiternus. Quem cum enutriero tuis manibus
et jugiter servire instituam; tantum adjuva rae, ne peream. 19 Audiens hsec Junianus subridens ait Sciebam etenim antequam puer te vocared;, te et fa•

me

Knspicamur, Colniacum differrea supramemorato Coloniaco, quia locus unus

vemacule

Chaulnay, alter Caulnay inmargine notatur. Sed istam levioris momenti rem indigenis determi-

ei

prxdieit,

fiUuin,

nandamrelinquimus.
i

me

laborare

,

et in

utero filium

gestare

,

quem

quem paritwa

Occursus hoc loco idem videtur esse
dccursu,

cum

cur-

•su vel

qum vocespro

Officio ecclesiastico

]

usurpantur, ut in Annotatis ad Vitam S. Radegundis obscrvabimus. Cum autem hic
potest etiam vom occursus in propria signiflcatione sua sumi, ita ut sensus sit S ju
,

addatur

raeum futurum successorem. Accipe erat, sibi in afjbalis offide manu nostra auri munuscula, sicut libet; eme cio successntibi cibos ne pereas fame , et cum puer natus rum: fuerit, eum omni vigilantia custodi. Cave, ne alifilium scio
,

offlcium

quid incantationis, aut diabolica. suasionis pollutiones in eum exerceas; sed cum adoleverit, mihi

manmn

cantasse partem

Officii,

owurrvlmi,

qua> eo tempore ^

CAPUT

III

Sanctus spiritu propheti® pmditus, et divina ultio in fures, aUosque, fures,' aliosque
'

qui ei

damnum

Dei enutrivit.

^^o^^Z^^
spiritualem
-

de sacro baptismi fonte et mihi successorem constituam, prsenuntians tibi, quod supervemente anno frugum abundantia in hac rcgione exuberabit, et nequaquam fame ex hoc quisquam penbit Accipiens autem mulier illa aurum de manu S. vin, regressa in domo sua gaudens tam de pretio, quam etiam de supervenientis anni abundansuscipiam
,

eum

affer,

quia ego
et

eum

literis

erudiam

aut injuriam in

ferrc voluerant.
Sancuntnn
pore

fmit

P""" Z"vl virtutibus

totantissime
"'
a florerej
-

<*
'

coMtantissime in Dei

e Mr0eret
ita

'««Itiplicibus ut etiam aliquotiee spiritu

«^*

D el nostri praeceptum saoris fontibus eum proprnsmanibusinitiavit.Ip S eenim de sacro-sanc o bap lsm ate suscepit, et filium
vatons
Al "' UmmU DdUm V0 ° aVit causa, causa quas. auro emptum, quia

20 At ubi eum ad setatem puerilem perduxit quam prxdiconspectui sancti viri obtulit, qui secundum Sal' ctionsin eventus probavit.

1

ea videlicet

derat unde

aurum matri
;

Z «
de-

.psum

filium

enutriret

peculiarem

erud^t, q,„

dmna

tribuente c]ementi

Uei P r °P"et'am, sacerdotalem adeptus estbo-

norem,

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.

43

A norem
vit.

;

multo tempore cum

ipso

inculpabiliter

Ita correptum et melle satiatum dimisit.

«

n

spiritali patre vixit, et ei in

omnibus obtemperaillius extitit

23 Interea venerabilis vir propter usus mona-

aiur vaccmm
v0,u*

Postcujus vero obitum successor
virtutis

chorum,
,

et

maxime pauperum

,

ccepit

enutrire Son*to «""-

magnae
a

homo

et

sanctitatis,

utpote qui

tali ac tanto viro instructus fuerat, quam omni intentioue et doctrinis et exemplis sequebatur. Plu-

ra, isto narrante,

innotuerunt

S. viri

miracula, quia

multo tempore post ejus obitum
sibi

vixit, et

gregem
Et
valeat,

commissum

irreprehensibilem

custodivit,

animalia quibus possit humana fragilitas subli- "£" mari *. Nam et pullorum nutrimenta plurima con- * jjab. gregavit, quorum carnibus infirmorum inopiam raWewri sustentaret, et ova sumptibus egentium deservirent. Caprarum etiam et ovium greges habuit, ut de velleribus earum vestimenta conficerentur,
et lac et

quamvis omnia sermo noster explicare non
Mab. adsit

quae de ejus miraculis audivimus, pauca tamen de multis nos ponere non pigebit. Aderit * omnipotentis Dei clementia , ut valeamus explicare quse fideliter audivimus , et fidelissime narrare de-

caseum in cibo ^ervorum Dei proficercnt. Uabuit etiam armenta ad exercitium laboris et agriculturae, ut hisomnibus adminiculis sulti Deo liberius deservirent. Per id tempus cum in supradicto

jam

crevimus.
Cum duo
/ures,

sanctitate et
latro,
coepit

loco feliciter venerabilis pater vitam in summa religione perageret, quidam

21 Nam cum idem venerabilis virin agro, nuncupante Casto-loco, cui nomen idcirco indiderat, eo quod quietum reperisset, et ab omni accessu feminarum remotum ubi claustra exigua pro loci opportunitate construxerat, hortum circumsepserat, in quo apum alvearia posuerat, et oratorium sibi consecraverat, ubi Domino, remotus
,

quem magnus
desiderio

esus carnium delectaverat,
ille

vesaniae
ccepit

flagrare. Quod famem nequaquam haberet unde

carnis

suae

expleret,

cogitare

qualiter

suae

voracitatis
possit.

rabiem

et

ventris
silentio

ingluviem exsaturare

Tunc

compellente antiqui hostis nequitia, latenter noctis

domum, qua armenta
,

prsedicti patris

ab omni seculari tumultu

,

libera
,

B

funderet. Et
tro insidians

cum
,

haec ageret
sui

mente preces quidam nocte la,

continebantur

horti

septa irrumpens

cona-

tus est prseripere et sibi sufficientia furari de alveariis apum. Sed cum vas uuum e pluribus arriperet, quod videbatur esse excellentius et prae
,

et vaccam ex omnibus, quam elegerat, pinguissimam foras emisit. Cujus caudam strictis manibus tenens ad suae habitationis locum ducere conabatur. Sed

clausam

irrupit

,

E

,

cumpaululum
exilire.

processisset, vacca lasciviens coepit
ille

Quam

videns, se

exuberare , statim utraque manus vasculo adhoesit, nec in alium locum exinde transferre valuit
:

ceteris melle

nere posse, voluit dimittere
ita adhaeserant caudae, ut

eam nequaquam tesed utraquc manus nequaquam divelli pos;

ita debilis effectus, ut

omni membro-

sent

:

unde acciuit
,

,

ut nutantibus genibus propost

rum compage

dissolutus, contractis pedibus, per

rueret, et vacca

eum

tergum more carpenti

totam noctem humi prostratus jaceret, et dolore maximo nervorum torqueretur et sic cum mag'no
:

traheret

doloris ejulatu vigil extitit.

Cum autem jam aurora
officii

surgeret, hortulanus ad sui

opus studiosus

manu sarculum tenens, ingressus est hortum. Cumque undique more solito eum speculasurgens,
retur
,

circumiens per totum tempus noctis solita pascua et per veprium et saltus nemora gradiens , non minima vulnerum misero homini inflixit detrimeuta. 24 At ubi aurora irrumpescente et crepuscu- dwmitut ante ostium domus un- comtricti lo jam diei albescente
,

,

,

et circumiret

,

reperit

hominem

turpiter

jacentem, et vas

quem
bolo
,

apum manibus stricte tenentem, Ad furandum, instigante diahuc ingressus sum sed raeorum peccatorum
ita

alloquitur

:

de egressa fuerat, vacca stetit et latro caudam tenens post tergum jacuit; armentarius vero more solito, irrumpente die, clavem manu gestans
,

lenercntur >

;

ad

domum

armenti venit

,

fores

confractas

re-

pondere pressus, constrictus et infelix hic jaceo. Unde supplex tuam deprecor sanctitatem, ut mei misereri digneris , et apud sauctissimum virum venerabilem patrem Junianum intercedere coneris, cujus me meritis sic ligatum credo, cujus praecibus

perit, furata

omnia armenta
reperit

putavit. Sed

cumdi-

ligentius

intueretur,

unam

esse ahlatam

q
quorum
unus aivca-

absolvi confido.

ex omnibus; cumque concito gressu foras pergeret, vaccara stantem vidit, et post tergum ejus hominera sedere conspexit sed quid illic ageret peuitus ignorans, arbitrabatur tamen, quod vac;

p

quod coeperat 22 Tunc discipulus ille opus ad sanctum Virum cuimperfectum relinquens
, ,

cae potius custos et rector

esset

,

quam
:

ablator.
te,

Unde eum

his vocibus compellat
est
,

Quaeso

ho-

currit

;

quod actum

faerat

indicavit dicens

:

O

mo

,

tempus

ut armenta in

pascua prope-

piissime pater, de inimico nostro
fecit

Dominus grande miraculum; homo, qui nocte ad furandum
,

venerat

turpiter ligatus in horto nostro jacet

:

dimitte pecudem nostram, ut cum ceteris ad pastum redeat pro custodia ejus dabitur inerces operi tuo. Cui ille lachrymabiliter respondens
rent,
;

arripuerat enim

nihil exinde constitit, insuper et

quoddam vas melle plenum, manus ejus

sed
ita

ait

:

Nequaquam, domine
:

rai; reverentissimc pa-

stor,

adhaeserunt vasculo, ut nullatenus eas inde subtrahere possit. Haec audiens venerabilis senex, increpavit fratrem, cur de hominis lapsu gratulapeccatoris, sed ut convertatur

nam instigante diabolo, ad non est ita furandum huc veni, cum me esus carnium dele,

ctaret, et

cum

praeripere voluissem praedam, ca-

quod non vult Deus mortem et vivat et non septies nobis dimittendum , sed septuagies septies,
retur
,

dicens

ei

:

ptus teneor et infeliciter vulneratus. Qnaeso miserere lapso , miserere precanti , miserere vulnerato
et
cito

,

reverentissimo

patri

nuntia,

quid

actum

est; quia nisi

me

ejus oratio absolvat, cu-

Dominus Salvator noster docuit. Unde celeriter perge frater absolve hominem, et nostris cpn,

,

spectibus
le

,

quseso te

,

altare

facias.

Cumque

il-

pergeret ad imperium patris, venerabilis sacerdos se in orationem dedit, et suis sacris precibus

jus sanctitas religavit, al)Solvi non potero. 25 Quod audiens iiastor ille alacri et quasi sub- uatimsolwmturperinUrridens*vultu iutrat oratoriura, quo senex sanctismont m solito. fundebat simus omni])Otenti Deo ])recem iuuucu».. qutthm SanSurgens ig-itur ab oratione, purgata mentis acie, C rf,

^™-

vinctum
quitur
:

resolvit,

Noli

,

frater,

ad se introductum taliter allonoli in furando amplius
sunt, propriis ma-

laborare. Sed quae necessaria

nibus et sudore vultus tui pree.para, ut de tuis usibus necessaria habeas, et pauperibus inde tribuas.

mundum snncto Spiritui in pectoris sui antro prreparaverat hospitium. Tantam etenim in cordis ara ut mox adveniente Domino mactabat hostiam propheticam promereretur -ratiaiu, Spiritu sancto
,

Weffesubri
ilcnli

et

quid nocte

illa

actum

fuisset, nullo

mortalium
narrante,

II
ix iumssis

ACTA
,

S.

JUNIANI ADBATIS
cum
praeda iterum

cuncta ad liquidum nosset. Unde statim, introeuute arraentario, his verbis alloquitur Noli frater , noli gaudere de alterius Iapsu,
narrante
:

murum

penetrans claustrum in-

D

memor
vidcat
,

illius beati

Apostoli

:

Qui se putat stare,

ne cadat. Cur gaudens narrare mihi desideras quod ego priusquam me videres , non soluni et quod actum sit, et quid miser ille tibi
,

adesse vulpem g-allinam inore illaesam gestantem. Quod cum venerabilis sacerdos egrederetur oratorio, ante pedes ejus statim illtesam deposuit prtedam, et quid
greditur.

Nuntiatumque

est seni,

,

de ea juberet, bestia expectabat. Cumque eam famuii domus interficere conareutur repulit eos
,

narrandum in ore posuerit, novi. Pauper enim ille fame compulsus hoc peregit, non habens, unde suae inediae temperaret esuriem. Unmihi

dicens

:

Nolite, fratres,

nolite

interficere

eam.

Non enim

ing-enio aut viribus vestris

capta est;

de convenit nobis, pro illo devotissime Dominum deprecari, quatenus et veniam delictorum suorum
promereatur
,

sed, Dei cogente potentia, huc reversa est. Unde convenit, ut illaesam eam abire patiamini. His

et

a vinculo
ante

,

quo

strictus tenetur,

raiserante divina clomentia absolvatur.

Quod cum
,

compescuit famulorum manus , ne interfiTunc manu signo dato, bestiam illaesam abire permisit; atilla transcendens claustrum, saldictis

ceretur.

uterque prostrati

vcrbis sanctissimus vir

Dominum Dominum

jacerent

his
:

tus deserta

petii-t,

ita suoe iniquitatis

conscia et
infesta fie-

deprecabatur

fraudulentiae,
ret loci

ut

ulterius

nequaquam

Quaeso omnipotens

Deus, miserere lapso solve
,

manus, quas
quod invasit;
reliquit.

ligasti

sanctissime Pater, dimitte, adipiscatur veniam in his, quibus
oratione

ex

alitibus,

taret.

aut praedam aliquara non solum verum etiam nec de fructibus adtenTunc B. Junianus ait Hoc, dilectissimi
illius,
:

Mox

peracta absolutus

est,

et

pecndem
qut coi be-

ire perraisit.

ne putetis pro alioujud nostrorum merito actum miraculum, sed pro sui nominis pietate, ut
fratres,

2G Ipse vero introductus est in cellulara ante

lTon<7,Z', uthtn uitti
fmendtnt.

conBP ectum
ter, noli

viri

Dei, cui ipsesanctissimusdulcia
:

timeamus eum jugiter, pariterque indesinenter gratias referamus.
29
cula.

amemus,

et illi
j;

prompsit cloquia, et his verbis affatur Noli fra jam amplius in furando operara dare recondc in tui ventris meraoriam hujus sceleris
:

Nam

et ante baec, quse praemissa sunt, raira-

n

hominos

B contumdiam,

et cave,

ne obliviscaris noctis hu-

jus amaritudinem; coeree temetipsum, et ante mentis ocuios tantte confusionis scelus statue, si
forte

quaedam mira gessit, quae huic operi inferenda non ab re visum est. Praedium quoddam nuncupanteWaciaco c, cum ille sanctus religionis cultu
cellulam aedificare conaretur, homines loci illius insurrexerunt adversus eum ita ut lapidibus

f'<"icSati-

C/W ""''U'»'<'«
a//ic,ent

^

raisereatur tui

Dominus

,

et dimittat
,

eum

tibi

in eum nequiter dcliquisti ut purgatuin, de palea triticum factum, in horrea sua te piissimus recondere dignctur. Noli amplius furari, ne forte deterius tibi aliquid contingat; sed propriifl manibus potius Iabora, ut habeas et tibi suffloientia, et pauperibus inde tribuas eleemo-

quod

,

obruere tentarent. Quos
illi

ille

fugiens, recesset; sed

et

bantur.

nequaquam desistentes, long-ius eum persequeTunc ille signum posuit lapidem, et pro-

stratus*est, ut ne quis illud transgrederetur. Qui Ywepro. obedierunt voci ejus, sacri et incolumes reman- tcslalus serunt; qui autem praetergressi sunt, non

solum

quamplurimis exhortationibus eum alloquens, jussit cibum ponere, carnibus satiare satiatumque ad propria valefaciens eura
prohcisci pcrmisit.
i

svnara.

in

lllis

Ilis,

et aliis

ultio divina facta est,

verum etiam

in

omni

postentate illorum, qui aut lippientibus oculis, aut g-uttuns inflatione usque in praesens informes nascuntur.
30 Cum quodam tempore homines de fisco re- eotep». gis, nuncupante Gavarciaco, vallum facere cc^- "'"»""narentur, ut ex omni parte regis praedium de-

utpet tjut-

27
laret,

Quadam
ut

die

cum

ffnomjuf*'

venerabilis senex

rtptam,
orrtntr jan-

ftn Viro.

C pcr tortuosum, et raille maaandris flcxuosum per quoddam foramen ingrederetur claustrum mouaturba cibura quaereret, et beatissimuapater ardentissime divino, ut credo autu speoularetur, bestia
sterii

illue ob relevandum fastidium deambuavidior iterura ad orationem rediret accidit eo prmsente, ut vulpes, fraudulentum animal, et numquam rectis vestigiis incedens sem-

strum huc

clau-

termmaretur, ventum est ad id, quod beatus ille per regus largitionem praedium possidebat cumque per legatum suum juberet
:

illi.s,

ut

rent

desiste-

et

nequaquam; quod
,

ubi

cum

pullorura

c auderent

statim muti

fflj pertinebat, intro cujus verba derisui deputantes, omnes

effecti
i

et

usque
e
llle

cavo gutture caput praedae recondens non per ioramen, quo ingressa erat, sed super murum exiliens, saltum petiit. Quod vir P ccrnens ' alaer, meute ad solita arraa orationis
,
i

grallinam invadit, et re-

dum
ab

le

beatus pro

sic

immobiles permanserunt illis orationem fudit

F

stultitia

silvulam,

tius

mgredi

seminasset,

tmtmflfcdrmp.orin,,,,,,.

recurri

quodam
legium

«**
c»lum

solitus erat,

'»» *erbis

:

Tibi

sancte Pater,

2a£S
peccatisT

p nmum

et

terram, raare et aridam, et multfoli-

quadam fago ramorum densitatem incidenL qui statim
"sque

oustodi delegavit Cum die pergeret ad locum, qui dicitur CosteK d reperit eumdem custodem silvae in

jam incrementa

Cum sanctus propter opacitatem ut secreposset manu propria, ut aiunt
quam
,

sua cessaverunt.

dum

obriguit, ncc inde ille sanctus pariter

deseenS
et

qu»dam
ia

tnbu.sti;

qumdam
qiwm
ni

vero pro

oommissis Domino pre cem

cum monachis
i

vS
bi

funderet

"
c

J* utpnedani,
Vbrftdi

esse vohiisti.

Unde tuam depreoor ctmen
p C rniciosa Iribuere di
tuis
11

bcstia

sumpuit,

ill;,s,-,

J"

rZZ
ANNOTATA.
re

vjia.OLbaiit.il.

lu

es

cnim solus altissimus

iUnam
cogitur.

ut-

1*0 rcfcrrc

«werat) (raudulentum

illud

aninml

c

Locus

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.
nobisignotus est, cum nec Valesius nec Mabillonius situm ejus aut nomen vernacuc

Ifi

Locus

iste

lum assignent.
d Costellegium videturesse idem cum Castoloco, de quo supra egimus nam a Mabillonio hic in margine notatur Casto-locus et vemacule Chastelacher, ut superius iterum monuimus.
:

ipsorum est regnum caelorum. Posuit inprincipio beatitudinis, humiles corde ac per hoc exclusit superbos, et tumidos ubi dicit pauperes spiritu regnaturos. Deinde Beati mites beati qui lu; , , ,

m

iMriwu

gent, beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, beati misericordes beati pacifici, beati mundo cor,

de.

Ecce quales invitantur ad aeternam requiem, quitali desudavcrunt temporaliter inlabore. Nam
qui hic cum mundo gaudcnt, illic sine fine lugebunt. Vere hoc est imleficienter reg^nare , coro-

CAPUT
pius obitus simul

IV.

nam
ri,

luti floribus,

Ultima Sancti monita ante mortem,

beatitudinis talibus ornatam virtutibus, vepossidere, Deum confusione * mere-

*

Fonan

cum sancta Raexsequice,
et

mereatur anima ™'»k«'one , cernere, quod amavit. Quod si in hoc seculo ad przesens humana fragilitas dicit, se regnare quaconspicere

quo prsesente

degunde,

honorificce

dam

sibi prosperitate

:

si

blandiatur fugitivaetfal-

sa felicitas, quanto niag-is illud

locus sepidturce divinitus
tus.

assigna-

regnum quaerenubi semper liliorum rosarumque blandior lux arridet? ubi pictura flores odoriferi non

dum

est

,

T-vecurso igitur temporis hujus spatio, et aesciens, sibi ±J\rumnosae vitae calamitatibus forti animi vimortem ingore superatis, coepit beatissimus Junianus sui obig tus diem fratribus praedicare, et sibi non longius imminere praedixit. Cumque infatigabiliter se in praeceptis Dei exerceret, nec senectuti cederet
Sanctus
1

*

Forsan

victor aniinus in labore, tanto artius *

animum

sus-

nliius

quanto sibi eminere a praevidit [ et ] citius propinquare obitus diem. Cumque paululum spiritum ab oratione revocaret, respiciens undique monachorum et fratrum turbam consistere, qui ad ejus , si possent , convenerant relevandum languorem, sive prece, seu suavi ex,

pendit ad caelum

marcescunt; ubi loci foecunditas neque nube premitur, neque sole siccatur ubi non finitur cum possessore possessio , ubi quidquid desiderat animus, dat aspectus; ubijustus gemmas calcabit in plateis, quas modo reg-es nequaquam tales g-estant y t incoronis; ubi mortalitas translata in immortalitatem cum ang-elis sorte simili g"Ioriatur; ubi hominibus et peo cum Thronis et Dominationibus, et universo ang"elorum coetu fit una possessio. Ibi dilectissimi fratres , ibi totum mentis oculum dirig-ite; ibi desiderium vestrum fig-ite ,
; , ,

totis viribus illuctendite, ubi tantse felicitatis gra-

tia possidetur.

33 His et

quiis per totam peue

hortatione, verbis supplicibus consolarentur
spiciens

,

in-

gem

,

quamplurimis spiritalibus allo- eo$que ad noctem commissum sibi gre- mutuom escam potumque mimstrans pervigilem r
aliis
,
.

quosdam

videntes, febrium

magnitudinem
:

reddidit.

Inter cretera allocutionum praecepta di;

lacrymautes, talibus eos verbis alloquitur dicens Nolite, fratres, nolite super lang*uoris mei valetudine flere; scio cui credidi, et bene certus sum,

cens eis

Fratres,

ante

[

omnia

]

mutuam

in

non vitam modo tem perpeti, sed

finire

,

sed incipere

,

jus vitae prima generis humani radice

Quid enim est praesentis excursus , nisi mors
finire.

non moraliud hu,

vobismet ipsis habete charitatem. Charitas est Deet qui manet in charitate, in Deo manet us ille et Deus in eo. Nolite locum dare diabolo etenim dat locum antiqui hostis, qui se in frater, ,

quae in
?

nitatis dilectione sejuug*it.
et

Sit

vobis cor

unum

indita

est

Quid
qui

enim aliud
ignonntiae
,

indicat horrenda quaedam profunditas

ex

qua omnis error
labore
et
,

existit

,

omnes

filios

Adam tenebroso quodam
;

sinu suscipit,
dolore
,

Domiuo, sicut in primordio Ecclesiae de fidelibus dicitur , quod erat illis cor unum, et anima una. De successoris mei pra?latione cavete, ne aliqua variatio fiat; sed unanimes

anima uua

in

ut homo ab illo liberari sine C more non possit nisi morte

ti-

unum

quot pestes

,

ut

mum

vobis constituite. Quod si verum et optivobis abbatem constituere desideratis, comp

verius dicamus, tot mortes? Quid amator ipse tot

rerum noxiarura,
turbationes
discordiae
inimicitiae
, ,

hoc mordaces curae, permajores formidines insana gaudia
et ex
,
,

lites
,

bella
,

,

insidiae
,

,

iracundiae
,

,

presbyterum et spiritalem filium meum Auremundum vobis constituendum dccernite. Ipse etenim et vitae exemplo, et morum probitate, et doctrinse eloquio ducatum credo ad aeternam vitam ca-

fallacia

adulatio

fraus

furtum

,

pessendam pnebebit.
34-

rapina, perfidia; superbia, ambitio , invidensaevitia parricidia, crudelitas tia, homicidia impudicitia , impudentia, petulantia nequitia adulteria, incesta, et contra nafornicationes turam utriusque sexus tot stupra atque immundi, , , , , ,

Cumque jam aurora signum

daret, et tera- moritureo-

tiae,

quas turpe est etiam dicere
,

:

sacrilegia, hae-

pus immineret, quod illa anima corpore dissolu- d*mtmpore ta ad caelum migraret, valefaciens omnibus, et ^ ?*^?' 9 reddito mortis debito pacis osculum tribuens de antiqui hostis insidiis triumphans victor, abangelicis choris suscepta caelum consccndit. Tan'

,

,

reses

blasphemiae, perjuria, oppressiones innocentium , contumeliae, circumventiones , praevaricationes, falsa testimonia, iniquajudicia, violentia,

tus etenim

mox

cselitus illic

ferme per trium ho• jtfafi.

latrocinia

,

et

quidquid talium malorum in men-

rarum spatium odor frag-ravit, sicut narrantc praedicto Auremundo, qui aderant *, cognovimus b, ut omnium aromatum frag-rantiam superaret. Scd
et vultus illius

odcrai

&

tem non
dit?

venit,

tam de

vita ista

hominum non

rece-

mox

eum exanimem

crederes,

tanta claritate enituit, ut non sed dormientem potius

r^iadaf
'

mon7ta

32 ;Ista deflenda sunt, fratres charissimi , ista fugienda, ista cum omni gaudio fiuienda, et ad illam perpetuam vitam festinandum, et cum gau-

aestimares. Dederat

enim mandatnra

,

ut statim

cum a saeculo migrasset, nuntiaretur beatissimaEadegundi ut pro eo precem Domino fundcrct.
,

properandum ubi nihil tale manentibus accidit. Sed videamus ait enim quibus Dominus talem promisit vitam quoniam Beati pauperes spiritu ipsa Veritas
dio exhinc egrediendum, et illuc
;
:

Quod et illa similiter fecerat. Accidit, die, eadem hora uterque raigraret de
et

ut

eodcm
C

saeculo

,

quos hic unius charitatis vinculum constrinxcrat, illic eos pariter paradisi gloria simul acciperet,

IG

ACTA
Denique

S

JUNIANI ABDATIS
perfacile

»

DDuna

r et.

tur, qui sibi

legrati ex utraque parte proficiscunobviam occurrentes, sciscitatur alter

eum

exportantes, illuc adtuleruut.
est,
illic

Un-

I)

de omnibus patefactum
voluisse recondi,
et sibi

ab

altero,

quamobrem

celeriterpergeret. Indicave-

eum Dominum aptum fuisse ubi cum
,

runt sibi unusquisque, quadecausaitinerislaborem assumpsisset, etinventum est in uniushorae puncto
utrosque migrasse ad caelum. Et
quiffipraeparantur.
ei fionorifice

mag-no funeris apparatu venientes

,

venerabiliter

more funens, exe-

icpclttur.

S5 Undique populi conveniunt , catervae monachorum adsunt, et dignis obsequiis.sanctissimum virum prosequuntur. More solito membra feretro componunt, cum laudibus et digno officio funeproticisad Jocum , quo sepeliendus erat ris curitur. Non modica turba tam populorum, quam etiam monachorum, et praacedente et subsequente cum cereis et luminaribus' iter arripitur. Et
, ,

sepultus est. Quo in loco miraculoruin cx illo usque nunc cong-eries coruscat. Illic enim et diemones ab obsessis corporibus fugantur, caeci illuminantur, claudi proprium recipiunt gressum, debiles incolumitatem adsequuntur, dig-na petcntibus vota tribuuntur, omnis incommoditas refugit, salus optata refunditur omnibus, prjestante Domino nostro Jesu Christo, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit etregnatiu seculaseculorum. Amen.

cum jam

aliqua pars itineris conficerctur, subito,

ANNOTATA.
a Putamus pro eminere legendum esse immisensum imperfectum supplevimus, quod etiam interdum alibi faciendum
nere, et conjunctione
fv.it.

qui humeris illud sanctum corpus g*estabant, imet, paululum resumptis conabantur illud amovere , et proficisci sed ita feretrum, in quo g-estabatur, immobile permansit, ut nequaquam e\inde qualibet in parte moveri posset. Mirantes quod acciderat sigiium, non minunus omnes horror invaserat sed

mobiles permanserunt
,

,

viribus
:

:

U precibus Deo fusis, ut datis indiciispatefaceret, quo ipsum beatissimum corpus terris humari placeret (decretum etenim fuerat ut Coloniaco conderetur; sed

b In Commentario praemo expositum est, quohic biographus id mediate cognoscerepotuerit, narrante Auremundo, quamquam hsec hnmediate ex ipso Auremundo audire nequiveriL

modo

nequaquam

illuc deferri potuit)

vi-

co

sum est omnibus, ut in eum conderent. Quo

loco

nuncupante Maria-

consiJio accepto, statim

c Non fuit igitur in Commentario prsevio disputandum de anno veldie, quo S. Junianus obiit, cum utrumque in Actis S. Radegundis implicite

stabiliendum

sit.

DE

S.

RADEGIJNDE REGINA
POSTMODUM MONIALI
PICTAVII IN GALLIA

G.C.

COMMENTARIUS PR^VIUS
§
I.

Antiquus Sanctae cultus, scriptores Actorum,

et

diversa

eorum apographa.
Anno
ulxxxvii.

Uxc

tanctte

1'irtuvicn-

J.

tiitm patro-

nn

dem

Sanctcc pubhcis typis edi nonsque historicis ilnotisque historicist ,,,*," lustran permtsit, lustrart pernusit, et in quibus Sancla illa tn illa inler " utr ahas virlutum _>»-/__,_ i>;,..„-.:-_. .. mrtutum laudes KctaTiensiun. patrona tu fss.ma atque obsessa, urbis propuo-„ a?r h 2,

tSZ Vr

sahshquel exlitaniis, quas *". "'«»"-. iltustriLmus eiusluuslrissimus ejus . ' urbxs episcopus Henricus Ludovicus Cha Rooh °- p°**y <«
.

Hitam ad diem xm Januarii assignavit, haclenus summa veneratione prosequilur S. Iiadeo-un dom, lamquam singularem suam adjutricem ut

—•"_"-"-, i.ujus suum acvelera nomxna Bollandus »/>../_- /.-.„-.„.„.. c leranomma noster occasione S

P"s con/irmat. 2 Neque hsec publica
«ilra hmites urbis aut sese continuit;sedad

S.

Radeg-undis veneratio

provinL

PictavTensl

-we««

» koZZhX Z ulTli
namm
rtr>n*,n„ .. ctxanuqmtus j.

Germania invenimus t """" ""'"•> i-empium tiuic SanemplJScTan^catum, dicatum, de quo Ditmarus Ditmarusepiscl cP'SCOepisco«f PUS Mersebumeneie 7.7, a £_._. 3 2
.

atiaUgiones propagalaZl

•"S**
'

m

L

H'e
quam

«T™™
pater eius

J

fC ° nCeSSit
'

Chronici

quoaue
^_

« ^Zs
ei

«£m
?

»!-

eCClesiam iu Helpethi positam '
n

h^ n ^

,.

yKPictavium

occupareniterentur,

8. l.ade

II
cut prseter quatuor orationes^eucoUe^n?^' COllectas veleri more in Pr-Pfn,;J P™*"* ACt ° rUm ita inserilur
, qU um mine Deus omuijotens

pnas,

?' fetivitatis hodieLT'I™\T* Sm
Lat
as

eT2 2

^ etin Do ??
>

"

die

viri

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.
viri

47
*ocTot«

mortalis oblectamenta abhorrendo effugeret
si

quse
ro

tunicis desuper contegeretur coccineis, duet hispido

bus variisque apographisjam nonnulla prsemonebimus.
4 Inter veteres

G.C.

tamen

carnem macerabat

cilicio.

Ha^c

humilitate perspicua, eleemosynis largissirmi, ab annuente tandem disjuncta consorte, mundum

cum
in

se constructo

actibus suis penitus despiciendo reliquit, et ccenobio Christo dicatam inclusit;
jejuniis, vigiliis

recensendus est Galliam veniens, domicilium in Aquitania fixit, et desiderio S. Radcg-undis obtemperans, sese obsequiis ejus dicavit, ut ipse initio tibri 8 indicat his verbis

Actorum auctores primo loco n s. FmuS. Fortunatus, qui ex Italia in nalu*

quo

ac orationibus

perseve-

ranter insistens, seterno Reg-i regum sponso plenius atque perfectius studuit deservire, eique totaliter inhaerere
:

nec ullo propensius flagrabat detoto
;

siderio,

quam Christum
dilectione sectari

corde

perquirere.

et tota
etc.
<u\ti<tui$<{tie

per

quem majestatem

Fortunatus egohinchumili prece, vocc, saluto: Italise genitum Gallica ruratenent. Pictavisresidens, qua sanctus Hilariua olim Natus in urbe fuit, notus in orbc pater.... Martinum cupiens voto Radegundisadhresi,
g-enuitcieloterraToringa sacro. n carm. 4 sanctus hicpoeta sevocat ag-entem seu procuratorem ejusdem piissimte Ma-

Quam

MartJ/rotogiif

colilw,

Porro hunc Sanctee cultum ab immemorabili tempore incepisse, colligimus ex vetustissimis
3

Deinde
tronse,
tissse

lib.

Martyrologiis Hieronymianis, inter quse Lucense

dum S. Radegundem suo

et

apud Franciscum Mariam Florentinium hac
:

Agnetis abba-

die sic habet

Pictavis civitate, depositio Rade-

nomine hortatur, ut nimum abstinentnv rigoremynitiget, et adroborandumstomachum nonnihilvini bibat: Fortunatus agens, Agnes quoque versibus orant, Utlassata nirais, vinabenigrna bibas. 5 Prseterea procurator ille satis innuit, se n^obtcquio prorsus occupari negotiis S. Radeg:undis (hanc S nade9 ttn(li*
'

g-undae reg-inte. Inter

contracta,

qum

in tomo

Martyrologia Hieronymiana vn Junii, sive parte 2

tomiwejusdemmensis primumprxlo suhjecimus,
Rhinoviense Idibus Augusli festivitatem ejusdem SanctcV annuntiat his duobus verbisi Pictavis; Radeg-undis. Richenoviense autem illustrem Sanctee conditionem ita addit Pictavis, Radcgundis reg-hi£e. In aliis plerisque Martyrologiis, quseibidem ex Mss. codicibus edidimus, solum nomen ipsius exprimitur. Al maxime miramur, in Fragmento pervetusti Martyrologii ecclesite Turonensis, quod Edmundus Martene in Thesauro novo anecdotorum tomo 3 a col. 1587 vulgavit, Idibus Augusti annuam memoriam Radegundae vir:

dulcimatris nomine appellat) dum ad S. Germanum episcopum Parisiensem, a quo evocatus
fuerat,
tib.

c

E

^carm.

2 sicscribit

:

Emicatecce

dies, nobis iterinstat agendura, Debita persolvens, emicat ecce dies. Me vocat inde pater radians Germanus in orbe,

ginis celebrari.

An forte Martyrologus

ille S.

Ra-

deg:undem nostram confudit cum S. Radegunde virguncula, filia sanctx reginse Bathildis, de qua Majores nostri ad diem xxvi Januarii simul cum sancta suamatre egerunt? Etiam indicare potuit atiam Radegundem, quse fortasse virgo permansit, et de qua illustrissimus Bernat^dus Guidonis

apud Labbeum nostrum
bit
:

in

Nova
i

Bibliotheca

maibi-

nuscriptorum librorum tomo

pag. 635

sic scri-

Sancta Radeg-undis, alia a Pictavensi,
in

Hinc retinet Mater, me vocat indc pater. Dulcisuterque mihi voto amplectente coluesit, Plenus amore Dei, dulcis uterque mihi. Carior haec animo, quamquam sit et ille beato Carior * ille gTadu, carior ha^c animo. Mens tenet una duos a'quali calce viantes, Ad pia tendentes mens tener una duos. Proficit alterutrum, quidquid bene g;esseritalter Unius omne bonumproficit alterutrum. Sunt quiacorde parcs jussus non ire recuso; Obsequar ambobus, sunt quia corde pares. Nec tamen hinc abeo, quamvis nova tccta videbo Corpore discedo, nec tamen hinc abeo.
Ilic eg"o totus cro,

ai. olarior

dem apud Lobertiacum
se, et

Domino

requiescit.

neccordeac mentercvellor,
redeo, hicejro totus ero.

Hsec beatum Martialem dicitur hospitio suscepis-

Sicquoquedum
Ut
G
sibi

domum suam

dedisse; ut

eam

in ecclcsiam

Porrigatarma mihi cailestiaMater eunti,
plus habeat, porrigat

de&ic&vet. Hacoccasione eruditos Gallos

rogamus,

arma raihi.
wgorfa/nt-

ut non graventur nos instruere de legitimo cultu, gestis, die emortuali, aliisque spectantibus ad

Ex

hoc carmine colligimus, timc S. Fortu-

illam Radegundem, quse in dioecesi Lemovicensi quiescere traditur, et quam Castellanus in suo Martyrologio universali non videtur novisse Denique, ut ad rem prccsentem redeamus, an hic Martyrologii Turonensis coltector putavit,S. Radeg:undem hodiernam in conjugio virginitatem conservasse? Certe Dorganius in Menologio suo Benedictino illam quorumdam opinionem indicat, dum hodie in elogio Sanctas nostrse sic timide et caute scribit Dicitur virg-o permansisse. At saltem supra allegatum Missale Ambrosianum et
. :

natumalio missum fuisse ad peragenda qusedam S. Radegundis negotia, pro quibus sevpius itinera suscepit, utBrowerus nosternotat in VitaS.Fortunati, scriptis ejus preefixa, ubi cap. 3 in rem nostram sic de illo scribit : At Radegundis interea
negotiis sa*pe intcrpellatus est
:

J"* curabat,

ha;c

enim

reg'in;i,

cum

raortalibus rebus valere jussis, propter
ct

gratiam

regum

affinium potentiam nullius

suam mu-

neris et conditionis non haberct potestatem, haud raro Eortunatura, nunc ad Francorura reges, mo-

do ad episcopos sanctos, quoquoversum ab se dimittebat,- atque in cjus sapientia et consilio plusancta Fcmina acquiescebat. Id scilicet prae non obscure fert in epistola sua ad Grcgorium Turonenscm, cum post Musellam, Mosam, Axonam, Sequanam, ait, se maxima transrnisisse Aquitania* fluenta, Pyrenaeis Julio mense nivosis ajmropinquantem. Atque his peregrinationibus quacumque

antiquum Breviarium Mediolanense ejusdem ritus S. Eadeg-undem nostram appetlant matronam, quod nomen virginibus tribui non solet. His adde Breviarium Lemovicense, quod in festo S. Radeg^undis ad diem xiii Augusti preescribit omnia de communi nec virg-inis nec martyris, pru;ter ea, qua3 hic sunt propria. Sed de hac re infra opportunior et amplior disputandi accasio occurret.Non est necesse hic plures Martyrologiorum textus accumulare, quia de immemorabili hujus Sanctse adtu abunde constat ex atlegatis annuntiationibus ac ipsis antiquis Actis, de quorum scriptori-

rimum

se

susceptis,
Galliffi

in

amicitiam

pervcnit

i^lurimorum

pontificatum, cumjara ante regum quoquc g-ratiam et familiaritatem esset cousecutus, nulla aliare, quam probitate vita-, et clegantia ingenii,

Augusti Tomus

III.

qua plerosquc ceperat cpiscopos, studio virtutum pari, dignitate inferiore. Nimirum eo tempore 10 Fortunalus

4S
*«CTOM
G. C.

DE

S.

RADEGUNDE REGINA
Passionali Ms. pergameno monastcrii Bodecensis in dicecesi Paderbomensi desumptum, cujusstylus

Fortunatus erat clericus aut presbyter ecctesuv Pictaviensis, ad citjus cathedram postea evectus qiuv postrema ejus dignitas facile contra cst quosdam probari poterit addiem xiv Decembris, quo Castellanus in Martyrologio suo Gallico illum inter Sanctos non temere recenset : nam eo die sub ritu duplici cotitur in Ofpcio proprio ecclesise Pictaviensis, cujus apographum habemus, et Andreas Saussayus in quadam appendice adMartyrologium suum Gallicanum tomo 2 pag. 1252 afprmat,piissimumpriesulem illum in monasterio S. Cypriani extra muros Pictavienses in litaniis ab immemorabili tempore inter ceteros Sanctos puhlice invocalum fuisse. titfuefamiDenique Fortunatus familiarissimus fuit 7 linritsimus S. Radegundi et S. Agneti, quam illa senior dbbatrnt, tissam monasterii constituerat, ut patet ex libro undecimo citati Operis, ubi variis carminibus exprimit tenerum suum affectum erga has sanctas feminas, quarum seniorem suavi matris titulo ornat,etalteramamabiiisororisnominecompeilat, Quinino vir innocuus propter hanc ipsamfamiliaritatcmrflugerenonpotiiitmaledit-asdelraetorum B linguas nam animaies quidam homines, qui non
;

D

ab

atiis

manuscriptis etexcusis exemptaribus di-

ad oculum patebit ex Annotaubi speciminis loco proferemus prologum tis, istius ecgraphi, quem curiosus lector cumprotogo
screpat, ut infra

nostro poterit conferre.
9 PrcVtereaPetrusFranciscusChiffletius noster akmusex

cuietiamobprtestitaobsequiaplurimumdebemus, nobis communicatfit eamdem Fortunati lucubrationem, quam describi curaverat ex Ms. codice
Valhs-Lucentis, quod monasierium ad Ordinem Cisterciensempertinet, et in dicecesi Senonensi si-

eodicc

mo
Q.

nasterii

stcrcicnsis.

Quamvis hoc apographum quod idem cum aliis Mss. diligenter contulerat, interdum in constructione periodorum ab editione Mabitloniana differat, tamen in substantia plerumque cum iila concordat. Hoc apogra-

tum

est.

y

offtciosus vir

phummonasteriiCisterciensiscumaliismanuscriptis et impressis ejusdem Sanctas Actis conferemus, et post hunc Commentarium typis vulgabimus,variantes alicujus momenti lectiones in margine notaturi. Si vero aliquid vbscurum aut
difftciteoccurrat, iltud

:

percipiunt ea, quxsunt Spiritus, hanc amicitiam

unacum aliis observatione E

malignede flagitiosoetcarnali amoreexplicabant, ita ut pius poeta eodem libro undecimo carm. 6,

famam suam
versiculis

tueri coaetus fuerit sequentibus

Mater honore mihi, soror nutnn duleia amore,
corde colo. Cffilesti affectu, noncriminecorporis ullo, Non caro, sed hoc, quod Spiritus optat, arno.
Tetis adestChristus, Petro

Quam

pietate, fide, pectorc,

secundum consuetudinem nostram in Annotaiis expticabimus. Prius tamen in hoc Commentario precvio referemus nonmdlas S. Badegundis virtutes ac laudes, quas idem Fortunatus carmine celebravit. 10 Posthunc biographum Baudonivia monialis coaeva, et in multis oculata testis, Vitam S. Radeg-undis litteris mandavit. Esec autem lucudignis

cui

Baudocoxua.

nivia monialis

Pauloque ministris,

Cumqnc

piis sociis

sanctn Maria vidct;
'

brationem Fortunati prse oculis habuit, et varia ab ilto scriptore omissaper modum spicilegii
collegit,

Te mihi aon aliisoculis animoque fuisse, Quamsororex utero tu Titiana fores. Acsi uno partu mater Radeg-undis utrosque
Visceribus castis prog-enuisset,

ut ipsa in protogo suo indicat his verbis
ea,

Non

quje

vir

apostolicus Fortunatus
iteraraus,-

episco-

pus de BeatEe vita composuit,
qua? prolixitate sui praterraisit.

sed ea,
et

cram

Hinc Surius

:

Ettamquam pariternosubera chara
Pavissentuno lacte rlucnteduos

beata?

Heuraeadamnagemo,

tenui ne forte susurro

[mpedianl sensum noxia verba meum. 8ed tamen est animus simili me viverevoto Si vos medulci vultis amore
coli.

S. Radeg-uudis appellant. Sed parum interquocumque nomine vocaveris istud monialis synchronm scriptum, quod exstat in iisdem

rum

Mabillonius illam gestornm partem, quam Baudonivia posteris reliquit, iibrum secundum Acto-

est,

graphis supra assignatis,

Ut hoc carmen facite intelligas, obiter observa Fortunato fuisse germanam sororem,

judicium ferendum

est,

nomine

Ti-

H Malrem "/v-^/s.K.d^-und.un, quia hatc Agnetem « 1«»™* <>< Sph-it,< edueuvernt, ct eodem modo se Writualem 8 Radegundis, fiUum agnoscit, et
'•'';"

™™™>cuihiccomparatS.Agnetemabbatissam quam sinnh amorr rasfo pm,r rmhaivr

ecgraphis superius tulimus. Quare hanc Baudonwixiucubrationem etiam edemus ex Ms. codice ValhsLucentis, in quo post prologum expressi sunt veerum capitum tituii,

apode quo proinde idem quod de variis Fortunati
et

i

cxemplanbns
utraque hmc

quiin omnibus

aliis

nostris desiderantur.
Vitee

Verum cum

Vitam iUius
tcriptit,

Aguctemsororomxuam namiuat. tCeerum Km omnia adduximus,

ut erudi-

*/»'"», Mflftsi» aliis

pars conscripta sit scabro ac difficihstyio, quem tamen propter venerandam anhquitatem mutare aut mollire non lieet ei suh JungemusAetaejrtsdem SaneUe, qux
venerabilis

apo-

graphit,

qum famitiarissimus ac tnttmus ojas amtcus conscripsit. Habemus autem ^rersa horum Aetorum e.cempfaria,

A

ta S.

Radegundis,

num
C

tumZ

rumque

Actorum apographum, guodcum
sis

Gamansius,indefessus Societatis JesToZ'rarxus etsexcenties in Opere nostro propterZ Qularta obseauia taudatus, misit

Prmo

tunati prxfigttur, et qu

*

nunc enumerabimZ

sut^T ^usvenetaUtis HildeTrtipZ suhsCenomanensis, postmodum archiepisconi
et

1197 eollegit, aho ordine disposuit ac r>le clariore phrasi expressit. kve auZnre

Turonensrs,

qux D. Antonius BeaugendreZ e
itapridem parisiis
>

ad

noseteZl

tsszsr
11

Jm ««s
.

editZesS

Denique S. Gregorius Turonenoi*

„,„•
ei S.

Grego-

hberiusstyhtmmutasse.
f

p™<>'*"

bhotheea istud transcribi curnr^if

eum rZZT '^ouoco^
S<>,?

TJ

*

vsrmrzts

mSS.
utemur:

sLelneZlt; %" **"* ^Tmdam iUius f° in ^rumenta au° thentica 2
gestis

mtercoBvoshujusSancUebi " ptos Q uodam ographosouo ™o- nen quxdo numeraripotest etsi end, *"" ejUS ex P ro ' dam gesta fesso non scrimerit iiiididernnt. al\
s is

1T'
con -

rins Turo-

V«x ecgraphum, ex

C CO BoUium,qu™^aTT USh °abbatis Vul'in vui m Vita S. Juniani
>

LnZZeZra^T ^ ^
'

tZsZhTT

adi

T

ia ' posteritati

6

Sanctam
nostram

DIE DECIMA TERTIA AlTilsTI.

49
tneion

A nostram
res,

egregie laudat, nec alios auctores suppaqui de gestis ejusdem obiter mentionem faciunt. Nihil etiam hic dicimus de Petro Equilino et Bonino Mombritio qui Vitam S. Radegundis collectionibus suis Latine inseruerunt. Sed nescio quid Mombritio in mentem venerit , dum Actis Sanctas titulum virginis et martyris praeftxit licet enim aliqui scriptores putaverint eam permansisse virginem quemadmodum infra
,
,

ducenda, tribuunt

munem cum
rarunt
,

S.

S. H'u\egun<\i patriam ferccomMartino aut geographiam igno,

aut lato

admodum

loquendi genere usi

:

,

sunt,cum ex vetustissimis monumentis constet, S. Martinum in Pannonia natum fuisse. Dumvero Gundovaldus apud Gregorium Turonensem in Hisloria Francorum lib. 7 cap. 3G S. Iladegundem cognominat Pictavam, non a patria ipsius, seda
diuturna
istud

,

commoratione

in

urbe Pictaviensi,

ostendemus nemo tamen illam titulo martyris exornavit.Midtominushicsingillatimrecensendi sunt illi interpretes, qui Acta S. Radegundis vernacide ediderunt. Si tamen hialiique recentiores biographi a veritate aberraverint , eos data occasione in viam reducemus.
,

cognomen desumit. Sed hactenus non intelligimus, cur Baronius in Annalibus ecclesiasticis, ad annum Christi 56G apud nos num. 43 eamdem
appellet virginem ex Burgundice regubus oriundam, nisi forte eminentissimus Annalista putaverit ,

olim bellicosos

istos

Germanue
,

incolas promiscue

cum Thuringis
II.

habitasse priusquam occuparent illam Galliarum partem cui Bargundix nomen
,

Sanctse patria, regium stemma,
captivitatis,

indiderunt. Etsi
i

Germaniam,

teste

Procopio
,

lib.

Rerum Gothicarum, haud
,

procul a Thoringis

occasio

migratio

in

Galliam, et conjugium
tario rege.

cum

Clo-

B
In T/turin(jia,

Germarcgionc,

m>

Sancta patriam habuit Thuringiam amplam ac passim notam Germaniee protinciam quse adhuc hodie priscum nomen retinet; sed olim latius extensa fuit, ut plerique geographi notant, et facile colligi potest ex Gregorio Tu-

H;

sec

ad Austrum versus incolebaut, tamen videtur fuisse natio a Thuringis diversa. Quidquid sit de hac opinione, quam operosius discidere non vacat, nunc exponenda est occasio qua S. Radegundis in Galliam migravit. e 15 Gregorius Turonensis lib 3 Operis proxime qmmQotncitaticap. 7 causam istius migrationis explicat fwtaprt-

Burguudiones

,

.

his verbis: Post Theudericus non
jurii

immemor
,

per-

mu*

rcr '

,

ronensi, qui in Historia

Francorum
:

lib. 3

cap. 4

ChloHermenefridi regis Thoringorum thacharium fratrem suum in solatium suum evopromittens cat et adversum eum ire disponit regi Chlothachario partem praedae, si ei munus
, ,

eamdem regionem in plura regna dividit, et ibidem ad rem nostram ita scribit Porro tunc apud
Thoringos,
Bertharius.
tres fratres

victorise

diviuitus

conferretur.
;

Deinde recitata

regnum

gentis illius re,

tinebant, id est Badericus, Hermenefridus

atque

Denique Hermenefridus
,

Bertharium
:

fratrem

suum vi opprimens interfecit is moriens Radegundem filiam orphanam dereliquit reliquit
;

Theodorici exhortatione qua Francos ad vindicandam injuriam excitavit , narrationem suam Quod illi audientes,et de tanto ita prosequitur scelere indignantes , uno animo eademquc sententia Tboriugiam petiverint. Theudericus autem
:

de quibus in sequentibus scribemus. At Gregorius circa alios Bertharii regis filios, de quibus se infra scripturum spondet i^romissi sui immemor fuit , ut Hadrianus

autem

et

alios

filios

Chlothacharium fratrem suum et Theudebertum filium in solatium assumens, cum exercitu abiit.
Thoringi vero venientibus Francis dolos pra^parant in campo enim, in quo certamen agi debebat, fossaseffodiunt, quarum ora, operta denso cespite, planum assimilant campum. In has ergo foveas,
:

,

,

Valesius lib. 7 Rerum Francicarum sive tomo et nuper Joannes i istius eruditi Operis pag. 365
,

cum pugnare

coepissent, multi
eis

Prancorum equites

Georgius Eckardus tomo i Commentariorum de rebus Francise Orientalis lib.k num.Sante me observarunt nam sanctus ille scriptor postea tantam mentionem facit de solo S. Radegundis sive uno Bertharii filio , quem jussu fratre regis Clotarii nefarie in Gallia occisum fuisse
: ,

valde impedimentura; sed post cognitum hunc dolum observare coeperunt. Deniquecum seThoringi csedi vehemeuterviderent, fugato Hermenefrido rege ipsorum, terga vertunt,
corruerunt, et fuit

testatur.
cx
rerjtu

ad Onestrudem fiuvium (hic amnis Thuringia* p incolis vernacule Un*jtrut vocatur) usque perveniunt ; ibique tanta ccedes cx Thoringis
et

hodiedum ad

stemmate

ex his constat, Sanctam nostram in Thuringia ex regio stemmate ortam esse quod Fortunatus non tantum in Actis infra edendis sed etiam in carmine ad Artachin confirmat, ubi S. Radegundem deflentem excidium patriae et mortem sitorum consanguineorum ita inducit Post patriae cineres et culmina lapsa parentum
13 Interim
,

facta est, ut alveus fluminis

cadaverum congerie

repleretur, et Franci, tamquam per pontein aliquem,

,

super eos in littus ulterius tiansirent. 16 Patrata ergo victoria , regionem illara ca- Thuringii pessunt, in suam redigunt potestatem. Chlotha- Wtoiupevero rediens, Radegundem filiam Bersecum captivam abduxit sibique eam in tharii matrimonium sociavit; cujus fratrem postea incharius
j

Quse hostiliacie terraToringatulit.
Si

loquar infausto certaraine bella peracta, Quas prius ad lachrymas feminarapta trahar? Quid mihi flere vacet pressam hanc funere gentem An variis vicibus dulce ruisse genus?
pater ante cadens
,

juste per homines iniquos occidit. Illa quoque ad Deum conversa, mutata veste , monasterium sibi
?

infra Pictavensem

urbem

construxit, qu^e oratio-

nibus jejuniis
,

,

vigiliis

atque eleemosynis pradita,

Nam

et

avunculus inde secutus,

Triste

mihi vulnus

fixit

Restiterat
nata

germanus apex

uterque parens. sed forte nefanda
;

Me pariter tumulo
est

pressit arena suo.

Sancta,

14 Insuper poeta ille in libro singulari de excidio Thuringise et ssepius alibi eamdem Sancta

tantum emicuit, ut magna in populislialieretur. Witichindus monachus Corbeiensis qui seculo decimo floruit, apud Meibomium tomo 1 Rerum Germanicarum pag. G30 et sequentibus aliam hujusbelti Thuringici causam memorat resque
in
,

,

eo tempore gestas diversis

episodiis

patriam ac nobilem cum regibus Thuringicis
consanguinitatem diserte expressit.

Dum

igitur

Sed eruditissimus Eckhardus in Francix Orientatis tomo i pag.

exomat. Commentariis

episcopi quidam Gallize in epistola, inferius pro-

56, sive lib. 4 num. 8

50
iUCTOll
(i.C.

m

S.

RADEGUNDK KBGINA
rum lib. cap. 3 aliquas recenset hoc modo Chlothacharius denique ipse rex dediversis mulie ribus septem rilios habuit, id est de Ing-unde Gun
1*

num. S recte nionet, Witichindum magnam narrationis suxpartem ex eantilenis Saxonicis accepisse, et falsa veris t?nmiscuisse.

D
Ixter vatfat
Ctoiariicon.
i"<i«»

Quarc potius fidem adhibemus Gregorio Turonensi, qui eodem seculo , auo heec in Thuringia circa annum Christi 529 vet 530 contigerant, historiam snam
17

Charibertum , Gunte Childericum , bramnum Sig-ibertum, et Chlolsimlam filiam De Areg^unde vero sorore Ingundis Chilpcricum.
tharium
, ,

uut

eoncubina$

conscripsit.
in Oaitium

De Chunsena habuit Chramnum. Sanctus
Valesius
lib. 7

itle

Hadrianus
sive

rerum Francica,

scriptor in Historia
47 simitia repetit,

abduxif,

istius Operis pag. 359, consectaThuringici breviter narrat et siu/ulsupra rclatum Gregorii Turonensis textum Caesis ad Onestpudezn Toringis, sic explicat Herminafridus rox cumpaucis fug-asalutem petiit, atque in munitam scse urbem cum conjuge et li-

rum

tomo

i

Francorum epistomata num, postquam ibidem num. 57
,

ria hujus belli

retulerat his verbis: Chlotarius uxorem Chlodomeris, nomine Guntieucham uxorem duxit.

aliam

:

ber/s contulit. Franci
et ferro vastatis, et

autem victores,
in

ag*ris ig-ne

depopulata reg-ione,
servitutem

magnum
abduxere.

Deinde num. 50 ejusdem Historise epitomaLv adhuc alteram sic addit: tpsoque anno Theudebaldus obiit, regrnumque ejus Chlotarius accepit copulans AValdetradam sibi uxorem. Gregorius de his duabus mutieribus etiam agit in ipsa Franco3 cap. Gpriorem distinctius Nec mora Chlothacharius uxorem g-ermanisui,Guntheucamnomine,sibi in matrimonium sociavit. Posterioris vero mentionem facit tib. 4 ejusdem Historiee cap. 9, dum de morte Theudeita indicat
:

hominum

numerum

rum Historia, ubitib.

Gregorius Turonicss ecclesias episcopus Toringiam tum captatn et in Francorum potestatem redactam

quod si verum est, ita intclligi debct ut non omnis Toringia, sed pars ejus a Theodorico Prancorum rege posl victos Toringos armis oecupate fuerit, cum Herminafridum Toring-orum regem fugfl mortem evasisse, muris muuitae urbis se inclusisse, neo in Francorum manus venisse
dicit
.

,

baldiibisicscribit

:

Qui paulatim decidens, septimo

regni sui anno (Ruinartius in

margine hunc

septi-

B

eoiiBtet

Begiam quidem sedemque reg-um TorinGrpfesfurtum , sive alia urbs
et fuitj

firorum (siveea

regni Theudebatdiani annum cum anno Christihhti componitj mortuus est, reg-numque ejus Chlothacharius rex accepit, copulans Vuldetradam

mum

E

tum a Theodorico
captam
cuj
fiiisse,

Chlotario

Francorum

regibfts

es eojudicari potest, quoil Chlotarius

es pactopars

pr©d» debebatur,
filiamquc

Bertharii ToItadesui

rinfforum

reg/s filium,
in

nomine

ffundim, qui

aula

llerminafridi

suoised inorepxtus a sacerdodans ei Garivaldum ducem dirigrensque Arvernis Chramnum filium suum. Ex tlictis nondum certo scimus t qitota Clotarii uxor fuerit S. Radegupdis nam lauda,
,
) :

uxorem ejus strato tibus, reliquit eam

hxcSancta
(i/j

aliquibm

patrui

tus Valesiuslib. 8
et

Rerum Francicarumpag.
:

eduoaDantur,oaptivosabduxit,nisiadolescentulum et virgunculam cum patruo profectos ad bcllum,
Kbique captos esse credimus.
<'

467
pri-

historicis

sequente tomi i plerasque illas mulieres enumerat hoc ordine Chlotharius EadegTindim

prima,

postca

mum,
(id

L8

At quoeumque modo aut toco
nostra

filiam Bertharii

Toringorum

irtate

nubt

enim paritm

reg-is,

belio

fem ihoro
•rnu itthvirit.

interest) S. Radegundis eum fraterculo suocapta fuerit, ex antiquis monumentis liquett eam tunc adhuc fuisse puettutam,

vel nihil

gium

eaptara matrimonio sibi adjuuxit, quae postea reinsigne sacro velamine mutavit,
et

virtutum

'

reg-is, quem Hermenfredus frater interemerat, filiam adhuc narvulam seoum oaptivam abduxit, eamque

ntphnt, ,!<„< ipsius ad annum Ch risti 529 num ' narrathis verbisi Clotarius, bello Thimng-ico n,,ni11 "" confeoto, Suessionem rediens, Rade. ":nwh Ui Bertharii quondam
'

diversis longe annis contigisse itla tmut,a,tS u;c (Irrgoriussineulla /cmporum distinctionu conjungit, Sino Cointius in Annalibus trancontm gesta Sanctse variis annis affigit et

adeoque

.n,„ {ll HiH,,i
'"
,,:il
|

Ll " 11

^;

n
:

'7f'


, es1
,1,|;,,MIS

in a<rro
iussit,

i;Il

,I

AHn.insviUameducari

qnaraquidam Chunsinara,
wrginis
scnbit

quibus ambobus superstesfuit, Charibertum, Cuntchramnum &gibertum et Cbiodosvindam quaj Alboino regi , Longobardorum nupsit. Idem ex Haregunde terfaa uxore suscepit Chilpericum e x Chunsena,
, :

qua scum, se ancillam ej US appellare consueverat. Ex ea Chlotarius liberos u.t Gunthanum, et Childerieum
virum, dominum
,

ae sanetitatis fama non Galliam ac Europam modo , sed etiara transmarinas provincias implevit. Deinde Ingundem duxit uxorem, ae uniee dilexit feminam optimam, et a fastu alienissimam

„,

alii

<'''"''

*

barbara, desiderioque

-t, eteraves persecutiones a

Chramnum genuit. Auctor libri de Vita Consorti^ quamdam pneterea Chlotarii regis

Gunsindim voeant

^nffularempatientiamexercuil

m

aula Sigiberti

filiam
s

a,,g„nd,m Ingundis reginna Gregonus prodit, de qua
cura

fratris sui a^tatem

eg

sororem

fnisse

itsdem Annahbus ad

Kwreferh

^na,Chr,
<

Christi 538 num Hoc anno Clotarius ra S , cujus uxor

annum
,

aibxeur*

collocanda Inguudim nro sermonem habuisse; illum, ea« m
fore pollicitum, in villam

tnater

obierat

,

Eade^undem

d.m vemsse, foctisque nuptiis, ut Venerem pronus, qualera
puelhe

ad HareJun

erat

optasset

*£«
r:

-',( Gregorius,copiosius Fortunatus; uterque
ulis

temporis

oota.

Sed ut
ciotani

Hi«2E
,j
:

gundera connubio junctara esse, uxori

repertam, sibique opibus «ete™ oranibus sine dubitatione pra.stan

naTurft condiSnem et prudemk
i

Ha

e

enunHa

prioribua

Indegumde
,

et

Chunsena retulimus

tte ,„

r-^^ZZo^TZ^
lcap.

Ueamdem

Valesii seriem

semtu!TJt

V
allegabimus.

l

sentenUse,

tionemfecimus
quas

jam

^

90 '' 10 obiter

^
"'
:

Mfregorius Turonensis in Historia Franco

^^VS^Tc^zr^Z
habet

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.

5]

A

habet
in

:

Clotarius primus

praeter Hberos,

quorum

habuit
Christi

stemmate hoc Merovingico mentio fit, liabuit etiam filiam Blithildim nomine , quam nuptum
Ansberto pronepoti Clodionis criniti natam ipsi ex Caussona multas namque uxores habuit, quarum prima Ingunda ex qua nati sunt Childericus , Gontramus , SigiberGontherus Aribertus qui et Cherebertus tus Clodomira. Secunda Arregunda, ex qua Chilpericus. Tertia de qua supra. Quarta Radegunda Caussona Bertheri Thuringi regis filia, et quinta "\Yaldratha proneptis, Theobaldi vidua. Quod hic de Blidedit
,
:

primo Ingundem, quae anno quingentesimo tricesimo quinto superstes
conjuges,
vivebat;
,

«ciom
,; '

C

'

adhuc

Chunsenam postremo Radegundem quae nuntium seculo remisit priusquam Medardus Noviomensis episcopus moreredeinde
, ,

,

tur.

,

,

,

24 Mabillonius in Annalibus Benedictinis hanc chronotaxim sequitur, et ibidem lib: 5 nwn cap. Usive tomo ipag. 123 istud S. Radegun- ,U'
Cointii

dmm*
ChrUti

,

thilde,

lesius lib. 8

tamquam Clotharii filia dicitur id VaRerum Francicarum, et Eckhardus
,

divortium ita narrat: Chrothaldis dccessum (hcvcerat Chlodovei vidua,quse anno Christi 541 obiit) non longo intervallo excepit Radegundis itidem reginae secessus in urbem Pictavorum. Haec
dis

Bertharii

in Commentariis Francise Orientalis lib. 7 cap. 15 inter fabulas numerant, et solidis argumentis
refellunt.

Toringorum regis filia , Francis victoSuessiouum regi sorte obtigit pame infans , dein apud Atteias pagi Viromanribus
,

Chlothario

,

Porro hic

vides, S.

Radegundem collo-

densis regiara ad

Suminam

villam, educata,

dum
quam

cari inter uxores Clotarii quarto loco, quam Valesius suprain ordine primam constituerat. et etiam ter%% Denique alii scriptores Galli eamdem SanUm ciam post uxoresetconcubinas Clotarii tertio aut Mw!u? quinto loco ponuni. Certe Bouchetus in Annaliprincipis
axorstatui-

regio thalamo habilis redderetur.

Cum

praeter vo-

tum

regi nupsisset,

monacham

potius agebat,

""'

bus Aqititaniec parte 2 cap. 4 seu pag. 69 itlam ordine qaintam recenset, et matrimonium ipsius

cum Clotario usquead annum Christi 551 differt. " Sed haud ditbie in hac chronologia sua fallitur cum enim S. Radegundis anno Christi 529, quo
circiter in

reginam, de nocte e regio cubili se ad orandum subripiens et in Quadragesima jugi cilicio ad carnem utens, quod ipsi religio.sa quaedam sanctimonialis, re ac nomine Pia, suppeditabat. Hincdurius identidem a sponso tractabatur. Quae resseculi e
,

fugam

ei facile persuasit;

jam

a conjugii vinculis

;

alienae. Accessit

germani

ejusfratris interitus, cujus

Galliam abducta
et

est,

haberet octo aut

novem annos,

Clotarius

tautummodo nubilem

auctor Chlotharius, qui eum pariter eaptivum in Franciam abduxerat. nim 25 Hinc dolori ac ttedio cedens Radegundis
,

a ° ta

-

ipsius astatem expectaret, longe probdbilior est Cointii sententia, qui nuptias illas anno Ghristi

secessum meditatur ideo Noviomagum accedit ad beatum" Medardum episcopum vohementer
:

ri °facitdi -

,

Ceterum de ordine ac tempore harum nupiiarxtm operose non disputabimus si nobiscum admittas, matrimoniumS. Radegundis cum rege Clotario legitimum fuisse nam propter rationes paragrapho sequente allegandas probabiliusputamus, prtecedentia Cloiarii conjugia non fuisse valida, vel legitimam ipsius uxorem jam obiisse, quando S. Radegundem duxit. Verum ex ista opinione nostra oritur qusedam intricatissima difpcitltas , quam jam utcumque dissolvere conabimur.
538
affigit.
,
:

obsecrans, ut se Domino consecraret. Abnuit ille , obtendens Apostoli interdictum ne , quae ligata conjugio est, ejus solutionem tentet. Ad haec intermiuabantur proceres, ne pontifex eam
,

velaret, quoe soleuni

ro

mox

in sacrarium ingressa,
;

more nupsisset regi. Heec vemonachica veste se
processit

ipsa induit

sicque induta
:

ad altare

,

episcopum
ris,

sic allocuta

Si

me

consecrare distule-

plus hominejn

reveritus

quam Deum
Quibus

,

erit

qui
bis,

animam abs

te

meam exigat.

ille

ver-

haud secus ac
ex composito

tonitruo concussus, sive serio,
id

$ III.

Difficultates

qusedam

circa

divortium Sanctse
tario,
et

cum

rege Cloconse-

diaconalem

illius

factnm sit, manu superPOSITA CONSECRAVIT DIACONAM, ait Fortunatus, qui postea rem explicans, ait, eam a sancto Medardo consecrante velatam fuisse. Ergo veli susceptione monacha facta est, manuum imposisive

tionediacona. Itailleex antiquis Actis, in quibus

c
Sunctupost

crationem.
-r^lerique scriptores asserunt,
r*^

Fortunatus infra apudnosnumAOdiserte asse- y rit, proceres regios sancto Medardo obstitisse, nc
S.

Radegundem

scxmatri-

momiannoB,

cum

gctli

re 9 e ™°t arw P er sex o,nnos more conjuvixisse, quibus assentitur Cointius, dum in

,-.,

,

velaret regi conjunctam, ne vidcretur sacerdoti, ut praesumeret principi subducere re^inam non publi-

Annalibus

Francorum ad annum Christi 541num. 9±sic disserit: Hocanno Radegundis regina, quam sex dumtaxat annis cum Clotario rege vixisse multi scribunt, facta est diaconissa.

Quibreve temporis intervallum a Radegundis adventu in Franciam sive ab anno Christi quingentesimo vicesimo nouo usque ad ejusdem Radegundis nuptias collocant hoc calculo non advertunt detrahere se plurimum laudi pke femince, quam innuunt scorti non uxoris loco ab adultero rege habitam, quia Ingundis legitima Clotarii uxor in vivis tunc erat , et marito Sigibertuni filium perperit anno Christi quingentesimotricesimo quinto. Vitam Clotarii quo attentius iutueor, eo magis adducor, ut credam Radegundem ab illo rege ductam in uxorem fuisse anno Christi quingentesimo duodequadragesimo , ab eoque post sexeenuium recessisse anno Christi quing'entesimo qua, ,
,

,

,

,

canam, sed publicam. Ilic loquendimodus innuit, matrimonium S. Rade^undis cum Clotario fuisse legitimum, de quo Fortunati testimonio postmodum juverit meminisse. 20 Interea audiamus difficuttates, quas laudatus Mabillonius in Annalibus Benedictinis cap. %% ejusdem tibri quinti hutc divortio opponit in Mirari subit, cur Radegundis a hunc modum viro discesserit. Occasionem vidimus, necem fratris; at consensum regis non vidi-tur impctrasse ante recessum, tametsi sex minimum annos cum Chlothario vixerat more conjugali. An vcro eam' citra consensum regis velaturus fuisset Medanlus
:

cui flfaMt-

toniw ,,un " $

regularum ecclesiasticarum sciensj aut etiam cousentiente rege, nisi
fuisset,
te

rcx ipse ca^libaturn professus

dragesimo quarto

:

nara Clotarius tres ligitimas

non servavitP An forquid hac in re peccatum essetcontra leges, dissimularunt propter verecundiam regis? Quosdam id fecisse, facile crediderim; ut nullus restiterit, ssgre assenserim. Carolus Coin-

quem

certe postea

episcopi,

si

tiua

DE
AiicToftE

S.

RADEGUNDE REGINA
lem rubricam prwscribit 29 Prxterea ipse Fortunatus synchronus videtur huic opinioni obscure contradicere, quando
in Actis
S.
scdh.Yc opi. nlo vtdetur
rCpUffliittr

tius ,

putat,

G-fc

rio, thft._

Rndeg-undem, nnnuente rege ChloNoviomap-um profeetam fuisse, atque asre°-is accessisse, reffis

ensum sum

anteqtiam velaretur anteqnara velaretur. Al-

terum ex altero probat; nempe quod, teste Fortunato, pirecta a uece, veniens ad beatum Medaudum, supplicat ixstanter. "Verum si
rex

Radeg-undis

apud nosnum.
reclinaret

5 scribii,

illamsub praetextuhumanse necessitatis surrexisse nocturno tempore,
et

cum

cum principe,

consenserat,

cur

rcclamant

proceres?

Cur

Medardo

terg-iversanti, ct Apostoli

obtendenti inreg*is

tunc corpus suum variis cruciatibus afjlixisse. Certe venerabilis Hildebertus, qui exeunte secu-

et

intrica-

tat difficui

tattmpponit.

I!

Medardum Noviomaco,
eeret l-aoFKCTA a
sionis causa fuit,
ficiens ad

lo xii vel ineunte xm Vitam S. Radeg*undis ex Fortunato et Baudoniviacollegitjam assignatum quse librum de ViFortunati textum, tamquam virginitati ejus con27 Eqtridem Baudonivia trarium intellexit , et eumdem infra in Actis ta Radeg-undis seeundum scripsit, quodam modo huic .sentcntias favet, ubi ait, Radegmndas in vilnum. 11 exponit hac paraphrasi Nam de consorla Suafidifl commorante, sjiarsum fuisse rumorem tio thori quid loquar ? Ad quod ipsa semper ideo de reg"is jtaaiitontia, qui talem et tantam regrinam accessit, ut maritura lucrifaceret, non ut lenocipermisisset a Iatere suo discedere. At reponi ponantem expleret voluptatem quippe ne sathanas test, permissum hunc accessisse, velatajam reg"imaritum tentaret, marito debitum solvit, non na. Locus sanc lubricus ac difficilis. Radeg-undis exeg'it. In quo si quidquam vel cjus gTaiia vel voa regc discessum ea tantum ratione probat Portuluptatis admixtione peccatum est, statim non lanatus, quod ejus frater a rege ca?sus fuisset innocrymis tantum, sed et multo corporis cruciatu center, id est absque ulla causa, adeo ut prordelere i>roperavit fing-ens enim causam, qua sursus innocens et culpa vacuus esset. Et quouiam, geret, hispidum pavimento superponebat ciliinquit Fortunatus, frequenter aliqua occasione cium, cui nuda tamdiu inhserebat, quousque, perdivinitate prosperante seu ob.secundaute, casus cecussis frigore medullis, pene spiritum exhalaret. E dit ad salutem ; ut haec relig-iosius viveret, frater Sic Regina pariter et conjug-io deferens et pudointerficitur innocenter. Quod subdit idem auctor, rem conservans, nec maritum reverentia defrauDlUECTA IfUTUIt a rege, veniens ad beatum davit, neclibidine bonum minuit nuptiarum. Ex

terdictum,

Kade^undis non opponit

consen-

sum?

,

:

:

:

perinde est, aesi direge. Casdes erg-o illa discesnon ])Iane iniqua, sed non sufconjug-ale.

cum

his verbis liquet, Clotario non

matrimonium S. Radeg-undis ratum dumtaxat, sed etiam
variis
tcsti<

sohcndum vinculum

Nodum
,

hunc solverc videtur collecta, quam vocant
ejus

in

omcio antiquitus

recitari solita,

inquaRa-

consummatumfuisse, ut theologi loquuntur. 30 Quinimo hsec Hildeberti sententia fuit adeo communis, utnonnulli scriptores perperamafftrmaverint, Clotarium ex
cepisse,

moniit vele
aucfo-

degrundis reg-ali in solio virg-initatisdecorem conaerrasse dicitur. At parum verisimile, id servari
potuisse per sex
qui vifa- non

Radegunde liberos sus- rum

minimum annos cum taliconjuge, admodum continentis fuit. Sed licec
ille

quemadmodum Bernardus de Girard in Historia generali regurn Francorum tomoipaq
fa Scap. 8 sive tomo ipaq 117 rejiciunt Paradinum, qui S. Radegundi aliquas
48 testatur. Hinc etiam Scevola et Ludovicus Sammarthani fratres in Historia genealogica -

rum,

viderint tlicolo^i; res

eruditissimus

nostras prosequamur. Sic Benedictinus scriptor hunc no-

nalue Francicoe

lib.

dumstringit, aliisque solvendum retinquit. Quapropter tentemus, utrum hoec intricata
nutlo
'/11* Btitvi

modo

difftcultas

dissotvipossit.

proles tnbuit. Verosimiliter Paradinus illealiive ejusdem singularis opinionis assertores Rade<mn-

po$mnt, dicamut Stmctum
tOnjugiO

ti

m

vlrgtnUa icm hp>
vaese

maxime placeret conservata S Rade-undis virginitas in conjugio, qux in collecta ineerUc cetatis tegitur, et quam F.Jacobus Phihppus Bergomensisin Opere de ctaris mulieribus cap. Wrou/idcuter asserit hisverbis: Radeg-un28 Nobis
dis

tentemereprolngundevelArregundeacceperint f^o^uidemomnesferereliquiauctoresconsentiunt, S. Radeg-undem nullos Clotario liberos pepensse. Sed etiamsi sancta Matrona nullam prolem edidemt, tamen ex hoc nihilpro virginitate tpszus concludipotest : nam Vulfinus Boetius, aui diuante venerabilem Hildebertum sub imperio Ludovici Piifloruit^nullosetiamliberos S Ra degunch tribuit et nihilominus virginilatem ejus znficiam videtur, dum in Vita S. Juniani abbatisad hanc diem illustrata, de nuptiis ejusdem Sanctxsic scribit At ubi ventum est ad puelres annos et fieret a^tate nubilis et apta nuben. di, complexibus regis sociata est, et nuptiaH obe quio peracto carissima conjux effecta est, quara
:

FranoiiB

reg-imi,

et

insig-nis

virg-o

fuit

c oujus patriam
b
psit.

eum
]

Lotharius
[

animadverteret sua; nova^ snonsa^ propositum, ejus preoibus permotus, eamdem intaotam reservavit vireinem Sedcontra hanc opinionem, cui recentiores nonnulhauctores sine accurato examine levitersub. scmbunt, tot tantaque mititant argumenta ut nos usre/ulandis impares

T

88
A

f At rex oum

Bibl

V*

rex'devirg-inem in conjug-emassum-

Francomm

vn^nntatis

Integraa

fateri

cogamur

nam

tanto aniore dilexit, ut nihil
0tleS

*m prodttur, vixsinit

p^ter
ilIa

ill

am

se

Med i0 lanensis

Testimonio autem virg niveteri collecta incerUe xtatis adfel tur oppommus auctoritatem antiqui
tatts,

° *"" **«** ac statim in 2? uxorem duxerat. MaTnZ bil

ileprrnceps consummaverit matrimonium flrmosa virgine, guam jam per multoTannos

dubitare, quin mulierosus

cZ

nou multo post tempore, n
tota se

u\So

/f

retUr -

Sed

Z
9/

beatissima
regali

relicto

Deo

et

mente

thoro
t

et eorpore

consecrav

quod ex

quw ad diem pmmam Julii edidimv* apudnostomo 1 istius mensis paa
/v,

^1
* *"

„*•

,

quod juxta

BreviaHi

rihJs.

dtspositum est, et in quo ad diem xi Augustul qualuor collectas sive orationes seauenx *•„;».,•,.„ ^ # W*as pomtut t

JJS

prmria^on^

Pula aliqntf

.

JJ:?rT*!°

His veteru™ *&« 9raP

IZ^t
,ln
1

tircuUs

~

-netavem petiit Phrasibus, nivehe>

ntopnuum Raynaudum nostrum, quiin

Ti-

hdis

'
DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI. Sanctorum puncto 14 num, vit, tomo 2 istius Operispag.
pag 577
.

53

A
eamqneThe
ophUiuRay,,nurfns ho-

tulis cultus specialis
2, sive

45 1 seu
et

tib. G

ad an~
E

*ucto»s

in Hagiologio Lugdunensi
.-

et se-

num Chrisi 540, memoratamdivortiidifficuUatem
breviter in notis attingit
,

UA

-

q uen t e con i ra quemdam n ft a fos asser i orem Ua disputat Quod hactenus recensitis conjugibus simul ac virginibua Joseplms de Monteil lib. i de ejusVita cap. 7 magno

neotericum hujusvirgi-

ibidem effuqium

quoadam assignat

studio accenset

sanctam Radeg-undem Clotarii quondam Eranci conjugem, postea Pictavis monia,

postquam enim implexum Mabillonii nodum paucis proposuerat, per modum interrogationis indicat, non improbabiliter diciposse, quod S. Medardus peritus tegum eccle:

saactafuerit rtmtummfl""»«'
lr

v ,ltmum >

lem, segre suadetur. Neque vero id sanctae illius Reg'in£e decus obvoluturi videntur silentio, qui in

ea exornanda navi fuerunt; Portuuatus libro uno de ejus Vita, et lib. 8 ac 11 Carminum, Gregorius Turonensis lib- 9 Historiae cap. 2 et 39, et libro de Gloria confessorum cap. 106 , Sigebertus in Chronico anno 557; \T incentius in Speculo historiali lib. 21 cap. 79, 80 et 85; Trithemius lib. 3 de Viris illustribus Ordinis S. Benedicti cap. 30. Hi et

siasticarum judicaverit, matrimonium iltud esse illegitimum et invatidum, quia Clotarius adhuc plures uxores habebat viventes, quando S. Radeg-undem duxit. At inde sequitur, Sanctam uostram diu in concubinatu aut adulterio vixisse
:

non poterat, quod tegitima Ctotariiregisuxoradhuc viveret,et poiygamiaesset illicita, ne quis in hac re innocuam facti aut juris ignorantiam prsetendat. Prselerea si S. Melatere

ipsam namque

bene multi sanctam feminam a contcmptu culi et ab accuratione in Dei obsequio eximie
alii

se-

ce-

dardusmatrimonium itludjudicaveritinvaliduni, cur statim non annuit huic necessarite separationi, quam S. Radegundis instanter petebat? Cur
tamjusto Sanctse desiderio
obstitit itte, qui potius

a virginitate in conjiig-io, cujus illi retiuendse potestatem fecisse Clotarium, hominem uunc primum mulierosum, nemine suffragante
lebrant,
,

nemo

eam

debuisset hortari, ut

quamprimum

illicitam

proditur.

B
dwemsrcj

32 At aliquoties reperitur

am m0nialis.

denominata vik.go Annuo; sed eo sensu, quem trado
,

Imrvfflu

^ e SODria fi'equentatione alterius sexus cap. pag. 203. jNTimirum quia calcata regia sublimitate, acccnseri voluit monialibus sive virginibus sacris qua eadem ratione alire ibidem anno.
lil>ro 7,
;

istam cum rege adultero conjunctionem abrumperet? Cur denique idem prtesut, teste Fortunato infraapud nos num. 10, memor Apostoli dicentis; Si qua lig'ata sit conjugi, nouquterat dissolvi, ditferebat Reginam, ne veste tegeret monacham? Si legitima Ctotarii uxoradhuc vivebat, quando rex ilte S. Radegundem thatamo suo sociavit, quid huc facit prseceptum Apostoti, cum in ea hypothesi
constet,

E

tatse,

quae viris adhaeserant, et virginitatis in con-

Sanctam

Clotario

non fuisse ligatara?

jug*io

naufragium

fecerant, viugines denominatae

leguntur. Baronius anuo dlxvi uum. 29 sanctam Radegundem vocat vtrginem Buugtindam attendens ad tempus ante uuptias. Itaque perperam voin hanc rem adducitur. Urgetur praeterea
, ,

tum

virginitatisa
setate,

ma

Radegunde emissum jam a quod votum conjugii consummatio

pri-

sa-

crilege temerasset. Sed hic obex leg-itima dispensatione aut irritaiione potuit tolli.
citur integritas eorporis
,

Quapropter contra hancprimam Longuevallii responsionem (id salva doctissimi viri pace dictum sit)multo probabitius opinamur, legitimas Clotarii uxores jam obiisse, aut regem illum tantummodo habuisse concubinas eo tempore, quo matrimonium cum S. Radegunde contraxit. ltaque ex his aliisque supra allatis argumentis ulterius concludimus matrimonium illorum legitimum
,

Demum

addu-

fuisse.

quod

,

reserato tumulo,

post annos octingentos ac duodeviginti et menses novem ac dies tredecim, repertum est prorsus in-

At quomodo, inquies, S. Medardus vatidiuu tammnFm v ° otten istud conjuaium dissolverepotuit, etiam consen'

31

l

'

i'i ™ tiente rege Clotario, nisi rex ipse ccctioatum
,

i

j

pro- mur

-

acreniti-

videtur fuisse corruptum, ac mire fragrans, illibatse virginitatis tessera; non mipurissimse ac
queb-

C

nus, quam annulus monasticus, quem Joauni Bituriguin principi e regio sanguine, auferre tentanti, renuit concedere, permissa extractione anuulli regii, cum quo item sepulta erat. Non cst tamen

fessus fuerit; quod eum fecisse, nullo modo fit verisimite? Non diffdemur, hic nobis aquam fuvrere. Attamen in hoc nodo extricando prse aliis cffugiis, quse sine probabiliveritatis specie excogitari possent, placet sagax industria taudati Longuevallii 7iostri, qui in notis adHistoriam ecclesuv Gallicanee loco supra citato suggerit alterum re-

y

nota certa virginitatis, incorruptio corporis, quamvis ut plurimum ita contingat; qua de re Tractatu de incorrnptione cadavernm. Annulus item confere-

batur omnibus monialibus, tametsi viduis, ad nofierent sponsae Christi; cui quiB adetiamsi prius corrupta, efficitur virgo jungitur,

tandum, quod

juxta sanctum Chrysostomum in sensu alibi expohoc sito circa sanctam Olimpiadein. Videsis de Antiquitates monasticas Nebrimonialium annulo latuit hoc dii a Muudelhein, epistola 121; quem

sponsum, quod ei tibenter acceptum referimus ibienimnon improbabitUer asserit, Francos eo tempore quwstionem de indissolubili matrimonii vinculo nondum clare intellexisse, et hanc divortiimateriam ipsis pr&sulibus in Gallia non satis perspectam fuisse. Ilanc assertionem suatn probat ex veteribus quibusdam Galliic conciliis, quse
:

perperam
eundi ad

rnarito concedunt protestatem transalias nuptias, quando uxor ejus velum

exemplum sanct» Badegundis. Regina

itaque san-

non victissima, aliis ornamentis fulgentissima, a servata virginidetur satis solide nunc primum tate per totam vitam celebrari. Omnibus mature
expensis, cum Raynaudo consentimus, et sententiam de virginitate S. Badegundis, quee nobis vix ullo modo probabitis apparet, sequi non aude-

Religionis assumpsit. Sane apud Sirmondum nostrum tomo 2 Conciliorum Gailix pag. 43 in synodo Compendiensi, quee anno Christi 757 habita
est,

canone 13 legimus sequentia

Si quis vir

mupro

lierem

suam

demiserit, et dederit

commeatum

mus, tametsi defensores

illius

propositam

diffi-

Religionis causa infra monasterium deservire, aut foras monasterium dederit licimtiam velare, sicut diximus, propter Deum, vir illius accipiat muliesimiliter et mulier faciat. Georgius consentit. Georgius ille erat legatus Sedis Apostolicx simul cum Joanne qui ambo huic synodo interfuerunt. Porro decimus tertius iste

cultatem facilius possint effugere.Jamvideamus, anintricatum istum Mabillonii nodum aliterdissolvere nequeamus. 33 Jacobus Longuevallius noster, qui Historiam ecclesise Gatlicanse nuper eleganti stylo vernaculo in tucem dedit, ac eruditis notis itlustra-

rem legatimam

:

,

concilii

clesix

jam passim

Compendiensis canon,qui dqgmati Ecnoto repugnat, in Labbeana Conciliorum

:,i

PE

S.

RADEGUNDK REGINA
17S2 ab episcopis Gallis inter aiia prmscri' bitur hic canon Placuit etiam, ut nulli postmodum feminae diaeonalis benedictio pro ConditibniS hujus frag-Hitate credatur. Quomodo, inquies, S.
col.
:

llltTORI

G. C.

-numoda
potwrti a

ti-

In innocue

marito srparari

1696 etapud Conciliorum collectione tomo&col. edttione in novissima Conciliorum Harduinum expnmitur, verbis tomo 3 col. 2005 iisdem plane istorum temporum de86 Ceterum hxc aliaque tunc in Galha prorcreta manifeste demonstrant, rudem causarum matrimonialium notitiam sus
fuisse.

I)

Unde ex

iilo

posteriori

plurium prtcsu-

lum Gallorumerroreconjicimus, facile etiam ansimili simplitea fieri potuisse, ut S. Medardus legitimum S. Radcg-undis conjugium dissolcitate ecclesiasticarum verit, et propter eamdem legum imperitiam innoxie errarit. Si quis autem tantam istorum temporum ignorantiam admiretur,
iltamque iii preecipuis Christiani gregis pastoribus vix credibilem existimet, is meminerit concitii Matiseonensis, quod anno Clwisti 5S5 celebra-

Medardus ausus est S. Radcgundem consecrare diaconissam contra liunc concilii Auretianensis canonem t qui ei ignotus esse non potuit, et qui vix decem aut undecim annis diaconatem SancUv nostrse consecrationem prcvcessit ? Priusquam directe huic argumento respondeamus, audienda est explicatio Joannis Morini, qui in Commenlario de sacris EcctesicV ordinationibus parte 3,
num. 11 hunc ipsum conAureiianensis canonem exponit his verbis Sed fortius string-ere videtur canon decimus octallt postVus ejusdem concilii; Placuit etiam, ut MODCJI PEMINJS DIACONALIS BENEDICTIO FRO CONDITIONIS HUJUS FUAOILITATE CREDATUIt. VldetUP enilll COllcilium non omnes diaconissas deponere, et ad poenitentiam redig-ere, ut Epaunense, quod est absurdissimum; sed relictis iis, quse jam orclinatse erant, cavere, ne impostcrum aliaa consecrentur. Non es- E se tamen universalem illam prohibitionem, cx ratione reddita clarum est, propter coxditioxis kuexercitatione 10, cap. 3
cilii
:

m

tumest, in quo episcopus

quidam Gallus vel Fran-

cus coram variis metropolitis atiisque multisprsesulibus exoticam disputationem instituit, ac serio contendit, mulieres non esse numerandas inter
citio ilto

homines, secuti S. Gregorius Turonensis de conMatisconensi agens, in Historia Franlib. 8

corum
B

Hiiiii in

cap. 10 testatur his verbis : Exstitit bac synodo quidam ex episcopis, qui diceImtmuliiMvm, hominem noii posse vocitari. Sed taepiscopis ratione aecepta quievit;
liber edoceat,
ait
:

man^

fragilitatem. Erg'o nulli virgini virginitas,

mcn ab
principio,

eoquod
quod
in

sacer veteris Testamenti

Deo hominem creante,

et feminam oreavit eos> vocaviHque

Masculum nomen eorum
utique vocans

credenda esset, quod est perabille ex antiquorum canonum praescripto, ut nulli postmodum feminas diaconalis benedictio credatur ante annum
nulli viduae castitas

siirdum. IntelIigenduserg*o canon

Adam,

quoil esf

homo
:

terrenus;

sic

quadragesimum.
38

utrumque enim hominem dixit. Seil et Dominus Jesus Christus ob hoc vocitatur rilius nominis, quod sit filius "Virginis, id est mumulierem eeu virum
li(M'is; ;id (|u;uii,

Hunc

secundse sgnodi Aurelianensis cano-

diaconati

(Mim aquas
niilii,

in

vina transferre paest,

mrct,

ait

:

Quod

et tibi

mulier? et

reli-

nem, qui juxta datam Morini interpretationem ^mitateornon differt ab allato superius decreto concilii Cai- mri chedonensis, eodem modo intellexit Cointius, dum in Annalibus Francorum ad annum Christi 544
'

qun. Multisque et
victn quievit.

aliis

testimoniis hgec causa con-

num.

Propter hccc aliaque mirae simplicitatis exempla, quierudi ilta ictaie frequentiora fuerunt, non omnino temere opinamur, S. Medardum ac S. Radegundem in matrimonio illo dissolvendo communem sui temporis opinionem
secutos esse, atque ita innocenter errasse. Sita-

96 propositcV difftcultati sic respondet Radegundis, annuente reg-e Clotario, Suessione No:

viomum profecta est. Id testantur verba Portunati jam recitata; Directa igitur a rege, veniens ad BEATUM MEDARDUM NOVIOMI SUPPLICAT INSTANTER

quapropter facile nobis persuademus
velaretur,

,

assensum regis
diacona
,

men quispiam meliorem hujus nodi
invenerit,

accessisse.

antequam Quo minus

sotutionem
sugesectato-

minime ynorosos sententise

res nos habebit.

defectus aetatis es concilio Aurelianensi secundo poterat objici nondum enim
:

autem

fieret

annum

aetatis

C
et

tinteanwtatii

num
luii

qua*

86 llanc divortii difficuttatem, qua nos utcumque expedivimus, excipit attera circa diaconalem 8. BadegruntKs consecrationem, quam Fortunatus

quadrag-esimum attigerat. Sed sanP

ctiones concilii Aurelianensis secundi, cui nullus ex praesulibus Belgicarum provinciarum subscri-

dragttimuni

cocvvus diserte expressit, et quse tamen prima fronte cum canonibus prwcedentium conciliorum

vix videtur posse compotoi nam anno Christi 15 Palres concitii Calchedonensis canone 15 apud Labbeum tomo 5 conciliorum col ?G4 statuerunt, diaconissam non ossc muiierem ordinandam ante annura quadr&gesimnm. Cum autem Sancta no: 1

apudBelg-as non observabantur; aut si custodiebantur, antistes Noviomensis super setate dispensavit propter excellentiam ac digmtatem persona;;
psit,

qua3 castitatem Deo vovebat. Denique similia ar~ gumenta, qucV eidem consecrationi ex aliis conciliis

opponipossent, apudlaudatum

Morinum

toto

stra

anno Christi

cap. 3 citatcv exercitationis 10 discutiuntur ac refutantur.

541-

diaconalem consecrationem
evi-

acceperit, ut Cointius aliique auctores passim asserunt, ex prcvcedenti Actorum chronologia

denter patet,
tis

dus contra expressum concilii Calchedonensis decretum illam diaconam consecravit? Responderipotest,

eam tunc nondum quadraginta cVtaannos numerasse. Quomodo igitur S. Medarhunccanonem concitii Catchedonensis

S IV.

Discessus Sanctse in

Aqui-

taniam, liberalitas erga loca sacra,

constructio monasteriorum
virtutes,

..

tunc in Gatlia ignotum vel inusitatum fuisse, aut S. Medardum propter singularem hujus Matronee dignitatem atque eximiam viUv sanctitatem

et varise

quas

in Picta-

viensi
cuit.

monialium coenobio exer-

m cvtate dispensasse, quemadmodum cum Cointio
postea dicemus 37 At <*9*s huic consecrationi videtur repu-

contru ca~

m

none$ conci-

tiorum

gnare decimus octavus canon secund tv synodi Au

-postquam
-L

et

rehanensis, qua> anno Christi 538 celebrata est

S. Radeg-undis vincutis conjugii so- Sancta patt iuta erat (sic ipsa sattem bona fide sibiper- divortiunt

m qua apud

laudatum Labbeum eodem tomo

suadebat)

et

simut

cum

5

tem diaconisscv acceperat, Noviomo in Aquita-

velo monastico dignita*

niam

DIE DECIMA TEItTlA AUGUSTL

55
iUCTtjkf

A niam

Sancta in itinere illo diveriit ad inclytum S. Martini tumutum, et haud dubie in aliis piis locis, urbi Turonensi vicinis, aliquamdiu commorata est, ut tenero suo erga res sacras affectui satisfaceret. Certe Ruinartius in notis addendis ad Opera Gregorii Turonensis col. 14(H agens de coenobio S. Martini apud Turones , quod communiter Majus-monasterium vocatur posthumum quoddam commorationis Haud hujus monumentum assignat his verbis
discessit.
, :

rum
ex

post difflcilem divortii nodum, quem supra ipso proposuimus et extricare conati sumus, cap, 23 de diversis coenobiis, tunc industria San-

G. C.
rhini, ,t/.>

p^^
nilUium

C(t

constructis,itameminit Duplex apud Pictavos monasterium pia Regina construxit, unum sanctae Crucis (hoc cogyiomine postea appetlatum fuit, ob reliquias sanctse Crucis in eo cotlocatas, ut infra dicetur) pro virginibus, cui Agnetem abbatissam pnefecit, seque illi subjecit alterum
ctse
: ;

nofiiummo-

sanctyg Marite pro viris, ubi virginea sepeliebantur.

-

procul a monasterio superest antiqua ecclesia hodierni vici parochialis, sanctse

Radegundi dicata, quod ibi mansisse, et in oratoriis in rupe cavatis, quibus basilica ipsa adhiEret, orationi ssepius vacasse dicatur. Foy tunatus et Baudonivia in Actis infra edendis sparsim laudant piam ejus erga sacra loca iiberaiitatem, aliaque posteriora vitse monasticse gesta, quse Mabillonius in Annalibus
y

Aliud etiam virorum condidit in urbe Turonica, cujus vocabulum silet Baudonivia, ejusVitaj auctor. Monastebium sibi, ait Fortunatus, rEIl OKD IN ATIONEM PRJECELSI IIEGIS ChLOTArii construxit, nimirum ccenobium sanctae Crucis, cujus fabricam Pientius Pictavoram episcopus et Austrapius dux, ex regis mandato, accelerari curarunt. Magnam congregationem puel-

Mox Bencdictinis iib. 5 cap. 21 ita contraxit Eadeg"imdis ecclesise regia sua ornamenta, pauperibus cing"ulum ex auro comminutum distribuit. Tum nulla mora Pictavos versus iter instituit, varia piis locis dona conferens; nempe ad cellam
:

LARUMibidem principioexstitisse,Baudoniviatradit,

cellam inferius appellat. Dotato ex regia liberalitate monasterium pra^fecta est a Radeg-unde Ag~nes abbatissa, quam ipsa a teneris
tametsi
eduxerat.

De

ejus benedictione a sancto

Germano

sancti Jumeris, et ad cellam venerabilis Datdonis,

B

ubi quidquid indui poterat regio more, in manu Datdonis abbatis totum dedit coenobio, quod prius

Monasterio beatse Mariffl pnefuit Arneg"isilus abbas, ut scribit Baudonivia, cujus tempore jam basilica sancta? Radeg*uiidis,
facta inferius dicemus.

E

*

cellam Datdonis dixerat Fortunatus. Idem fecit in synergio seu monasterio Gundulfi, quem postea taMettis episcopum fuisse idem auctor tradit metsi nullus eo nomine prsesul Mettensi ecclesise per ea tempora praefuisse reperiatur. Postea in Annotatis post Acta observabimus nomen hujus episcopi Metensis vario modo exprimi, et forsan hac luxata appellatione indicari Aghdphum vel .Aiguiphum, qui exeunte secuio sexto cathedram Metensem possedit, ut Calmetus in Historia Lotharingise tomo i lib. 8 num. 45, seu coi. 361 testa,
,

modo, appellabatur, nuno colleg-ium secularium Canonicorum. Qui in hoc monasterio primitus deg^ebant monachi, sanctimonialibus sanctre
uti et

Crucis in sacris inserviebant;

idemque mos
,

in
ut.

omnibus

aliis

virg-inum

cOenobiis obtinebnt

duplicia essent,

quod in horum Annalium decursu passim observabimus. Hcec omnia ex Mabillonio transcribimus ut Acta obscuriora facilius in~
,

telligantur.

42 Ceterum hoc paragrapho jam simul conjungemus nonnulias S. Radeg-undis virtutes licet
,

fo i/uo ex«--

curtfofwpi-

tur.
prxteraiiu

muwfica
pietatis

ope-

inter Sanctse nostrse prosequamur Hinc Mabiitonio , qui ibidem sic pergit nav jg.j Turones appulsa, mirum est quanta sacris ubique altaribus rnimera largita sit. Eadem invico

40 Porro

cum

:

Sancta eas diversis temporibus in ccenobio exercuerit, et ex gestis iilis monasticis potissimum seligemus ea, quse aut in Actis infra edendis omissa sunt, aut aliunde antiquis testimoniis confirmari possunt. Inter iaudabitia ipsius gesia
nobis primo occurrit intrepida Sanctse magnanimitas, qua restitit regi Chilperico, qui fitiam suam Chrislo dicatam antea in monasterio Pictaviensi collocaverat , eamque postmodum ad nuptias cum fitio regis Hispanise tranferre desi-

dam

con.

stantiam

q

Candatensi et in villa Suaedis liberalitas. Hoc ejus ubi aliquantulum temporis iter Pictavos usque constructo monasterio, ibidem resubstitit, dum, cluderetur, tanta interim vitse severitate, ut, prseter panem siligineum vel hordeaceum, nihil aliud quam legiimina et olera perciperet, non pisces, non ova ne quidem poma ad potum nihil praeter aquam mulsam aut piratium adhiberet. Cetera in usus pauperum, egenorum et infirmorum tota
; ,
;

derabat
effecit,

:

nam S.

Radegundis consilio suo tantum

ut voluntas Chilperici regis tunc exsecutioni mandata non fuerit, quemadmodum S. Gre-

quibus etiam ad mensam ministrabat. Quadrag-esimse tempore, exemplo sancti Germani Paerat,

gorius Turonensis in Historia Francorum lib. 6 Yoluit enim tunc cap. 34 testatur his verbis aliam filiam illuc dirig-ere, quam de Audovera ha:

risiorum episcopi,

quem summopere

venerabatur,

bebat, et

eam

in monasterii Pictavcusi

posuerat.

mola

trusatili

tum
satis

panis,

frumentum conterebat, ex quo tanquantum ad quatriduanam refectionem
conficiebat;

Sed

illa

distulit,
:

resistente pnecipue beata ll»de-

ad hsec oblationes in quas locis venerabilibus dispensabat. Quod hic de mola trusatili Mabillonius
esset,

Nonestenim dig-num, utpuella revertaChristo dicata iterum ad seculi voluptates
g-unde, etdicente
tur.

usum

Sacrificii,

Sancta etiam aliud magnanimitatis ac zeii specimen edidit, quando potentem rerum sacra-

appiicat^
Maii in Opere nostro edidimus. Sed apud nos tomo vn Julii pag. 204 simile quid narratur de S. Ger~ mano Autissiodorensi, cujus Acta ad diem xxxi Julii illustrata sunt, Cum autem Fortunatus infra num. 12 tantum dicat, S. Radegundem id fecisse more sancti Germani, non immerito vere> mur, ne Mabillonius in hac re S. Germanum Parisiensem cum S. Germano Autissiodorensi
Vita hujus prxsulis,

quam

die xxvni

™^**f^
ejici curavit.

Etsi hoc

pium
sit,

nostris prsetermissum

tamen

ejus facinusin Actts iilud in Chro5

nico

TuronensiapudFdmundumMartene tomo
:

expresCollectionis amplissimse cot. 940 legimus pag-um hoc modo TuncLeudastisBituricum sum
beati Ihdepriedans, Pictavis venit, et in ecclcsia aliquando in domibus sinlarii se inclusit, irruens porticu g-ulorum, et res eorum diripiens, eaipe in quem sancta ecclesise in adulterio deprehensus;

confuderit.
41 Quidquid sit de hac suspicione nostra, Mabiltonius eodem libro 5 Annalium Benedictino-

Badeg-undis, qu;e
veri,

ibi

morabatur,

jus-^it citius

remo-

ne per

43

eum Hanc animi magnitudinem comitabatur
11

ecclesia pollueretur.

Augusti Tomus III,

summa

56
IVCTORK

m

S.

RADEGUNDE REGINA
et sequentibus Thesauri novi anecdotorum col. 3 ea ad rem nostram non itapridem excusa est, ex tantummodo hrnc excerpimus Pervei.it ad me, fac, si quod nimis abstineas; totum rationabiliter nam si per lstam inihi vivas, et semper possis tu Deus nimietatem cceperis infirmari, postea, quod
:
:

c.c
summam o
mi$sionent.

ancill* rehquts nisteruiobibat, et instar Actisnostns copiose libusserviebat, ut infra in itlam anttm sui submisnarrabitur. Sancta etiam qmndo Agnetem, quam sionem satis indicavit, constieducaverat, suo loco abbatissam a teneris subjecit. Quare se totam tuit ejusque imperio

mltacamobii mitumma humditas, qua prorsus monia-

tario prxvio inserere apudEdmundumMartene jam epistola illa

decreveramus. Sed quia

D

tomoi

Badegunde /faFortunatus lib. 8 carmine 4 in S. desiderium, ac deinde illud grans perfectionis laudat, dum egregium submissi animi indicium eamdem Agnetem abbatissam ibi inter aliasic ad
scribit

t

non

faciat,

necesse

tibi erit delicias
,

rcquirere,

et

non poteris benedictas extra horam accipere Audite, quid Dominus in Evangelio illas reg-ere. Non quod intrat in os, coinquinat homidicat
et
:

Concipiente fide Christi Radegundes amore C«sarii lamhit regula quidquid habet.

nem. Et Apostolus

:

llationabile sit

obsequium ve-

CujnsPontifieisrefluentia pectore mella

Quantum

Colligit, etrivos insatiata bibit. fonte trahit, tantum satis addita crescit,

strum. Totum fac, domina, quomodo in regula inhabcs, quam expetisti etc. His ultimis oerbis regulam S. Csesarii Arelatensis, de qua indicat ferius agemus.

Et de rore Dei plus madefacta calet. Neo sibi, sed cunctisgeneraliterunica vivens, Eelix angustam pandit ad astra viam.
Sed
tilii

Verum Sanctanostra solitis monasterii exercitationibus nondum contenta, quotannis tempore
46

«u6in(fe etfi

vitam

soli-

tariam,

pr® reliquis mater pia chariorinstat,
ipsa fcamen,

Eligil cxcclso consociare choro.

Quadragesimse vitam magis solitariam agere, ac sese in privatam cellam includere consueverat. Unde laudatus poeta lib. 8 carmine xi dehac an-

B

quoniam quffl filiaconstas Te matrem votisoptat haberesuam; Quamque suis genibus charam nutrivit alumnam,
Res probat
Prfflfioit

nua

S.

Eadeg-undis inclusione sic canit

:

Mensfcecunda Deo Radeg-undis, vita Sororum,
Quae ut foveas animam, mcmbra domando cremas. Annua vota colens, hodie claudenda recurris; Errabuntanimi te repetendo mei. Lumina quamcitius nostris abscondis ocellis Nam sine te nimium nocte premente gravor. Omnibus exclusis, uno retineberis antro
: :

E

ecce suo constituenda loco.

Bemper baculi moderamine rexit, Et Prompta sub imperio vult mag-is esse tuo.
quaa tc
Proficit illa sibi,
III;i

cum

tu prreponerisilli,

subit votum, te

potientegTadn.

Quod

in his versiculis dicitur de regula Csesarii,

quam
rorpuB
iti-

um r ritcin-

S. Etadegundis magno ardore observabat, ex infra dicendis lucem accipiet. 44 Prwterea Fortunatus eodem libro 8, carmine 7, pietatem hujus Sanctse, et austeram vivendi rationem exprimit kis versiculis: Regali destirpe potens Radegundes inorbe;

quos facis esse foris. Et licethie lateas brevibus fugitiva diebus, Longior hic mensis, quam celer annuserit. Tempora subducis, ceu non videaris amanti, Cum vos dum cerno, hoc mihi credo parum.
includis,

Nos mag-is

Altera oui

Cffilis

rejj-na

tenenda manent.

De piciens

mundum

meruisti adquirere Christum,

Sed tamen ex voto tecum veniemus in unum, Et sequor huc animo, quo vetat ire locus. Hoc precor, incolumem referant te gaudia Paschffi

hinosuperastravides, Gaudia fcerreni conoulcas ooxia regni, Ut placeas reg*i leeta, favente polo.
E1 ilmii olausa lates,

Et nobis pariter lux geminata redit. 47 Quando autem S. Radegumlis tempore Paschali ex solitudine illa
dierat,

aliisque snlsit virluti-

Nunc

ang-iista tenes,

quo

caelos largior intres,

Diffundens lacrymas, gwidia verumetes.
VA curpiis

ad communem vitam reFortunatus carmine Vlejusdem libri gauei explicat

6ws,

Salve,

iTiiri.-iH, auimam jcjunia pascunt, quam Dominua servatamore snus.

dium suum

hac hyperbole poetica
:'

:

Cum autem
lib. \i

S.

Etadegundis corpus

suum

jejuniis,

vigiliis, aliisque

cruciatibus affligeret, idempoeta

Unde mihi rediit radianti lumine vuitus Qusnimisabsentem te tenuere mora>? Abstuleras tecum, revocas mea g-audiatecum.
Paschalemque facis bis celebrare diem. Quamvis incipiant modo surgere semina sulcis, Hicegomet hodie, te revidendo, meto. Colligojam fruges, placidos compono maniplos,
Et
Quodsilet Augustusmensis, Aprilis ag-it. licet in primis modo g-emma et pampinus exit,

Carmme

rogat, ut ad
rini bibat,

eam suo et Agnetis nomine roborandum stomachum nonnihil atque ideo ad illam mittit sequentes

versiculos
Si pietas et

:

sanotus amor dat vota petenti,

Exaudi famulos munere larga tuos. Fortunatus agens, Agnes quoque versibus orant, Ut lassata nimis vina benigna bibas. 8ic tibi det Dominus, qujBoumque poposceris ip-

Jam meus autumnus
Malus
et alta

venit, et

uva simul.

sum,
Ettibi sicutamas, vivat uterque rogans.
Suppliciter petimus,
Ut-releves natos
si non offendimusambo, mater opima duoB. sedcausatrahat, modo sumere

modo fundit odores, Sed cum flore novo jam mihi poma ferunt. Quamvis nudus ager nullis orneturaristis, Omniaplenatamen, te redeunte, nitent. Forsan Sancta nostra exemplo annuse suze inclupirus gratos
sionis induxit

piam ejusdem monasterii

Picta-

Nongula
viua
Talis
Sic

vos,
:

viensis puellam, quse post visionem cselestem se solitarise vitse dedit, et de qua Gregorius Turo-

enim potus viscera lassajuvat.

nensis in Historia
alia sic scribit
:

quoqueTimotheum Paulus, tuba gentibus
una,

Hasc

Francorum lib. 6 cap. 29 post cum puella vidisset, compun-

tf/ejunftj
afflixit,

Ne stomachum infirmet, sumere vina jubet, Etiam nimis austera SancUc nostrw abstinentia pervenerat adaures Cmariss Arelatensis, utpatet Utteris, quas hsec abbatissa ad S. Radegundem dedit, et quas primum integras exMs.
l-".
.<

cta est corde, et post dies paucos rogavit abbatissam, ut sibi in qua includeretur cellulam praepara-

apographo

At illa velociter perfecta, ait Ecce, inquit, cellulam; quid nunc desideras ? Pueila vero petiit, ut recludi permitteretur. Quod cum ei praistitum fuisset, congregatis virginibus cum magno psalret.
:

S.

Benigni Divioncnsis huic

Commen-

lentio, accensis

lampadibus, tenente

sibi

beataRadeffunde

DIE DECIMA TERTI A AUGUSTI.
A degunde manum, ad locum usque perducitur.Etsic
valefaciens oranibus, et osculans singulas quasque, reclusa est obstructoque aditu, per quem ingressa fuerat, ibi nunc orationi ac lectioni vacat.
:

57

c.c.

S V. Studium Sanctae, ut monaste-

pua

s.

fvr-

innatus cav-

bravit.

48 Deniqite Fortunatus varias S. Radegundis v i r i u i es nfr Scarminei sic celebrat Martinum cupiens, voto Radeg-undis alhzesi,

rium suum Pictaviense exacta disciplinae

observantia muniret,
sacris Reliquiis

il-

Quam
Germine

g-enuit cselo terra Toring-a sacro.
reg-ali pia neptis

Herminefredi,

ludque
S.

ornaret.

Cui de fratre patris Hamalafredus adest. Mens ornata bonis fug-itivos spernit honores, Sciens in solo firma manere Dco.

Radegundis Jam Pictaviensi suo
stituebat,
;

commutans pallia cultu, amata tegit. Splendida serraco quondam subvecta superbo
Reg-is lactineo

multas virgines in ccenobio Contra gwwcongregaverat, easque ad per- dam atu '°' fectiorem vivendi modum verbo et exemplo in- re$0 P ma

Vilior ancillai vestis

quando anno Christi 566

vel 567 con:

Nunc teritobsequioplantamodesta lutum.
Quae prius incertis onerata ex dextra smaragdis,
Servit inops famulis sedulitate suis. Aulae celsa regens quondam, modo jussa ministrat

cilium secundun Turonense celebratum est nam Sancta ad congregatos hujus synodi pnvsules scripsit epistolam, qua monasterium suum ipsis com-

mendabat,
diti

et

quam

Mabillonius aliique virieru-

dudum

intercidisse aut alicubi

blattis et tineis luctari existimant.

adhuc cum Contravero

Quasdominando prius, nunc faraulando placet. Paupertate potens, et solo libera voto,
B
Clarius abjecto stat radiata loco.

Sirmondus noster tomo i Conciliorum Gallise pag. 345 et Pagius in Critica historico-chronologica Annalium Baronii ad annum Christi 590 num. 9 E
putant, hancS. Radegundis epistolam a Gregorio Turonensi in Historia Francorum lib eap. 4-2 nobis conservatam fuisse. Quinimo Labbeus no.

Aureafulcra tenensjam tum sibi vilishonore Effug-it extructum pulvere fusa thorum. Si contemnatur, tunc nobilis esse fatetux, Et putat esse minor, si datur ullus honor. Pftrca cibo Eustochium superaus, abstemia Paulam,

ster

tomo

5

Conciliorum non tantum Sirmondo
:

adhseret, sed etiam ibidem col. S72 in notis pa-

tronos oppositse sententise ita refellere nititur

Vulnera quo curet dux Fabiola monet.

Non
enim

video, quod
,

tempus huic

epistolaj aptius con:

Melaniam studio reparans, pietate Blesillain, Marcellam votis sequiparare valens. Obsequio Martham renovat, lacrymisque Mariam,

gruat

quam

concilii

secundi Turonensis
qui
concilio

cum

scripta sit ad episeopos iilos ipsos (quod ex
rescripto
,

illorum

patet)

Turonensi

adfuerunt

verisimile

est,

tum ad

eos

missnm

,

Eug-eniam, vult patiendo Teclam, Sensibus istag^erit, quidquid laudatur in illis
Pervig-il

cum una
hanc
in

essent in

eo concilio

eongregati. Qui
,

longiora tempora diiferunt

et post an-

Sig*na reeog^nosco, quae prius acta, leg-o.

Omnia

despiciens, et

adhuc

in corpore constans;

Spiritus hicvivit, sed caro functa jacet.

Terram habitans caelos intrat, beue libera sensu Atque horaines inter jam super astra petit.
Cujus sunt epulse, quidquid pia rejrula pang;it. Quidquid Gregorius, Basiliusque docent. Acer Athanasius, quod lenis Hilarius edunt, Quos causa. socios lux tenetuna duos. Quod tonat Ambrosius, Hieronymus atque coruscat,

nos viginti paulo ante obitum a sancta Radepnetcrquam quod a Greguinde scriptum volunt gorio Turonensi refelluntur, qui initio institutaeab ea congregationis editam docet lib. 9 cap. 39, hoc etiam non animadvcrtunt, Euphronium episcopum (ut de eeteris , qui una reseribunt, niliil dicam) eatempora non attigisse, totoque amplius decennio sanctse Radeguindis obitum pnevertis.se. At hoc
,

loco

Labbeus rem acu non

tetigit

:

gratis

enim

supponit, unicam fuisse illam commendatitiam S. Kadegundis epistolam, eamque adhuc exstare. F

q

Sive Augustinus fonte fluente

rig-at.

Hinc
scopi

nihil
,

ad rem

facit obitus

Euphronii

epi-

Sedulius dulcis, quod Orosius editacutus,

Kegula Cssarii linea nata
Hisaliturjejuna
cibis,

sibi est.

palpatanec

umquam

Fit caro, sit nisi

jam spiritus ante satur.

etiamsi hic statim post eoncilium istud Turonense mortuus esset, ut controversiam attente expendenti manifestum fiet. Nihil etiam adversariis officit assignatus Gregorii Turonensis
textus,

Cetera nunc taceam, melius quasteste Tonante, Judicioque Dei g"lorificata manent.

cum

doasserat, t^esponsum episcoporum
congregationis

scriptor illelib. 9 cap. 89 tantummoinitio hujus

Nos etiam prsetermittimus hoc

loco alias

hujus

datum

fuisse,

quod nemo

in/icia-

Sanctse virtutes, ac prsesertim adversa, quse patienter tulit,et de quibus legi potest Fortunatus in libro de Excidio Thuringiie et in carmine ad Artachin, ubi pius pocta ille hsec infortunia pathetice describit, et

tur

:

nam

Mabillonius aliique censent, periisse

sub nomine

S.

Eadegundis
et

eadem acerbe
illa

deplorat,

Nunc progrediamur ad
Matrona ad ornatum

priorem epistolam, quam S. K:)des'undis ad secundum concilium Turonense dedit et propter argumenta mox producenda contendunt, alteras ejusdem SancUe litteras, quoc apud Gregorium Turonensem adhuc extant, ad posteriora tempora differendas esse. 5u Longuevallius noster innotis ad Historiam ftmprohaMjj»*"^ecclesi&e Galticanse tomo Ipag.UV probabilius juquas Gregorius Turonensis nlQ£* ^~ dicat, litteras iltas refert, ab hac antenori S. Radegrundis cpistola diversas esse, et prseter argumentum, quod mox ex Cointio dabimus, opinioni adversariorum opponit sequentem interrogationem SiSancta lit, %
:

quse prudens heec

eonservationem monasterii sui Pictaviensis solerter gessit.

teras,

a Gregorio Turonensi relatas, anno Christi

567 ad

synodum Turonensem

dederit,

quomodo
post

58

DE

S.

RADEGUNDE REGINA
in

MWII
<;.c.

post viginti annos ecclesia S. Marix, quam ad scpulturam monialium mdificari jusserat, et de qua in iisdem litteris meminit, anno 5S7 sive in
obituS. Radeg-undis

53

phirimis, quod coronet. Itaque cum ipso Catholicje
et

D
relig-ionis

exfi-

ortu coepissent Gallieanis in finibus venerandEe
dei primordia respirare
,

prxsules,

nondum

erat perfecta,

quem-

adhue ad paucorum

admodum

infra ex narratione ipsius Gregorii Turonensisconstabit?Noshuicinterrogationi,quse
sententisc assertores
:

notitiam tunc
reret,
stolis
,

ineffabilia

Dominicae sacramenta,

pervenissent Trinitatis ne quid hic minus acqui-

omnes contrarisc

non parum

quam

in orbis cireulo prffidicantibus
,

premit, alteram sic addimus Quomodo S. Ra(loyundis affirmat in iisdem litteris qusc ex hypothesi adversariorum anno 566 vel 507 ad se,

obtineret

beatum

ApoMartinum pereg-rina

rig-ere,

de stirpe illuminationem patriaa dig^natus est dimisericordia consulente; qui licet Aposto-

cundam synodum Turonensem scriptas
sancta Csesaria deguit, et
sarii antistitis

sunt, sese

lorum

tempore non
:

fuerit

,

tamen apostolicam

congregationi suse adscivisse regulam, sub qua

quam

solicitudo beati Cse-

Arelatensis e\ institutione sanctorum

patrum convenienter collegit, cum moniales Pictavienses primum anno Christi 570 regulam illam verosimiliter assumpserint, ut infra proba-

gratiam non effugit nam quod defuit in ordine, suppletum est in mercede ; quoniam sequens gradus illi nihil subtrahit qui meritis antecellit. Hujus quoque, reverentissima filia, in vobis congratulamur rediviva surg-ere supernse dilectioni.s
,

exempla propitiatione divina
des revirescit in
flore,

:

nam

deelinaute temfi-

bimus?
tpuon
nlitn

pore seculi vetustate, vestri sensus certamine
et

Sancta ad
concitium
II

Probabilius itaque opinamur, priorem illam S. Radegundis epistolam nunc periisse,aid
51

Turonensc
ncripsit,

adhuc latere, et alteram, nobis a GregoTuronensi conservatam, serius scriptam fuisse, ut etiam Cointius in Annalibus Francorum B ad annum Christi 587 num. opost eamdem exhir bitam probat hoc ratiocinio Quonam anno datae sinf has litterae, non liquet. Sirmondus ad synodum Turonensem, regTiante Chariberto, missaspualicubi
rio
:

* quod veterno tepuerat algore senectse, tandem ferventis animi rursus incalescat ardore. Sed cum pene eadem veneris ex parte qua beatum Martinum hic didicimus recessisse (singularem illam opinionem de communi utriusque patria in hoc Commentario prasvio § 2 breviter discussimus) non est mirum, si
,

forte ut

E

illum imitari videaris

in

opere

,

quem

tibi

du-

cem credimus

itineris exstitisse; ut cujus es secu-

tavit Certe
g-nndis vetnte
Sig-iberti

serius

scriptse fuerunt,

cura Radepost obitum

jam

esset grandfflva,

regte,

qui anno

Christi

quingcntesimo

septuagesimo quinto
tuni Chilperici regis

exemplS; et beatissimum virum in tanto tibi faeias esse socium, in quantum partem refugis habere de mundo cu:

tus vestig*ia, felici voto compleas et

interiit,

aut etiam postobi-

jus opinionis radio pra3micante

,

ita

reddis audi-

qui anno Christi quing-entesimo octogesimo quarto necatus est Sigibertum enim mortuum, aut etiam ambos Sigibertum et Ohilperieum vita functos iisdem litteris testataest
:

entiura pectora caelesti fulgore suffusa, ut passim provocati puellarum animi, divini ignis scintilla

Badegundis, cum monasterium dixit a se constructum ex pbrmisso et solatio domnouum re-

succensi raptim festinent avide in caritate Christi, fontevestri pectoris irrigari, et relictis parentibus tesibimagiselig-ant,
tia,

quam matrem.

Facit hoc grag-ratias iniato&mci
liocon 9 rc '
guti.

gum, patuis vbl avi eorhm nam voeem avi usurpare non potuit, nisi cum relatione ad nepotero :inl etiam ad nepotes, ita ut per avum*
:

non natuva.
vota videntes,

54 Ig-itur hujus studii

intelligerel Clotarium

seniorem,

suum olim

con-

jugem, per nepotem vero Childebertum
rera,

qui voluntates ho, minum suse facit voluntari connecti quoniam confidimus, quas apud vos jubet collig-i, suo vult
:

clementiffl supernas referimus

ejusdem
au1

Clotarii

juniosenioris ex Sig-iberto nedesig-naret

amplexu

servari. Et

quia quasdam comperimus,

potera,

per nepotes

prffldictum

Childebertum juniorem Clotarii senioris nepotem s, - lil "' fiIj oet Clotarium
11

divinitate propitia, de nostris territoriis ad institutionem vestrae reg-ulse desiderabiliter convolasse,

C

secundum ejusdem

etecehibemut
littrra»

re-

hponiorias,

S Rade< 1'tlrriscommendatitiis, quas ad congregatossynodi Turonensis patres dedit,tamen habe:""
!l

nepotem ct filio Chilperico. Nos postea hanc posteriorem cpistolam, seupotiusilZwtf'8. Radeg-undis testamentum suo tempore ev Qregorio Turonensi transcribemus. 58 Etiamsi careamus prioribus istis

Clotiarii

senioris

inspicientes etiam vestrae petitionis epistolam libenter a nobis exceptam, boc Christo auctore et remediatore firmamus; ut Iicet omnes aequaliter,
,

F

quae ibi conveniunt,
ra?

in

Domini

caritate

mansu-

debeant inviolabiliter custodire, quod videnanimo suscepisse, quoniam contaminari non debet Christo fides, ca^lo teste, promissa, ubi non leve scelus est templum Dei,
tur libentissimo

quod

^adeasresponsumaliq^orumpraesulumMod
apuaGregonumTuronenseminRistoriaFrancorum lib 9 cap. 39«c sonat Dominaj bentissim»
:

absit, pollui, ut ab eo possit ira succedente disperdi; tamen speeialiter definimus
,

si

ac

iii

Christo

Ecclesiffl

filiae

nms,
tianus,

RadegundJ
,

cut dictum est, de locis sacerdotalitep bernationi, Domino providente,
ri,

qua, sinostiWguin

Eufro-

commissis,

Prffltextatus,

Victorius et

suntjugiter circa
vraitatis

DomiDomnolus episcopi. Solieita genus humanum immensffl
di-

Germanus

Felix,

Pictava civitate vestro monasterio meruerit sociabeatae memoriaB domni Cajsarii Arelatensis episcopi constituta, nulli sit ulterius discedendi hcentia, quae, sicut continet reg-ula,

secundum

provisura remedia beneficiorum suorum

Christi

e Tjdentur aliquando sejuncta, cum pius rerum ^ Arbzter tales fa, hereditate cultur* ecclesiast^ personas ubique disseminat, quibus agrum ejus n*enta operatione fidei rastro colentibus ad fe^cem renteni numeri reditum divina temperie
[

aec ab assiduitate quocumque Iocovel temno,

voluntatepropria videtur ingressa; ne unius turpi dedecoredueaturin crimen, quodapud omnes emicat in bonore.
55 Et ideo
sanffl
si
,

quod avertat Deus

,

aliqua

in-

seg-es

valeat perven
se

ire.

Tantum

nig^iitatis

ig-itur bc-

ejus

aimmdit.ut illudnusquamdeneget,qnod prodesse multisagnoscitj tfsonarum exemplo sanct cum judicaturus advenerit, habeat

passim dispensatio profutura

voluerit disciplinam, g-loriam et coronam, ut inimici consilio, sicut Eva ejecta de paradiso, per qualemcumque de claustns ipsius monasterii,

mentis inlicitatione succensa, ad tanti opprobrn maculam prtecipitare

ad camdon Sanctam dederunt,

suam

imo de

caeli

reg-no

mone

eonculcanplatearum in luto separata a coramunostra, diri anathematis vulnereferiatur lta
et
i

exire pertulerit,

mergenda
:

ut

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.
Christo relicto, homini voluerit nubere, diabolo captivante, non solum ipsa, quae refugit, sed etiam ille , qui ei conjunctus est,

59
G.C.

ut

si

fortassis,

congreg^atione sua anterioribus fuit episcopis. Tempore vero Sig-iberti , postquam Maroveus episco-

turpis adulter, et potius sacrilegus,
vel quisquis, ut hoc fieret,

quam maritus; venenum mag-is quam
ultione
,

patum urbis adeptus est (Mabiltonius et Cointius sequentia ad annos Christi 568 et 569 referunt)
acceptis epistolis Sigiberti
tione
ricos

regis pro fide ac devo-

consilium

ministravit
,

,

simili

,

sicut de

c.aelesti judicio illa dictum est nobis optantipercellatur donec separatione facta bus per competentem exsecrandi crirainis pcenitentiam a loco, quo egressa fuerat , recipi meruerit et
, ; ,

Iiadeg-undis beatse, in partes Orientis Cledestinat pro Dominicas crucis lig-no ac
,

sanctorura Apostolorum ceterorumque reliquiis ; qui euntes detulerunt hsec

martyrum
pi<rnora

adnecti

:

adjicientes etiam,

ut eorum, qui

uobis

quandoque successuri sunt sacerdotes,

similis con-

denmationis teneantur adstrictae reatu ; et si quod non credimus, aliquid ipsi voluerint aliter, quam
nostra deliberatio continet, relaxare , noverint, se nobiscum, aeterno judice definiente, causaturos

quibus delatis, petit Reg-ina episcopum, ut cum honore debito grandique psallentio in monasterio locarentur. Sed ille despiciens sug-g-cstionem ejus; ascensis equitibus * villae se contulit. Tunc Keg-i,

'id ett

cquis

na

iterato

ad regem Sigibertum direxit deprecans,
illo,
,

ut injunctione sua
pig-nora

quia communis

est

salutis

instructio

,

si

quod

Christo promittitur, inviolabiliter observetur. Quod nostrse determinationis decretum pro firmitatis intuitu, proprise
*

quicumque ex episcopis hsec quo decebat honore votumque ejus exposcebat, in monasterio collocaret. Ad hoc enim opus beatus Eufronius , urbis Turoni-

cum

,

cse

episcopus, injung-itur

;

qui

cum

clericis

suis

manus

subscriptione credimus ro-

al.

duia

ttirum.

borandum, perpetualiter a nobis Christo auspice, servaturum *. Sirmondus noster post editam hane epistolam tomo 1 Conciliorum Galliec pag. 349 notat hic promissas preesulum subscriptiones deesse.Porro nunc breviter explicanda sunt non,

Pictavum accedens cum grandi psallentio, et cereorum micantium et thymiamatis apparatu sancta pigmora, absente loci episcopo
,

in

monaste-

rium

detulit.

Fortunatus festivam hanc
lib.
:

pompam
Browe-

celebravit versibus, qui
ri nostri

2 in editione

nulla, qiuv in his litteris occurrunt, et lectorem

morari possent.
tt
lll

qm-

56 Ruinartius in notis

bus obscuriora non-

ad Gregorium Turonenin his litteris primordia

sem

col.

464 miratur

,

nulla expli cantur.

fidei Christianse in Galliis
tini revocari.

Sed

hsec

ad tempora sancti Marprsesulum Gallorum phra-

teguntur tunc enim sanctus poeta ille composuit duos istos celebratissimos hymnos,quorum unus incipit Pang-e lingua gdoriosi praelium certaminis alter vero Vexiila reg-is prodeunt quiad celebranda sanctse Crucis prseconia hactenus in Ecclesia usurpantur. Porro sacratissimx
:

E

;

;

hse reliquiee
latcV

sis

utcumque explicari potest, cum publica Christxanse religionis professio tantum cceperit sub Constantino Magno quo adhuc imperante S. Martinus in Galliam venit. Quare prtesides illo
, ,

loquendi

modo

verosimiliter significare volunt

ad parthenonem Pictaviensem transei cognonem sancta; Crucis, quod adhuc hodiedum retinet. 58 Post hcvc S. Radegrmdis misit legatos ad Justinum imperatorem, qui ei debitaspro pretiosissimis donis gratias agerent. Etiam hac occasione
indiderunt

(9'*«"*

#»•-

tunatu *P ro '

p
bus
la \uiat)

quod

Gallicanis in finibus venerandse fidei primor-

diHjantea crebris ethnicorumpersecutionibussuppressa, cceperint respjrare^wo verbo ibidem utuntur. Preeterea hoc intelligi posset de venerandcV
fidei

primordiis ab Ariana luvresi corruptis, quandoquidem prsesides ibi addunt quod adliuc
, ;

ad paucorura notitiam tunc ineffabilia pervenissent Trinitatis dominicai sacramenta nam circa hcvc tempora Galliam hieresi sua infecerant Ariani sanctissinicV Trinitatis impugnatores quibus Sa: ,

tuminus Arelatensis impense
ejusdem
epistolcV

favebat.

Alteram

Sanctaaccepitretii/uias

domi-

nicx Crucis
nb imperatortJustino,

expressionem, qiuv legenti moram injicere posset, Mabillonius in Annalibus Benedictinis lib. cap. Zlsive tomo Ipag. 155 sic exponit Hsec epistola scripta fuit, antequam Ca> sariireg-ulamsuscepissentillaesanctimoniales; quod non nisi post tres annos factum est, Sed tamen ex hac reg*ula Patres perpetuae reclusionis leg^ern eis imponunt, ita ut excommunicatio in eas tantum caderet, quae animo revertendi in seculum e claunam post hoc decretum Radestro discessissent g-undis cum Agmete abbatissa profecta est Arelate, ut inde sancti Cajsarii regulam acciperent, ac Sig*iberti regis patrocinium obthierent. Paragrapho sequente memorabimus istam regulcV acceptionem et hic interim juxta ordinem chronologiie prius agemus de pretiosis reliquiis quas Sancta ex Oriente obtinuit, et quibusPictaviense monialium ecenobium ditavit. 57 Preeter illa, quce in Actis infra narrabunquas S. Radeg-undis ab tur de sacris reliquiis imperatore Justino accepit, Gregorius Turonensis in Historia Francorum lib. 9 cap. 40 de iis:
:

Fortunatus laudes Justini et So2)hicvAugustorum celebravit carmine panegi/rico, ex quo ad rem preesentem excerpimus sequentia Gloria summa tibi rerum Sator atque Redemptor, Qui das Justinum justus in orbecaput. Cui meritis compar nubens felicibus annis Obtinetaugustum celsa Sophia gradum. Qua? loca sancta pio fixo colit, ornat amore Et facit hoc votose propiarc polo. Cujus prima fides Oricntis al> axe coruscans Mi.sit ad Occasum fulgfida dona Dco. E Regina poscentesibi Radeg-undc Toring'a, Pra^buit optatae munera sacra Crucis Qua Christus dig-nans assumpta in carne pependit, Atque cruore suo vulnera nostralavit. Gloria summa tibi rerum S.itor atque Iledcmiitor,
:

Quod
pietas

tenet

augustum
-

cclsa Sophin ^riulum.

de fontc benigmo, Cujus amor CJiristi fundit ubique fidem. Ecce pari voto, Aug*usti, certatis utrimquej
rig ans

huc usque

Ipsatuumsexum

surriffis,

illesuum.
ipse Crucis.

Vir Constantinuin, llclenam pia femina reddis.
Sieut honor similis, sic
Illa invenit

amor

,

opem, tu sparg-is ubiquc salutem Implet et Occasum, quod priorOrtus erat. Gloria summa tibi rerumSatoratquc Redcmptor, Quodtenet auffustum celsa Sophia gradum.

PerteCruxDominitotum sibi vindicat orbem, Quo nescita fuit, hoc modo visa tcgret.
Accessit g-enti major flducia Christi, Quando salutis opem spes oculata videt.

,

Sensibus odupHcata fidcs, cum muuciv vestrum Plus animae credant, quodCruce teste probant.
IIoc Aug-usta colens, ([uod ApostoliLS instat arare

dem cum

Tempore Chlothacharii rcgis beata Radegmndis hoc monasterium instituisset, semper subjecta et obediens cum omni
hcvc tradit
:

,

In ligno, hic verbo
Ilaic

Iffltificatis

ag-rum.

jam fama

favct,

qua

sc

Septemtrio tendit,
Ortus

60
tl'CTt'ftt

Di; s.

HADEGUNDE REGINA
quo
defluat,

G. C.

Ortus et Oooasus militat ore tibi. Hlinc Romamis, binc laudes barbarns ipse, BermanaS, BataTOS, Vasco, Britannus agit.

ponas? Et
est

illa

:

Nec

est ita,
,

domine

D

mi, sed virtus

Crucis sancta1
et ad

Tunc ego ad me reversus
video in

quam cernis. memoriam revo-

Parstua Crucesit florens AugTiSta perffiVuta, Cuiftcisextremis crescere votaloeis. Hancpostrata loeosupplex Eadegnndis adorat, Et vestro imperio tempora longa rogat.

cans, qua3 prius audieram, conversus ad

modum

ollse

ferventis

lychnum, magnis fluctibus

exundare, ac per oram i]>sam undis intumescentibus superfluere, et, ut credo, ad incredulitatem

Atque riganslacrymisconjuncta Soruribus optat, Ut hic vestra fides fraudla larga metat.
Felix Justino maneas cum principe conjux, Ordine patricio cincta Sophia sacro.

meam arguendam magis
ut unius horae spatio plus

ac

inagis augeri; ita

quam unum

sextarium

redderet vasculura, quod quartarium non tenebat

admiratusque

silui,

ac virtutem adorandte Crucis
fcs,is ot

Romula

rejrna tenens tribuit

sua jura senatus,
colat.

deinccps praedicavi.
61 Puellaque quadam, Chrodegildis uomine,dum postmortem patris in urbis Cenomannicse territorio resideret, oculorum amissione multatur. Postquam autem ex jussione Chilperici regis adhuc beata Radegunde regina superstite, ad antedicti mona,

Teque sibi dominam plebs trabeata

"'«-

Vota superna Deus votis Pelicibus addat Nec vobis pereat, quod Radcgundis amat.

tt,sn

fll >

m «t.

AssiduocantuqusBpulvere fusa precatur, Temporibus largrie ut tibi constet apex. Voto, aninio, sensu, studio bona semper agendo, Sit tibi cura sui, sit raemor illa tui. coramqui59 Quandoquidem Fortunatus his wrsibus inbut erebra nuit, varios populos magna cum fiducia ad illud fiebant misanctm Crucis lignum suppliciter honorandum racula. concurrisse, haud dubie coram sacris hisce DomiB nicm Passionis reliquiis multa contigerunt, miracula quorum nonnutla Gregorius Turonensis lib. 1 de Gtoria martyrum cap. 5 sic ocuiato suo testimonio confirmat Crux Dominica, quse ab «/. Hiero- Helena AugTiSt» rcperta est Hiexosolymis, ita *
, :

sterii transmisisset

*regnlam,ipsaBeatissimaosten-

*

«t trans-

dente

,

ante sanctam prosternitur arcam; ibique

missa fu 'ssct

cum

reliquis sanctimonialibus vigilias explicans,

dato mane, iisdem discedentibus prostrata solo in eodem Joco quievit apparuitque ei per visuin,
:

quasi aperiret aliquis oculos ejus et unum sauitati redditum, dura cum alio laboraret, subito ad ostii reserati sonum expergefacta , unius oculi lumen
recepit. Quod non ambigitur, hoc perCrucis virtutem fuisse prastitum. Energ-umeni, claudi, et alii quoque infirmi perssepe in hoclocosanantur. Nunc progrediamur ad exponenda media quibus S. Radeg-undis usa est, ut stabilitati parthenonis Pi,

E

solymis

sita

qnarta et sexta feria adoratur. Hujus reliquias et merito et fide IIeJena3 eomparanda, regina Rade-

gundis expetiit, ac devote in monasterium Pictavense, quod suo studio eonstituit, collocavit, misit-

ctaviensis consuleret.

que pueros iterum

llierosolymis

,

ac

per totam

Orientis plagain, quicircumeuntes sepulcra sanctorura martyrum eonfessorumque cunctorum,reliquias

§ VI.

Solicitudo

Sanctse,

ut idem

detulcruut

:

quibus

in

arca argentea

cum

ipsa Cru-

ce sancta locatis,
tneruit;

multa exinde miracula conspicere de quibus primum illud exponam, quod

monialium coenobium sub certa
regula
ac
tutela

ibidem Dominus in diebus Passionis duae dignatus

prasulum

re-

sanctum Pascha. Cum lumine pernoctarent, circa horam tertiam noctis apparuit ante altare lumen parvulum
in vigiliis sino

est revelare sexta feria ante

gumque
r^um
^viense in

conservaret.
Dttm Sancta
tutr-lam epi-

moduin sointill»j deinde arapliatum, huc illucque comas fulgoris spargeus, coepit gradatim
in

Maroveus episcopus monasterium Picta-

effectaque pharus inagna, obsouraa nooti vigilantique plcbeculaelumen praBbuit supplicanti illuscesoente quoque caelo, paulatim
:

in

aliuin conscendere,

clientelam nollet suscipere, et S. Radeg-undis abunde sciret ccenobia qumcumque sine vigilanti prsesidum cura, aut sine certis legibus

scopi Pictaviensis

impe-

q
ut S. Qr§go
riiu T\m>-

deficiens, data terris luce,

ab oculis mirantium
saepius,

evanuit.

nonposse diu subsistere, indxistria sua effecit, ut sanctimoniales Pictavienses fixam ac stabilem vivendi regulam amptecterentur, sicut
Gregorius
cap. 40 indicat his verbis : Tempore Chlothacharii reg-is, cum beata Radeg-undis hoc monasterium
lib. 9

trare non
potest

60

Ego antem audiebam
quaj accendebantur

quod etiam

Turonensis in Historia Francorum

F

nenm.

lyohni,

ante

hsec pignora,

in tantum exundarent oleum, ut vas suppositum plerumque replerent; el tainen juxta stultitiam mentis duraj numquam ad haaocredenda movebar, donec brutam segnitiem ad prfflsens ipsa, quas ostensa est, virtus argueret ideoque qu» oeulis propriis viderim, explioabo! Causa devotionis exstitit, ut scpulcrum
:

emillientes virtute divina,

instituis-

set,

semper subjecta

et

obediens

cum omni

con-

greg-atione sua anterioribus fuit episcopis haec cum pontificis sui ssepius gratiam

p os t
quaereret

nec posset adipisci, necessitate commota cum abbatissa sua, quam instituerat, Arelatensem
expetunt, de qua regula sancti Cassarii atque Ciesanai beataB suscepta, reg-is se tuitione muniescilicet quia in iUum, qui pastor esse debuenullam curam defensionis suge poterant reperire. Ecc his facile colligimus, Pictaviensem S Radeg-undis congregationem usquead hoc tempus subpnvatis aut mutabilibus prmsulum suorum
rat,

bem

ur-

saneti

Hilarti visitans,

hujus Eeginaa adirem colloquia.

runt,

Ingresausque monasterium consalutata Regina, coram adoranda Cruce ac sacris Beatorum prosternor pignoribus. Denique oratione
facta

surrexi

Erat enim ad dexteram lyehnus accensus, qucm cura stiliis frequentibus defluere eonspexissem,
testor

Deum, quia
ei

ctum, quia

putavi, quasi vas esset effraerat conoha supposita,

oleum defluens
abbutissam aio
ut
:

m

adstnctam

decretis vixisse, et nulli publicm aut certcc requlm fuisse.
intcrim fUUftl

quam

decidebat.

Tantane

te

oitur

reeuso Cangii Glossario videre est ) laborare non possis, quo oleum aooendatur, nisi

mtegrum cicindilem (hmc vox vario modo et lampadem vitream significat
,
,

conversus ad retinet mentis U aavia
scri-

Tunc

63 Cointius in Annalibus Francorum ad annumChristi 570 num Zhmc et alia distinctius notat m hunc modum Ineunte hoc anno,
:

tnoniaUam
ctcnobium

8'nnd.s
est

ut in

m

cum Agnete abbatissa Pictaviensi profecta Arelatem nam postquam lignum Dominica3
:

Rade-

effractuin,

trucis ab Eufronio Turonensium antistite suscepit, Marovei Pictavieusis episcopi gratiam frustra
SEepius

ssepius qusesivit, ac

longinquo itineri se quique viri laudabant, regulam
beato
tur.

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI. 61 necessitate tandem commota privatim permissa. Vestesnon nigroe,contra quam vicommisit, ut, quam piissimi ris; sed laiea aut lactinae id est nativi aut candidi
monialibus
a
loris.

co-

*tCTOM G.C-

quondam

Caesario praescriptam nanciscere,

Audi Gregorium Turonensem qui non modo tempus sub reg-imine Pictaviensium pontificum fuisse monasterium, quod Radegundis Pictavii Clotario priccipatum tenente
testatur ad hoc usque

Eleemosynas adjanuam raonasterii propter nimiam inquietudincm fieri vetuit, maluitque per

provisorem ad abbatissaB nutum dispensari. Janua monasteriiexteriornulla,prfeterquambasilicae,quae et ipsa vespertinis, nocturnis ac meridianis horis

numquam

patebat,

ita

ut ipsis horis

construxit sed et expositione variorum neg-otiorum, quae Sigiberto Pictavii post Charibertum regnante,
,

ficitur, claves

apud

se abbatissa

quibus rehabcret quod
,

;

et

Maroveo Pictaviensem episcopatum reg-ente eg-regie nostram confirmat chronolog-iam, quoad obitum Chariberti reg-is, et quoad res Pictavienses post ejusdem Chariberti mortem
g-esta sunt,
, ,

etiam de januis monasterii apud monachos ahcuW hodie quoque observatur. Lectio non ino<l< ad

mensam,
fiebat.

sed

etiam

tempore

laboris

comnmnis

Librorum etiam

scriptio nonnullis pro la-

rtiunit

ceria

ac (ixa vivendt rcgu1«,

hactenus recensitas. 64 Hisce subdit ipsitm Gregorii textum jam supra a nobis sparsim relatum et ibidem numero sequente reddit rationem ob quam regida S. Ceesarii prce aliis electa videatur Cur hoc anno reg-ulam,2ngi»7,quamsanctusCa3Sarius Arelatensis quondam antistes monialibus praascripserat, monachae Pictavienses observandam susceperint hsec
,

bore erat. 66 Pullorum esus non nisi infirmis concessus alise carnes citra desperatam intirinitatem inter:

tanctui Ottariu» Aretafensii,

dicta?.

Ceterum cibaria seu

fercula diebusjejunii

,

tria, in prandiis bina, tertio

haud dubie

in

:

reservato. Iu festivitatibus majorilms ad

ccenam prandium

et ad coenam alia superaddita, et in fiue dulciamina. Vini usus permissus pro infirmitate aut qualitate

,

ratio prsecipue potest afferri

,

quod

in litteris

ad

laudata reperiatur ab episcopis Turonensi Praetextato llotomag*ensi Germano Parisiensi Eelice Nannetensi Domitiano Andeg-avensi Victorio Redonensi et Domnolo

Radeg-undem
Eufronio

conditionisdelicatioris. Sing-ulis diebus, sive hiemia bini caldelli seu calices; in diebus jejunii ad refectionem terni, junioribus tantum bini

sive aestatis,

,

,

,

feria a

,

,

concedebautur. Jejunia secunda , quarta et sexta Kalendis Septembris; a Kalendis vero Novembris usque ad Natale Domini quotidie, exceptis
festivitatibusetsabbatis. Ante

Cenomanensi qui Turonense concilium ante quadrienuium cum duobus aliis pontificibus Cale,

jejunia.

Epiphaniam septena Abhinc ad Quadrag'esimam non nisi feriis

trico Carnotensi etLeudebaudeSag'iensi celebrarant.

Porro Cicsaria Arelatensis hanc regxdam misit ad moniales Pictavienses ut constat ex supra laudatis ejus abbatisScV lilteris, in quibus apud Bdmundum Martene tomo i Thesauri novi anecdotorum col. 4- et 5 ad S. Radeg-undem inter
,

secundis, quartis, et sextis. Nullum a Paschate ad Pentecosten jejunium; deinceps ad Kalendas Septembris id abbatissa? discretioni relinquitur.
est regula , quam beata lladegundis in Pictavensi sanctae Crucis parthenone secuta est, tantopere a Veiuuitio Eortunato aliisque laudata.

Haac

alia sic scribit

:

Eg*o feci, quod praecepistis; traus,

Postmodum moniales
assumpserunt. 67 Vix scimus
aiiique

misi exemplar de regula
sanctse recordationis

quam

nobis beatas et

Pictavienses et piura antiquioris instituticmnobia reguiam S. Benedicti
,

domnus papa Csesarius fecit. Vos videte, quomodo eam custodiatis. Certa sit dominans caritas vestra, quia si secundum eam vixeritis, iuter sapientes virgines locum accipietis etc. Si quis nosse cupit , qualis fuerit illa S.
Ceesarii regida, adeat Opusnostrum ad diem xn Januarii ubi Bollandus eam in Vita S. Cicsarise
,

,

quo fundamento Carme(//,f

,

t/iwm prxsu-

quidam

Religiosi S. Radeg-undem ejusque

fsm Lezatut

retuiit

,

et in

duodecim paragraphos

distribuit.

qaam

olitn

sanctitnoniiiliOusprx-

scripserat

Postea lucas Holstenius in Codice Regularum parte 2 a pag. SO eamdem S. Ctesarii regidam edidit. Denique Cointius in Annalibus Francorum ad annum Christi 536 num. 45 et sequentibus varias ejusdcm reguLv editiones inter se contutit notisque ittustravit. 65 Ut tamen etiam hoc loco curiosus tector aliquam de hac S. Coesarii reguta ideam habeat compendium ejus transcribimus ex Mabillonio qui in Annalibus Benedictinis tib. i cap. 52 agens de Arelatensi virginum ccenobio eamdem ita contraxit Soluta obsidione, inchoatum coenobium redintegTare institit (nimirum S. CcVsarius priesul Arelatensis de quo paido superius egerat) perfectoque sororem Oesariam e Massiliensi parthenone,
, : ,

congregationem Ordini suo adscribant. Joannes Baptista de Lezana in Annalibus CarmelititruHi pedetentim procedit ut hanc sanctam Matronam moniaiibus Carmeiitanis annumeret imprimis enim tomo 3 Annaiium pag. 192 et 193 S. Cxsarium, cujus rcgutam sanctimoniales Picta*
,
:

inter suos Cormetitas recenset hoc raiiocinio-. Pro iis tamen Orientalis eccleaiaa non satis probatis mouachis, Occidentalis Galliarum probatissimos plures enutriebat. In his veluti primus fuit Caesarius Arelateusis episcopu ex ccenobio Lirinensi monachus ol al>I)as, cujus

vienses elegerunt

,

i,

res prseclaiv
scripsit

g^estas

ipsiua

discipulus Cypriaiius

apud Surium die xxvn Aug"usti. Nostria porro annumerandus , quia cum Basilianis nihil

commune

habebat,

et

Benedictinis anterior fuit
,

Item Porcarius abbas sub cujus disciplina Caesarius in monastica. mire profecit, eoilrm Cvpriano teste. Quin, ut idem Cfesarius homilia xx dixit insula illa Lirinensis innumerabiles montes (id
,

quo eam monasticis ritibus informandam direxerat. revocatam praefecit regnla sanctimonialibus secundum statuta sanctorum patrum prasscripta Prima haac, ni fallor, monastica reg-ula in gratiam sanctimouialium scripta est; cujus haac prima lex erat, ut nulli usque ad mortem e monasterio cgredi Infantes ibi nullae ante annos sex aut liceret. septem admJssaB, Litteras disccbant omnes, atque omni tempore duabus horis, hoc est a mane usque divinis lectioni vacabant ad horam sccundam
,

est

Sanctos)

iu

caelum

misiase

cognoscitur...

Hos vero monachos Lirinenscs interElianoa computandos essc
,

cum nullum

Dec

vestigium

si

(

existimandialterius instituti fuisse, constat cx iis, quae de Ilonorato ejus ccenobii prijnario parente
diximufl.

68 Deinde pagina 22G ejusdem tomi S. Ceesariam et S. Eadegundem earumque congrega,

-iilin/

Uill

torort Cf<«t iii

,

,

cetera
ficio

ac labore communi, in primis lanioccupata?. Abbatissae nec refectin nec mansio
officiis

sub regula S. Cvesarii viventes etiam suo Ordini ita accensel Item nec oblivioni tradenda eanctimonialifl Csssaria, relati Cffisarii soror, MassUiensis monastcrii cultrix, imo propte
tiones
, ,
:

etS. /tn-

tlrqundc

ea

DE
62
tLTTQM

S.

RADEGUNDE KEGINA
bus

Tande^e^mitaiUeAugustmtanusproducit
ntger iguUeCxsarianaidecreta, quibus

D

G.C.

Jjgypti

ArelateL etiam coanobiiab utve hinc Sa.Cmsarii regula quoque imbuta non fuisse) et admuabdi discamus, Basilianam Cyprumo in ito Cfflsanctitudine clara. Hmc J hausit Baronms Vcnantio lib. 8 Carminum, aarii etiam de testaraento subannumDviii; apud qucm

S

subannumcDXM.Fuith^sanctafemina germano Gmno, mparis -rtlWI. cum
ipso constructj

et

lUJtLOKIUU' Patastta»

prout__«__P__° normaro, —i>
'

R

monialium sio nonestconformis miramur, Augustinum instituto. Post hsec sane quoa Arpe in Pantheo Augustiniano ,

^S»7h£ —
2
_ _____

exclu eolons exclurnnnludil: HiE c autem nigri

**

Augustimnnarum

Mariam

«

Gentuv anno 1709 edidit,S. hic operosesmnisuo vindicare. Non discutimus Ordinum argumenta ne
,

Radegundem

Orclt-

jiciat lector

eidem legat mantum Oesarim mentionem habet et ipsa Ex qilO COU«AJOMSM QJTBH DE OANNABB FECIT Uevestibus albis usos fnisse tum
,
,

Cfflsarii,

fo

quo

prffliati

monasterii

et

sorons

qula horum aliorumque virts erudttis risum aut stomachum moveamus concertationesjam dudum quifrivolas hujusmodi superque dicta sint exploserunt. Quareh&c satis camobium destabiti reguia, qua S. Eadegundis

,

suum

,

ritu. Commesarium,tum Cmsariam Essenorum eodem Venantio aha ejusdem moratur etiam ab
,

regulm et
quae

instituti

Christi

sanctimonialis Radegundis, amore succensa Cmsarii monasticas

Pictavienses munivit, et quam moniales observarunttdoneceiregulaBenedictinasuccessit. pns curis di71 Sancta nostra his simitibvsque properabat ad felicem obitum, lnrnxcon . stenta paulatim Pictaviensis tervationi antequem firmitati monasterii sui

^^

,

institutioneslarabebat.Qualoquendiphrasisanctam lpsarum feminara perfectam observatricem

hanc

fuisse indigitat.

B
Ordini IU0
Carmelilico
aeventet,

69 Denique Lezana eodem tomo 3 competitores aspag. 279 varios ejusdem glorise ratiuncidis suis saltem utiie signat, et omnibus subnectit De monastica propagatio-

Annalium

omninoprospicere cupiens, tutelam illius Francis, ut intelhgmius ift prxsulibus ac regibus eptstola quam ex commendatitia ejusdem SancLv h in Historia Francorum Gregorius Turonensis
}

commi-

M»>*

lib

9 cap. 42 recitat

hoc tenore

:

Domms sanctis

et

monitum

ita

:

ex hac ne una Radegundis regina, hoc terapore transiens, et cffllestem ab angelis suscepta, ad
vita

tendit

Christo Patnbus, apostolica sede dignissimis in Conomnibus episcopis Radegundis peccatnx. roborabiliter ad effectum gruffi provisionis tunc exordium, cum gcneralibus patribus me, ,
:

monasteriura ab ipsaerectum, litteraeque ab

eadem

coinmendationem et curam in satis paulo ante obitum script» ad episeopos, De illis Gregorius Turonensis lib. ix testantur. ejusdem Radegundis apud et auctorcs Vitffl Surium xm Augusti. Contendant merito illius
ejusdem ccenobii
,

commissi causa dicis, ac pastoribus, ovilis sibi commendatur auribus traditur , cujus sensibus quorum participatio de caritate , consilium de poministrare poterit testate, suffragium de oratione quoniam olim vinclis laicalibus Et
,

temporis

monachi,
, :

nostri

videlicet,

Basiliani

iuterventum. clemenabsoluta divina providente et inspirante ad Religionis normam visa sum voluntarie
tia
, ,

Augustinienscs
li
,

et Benedictini

pro tanta Monia-

nobis enim satis dictum in pnccedcntibus sufficict. Et satius erit contende-

ejusque alumnis
ut
,

studio duce Christo translata hsec prona3 mentis ut anuuncogitans etiam de aliarum profectibus,
, ,

tiante

Domino mea
,

desideria efficerentur reliquis

re

,

reginara
_

monialem, mortificationi ,

cili-

ciis

abstinentim

aliisque virtutibus religiosis in-

cumbentem,
,

imitentur.

Nobis hsec postrema Le-

remunerante praecelmonastcrium lentissimo puellarum 'Pictava urbe constitui conditumque
profutura, iustituente atque

domno rege Chlothario

,

,

,

zanm ctausula magis placet, quam omnia ejus argumenta quibus non multum confidere videlur Marcus Antonius Alegre de Casanate, Carmeiita
Hispanus
,

quantum mihi munificentia

regalis est largita, facta

donatione dotavi. 72 Insuper congregationi
prfflstante, collectse

dum

in Paradiso Carmelitici decoris
:

Christo qumPietaper me regulam. sub qua sancta Cae,

^J
F

pag. 216 sic scribit Scimus etiam sororem , Csevirginem soriain nominc, Gfflsarfum habuisse
,

saria deguit,
tis

quam

solicitudo beati Csesarii autisti-

Insignem, virginumque matrem (hortatu cujus
Cyprianus discipulus res gestas Cresarii conscripsit)
quffl

egregia claruit sanctitate, quam Cyprianus et Kortunatus inter feminas sanctitate insig'nes recenscnt. ltcra deeadcm Gregorius Turonensis agit,

Arelatensis ex institutione sanctorum patrum convenienter collegit, adscivi cui cousentientibus beatissimis vel hujus civitatis vel reliquis pontificibus, electione etiam nostrae congregationis
:

domnam
ineunte

et

Sororem
loco

meam Agnetem
filise

,

quam ab
,

setate

colui et

educavi

abbafor-

"

fortr «oii-

itot

sub quibus sancta Radegundis et de regulis ejus regina, et alire monastioen exercuere. Sed quia nobis adhuc non extat x~, au fuerint hre virgines de Ordine nostro, aliis relinquimus addere nostris majora. Ita ille hoc loco candide pronuntiat , licet alibi stepius in Paradiso suo ad ineptias
,
~

tissam institui, ac
regulariter

me

post

Deum

ejus ordinationi
j

obedituram commisi
observantes,

cuique

,

mam

apostolicam

tam ego quam

Sorores de substantia terrena, quae possidere vi-

debamur,

evagetur.
atiit

Rcligiv

lorum/amlliti

camaVrn
iin(.

gtoriam

bien.ibus.

7U Etiamsi Radegundem inter sanctimoniales Augustinmnns nonuulliautoresenunierant, ut Tho i numas de Herrera tomo 2 Alphabeti Augustiniani ad litteram R pag. 328 scribit, tamen fuvc opinio nonvidetur in Ordine Augustiniano generatim recepta esse, quandoquidem ipse Herrera monasticrn ac regulari S. Radegundis professioni subjungat hocsuum judicium Ego credidcrim, reginam Radeguudem in peculiari Religione fuisse professam statum vitae Religiosse , sub propria divi Csesarii regula , Ucet fere umniexparte desumpta ex Augustiniana et sub determiuatis colorum specie;
,

tradidimus, metu Ananiae monasterio posita? nihil proprium reservantes. Sed quoniam incerta sunt humanse conditionis momenta, vel tempora, quippe mundo
factis chartis

et Sapphira*, in

in

finem

currente

,

cum

aliqui

magis

proprise

ducta Dei hanc suggestionis mese paginam apostolatus p
_

quam

divinae cupiant voluntati servire, zelo

vestri in Christi

nomine superstes

porrigo

vel
flfcm confert
'

devota.

73 Et quia praesens non valui quasi vestris provoluta vestigiis, epistolse vicarietate prosternor conjurans per Patrem et Filium et Spi, ,

''lc/l e "'(l,

""

,

,

ritum sanctum

diem tremendi judicii , sic reprsesentatos vos non tyrannus oppugnet, sed legitimus Rex coronet; ut si casu post meum obi,

ac

tum

DIE DECIMA TERTIA AUGISTI

tum qusecumque
tifex,

C3
regulariter vcl dotasse, sub sua
*ccrot«

persona,

vel

loci

ejusdem pon-

sum,

seu potestas principis, vel alius aliquis, quod nec fieri credimus, congreg-ationem vel suasu malevolo vel impulsu judiciario perturbare
tentaverit, aut reg-ulam frangere, seu abbatissam

et ordinasse et

sermone una cum Agnete abbatii juheant gubernare et a nullo nequesajpedirtarn abbatissam nostram, neque aliquid ad Qostrum mo;

tuitione

G

t:

alteram,

quam Sororem meam Ag-netem
Germani

,

quam

beatissimi

benedictio

quod
tare

fieri

praesentibus suis Fratribus, , consecravit , aut ipsa congre«-atioi non potest ; habita murmuratione mu-

nasterium pertinens molestari aut inquietari, vel exindeimrainui, aut aliquid mutari permittant; sed mag-is pro Dei intuitu una cum domnis episcopis ipsi, me supplicante coram Itedemptore gentium, sicut cis eommemlo , defensari juheant et

contenderit, vel quasdam dominationes in monasterio vel rebus monasterii quaecunique persona vel pontifex loci, praeter quas antecessores

num

muniri; ut in cujus honore Dei famulns protegunt, cum defensore pauperum ct sponso virgipcrpetualiter reterno socientur in reg-no. 7C Hlud quoque vos sanctos pontifiees
ct prte- **fr* '» hanc rcm
pntheticii

habuerunt, novo privileg-io quicumque affectare voluerit; aut extra reg-ulam exinde egredi quas tentaverit, seu de
,

episcopi

aut

alii

me

superstite

cellentissimos
in

domnos reges
conjuro

et

universum popuquas conj
tedificare,

luni Christianum

rebus, quasin
* nl.

me
,

per fidem Cathol
,

praBcellentissimus

regis

tharius

,

vel praeoellentissimi

dominus Chlodomni reges * filii
,

qua

baptizati estis, et ecclesias

vatis,

sui contulerant

et ego ex ejus praeceptionis permonasterio tradidi possidendum et per auctoritates praecellentissimorum domnorum re-

misso

ut in basilica, quam in sanctae Mariae dominicae Genitricis honorem coepimus
requie,
sive
perfecta,

,

ubi etiam raultae Sorores nostrae conditae sunt in
sive imperfecta,

gum

Chariberti

,

Guntchramni

cum me

,

Chilperici

,

et

cum sacramenti interpositione, et suarum manuum suscriptionibus obtinui confirmari B aut ex his, qua3 alii pro animarum suarum remeSig-iberti

Deus de hac luce migrare prsaceperit, corpusculum meum ibi debeat sepeliri. Quod si quid aliud
inde voluerit, aut
Christi
fieri

tentaverit, obtinente Cruce

ct beata Maria,

vel Sorores ibidem de rebus propriis contulerunt, aliquis princeps, aut pontifex, aut po,

dio

divinam ultionem incur- E
,

rat;

et

vobis

intercurrentibus

in

loco ipsius

tens, aut de Sororibus cujuslibet personas ausi mi-

•forte iram

vpstra-sanclitatis

nuere, aut sibimet ad proprietatem revocare savoto contenderit, ita vestram sanctitatem * successorumque vestrorum post Deum, pro mea supplicatione et Christi voluntate, incurrat; ut
crileg-o

merear eum Sororum congregationc obtiuere loculum sepulturce. Et ut haec supplicatio mea, quam manu propria subscripsi, iu univerbasilicaa

sicut prsedones et spoliatores
:

pauperum

extra gra-

tiam vestram habeantur numquam de nostra regula, vel de rebus monasterii, obsistentibus vobis,

Ecclesiae archivo servetur, effusis cumlacrymis deprecor quatenus si contra improbos aliquos necessitas exeg-erit ut vestra defensione SorormeaAg-uesabbatissavel congregatioejus, quo
salis
: ,

succurri sibi poposcerint, vestrae misoricorditepia

prttmlum

imminuere valeat aliquid aut mutare. 74 Hoc etiam deprecans, ut cum Deus pra?-

consolatioopem pastorali solicitudine subministret; nec de me destitutas se proclament, quibus Deus
piaesidium vestrae
in oranibus ante
g-ratiae

dictam domnam Sororem nostram Agnetem de seculo migrare voluerit, illa in loco ejus abbatissa de nostra congreg-atione debeat ordinari, quse

praeparavit. Illud vobis

per ipsum, qui de Cruce gloriosa Virglnem suam Genitricem beato Johanni apostolo commendavit, ut quali-

oculos

revocantes,

Deo
hil
** al.

non

et ipsi placuerit, custodiens reg-ulam, et nide proposito sanctitatis imminuat nam numquam * propria aut cujuscumque voluntas prasci:

numquam
pnecipitat.

terabillo completum est Domini mandatum, sic sit apud vos quod indigna et humilis domnis meis ecclesiae patribus et viris apostolicis commendo

pitet *.

Quod

si,

quod

absit,

tum

et auctoritatem reg-um aliquis

contra Dei mandade suprascri-

quod cum dignanter
ritis participes,
,

servaveritis depositum,

me-

cujus impletis

mandatum

aposto-

ptis conditionibus

precabiliter

coram Domino et Sanctis ejus commendatis ag-ere , aut memoratae
,

Sorori meae Ag-neti abbatissge molestias aliquas in-

Dei et sanctae Crucis et beatse judicium, et beatos confessores Hilarium et Martinum, quibus post Deum Sorores meas tradidi defendendas, ipsos habet conferre tentaverit

Mariai

incurrat

licum dig-ne reparetis exemplum. Hactenus S. Radeg-undis tamquam prsesaga turbarum t qux non diupost obitum ejus in eodem monasterio exortse sunt, et quas in Historia Francorum tib. 9 F cap. 39 et sequentibus fuse narrat Gregorius Turonensis, qui etiam ea occasione has ipsas litteras
posteritati conservavit.
77
citati

tradictores

et

persecutores.

Te quoque
si

,

beate
absit,

Quidam auctores paragrapho prxcedente qmtMaopinantur
,
t '' ,

pontifex

,

successoresque

vestros,

quos patronos
,

in causa Dei dilig-enter adscisco,
exstiterit, qui
rit,

quod

contra haec aliquid moliri tentavepro repellendo et confutando Dei hoste non pig;eat ad reg'em, quem eo tempore locus iste respexerit, vel

ad Pictavam civitatem pro
percurrere,

re vobis
et

ante

Dominum commendata,

con-

tra aliorum injustitiam exsecutores et defensores
justitiae

laborare , ut tale nefas nullo modo suis admitti temporibus rex patiatur catholicus, neo
convelli permittat,

has litteras a Sancta ad conci- oillonitts <mlraa % lium Tv.ronense datas fuisse. ut ibi initio istius paragraphi diximus. Sed prtctcr alia variorum rnilti» /ik/ii/. scriptorum argumenta, quce ibi allegavimus, Mabillonius in Annalibus Benedictinis iib 7 cap. 42 post brevem earumdem litterarum synopsin opponit iis adversariis sequentia Erunt ibrtasse, qui existiment, hanc epistolam eam esse, quam Badegundis Patribus in secundo Turonensi con.

:

cilio

congreg-atis scripsit

;

cui epistola; respondeat

reyumqut
Franco-

rum.

quod Dei et mea, et reg-um ipsorem voluntate firmatum est. 75 Simul etiam principes, quos Deus pro g-ubernatione populi post decessum meum superesse prseceperit, conjuro per Reg-em, cujus reg*ni non erit finis, et ad cujus nutum reg-na consistunt, qui eis donavit ipsum vivere vel reg-nare, ut monasterium , quod ex permisso et solatio domnorum reg^um patris vel avi eorem construxisse visa Aagusti Tomus III.

ea,

quam ejusdem

consilii Patres

ad eam

rescri-

pserunt, superius a nobis laudatam, ubi de prajeg-imus. Verum serius haud ilubie, quidem jam adulta virg*inum congre^-atione, utex ejus contcxtu patet, haec Radeguinlis epistola exarata est; illa vero Turonensis coneilii Patrum responsioiN initio hujus conoregationis ,
dicta synodo
et
teste Greg-orio, scripta fuit.

Ad
is

hsec in praedicta

Radegundis

epistola

fit

mentio

beatissimi Gkr-

mani,

uti

jam mortui, cum

unus
12

sit cpisco-

porum,

DE
6*
tVCTOHI

S.

RADEGUNDE REGINA
Childeberti regis respondet anno Christi587, ut Petavius, Valesius, Labbeus, Cointius, aliique chronologi et historici communi consensu afprmant. Denique hic verus mortis annus inyicte

G. C.
et

quarum

subtcrtptio-

*—
fictionit

- *. *
.

nes> ul et-

Cbintius

ar-

essesubscriptiombus ejusdem testamenU epstolr, qux sub nomine edxta est: historiam Aqmtanxcam loluntafispost „„„«. occurrunt in sunvositium tstua suppt AMirrunt nam varii errores

concilii subscripserunt porum, quiresponsionem Annalibus Francorum Ceterum Cointius in monet, ..—»* ,. Christi 587 num, 5

D

tm Uih^Um

annum

*'»^«»

additamentum,uthicannaUstaevidenterd^
strat

probatur exBaudonivia monialicocvva, quse infra in Actis S. Radegundis num. 35 eumdeyn diem ac mensem exprimit, sciticet decimum tertium mensis Augusti, iilumque in feriam quartamincidisse
testatur.

guit.

matibus, cam excusa sunt,

duobus diptoPrxterea ibidem Cointius de Aquitaniqux post eamdem historiam
sic

Cum autem

htnc curreret littera Domi-

nicalis E, consideranti evidenter constabit,

anno

meminit
cui

:

Apud eumdem
sanctae Bade-

diplomata; Gonalterum Childeberti unum regum. Neutri fides trani, Sigiberti, et Chilperici

auctorezn pro basilica, «indis inditum fuit ;
Clotarii reg-is
,

nomen

duo legiintur

Christi 587 diem decimum tertium Augusti in feriam quartam incidisse. Hinc ulterius tiquel, obitum S. Radegundis cum anno duodecimo Childeberti regis, et
tii

anno sexto imperatoris Mauri-

,

est

habenda.

Tum

solidis

argumentis

evincit,

utrumquehoc diploma esse fictitium, aut interpoprxlermittimus latum. Nos brevitatis causa hic argumenta, tum illa diplomata, iisque opposita non quod res ista ad Sanctam nostram proxime quod hsec omnia apud memoratum spectet, tum Annahbus historicv Aquitanicse editorem et in
Cointiiloco assignato facite inveniripossinU

Ex his etiam facile et secure judicavimus de morte S. Juniani abbatis, quem S, Radegundis magni faciebat, et qui eodem anno eodemque die cum ipsa ad Superos migravit, ut in Actis illius Sancti supra narratum est. 81 Hisce tricis chronologicis expediti pergimus ao tanc /ioad honorificas Sanctev nostrse exsequias, quas «orificetenuftaffl em Gregorius Turonensis, testis oculatus, in libro de Gloria confessorum cap. 106 describit his verbis : Beata vero Radegundis, cujus in initio libri Mar- E tyrum meminimus, post emeritos vitae labores ab
recte conjungi.

% VII.

Annus

mortis,

honorifica
sacrse
reli-

tes

hoc mundo migravit ; de cujus transitu accipiennuntium, ad monasterium Pictaviensis urbis
instituerat.

Sanctae
quioe,

sepultura,
et

miracula,

quaedam Pitraditiones

accessimus, quod ipsa tem eam jacentem in

Reperimus au-

feretro, cujus sancta faeies

ctaviensium

de

illa

examinantur.
Contra
tjnmtinm
uuctorcn

ita fulg-ebat, ut liliorum rosarumque sperneret pulcritudinem. Stabat enim circa feretrum multitudo immensa sanctimonialium, ad numerum cir-

citer

ducentarum, quas per

illius

prsedicationem

conversaa vitam sanctam ag-ebant, quse

secundum

Eminentissimus Baronius
siasticis

in Annalibus eccte-

seculi dignitatem

non modo de senatoribus, verum

oBtenHmus

mortemS. Rndogundis refert ad anhabetque quosdam incaatos num opinionis su;r sectatores. Sed imprimis error hujus chronologix demonstrari potest ex Chronico Turonensi, quod apudEdmundum Martene in Collectionc amptissima veterum scriptorum et
Christi 590,
nmttitntfiftuft',,/ fduiti
">

etiam nonnullas de ipsa regali stirpe hac Relig'ionis forma florebant.
82 Stabant autem plang-entes atque dicentes wmingenti Cui nos orphanas Mater relinquis? Cui nos deso- monial """ latas commendas? Reliquimus parentes faculta^ZdZc, tesque, ac patriam, et te secutaa sumus. Cui nos
:

cul
:

!)lu

de obilu ejusdem

relinquis,

nisi

perpetuis lacrymis

,

et

numquam

Sam-t.v tradit sequentia
ris sexto,

Anno Mauricii imperato-

finiendo dolori? Ecce

usque

nunc

majus nobis

sancta RadegTindis regina moritur, et in monasterio irirgfaum, quod ipsa Pictavis aedificavcrat, per

manum

beati Gregorii Turonensis epiin

scopi honoriflce

sepelitur:

quo

loco

long-um

erathocmonasterium, quam villarum aut civitaspatia; qua& quocumque loco accedebamus, contemplantes gloriosam faciem tuam, ibi inveniebamus aurum, ibi arg-entum ; ibi suspicieba-

tum

q martyrium ultra quam

jejuniis et diversis carnis afflictionibus,
credi
potest,

mus

F

florentes vineas, seg*etesque

comantes

;

ibi

Deo semetipsam macta-

prata diversorum florum varietate vernantia.

vit; cujus Vitam

A

te

Portunatus rhetor pulchro ser-

mone

depinxit.

ram

dicitur, postea

acfttnttitts

Quodhicdeloeo sepulturx perpeex ipso Gregorio Turonensi refcremns. Cctcrum Labbeus et Pagi-

carpebamus violas ; tu nobis eras rosa rutilans, et lilium candens : tua nobis verba quasi sol ;
resplendebant, et quasi luna tenebris conscientise

us, atiique exactiores chronologi annum Mauricii imperatoris sextum, qui in hoc Chronico

mor-

Radegnndis assignatur, 587 recte conjungunt
ti S.

cum anno

Christi

lucidam veritatis lampadem accendabant. Nunc autem contenebrata est nobis omnis terra, ang-ustatum est spatium hujus loci, dum tuam faciem non meremur aspicere. Heu nos derelictas
nostrae

a sancta Matre
te

!

Sanctam
(iiitio

Chri-

n(i

587 ob "

ittt,

Prmterea eumdem mortis annum eruimus exGregorio Turonensi, qui in Historia Francorum tib. cap. % sic scribit : Eo anno (nimirum duodecimo Childeberti regis, quem hic auctor supenustib.Satj,. notaverat) beatissima Radegundisabhoc mundo nugravit quaa mag-num
SO
I)
1.",

felicesque illas, qua.
!

te supersti-

ab hoc seculo migraverunt Etscimus quidem, te choris sanctarum virg-inum et Dei paradiso esse conjunctam sed cum ex hoc consolamur,
j

illud

nobis
intueri

est

lamentabile,

quod

te

corporeis oculis

pljim-tuin

m

;

inonMstcrio,
et

Hquit:

fuique

dam. Obiit autem mense sexto (Gregorius a mmseMartio annum numerare incipit,
gustus erat ei sextus anni mensis, teste Pagio) tertia-decima die mensis, sepulta post triduum.

quod constituerat, dereego prwsens ad eam sepelien-

ad abbatissam aio
ctate.

non possimus. 83 Ha3c et alia inter lamenta dicentibus, cum yicmS.Grea lacrymis temperare non valeremus, " conversus ^ortui r,i
:

.Sinite

parumper ab
necessaria,

roncnsis,

his fletitcstis

bus, et ea potius, quaa
episcopus, uou

ncula-

sunt

adeoqueAu-

pertra-

Quwautem

ibi

ipsa

die virtutes
in libro Miraculorum At annus duodectmus

Ecce frater noster Maroveus, hujus urbis est coram, eo quod illum causa visendarum parceciarum elong-averit.
haoete consilium. ne sanctum corpusculum injuriam patiatur; et gratia quam Deus beatis , artubus prasstitit, auferatur,

tus,

Nunc autem

quahter fuerit

funerata,
Studux.

plemus

scribere

dum tempus

sepultu-

rae

DIE DECIMA TEKTIA AUGUSTI,

05
die xxvm Februarii sie anrevectio et repositio corporis
G.C.

A

ut sepulchro cum honore reddatur. Ad hjec abbatissa respoudit Et quid faciemus, si episcopus urbis non adveuerit ? Quia locus ille, quo sepeliri debet,
:

rse

differtur. Accelerate debitas exsequias,

hujus rei
nuntiat
sanctae
:

memoriam
Pictavis

est sacerdotali benedictione sacratus. Tunc cives et reliqui viri honorati, qui ad exsequias beatse Reginse convenerant, imperant parvitati mea?, dicentes Prsesume de caritate Fratris tui, etbenedic
:

non

Radegundis, ex Erancorum reginasanctimonialis et abbatissa;, ex Quintiaco monasterio, ubi, grassantibus Normannis, pridem fuerat delatum, atque ad tempus, ne profanaretur, reconditum. Insuper in Florario Ms. nostro ad diem xi Februarii et xxiv Octobris duplex ejusdemSancUctranslatio

enim de ejus benevolentia, quod molestum non ferat, si feceris, sed magis gratiam referat. Pr&sume, precamur, ut caro sancta
sepultura; reddatur. Et sic ab in cellula ipsa sacravi.
iiityiUalim
describit.

altare illud; confidimus

commemoratur.
non possimus certum hartadhucan-

86 Etsi determinare

rum

illis

injunctus altare

translationum tempus, et pr&terea nescia- no U12dicilur intemus, quali in statu tunc fuerit sacrum S. Rade- grum apgundis cadaver tamen ex Joanne Boucheto paruissc,
, ,

84

Verum

ubi sanctum corpus moventes, psal-

lendo deducere ,ccepimus, mox energumeni declamantes, et Sanctam Dei confitentes, torqueri se ab ea fatebantur. Transeuntibus autem nobis sub

aliisque recentioribus nonnullis scriptoribus Gallis intelligimus, adhuc itlud anno Christi 1112

integrum

et incorruptum in tumuio suo Pictaviensi apparuisse, ut superius alia occasione ex

muro, iterum caterva virginum per fenestras turrium, et ipsa quoque muri propugnacula voces
,

Raynaudo nostro retuiimus, ethic repetimusex Simone Peyronetto, doctore theologo et parocho
Tholosano, quiin notis

proferre ac lamentari desuper coepit, ita ut inter

adsuum Catalogum San:

sonos fletuum atque collisiones palmorum, nullus posset a lacrymis temperare; sed et ipsi quo-

Sanctarum sub nomine Rade^undis pag. 497 eamdem rem ita narrat Ejus loculus
et

ctorum

que

clerici,

quorum

erat psallendi officium, vix

g

inter singultus et

lacrymas antiphonam poterant

explicare. Dehinc accedimus ad sepulcrum.

Nam

providentia abbatissse capsam ligneam fecerat, in qua corpus aromatibus conditum incluserat, ct

ob hoc fossa sepulturae spatiosior erat; ita ut abduorum sepulcrorum singulis spondis, ac de latere juncta capsa cum sanctis artubus locaretur.
latis

Tunc

facta
,

oratione

episcopo loci

discessimus , reservantes ut ab eo, celebrata Missa tege,

postannos octingeutos, ac duodeviginti, et menses novem et dies tredecim a tumulato intra illud sacro corpore reseratus est, et corpus repertum est mire fragrans ac plane iucorruptum et cum Joannes Dux Biturigum, princeps regii .^auguinis annulos duos digitis insertos prehendere tentasset, rcgalem facile abstulit; monasticum, quo mouiales veluti sponsas Christi ex usu erat insigniri, renitente sancta Kegina, auferre nequivit. Au vero ex hac
;

cadaveris incorruptione

recte intulerit

Joseiihus
7,

retur operculo. Redeuntes vero ad monasterium,

de Monteil

lib.

i

de Vita sanctce lladeguudiscap.

ducebat nos abbatissa cum virginibus per loca singula, in qua Sancta aut legere consueverat, aut orare, lugens ac dicens Ecce ingredimur in cellulam, et Matrem amissam non reperimus. Ecce spatium, in quo flectens genua cum lacrymis Dei et a noomnipotentis misericordiam precabatur bis non videtur. Ecce librum , in quo legebat et vox spiritali sale condita non verberat aures nostras. Ecce fusa, in queis per longa jejunia et profluas lacrymas nectere solita, et almi sanctitate digiti non cernuntur. Haec illis dicentibus, renoet ipsa suspiria proferuntur vantur lacrymae quoque viscera ab affectu plorantium resolvuntur n in fletum. Tantusque moeror pectus meum obsederat, ut a lacrymis non desisterem, nisi scirem beatam Radegundem ablatam mouasterio corpore, non virtute et adsumptam a mundo, colloca:

eam

cum Clotario perseverasse virginem, tametsi, cum nupta fuit, aetate florentem nec a viro secubautem, alterius est disquisitionis. Nos
in conjugio

supra § 3 de hac qiteestione sat fuse dispidavimus. Porro hoc ioco quseritur, quid censendum sit de
historia mox relata quam considtissimus D. Joannes Filleau cap. 25 Operis jam laudati s&piusque infra laudandi auctoritate Boucheti aliisque argumentis probare conatur. Nos iliam cadaverisfragrantiam, et mirabilem unius annu, ,

,

,

,

li retentionem, aiiasque narrationis hujus circumstantias haud gravate admittimus propter testimonium Joannis Boucheti, qui atemporibus

reigestac

non adeoremotus fuit, eamque

extesti-

;

tam
Corpus Sanctx
its-

in caelo.

85 In hac ecclesia conservatum fuit

sacrum

ca-

daver

S.

Radegundis usque ad

annum

Christi

gue ad an-

num

1362

Pictavii
quievit,

1562, quo furentes Calvinistse illud impia rabie combusserunt, ut Mabillonius in Actis Sanctorum Ordinis Benedictini sec. i pag. SHpost Vitam hujus Sanctx breviter notavit his verbis Porro sanctae Keginse reliquiae, quas ob personse dignitatem etiam barbaris lionori esse oportebat, magna ex parte una cum sancti Hilarii sacris exuviis anno
:

bus cvtatiistivicinis audirepotuit. 87 At ittam sacri corporis integritatcm et in- qur tntegri. tusdc aliqui corruptionem tantum de quibusdam membris ex» '"( ii" aliqua ejusdem SanctcV ossa bris cmjdi» pticare oportebit, si jam diu ante annum Christi 1412 monachis san- canda ctt. cti Benigni Divionensis communicata fuerint, ut diserte testatur vetus Chronicon hujus monasterii quod in prima editione Spicilegii Dacheriani tomo i pag. 435 inter aiia sic habet : Ad hoo, haud longe reperta est sancta Kadegundis, habens ad
ii'

i

-

mdlxii ab hasreticis incendio plus quam sacrilego traditas sunt. Dum statim diximus, corpus S. Radegundis a prima sepultura usque ad annum Christi 1562 in ecclesia illa Pictaviensi conserva-

caput titulum sui nominis inlaminaplumbea; cujus ossa cerato involuta linteo sunt inventain capsa liguea in terra recoudita. Hic autem agi de S. Kadegunde nostra, patet ex Martyrologio ejusdem monasteriiDivionensis, guorfNonisJulii prmteratios Sanctos ceiebrat

annuam memoriam san-

tum

fuisse, haec assertio

accommode de majori

ctarum Kadegundis reginj;; et Pascliasiie virginis, quarum reiiquiae eodem die vn Julii translatdc

temporis spatio intelligenda est : nonenimignoramus, illud in Quintiacensi Benedictinorum monasterio, quod nonprocul Pictavio distat, ob cre-

Usuardo nostro illustrato ad hanc diemnotavimus. Quodsi Pictavienses his monusunt
,

ut

in

bras subitasque

Normannorum

irruptiones

ali-

quamdiu delituisse ac postea adpristinam sepulturam relatum esse, ut discimus ex Andrea Saussayo, qui in Martyrologio suo Gallicano

annuam

mentis nonacquiescant, ipsi antiquioraproferant monachis Divionensibus intentent litem, quam nos defectu certioris notitiwjam aliter decidere non posswnus. Etiam ex adjuncto regiure titido coitigimus, sermonem esse de Sancta nostra, quanet

do

DE
fttil

S.

KADEGUNDE REGINA
3

ro»l

do Hugo Pictavinus
in

lib.

I

IMoruv

Vizetiacensis

r.c

eadem

Spicilegii

Dacheriam edttwne tomo
capillis

wa

reliqutas hujus 617 infer alias sacras

mona-

Piazzain HeS Rad.-undis, quas Barthotomwus nostro merologio suo ad hanc diem RomSs tempto

unam massamde rehquuv degundis regimc. Non scimus,qualessint
sttriirecenset

sancta Ra-

Opera venerabitis Hildeberti col. 908 et sequeninserta tibus edidit ex codice Ms. Pietaviensi, cui Radeg-undis, in qua preecstprcvfatio ante Acta S. pnesenter alta, qua> huc non spectant, ad rem
tem leguntur sequentia
Suedas,
:

D
qUM
in g,-uliaiH S. fla-

degundit

Postremo,
sita

cum
,

in

villa

in territorio Pictaviensi
ei,

accederet,

nuntiatum est
care conjug'io.

in HierogazophijtaS. Ignatii assignat. Rayssius san12 mentionem facit de velo cio Belgico pag.

Et, sicut
,

quod rex eam ex antiquorum relatu

vellet suo revo-

ecclesia R.-Hlcgundis reginas, Quod Duaci in Amali conservatur. Nobis non vacat indagare quse forte alias minores ejusdem SancUv exuvias, \:rtrladaliasregiones delatx fuerant anteannum aut sacrilegum Calvinistarum furorem effugectffi

S.

ipsa Beata confestim iter arricompertum est piens, obvium quemdam liabuit ag-ricultorem avenam serentem, quem his verbis ita affata est Si a quoquam interrogratus fueris, an nudius ter:

tius ibi aliquem, transitum facientem,
ris
,

perspexe-

runt. Saltcm7iulla§. Radegundis ossa,
scio,
ft rwi

quantum
re-

mfr

83

hodiedum Pictavii ostenduntur. Attamen moniates Pictavienses prseter

quod nemo ab hora illa in hujusmodi pertransierit itinere, eum hanc seminares avenam. Et nutu divino ipsa avena subifirmiter respoude
,

raculama«, '/«*
/<er retiqvi

asSunctx
conttgcI

Uquias sanctse Crucis, quas S. Rndegundis ex OrieniQ accepit, et antiquam ejusdem SanctcV celtam, monstrantpretiosum scxjphum quem solum
:

Reginam ineamdem liMoxque rex praelibatus cum ceret ahscondere. ad prEedictum pervenisset locum eumdem interto

est aucta, ut pra&fatam

,

rog-avit

agricolam

,

qui serie tenus cuncta

,

quse

llllt.

sancta matrona ex regia sua supetlectite servavit, et quem mihiineodemmonastcrio videre contigit

per urbem Pictaviensem in Hispaniamproficisccbar. Consultissimus D Joannes Fitlcau in Probatione historica LitaniarumPictariettsinm cnp. -Itietiam meminitde eodern sci/pho, ibidemqueaddit^cgroscxhoc aquam haurientes, Scvpe mirabiliter sanitatem consequi. Quidquid sit de hac generali et vaga miracidorum fama, ex
1721
.

dum anno

abeataReg-ina audierat, sag-aciter enarravit. Tunc intuensque rex accepto ab ag^ricultore responso versus est, malens uxomiraculi seriem terg-a rem dimittere propriam, quam Dei offendere cle,

,

mentiam.
91

E
subiiocxcre
vertt>

Ne quispiam

nomine

specioso codicis manuscripti decipiatur, laudatus editor Benedictinus

ref(',/i)i'K/ l ts/ri(,tie)ttisconstat,perhUercessionem

ria prodigia contigisse.

Radogumlis coram tumulo ejus multa peculiaDecreveram Actis subnectere lucc antiquiora miracula, qiue ab illustrissimo prsesule Pictaviensi examinata fuerant, et apud Canonicos regatis ecctesLv inveteri manuscripto Latine conservantur nam proxiyne citatus sci iptor Gatlus pag. 125 ejusdem lucubratio8.
;

post lucubrationem venerabitis Hitdeberti de Actis S. Radegundis, quam infra recudemus, et ante relatam preefationem, cujuspartem numero prcvcedenteexhibuimus, lectorem itamonet Huic autern de Vita sanctas Radegundis opusculo ex altero manuscriptorum Pictaviensium desumpto non abs re fore censuimus, si illi attexeremus prasfationem , quae leg*itur in altero nobis amice transmisso a nostro D. Leonardo Senemaud, monasterii sancti Cypriani Pictaviensis nostrse con:

,

,

nis eo

stt.r

leslaiur, sibi iltud

manuscriptum Laiitertii Gallice

greg-ationis

monacho

,

a quo

et

iconem

sanctae

num

nh

ts/ts

Canonicis

commodatum fuisse, et ex

Radegundis

in initio positam, et ejus cura g-raphi-

qiuedam miracuta secuti decimi

ce descriptam habuimus, quique post Stephanoti-

contraxit,

biennio aut triennio per litteras Pictavium recurri, ut fidele (ijXKjetijihe,)/ istitts: nntnusvripti Latiniobtinerem.

Cum

iuvc legissem,

jam a

um
bri

praefatos manuscriptos iterum exactissime re-

censuit. Ha?c

autem apud Pictavos

prgefatio

favere videtur cele-

traditioni
,

de miraculo avena,

wquuslector facile inttdligit, hanc posthumam Sanctie gloriam negtigentia nostra non esse prsetermissam. 89 Laudatus D. Joannes Fitleau cap. 8 proPletavten-

Sedcum

nihil impetraverim,

rum,

qua3, ut tradunt

et ut hic narratur

ita

subito miraculose excreverunt, ut inter eas abdita fuerit sancta Radegundis, dum reg-em Chloto-

xime

mnartant
piodigiuvi
•i-

Operis refert famosam Pictaviensium trnditiunem, eamtjtie confirmatex Lcetiotte quincitati

avena.

taOfficii proprii, qtue quotannis die uttima Februarii in ecclesia regali S. Radegundis et in mo-

nasterio sancUv Crucis ita recitatur : Cum autem ad beatam Radegimtlem, in villa Sdedas, quam
a eonjuge rege acceperat
,

carium sive Clotarium, illam e monasterio ad paV latium et pristinum conjug-ium revocare cupientem fugeret. Cum tamen hujus circumstantia? neque Greg*oriu3 Turonensis meminerit, nequeFortunatus sanctae Reginae amicissimus, neque Baudonivia ipsi sequalis et familiaris monaeha, qui ad minutias usque "Vitam ejus descripserunt, sed ne-

residentem
Clotarium,

,

nuntia-

tum
iu

esset, brevi aflfuturum

quo eam
,

fug'it.

regiam civitatem coujugiumque revocaret, efVerita autem, ne deprehenderetur agriin

cola;,

quem
illac

forte

iter

faciens

incidit,
si

ave-

nam

serenti imperavit,
iter

que post ipsos noster Hildebertus, videat lector, qnid de hujusmodi traditione judicet. Quamvis hoc loco editor judicium de hac re videatur omnino penes lectorem retinquere, tamen in indiee ejusdem editionis ad nomen S. Radegundis etiam

ut intcrrogatus,

quem

suam mentem

vidissft

habentem,

vere

responderet

neminem prorsus translsse, ex quo suam seminaret avenam; statim autcm illa stupendo prorsus
Regin, tuto posset abscondi. Quo rex ubi perverei gesta^ sericm cdoctus, consiliam simul iterque deponit. Hoc Officium a theotogis examinatum et anno 1617 ab episcopo Pictaviensi approbatum fuit, ut idem considtissimus scriptor
mt, et
capitecitatonotat90 Sedetiamsisit

lum avenarum, quibus

clarius aperit hisverbis Miracusubito crescentibus , tra\

ditur sancta Regina se occultasse 908. Valde du-

Eftut^ f ^ ^
C
r

al

dil1

™'

llt

«

ea

bium ibid. n. Cum itaque venerabilis Hitdebertus de hac traditione non meminerit, adeoque post seeulum duodecimu verosimititer exorta sit propter sitentium veterum auctorum requirimus

m

certioraet antiquiora monumenta, priusquamei firmam fidem historicam adhibeamus.

S&Apud

Pictavienses sanctx Crucis moniales eieterum
de veitigio

tam recens hujus prodigii apest illius traditio

probatio,tamcnantiquior

viget attera traditio, et in quodam sacelto ostenditur tapis, cui Chrnstus S. Radegundi apparens

a

".' 8 "'

'""

Antomus Beaugendre simitem historiam

:nam
inter

impressum pedis suivestigium reliquissedicitur. £* Unde hic tocus db incolis vemacule, Pas-Dieu, id
est

"" pr "'

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTl
A est Passus Dei communiter appellatur. Prsedictse moniales annuam hujus apparitionis memoriam die tertia Augusti celebrant Officio proprio, et
in fine Lectionis sextse memoratam traditionem recitant his verbis : Ex majorum vero traditione ad

«7
.

nos usque transmissa accepimus, Christum pedissui vestigium, quod adhuc exstat, vulgoque Dei passus nuncupatur, lapidi, cui orans Regina genibus flexis
hserere solebat,

impressum reliquisse; inde, recurrente in singulos annos memoria, tertio Augusti tantre apparitionis solennitas, a majoribus ad hoc
celebrari
solet in

«cwm Pictavio in via,quse ad urbem Bituricensem dueit, jacere ingens saxum, quatuor aliis lapidibus innixum, (nonnuiti quinque lapides minores huic „ddunt te,majori suppositos numerant) quod accotis verna- tiam, qu* cule la pierxe levee vocatur, et cui inscriptum est vbnefabusequens carmen distichon Hiclapis ingentem superat gravitate Colossum, Ponderis etgrandi sidera mole petit. Teste eodem Morerio, quidam indigense de hac lapidea mole narrant fabellas ridiculas, qusenon multum cedunt figmentis Francisci Rabelais,
, :

tempus usque deducta,, praecipuo cultu

satyrici

ejusdem sanctse Reginee monasterio. Hsec didicimus ecc consultissimo D. Joanne Filleau, quicap. 10 supradicti Operis hanc traditionem ex quodam Ms. chronico incertse setatis confirmare nititur, et ibidem pro ea recentiores nonmdlos scriptores allegat. At certe mrrum est, Baudoniviam cosevam, quse infra apud nos num. 34 hanc ipsam Christi apparitionem refert, de im~ pressopedis vestigio non meminisse. Etiam sum-

scriptoris Galli, qui in fabidosa sua Pantagruelis historia de eodem saxo meminit et comminiscitur nonnulla, quse hic referri non

B

mopere miramur, Gregorium Turonensem tacuisse de impressione hujus vestigii, quod haud dubie ei monstrassent sanctimoniales, quando ab ipsis post obitum S. Radegundis deductus fuit per
singida monasterii loca, in quibus Sancta legere aut orare consueverat, ut superius num. 84 fusius ex ipso retulimus. 93 Verum huic argumento negativo opponi potest revelatio venerabilis Marise de Malliaco, cujus Acta majores nostri ad diem xxvm Martii itlustrarunt, ubi tomo ni istius mensis pag 758, inProcessu pro canonizatione pise istius mulieris, exjurato testimonio presbyteri Turonensisjuridice referuntur sequentia Item deponit, quod per dictain dominam fuit sibi revelatum, quod ipsa domina in anno nonagesimo secundo (videlicet supra millesimum trecentesimum) circa festum Corporis Christi, cum dicto confessore suo desiderans visitare limina beatae Radegundis, Pictavis adivit; et cum intrasset ecclesiam in monasterio ubi est sanctnm sanctae Crucis Pictaviensis
; ,

merentur.Aliquiexmemoratisindigenisinteralia tradunt, lapides illos a Sancta nostra ad fviinc locum delatos fuisse,ut testatur Judocus Sincerus in Latino suo Galiise Itinerario, quod ibidem a Momerio, et ab editoribus novissimis Gallise Christianse tomo % col. 1136 citari videmus nam Judocus iste in Argentoratensi hujus opuscuti editione apud nospag. 215 post brevem Pictavii ac
:

setl
tis

non

'<su

constat

de ulraque

hac iraditione,

quod nonprocxd ab urbe Pictaviensi ostendatur lapia praegrandiSj et sexaginta in ambitu pedum, quinque aliis impositus, E Rablesio in Satyrico suo laudatus. Deinde ibi ad rem nostram heec addit Ferunt, beatam Radegundem illum capite, quinque reliquos sinu, huc tulisse. Similia in Flandrica Gallise topographia, quse ex Matthseo Meriano potissimum desumpta est, tomo 3 pag. 286 fusius distinctiusque inveniuntur.Sedputamus, hanc popidarem traditionem tantummodo apud plebem aut rusticos circumferri; dum enim Pictavii mense Octobri anni\Vl\ per aliquot dies versabamur, nullam ab eruditis viris detali re mentionem fleri audivimus. Quapropter ea vulgi traditio vix majorem ftdem
vicinise descriptioneyn asserit,
:

apud nos

obtinet,

quam

fictitia

Rablesii historia

vestigium pedis

Christi, gratia humilitatis

repu-

itlamque ab ipsis cordatis Pictaviensibus explodi existimamus.Hsec sunt prsecipua, quse de gestis S. Radegundis examinanda esse censuimus en hoc Commentario prsevio ,cui jam varia ejusdem Sanctse Acta et qusedam miracidasubnectimus.

tans se indignam appropinquare vestigium prredictum, prostravit se in oratione in parte inferiori
dictse

ecclesiae

orando subito
viditque

fuit deportata

longe ab eodem vestigio. Sed sic usque ad locum vestigii

ACTA
SIVE LIBER PRIMUS VIT.E

supradicti, et inihi vidit

pedem

Christi vulnerati,

faciem iucensam, quae a pede usque ulteriusque inflammata ardebat vidit unam scalam erectam, per quam sancta Radegundis ascendebat in caelum, et per hoc intelligebat, quod saneta Radegundis per gradus

ad

verticem

:

humilitatis ascenderat in cselum, Licel

ex reveiatio-

auctore

S. Venantio

Honorio Cle-

nibusmulierumecstaticarumqusestioneshistoricse definiri non possint, ut Papebrochius noster tomo vi Maii a pag. 246 et alibi docuit, nihilominus
libenter fatemur, huic traditioni non leve pondus addi ex illa csetestipiissimse. feminse visione in qua
}

mentiano Fortunato, episcopo Pictaviensi,
et

Sancte synchrono.

nihil

absonum aut historise contrarium

reperitur.

Quapropter istam moniatium traditionem, aliquali fundamento nixam, prorsus rejicere non possumus. Cum tamen auctores sequales et suppares altum siteant de hoc visibili Christi vestigio, quod ipsis ignotum esse non potuit, secure illud, tanquam certum hujus apparitionis indicium, admittere non audemus.His denique nunctertiam
tevioris aut forte nultius

Ex
to,

Ms.

codice,

apud

Cistercienses

monasterii
cujus
et

Vallis-Lucentis

servavariis

apographum cum

Mss.,

cum

editione Mabilloniana

contulimus.
tantum dives
est

momenti traditionem

subjungemus. 94 Ludovicus Morerius in Dictionario historico ad nomen Gallicum Poictiers notat, non procut

Redemptoris
uf
in

nostri

largitas,

Auctoriaw
d*tforte*fe.

sex muliebri celebret fortes victorias,
et

68

ACTA

S.

RADEGUNDIS REGDLE
reddita fuisset

h/.

Clni-

reddat feminns virtute etcorpore fragiliores ip sas quas habentes naeoe ndo mentis vivide a ffloriosas; * robustas ex fide, ut gu»

transacto certnmiuc,

S|Q8

quo efflciuntur laudem sui cumulent Creatoris, a fictilibus thesauros reconfortes, habendo in vasis

videntur imbecilles,

dum

coronantur exjncntis,

C ducta Ateias d villam reg-iam nutriendi causa custodibus est deputata. Qua3 puella inter alia opera, quae sexui ejus

arma movissent; Clotariiin Veromandensem

quee veniens

iu

in se reges sortem regis

D
«
<*

congruebant,

litteris
si

at.

ilcser-

cum suis divitns ipse ditos, in quorum viseeribus quse mortificantes se rex habitator est Ohristus defoecato * mundi S eculo, despecto terrajconsortio,
:

cum
fieri

parvulis,

esterudita; frequenterloquens conferret sors temporis, martyr

cupiens. Indicabat Adolescens

jam tuncmerita

to
* al.

non

slanics

non considentes in lubrico, constantes*in gloriam RedemptoIapsu, qufflrentes vivere Deo, ad ista, sunt copulatea paradiso. In quo numero est ris
cnntag-io,

senectutis, obtinens pro parte, quas petiit. Denique dum esset in pace florens Ecclesia, ipsa est a do-

mesticis persecutionem perpessa.
setatis

Sedadhuc

tenerai

Deo dicata Puella

id

agere studii habebat, ut

praesentiscursum, licet sermone privato, ut cujus est vita ferrc tcntamus in publicum, gloriae celebretur in muncum Christo, memoria
oujus
vitffi

quidquidsibi remansisset edulii, eollectis parvulis,

eorumque capitibus mundatis, ipsa inferebat; ipsa
miscebat infantulis e. 3 Hoc etiam sanctissima
clerico gerebat,
c

do&.

cum Samuele parvulo

ex Thwin-

facta

cruce lignea

prsecedente, ?

m

" l ??'*

ANNOTATA.
In plerisque aliis Actorum exemplaribus pro minoris movividffl legitur Inclytm; sed similes menti discrepantias imposterum non annotabo, ul
a
§
i

psallentes od oratonum gramatura simul parvuli properabant f\ ipsa tamen cum sua veste pavimeutum nitidans circa altare vero cum facitergio g jacentem pulverem
vitate
:

dum subsequendo

c ta,

f

.</

colligens, foras

Commentarii pr&vii monui.

quam

verrebat

cum reverentia recondebat potius, *. Quam cum praeparatis expensis
rex
praedietus

1

ai. vcrge-

B

b Lucubratio S. Fortunati in codice Bodecensi ibidem differtdb aliis apographiset editionibus,ut prarvio observavi, et videtur ab in Commentario amanuensi pro suo arbitrio mutata. Accipe
aliquod arbitrarise hujus interpolationis specimen, quod ibipromisi, et confer utrumque ejusdem Vitwprologum, cujus ecgraphum Bodecense Redemptoris nostri adeo apud nos ita sonat
:

Victuriaci

h voluisset
i

bat

accipere,

per Beralcham

ab Ateiis nocte

cum

paucis elapsa

est. Deinde Suessionis k cum eam direxisset, ut reginam erigeret, illa evitabat pompam regalem, ne seculo cresceret; sed cui debetur etiam humana gloria, non mutatur. Nupsit ergo terreno principi, non tamen separata a caelesti. Ac dum

E

sibi

accessisset

secularis dignitas, plus se incli-

dives est largitas, ut in sexu muliebri celebret
fortes
victorias,
ct

navit voluntas,

quam permittebat
sectans

dignitas, subdita

corpore

fragiliores

feminas
has, in

semper Deo,

monita sacerdotum,

plus

virtutc mentis

inclytse reddat gloriosas;

partieipataDeo,

quam, habentcs nnscendo mollitiem, facit auctor bonorum omnium Christus robustas per fidem, ut
quffl

^fP°

re tenta

™s patefacere de multis pauca, quas
principi,

quam sociata conjugio. Illo vero sub

videntur imbecilles,

fortes effectae in

coronauturex meritis, congressu pugnae laudem cumuleut
caeli

dum

4 Igitur juncta
degradasset,
aliquid de

timens,

ue

a

Deo

cum mundi gradu

nubit

i

proficeret, se
:

cum

regeChhu,rio >

sui

Creatoris,

servando videlicet thesauros

in vasis iictilibus, in
divitiis

habitator est Deus.

lium feminarum fuit materiam seribendi sumit ingenium nostrffl parvitatis, ut cujus vita nunc veraciter est cum Christo, ejus quoque memoria, gloria, relatio dignis obsequiis ab omni popuio celebretur in mundo. Hinc judiciumfer dereliquisActis,quasin Ms. Bodecensi ab atiis exemplaribus differunt,et simili fere

quarum visceribus cum suis De numero vero tabeata Radegundis,de qua nunc

sua facultate eleemosyuse dicavit nam cum sibi tributis accideret, ex omnibus, qua3 venissent ad eam, decimas ante dedit, quam recepit. Deinde quod supererat, monasteriis dispensabat; et quo ire pede nou poterat, misso munere circumibat a cujus munificentia nec ipse se abscondere potuit eremita; et me premeretur a sarcina, quod acceperat, erogabat. Apud quam nec egeni vox inaniter sonuit, nec ipsa eam surda praeteriit, ssepe donans indumenta, credens sub
:

F

modomutata

sunt.

inopis veste Christi

membra

se tegere

:

hoc se

re-

putans perdere, quidquid pauperibus non dedisset. Adhuc animum tendens ad opus misericordiae'
Ateias

domum

instruit;

quo

CAPUT

lectis culte coinpositis'

I.

C t i banctw patna, regium stemma. adven-

K.

»

GaUiau, eiucatio,

pietas, el

nitptlW
wter quus
S. liade-

CUm

rege Chlotario.

serviebat ancilla.
5 In

T^^SSJ^^
mensa vero sua
occulte,

congregatis egenis feminis, ipsa eas lavans in thermis, morborum curabat putredines, virorum capita dilueil s, ministerium faciens quos ante *****> eisdem sua ma uu miscebat i utfessos de

'

ne cognoscere-

etinconju-

ra,

de regione
in

Toringa

gundis putUa,

a t avo rege
patre

Bassi-

no,

patruo

Ilermenfredo,
orta,

rege

Beretha-

rioft;

quantum

de germine

meu

altitudo seculi tangit, regio celsa licet origine, multo ta-

rum, faba vel lenticula delectabiliter vescebatur. iro Officio vero divino cantando, etsi sederet prandio, ut Deo redderet debitum, se subdu-

m

m

Qua3 dum cum suis sumims parentibus brevi mansisset tempore tempestate

celsior fuerat actione.

cebat convivio.
ret,

curiose

Quo egressa, ut Domino psallerequirebat, quali cibo foris paupeItem
nocturno tempore
et

res

refecissent.

barbarica,

Francorum
es,

victoria

vastata, vice Israelitica exit, et Tuuc inter ipsos victor

reffione

chnaret
lo,

cum

Htfalis puella,

fit

migrat de patria. cujus esset in prteda conteutio de captiva; et nisi

principe, rogans se pro

cum humana

re-

ne-

cessitate consurgere,

levans,

tamdm

egressa cubicu-

ante

secretum
ut
solo

orationi

incumbebat
jaceret

jactato

cilicio,

caleus

spiritu,

gelu

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.
gelu penetrata, tota carue prremortua non curans corporis tormeuta mens intenta paradiso, reputabat Ievissimum, quidquid ferret, tantum ne apud Christum vilesceret. Inde regressa [in] cubiculum, vix tepefieri poterat vel foco vel lectulo. De qua regi dicebatur habere se magis jugalem monacliam, quam reginam.
:

69
EX Hk.

judice

compelluntur tacere, qui tenebantur in compede. Cum vero nox supervenisset, et soiitum

cursum r

faceret

,

fractis

vinculis

soluti

Sanctse

occurrunt de carcere.
de catenis soluti sunt.

Quo

cognito,

reos se viderei

runt, qui BeatDe mentiti sunt,

dum, qui

fuerant,

jitenitentix,

6 Unde ipse irritatus pro bonis erat asperrimus; sed illapro parte leniens, pro parte tolerabatmodeste rixas illatas a conjuge. Diebus vero Qua-

ANNOTATA.
a Scribituretiam ThiiringiavelThormgia, et si-

dragesimae satis est scire, qualiter se retexit ; inter vestes regias singulariter poenitens. Igitur appro-

militer utrobique,omissa aspiratione. Est autem

pinquante jejunii tempore, ad religiosam monacham, nomine Piam, mittebat; cui sancto proposito illa dirigebat veneranter in linteo sigillatum cilicium quod Sancta induens ad corpus, per totam Quadrag-esimam subter vestem regiam dulci portabat in sarcina. Transactis autem diebus Qua:

notissima Germaniee regio, qux adhuc nomen antiquum retinet; sed olim latius extensa fuit, ut geographi passim tradunt. b Hcvc nomina regum Thuringiee diverso modo

exprimuntur, ut patet ex variis textibus, in Commentario prtevio relatis.

cEst tractus

Gallise

inPicardia,dequo consule

geographos obvios.

dragesimse, similiter sigillatum retransmittebat licium
;

ci-

sin

autem rex
se

deesset, quis credat, quali-

ter orationi

diffunderet,

qualiter se

tamquam

v>

Itaritatis

pedibus alligaret, etquasi repleta longo jejunio satiaretur in lachrymis? Cui, despecto ventris edulio, Christus erat tota refectio, et tota fames erat ei iu Christo. 7 Illud qua pietate peragebat sollicita; ut quse per oratoria vel loca venerabilia tota nocte perlucerent, candelas suis manibus factas jugiter ministraret ? Unde hora serotina, dum ei nuntiaretur tarde, quod eam rex qusereret ad mensam, circa res Dei dum satagebat, rixas habebat a conjuge, ita utvicibu.s multis princeps per munera satisfaprffisentis Christi
deliciis, sic

dAdrianus Valesius in Notitia Galliarum pag. 49 de hoc loco ad rem nostram ita scribit Villa regia vel fiscalis fuit regni Suessionici in pago Viromandueusi ad flumen Suminam, nomine Ateia? vulgo Aties, ubi Radegundis puella, Toringoi

rum regum
regi

filia

ac neptis, educata,

est,

antequam
auctores

Chlotario

nuberet

,

ut Vitse

ejus

docent.
e Hsecperiodusin editioneMabilloniana et aliis apographis aliter legitur, quamvis ubique sensas
sit

luxatus, et

eamdem

narrationis substantiam

contineat.
f H&c constructio ab editis nonnihil di/Jert sed utrobique obscura est. g Facitergium hic usurpatur pro sudario, eo quod sordes faciei tergat. h Victuriacum vel Victoriacum vernacide Vitry,

ceret, quod per linguam peccasset. Ad cujus nionem, si quis servorum Dei vel per se

opi,

vel

vocatus,

visus

fuisset occurrere,
;

videres

illam,

caelestein,

habere hetitiam

et

hora noctis recursa,

paucis pergens in thermis per nivem, lutum, vel pulverem, aqua calida parata, ipsa lavabat et tergebat venerandi viri vestigia, nec restistente servo Dei, propinabat ei pateram. Sequenti die

cum

circiter leucis ab urbe

duabus Duacensi distat, quam Valesius in Notitia Galliarum pag. 602 hic indi 'ari asserit, et ibidem alia ejusdem nominis loca assiolira fuit villa regia, in Belgio sita, qiuv

gnat.

curam domus committens
totam occupabat circa
lutis instituta,
viri

creditariis n,

ipsa se

justi verba, circa sa-

iln editione Surii legitur Berarcham. Sedutcumque legatur, si nomen loci est, situs illius nobis ignotus est,

et circa adipiscenda vitse caelestis
dies.

cum

nec Mabillonius in notis hanc
in Notitia topo-

commercia retentabatur per

Et

si

venisset

vocem explicuerit, nec Valesius

pontifex, in aspectu ejus laetificabatur, et
'

remune-

ratum relaxabat ipsa tristis ad propria. 8 Illud quoque quam prudenter totum pro sua c quotiens quasi mauliarumque salute providebat impendere virlulum forte o, lineo savano p, auro vel gemmis ornato, opcra cxermore vestiebatur barbaro, a circumstantibus puecens, ris * si laudaretur pulcherrimum, indignam se ad• tali compoui linteolo, mox exuens se judicans P
: ,

graphica Gatliarum de ea meminerit. Sirmondus nosterputavit, hancvocem ab atnanuensibus corruptam esse, ac legi debere barcam vel barcham, quiv navim signiftcat, ut D. Joannes Filleau in historica probatione Liianiarum S. Kadegundis pag. 39 refert, ubi ipse etiam aliam hujus nominis significationem ex conjectura proponit. k Suessionis vel Augusta Suessionum, vulgo
Soissons, est urbis inclyta

* al.

pucllis

vestimento, dirigebat loco sancto, quisquis esset in proximo, et pro palla ponebantur super divi-

indidit

num

pro culpa crimia rege deputabatur interfici, ut assolet nali sanctissima Eegina moriebatur cruciatu, ne desialtare. Quali vero, si quis
, ,

Gattuv, quse nomen tractui Suessionensi, qui otim in Gallia regnum singulare constituit, ui satis nototi
est.

tum
1

gnatus reus moreretur gladio ? Qualiter concursabat per domesticos, fideles servientes, et proceres, quorum blandimentis mulcebat animum principis donec ex ipsa ira regis, unde proces,

Miscere significat aquam et vinum in scyphum infundere, ut videre est apud Cangium in Gtossario ad vocemmixtus. Hociocoverbum istud, quod aliquoties recurrit, simiiem actionem indi

mirav-ulis

'•orumu.

vox salutis ? 9 Ilis igitur beatis actibus occupatam tantum provexit divina clementia, ut etiam adhuc in paserat sors mortis, inde curreret
latio laica,

declararentur per Domino eam miracula. Denique in Perunna q villa post prandium, dum ambularet per hortum Sanctissima, rei trusi pro crimine succurri sibi clamabant,
largiente,
vociferantes de carcere. Ipsa autem quid esset, quod mendicointerrogat. Mentiuntur ministri rum turba queereret eleemosynam credens hoc illa, transmittit, quo indigebat inopia. Interea a
, ;

sensu facile coliigitur. apographi nostri potius interpretem, quam /idelem amanuensem nam in editione Surii Mabiiioniique et egisse pierisque Mss codicibuspro Ofiicio legiturdecuvxn vel cursu, quoe voces Offtcium divinum vel ecclesiasticum significant, ut infra dicemus, ubi atcat,

quemadmodum ex
Hoc
:

m

loco vidctur scriptor

.

terutra

illa

vox recurret.

n Creditariis id est fidetibus ministris curam domus committebat. o Prseter alia est muliebre capitis operimentum, ut apud Cangium in Gtossario ad vocem mafors

ACTA
•\ w»-

8.

RADEGUNDIS REGIN

E

mafors

licet videre.

t

p Savanum nes quas Cangius

sigmficatiovel sabanura inter alias laudato expontt, in opere mox
subtili

per circuluni sibi profutura saucto tradidit altari. Inde procedens ad cellam venerabilis Dadonis h s

D
i,

usurpaturpropanno

tur lineum, potius videtur

cumhicaddahoc loco pretwsum
;

sed

urhismunita Gallix in Picardia, de qua apudValesium in Notitia Galliarum pag. 442 plura videri possunt. Ceterum Mabillonius in Opere de Re diplomatica lib. 4 cap. cxi idem mirona,

quoddam linteamentum indicari. Perunna significatur q Luxato hocnomine

Per-

qua debuit ornari prsestanter in seculo, quidabbate quid indui poterat censu divite Teinina remunerato, totum dedit ccenobio. Dehinc san* post facti Mettis Episcopi i, procti Gundulfi gressa ad receptaculum, non minore laboratu nobilitavit synergium k, Hinc felici navigio Turodie
,

*

al Goa-

6 ul pfo

nis

l

appulsa, quas suppleat eloqucntia,

quantum

t

raculum, quod

ibi contigit,

verbo attingit,

et

ea

occasione immemorabilem Sanctee nostrse cultum ibidem indicat his verbis ; Hinc Peronae celebris
liadegundaj cultus, cujus nomini suburbana
pri-

monstravit munificam ? Quid egerit circa sancti Martini atria, templa, basilicam, flens lachrymis insatiata, singula jacens per limina, ubi, Missa celebrata m, vcstibus
oificiosam,

quantum

se

m

et

ornamento, quo se clariori cultu solebat orna-

dem ecclesia dicataest. r Primo intuitu istud intelligi posset de nocte, qum solitum cursum suum peragebat. Sed in ediintelligendum est de ipsa Sancta, cui captivi vinculis solutidicunturoccurrisse, dum sibicursum diceret, id est, dum Offitione Mabilloniana

cium divinum recitaret. Heec significatio confirmatur ex apographo nostro Bodecensi, in quo amanuensis illam periodum sic liberius interpreB tatur
:

Cum

vero nox supervenisset, et

illa

(id est

Officium) decantando
vinculati
illi

preces

ad

cursum Domi-

num
ccre.

funderet,

divina virtute cate-

nis absoluti occurrerunt

sanctse

Keginae de car-

sacrum componit altare. Hinc cum « vicum Condatensem n, ubi gdoriosus vir Martinus, et Christi satis intimus senator migravit de Aucilla domini pervenisset, dedit non seculo inferiora, Domini crescens in gratia. 12 Hinc cum in vilia SueduS o Pictavi territo- ero a ucleti* as rio juxta praedictum vicum deceuter accederet, qualem se gessit per sing-ula, itinere prosperante quis enumeret infinita ? Quse etiam in mensa sub E fladone p siligineum * panem absconsum, vel * * "' fegatotium. hordeaceum mauducabat occulte, sic ut nemo peral. et ciperet. Nam ex illo tempore, quo, beato Medardo consecrante, velata est, usque ad infirmitatem, praster legumen et olera, non pomum, piscem,
re in palatio,

in

,

'

,

vel

prseter

ovum nec aliud esui habuit potum vero aquam mulsam, atque piratium q, non
,
:

7
»'

CAPUT
Divortium
Sanctse

II.

cum
et

marito,

medi r decoctionem, cervisia;que turbidinem s non contigit. Tum more sancti Germani t jubet sibi molam secretissime deferri, in qua tota Quadrag-esima tanbibit
;

vini vero puritatem aut

*

profes sio monastica, misericordia
ejus

quantum quatriduana refectio poOblationes etiam suis manibus faciens, locis venerabilibus incessanter dispensavit. Ergo
laboravit,
-

tum

stuIavit

erga

pauperes
confirmata.

segros

apud Sanctam non minus usus misericordiae quam
erat concursus de plebe,
teret,

miraculis
Conuntien
te reye, (it

ut nec deesset, qui penec deficeret, quod donaretur. Mirandura, ut
satisfaceret,

T?tquoniam
nitate

omnibus
13
sola
praeter

tancttmonialig,

frequenter aliqua occasione, diviprosperante, casus cedit ad salutem,

unde

tot thesauri exuli,

unde
misericordi-

tot divitis peregrinae.

ut ha3c relifflosius viveret, frater interficitur innocenter a. Directa igitur a rege veniens ad peatura Medardum Noviomi, supplicat instanter, ut ipsara niutata veste Doraino consecraret. Sed
,

Quantum expendebant diuturna redemptio,
sciebat,

quse petentibus deportabat

:

nam

amin
l° $'

-

r V' n -

C

racraor Apostoli dicentis; Siqualigata sit conjugi, nou quserat dissolvi, differebat Reginam, ne

quotidianam mensam, qua refovebat matriculam v, duobus semper diebus, quinta scilicetferiaetsabatho, balneo parato, ipsa succincta
sabano, capita lavabat segrorum, defricans quidquid erat crustas, scabiei , tinese, nec purulenta fastidiens, interdum et vermes extrahens, purgans cutis putredines, sigillatim capita pectebat ipsa, quas laverat. Ulcera vero cicatricum, quae
cutis laxa detexerat, aut

v

veste tegeret

monacham. Ad hoc etiam beatum

F

et per basilicam ab retrahebant, ne velaret regi conjunctam; ne vidcretur sacerdoti, ut prjesumeret

virum perturbabant proceres,
altari graviter

principi

subducere Reginam , non publicanam, sed puhlicam b. Qno Sauctissiraa cog-nito,
in sacrariuui
,

intrans

monachica veste induitur, et procedens ad altare, beatissimum Medardum his
ta,
ris, et

dicens:

Si

me

consecrari distule-

plus hominein quam Dominura timueris ~de manu tua a pastore ovis anima requira tu bua ille contestatiune concussus, manu s pernos a cousecravit diaconam c.
et

w ipsa cum sapone a capite usque ad planmerabrasin ^ ula diluebat Egredientibus *"* mveterata n dumenta conspiceret, tolfe.

ungues exasperaverant, more Euangelico, oleo superfuso, mulcebat morbi contagium. Mulierum vero descendentium in
w

OKtendens

rximiam
tnunificen-

11

ma

die solebat,

liam
4
e

cedere, exuta, ponit in altari, et ablatis
rais,

Mox indumentum nobile quo celeberripompa comitante Kegina pro
, ,

ornamcntis

d -emonerat

mensam

divins3 g-lori»

venerabilis.
'

at.

VimcNi-

ri, et

meriswl
Gumerii

f

fractum dat m opus pauperum, similiter accedens ad celtaisanctiJumeris/'*dieuno,quo S e ornabat fe . "* Ke ff ina composite , sermone ut ita loouar sta ue camisias manicas

Cmgulum eauro ponderatum

Quibus conP randiura ** \ gregatis, mmisterio parato, ipsa aquam sivemappam singulis porrigebat, et invalidis ipsa pariter os et manus tergebat. Hinc tribus ferculi s illatis, *« farhs dehcns, stans ante prandentes jejuna, pra3sens convivis ipsa incidebat panem, carnem vel quidqmd apponeret. Languidis autem et cfficisnon cessabat ip sa cibos cum cochleari porrig-ere hoc
-

l?l

'

T

^u ^*

^
J

-

1*

!

&d

^

pann ° S ° S '

fa "

nSrv

fibulas, cuncta auro,

r

^

'

>

quaadam gemmis exornata

si

tres

non prffisentibus duabus , sed se sola serviente, ut nova Martha satageret, donec potulenti y fralaeti

fierent conviviis.

14 Tunc illa removens se loco ut ablueret mauus, jam bene culto convivio tota gratificabatur
:

pauperc$

si

I

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.
si

71

qui vero causa honoris sibi assurgerent, jubebat, ut sederent, donec assurgere vellent. Venerabili

deranli apparebit. e In editione Suriana

et

Ms. nostro anonymo
lectio

vero omni Dorainico die hoc habebat in canone z sestate vel hyeme, ut pauperibus collectis

merum sua manu de potu dulci porrigeret, puelhe postea committens, ut omnibus illa propinaret; quia ipsa festinabat oralioni occurrere, quo
primo
et

pro cingulo lcgimus circulum; qusc utraque etiam explicari potest.

f Nomen hujus Sancti diversimode scribitur nam in Ms. nostro Vallis Lucentis et editione Ma:

cursum aa consummaret,
invitatis concurreret,

et

sacerdotibus

ad

mensam
relaxaret.
i-i

billoniana vocatur cella sancti Jumeris; Surius vero legit cellam sancti Nimeris vel Eumeris. De-

quos adhuc regali

more ad propria cum
leprOtto,

redirent, sine

munere non

15 Ilancquoque rern intremiscendam qua peragebat dulcedine Cum leprosi venientes signo facto se proderent, jubebat adminiculee, ut unde, vel quanti essent , pia cura requireret. Qua
!

nique in Ms. quodam Divio?iensi, quod Chiffletius cum apographo nostro contulit, Sanctus ille appellatur Vimerus. Sed sub his quatuor nominibus ulteriorem istius Sancti notitiam hactenus frustra qusesivimus.

sibi renuntiante,
i,h

parata mensa, missis cochlearibus, soutellis, scamnis bb, potu et calicibus, sola

subsequeus intromittebatur iurtim, quo se nemo
perciperet. Ipsa exinde mulieres variis leprae perfusas maculis comprehendens in amplexu, oscu-

labatur in Deo, eas toto diligens anirao. "Deinde posita mensa, ferens aquam calidam, facies lavabat,

g Surius pro stapione legit scapionem et stibionem, quse ultima lectio etiam in apographo nostro anonymo invenitur. Mabillonius prsefert lectionem scapionis, quia hac voce diadema regium designari existimat. Sed utcumque tegeris, ex sensu satis liquet, pretiosa qusedam sanctse Reginse ornamenta indicari his et sequentibus vocibus barbaris, quassingulas operose expticare
non vacat,
et quarum nonmdlse in Glossario Cangiano, atiisque lexicis barbaro-Latinis facite reperientur.

manus, ungues

et ulcera,

etrursus administrabat,

ipsa pascens singulas, Recedentibus praebebat auri vel vestimenti solatium, vix una teste munifica.

Ministra tamen praesumebat

eam blandimentis

sic

appellare; Sanctissima Domina, quis te osculetur;

qusesic leprosas amplecterisf' Cui respondebat be-

hClaudius Castettanusin suo Marlyrologio inahemeros collocat venerabitem Dado- E nem, qui fuerit primus abbas monasterii Conchensis (veryiacide Conques) apud Ruthenos in
ter Sanctos
sit,

nevole

:

Vere

si

me non

osculeris, hinc

mihi nulla

cura
plwibus
mirabiliter

est.

16 Quse tamen, praestante Deo, diverso fulsit mi-

sanitatem
rtstitait.
'

raculo.

id

esi fin-

Denique si quis pustulae desperaret de vulnere, offerebat ministra Sanctae folium pampini, mentiens *, sibi opus hoc esse; sicque obtento vix signaculo, portabat ad desperatum, vulneri superpositum,

Sedcum cvtas hujus abbatis nobis ignota nescimus, an de illo agatur. i Gum usque ad mortem Venantii Fortunati nullus hujus nominis episcopus Metensis fuerit, Mabillonius in notis adhanc Vitamconjicit, forte
Gallia. esse Goscclini, quisecuto sexto sedi Metensi prsefuiL At nos potius suspicamur, minori nominis istius corruptione seutitterarum mutatione pro Gundulfo vel Gengulpho

pro Gundulfi, legendum

mox

occurrebat reinedium. Inde frigore-

ticus cc qui venisset aut languidus, dicens in so-

mnis

se vidisse ut pro sua salute sanctse

Feminae

occurreret, offerebat candelam

alicui ex ministris;

qua accensa, per noctem raorbus accipiebat raortem, morbidus sanitatem. Quotiesautem cognovisset

decubantem

in

lecto,

portans poraa peregrina,

dulci simul et calido reficiebat aegrotum : et qui nec decimo jam die percepisset cibaria, ipsa mox

</</

administrante, languidus accipiebat cibum pariter et salutem quod tamen ipsa iinperabat, ne quis proferret in fabulam dd.
:

substituendum esse Aigulphum vel Agiulphum! ut § 4 Commentarii prsevii diximus. k Apud G/-cVcos vox G-jvioytw signifwat officinam vel locum, in quo plures simut operantur, ut ex etymologia nominis liquet. Interdum etiam sumitur pro monasterio, in quo videlicet opus Dei apluribus simut exercetur utapud Cangium inGlossario Latino-barbaro ad vocem synergium
,

videre est. 1 Archiepiscopalis et notissima Gallise civitas, qusccultu S. Martini maxime cetebris est.

ANNOTATA.

m Suriana editio habet

missore vocato, vet mis-

rum
dem
xit,

a Gregorius Turonensis in Historia Francolib. 3 cap. 7 de hac innocentis csede meminit his verbis Chlothacharius vero rediens Itadegun:

so revocato, quse ittraque obscura phrasis etiam F in apograpito nostro anonymo invenitur. Mabil-

lonius vero juxta antiquos codices tegit Missa revocata, eamque lectionem retincndam censet. At

filiam Bertharii regis

sibique

eam

in

secum captivam abdumatrimonium sociavit; cujus

qitsccumque

sit

antiqua

tectio,

sensus in Ms. no-

stro clarior apparet.

fratrera postea injuste per

homines iniquos occidit. Venantius Fortunatus in carmine de excidio Thu-

alio

ringise,

quod Browerus inter Opera ipsius

edidit,

n Aliquando vocatur Condatc Turonum, ut ab ejusdem nominis loco distinguatur. Locus illecelebris estmorte S. Martini, utapudS. Grein Historia

pag. 340 inducit Radegundem, quse prseter alia infortunia csedem hujus fratris pathetice deplorat.

gorium Turonensem
i

Francorum

lib.

cap.

4-3

legi potest.
;

b Hsec et prsecedentia verba satis innuunt, matrimonium S. Kadegundis cum rege Chlotario validum fuisse, de quo in Commentario prsevio fusius disputavimus. c In Commentario prgevio etiam diximus, quomodo S. Medardus eam, nondum quadragenariam, verosimiliterconsecrarepotuerit diaconam. d Mabillonius pro ablatis legit blattis; Surius vero et Ms. nostrum anonymum habet oblatis. 4Jum autem blatta apud scriptores medise tetatis pro serico aut purpura usurpetur, quselibet expressiohoc loco commode exponi potest, utconsi-

Mabitlonius autem o Surius edidit Seindas Suaedas, et in margine notat, hunc tocum vernacule Sais appeilari. Situs ejus inter Turones ct
Pictones ex prsedictis facite cottigitur. in rej) Flado vet flanto est species piacentse, ut cusa Gtossarii Cangiani editione fusius explicatur.

q Piratium est succus e piris expressus inpo-

tum.
r

Medus

vel

meda

est potio, quse

ex melle

confi-

citur.
s

cervisia,

Suspicor, hic dicicQT\i*ku turbidinem, eoquod seu aqua frumento cocta pterumque
,

Augusti Tomus

III.

13

sit

72
«\ ub.

ACTA
turbida.
<?rf
.
.

8.

BADEfiUNDIS EBGHN2E
Adhuc monachabus omnibus soporantibus
,

cal-

D

sit

illustratis, sinalia rein Actis, ad diem 31 Julii pramt monuiferuntur, ut § 4 Commentarii

t/Tic

S.

Gcrmanus Autissiodorensis, de quo

.

ceamenta tergens et ungcns, retransmittebat per relaxans quinsingulas. Aliis Quadragesimis aliquid
sumebat, deinde Dominica nam et relitempore praeter dies paschales ac summre fequo in oinere et stivitatis, donec infirmitas pevmisit, austeram; prius se lecilicio semper vitam duxit vans ut psalleret, quam congregatio surrexisset. Nam de ofilciis monasterialibus nihil sibi placuit,
ta

feria

:

sumitur pro hbetto, cui inscmbeecclebantur nomina pauperum, qui sumptibus usurpan six alebantur. Hoc loco vox ea videtur simili pro numero quodam egenorum, qui forte
v Mntricula
libcllo inscriptierant.

nisi

prima

serviret; et ipsa se castigabat,

si

bonum
et
lirt

wTiim

est

genus

dolii,

quod Galli etiamnum
conji-

fecissetpost alteram.

tine vel tinette appellant.

x Rasa id est detrita,
cio.

quantum ex sensu
lcgit purulenti.
:

y Surius pro potulenti

Utraque
intelli-

hmc

lectio explicari potest

nam potulenti

scopans monasterii plaquidquid erat foedum purgans, teas vel angulos, et sarcinas, quas alii horrebant videre , non abhorrebat evehere. Secretum etiam opus purgare non tardans, sed scopans ferebat fcetores stercoris.
19

Ergo

suis vicibus

mler

vi-

minitterfomcad".

ria
cu,

gendi sunt potu
z In

recreati; significatio

autem

alte-

Credebat se
servitii

minorem

sibi

,

si

se

non nobilitaret
foul. calcns

rius vocis claraest.

vilitate,

ligna supportans brachiis, et
extra

B

oannne id est in serievel consuetudine suarum actionum. aa Cursus hoc loco significat Offtcium divinum seu (u-clcsia.sUet'm ut supra monuimus. bb Pro soamnis legendum videtur cannis, ut edifio Surii et Mabilloniihabet, et in qua utraque
i

cum

flatibus et forcipibus

admovcns, cadens * nec
infir-

lsesa se retrahebat,

suam hebdomadam
,

mantibus serviens. Ipsa cibos decoquens
tis

aegro-

hic sensus nonnihil ab apographo nostro differt. Cannse autem sunt fiscellee seu viminea vasa,
,

calidam porrigens, visitabat quos fovebat, jejuna rediens ad cellam. Illud quanto fervore excita ad K quoque quis explicet coquinam concursitabat , suam faciens septimafacies abluens, ipsa
,

nam?
20 Denique
posticio

quemadmodum Mabillonius
lor, significat
d<I

exponit.

nulla

monacharum
ligni

nisi
,

ipsa

,

de 7»*

tiOen

cc Frigoreticus vel frigoriticua hoc loco,nifal-

a quantum

opus erat

(crobibat.

sola ferebat

fchricilantcm.

in sarcina.

Aquam

de puteo trahebat, et dispen-

Surius et Mabillonius legunt in fabula. Sed utcumque tegeris, satis manifeste hicprohibetur, ne quis ea miracida publicaret.

sabat pervascula, olus purgans,

legumen lavans,

focum

flatu

vivificans

j

et

,

ut decoqueret escas

satagebat exsestuans, vasa de foco ipsa levans, discos lavans et inferens. Hinc consummatis conviipsa vascula diluens purgans nitide coquinam, quidquid erat lutulentum ferebat foras in locum designatum. Inde per aegrotantes ferens necessaria ibat non tepida et priusquam exciperet Avelatensem regulam b, hebdomade transacta sufficienter ad omnes faciebat humanitatem c* Sanctissima; pedes Iavans et osculans, et adhuc ab omnibus prostrata deprecabatur veniam pro comrnissa negligentia. Itaque post tot laboresj quas
viis,
, ,
:

CAPUT

III.

Rigidum Sanctce jejunvam, vilissima
ccenobii

minisleria,

et

severa cor-

poris sui castigatio.

sibi

pcenas intulerit ipsa, qui voce refert, perhor-

rescit.
Sttncta
u)i

Quanta

vero congrresslo popularis extitit die

,

21

Quadam

stcrrjrju-

vice sibi translatos circulos ferreos corpus

n*«

qua se Sancta deliberavit rceluderc, ut quos plateaa uon caperent ascendentes tecta complerent. Quod autem Sanctissima jejunii , obsequii
,

diebus Quadragesimse collo vel brachiis innexuit, um ettrescatenas inserens circa suum corpus dum alligasset astricte, iuclusit

durum ferrum
jejunio

caro tene-

humilitatis,

caritatis

,

laboris

et

cruciatus fre-

ra supercrescens
luisset catenas
leret, caro

F

:

et transacto

cum

vo-

quenter indepta sit, si quis euncta percurreret, ipsnm praadicaret tam confessorem quam marty-

sf,
1

sigola-

rem. Ergo venerabile, prseter Dnminicum diem omnibus diebus jejuniura lentioulffl vel oleris prope jejuna refectio non pi; scem vel pomum ne ovum habens edulio. Panis eerg deliciarum siligiueus * fuit aut hordeaceus,
fuit saoratissime
:

sub cute clausas extrahere, nec vaper dorsum atque pectus super ferrum catenarum est incisa per circulum; ut sanguis fusus ad extremum exinaniret corpusculum. Inde
vice altera jussit
fieri

laminam de aurichalco in
in cellulam
,

signo Christi,

quam accensam

locis

duobus corporis

quem absconsum sub
sa,

altius sibi impressit

fladone

perciperet. Hsec fuit etiam ejus potio,

sumebat, ne quis aqua mulpo-

tota carne faciebat

decocta. Sic spiritu flammante, ardere.

membra

piratium, sed

modice

libata, ac sitibunda

22

tatio.

cogitans

pmtrttm
in

Quadra

gmma,

Prima Quadragesima , qua se reclusit in cellula, doneo fuisset transacta, non sumpsit cibaria, nisi die Dominico sed tantum radices
18
,

Adhuc aliquid gravius in se ipsa tortrix exuna Quadragesimarum super austerum
,

finrrcndi>

modis
git.

<>ffli

jejunium

et sitis

torridum cruciatum, adhuc lima

lierb;irmn,

aut olera de malvis, sine olei ffutta sine sale composita; verura aquae toto jejuufo neo duo sextaria sumens , tanta siti laborabat, ut,
faucibus desiccatis,
'.«/.ctiam

psalraum diceret arida' Cuioium autem * habens ad corpus pro linteoj ac jugiter cursum decantans peragebat vigilias antesehahenscinerem stratum superjeoto cilicio hoc utebntur pro lectulo ipsa

vix

cilicii tenera membra setis asperis dissipante, jubet portari manile d plenum ardentibus carbonibus. Hinc discedentibus reliquis, trepidantibus membris animus armatur ad poenam tractans quia non essent persecutionis tempora ut fieret martyr. Inter hasc ut refrigeraret tam ferventem
, ,

animum,
ffira

incendere deliberat corpusj apponit candentia; stridunt merabra cremantia, con: ,

sumitur cutis intima
sa;
tacens
tegit

;

cui

parum videbatur hoc

requies fatigabat'

sustinere. corpusculum!

quo attigit ardor fit fosforamina; sed computrescens sanguis manifestabat, quod vox non prodebat in
pcena.

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.
poeua, Sic feniina pro Christi dulcedine tot
libenterexcepit. Hinc
derit,

73
, ,

amara

actum

est,

ut quod ipsa abdi-

hoc miracula nontacerent.

ANNOTATA.
steriori

a Posticium est janua, quse plerumque inpodomus parte locatur; vel, teste Papia in Vocabulario, est latens ostiuni, dictum quod remosit

bellem hostem adducere imperat adversario ut se suo cum timore pavimento prosterneret. Mo\ ad Beatae sermonem, in terram se dejiciens qui timebatur, extimuit; cui Sancta plena fide cum calcasset in cervicem, flu\u ventris egressus est. Et in rebus minimis magna est gloria Creatoris. Ergo casu dum globus *, quem Sancta filaverat, • al. penderet de camera b t veniens sorex, ut tange- mus ret, antequam filum incideret, mortuus in morsu
,

glo-

h

tum

a publico.
sit

regula Arelatensis, in Commentario prxvio abunde explicuimus. c Hic sensus in editis aliter interpungitur et

b Quse

pependit. 26 Inseratur operi res condigua miraculo. Floreius quidam , homo ejusdem Sanctae pro pi,

pUetUot

<''

pcriculo
naufrarjii
rrii.il.

scatione

apud Mdbillonium

sic legitur

;

Hebdomada sub

transacta sufficienter ad omnes calidam faciebat. Humilitate sanctissima pedeslavansete. Cum ider-

mari satageret, oborto ventorum turbiue, fluctuum surgente mole, nec tam nauta hauriente * c t quam unda supervergente cum
in
,

dum

"
fl

'-

s «! " li -

que sensus intelligipossit, nonduximus, lectionem nostri apographi corrigendam esse. d Manile accipiiur pro pollubro seu vase inferiori, in quod aqua manibus infusa delabitur. Alias hujus vocis significationes vide in Glossario
Cangii.

navisplena submergeretur, in extremitatc clainat: Sancta Kadegundis, dum tibi obcdimus, non subdamur naufragio ; sed obtiue apud Doniinum, ut liberemur de pelago. Quo dicto, mox fugata nube, reddita serenitate,
rexit.

nanlc

unda cadcnte
post

,

prora suretpueUam

27

Goda puella

secularis,

Deo monacha

serviens,

CAPUT
Diversa

IV.

longo sub temporcflebilis lecto decubaret, et impenso multo medicamine plus langueret, facta candela ad mensuramsufe staturye, Domino miserante in nomine Sanctse femiuae, qua hora fri-

dum

"^*'
fferat,

''

1

E
*

gus speraret*, lumen accendit

et tenuit,

cujus bene-

Wmi
l, l
'

ex'

miracula, quce Sancta temvitce

ficio

ante fugata sunt frigora,

quam

esset candela

s

t,an

1

consumpta.

Si propter brevitatem

multa pra*termit-

pore

monasticce,

et

in

die

timus, plus peccamus.

mortis suce patravit.
Sancta prxtcr

mulie-

rem cxcam,
'al.Gislaadi

nomine matrona Gislodi * proceris sed longa caecitate miserrima , rogavit se de Prancia a Pictavis ad Sanctse duci devote

Itaque
Bella

,

,

praesentiam.

quam licet tarde excascatam sibi fecit adduci per noctis tetrae silentia ad cujus genua prostrata vix impetrat, ut dignaretur oculos ejus
; ;

28 Igitur purgatis reliquis velociter dilatato Jumtahiaremedio carpentarii cujusdam uxor dum pluri- i*»«ur dxmoncm mis diebus maligno torqueretur spiritu d, venefitgut, rabilis ejus abbatissa joculariter dicit ad Sauctam Crede mater Excommunico te, si inter hoc triduum mulier haec ab hoste purgata non redditur. Dixit plane sed fecit Sancta mulierem oceulte reficiendi tempore pcenitere. Sed non moremur dicere
,

,

i

;

,

qnod actum

sit

;

altero

die Sancta precante ad-

tangere.

Quae mox ut in nomine Christi signum
dies illuxit; itaut tracta

versarius rugiens per

crucis impressit, caecitas fugit, luxrediit, et noctur-

sculumdeseruit, et
hospitium.

aurem egressus invasum vamuliercummarito sospes revisit
ari(ts lauro

no sub tempore orbse diu

cum venisset,
Fraifledis
,

nullo ducente, recederet. Itempuella dum torqueretur inimico instigante
,

29 Nec illud prsetereatur, quod est actu simillimum rogat Beatissima de loco suo evelli arbo;

virorcm reslituit,

nequiter, inter

manus

Sanctae, nec data dilatione,

rem validam

lauri,

et

ad suam cellulam pro jucun-

curari promeruit.

ditate transferri.Quo facto transplantata, nonadhae-

c
energitmc-

24

Nec

illud

praetereatur

miraculum

,

quod

na$

et

x-

grasmirabiUter sanatas.

femina quaedain Leubila, dum vexaretur in rure ab adversario graviter, sequenti die Sancta orannova Christi curatione, in scapula crepante te sana est reddita et verme foras exeunte cute publice et ipsum vermem calcans pede liberatam se retulit. Illud etiam quod gessit in secreto, proferatur in populum. Monacha qnaedam toto anno, in die gelata frigore, per noctem cremata igni, sex mensibus nec gressum movens, cum Sanctse de ejus infirmitate Sojaceret exanimis
, , , ,
,

rente radice fit tota foliis arida. Cui abbatissa jocuiariter imputat, quod nisi exoraret, ut arbor terrae
adhaereret, se acibosuspenderet.

F

Quod noniuaniter
foliis,

dictum

est

:

nam

Sancta intercedente,

ramis,

et radice laurus siccatareviruit.

30 De monachabus quaidam sibi familiarior etvariu*9rot cujus ex humore sanguis contexerat oculum, apprehensa herba absynthii quam Sancta circa pectus ut refrigeraretur, habuerat, cum euper ocu,

lum

posuit, dolor et cruor

mox
,

effugit
,

;

ct de vi-

,

riditate

herbae

,

fugatis doloribus

puritas lucis

ror altera nuntiavit, et quia perinanis esset,

fieri

tepidam

cellulam deportari,

* id est

cre-

derclui'

uliaque mi-

aegram ipsam ad se fecit in tepidam aquam deponi. Hinc jubet omnes removeri , remanente tantum simul aegra cum medica fere perhoras duas quantumest corporis a capite usque ad plantam infirma membra combajulat. Dein, quo manus attingebat, fugiebat dolor de languida, etquam duaedeposuerant, salubris exit de tepida. Quae vinum nec odorabat, accepit, bibit, et refecta est. Quid plura? Sequenti die cum jam speraretur* migrare de seculo, sana processit in publicum. 25 Adjiciatur laudi, quod non deperiit de mepraecepit, et
et in
:

Revocetur memoiiae quod tacitum paene praeteriit. Anderedus clieus eejusdem Beatissimae, cum sibi filii, nascerentur, quos ut viderct mox perderet, et cogitaret sepelire; mater tristis dum pareret, cxauimem infantulum lacrymosi paemicuit.

rentes jactant in Sanctae cilicium

;

qui ut saluber-

rimam vestem panni

nobilis attigit,
,

vitale infans vicinus tumulo Ievatde pallio.

redit de funere

et

ad ofiicium rubeus pallor
bcnignc suc
currit >

Quis numeret mirabilia, qua? Christi misericors operatur clementia ? Animia monacha dum tantum hydropis morbo tumefacta tendere31
tur, ut salus esset iu ultimo, et deputatae Sorores spectarent, quo momento exhalaret spiritum; vi-

racula

rito.

Mulier quaedam

dum

inimici invasione grare-

viter laboraret, et vix

ad Sanctam potuisset

sum

est

illi

per soporem, quod cura veneranda abbatissa

74
r.x

ACTA
desceudere.

S.

RADEUUNDIS IIEGINJE

u$s.

batissabontaNKl^unaisinlmlneosn.ehquoenu.

dam
visa

jubere!
st .su,hm.

mmiflteno * oi.mysu- 1]r)V;l V este eontegere. Quo pferHOtb de morbo in ea apparm eviffilanti de soporenihil sit, et intus aqua eonsumpta ita ttt nec subsudasset, in utero morbus Ouo novo miraeulo non reliquit credebatur pr^ceps denec vestigium. Nam qu* ut levat de lectulo ad cursum ferri ad tnmulum, etventns eapiti ad testimonium,
, ;

Deinde effunder caput ^rota- oleum

mmm

M

et

rodificato templo , Santribuno sanitati reddito Beatae virtutibus cta* probavit oraculura. Sed de fastidiatur ubertas nec resufficiat exiguitas, ne putetur brevissimum, ubi de pauoifl agnoscitur in
, ;

D

miraculis amplitudo. Qua pietate , parcitate , didulcedine , humilitate, honestate , fide , lectione
,

fervore vixerit, ut et ipsam post
transitus

obitum gloriosi
humanffi
elc--

mirabilia

prosequantur,

olei odor Inesset

quenfe modus adinirando care minime potest f,

attonitus, viribusexpli-

nullaforetpernicies.
Ikoqite tota

mcnle

in-

Aarrwiij
'

juia
,M
.

cho-

medio, quo tota «rratuletur jam noctis creregio. Quadam vice obumbrante cboraulas * et citbaras dum circa pusculo, inter
82

Proferatur

in

ANNOTATA.
Francia accipitur pro parte FranFrancise, cum ipsa urbs Pictaviensis sita sit in latedicta. Ceterum de varia Mijus cia seu Gallia nominis acceptione consule Valesium in Notitia

a Certe

Mc

|

monasterium a secularibus multo fremitu cantarediutur et Sancta eum duabus testibus perorasset monaeha sermone joculari: tius, dicit queedam Domina, fecognovi unum de meis canticis a saltantibus prffldioari. Cui respoudit Grande est, si
;
:

te delectat
culi.

eonjuuctam religioni audire odorem seAdbuc Soror pronuntiat Vere Domina; duo
;

et tria hic

modo mea
:

B Sancta respondit se modo de seeulari
quod carnc
rtvUi.

cantica audivi, qure retinui. Testor Dominum, me nil audiscantico.

licet in seculo,

Unde manifestum est, mente tamen esset in

Galliarum pag 200 et sequentibus. b Camera inter midtas alias significationes interdum usurpatur pro opere quodam ligneo,Gallice menuiserie, quod est in cubiculo, ut in auctiori Glossarii Cangiani editione ad hanc vocem explicatur. In illa aut simili significatione Mc nomen istud accipiendum videtur,
.

morhiam
puellam
nnsriiat
>c-

33 Praedicetur in laude Christi , more beati Martini, tempore prxesenti antiqui norma miraculi. Cum bcatissima Femina reclusa esset incelet signo tacto, lula, audivit netum de monacha
;

c Opinor, Mc subintelligi aquam ex sentina nam apud Mabillonium legitur nauta sentinante, id est sentinam ejiciente, vel hauriente aquamex
:

sentina.

d Id editione Mabilloniana pro maligno spiritu
legitur energumeno.

Cum energumenus

proprie

venientem, quid esset, interrogat. Quse mortuam Sororem nuneiavit infantulam et frigidam, qua lavaretur paratam esse jam calidam. Condolens
;

vocetur ille, qui a daemone obsidetur , videtur praeferenda lectio nostri apographi, aut editionis Surianae, in qua pro energumeno habetur ener-

Sancta tunc imperat, ut cadaver ipsius suam deferrct ad cellulam. Quo sibi dcportato, excipiens

manu

proprla, et clausa post se

mox janua,

jubet

longe eas discedere, ne quis sentiret, quid ageret sed quod occulte gessit, celare diu non potuit. Intfiv;i iImim

gumena. e Surius vitiose edidit Anus de rebus agens pro Anderedus Agens, ut apud Mabillonium habetur, In apographo nostro pro Agente legitur cliens. Est autem hoc loco Agens, qui procurat negotia
alterius, et
lant.
f Sit

drluuctas exsequise pararentur, fereper

quem

Galli vernacule agent appel-

'

nl,

n\i-

corpusculum sed non potuit reddita prorsus salute surgit hrec ab oratione; illa resurgit.de funere etsetunc sublev.it vetula, cum resurrexisset * infantula; quam tactu iterum
horas septem

morture tractat
,

:

Christo videntc fidem

cui negare

,

In editione Mabillonii additur heec ctausuta tamen illi, qui dedit, gloria, laus et imperium in
:

:

secula seeulorum.
in

Amen. Atheecapud Surium apographo nostro non leguntur.

et

XISSOl

slgni

lffltifieata,

peddidit vivam,

quam

flens accepe-

ratmortuam.
et in ilic
tibi

luHXUi

34 Commcmoretur et illud nobile factum per somninm. Tribunus fisci, cognomento Demolenus, die, quo Sanctissima migravit de seculo, dum
gravitcr sufibcationis languore totus deficeret, vi-

ACTA ALTERA
V

quod Sancta in vicum ejus dignabisalutat, interrogat, quid Beata requireret. Tuno ipsa dicit, quod ad eum illic vldendum pervenerft, et quia votum plebis
debatur
ipsi,

SIVE LIBER SECUNDUS VFLE,

liter accessisset. Currit,

auctore Baudonivia moniali coaeva,
et familiari Sanctse discipula.

Martini oratorium condereut prehendit tribuni manum Beatissima dicens
beati
ftdificate

erat, ut

,

ap-

;

Hoc

loco sunt confessoris vencrandas reliquiaa, per hoc

templutn, quod sibi ducat dignissimum. quale Dei martyrium! Fundamentum, et paviest,

Ex

eodem M$.

codice,

apud

Cister-

mentum rcpertum
huc
in ipso sopore,

quo basilica facta

est.

Ad-

trahens per fauces ejus, et gulam diu deliniens, insuper et hoc dicens; Veni, ut tibi melior a Domino sanitas couferatur, vide-

manum

cienses Vallis-Lucentis servato, cu-

jus apographum etiam cum variis
Ms.,
et

bantursicrogare Per quos habes in carcere.
:

meam

vitamutrelaxes

cum
est.

illos,

editione Mabilloniana

collatam
,

u

ia

pMrai

mlrtunita.

Evigilans tribunus refert quod viderat conjugi, dicens Vere credo, quod hac hora exiit Sancta de seculo. Dirigit ad civitatem , ut
85
:

PKOLOGUS.
ominabus sanctis meritorum gratia decoDedimiaea Abbatissae , vel omni eon, gregationi gloriosae Dominae Radegundis, Bau,

perhoc vera cognosceret ; transmittit ad carcerem quo septem reos ibi detentos admonitus relaxaret Redeunte misso, refert, ea hora Justam
mig-rasse de seculo et triplici mysterio carcere vacuato

D

ratis

Monacha VitamSanctx
de * c >' iberr
jussa,

,

.

.

donivia

DIE DECIMA TERTIA AUUUSTI.

75
i

A
"

donivia b humilis omnium. Injnngitis mihi opus agere non minus impossibile, quam sit digito caslum tangere , scilicet ut de vita sanctse domiiue

thario

Ex M?

Radegundis, quam optime nostis, aliquid dicere prcesumamus. Sed istud illis debet injungi, qui habentes intra se fontem eloquentiae; inde quidquid illis injungitur, carmine irriguo copiosius
contra quicumque angustae intelligentiae sunt, nec habent affluentiam eloquii, per quam et alios reficere, et suse siccitatis possint
explicatur.
e

De fano, quod a Francis coZebatur u De visione, qua vidit navim in specie hominis mi Quod iterum prsedictus rex vellet eam accipere, et
de Joanne recluso
iv

Quomodo per ordinem Domini

Clotharii

Pictavis

pervenit, ubi monasterium instruxit

v

Verum

inopiam temperare; tales non solum per se aliquid dicere appetunt, verum etiam, si quid eis injunctum fuerit, pertimescunt. Quod in me ego
cognosco, quae
intelligentiae

Quomodo idem rex Turonis venit, ut Pictavis accederet, et suam Reghmm reciperet. vi De eo, quod Domina R. Domno Germano episcopo litteras misit vn Et quod idem rex eumdem episcopum ad Sanctam
De
misit pro petenda venia vni ejus obedientia in monasterio, de vigilia et ora-

parvum habens eloquium, quoniam quantum doctis
pusillanimis,

sum

proloqui, tantum indoetis utile sit tacere. Nam illi de parvis magna disserere, isti de magnis ne sciunt parva proferrc et ideo quod ab aliis quae:

tione et lectione ejus, et bono exemplo, et paupertate ix De tonnula octo modiorum, quam ipsam in anno

ipso egregie dispensavit

x

ritur,
umuitatem
tngeniitiH

ab aliisformidatur.
sj

De matrona, Mammezo nomine, quam
minavit

Sancta

illu-

2

Q nm

m

igitur

minima omnium minimarum,

xi

q uam aD ipsis cunabulis ante sua vestigia peculiarem vernulam iamiliariter enutnvit, uti lmpensi

De

ejus vernula "Vmopergia, quae praesumpsit se-

dere in ejus cathedra

xn
,

.'-

muneris [memor

c]

de ejus claro opere,

etsi

non

De

B

plene, vel ex parte complexa perstringerem, qua-

Andreae et aliorum quas in Ateias villa congregavit, et in villa Suedas ei in
reliquiis sancti

E

tinus

dum

sui gregis auribus ejus gloriosae vitee

praeconia pandantur, etsi non digno, devoto

tamen

visuangelusDomini obtulit De domni Mammetis pignoribus, qua Sanctae
deravit

xui
desi-

eloquio, benignissimae vestrae voluntati obediens

xiv
vir illustris,

pareo; vestra

me

oratione peto juvari, quae

sum

De eo, quod

minus
d

docta, plus devota.

Non

ea, quae vir apo-

de ejuscilicio

stolicus Eortunatus

episcopus d de
;

Beatae vita

De

ligno sanctae crucis,

nomine Leo, recepit lumen xv propter quod ad imperato-

sed ea, quae prolixitate sui praetermisit, sicut ipsi in libro suo disseruit, cum
diceret de Beatae virtutibus
:

composuit iteramus

Sufficiat exiguitas,

*

NE FASTIDIATUIt UBERTAS, NEC ItEPUTETUR BltEVISSIMUM, UBI DE PAUCIS AGNOSCITUU amplitudo e. Ergo inspirante divina potentia
beataRadegundis placere studuit in seculo, et regnat post seculum, non polito sed rustico tentamus de his, quse gessit, sermone appetere, et de multis ejus miraculis pauca complecti/".
cui

rem Sancta misit xvi De missis, quos imperatori gratias agens misit, et quod iu mari periclitantur xvu De eo, quod per signum crucis daemones a monasteriofugavit

xvm
xix
transitus sui vidit

De nocturna ave De eo, quod ante annum
sibi

cum quo
f

paratum

locum xx
xxi

De De

ejus transitu
lapidariis, qui audierunt

ANNOTATA.
a Hsec tomo 2 auctioris Galliee Christianee 1301
tissa,
col.

ea in ipso transitu Gregorius episcopus ad sopeliendum eam venit, qui
vidit ibi

angelum loquentem de xxu

vultum angolicum

xxm
xxiv

Quomodo De
cereis,

corpus ejus portaverint, et de illumina-

statuitur quarta hujus parthenonis abba*

tione caeci

q videtur

vocaturque ibidem Didimia seu Didima. et circa finem seculi vi Pictaviensis sanctce Crucis monasterio prsefuisse. b Ab aliis scribitur Bandomina, vel Bandonivia, aut Bandonia. Sed quocumque nomine appelletur, ex consequentibus liquet, eam S. Kadegundi ab ineunte setate familiarem fuisse. c Quamvis hgp.c periodus in editione Mabilloniana aliter legatur tamen malui ex editione Surii et Ms. nostro anonymo hanc vocem uncis inctusam inserere, ut sensum redderem clariorem. d Hinc satis refelluntur illi scriptores , qui Fortunatum ex albo Pictaviensium prsesulum
,

quos puer tenebat ad sepulchrum ejus

XXV

De Babbone abbate De feminis vexatis

xxvi

xxvn p

CAPUT
Orttis

I.

Sanctw, conjagium cum rcge,
fidei, divortiurn, et

zelus

professio vitm

monasticce,
posito.

constantia in

pro-

expungunt, ut etiam Mabiltonius notavit. e Ex hac citatione videmus, Baudoniviam prm ocidis habuisse opuscidum S. Fortunati, et prsecedentia Acta haud dubie huic auctori adscribenda esse. f Idem prologus in editione Surii et Mabillonii invenitur, etiamsi in utraque desint sequentes veterum capitum tituli, quos ex apographo nostro Vallis-Lucentis exhibemus.

jgitur de beatffi Radegundis vita in primo iibro lsicut continetur ejus regalis origo et diguitas,
habetur incognitum, et qualis fuit ejus actio, dum cum rege terreno et conjuge rege pracelso Clothario conversaretur. De regali progenie nobile germen erupit, et quod sumpsit ex genere, plus ornavit cx tide. Conjuncta tcrrcno
nulli
,

i.

^J^
'

esge[con _

junctartgi

:

principi

nobilis

Regina

caelestis plus

quam

ter«

TITULI

YETERUM CAPITUM.

rena, sed in ipso conjunctionis brevi a tempore, ita se sub conjugis specic nupta tractavit, ut Christo

De

origine et celsitudine ejus, et de rege Clo-

plus devota serviret, ut hoc ageret in seculari
proposito

T6
I

ACTA ALTERA

S.

ItADEGUNDIS ltKtiLN.K
mini tota uocte in vigiliis et orationibus pernoctans, inspirante sibi divina potentia, in crastinum mandavit ei, hoc regis esse voluntatem; sed Dci non esse permissum antea enim rex Dei
:

,11-v

imitari Religio proposito, quod ipsa desideraret
jani antecedens animi futune Religionis tum dum seculari sub Iiabitu

i)

convcrsatioms adven-

formaba-

hnjus muudi compede tur exemplum- In nullo obsequio succincta, in servorum Dei catenata, sollieita, in egenoruni redemptioue capUvorum

m

judicio puuiretur,
peret.
7

quam eam

in

conjugium

acci-

quidquid de erogatioue profusa, proprium credidit,
se

Post hoc dictum, supradicta? Dominas mens,
,

ctcduccrr

pauper accepit.
4

intenta ad Christum Pictavis

inspirante et coosibi

monatterio
juoti/wndaverat,
/t

Cum

esset

cum rege adhuc

in

mundiali ha(teste

peraute

Domino

,

monasterium

per

ordina-

$npcrsliltf"

bitu,

mens

iulenta

ad Christum

Domino

tUBl fanutn

comburi
jutfit

tacente pectora confitentur; cui taceat, conscientia nihil occultat ; quia, etsi lingua
loqtior,

cui ore

quod audivimus dicimus, et quod vidimus testainvitata ad prandium Ansifridse matrouae; dum iter ageret, seculari pompa comitante, in-

mnrj

tionem prascelsi regis Clotharii construxit; quam fabricam vir apostolicus Pientius h episcopus, et Austrapius i Dux, per ordinationem Dei celeriter fecerunt. Iu quo monasterio sancta Regina mundi falsa blandimenta respuens gaudens ingressa
et
est,

ubi perfectioais ornamenta conquireret,

teriecta

longinquitate

terrse

et

spatio,

fanum

quod a Francis colebatur, iu itiuere beatae Regiuaj

proximum erat. Hoc illa audiens, jussit famulis fanum igni comburi, iniquum judicans, Dominum caeli contemui, et diabolica machinamenta venerari. Hoc audientes Franci, uniquasi milliario

magnam congregationem puellarum Christo numquam morituro sponso aggregaret. Quo eletam se quam sua cta abbatissa, et jam coustituta
;

oruamenta ejus tradidit poste>tati,

et

ex proprio

jure nihil sibi reservans, ut curreret expedita post Christi vestigia, et tantum sibi plus augeret in
cselo,

B

versaque multitudo, cum gladiis et fustibus, vel omui fremitu diabolico conabantur defendere sancta vero Regina immobilis perseverans , et

quantum

subtraxisset de seculo.

Mox etiam
E

ejus sancta conversatiocoepitfervereinhumilitatis

conversatione, in charitatis ubertate, in castitatis

Christum in pectore gestans, equum, quem sedebat. in antea non movit, antequam et fanum perureretur, et, ipsa orante, populi inter se pacem

lumine, in jejuniorum piuguedine, et ita se toto amore tradidit caslesti Sponso, ut Dominum mundo
corde complectens
esse sentiret. 8 Sed invidus bonorum humani generis inimicus, cujus voluntatem, etiam dum in seculo esset facere abhorruit eam persequi non cessa,
, ,

Christum in se habitatorein
VI.

Quo facto virtutem et constantiam beatae Regina? omnes admirantes, Dominum benedixefirmarent.
runt.
III.

scripta epistola

mneffecii.

5

Postquam
villa,

operante divina
,

potentia

a

rege

ttlm

tt

posl di-

terreno discessit

quod sua vota poscebant ,

vortium mi

dum

vit.

ramgue
nioncm.

vi-

Suedas in
in

quam

ei

rex dederat, resideret

primo anno conversionis suffi vidit in visu nain hominis specie, et in totis membris ejus sedentes homines; se vero in ejus genu sedentem Modo iu genu sedes; adhuc in pequi dixit ei ctus meum sessionem habebis. Hinc ostendebatur ei gratia, qua fruitura erat. Hunc visum cum con-

vim

Sicut enim jam per internuntios cognoverat, quod timebat, praecelsus rex Clotharius cum filio suo praecellentissimo Sigiberto k Turonis advenit, quasi devotionis causa, quo facilius Pictavis accederet, ut

;

suam Reginam

acciperet.
l

Quo

:

cognito, beata
fecit

Radegundis sacramentales

literas

testatione secretius suis fidelibus retulit, ut ea superstite,

hoc ne quis
,

sciret.

Quam
omni

cauta in
actione
!

col-

locutione

quam devota
:

in

In

prosperis et in adversis, in laetitia et in

trititia

semper

fflqualis

nec in adversis se fregit, nec in

et sub contestatione divina viro apostolico domino Germano, Parisius civitatis episcopo m, qui tunc cum rege erat, quas ei per Proculum suum agentem secretius direxit, cum exenio, et eulogiis n. At ubi eas relegit vir Domino plenus, lacrymans jirosternit se pedibus regis ante sepulchrum sancti Martini, cum contestatione divina,

C
Iv -

prosperis extulit.
6

sicut ei literis fuerat

intimatum, ut Pictavis non

Cum
rcx
»

in

villa ipsa

adhuc

esset,

fit

sonus, quasi

accederet.

morT, Z'od

6am
P ati

rexrunu»
cumribivct-

iterum vellet se doleus ff rave damnum ^ui talem et tantam Reginam permisisset a
et nisi

F
VIII.

latere suo discedere;

eam

reciperet, pe-

Ut juntjcri-

amaritudine plenus, intelligens, hoc petitionem esse beatae Reginae , pcenitentia ductus, malis consiliariis istud reputans, seque in-

9 Sic rex

»( rcx pro-

positum

stt-

nitus vivere

uxorem,

non optaret. Haec audiens Beatissima nimio terrore perterrita, se amplius cruciandam

tradidit cilicio asperrimo, ac tenero corpori aptavit; insuper et jejunii cruciatum induxit; vigiliis pernoctans in oratione se totam diffudit, de-

dignum judicans, quod talem habere Regiuam non meruisset, prosternit se et ille ante limina S. Martini pedibus apostolici viri Germani, rogans, ut sic pro ipso veniam peteret beatae Radiutius

um
rit.

muUtve-

degundi, ut

ei

dulcedinem conjugii exclusit cliaritatem mundialem, elegit exul fieri, ne peregrinaretur a Christo. Adhuc de regali habens ornamcnto fusum b t ex auro et gemmis et margaritis factum , habentem in se auri solidos
patrifflj

spexit

sedem

indulgeret, quod in ea per malos

vicit

consiliarios peccaverat.

Unde
:

ultio divina de prae-

enim Arrius, qui Catholicam certans omnia intestina sua in secessum deposuit, ita et istis evenit,
sicut

senti in eos vindicavit

contra

fidem

,

c

d

e

Domino Joanni c recluso in castello Cainoue d per nonnam e suam, nomine Fridovigiam, quam proximam havenerabili
t

mille,

misit

eum

viro

ut pro ea oraret, ne iterum ad seculum reverteretur; sed et vestem ei cilicinam transmitteret; unde corpus suum limaf
9

bebat,

cum

suis fidelibus,

qui contra beatam Reginam egerunt. Tunc rex timens Dei judicium quia ejus Regina magis Dei voluntatem fecerat, quam suam, dum commorata cum eo fuerat, rogat beatum virum
,

ce-

leriter illuc

ire.

Sic vir apostolicus

manus

Pictavis

veniens

,

domnus Geringressus monasterium

ret f.

et interius et

Transmisit et rachinam g ciliciam , unde superius sibi fecit indumentum, ut si quid de causa, quam timebat, in Spiritu sancto sentiret; eam certiorem redderet. Quod si hoc rex vellet, ipsa magis optaret vitam finire quam regi terreno iterum juugi quia jam Re, gis cajlestis copulabatur amplexibus. Vir ergo Do-

Dominae Mariffl nomini dicato pro, sternit se ad sanctaj Reginas pedes, pro rege veniam poscens : illa vero gaudens, se de seculi faucibus ereptam, benigne indulget, et se Dei'
aptavit servitio. Expedita

in oratorio,

jam sequi Christum quodilexit,

cumque

iret

:

quem semper
ordine
,

mo

ad eum anisui

devoto percurrit.

Talibus ex rebus intenta,

addito vigiliarum

quasi

carceris se

corporis

corporis fecit

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI pernoctando custodem, et cum esset
judex affecta est; reliquis
pia,

77

aliis misericors, sibi

in se abstinendo severa;
stricta,
et

omnibus larg*a sibi reut confecta jejuniis non sufficeret, nisi

CAPUT
Prcecipuce illius

II

desuo corpore triumpharet.

virtutes in

vita

ANNOTATA.
nffinc colligimus, Sanctamregi Chlotario non
fuisse conjunctam longo tempore,

monastica.

quod aliqui ad

His ig-itur
sicut
in
soli

studiis occupata per

omnem modum,

*•

sexennium extendunt.
b Hcvc periodus in variis editionibus et manuscriptis diversimodo exprimitur nam in editione Mabillonii sic habetur Adhuc de regali secum habens ornamento felte fusum, ex auro et g-emmis vel marg-aritis factum, habentem in se auri solidos mille etc. At editor in notis ibi monet, inalio Ms. pro felte legi cifum id est verosimiliter scyphum. Itaque secundum hanc ultimam lectionem dici posset Sancta ex regalibus ornamentis adhuc habuisse scyphum fusum ex auro, et gemmis ornatum.In nostro autem apographo nec felte nec scyphus invenitur sed solum fusum ex auro et gemmis factura, qua voce intelligi possunt insignia
;
: •

re

,

primo libro intimatum est, meruit D,imSan ** Doraino prompte vacare. Quo tamen tempofortioribus armis induta, sine cessatione ora-

l^™

tionibus
suis

vig-iliis lectione propensa insudabat. Peregrinis ipsa cibos ministravit ad mensam, ipsa
, ,

manibus

lavit,

et tersit

infirmantum

vestig-ia.

Non

famulse permisit sibi dari solatium, ad quod dcvota cursitabat implere servitium. Se autera in
abstinentiu3 districtione reclusit, usque-

tam ardua

quo infirmitas permisit, ut mens intenta Deo terrenum jam non requireret cibum. Lectulum vero pcenalem sibi construxit, postquam Relig-ionis induit habitum. Non illum aliquando mollis pluma fulcivit, neque lintearainis nitor instruxit, qu?e pro
iiTdumentis universis cinere et cilicio tenera

B

mem- g

antiquitus sepulcris earum appendi solebant, ut in auctiori Glossarii Cangiani

muliebria,
editione

qux

bra domavit.
11

De

abstinentiai vero rig*ore

,

anterior liber misaram

ad vocem fusus explicatur. Surius denique hunc sensum ita mutavit Habebat tum apud se regium quoddam ornamentum, ex auro fusile gemmis et marfraritis conspicuum etc. c Henschenius noster ad diem quintam Maii, seu tomo n istius mensis pag. 50 et sequente gesta
:

multa docuit. In tantum enim se propter Deum *»*«•" pauperem fecit, ut ceteris exemplum pnebcret. ilanicam quam brachio indueret, non habebat,
' ,

nisi de caliga
ita se

manicas sed abbatissa sentiret. Quis enim ejus patientiam, quis cavitatem, quis
sibi

sua

duas

fecit

:

tractabat, ut hoc nec

cultumque hujusS.Joannis illustravit. d Caino est antiquum Turonum castrum, qitod vemacule Chinon dicitur , ad fluvium Vingennam situm, de quo Gregorius Turonensis in libro de gloria confessorum cap. 23 meminit, occasione prsedicti S. Joannis, cujus gesta ibidem breviter
exponit.
e

fervorcm spiritus
g-nitatem
,

,

quis discretionem

,

quis beni-

quis zelum sanctum, quis jug-em meleg-e

ditationem die noctuque in

explicare? Quse cura a meditatione
-

Nonna apud veteres appellatur sanctimonialis

antiqua, seu sacra virgo vel viduajam senex, ut Cangius in Glossario fusius explicat. f Corpus suum limaret, id est quasi lima detereret.

Domini poterit psalmorum aut praedicatione cessare videretur, lectrix tamen ante eam una monachorum leg ere non desistebat in tantum de corde et ore illius Dei laus non discedebat, ut cum quadam vice vidisset posticiariam a mouasterii transeuntem, nomine Eodeg*undem, ubi
:

eam
12

voluit appellare, pro ejus nomine, allixuya

clamavit.

Hoc

millies fecit.
etibidem

g Rachina aliquando sumitur pro operimento lectorum. Videtur hic significare vestem epanno crasso ac vili confectam, ut videre est apud CanC gium in Glossario, ubi hanc vocem, diversis modis scriptam, exponit.

Numquara mendacium, numquam malcdictum contra qualemcumque personam ab ejusore
nrocessit
:

monTafaimJ^
v<>

etnon solum non detraxit cuiquam, sed
audivit.
,

/'<""•>"
\

nec detrahentera patieutcr quentibus se semper oravit
greg^ationem,

Pro

perse-

i

et orare docuit.Cou-

quam nomine

Doraini cong-re^avit,

h

Hunc preesulem Pictaviensem in Opere nostro
istius

ad diem 13 Martii seu tomo n
i

mensis pag.

in tantum conjugem

dilexit,

ut etiam parcntes vel reg;em
:

se habuisse non reminisceretur
,

quod
:

275 inter Sanctos recensuimus.

frequentcr nobis
eleg-i
filias
;

Dux isteAustrapiuspostmodumapud castrum

vos
,

dum pra^dicabat dicebat Vos mea lumina, vos mea vita,
totaque felicitas
in
;

Sellense clero adscriptus et crudeliter interfectus est, ut Gregorius Turonensis in Historia Francorum lib. 4 cap. 18 narrat.

vos

mea

requies

vos

novcJla

filium ex Ingunde suscepit, ut laudatus Gregorius Turonensis in Historia

k Chlotarius hunc
lib.
4-

Francorum
1

cap 3 testatur.

hoc scculo, undc fi-auplenoque cordis deamus in futuro; plena fide serviamus Domino in timore, in simpliciafTectu tate cordis quaeramus eum, ut cum fiducia ei dicere possimus,- Da, Doraiue, quod promisisti, quia
plantatio. Ag;ite
,

mecum

Sacramentales littera}, teste Cangio in Glossario, hic accipiuntur pro litteris, qucV sacramentum vel juramentum continent. Istud autemjusjurandum hoc loco ita intelligendum existimo, ut Sancta juratum suum continentise servandcV vo-

fecimus quod
13

jussisti.

Numquam
fecit.

imposuit

alicui

,

quod ipsa

prisol-

variot
ritalii

i

/'"

usnon
licite

Undecumque

servus Dei venisset,

tum

in titteris

illis

expresserit.

m Acta S. Germani Parisiensis in Operenostro
ad diem 28 Maii
vel

perquirebat, qualiter Domino serviret. Si quid vero novi ab eo agnovisset, quod ijtsa non faceret, continuo cum omni alacritate sibi prius iinposuit, et post congreg-ationi tam verbo quam

tomo

vi istius

mensisapag.

774 illustravimus.

n Exenium vel xenium et eulog-ia;, interdum accipiunturpro munusculis, ut in Glossario Cangii ad utramque hanc vocem videre est.

Cum ante eam vicibus psalmus numquain discessit; non die, non nocte vel paululum corpus suum refecit: Cum
exemplo
ostendit.

cessasset, lectio

lectio Iegebatnr, illa

sollicitudinc pia

animarum
intellig-itis,

nostrarum curam g-erens dicebat: sinon

ACTA ALTEUA

S.

KADEGUNDIS EEGIN^
curans, quale obsequium faceret, quoe totis viribus implere studebat servitium. Pedes omnium manibus lavans propriis, sabano terg-ens„et oseulans : et

b

Hss.

non sollicite requod Jegitur; q"id est quod Quod etsi Bpeoulum animarum vestrarumP quiritis
tis,

D

congreg-at,

interrog-ari praisumebatur, maternoqup affectu quod leillapia sollicitudine, pnedicare non ctiocontinebat, ad anima? salutem Sicut euim apis diversa jrenera florum cessabat unde mella conficiat sic illa ab his,

minus pro reverentia

;

ad sirailitudinem Maria; fusis crinibus exterg-ere non renuebat unde pro tam iramensis beneficiis, quse sunt in ea divino munere collata, Dominus virtutum larg-itor eam in miracusi

permissum

fuisset,

:

flosculos, quos invitabat, spiritales studebat carpere fructum tam sibi quam suis seunde boni operis

culis clariorem reddidit in Francia; ubi re videretur, sibi

dum

reg^na-

aliarutnquc

quacibusexhiberet. spatio vi14 Dum noote quasi vel uuius horse
deretur

magis caeleste, quam terrenum prajparavit regnum. Fecerat sibi oratorium, quatinus vicibus dum se reg*i subduceret, semper ibi
ca?li

nirtulum

somnum

capere, semper

tamen

lectio le-

Pominum

invocaret, in quo bcneficia Dei prse-

g-ebatur, Quae legebat, in se somni marcorem sentiens,

stantur ad invocationem nominis ejus, cujus assi-

a lectione cessasset , si diceret ( tamquam
vig-ilat)

putabateamjam paululum requiescere. Ubi mens intenta ad Christum Ego dormio et cor meum
:

dua
18

ibi fuitoratio.

Postquam

se in monasterio reclusit,

matrona,
Drus
tiam

XI.

Mammezo

nomine,

dum

iter ag-eret,
:

in oculo ejus

itigra
ipsius.

Quare taces? Leg-e, ne cesses. At ubi surgendi horam media faceret nox, quamquam antea totum implesset cursum, qua3 adhuc nec soporem scnserat, jam parata dc stratu ad Doaiebat
:

gravis est sordicula /"ing-ressa ubi una vox, unus clamor inerat ei diebus et noctihus , ut suam fi:

f

mini servitium g-audens surg-ebat, ut cum fiducia Media nocte surg-ebam ad confiteudum diceret tibi, Domine. Nam frequenter et dormire visa
:

g

est, et

psalmum decantare
diceret
:

in

ipso sopore; ita ut

delem Dominus dcclararet qure quamvis ibi corpore jam non esset, ad invocr.tionem tamen sui nominis benig'na adfuit. Dominus enim posuit ei in sensu, ut ad suum oratorium pergeret, et ad ejus invocationem se salvari crederet. At ubi femina manibus servorum sustentata vix ad ora- E
torium ducta, validissimum sustinens dolorem, se
in pavimento projecit, et elamare, co?pit
;

recte et veraciter
in

Meditatio cordis mei
quis

conspectu tuo semper. Charitatis autem ejus ardilexit,

Domiple-

dorem, quo omnes homines

um-

quara poterit imitari? Eesplenduerunt iu eo qua?que virtutes , modestia cum vereeundia, sapientia

cum
,

siraplicitate, severitas

cum mansuetudine,
deuique immacu-

na Radeg^undis, credo te virtute Dei nam, cujus voluntatem mag-is fecisti, minum Doraina bona pietate plena, mei; subveni infelici, ora pro me, ut
,
,

esse

quam

ho-

miserere

mihi red-

doctrina
lata

cum

humilitate

,

vita
,

datur oculus
affligitur

;

quia prse gravi cruciatu et dolore
Sic illa, qufe dolores
in

vita irreprehensibilis

vita sibimet

semper

anima mea.

sequalis.
x.

in se transtulit,

dum

corpore fuit,
sui.

oranium benigne

15 In
fecit,

tantum
si

se

extraneam de rebus propriis

exaudivit ad iuvocationem nominis

Domino

aolutexer
ceict,

ut

alicui de sororibus

merum

donare vo-

luisset,
psit.

de suo

sibi cellario tang"ere

non prassurnbeatse Fe-

quippe miserante, per ejus interventum dolor fusalus advenit oculum , quem jam perdig*it ,
,

Quo

cog-nito, venerabilis abbafcissa&, dedit

ei

tonnellam c octo modiorum,

quam

cellerariae d ad expensam commendavit. De vindemia usque ad aliam omnibus diebus, ubicumque ei Sancta jussit dispensavit, et numquam minuit, sed semper aequalis permansit: ubi vero novum vinura advenit, quod cellarium implelicitati

sanum recepit. Quae diebus nec cibum sumpserat, nec lumen diei viderat, pedibus suis, nullo sustentante, incoludisse credebat, soluto dolore,
tot

mis ad
in

domum suam

reversa

est,

Domino usque
9 xn, (/u^dam
travit.
vii

praesentem diem gratias ag-ens g. 19 Adjiciatur et aliud ad laudem Christi mira-

vit, se

tonnella satisfecisse credidit;
et

ante punquas

ga una

culum, qui suos trepidari ab aliis facit. Yinoberejus fuit famula, quae ausu temerario in

raculapa-

tones

e,

tonnae defecerunt,
fecit

quam h»c,

Beatse in

omnibus
,

voluntatem. Dominus de

quinque panibus
)

g-erninisque piscibus

quinque

hominum millia, et suam ancillam, ubicumque iudig-ere vidit, de hoc parvo vasculo topavit

cathedra beataB Eeg-inse post ejus discessum sedere prsesumpsit. Quo facto, judicio Dei percussa sic ardebat, ut viderent omnes fumum de ea in altum procedere , et illa coram omni populo eonfitens,
se proclamaret peccasse, et propterea, ardcret, quia

i-r

pro pucc

rtgni

anno refecit. 16 Semper de paee sollicita, semper de salute patriae curiosa quandoquidem inter se reg-no raovebantur, quia totos dilig-ebat reg-es pro
to
, ,

Tribus erg;o diebus et noctibus incendium passa, vociferans clamabat Domina Eadeg-undis; peccavi, male eg*i; indulg-e
:

in Beatae sede consederat.

omnium
se ad

raoveri audisset, tota tremebat, et quales litteras uni, tales dirig-ebat alteri, ut inter se non bella, nec arma tractarent,

eorum amaritudinem eos

vita orabat, et nos sine intermissione pro stabilitate orare docebat ubi vero inter
:

membra duro cruciatu exusta misericordia larg-a, bonis operibus gdoriosa, quae omnibus misereris, miserere mei. In tanta poena
mihi, refrig-era
:

ipsam omnis populus videns

,

pro ea precabatur,
:

tamquam

sed

firmarent, patriae ne perirent. Similiter et ad eorum proceres dirig-ebat, ut pracelsis reg;ibus consilia ministrarent, ut eis regnantibus populi et patria salubrior redderetur.

pacem

prassens esset, dicens Quia ubicumque ex fide invocatur, adest. Domina bona, parsi

ce ei, ne tanto cruciatu infelix deficiat. Sie Beatissima ad preces omnium benigne indulget, ig-nem ferventem compescuit, sospes domum rediit, et sic
istius

g-reg-ationi sujb

assiduas

vig-ilias

sine interraissione pro eis docebat. Se vero in quanto cruciatu
his verbis

Conimponebat, et ut orarent, cura lacrvmis

pcena omnes fecit cautosac devotos.

affligebat, quis explere valeat? Et intercedente ea pax reg-um, mitigatio belli, salus patria adera/

ANNOTATA.
a Posticiaria videtur deduci a posticio, quam vocem supra explicuimns, et communiter significat illam monialem, quae habet curam recipiendi ea qua> in monasterium abexteris et ex monasterto ad exteros mittuntur, Galli vutgo talem la
tourriere appellant.

ut ejus
tuticiie iu-

obtentum

intellig-cntes

,

nomen

Doinini

horaret.

benedictum collaudarent plebes. 17 Quamlibet de pace reg-ura

Mctonam

cum

Reg-e

caeli

obtineret,

pte aptabat et

Deo devota promomnium servitio mancipabat, non
raagris

se

b Hsec abbatissa fuit S. Agnes de qua superius

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTL

79

A

inferius mentio occurrit , et cujus Acta Majores nostri una cum gestis S. Disciolce
et

rius

pulo
si

adiit, alta
:

voce, plena fide, hujusmodi protestate,

" *»-

ad diem
et

13 Maii, tomo 111 istius mensispag. 238 sequente breviter exhibuerunt. c Tonella, et tonna vel tunna est vas seu dolium, Belg<v,

tur dicens

Peto

confessor et martyr Christi,

quod

Germani

et Galli

vemacule etiam

vera est ancilla Dei beata Radegundis, innotescat cunctis potentia tua, et permitte, ut de pignore tuo mens fidelis, quod poscit, accipiat.
22 Oratione completa , ubi omnis populus, fffrrwty. amen, respondit, venit ad sanctum sepulchrum; mo «*'»»»'. semper Beatae fidem pronuntians, tangebat membra, quale beatissimus ad petitionem domina? Radegundis dare juberet, Tetig-it in manu dextera

tonne appellant.
dCelleraria^cellerarius inmonasteriisvocantur, curam habent, seu cellee vinarite et escaricB prsesunt, ut jam scepe in Opere nostro

qui cibi etpotus

explicatum est. e Punto vel ponto hic significat speciem dolii, ut Cangius in Glossario ad vocem pontones observavit.

singulos digitos ubi ad minorem venit digituni, se suavi tactu de propria manu tulit, ut beatte
:

Regime

desiderio satisfaceret, et ejus voluntatem

impleret.

fSuspicor, hanc vocem sordicula provenire a
sordibus, et forte pro sordicula legendum esse sorditia, de qua voce Cangius in Glossario agit, ita ut Baudonivia hac phrasi significare velit, aliquas sordes in oculum istius mxdieris ingressas
esse.

Quem

digitum

vir

apostolicus

beatae

Radegundi cum digno honore direxit: de Hierosolyma usque Pictavis in ejus honore semper laus Dei personuit. Quid putas, quam ardenti
animo,

quam

fideli

devotione, tanti pignoris prae-

hsec Acta a Baudonivia non diu post Radegundis conscripta esse,cummulier illa, cui hoc miraculum contigerat, tunc adhuc viveret, et plures oculati aliorum gestorum B testes superessent, ut ex sequentibus etiam appa-

g Opinor,
S.

obitum

exspectans se abstinentiae mancipavit? At ubi se beata Regina hoc munus caeleste accepisse cum omni alacritate gauderet, tota hebdomada cum omni congregatione se psallentio e, vigiliis
et jejuniis
le

mium

e

aptavit,

Dominum

benedicens, se

ta-

munus

accipere meruisse. Sed Deus fidelibus

suis,

quae postulant,

rebit.

non abnegat
est,

^

:

frequenter et
intelligeret,

CAPUT
Reverentia
ipsitis

III.

erga sacras
et

San-

ctorum exuvias,
Crucis.
Xltl.

reliquias sanctce

laudem ab hominibus debet timere. Sed nihilominus quantum illa hoc vitare volebat, tantum magis ac magis virtutum Largitor sibi in omnibus fidelem declarare stuJebat; ita ut ubicumque infirmusaqnacumquedetentus infirmitate eam invocasset, salutem
fortiter

dulciter, quasi in figura, ut dicebat: Cui animarum cura

nemo

plene reciperet.
23 Vir illuster, Leo nomine, ad consilium XT synodi evocatus, a viris apostolicis Leouio f, jmtrataquc et Eusebio g episcopis, dum iter ageret, oculi guoiam
_

Sancta prx
ter alias sa

Suedas

in

villa

dum

esset,

devoto

ac

fideli

animo mens intenta

Christo, reliquias Sauoto-

ejus gravi sunt caligine obducti, sanguinis

nube

i"' odi'J'

-

cras reliffuias,

rum adunare bilis Magnus
dreae, et

cupiens, ea orante, venit vir venera-

presbyter,

cum

reliquiis Donini
:

An-

et nisi a famulis sustentatus pergeret, penitus nec viam videret. Qui ingressus monaste-

cooperti;

9

C

altare positis,

mulam
sopor

aliorum quamplurimorum quibus super cum nocte devota vig'ilat super fora, et se ad orationem prosternit, parvus
;

rium mino

Beata;, ubi filias suas ei devotus tradididit Do-

servituras,

introivit

in

oratorium,

Domi-

nse Mariae

nomini dicatum; post
et
:

ei accessit, qualiter ei dominus declararet votum suuin impletum, dixit ad eam Cognosce quas quia non has solum reliquias benedicta
, ,

tam, posternit se fide cium, viriliter eam invocans,
cuit,

orationem daplenus super sanctre cili-

tamdiu superja-

quousque dolor

discessit

caligo fugata est,

presbyter

Magnus

attulit,

hic sunt tantum,

sed

coagulatus sanguis se venis ministrantibus perdu-

XIV.

quantas in Ateias villa congregasti, omnes hic convenerunt. Ubi autem oculos aperuit, vidit virum splendidissimum, qui hoc ei nuntiaverat, et gaudens I:(mim:mbendixit. 21 Postquam monasterium est ingressa, quan-

manibus sustentatus vecilicio Beatas lumen rey cepit; laetus atque incolumis, ad synodum, ubi cceperat, ambulavit, quod post, ipso reterente, universa synodus audivit, ac inde regrediens nobis
xit,

clarisque oculis, qui
:

nerat, sanus rediit

de

mirabilitei

fligUum S.

Mammetis

tam multitudinem Sanctorum fidelissimisprecibus, Hoc Oriens testatur, Aquilo, Aucongregavit
!

hoc ore proprio

disseruit.

Ipsa

ei

fecit

devotio
per-

fundamentum

basilicse

domime Radcgundis

quia undique pretiosas gemmas caeloque reconditas, et quas paradisus habet, ipsa devota tam muneribus, quam
ster, vel

Occidens profitetur;

cutere, ubi et centuin dedit solidos ad fabricam

precibus sibi obtinuit. Cum quibus incessanter jugi meditatione psalmos et hymnos se decantare credebat. Pervenit taudem ad eam de Domno Mamquod Hierosolymis sua sancta mete martyre b
,

ipsam faciendam. Quanti infirmi ad invocationem redditi, quis enumerare valeat ? Quis umquam eam vidit et terrenam hominem esejus sunt sani

se credidit?Per

Deum

caeli

fiducialiter et veraci-

semper resplendebat in oculis omnium cum auimo vultus ejus, ut non immeriter dico, quia sic

membra. Hsec audiens, avida ac sitibunda potabat, veluti hydrops, qui quantum foutem trahit, tantum sitis addita crescit; ista vequiescerent
ro de rore Dei plus madefacta calet. Transmisit

to extrinsecus appareret,qod intrinsecusgerebatur.

virum venerabilem Reovalem c presbyterum, qui tunc secularis erat, et adhuc superest corpore, ad patriarcham Hierosolymitanum, poscens de

Sanctorum reliquias, si m. •»'• ipsum Dominum de sede majesta- «Ort affati putis suae visibiliter habitare hic voluisset. Et quam- rat partem. quam eum carnalibus ooulls non intueretur, spi- S. Crucis,
24-

Post

congregatas

fieri

potuisset,

ritalis

tur.

sedulis precibus eum contemplabaquia Dominus non privabit bonis eos, Sed

tamen

Mammetis pignore. Qaod vir Dei suscipiens benignissime rogationes d populo indixit, vobeati
,

qui ambulant iu innocentia; et qui
de, et tota
cit,

eum

toto corfe-

mente

qutesicrit,
ei

siout hsec Beata

luntatem Dei inquirens. Tertio die Missa celebrata, beati Martyris sepulchrum cum omni po,

divina
in

clementia se
in

benignam exhibebit,
14
requiescebat,

ei

sensu posuit

cujus pectore die noctuque

Augusli Tomus

III.

ACT.V

ALTKIU

S.

RADEGUNDIS REGIN^).
loci

«»*
S

Dominum

Helena h saplentia requiescabat, ut alout beate <rloDei plena, bonfc operibus timore ta. pretium mundi apUgnum salutare, ubi ut invento amfuerat, pcrquisivit, ita penl genu flexo plauderet, et in terrra Sabus manibus mortuo suscitato adoraret, ubi ipsa iu

et salvationem populi,

suo in raonasterio di-

D

nu

Z*

li

potentia ccemisit; ubi virtute Dei cooperante, oculi luraen recipiunt, ministrante, caecorum

m

Dominicam crucem suppositam
In veritate tu

agrnovit,

dicens

ad suum aures surdffl patefiunt, rautorum lingua officium, claudi ambulant, dasmones effuinfirgantur. Quid plura? Quisquis a (quacumque per virtutem sanmitate detentus ex fide venerit,
redit
o. Quis queat dicerejquanhuic urbi beata contulit? Untum de quisquis ex fide vivit, ejus noraen benedicit.

es Christus filius Dei,

qui

m

hunc

ctae crucis

sanus redit

o

mundum

venisti,

tuosque captivos, quos creasti,
redemisti.

et quale

donum

pretioso sanffuine

Quod

fecit

llla

m

Gallia. Et quia Orientali patria, hoc fecit ista in mundo, uihil facere sine consilio, dum vixit in prascellentissimum voluit, transmisit litteras ad

PrEecellentissimis

nissimfe

enim dominis reg*ibus et sereBrunichildae p reginae, quos caro dilexit

}>

dominum
rria ista
triffl

Siffibertum rcgrero, cujus imperio parcgcbatur, ut ei pcrmitteret pro ejus paCrusalute, et regni ejus stabilitate, lignum

affectu, et sacrosanctis ecclesiis vel pontificibus eorum cum contestatione divina suum commendavit

monasteriumg.

''

beDomini ab imperatore expetere. Ille vero sanotaa Regrinae assensum praenignissime petitioni
cis

ANNOTATA.
a Formula hic videtur significare compagem ligneam, cui Deum precantes inniti solent, quee
significatio in Glossario

buit.
7 u.v,»ii.8

25

Dla

igitur

devotione plena,

desiderio

ac-

r»r«i{6tti,

censaj a d

imperatorem non munera

dirigit, qu&e

Cangiano ad vocem forma

orase propter Dominum pauperem fecit, sed tione obtincnte cum comitatu Sanctorum, quos
i

incessanter invocabat, missos

i

*uos direxit. Sed

B quod

sua

vota

poscebant,

obtinuit,

ut beatum

lignum crucis Domini, auro et g-emmis ornatum et multas Sauctorum reliquias, quas Oriens retinebat, uno residens loco, se habere gloriata est. Ad petitionem ctenim Sanctae transmisit impcrator
At ubi lig-num,
*

g-emmis ornatis. quo salus mundi pependerat, Pictavis civitatem cum congregatione Sanetorum advenit, et pontifex loci k cum omni populo delegatarios
evang-eliis auro et
in

cum

etiam reperitur. b Sanctus Mamas vel Mammes martyrio coronatus est Csesarese in Cappadocia; de quo ad diem xvn Augusti cum Martyrologio Romano agemus. c Gregorius Turonensis lib. 10 Historim Francorum cap. Ihdeeodem Reovali meminit, ni fallor, qui erat archiater tempore S. Radegundis, et olimConstantinopoli aliquamdiu commoratus fuerat quee omnia adjuncta huic postea presbytero
:

^

conveniunt.

vote hoc vcllet excipere,
ris

inimicus humani gene-

d Rog-ationes hic accipiuntur pro supplicationibus vel processionibus ecclesiasticis ut passim
,

per satellites suos egit, ut pretium

mumli

rc-

notum est.
e Psallentium vel psallentia est congregaiio vel chorus canentium psalmos more ecclesiastico, ut etiam manifestum fiet ex sequentibus, ubi eadem

pellerent,
litcr

nec in
alio

civitatc

recipere

vellent.

Qua-

bcata Kadeg-undis tribulationibus subjaceret,
pro
asserentcs Judaico
ordiije
;

aliud
novit,

quod
et

nostrum non

est disserere, ipsi viderint.
ejus.

Dominus

vox
£

aliquoties recurrit.

qui sunt

Sed

illa spiritu

ferventi

Is est Leontius II sive Junior prsesul Burdi-

animo dimicante ilerum ad benignissimum regem
dirigit, quia iy civitate

galensis, de

quo consxde novam editionem Galliie

saiutem recipere noluissent.

Christiande tomo 2 col. 793 et sequente.
nensis,

[nterim quousque missi sui de dorano rege rever-

ctavii

suo monasterio virorura, quod condidif, cura psallentium choro crucem Doraini et pignora Sanctorum commendavit, ut et ^ ipsum salvaret. £6 \<m minorem injuriam est passa sancta crux colio- per invidiam, quam Dorainus, qui ante prassides
in
/>,-_

terentur,

Turonieo

g Hic Eusebius fuit septimus episcopus Santoquicum Leontio II Burdigatensi synodum
'

celebravit, ut novi editores laudatcv Gallix Chri-

stianee

eodem

torno 2 col. 1057 tradunt.

h Hancpiam actionem Fortunatus carmine celebrat, et ideo S. Radegundem sanctcV Helente comparat, ut in Commentario praevio retidimus. i Missos, id est legatos, qui etiam mox infra legatarii appellantur. k HcVc narratio, quam Baudonivia studiose videtur obscuris phrasibus involvisse, conciliari

<nta,

omnem malitiam patientersustinuit, ut, quod creaverat, non periret. In quanto se cruoiaet judices

tu

posuitP ln jejuniis, in vigiliis, in profusione

lacnrymarum eum tota congregatione sua, usque quo respexit Dominus humilitatem ancilles suaej
qui
dedit
in

justitiam in
fidelem

corde regis, ut faceret judicium et inedio populi. Nam devotus rex per
illustrem,

suum virum

JustinumJ Comi-

non potest cum iis, quee in Commentario preevio ex Gregorio Turonensi retulimus, nisi dicatur Maroveus episcopus Pictaviensis primo voluisse
sacras istas reliquias honorifice excipere,etpostea ab aliquibus excitatus esse, ut istud obsequium
recusaret.
1

tem, transmisit ad virum apostolicum domnum Eufroniura Turonicffl civitatis episcopum m, ut cum dig-no honore gloriosam crucera Doraini et Sanctorum reliquias in monasterio doraiiue Eade-

Gregorius Turonensis in Opere suo de Mirai

gundis intromitteret. Quod et factum est. Exultavit in g-audio Beata cura orani cella sua n, seque hoc de CBBlis donum bonum, et datum perfectum suffl congregationi oontulit, in spiritu sentiens,

culisS. Martinilib.

cap. 40

eumdem, ut opinor,

quod
sub-

posl ejus

transitum.

parvum haberent posse quameis

quam
muttit cla
rtiit

illa

cum Rege oaeli ffloriaretur, unde

venire posset.
mtra ~< Hoc donum caeleste provisatrix optima, et gubernatrix bona, ut oves non usquequaque' reUnqueret, pretium mundi, de

Justinum comitem memorat. m JStatem et Acta hujus sancti prtesulis Turonensis in Opere nostro ad diem 4 Augusti, tomo i istius mensisapag. 336 discussimus. n Cella interdum pro parvo monasterio et aliquando pro ambitu interiori cujusvis ccenobii usurpatur, ut in nova Glossarii Cangiani editione exponiturJnter varias hujus vocis significationes
hsec posterior preesenti textui videtur.
o

<n/i'i.

quod de longinqua regione

pignore Christi expetiit, ad honorem

maxime congrua

Gregorius Turonensis narrat nonnulla miracida,

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI

81

A

coram his reliquiis contigerunt, ut in Commentario prsevio diximus. p Cointius in Annalibus Francorum ad annum 613 num. 6 et sequentibus Brunichildem quse passim apud historicos pessime audit, a variis criminibus purgare nititur,et ejus munificentiam
cula, quse
,

otiosa ab opere Dei esse voluit, insistebat orationi,
lectioni, et

eleemosynis, ac praedicationibus incessanter omnibus diebus, ut nulla esset, quse se de ignorantia excusaret.
31 Tantum denique donum in se, largiente diwrii. vina gratia habuit, ut humilitatis magistrum, qui drmonet fugantur, de cselo ad terras descendit imitando, Dominum in spiritu sequeretur quocumque iret. Post totam

erga loca sacra laudat. q Baudonivia hic alludit ad diplomata regum, et decretaprsesulum, quse S. Radegundis in favorem monasterii sui procuravit.

congregationem
illa,

se recondebat

jam ad pausationem

sua sancta dextera monasterium per signum crucis salvabat. Quadam
vice

et pernoctans in oratione,

CAPUT

IV.

Auxilium naufragantibus prcestitum,
aliaque
visio,
et

Beata illud signaret, aliqua de Sororibus murum millia millium daemonura in specie caprarum astare; sed ubi Beata dextcram cum signo crucis elevavit, omnis illa multitudo fugatanusquam comparuit, 32 Simili modo ante suam cellam dum nocte
vidit supra

dum

XIX.
rt

miracula

,

mira

Sanctce

astaret,

semper corde

et

ore

cursum decantans

importuabi

pius obitus.
cseleste

( nam intra arcana cordis sui jugis laus Dei perso- na avi* nabat) nocturna avis, quae horainibus est iugfata gitur. vociferans in medio monasterii, in arbore se in-

acceptum transmisit Naufragi Xtfeata missos suos, supradictum presbyterum Sanclam mcum alns aci ira P er atorem cura simphci vestimenvocantes * al. Inred- to gratias agere. Interdum * coepitraare fluctibus eundo agi ubi sunt multa pericula passi, procellas scixvii
,
. . .

-Qost hoc donum
,
.

festabat. Dicit ei

uua de astantibus; Domina beaverbo tuo
,

ta,

si

jubes,

in

.....

dixit ei; Si

nocet

in

ejicio avem. Qujb nomine Domini signum
:

crucis faciens, vade.

Ambulavit, dixitque avi

In

nomiue Domini

nostri Jesu Christi jubet

domina

;

B

licet et tempestates,

quales se

numquam

vidisse

fatebantur : quadraginta diebus et quadraginta noctibus in medio mari navis eorum periculo subja-

mea Radegundis, si non ex parte Dei venisti, ut ab hoc loco discedas, et penitus hic cantare non
praesumas. Taraquam
disset
ruit.
si ex ore Dei prolatum auverbum, dedit volatum, et nusquam compaei

de vita desperantes, mortem prae oculis mter se pacem facientes (quia eos jam mare absorbebat (videntes se in tanto perivoces ad cselum dabant culo clamantes ac
cebat.

Jam

habentes,

Domini numquam
ritu vigilante

aves et bestiae obediunt, quia illa praeteriit praeceptum. Et si pro infirmitate aliquotiens requiescere voluisset; spidiceret
,

Merito

,

,

,

tamquam admonens
dic, nulli

qui

dicentes

:

Domina Radegundis subveni
,

servis tuis
;

psalmum
sopor

dicebat,

Age

dubium

est,

dum

quod

tibi obedimus, submersi non pereamus libera nos de mortis periculo quia jam raare paratum est, ut absorbeat nos. Ubicumque ex fide invocata
fuisti,

aut spiritaliter

cum

Sanctis psallebat, aut certe nec

eam superabat. 33 Mens intenta ad Christum
praedicans,
,

frequenter etiam
et

Sanvta
intenta

l)r»

miserta es miseris.

Nunc adjuva

tuos,

ne

in sopore posita de

futuro judicio,

de aeterno

pereant.
periculo

praemio
Colligite

expergefacta nobis dicebat

mortis

eii-

piuntur,

has voces in medio mari venit columba quae ter navem circumiens , tertia vice in noraine Trinitatis, quam Beata semper corde dilexit cum volaret servus beatse Reginae nomine Banisaius extendit manura et de cauda ejus tres tulit pennas, quas mari intingens, tempestatem compescuit, et ad invocationem, nominis columba , quae apparuit Beatae ejus famulos de mortis janua vitse reddidit, et facta est tranquillitas magna in medio mari. Illi vero alta voce Advenisti bona Domina clamantes, dicebant ne fluctibus mergepietate plena tuos eripere rentur. Ad ejus invocationem non tantum sui sed omnes sunt liberati per virtutem ipsius. Ipsas qui et munera ipsi pennas huc attulerunt a de morte salvati sunt , per loca sancta devote
29
, , ,
, , ,

Ad

colligite
:

Dominicum
diu
erit,

triticum

,

quia

vere dico vobis

Non

ut colligatis. Videte
estis istud
istos

quod dico; colligite, quia quaesituras tempus vere vere qusesiturae estis
;
,

dies

,

et valde desideraturae.

stra tepide

Quod etsi tunc ignavia noaccipiebat, jam tamen nunc venisse
;

probamus
in nobis

,

,

quod dixit. Illud enim propheticum impletum est Mittam vobis famen in P terra; famem (inquit) non famem panis neque
,

sitim aquae; sed audiendi

verbum

Dei. Licet prae;

:

,

dicationes, quas instituit, recitentur

tamen

ces-

,

savit illa incessabilis vox, desiderabilis admonitio,

dulcis affectus

:

nam qualem vultum, Deus
expouere
P

pla-

,

,

dederunt.
*(jrott aa-

smator bone, qualem faciem, quis potest umquain habuit hoc remiuisci supplicium est. desideramus in ea doctrinam
;
,

qualem personam
Sed et

Nos vero humiles formam vultum
, ,
,

30

Ubicumque autem invocata

fuerit,

beni-

nantur,
b

exaudit. Si febricitans aut pustulam b habens aut quacumque detentus infirmitate, pro interad eam venire non jecta longinquitate terrae potuisset, candela in ejus nomine accensa omnem

gne

,

febrem depulit. Quantum suam
dilexerit
,

congregationem
si

personam, scientiam, pietatem, bonitatcm dulcedinem, quam specialem a Domino inter ceteros homines habuit. '34Quam sancta fuit vita ejus tam purus et vidit dulcis aspectus. Ante annum transitus sui in visu locum sibi paratum, venit adeamjuvenis
, ,

xx.

mirabitem
habet rtw*

quis effari valeat?
,

Nec
,

tu linguae plectrum moveat ut dum reficerent Instituit
,
,

centeno sonihoc explere valet.

semper

lectio le-

geretur, ut non solum fauces acciperent cibum, sed et aures verbum Dei audirent. Quidquid aut
fecit, omnia propter Deum quidquid protiibuit fieri, aut et nihil facere ipsa vitavit, omnia in zelo Dei carnaliter aut egit aut sapuit. Et quae numquam

aliis praecepit,

aut ipsa
:

juvenilem hablandoque collobens aetatem qui suavi tactu quio dum cum ea loqueretur, illa de se zelans blanditiem respuebat; qui dixit ei Quid me desiderio accensa cum tantis Iacrymis rogas, gemens fusis precibus poscis , pro me tanto te requiris
praedives, pulcherrimus
, ,

talionem.

et quasi
,

:

,

semper implevit

cruciatu

aflaigis

,

qui semper

tibi

adsistoP

Tu

,

gemma

pretiosa, noveris te in diadematc capitis
est,

mei primam esse gemmam. Nulli dubium

quod
ipse

82
ipse
et

ACTA ALTEEA
cam
visitavit.
,-ui

S.

RADEGUNDIS REGINiE
commitniori istius temporis opinione natalem D diem Christi et obitum S. Radegundis eadem feria quarta collocat. d Primo Idus Augusti, id est ipsis Idibus Augitpostea imisti, quam phrasim etiam Hildebertus tabitur. Ceterum luvc interpretatio confirmatur

se tota devotione tradidit,
ei

contestatione duobus hunc visum secretius cum
se superstite nulli fidelibus disseruit, ut Et quia multa sunt adhuc satis et manarrarent.
prfflfatis

gloriam

quam

fruitura erat,

ostendit. Sed

quaj propter prolixitatem prolixitas audientibus fastidium

g-na,

praeterimus

,

ne

generet potius

quam

nitorem sermo ostendat

:

quantum de amore

quod Baudonivia statim addat, Sanctam obiisse eo die quo fecerat idem mensis dies tredeex
eo,
t

de de nutrimentis, de caritate, de praedicatione, omui omnino sancta ejus conversatione reminiscimur, cruriamur, et dolentes oculis distensis requirimus tantam pietatem, sed non invenimus, tam dura conditio, quae nobis quod perdidimus. piissima domina, utinam infelicibus evenitl ut aute te oves obtinuisses cum ca^li Domino
,

cim.

caput
dam miracula
patrata.

v.
Ct

HoUOriflCa bCtnctCB Sepultura,

qUW-

qnas congregaveras, direxisses tu pastorem bonum sequons, gregem Domino tradidisses. Jam ad gloriosum ejus transitum venimus, quem sine profueione lacrymarum dicere non possumus.Fluunt
:

post

obitum ejus

laSrymse, de imis medullis gemitus prorumpuut sed in nullo consolationis locum iuveniunt , dum

B
XX).

i oum ntinmo monia-

plangimus. Si de ejusfideli devotione minus dicimus, pius peccamus. 35 Usque ad dicm transitus sui numquam minuit cursum implere; et quod ccepit, corde retinuit
,

lium

quia non

qui

cosperit,
,

sed

qui

perse-

tlutint

morilur,

veraverit

usque

in

finem
venit

'
'

l "'''

mmonia/

Mj

C ongrc-

gQtffi

trahens Dominij beati * omnes congregati *, luctuose circa eJ us tnorura Aentes, et ejulantes, pectora duris pugnis fericntes, voces ad eselum dabant, elamantes et dicentes Domine, ne permittas nos tam grave
:

jam ad finem Iuin, longum

vitae

ipse salvus erit. Ubi sanctum ejus corpuscumartyrium pro amore

XXIII, uando ejus sancta anima de boc seculo minon erat ibi pontifex Dum Sonavit ad Christum, clacum muloci a. Perrexit nuntius ad virum apostolicum ximo »iodomnum Gregorium Turonicae civitatis , qui sta- niuliumeju. tim advenit. Sed quantum praesens vidit oculis fatu de ejus virtutibus, in antequam sepeliret eam inseruit. Libro miraculorum , quem composuit autem venit ad locum, ubi sanctum corpus Cum jacebat ut ipse postea cum sacramento dicebat, quod in specie hominis vultum angelicum vide-

q;

,

,

(

rat) facies illius velut rosa et lilium fulgebat; ita

tremefactus
vir

est,

ac m<J tu concussus,

tamquam

si

ante praesentiani Dei Genitricis adstaret, devotus
loci , ut Tota congregatio circa ejus thorum stans psallebat ; ubi psallentium vel paululum quiescebat, intolerabilis planctus aderat. Triduo expectatus est pontifex quia vicos circuibat; sed quia non venit supradictus vir apostolicus, de caritate fisus, in basilica sauctae Mariae b nomini dicata, ubi sacra virginum corpora de monasterio suo conduntur, eamcum digno sepe,

Deo plenus. Expectabatur pontifex
sepeliret.

damnum

pati

;

lumen nostrum

recipis

;

nos cur in

eam condigne

tenebris derclinquis? Et quia illa quidquid potissifaeere voluit, semper die natalis Domini

mum

facere elegit c;
contigit.

nam

gloriosus transitus ejus sic

,

Quarta feria mane, primo d Idus Augusti, quo fecerat idem mensis dies tredecim, clausi sunt
ejusocuJi, ctobscuratisunt nostri.
K.XH.

,

eju$qu6
nti

<i'"

guiltut

ilttm revela

36 Vae nobis, quia peccavimus, afflictum est in dolore cor nostrum, flemus et plangimus, quod diutius habere non meruimus. Ipsum mane, ubi

livit

honore.

38

Cum

sub muro cum psallentio sanctum ejus

XXIV.

tur.

malum contigit, ubi una vox, ubi unus planctus, unns clamor cebIos penetrabat, lapidarii, qui in monte operabantur, in aere audienobis tantuin

corpus portaretur, quia instituerat, ut nulla vivens foris monasterii januam egrederetur, tota

a Gregorio
Turonensi
honorifice
sepelitur,

congregatio supra
ctus

murum

lamentans,

ita

ut plan-

C runt ang-elum loquentem. Unus dicebat ad alios: Quid facitis? Dimittite eam adhuc; quia hse voces ad

eam
est,

Domini pervenerunt aures. ferebant, respondentes dixerunt
gloriatur.

:

Angeli, qui Jara factum

earum superaret ipsum psallentium, pro psal- F mo lacrymas, pro cantico mugitum, et gemitum pro AHeluya c, reddebant. Rogaverunt de sursum,
ut subtus turrim repausaretur feretrum, graviter

quid faciemus? Illam recepit paradisus, ubi

sustinentes ejus absentiam. Sed ut

suam Fidelem

oum Domino

Credimus quod nos non

Dominus
tis

a se separat, qua; ei se placere voluit, cum quo rcgnat. Flenda ergo nobis talis non est, sed tre-

declararet in medio populi, ibi dum pausaretur sanctum corpus, csecum illuminavit, qui mul-

annis lumen diei non viderat; post feretrum nullo

menda. Ainisimus quidem

in praesenti seculo

nam

Domi-

sustentante vadens,

tamquam

si

nullum habuisset
abiit,

et

matrem

;

sed in

regnum

Christi prsemisimus

mterccdcntem. Admirabilc quidem gaudium fecit cadis , in terris vero intolerabilem luctum nobis
reliquit.

laborem oculorum, ad sanctum sepulchrumet usque hodie clare videt.
39

Non

prasterraittatur et aliud

miraculum. Ubi
coopertoveniret.
loci

XXV.

eam

sepelivit

supradictus

episcopus,

candela

in

rium non

fuit,

antequam pontifex

ttumilum
eju* nliru

ANNOTATA.
his verbis aliqui hagiologi concluserunt illas columbse pennas in Pictaviensi sancta> crucis

Liberse d, quae ante
in

eam

cereos portaverunt, totge

avoku,
ft

a

Ex

monasterio adhuc conservari. Sed considtissimus D. Filleau in Probatione historica Litaniarum Pictaviensium pag. 1G3 hanc eorum opinionem
operose
tinii

refellit.

gyro sepulchri adstabant; unaquseque in suo cereo suum nomen dabat scriptum totaa uni e famulis cereos ipsos juxta ordinationem tradebant. Fit contentio in populo alii dicebant cereos ipsos in ejus sanctum sepulchrum mitti debere alii dicebantnon. Dum istud ageretur, de pueri bra, ; ;

yEsi genus morbi,

de quo consule texiconMar,

aut medicos passim obvios. c Aliqui scriptores tradunt

chio, qui totos tenebat, unus exilivit in alto super omnem populum et se in sepulchro ad pedes Beatje posuit, et quod hassitabatur, declara,

quarta natum esse. Hinc Baudonivia, forsan ex

Christum feria

vit.

Respicientes ad
est Calva?

nomen

,

cujus esset cereus,

inventum

nomen. Hoc videns episcopus

LIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.
pus vel omnis populus, admirantes virtutem beatae Radegundis, Domiuo benedixerunt. Quantse post
ejus transitum ibi sunt factse virtutes, quanti dsemoniaci liberati, quanti febricitantes sanati, quis enu-

s;i

pabatur, ut apud Menardum in observationibus ad librum Sacramentorum Gregorii Papae pag.
261, aliosque

veterum rituum explanatores vide-

re

est.

merare valeat
XXVI.

?

ggri sanantnr,
e

Burg-undia cum viro apostolico Leifasto e episcopo veniens ejus abbas, nomine Abbo f,
40
I)e

vel viduse quia illm

dum

esset Pictavis in civitate, dentis incurrit va:

d Forte hic per liberns significantur virgines a conjugio liherse permanserunt; haspost mortem mariti a lege viri liberatte, sunt ui Apostolus in Epistola ad Romanos cap. 7
t 3

f

lidura dolorem

die

noctuque

una

vox

,

unus

loquitur,

dolor inerat,

mortem

to careret dolore.

evenire sibi optans, ut tanQui inspirantn sibi divina mise-

e Leifastus vel Lefastus fuit episcopus Augusto-

dunensis,

ricordia rog-avit,

se duci
fide, se

ad Sanctse basilicara;

et ineunte seculo vn cathedram illam ascendit, ut in nova editione Galtise Christianse

ubi ing-ressns cura
terrse

antesanctum sepulchrum

mortem prse oculis habens, pallam corporalem super sanctumtumulum mordicus approjecit,

prehendit. Quiseptem diebusuec cibum sumpserat,

nec somno
sit,

refici

poterat, in hoc

morsu sopor acces-

dolor discessit, sanus ad hospitium rediit. Qutfd

tomo 4 coL 346 affirmatur. f In eadem editione Gallice Christiatue tomo proxime citato col. 449 hic Abbo inter Augustodunenses S. Martini abbates ordine secundus memoratur sed ibidem editores dubitant, an is ipse abbatibus S. Symphoriani non sit potius annurae:

post, ipso referente, plures cognoverunt, ubi se fa-

randus.
g*

tebatur de mortis janua per virtutem

domime Rade-

mergumen;
liberantur

gundis esse revocatum. 41 Et quia mos est in festivitate beati Hilarii reliquis monasteriis circumcirca proximis, quee sunt ibi, usque mediam noctem vig*ilias celebrare ; de media nocte unusquisque abbas cura suis Fratribus ad suum revertitur monasterium cursum
celebrare.

lib. 7

Teste Mabitlonio in Annalibus Benedictinis cap. 5G heec basilica S. Hilarii tunc a mo-

nachis regebatur, quorum in locum seculo ix Canonici seculares successerunt. h Cum, Arnegisetus istc vocetur abbas, facile intetligimuSy curam hujus ecclesicis etiam eo tem-

pore fuisse penes monachos,quibus secutowusiu- E
cesserunt Canonici seculares, ut Mabillonius loco

Quamdiu

in beati Antistitis basilica

g

vigilaverunt, tota nocte energumeni clamaverunt; inter quos mulieres duas graviter infestabat inimi-

proxime citato
i

testatur.

cus

;

prsecipue

ejus fremitu tota tremeret basilica.

una tantum bacchabatur ut in Postquam in,

Mabillonius ibidem de basitica, cui S. Kadeg-undis non diu post mortem nomen suum reliquit,

de vir venerabilis Arnegiselus abbas h basiliea? beatae Reginae i cura suis monachis exivit ad suam vadens basilicam cursum implere, quem illa saipsa post se mulieres audierunt clatis dilexerat mantes venire , quse ingressa? basilicam domi;
,

meminit his verbis Beatae Marias basilicam sancta Rndegundis itidem extra muros Pictavienses ad sepulturam sanctimonialium sanctae crucis
:

construi curaverat
attribui voluerat.

monachisque, qui virginibus sacra ministrarent pro more illorum temporum
,

nam Radegundem, ut eis parceret, supplicabant. Una ex eis, quse gravius tribulabatur jam ter
,

solidos adbasilicse
tur.

Leo quidam vir inluster centum fundamenta contulisse memorafuit,

Nondum sacrata erat
istic

quinos habens annos

,

ex quo

eam

spiritus

nesse-

gundis

humata

basilica, cum beata Radehreviqueposttempore luec

quam
alia

flagellabat

(tunc Matutina dicebatur)

viens inimicus vas, quod invaserat, reliquit. Illa

nomen loco dedit. k Palla veljt&in interalias

signiftcationes, qiue

adTertiam ante ostium basilicae est liberata, et ultra nequissimus hostis eis nocere non valuit. Quara larga est et dives misericordia Dei , quae
suos vereri facit
,

in Glossario Cangii exponuntur, indicat coope-

rimentum sepidchrale Sanctorum, quo sensu ea voxhic accipiendaest, ut exadjunctis facile cotligitur.

et loca

requirit ipse virtutum

largitor ac dispensator, ubi per suos fideles

suam

ostendat potentiam. Ad basilicam sancti viri sunt alii liberati; alii vero basilicae domina? Radeg:undis

ALIA VITA,
CLARIORE STILO EX DUOBUS PR.ECEDENTIBUS ACTIS COLLECTA.
F

sunt directi, ut sicut sequalis gratiaserant,
lis
pl ulia

ita aequa-

etvirtus ostenderetur.

miraculapa-

42

tus, si pallara

Quis male habens, quanivis vita desperak subteriorem custos ejusdem sacri
ei fe,

trantw.

k

sepulchri intinxit in calice aquse, et dedit bricitanti poculura , uon statira , ut bibit

auctore
sule

venerabili Hildeberto, prse-

ante

sanctum ejus sepulchrum jacens, sopor accessit, morbus recessit, Christo largiente? Omnibus diebus in nomine ipsiusDomini nostriJesuChristi, ibimult£e virtutes fiunt, unde recessit. Nos quoque fideli devotione, et sedulitate debita veneramur eam in terris, cujus anima confidimus, g*audemus et gloriamur, quod praefulgeat in cselis ; ipso prsestante,
qui

Cenomanensi ac postea

ar-

chiepiscopo Turonensi.

Ex

editione

D. Antonii Beaagendre,

monachi Benedictini, qui Parisiis

cum

Patre et Spiritu sancto vivit et regnat in

secula seculorum. Araen.

Opera Hildeberti

et

Marbodi anno
,

ANNOTATA.
a Is erat Maroveus, qui eo tempore dicecesim suam visitabat ut in Commentario preevio ex Gregorio Turonensi didicimus. b llla basilica postea nomen a sancta Radegundeaccepit, ut Mabillonius in notis hic observavit.
,

1708 imprimi curavit 885 et seqnentibus.
PKOLOGUS.
Sapientis
profiteri.

columna

est

metiri

vires,

nec aliquid

ultra

c

Vox

Ixtitise alleluja

olim in exsequiis usur-

Ilanc

mihi

providentiara

dilectio
tua,

M
w
imp»ksis
*

ALU
carissime Seimane

VITA

S.

RADEGUNDIS REGIN/E.
libris non habeatur. Porro expositionem vocum barbararum, quas in prioribus Actis explicui7nus, hicnon repetemus. e Hinc etiam refellitur opinio eorum, qui S. Fortunato dignitatem episcopalem denegarunt de qua re in Commentario prsevio num. 6 obiter mentionem fecimus.

tua,

a, excussit,
tibi

qui malui

D

posiia

Kf>

ridieulus soriptor,

quam

lobedieus inveniri

ptionis ttu

Tuis nimirum

exhortationibus Vitam beatissiirae

cnniH

R&degundis ausus sum describere, cumdare operam studio nou magis tarditas ingenii quam poutib prohiberent. ficalfs administrationis oecupatio De cjus tameu gratia prajsuraens, qui linguas infantium
facit disertas,

ad Fortunati simul
recurri c,

et

Bau-

douivia? sanctimonialis scripta

quorum

utcrque pnefatam prosecutus Vitam, de pretioso apparatu pretiosa parum d, sicut tibi videtur, fercula confecerunt.
lutis,

CAPUT
Sancta? patria,
vitas,

I.

Eorum

scriptis diligenter evo-

Fortunatum sequi disposui, cui non minus ex vita, quam ex dignitate Pontificis e pluriinum auctoritatis accedit. Quzedam tamen miracula, quorum Fortunatus quidem nullum attigit, sanctimonialis vero memoriae reperitur commen-

regium genus, captiin
Gallia,
el

educatio

pia
ceta-

opera, quce usque

ad nubilem

nec tamen omnia sed ca solummodo, quaa relatu digniora beatissima3 Mulieris et meritum declaraut et praemium.
;
,

dasse, supcraddere disposui

tem exercuit.

icut S1C U
ti

sacra Evangelii ^o^ui au^uuiao „„„,„ ^«.Lig^ii testatur auctoritas
,

B

Cetera nosse cupientem volumina Baudoniviae revolvere non taedebit. Tu itaque laboratum tibi consules opusculum, nec prius in aliorum manus incidit, quam tuo examine vel rejiciendum supprimi vel approbatum publicis aspectibus offerri

mites

quoniam
terram
,

ipsi

x>ca- narrat,nuuBeapossidebuut terram , »u>doS.n a
:

-

illain

scilicet

quam Propheta

suspirans,

%"»*»»«

mereatur. Magua ruilii rependes praemia, si subdueas ab oculis hominum quidquid senseris eo,

Portio mea. inquit, Domine sit in terra vivenmea tium. Hujus spe, gloriosa et venerabilis regina beata Radeguudis exilii sui consolata molestias dum temporalem dimisit hsereditatem, meruit sempiternam. Ex natione Toringa, vultu elegam
,

*j^ '*nigix

us

om
E

rum

lingu;is fonnidare. Erit igitur
,

non solum

tui

sed eorum ctiam quos decreveris admittendos, vel correctuui producere, vel penitusoccultarc vitiosum.
arbitrii,

natalibus insig-nis, moribus insig-nior fuisse prasdiNon nova illara nobilitas, sed a priscis dirivata parentibus illustravit. Avus ejus nomine Bescatur.
attig-it

sinus a, pater vero Berectarius b regiam uterque dignitatem. Ex his beata Yirgo sublimem

ANNOTATA.
veterum Analectorum pag. 296 hunc eumdempro Seimano appetlat Seimarum, et in indice ejusdem tomi illum cognominat Pictaveusem. Ignoramus, an MaUlloniusei istud cognomen tribual a loco natali, utrum ab ahqua dignitate, quam in urbe Pictaviensi habebat.Sallem inter episcopos Pictavienses nullum hujus nominis aut temporisprcesutemreperimus Sed ex hoc prologo patet, fuisse virum magna> auctorUatis, cum huic Hildebertus prxsul tam prompte obtemperaverit, eique opuscutum suum corngendum aut supprimendum commiserit h Existo loquendi jnodo liquet, hanc Vitam S. Radegundis ab Ilildeberto concinnatam esse ^ndojam erat prxsul, adeoque post annum uinsti 11J7, ut §iCommentariipra>viinum
i

ducens orig-inem, multo clarius enituit virtutum

a

Mabillonius tomo

quam fascibus dig-nitatum. 3 Porro cum jam cunas evasisset et Erancis irruentibus devastata regione Toringa cura reliquis et Ipsa captiva adduceretur, captivis * forte pra3da reg-i Clotario cessit non magis ejus
facibus,
,

in

Galliam

pervmei-if,
*

forean

c&<

donatura conjugio quam profutura exemplo. Hoc eventu Puella patriam egressa Veromandis jussu regis deportatur in villa,
,

thalamo moribus et
cui

ptmtatis

Ateias nomen,
ei

aliquamdiu nutrienda. Adhibentur

obiter

Unomanensem ecclesiam, an Turonensem gubernaret. c Hinc confirmatur fides Actorum, qua> prasubnomine Fortunati et BaudonitL subuimits,

tempore

monuimus.At nondum scimus utrumeo
,

10

cum utraque

illa

mldeberto prseluxerit.

exhilucubratio venerabili

honestissima^ vitae et clarissimi custodes norainis, ita litteraturam disceret, ne dedisceret honestatem,- nec fuit arduum rudimentis illam liberalibus informari, cujus annos et sexum non minus acumen ingenii quam castitatis insignia superabant. Praeludebat jam in Virgine morosa qua3F dam senectus, et ascensiones in corde suo disponenti sola aetatis infirmitas obsistebat. Inter illos tamen temporis et sexus aculeos inexorabiliterabhorrebat pudoris dispendia , solam morum suspirans venustatem. Unde et inter ceteros virtutum provectus, quibus tenera fervebat infantia subvemre pauperibus, ecclesias frequentare ac divinis

sub quibus

Baudomviw

quodobscuroacdiffwilistih composita sint.Quamvzsautem Hildebertus scabrum utriusquehZs auctoms stitumsubinde limaverit, tamen nonnullajeque obscwa retiquit, ut Mabillonius tomo \ veterumAnalectorumpag. 898 conqueritur hil vertes Sperabam istius ope libelli illustratum
:

d Hildebertus hoc loco scripta Fortunati et appellat pretiosa parum fercula eo

iri quasdamvoces obscurissimas, qute apud Fortuna tum in Vita ejusdem Radegumlis occurrunt at

oompaxatis

£-«™

«

que

e

aut easdem voces
fere pra.ter stili

Hildeberti et Fortunati scriptS' de iin.k-bertum aut loca salebrosa prateri

et
,,
."

tum

inveniri

,

quod

obscuras retulisse! uh elegantiam apud Hi deber
Fortuuati et

ln

^^^ ^ nTT
,•

S2 ™
ret

paupenbus erogabat. Commendabatur humilitate prtcmium devotione cumulabatur cum mgenuaVirgo, lotis prius singulorum capitibus eorum manibus aquara fuuderet, ipsa
seduhtas,

eedulio, et ege- 'olHdtLms largiores reliquias providere. Has ducata f diligenter r" condunatas , abjecto fastu regio, puella collectis
i

satagebat interesse ouiciis. 4 Erat etiam ejus consaetudinis pei dc quotidiano sibi substrahere

aliquid sera- „ ibidemqw

w~

cbana

administra-

ne quid Dehi ice

deesset alicui

; C0Jetaneis

suam Deo ™" lmenaar et commendaret

^^senili in q^ et hymnum solveret,
>

luraina cirreverentia cum
,

7

castitatem.

Ac ne
,

illiilli

1

'

Qui non baJ ula *

cucem suam

et

Baudonti,

l Z ante bat

ll T'^
ferri,

'

P ° teSt meUS esse discipulus, ali,* ° b,ivio signum crucis jubequod suus ei clericus ex lignis in
-

*

forte sub-

hos

rcpcrel

DIE DECIMA TERTI i AUGUSTI.

A

hos usus compingere consueverat, et ipse deferre c. Eacta autem oratione, vestequidem emundabatpa-

85

vimentum, facitergioautemjacentemcirca sacraria pulverem reverenter excutiebat, evehens quidquid
ibisordis aut pulveris habitantium incuria reliauisH
set.
umjue ad

quid lege donationis, totum necessitati deserviret egenorum. Eorum vero qua? supererant partem

rt

doivi

itfrj

quidom

ecclesise,

partem

sibi cultus

conceua

corporis ven-

di-

nubilem #
tatom
;

5 Hsec fuere ludicra Virginis ; hos mores tenera illius induit infantia; benignus ei circa pauperes affectus, circa afflictos mira compassio. Procul ab ea mutabilis mulieris inconstantia, procul decor mutuatus. Nihil artis in vultu, nihil in ser-

dicabat. Is etiam , si Reginse conditionem attendas, usui potius famulatus est, quam decori. Perscrutabatur sollicite, quo in loco infirmi decumberent, quibus, aut quid deesset ooenobitis,

stribuitpau-

ptribu* et
xtjri»,

quam

incolerent

heremitae

solitudinera.
,

Quos istorum
aliis lon-

non potuit prresentia

multimodis benedictioniafflictis
,

mone

non industrias fuit, sed Raro mensas, raro cultui ejus aliquid supra necessitatem accessit; quod si quando contigit, conditioni delatum est, non satisfactum voluptati.
naturse.

vanitatis. Incessus

bus&visitavit. Aliis vestes ipsa consuit, giora transmisit alimenta. Quibus

Regina

non

Sicin deliciis delicias ignorans, nihil fuit honestati

Quis inhorruit frigore nec Regina? velleribus est calefactus? Quis clamavit post Reginam , nec exauditus abscessit? Quid a Regina pauperi potius extortum est, quam libenter
obla-

affuit?

suspectum, nihil quod moribus defectum minareiiuo

tempore

lenera puei-

tavarias
virtutes ex-

ercmt.

e ^ a P r <>tecto, cum necdum nubiles annos attigisset, modicum jam putabat virginitatis priemium, nisi illud martyrii gloria cumularet. Quo
. .

tur. r

tum? Quem diem non judicavit perditum quo pro perditis moribus non egerit? Quando cultu
,

t?

detenta est corporis, ne causis interesset orphanorum? Et quoniam legerat , Labia sacerdotis custodiunt scientiam , quia angelus Domini ex-

dum

B

pertingere tenerrima Virgo desiderat, multa praster et propter justitiam a domesticis pertulisse

ercituum est , sacerdotum doctrinis adesse sacerdotum se orationibus commendare satagebat.
,

Eorum

memoratur. Imminente autem tempore, quo eam
prasdictus rex Clotarius conjugio sibi sociare disposuerat, nocte cum paucis ab Atteias aufugit, illam generis successionem alto declinans
consilio,
,

nullus exactione gravabatur, nullus regis
,

licentia potestatis

nullusinops,

nisi

cujus ino-

piam Regina misericors ignorasset. Nimirum cedere sibi credebat ad judicium, si, Regina divite, angeli Domiui mendicarent.
9 Porro inter tanta virtutum praeconia, Atteiam domum instituens, hospitio eam pauperum
ijuibua ipsu
Itegina srdu(o
;

cujus conceptus, infestatio est pudicitia^ partus yitse. Tandem Virgo reperta Suessionis deducitur, ibi quidem mortali nuptura regi, sed gratias non

dicavit

feminarum

disposuit et ministros

minittra-

amissura sempiterni.

,

quo-

rum

bar,

diligentia,

ne quid deesset paupenbus, pro-

curaret.

ANNOTATA.
a Hic rex Thuringiss a Gregorio Turonensi in Historia Francorum lib. 2 cap. 12 Bisinus; ab aliis Basinus appellatur,
rius,

Innumera ibi vestimentorum mutatoria, et aptus tam vivis, quam defunctis apparatus. Aliquid opibus * misericordiae Regina deesse credebat,
nisi

'

.ln

non

quorum famulabatur

vitae,

famularetur

o|)crihus 1

b Genitor Sanctte nostrte a quibusdam Berethaab aliis Bertharius vocatur, ut patet ex textu Gregorii Turonensis, quem num. 12 Commenta-

etiam sepulturas. Ad prsefatam domum saepiua ingressa, ministrare discumbentibus, decumbenti-

bus assidere, scaturientem ex ulceribus infirmorum saniem linteis abstergere, et ipsa lavare ulcera consueverat. Inclinabatur etiam ad abluenda debilium capita sahitiferis decoctionibus ct unguentis

riiprcevii allegavimus.
c Ex hac constructione saltem intelligimus quid suprasibi velit Fortunatus, qui eamdem rem luxata et obscura phrasi narrat.

ea demulcens, quse et horrenda visu, et tactu formidanda judicares. Quibus autem necessarium erat diligentius obsequium, balnea eis Regiua pedissequa prasparabat, multa patieater ex infirmo

CAPUT
Nuptice ejus

II.

sustinens incommoda, quae nauseam cuilibet ancilluhe suscitarent. Egrcssis inde pocula ex consue-

tudine offerebat, quos solutosbalneis surapto potio
confortaret.

cum

rege

Clotario,

et

10 His Regina instans
soleta

officiis,

malebat

in

ob-

rt ftofl

(;t

|-

pia

vita,

quam tempore

conjugii in

domo servire pauperibus, quam in palatio dominari. Quod si ea, quae cura * maritum gercbant *
jugi
,

iii-n

i

inm

delicii» tutl.i

yrxfervbat.
*

aula duxit.
Sancta nubit

c, nosse desideras, ita morigerata est conne displiceret Creatori. Thalami ejus officina pudoris et ignarum turpitudinis ac flagitii
,

*

Irijc

ur-

I

.1

IDDlitlllll

gcrobat,

Clotario

Igitur
bilis

sociata specie tenus terreno principi no-

doraicilium. Ibi non conventus juvenum, non infestavirtuti colloquia. Famulffi castimoniam potius

regi,

Regina

,

caelestis

coepit

effici

,

plusquam

enim in Domino celebratis, aninon humana extollitur gloria, non voluptate frangitur, non illecebris inclinatur. Idem seculi contemptus eadem in Regina permansit humilitas. De moribus ejus nihil sibi secreta conjugii, nihil imperium, nihil opes vendicarunt. Usus istorum Reginfe citra a libuit, quam Iicuit. Denique
terrena. Nuptiis

exemplis docebantur,
ta,

quam

flagellis.

Earum
,

vi-

mus

ejus

tamquam

sinu illius mores suos Regina pepe-

,

Sudabat in manu Eeginaa psalterium et quousque illud in lacryinis et gemitu decautasset, cibum Regina sumere differebat. Ad mensam vero accedens, exaudire naturam consueverat, QOn
risset.

exaudire voluptatcm.

Nam

quia deliciarum expe-

'

A 11

HQ1\
viri ?

t'(jfiti$

iustrumenta virtutum convertit, cum impatientiam vini * castitatis exemplo temperaret,
haec tria
reis adessetpotentia,

Sic offendicula
teriens,
virtuti.

morum

non

sibi,

pauperibus divitiissubveniret. sine offensione femina praesed regno; non voluptati vixit, sed
ejus a virginitate sua dispo-

rientiam delictorura noveratesse confinium, aquam vino, legumina regiis dapibus pra?ferebat. Legumina fidelisfamulus ei prfiesentabatoccultius; quibus praesumptis, jejunium potius solverc vidcbatur, quam propulsare iuediam. Dici non potest quotiens

8 Euit
sitio,

autem prima

ut quidquid sibi a tributis accessisset, quid-

a mensis jejuna surrcxerit, arbitrata Christi fieri injuriam si Christi pauperibus nondum pransis, prandere Regina pra;sumeret. Occasione quorjue
,

aocepta

s.:

AI-IA VITA

S.

RADEfiUNDlS

REGIM.
D

ix

sjepius deinuttb aceepta, post buccellam pnnis, meusani debitum pnnpenbus seruit, vel hyniuum Deo, vcl

exhibitura famulatuin.
Etsi mariio

oiMqueretttr

m

rfefci-

fo conjugaii.

loquar? Ad quod 11 Xam deconsortio thori quid maritum lucrifacepsa semper ideo accessit, ut voluptatem. ret, non ut lenocinantem expleret sathanas maritum tentaret, marito deQuippc ne
j

etiam largiora precibus munera, quaevelut in redemptionem maritalis excessus, fidelis et devota Deo uxor pauperibus erogaret. Quo facto, ita regis indignatio quievit, ut ipse de tanta
psisset. Addidit

devotionc conjugis, et Deo gratias ageret, et quo

bitum

solvit,

non exegit d. In quo

si

quidquam,

peccavel ejus gratia, vel voluptatis admixtione lacrymis tantum, sed et multo tumest, statim non
corporis cruciatu delere properavit. Eingens enim causam qua surg*eret, hispidum pavimento supercui nuda tamdiu inhajrebat ponebat cilicium quousque percussis frig-ore medullis, pene spiritumexhalarct. Sic Regina paritcr ct conjugio deferens, et pudorem conscrvans, nec maritum reverentia defraudavit, nec libidine bonum minuit
, ,

abundantius necessitati subveniret egenorum, largiores expensas ei juberet prseparari. 14 Adventantibus autem ad palatiuin Christi sa- potUiimum ccrdotibus, et prout exigebat imminens causa, ^acabat, regium implorantibus auxilium tanto exultabat
,

ipsam Christi constaret adesse prassentiam. Hos honore quo decuit susceptos, et loquentes audivit devotius, et discumbentibus hugaudio, ac
si

militcr ministravit. Nec erat promptum discerni, utrum Martham potius exhiberet, quam Mariam. Omnium causis aderat omnium gravaminibus
,

g-ravari se querebatur; nulli ejus benedictio, nulli

nuptiarum. Fuere, qui dicerent, monacham potius ascitam regi uxorem, quam laicam. Ipse etiam rex propositum pietatis aegro ferens animo, uxo-

rem

simulata; religionis arguebat, adjiciens illam

nuptiis

minime convenire severitatcm, mollius

et

virum uxori liceremorig;erari. QuiB uxoremviro, et bus Christi FUia nequaquam a sacro revocata proregis amaritudinem blandis sermonibus posito
,

indulcabat.
tamt 11 opcribus parni

\% Porro quadragesimali tempore
cris iusistens
vigiliis,

,

diutius sa-

mth

tormenta tormentis curau-

labat, quibus erudita caro spiritui servire cogeretur. Pallebant ora jejuniis, et artus hispido

requiem inter tormeuta nesciequsedam raonacha familiaris, dequae ei occulte votione pariter et nomine Pia prsefatum mittere indumentum consueverat, quo semper interius inhaBrcnte desuper amictu regio,
vulnerati cilicio,
illi

bant. Erat

,

postulatum defuit auxilium. Hoc solum, quod in eorum transibat obsequium, propriis usibus assignatum fatebatur. Ejus circa eos sedulitati nihil domus dispensatio , nihil regni negotia detrahebaut. Discedentes vero fleris prosequebaturet orans, ut ibi sui memores fieri dignarentur, ubi Patri Eilius immolatur. B 15 Nec minor ei circa reos affuit sollicitudo "ptuique qui propriis sceleribus vel in carcerem, vel ad apudregem supplicium trahebantur. Pro eorum salute cursi- inl€rcedeb<* pt ° catJttm tabat, per singulos universis supplicabat, frequenter commemoraus rei sanguinis oportere misereri, cum pro reis etiam sanguis fuerit effusus Eedemptoris. Ac ne pietatis conatus in irritum duceretur, non ante cessabat blandimentis animum mulcere principis quam qui sententiam protulerat
,

(

>

,

justitiEe

,

proferret misericordiae.
solutione,

In

damnatorum
contulit, ut

tantam Christus

hac autem ei gratiam
illsesi

Christi

Pilia teg-ebatur.

Fuit autera ejus consue-

ad nomen ejus obserati paterent car,

tudinis, eo

praecipue tempore, vicinas Sanctorum

ceres, ferri vincula solverentur

exirent

cireumire

memorias

,

providere

diligenter

,

ne

vel ornamentis ecclesiEe, vel ecclcsiarum ministri

quibus censura curiae mortem dictaverat, aut tormenta.

sumptibus indigerent. Satagebat etiara singulis altaribus proferre luminaria, quae propriis ipsa maficia

nibus recuperare ferebatur. Hora vero, qua sacrisacerdos immolabat, dominicas Passionis me-

Cum enim in villa, quse Perona nomina- quorumumatura securitate perambularet, rei qui in Uquosmiruproximo carcere damnatione tenebantur addicti, biltter hbc16
tur,

clamare coeperunt, ut
retur.

moriam quadam mentis passione pertransiens, contriti spiritus gratum Deo cremabat holocaustum. Tantis enim cajlum pulsabat suspiriis, tanto lacrymarum torrente rigabatur, acsi Judaeorum manibus Christum rursus teneri, rursus videretur *
'/bnsvide- crucifigi.

Quo

audito,

Regina subvenire dignaquidnam esset et quare clamaeis

'avit.

Pilia diligenter inquirit. Mentiuntur custodes carceris, adesse pauperum multitudinem et eos alimoniam postulare. Credidit Regina

retur, Christi

ministris et

quam

peti simulant,

mosyna
,

destinatur;

qua

rei accepta,

TmUtricor.

dw

13 Ex P leto autem salutari Officio non prius ad palatium revertebatur , quam pia curiositate
circura circa jaccntes infirmos,
visitaret. Illa

clamantibuseleene ulterius

paucis coraitata,

nou temporis importunitatem causari noverat non pluviis aut nivibus detineri. Nullis oinnino movebatur incommodis, dummodo commodis pauperum deserviret. Aliis Regi,

clamarent, minis et verberibus custodum coerciti Meruere tamen exaudiri, devotius animo clamantes , quam verbo. Sequenti enim nocte
siluerunt.

dum Begina

,

solitis

insisteret orationibus

,

nutii

divino, reseratus carcer patuit, disrupta sunt vincula, egrediuntur incolumes, qui poenis

servaban-

na, sed humilis, abluit capita, nonnullis balnea temperavit. Quibus aut nullus, aut durior lectus aderat, his apposito straraine vel plumis, mollior

tur et morti. Et ne tanto viderentur ingrati beneficio , beatae Mulieris genibus advoluti gratias
,

agunt, sacris ejus meritis ereptos de vinculis se publice praedicantes.

parabatur. Talibus diem claudebat studiis , sera Porro dum ea, tam beatis occupata negotiis, prolixiores moras innecteret , missis a rege nuntiis, qui promptius eam reverti com-

nocte reditura.

mouerent , reg-em sedere ad mensam proceres , expectare, regia jussioni pauperum pratulit fa-

autem miraculo , Eilia Christi propter /ioe erigitur gloria, sed ad ejus rclationem, manifesttim profusis rubore vultibus, indignam se testabatur, miraculwtt rubore mfpro qua Dominus suis servis preefatum
non
illa

17

Divulgato

set

dignatus esimpendere beneficium. In humilitate ergo perChristi tanto

fusa.

mulatum

,

nolens ante regredi

,

quam quod

cce-

perat explevisset.

rex audiens, et graviter tulisse memoratur, et ultra quam decuit, increpasse Reg-inam tardius revertentem.

Quod

sistens, teneros artus multiplicatis atterebat disciplinis e, circa pauperes et ecclesias

Idem tamen

postea pasnitens, veniam supplex exoravit, se ipsum coustanter accusans, quod Spiritum sanctum contnstavent, et ejus templum contristare prtesum-

quanto jam de mercede securior. Unde cum in festis diebus prout Regina? conditio merebatur auratis uteretur indumentis et
, , ,

facta diffusior

a

circumstantibus puellis laudaretur, ex alto suspirans, indignam se tali veste deplorabat, eamque statim exuens, cujuslibet ecclesiae cultui dedicabat
et

DIE DECIMA. TERTIA AUGUSTI.
et honori. Prseterea si quid ei
set,
si

-.7

gemmarum

aceessisto-

quid purpurae,

si

quid cultus pretiosi,

tum

sacris altaribus, aut ecclesiasticis assignabat

19 Beata itaque Radeg-undis, arduam ingi viam, divitias et regios apparatus, qui illi

X

IHPflKMK
ilnrr.

ej D0C

HPiolovt*

marimagno
rant,

ornamentis.

et spatioso felidter egressre

nm

remanso-

dcnt, vartu

ANNOTATA.
a Videtur hocloco Hildebertus istud adverbium
citra

pauperibus et ecclesiis larga manu distribuit. ubi Reginam penitus abjecit, indumenta, quibus coronata utebatur, dominica- men>a- sup-

dona tacrit
toeU
bait.
•littri-

Mox enim

posuit, scilicet,

acceptum Deo

et

plenum

gratiai

holocaustum. Zonam quoque auream
et

et armillas

ligere

usurpare pro minus, quantum ex sensu colpossumus, nisi forte pro libuit legendum
ut sensus
sit,

sit licuit; ita

citra (id est ulterius vel mag-is) licuisse,

usum istorum Regince quam li~

omnia pretiosis insignia margaritia confregisse et pauperibus distribuisse memoratur. Inde progressa et ingressa eujusdam Sancti cellulam, tapetibus, vittis, tibulis et maniois tatexto
gravidis auro sacra oneravit et honoravit altaria.

maures,

buisse.

b Benedictiones hic accipiuntur pro donis vel munusculis, quse alibi eulogiae appel\antur,
c Hunc sensum in textu reliquimus, prout in venimus; sed pro quse cura maritum gerebant putamus legendum, quee circa maritum gerebat Hac exigua mutatione sensus recte intelligitur ut consideranti manifestum fiet, et ad commodio rem tectoris usuyn in margine notavimus.

Deinde non minora diversis distribuit ccenobiis, quorum opinio sub reverendis Patribus, scilicet,

Dadone venerabili, sanctoque Gnndulfo consum' mata et insignis habebatur. Inde Turonum felici navigio delata, quantum se officiosam circa beati
Martini sepulchrum
prfestiterit,

quanta lacryma-

rum

obtulerit holocausta, quibus suspiriis Cffilum pulsaverit, vix animus comprehendere, vix lin-

d Hsp.c clara Hildeberti phrasis

gnat virginitati,

omnino repuquam sancta Regina in conjugio
,

gua suflicit explicare. Testata sunt ejus devotionem, non magis oblata singulis altaribus ornamenta, quam profundi gemitus et mis pavimentum.

h conservasse dicitur ab aliquibus scriptoribus contra quos § 3 Commentarii preevii satis superque

humidum

lacry-

E
:

disputavimus
hoc loco non accipiuntur pro spontaneis corporis flagellationibus , quarum usus
e Disciplinaa

20 Facta autem oratione, Caudatam pervenit ibi quoque Dominicse niensaa locupVtes om-rens apparatus,

andltoqiu
i

iiiiiii},:

tantum seculo xi invaluit. Sed disciplina apud scriptores ecclesiasticos antiquioris astatis usurpatur pro qualibet corporis affiictatione, ut in Gtossario Cangii novissime recuso ad vocem disciyYm&videreest.

rr.r ubi gloriosissimus Christi confessor et poncam vetlct tifex Martinus beatum ctelo reddidit spiritum. Erat nd ttutain haud procul inde villa quaedam, Suedas nomine, nvocaw,

i/iiml

quse ei lege donationis accesserat, ad quam cum beata Sanctimonialis declinasset et aliquot diebus in

ea moraretur, delatum est ad aures ejus, regem velle eam revocare ad palatium, graviter conqueri,

CAPUT

tantai Mulieris consilio et sapientia desolatam esse regni majestatem. His auditis, Deo devota Mulier

II.

intrerauit, totaque

ad

Deum
eam

conversa, ne seculari-

Monastica Sanctce professio,

liberali-

paterctur involvi, nocte ac die fletu profusa deprecatur. Disposuit etiam teneros artus gravioribus atteri suppliciis, ut si pa-

bus

illecebris rursus

tas erga ecclesias, fundatio parthe-

rum

prece proficeret, erueiatu saltem votorum me-

reretur eflectum.
21 Erat

nonis Pictaviensis, ex quo rex

eam

tunc

ad

justus et timoratns

conjugium

retrahere

frustra

temporis in castro Cainone vir cx tancto nomine Joannes, qucm gra- vmmta in,

vissimo reelusum ergastulo conspicuum religio
cerat
et

fe-

(elligit;

co-

nititur.

c
Sanciu sepa-

Ascendit autem
abjectis

rationem a
marilo impetrut.

eo usque Reginas propositum, ut insignibus potestatis et conculcata

famosum. Huic non modice pretiosum natum regit trrilum forc. felte aureum, gemmis et margaritis mirabiliter P in quo erant aureorum miile solidi ornatum quod adhuc illi supererat ex regalibus ornamentis, beata Radcgundis per fideles nuntios trans,

mundi

gloria,

peroptaret.

profecta

pauperem Christum pauper sequi Quod ut implere mereretur, ad beatum Medardum, sanctimonialis ab eo et vestem

misit,
aperiri,

orans, et orari pro se, et incunctanter sihi
si

quid de
vir Dei

prffifata

regis dispositione vel

certo disceret nuntio, vel spiritu prffivideret. Qui-

expetiit et benedictionem. Cujus petitioni nequa-

bus auditis,

quam
stite,

pontifex acquiescens,

Non

patitur,

inquit,

orationibus expendit.
vit,

proximam noctem in vigiliia et Mane autcm facto, quffi sibi
illi

sacra lex conjugii, ut, uxore simul et marito superlegitimarum a solvantur fcedera nuptiarum.

divina innotuerc clementia,
scilicet

propere nunriaut rursus

regi

minime permissum,
licet

Instat beata Mulier, et largiore fletu verecundam perfusa faciem velari se depreeatur. Fit tumultus in ecclesia, votisque Reginaa concordi sententia clerus resistit etpopulus. Eam sacris altaribusse ingerentem proceres retrahunt, pontifici, ne Reginse manus praesumeret imponere, constanter inhibentes. Qnae cum videret tain primates, quam plebem suis obniti consiliis, sacrarium ingreditur, et animo in novum confirmato propositum, capiti suo Religionis

eam

suo assignaret conjugio,

hoc multiplici
oilioi-

nisu perficcre conaretur.

Vestem quoque

nam, qua
navit.

rebellis caro graviori disciplina frangeFiliffi,

retur, Christi

sicut ipsa postulaverat, desti-

22 Suscepto igitur ct munere et nuntio, beata Sanctimonialis Deo gratias agens Piotaviis Iffita
discessit,

ideoqiu tmta
eondidit Pi'

juxta

prfflfatffi

nec mora litteris :»* moenia civitatis

1

regem
fieri sibi

ilisUnatis,

hil

ii

•.,„,,-

oratorium binm

gressa, Requirat,

habitum imposuit. Dehinc ad pontifieem reinquit, Dominus Deus animam
de

postulavit.

Kxauditum

est

ejus votum, etjubente
,

manu tua, si mag-is reg-em hominum, quam Regem timueris angelorum. His auditis, ci manus imposuit, non magis ejus obsecratione perterritus, quam constantia superatus. Augusti Tomus III.

meam

rege Pientius, eo tempore Pictaviensfs episcopu et dux Ostrapius monastcrium brcvi temporc consummarunt. Susccpta in eo virginum mnltitudo
centesimi fructus praemium doetrinis beatissimffl Sanetimonialis adepte est et exemplis. Sub prcefati quippe LS

ALIA VITA

S.

RADEGUNDIS REUIN-K
tot affectus

«

.»»issis

q U ippe

loei

abbotissa, quffi ex ejus electione gubersie illa

una

animarmn, omnibus abjectiorhaberetur. Omnibus ohsequio quidem subesse sanctimonia
naculum
susoepit
ut humiliororanibus,
,

viverestuduit,

tota fuit, ut videretur unicuique

*dcumnx
pararei
i/-

vero piwcs.se deeertabat. 23 Sed quoniam pie vivere volentes persecutionem ne cesse est patiantur, ad desideratum susceptae navig-ationis licuit pervenirc.

singuilarem. Ex penitus abdicavit , de parcissimo, quo sustentabatur, fdulio bonam sibi studit adimcre portionem. Extunc nullam coquorum peritiam, nullum
g-ulae novit irritamentum. Extunc etiam communes aspernata delicias, necessitati leg"umine contalibus quoque mensis nullum suluit et herbis
;

mulier divisa, sic in singulis curam pnestare eo euim die, quo palatii gloriam
et

D

d
rtmjwiium
reducere,

portum beatae Mulieri quiete non Quod enim ipsa dudum formidaconsiliis

verat, rex

quorumdam

facturum

se dispo-

suit, seilioet, ut a sacris illam abstraheret officinis
et

vinculum renodaret nuptiarum. Ut
filio

ig-itur

impie
as-

peragcret, quod sacrilega

mente conceperat,

sumpto secum

suo Sigfeberto, sanctoque Gerjam.

condimentum. Affuit quem coxit. Hic in die semel sumptus jcjunium solvit, non remoquam nimia panis accendit vit esuriem. Sitim vel piratii baustu miariditas, vel aqua? mulsffl
olei,
ei

nullum

salis

accessit

et panis,

sed hordeaceus, sed

,

,

mano
cvevit.

Parisiensi episcopo, Pictavium proticisci de-

tigavit.

Nam vini

seucerevisifflnullam fecitomnino

Cum autem
illa

Turonum

pervenisset et

hujusmodi rumor totam peragrasset provinciam
&

jecto desuper cilicio,

Sanctimonialis

prsefato

Pontifici

plenos

&....

mentionem. Pectus ejus indttiatum cineribus et incrucem spondebat non quietem 26 Sane et cum tot et tam gravibus suppliciis

" ,ldeba (in
Qtiadraqc.
g

apices destinavit, orans, ne patcretur susccptae contemplationis requiem molestiis aliquibus infestari;
fieri

vix tenera mulieris

membra

sttfficerent,

diebus ta,

non posse, ut ipsa reg-em hominum

lteg-i prae-

ferretangelorum.

men Quadragesimse Mulicr addidit ad pcenam Dominus ad coronam. Toto siquidem tempore illo, prseter Dominicam diem, ab omni pane penitus
abstinuit. Toto

diatimum
fcjunium,

B
vpimld ton'"""//"•'.
t*f it ftb

21 Decursis episcopus iitteris, pedibus regis advolvitur, iinplorat, ut a suo desistat proposito,
,
.
. .
,

tempore
est et

illo

,

tenui refectione ra*

ma-

dicum sustentata

herbarum. Earum austesitis

E

hoc

nus aconseorata Christo abstineat: impendat Spiri* r
tui sancto revercntiam, qui

ritatcm nulla salis aut olei temperavit adjectio.

pro/Mh {fodem
lislcrel

m vase frag-ih propriam

Per idem tempus, ardorem
aqua? mitigravit.
fectionis
,

tactu simplicis

Fone pa-

*

.i/i

non
'

mansionem. Exauditurpontifexinterpellans, et quia vim paverat *, non erubuit dclictum confitcri. 8upplicatad veniam potestas et cujusconjugrium uon meruit, ejus precibus adjuvari deprecatur. Nc quis autem deinceps in eosdem conatus regcm pneviis * excitaret consiliis, gravis illos defecerat

et

Ea enim solis diebus praefatse retam parce sumebatur ut laceratis
,

pristinam cantandi psalmos amitteret facultateni; ab illorum tamen modulatione,
ariditate
labiis,

millo
terat,

desistens incommodo , cursum , prout poexplere iiou cessabat. Inter hsec prsejudicia

pravii

popuhitaest

ultio, quorum persuasionibus ad nuptiale debitum disposuerat revocare.

eam rex Qualem

carnis et tortores crttciatus,

continuata oratione,
.

noctem saepe duxit iusomnem
liis

Comes

ejus

vig-i-

enim blaspbemus

ct infelix Arrius proprii furoris
eg-estis, divi-

nam

exitum invenit, talem illi, visceribus cxpcrti sunt indignationem.

uber fletus et caslestium meditatio gaudiorum. Ad hEec illa quodam volatu mentis ascendens, ita rebus intererat hominum, ut et rebus interesset ang-elorum. Gustabat et videbat, quam suavis sit

ANNOTATA.
etiam Hildebertusjudicavit, matrimonium SancUe cum rege Clotario fuisse validum et legitimum, utnum. 33 Commentarii pr&vii contra conjecturam Longuevaliii nostri fusius proixrrumis
6 Hic vox aliqua deest, quse tamen facile supc plen potest ex phrasi Baudoniviw, qux illos plenos fmni propositi aut intrepidx constantuv e Igitur

Dominus, suspirabat et dicebat Misericordiae ejus non est numerus. 27 Et quoniam spirittt quoque docebatur, quia
.-

et

diras

cor,

qui plus laborat, plus mercedis accipiet jejunio; rum atque vigiliarum laboribus novum carnis
,

poris

afflic-

tatinnes,

Eacta enim ad pcenas ing-eniosa, laminam de auricalco a sibi fabricari prsecepit. Hanc ig-nibus calefactam teneris membris altius imprimere consuevit, ne * b, si quid voluptate deliquisset, cruciatu sequente purg-aretur. Hoc tormentum carni ssepius infixit, hostiliter persecuta se ipsam, quia fortasse, cum nollet, pla

addidit

cruciatum.

* lctje

ut b

pttnuiiius.

supra vocavit sacramentales litteras, cujus epitheti significationem ibidem in Annotatis exces

api-

cuerat ad culpam. Una quoque Quadrag-esimarum, cum ad promerendam Domini gratiam, praedicti labores

minus

sibi sufficere viderentur, bra-

GAPUT

IV.

simul et collum ferreis astrinxit circulis, reliquum corpus triplici catena circumcing-ens. Solum ferri pondus grave supplicium, sed gravius
altior carnis incisio.

chia

Ea

ferro superducta, secre-

Austera Sanctce abstinentia, dira corporis
afJUdaiio,
aliceque
tlinc

virtutes

martyrium. Transierat jam Quadrag-esimalis observatio, cum ferrum profundius inclusum snprema coegit educi necessitas. Hoc
cducto, tantum sanguinis ex lacero corpore defluxit ut exbaustis vitali substantia prascordns, pene spiritum exhalaret. Sic illa
'

tum

tulit ct

sine teste

ig'itur vi\

monaslicw, qilibus
Pictavii fulsit.
Sancta frugalUati con-

potissimum

diem persequens, reliquis ad exemplum.
die in

sibi vixit

se ipsam de ad supplicium,

Exinde
ciens,

sanctissima Mulier

omnem metum
consummavit

proji-

nutn

cursum

feliciter

scrvnvit, repositam sibi

fidem

a

Domino Deo coronam
ejus intentio seip
fa-

expectans. Fuit

autem

Quadrag-esima aliud adversum tormenti g-enus innovavit. ^Eneum quippe vas ardenti plenum carbone, sibi prsecipiens apponi , familiares egredi jubet, obfatig-atatotiens

28 Alia

deinde

fiorritlasqHc
tistiones,

membra

sam

constanter

aflli

ere,

mulari, legem conventus inoffense custodire. Jn

pauperibus indefesse

serat cellulam; cilicio exuitur et femina supra fe-

minam fortis, armatur ad pcenam. Parum sibi videbatur cor contritum quotidie Deo offerre, nisi
et

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.
et

89

spontaneum cremaret holocaustum. Prseparato ergo ad crucem animo, in ignem se
in

carnem

projicit; carbo quteritur ardentior, et versatis desuper artubus, cutem et carnem quaesitum rumpit et penetrat incendium. Mora in igne lon°-ior tenerem corpus altiori vulnere persequitur. Canbens ses advolvitur membris, intima fervore consumuntur. Agitur , ne quid incombustum rema-

etiam circa leprosos tam devota se- H OBU$ti» dulitas, acsi ipsum adosse Christum mmime du- ettgpntt» cum miraljibitaret quibus benigne susceptis , ipsa eorum h liljeralimanus aqua tepente lavabat, suspenso tactu Iace- tale,
ei
:

32 Erat

ram cutem fovere non abhorrens. Mulieres autem, quarum vultus praefata valitudo terribilis vulneraverat
,

non amplexari verebatur

,

non arctius

neat,

tamquam

si

deret. Adjicitur

ipsa partibus incombustis invicruciatui velut alter cruciatus

ipsa combustse carnis incuria. Latere credidit °-i riosam Femina victoriara, sed putrefacta caro secretum foetore prodidit martyrium; sanguis quoque toto defluens corpore, quo lingua tacuit, indicavit.
ob fjuas Bil-

vel durius, vel pede pendulo sederent, stratis mollioribus et scabellis agebatur. Quis neget Radegundera susceptis ministrasse leprosis? Quis dicere audeat

osculari. Apposita deinde

mensa, ne

tleberiw

eam murtyrem nomi-

29 Quis audeat Radegundi praeinium derogare martyrii? Quis gladium, quis percussorem defuisse fabuleturPQuis ibi
est femina,

commissum alii plenum copiosa mercede negotiuraPNumquid abhorruit offerre poculum, quam conferre osculura minime fastidivit? Nemo credat, Radegundem tam tepide coronam dilexisse,
ut oblatam verita promereri. Imperfecte sollihujus obsequium prtemium aliis invidet. Invidet autem, quse succiucta fastidiosum sine fastidio explebat officiuni. Cura autemjam pransi surgerent, neccssaria eis largiesit
;

cita esset de pra^mio

nam

nandam
censeC.

martyrium neget, ubi tortor instrumentura flamma, Christus causa? Si percussorem quseras, nemo alieri crudelior, quam ipsa sibi. Si gladium, quod carbones, tot gladios
invenies.
Si

causam Christum lucrari conabatur. B Sentiant alii, quod voluerint, ego affirmare non verebor Radegundim hispido vulneratam cilicio,
continuis afflictam jejuniis, ferri pondere maceratam, carbonibus et candenti ustulatam aere, praemium martyris c et meruisse in terris et in ceelis
obtinere.
Tota operi* bus misericordix dedita.

batur indumenta, discedentium manibus et osculum porrigens et argentum. Ubicumque autem
vel febribus, vel quibuslibet morbisafflictosdecumbere noverat, quae illis salutaria essent, qua; mansius

ducarent libentius, quas appeterent delicias, curioinquirebat. Nullius votis defuit dummodo tempori concordarent. Plerumque accidit, ut quos
,

diutius

languisse constabat, ejus eulogiis e amis-

30 Putabit fortasse aliquis illam mirabilem Eeminam, tot fatigatam cruciatibus, ad opera misericordiae tardius accessisse.

Stupebant omnes ejus munificentiam, mirabantur, unde tot divitia?, nescientes

sam

reciperent sanitatem.

virtute devotionem

si

Cujus profecto in hac quis nosse desiderat, pagi-

jam

solvi

Dominicum

illud

promissum

:

Date

et dabitur vobis.
tametsi ipta

nam

decurrat subsequentem.

exuit et

humilem
feria

induit

Ex quo illa Reginam monacham omni tempore,

quinta
in

sabbato, collectis pauperibus et balnea et communem praeparavit refectionem. His
et

33 Hinc illa pauperibus locuples seipsam sub gravi paupertate coercuit. Mollem cultum inexorabili persecuta est odio, quibus cilicium tegeretur, vestes

tutt paupr.r,

mduta

grossiores. His etiam

,

cum

diversorio susceptis, suis ipsa

manibus capita

posset pretiosis abundare, soepius eguit, inter virtutes sciens esse paupertatem
re
,

ung*uibus abrasit scabiem, putredines abeduxit vermes ulceribus, admovit oleum; et quibuslibet ancillulis humilior, nullis eorum necessitatibus erubuit famulari. Infirmas etiam mulieres quas hujusmodi cura egere sentiebat,
lavit,
stersit,
,

quam

necessitns
ei tempode caligis

non adducit, sed voluntas. Unde cum

quodam manicee
operimentum

defuissent,
divisit

unam

suis in
lier,

brachiorum beata Mu-

balneis deponere, squalentes confricare humeros,
et singmlis

qua3 sic abundare noluit, ut nullam sentiret egestatem, nondum sibi vcrus jiauper videretur,
nisi

membris congruum studebat exhibere

cum

paupertate spiritus rerum quoque pcnu-

obsequium.
31 Perscrutabatur diligenter, quae quibus essent
tervitbal

riam sustineret.
34 Porro inter has circa pauperes curas et quocruciatus ad Matutinas surgere prima; prima statutis adesse horis; prima quae
tidianos carnis
,
,

ac uitupcr
vilifisima

pauperibus,

d

pannos et sotulares d, prout indigebant, omnibus administrans. Illis taliter non ponere sedilia, nec mappas afferre, nec offerre aquam manibus abluendis gravabatur. Apponebat et fernecessaria,
cula, cibos lautiores providens infirmis et dispenSi quis gravioribus incommodis urgeretur, huic ipsa panem, ipsa carnes incidebat. Nonnullos suis ipsa manibus pavit. Pendebat ab humero linteum, quo vel ab ore debilium, vel a cochlearibus cadentia tergebantur. Aderant puellte comites, sed earum nulla famulantis vices excepit. Radegundis curam qua tempus egebat, agebat; sicut necessitas occurrebat, discurrebat. Radegundis ante jacentes inclinata est, ante sedentes stetit, jejunavit ante comedentes. Nulius ibi tumultus, Radegundi

camobii imnintcria oht
bat.

Quod si ceteris tardius inchoasset aliquod bonum, vel o^isset, statim se negligentiae arguebat, tamquam si
forte jubebantur, implere

festinabat.

sans.

poenaliter deliquisset,
ferens. In
iis

vcniam postulare non difautem administrandis, quae unicuialiis

que legibus Ordinis imponuntur,

ipsa ple-

rumque successit, ctum credidit, nisi
levaret. Pactura
,

nulla sibi. Otiose diem transalabore SUO labores aliarum re,

coquinam

nullum causata

est

incommodum nullam praitendit excusationcin. Hanc ingressa, sordes non erubuit ejicere, quas
videre quselibet ancilla fastidiret.

puteo
dit,

aquam

hausit, ipsa tulit, ipsa
,

Dehinc ipsa de focum accen,

monasticum

quodaramodo

indicente

silcntium.

Peracto denique convivio in cellulam festinabat orans, ut cuncta ejus operatio, et a Deo semper
inciperet et per

Deum

ccepta finiretur.

Omni quo-

que Dominica, sicut in praefatis diebus, egenis convivium procuravit. Ceterum, quia eo die celebratior

curam incidit olera mundavit scutellas leguminibus adhibens et coquendi sufficienter et congrue dispensaudi. Sic illa monasticis obsecuta legibus, cceptam sine querela septimauam complevit. Totum praeterea monasterii pavimentum,
atque officinas seu etiam penctralia tara submisse mundare consuevit, ut nec plenos sordibus cophinos erferre, nec foetorem sustinere recusaret. Dummodo pateretur pro Christo paupertas illi divito , labor quies , opprobrium gloria videba,
,

instabat Missarura solennitas, post distributa

prima

fercula, per oblatum semel omnibus poculum, festinantius ad monasterium revertebatur, relictisante pauperes puellis, quse cceptum sollicite

,

perag*erent servitium.

tur.

35 Porro

90
I\ IHPMS8IB

ALIA VITA
35 Porro ad

8.

RADEGUNDIS REGINA
virtutum introduxit conveutum. De his nihil uihil felix eventus imminuit. In omni , statusecura fuitapud Mulieremjustitia. Ea nullam de splendore uatalium, nullam fecit de g-Ioria coutatio

communcm

scdenti

Denique
iftitrjtju-

nfa tt fiyi-

fastidiret. Ne tamen rem palato peiutus sentirc est cx hordeaceo pane sumpta omnino deficeret,

sed bantur eadem, qu* ceteris, pam / s.misuperpositam quippe secundo bantur labiisadmovebat, cum sapo]am velutcommessura

mensam ponenon eadem sume-

sinistcr

jugii

captiva

mentionem. Regisamplcxus, quibus necetiam capta est admissos potius doluit quam
,

surg-ens a rao.isis, prope jejuna refectio. Deuique reliquo tempore vcl Iectiom hymnum Deo solvebat,

dimissos.

Hos experta, dispendiuni pudoris

prsero-

g-ativa supplevit

meritorum. Attende mores, actus
nisi

deputato, vcl psalmis.

Cum enim

a psalmorum mo-

considcra, jug-ern inspice poeniteniiam; fatearisnecesse,

Ieg-entein

monacharum aderat, dulatione deslsteret, aliqua divinarum recitaret oracula Scripturarum qute ut quas illa studiosins audiens, aliis persuadebat, attenderent, et de interiori hadili^enter

nullam Sanctimouiali defuisse virtutem
ei esset

:

enim

prudentia, nec salutaria noxiis, nec

fugieudis appetenda prffltulisset. Fortitudine

autem

atque temperantia semper sibi constans facta est et
sequalis.

spcculum consulerent animarum. Quoties obscurum offendebat locum, nescientibus exponebat,
bitu

40 Inter hsec vero principatum

quemdam

obti-

(ic

prxser-

increpat negligentes.
tpiriluali
iectiont,

36 Dieta igitur

tam

beatis

transacta negotiis,

nuit servata usque in finem humilitas. Ilumilitatem quoque nemo putet pauperi defuisse, quae sce-

tim hwniti-

tatiaexempk
prxbebat.

eeterce dormirent, ipsa sing-ularum sotulares terg*ebatet ungrebat, diligentius intuens, quse

cum jam

ptratenens superbiam igrnoravit. Si de abstinentia quferitur, paucaindulsit naturae, nulla gulae. Nemo
mansuetior, quae Regina et offensa nullam quagsivit ultionem. In omni actione et verbo modum
illa

novis indig-erent. Dehinc accedebat

ad lectum

,

quo sicut
voluptati.

nihil

humilius,

ita

uihil

minus aptum
ut

Eo quoque tempore

lectrix aderat,

beata Sanctimonialis etiam a somno evigilans spiritualibus delitiis aleretur. Si quando illa sileret, B opinata quiescere fatigatam, ac dormire, statim audiebat Quid taces? Lege, ne cesses. Prseter:

rerum terattendit tempora , minos observavit. In suis quidem gTatias egit , alterius vero flevit injuriis. Lsesa, promptio fuit
discretione posuit
,

ea , ne cor ejus vig-ilasse dubitetur, cum mempsalmos etiam bra modico soporc quiescerent dormiens cantitabat, dictura veraciter cum ProMeditatio cordis mei in conspectu tuo pheta
,
:

veniam, quam qui laesisset, postularet. IraChristum timuit, si irrata solem videret occidentem. Ante illam nemo alteri impune detraxit,
offerre
sci

Deficiam necesse

est, si singiila

ejus virtutes

ten-

tavero explicare. Reclusa est haec in cellula, donec

Deo spiritum
g"is

redderet. Corporis sui pia carnifex

semper.
ac

et sacrifex fuit; ibi

usque ad injuriam naturae, lon-

cowem-

37 Surgebat
conjrreg-atio

pluthui vn-

autem media nocte, et quousque monasterium adiret, in lacrymis et
instans et contemplationi.

instans jejuniis, cilicio vulnerata secretis af-

flicta cruciatibus,

gemitu
ut, lieet

psalrais

Con-

ad Deum pro universis Ecclesiae gradibus intercessit. Ejus sanctissimis precibus et
discordantes principes pro concordia

templatio quippe sic sibi ejus

animum

vendicavit,

litteris, inter

absens corpore, spiritu tamen illam tantum civitatem frequentaret, cujus platese sonant laudes de die in diem. Tota illius delioiis tenebatnr
,

destinatis, parta est ecclesiis requies,
restituta.

pax

patria;

nec aliud cor eructare

poterat

,

quam

ca3-

lestium nectar et gratiam gaudiorum. Unde,

cum

ANNOTATA.
a Alii scribunt orichalcum
vel

quadam die pnetereuntem juxta se posticariam nominare vellet, et ei aliquid imponere negotii, pro ejue nomine protulit Allcluya. Idem saspiusfelix
error inourrit. Ubi erat thesaurus suus, ibi erat et

auricalchum

cor suiiin.
monialtbu»
xijrii

38 Quid autem loquar de BBgrotis sanctimonialibus,

mini-

quibus omni die

visitatis,

dclicatiores ci-

ttrabatf

Radegundis prceparabat? Ipsa nullum vel infirmitatis, vel sexus abhorrens incommobos jejuna

dum, languentes levabat
referebat.

et lavabat,

efferebat et

[psa eis

sorbitiunculas,

ipsa decoctio-

nes proeurabat, nihil eorum praetermittens, qute decumbentium veletudo postulasset. In colligendia quoque hospitibus non minor sedulitas, non minor
*

quod est genus metalli passim notum. b Pro ne videtur legendum ut, quemadmodum cum editore in margine notavimus. c Forsan propter hoc aut simile ratiocinium Boninus Mombritias Actis S. Radeg-undis titulum martyris pr cvfixit, ut in fine paragraphi primi monuimus. d Sotulares apud scriptores medii nevietiam dicuntur subtalares, et accipiuntur pro calceis, ut ssepe in Opere nostro diximus, et in Glossario
eulog-iis supra posuerat beneutraquevox apud auctores medicv seiatis pro donis vel munusculis usurpatur.

Cangii videre est. e Hildebertus pro

et

devotio

fuit.

Iis in

Christo susceptis ipsa

dictiones, quas

forto

lio

s|)itum

pedes lavit, ipsa pransuris aquam porrexit. Denique ipsa ministravit omnia, quibus hospitium* necessitate subvenitur. Quod si oontigisset relig-io-

f

Vocatur a Latinis panis secundus, cui atiquid

furfuris

admixtum

est.

personam, de moribus hominis, de studio, de vita secretius inquircbat. Si eum sub arctioribus disoiplinis vivere didicisset, ejusdem se subdcbat institutis, ejus exemplis ad virtutum utebatui inorementum, Infra perfectum se credesain

susoipi

CAPUT
Diversa

V.
quce

miracula

,

Deus

per

bat profecisse,
rcfulg-erent

nisi

in actibus

suis aetus

omnium

perfectorum. IIos ejus opera loquebantur, hos ipsa Christi Virg-inibus coinmendabat, hos praadicabat imitandos. Nihil tamen sugg-erebat
aliis,

intercessioneni
travit.

hujus

Sanctce pa-

quod non

niag-is

exemplo doceret, quam

verbo.
rt

omnibus

varia virtu

twn

S8 Tota ejus vita loquebatur sanetimoniam. Tota Ohristum redolebat. Praeter odium nihil illi cumvitiis fuit. Zelus legis et jugis in leg-e

prroterea a Deo consecuta est graut ad ejus nomen sanarentur infirmi , quiescerent maria, vita defunctis redderetur. Ple-

lantam

T;tiam,

Sancta
tis

tnul-

ctaret

viiracttlii,

medi-

rumque siquidem contig-it mcommodo, susceptis ejus

long-jevo

decumbentes
convalescere

eulogiis, in pristinam

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.
convalescere sanitatem. Nonnulli quoque, gustatis arborum foliis , quibus ea sacras manus admoverat,

91
IX IMMUBI»

minora, quae sequuntur. Evelli speciosam laurum et ante suam plantari cellulam Eilia Christi prseceperat
;

uridamtau'

quartanas, atque alias infirmitates evase-

quo

facto, radix recusans

runt.

transplantata protinus exaruit.

humura degenerem Quod ubi abbatissa
:

rum

virori

reMiluU,

n
te,

matro-

nottl cxcita-

42 Erat eo tempore matrona quredam in Francia, cujus oculi diuturna csecitate caligaverant. Haec audita sanetffi Mulieris opiuione PictavVm manibus suorum deducta est servulorum. Rogata Sanctimonialis, ut signum crucis illius oculis iraprimeret, indignam se proclamavit,

comperuit, jocando beatne locuta Feminae
inhpereat, a cibo te suspendo.

Donec,

inquit, hoc irapetres a Deo, ut terrse sicca laurus

abbatissa protulerit,

illa

Quod ctsi joculariter tamen quasi seria loquen-

morbornm

cujus tactus remedia seperarentur. Tandem exaudi-

ti, plenam exhibuit abbatissre obedientiam. Facta siquidem oratione, continuo laurus virore induitur

novis operitur
foecunditatem,
quisivit.

foliis,

et

altius actis

radieibus

,

untur, quidevotepromisera supplioabant. Sed quia illorum, quae per cam divina operabatur gratia, testem malebat esse nnllura, quam populum, sera nocte mulier

quam

violentia perdidit, gratia ad-

adduci

jubetur,

adducta g-enibus

47 Pro cujusdam quoque carpentarii uxore, quam etduasmu malignus invaserat spiritus, abbatissa jocose po- «"»««*
tius,

Sanctimonialis advolvitur, signum crucis impri-

mitur oculis, et fug-ata matur.
aliusque
tres

csecitate, visus illius refor-

quam serio, — Excommunico te,
.

beatse sic locuta est Rade°;undi : ° -_ . Mater, nisi obsessa a dremonio
,

9' tmena*

a
li-

ilxmrjne
herat.

4>3

feminas

biliter

variis
his

mor-

Puella, nomine Fraiflidis, a daemonio rairatorqucbatur, quEB inter beatas manus Deo
et

muliercula infra triduum liberata quieverit. Sed et hoc non inaniter et dictum fraelex a effectus est indilate subsecutus. Sequenti enim die, dum Sanctimonialis interventu prolixiore pro misera preearetur , per aurem dsemon egrediens , vasculum
reliquit liberum,

Uberat.

devotte Feminre et liberari
ruit.

quiescere

prome-

B

Aliam quoque gravissima vexabat infirmitas verme interiora scapularum corrodente. Pro qua

quod diutius

solita praesumptione

fatigarat.

E
nequam
spiritus

dum

devotius Christum Christi Filia precaretur,
exiliit, iutra

Offertur ei et alia qusedam miserrima, cui simili
prsejudicio vexatae,

rupta cute vermis

paucos dies integra

quietem mentis

ei sanitate restituta,

extorserat et carnis. Putares iniraieum prsesentiam
beatse Mulieris formidare, cui nisi

Monacliarum qusedam tanta vi febrium tenebaut nunc igne consumpta, nunc frigore, de vita penitus desperaret. Hanc sex mensibus in lecto decubantem praesentari sibi Christi Sponsa
tur,

potuit exhiberi. Praesentata

vimento jubetur prosterni
venda,

,

summa vi non tamen muliercula panon inde prius amo-

quam

et ipsi salus et amicis ipsa redderetur.

prsecepit, praecepit etiam calefieri aquas

et cale-

Hanc enim

factas

in

cellulam

deportari.

Complentur sine

cum

mora, quse beata Sanctimonialis prseceperatj deinipsa febricitantem deponit de remotis omnibus pio membra contrectat obsequio in balneum
, , ,

sacrae preces habucrunt efficaciam, ut super arreptitioe cervicem sanctissima Mulier pedem poneret, per meatus immundos immundus mulierem dcsereret incoluegrediens spiritus
,

mem.
48 Quaedam pruaterea monialium, beatss famiFeminse, oculo superficies contectum * visum deplorabat amissum. Sed et hsec sanitatem promeliaris
Vrxter alia

caelum pariter et gemitu pulsans et fietu. Ecce salus desperata subsequitur et, tamquara si tactum formidaret infirmitas, eodem momento sub beatis manibus abscessit. Sed illa in pristinam reformata
salutem,
ravit.
Prxterea
faetum mor-

monialem a
morte luicftat,
'

ruit,

absynthium, quod, prout lenius haberet peApposita siquidem

Fnrte ocu

dum remedium

suscepit,

meritum

decla-

ctori suo sancta Mulier admoverat, oculo superpo-

li
'

superQcifl

tuum ad

vi-

tnmrevocat.

44 Inderedi cujusdam uxor sterilem sortita foenon sepulcro parere consueverat cunditatem maritoj concepta in utero progenies ad exequias potius, quam ad cunas parentes invitabat. Ex quo illa mater, ex tunc ille funeris procurator venter male foecundus, cum hominem promitteret, non hominem exhibebat. Quid ultra? Pariendi terapus advenerat.et ecce mater in lucem sine luce protulit infantem,defunctum prius quam genitum.Accusans pater naturam, occurrit ad gratiam fide quidem plenus et in sota Kadegundi spem sibi reponens hserediSjCilicio ejus cadaver involvitexauime.Beata prsesumptio felicem exitura promeruitj tacta etenim veste, puer oculos aperit lethalem exuit colo, ,
;

herba statim dolorem fugavitet sangninem,mulierigaudio pariteret visu
nens.
restitutis.

l

onlccla

Quadem autcm
in cellula
Sciscitanti,
,

die,

dum

Sanctimonialis oraret
voccs audivit.
obiisse

quasi

dolentis populi
esset,

quidnam

unam

monacha-

rum respondetur, ejusque
anime corpus
prsesentari.
deferri

funeri reliquas
Ilis

humap

nitatis affectu exhibere officium.

auditis, e\-

praecipitur, et ei in cellula
ct ecce

Nulla in medium mora,

pne-

sentato cadaverc, qui defuuetum intulerant, lon-

,

gius abscederc compelluntur. Remotis igitur arbioratura Mulier, ccllulam obserat. lluini tris , genita * b deponitur, precibus caelum pulsat et praesumena i*l gemitu lacrymis invitat vitam
, ,

id est

go

nuflcxo
Ij

rem, vitaeque redditus ad maternum refertur gremium, qui de greraio prodierat ad sepulchrum. Susceptus infans et partus angustias et mortis

mcerorem mitigavit.
famnlum
periculo

ex gratia, quod non sperabat ex natura. Imperiosa res vera relig'io, quse leges et statuta rerum immutat. Rcligione actum est, ut nihil inanitrr a Christo Christi Filia postularet. Sed neque in hoo
piis illa frustrata desideriis,

45

Monacharum famulus, nomine

Eloreius, jussu

tantam invenit apud
reddcretur
vit:c

submer$iO'
nis eripil,

Radegundis navem, piscaturus ascenderat. Is cum in altum duceret , oborta ccepit tempestate periclitari. Insurgens undique ventus et unda, cacumenaltius erigens, in naufragiuni jurasse videbantur. Perterritus his Floreiusad nomen Radegunbeatffi

Deum

gratiam,

ut ejus

raeritis

destinata sepultur». Stupentibus iis, qui oadaver intulerant, monacha egreditur incolumis, comita-

dis

frequentius
:

recurrit

j

Kadegundim invocat,

saepius iterans

Subveni, Sauctissima, nobis,

dum

tuo parcmus imperio. Ad ejus nomen vis ventorum portum votis resedit, quievere maria, Floreius ad
potius pervenit. nequaquara 4G Magna sunt, quae praecedunt, sed

ad conventum, quae illam praecedebant sepulchrum. ad nomine Animiam 49 Qusedam raonacharum lethalis * tumuerat hydrops * c, et vocati frustra medici nihil aliud quam vicinas promittcbant exsequias QuflB dum pene spiritum exhahirct, visum
ta sorores
, ,

ab alttra
iltutem

le-

hy-

dropttim
pellit,
' '

Lege lc-

ei est in

somnis, quod

dccumbentem beata

Itade-

tliali

hyc

iliopc

gundis cumsuavisitaretaiil):iti.-r-a,\isitatam demitteret

92
i\

ALIA VITA

S.

ltADEGUNDIS REGIN.E
in extasi pa.riter et

IMKBSSIS

teret in balneis, oleo

memhra

perung-erct, ac postre-

gaudio beata Muliere dereli-

D

nio candidis operiret indumentis. Excitata a

somno

monacha, mitig-atum scnsit incommodum. Deinde
*

profecto visionem duabus tantum sibi familiaribus indicavit, adjurans, ne secretum Domini Dei sui revelare prtesumerent, quamdiu fragilis mundi legibus obnoxiateneretur. 53 Accedente autem diu suspirato, diu expectato ?»«m piP vocationis sua? articulo, beata Mulier hujus maris ^wm mmmo magni et spatiosi tempestas illassa pertransiens, tnonialiutn
luctn
abie.

cta.

Quam

forie ex

siecatis

d

dies plenior illuxisset, aquis lethalibus exsiccans * tumefactus recedit uterus eodem die sic in suum regressus modulum d, ut morbi nullapenitus
vestig-ia

cum

remancrent.
,

et aiia

pa

50 Mag-num Radeg-undis meritum etiam obtinuit a Domino, ut opera

quffi

hoc
sua-

trat miracula,

manuum

fatigatos artus
cilicio

rum quamdam

prae ceteris sortirentur dig-nitateni.

Glomus quippe, quem beati neverant digiti, dum morsu sorex vellet atterere, prasfocatus expiravit. NuIIi dubium meritis hoc accidisse Mulieris, cujus
labores,
vit.

naturam profitentes cineri et commendavit. Conturbata subito casu viret

g-inum multitudo,

cellulam querulis gemitibus

dum

vermis e appetit, gratia conserva-

Puellam

prseterea,

urgrebat incendium, ut nihil aliud

nomineGodam, tantum febris quam mortem

beatissima Mulier, erectis in crelum luminibus, exilium patriae, laborem quieti felici transitu commutavit. Obiit autem primo ldus Aug-usti , relicto

implet, pulsat et Iamentis. Fluunt lacryma?, nulla penitus invenientes solatia. Tandem

gregi

diuturna promitteret anxietas. Ilaec inaniter erogata in medicos substantia, sicut a nullo eorum
sanari, sic a nullo

sacro profutura patrocimo, cui profuerat et doctrinis et exemplo. Neque enira credi fas est, apud
Christi Eiliam pro sui^, inaniter supplicujus meritis suscitatos constat mortuos , expulsos dffimones, turbata quievisse maria, variis oppressos languoribus in pristinam revocatos

Chnstum
,

Sanctorum exaudiri promeruit.

care

Compulsa ig-itur ad protiatum recurrere auxilium, candelam ad modum corporis sui factam, in honore ac nominc beates Mulieris accendi prascepit.

sa-

Quo

facto

,

tamquam

si ig-nis

morbi mate-

riam eonsumpsisset,
*

eodem tempore consumpta

Forte

uund

est infirmitas, quo candela. Surrexit mulier incolumis, et sanctissimaj debens Feminaj, quo * sanitati
restituta,

nitatem, operante per eam sponso suo Domino Jesu Christo, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus per omnia secula seculorum.

Ameu.

E

professa mutaret,
inter

quam

non prius hujus mundi procellas evasit, monacham, mores in melius com-

ANNOTATA.
a Nescimus quid proprie significet illa vox felex, eamque in variis Lexicis frustra quxsivimus. Quidsisit errore typothetx vel amanuenszs et pro froelex fuerit felixi? Certe in hanc Hildeberti lucubrationem nonpauca menda irrepserunt ut margine vel notis observavimus ; sed ea sphalmata non nisi ex conjectura corrigere possumus, cumActa illa S. Kadeg-undis tantummodo
, t

qux

vinum,
pauperibus eroijandum
prodigiose
senaii

51 Porro beata Radegundis inter cetera gratia-

rum praconia, quibus
vit,

Christi Ecclesiam illustra-

tmd-

tiplicari,

puro affectu veram amplexata est paupertatem, ut de rebus, quas ipsa monasterio delegavorat, nihil proprium duxerit, nihil omnino alieni dedent absque suae licentia abbatissa?.

Quapro-

iundendo.
et

exhaustum non non deficeret erogatum. Certamen imisse yidcbantur et vacuando Mulier et gratia rennnueretur,

octo ferme modiorum usui eju« abbatissa destinavit, unde quibus vellet larg-a dispensatrix ministraret. Huie autem vasi tantam Dominus infudit abundautiam, ut

pter

vinanum vas

m

m hac umca editione habeamus.

mirant

habuit reveiationem ante mortem,

52 Conatus inanis conatus meus, si singula qu» per illam Dominus operari dignatus est, memoriffl studeo commendare. Supersunt enim plu-

c

mua qmbus

ktiufl daruisse uura dilatione pramiii longa

m

non s.Ium vivens,

Chnsto

se d et dormiens memoratur. Ea sane

taquedcsiderio caBlcstium tabesceret gaudiorum juvema e. apparuit, statura eminens, et in vultu

traheret suspiria, to-

divmam

prrcferens

aecedentem

dum

ejusque blanditiem vereretur,- Quid, inquit ta n

venustatem ; quem proprius Mulier sanctissima forraXt
I

tahs szt sensus: Quamdam tumefecerat hydrops etc.

tunc prostratam aut genuflexam orasse. c Certe in hav periodo atiquid luxatum est ut enimsyntaxisvaleat pro lethalis hydrops leaendum est lethali hydrope vel hydropisi, ut inmargine observammus. Quod si forte Hitdebertus verbo tumuerat active pro tumefecerat usus fuerit tunc pro q Ua3 dam substituendum est quan(dam, itaut
:

b Hildebertus videtur hoc verbum genita deduxisse aut composuisse a substantivo genu, ut ex sensupatet, qui evidenter indicat, Sanctam

}

monacharum

lethalis

nShiC u s urP atur pro mensura, itaut Bildebertussignificare velit, uterum antea hydropzsz tumefactum ad

F

mJ!^f

me

™Z

pnmam

aS qUJE re S P° sita tibi «tot apud ' r piaanw. l n diademate capitis mei noveris te
esse

T

mensurameodem
d

pristinam formam sZe

dierediisse
liC

gemman,

lis dictis,

juvenis

elnuif

vermis vocetur an)n^TT° J ** EMeh sorex ammahltudwodsupra ab ipso

^

appetlatum

-E>

DE

DIE DECIMA TEETIA AUGUSTI.

93

D

DE

S.

RADEGUIYDE YEL
ALIIS

MDIGUNDA

RADIANA VIRGINE

IN CASTRO WELLENBUEGICO SUEVI.E, PROPE AUGUSTAM VINDELICORUM,

SYLLOGE HISTORICA
Publicus Sanctse cultus, qusedam gesta,
dnc* nwEM

G. C.

et gloria

posthuma

S<*tem
hujus Virginis cotiigi-

-r\egina> Radegundis subjungimus aliam ejusde ere noniinis Sanctam, eo quod hxc \\ ™ f -*- y nullum certum aut fixum venerationis diem habeat, ut ex infra dicendis apparebit. Etsi autem
hcec hitmilioris conditionis Virgo

3 Matthesus Raderus tdnio 3 Bavariee sanctee cui Rodtpag, 156 in Actis B. Notburgee vel Nuppurgee, ru$dm$i.

mns

cum

altera

illu-

B

stri

Radegunde prseter nomen

et

eximiam erga

leprosos charitatem nihil in gestis

commune

ha-

buerit, tamen publico populi suffragio, eeque ac nobilis illa regina, inter Ccelites relata est, ut scriptores Germani passim testantur, his

queepari charitate victum pauperibus afferre consueverat, similem alimentorum mutationem narrat, et ea occasione ibidem de Sancta nostra sic obiter meminit Non dissimilem historiani Aug-ustani Annales continent in Vita S. Radegamda?, nisi quod illa territa, per mendacium, quod Deus immissis in illam lupis
ancillcV Rotienburgicee,
;

"" l,ade a '

V,

Ex

auctoribus primum audiamus Carolum Stengelium, eruditum Ordinis Benedictini abbatem, qui
in

cap. 59

Commentario rerum Augustanarum parte % num. 6 immemorabilem hujus Sanctte

idem scriptor in Bavaria pia pag. 108 et 109 inter gesta Maroldi Religiosi Understorfensis simile miraculum
punivit, postea excusarit. Preeterea

refert hoc

cultum confirmat his verbis : Hic inserenda venit, quae alias certo anno adscribi non potuit, beata Radiana sive Radig-undis virg-o, Wellenburg-i prope Aug-ustam in castro Lang-iorum patriciorum Augustanorum ancilla, charitate in pauperes, praecipue leprosos, eximia, miraculis clara. Colitur specialiter in capella ad radices montis et castri Wellenburg-,

modo Deferebat olim elephantiacis aliquot panis crustula, et nonnihil de vini latice, occurrensque forte suo prresidi (ad quem jam ali:

as de nimia in pauperes liberalitate delatus erat)

dianae sive
in

olim sanctae Ursulae, hodie sanctae RaRadegundi sacra, in qua huinata est
:

deprehensus et severius objurg'atus rognquid portaret, affirmavit, se lignum et lixivium ferre factumque momento temporis uti mensa, quam ferebat, iu materiam et lixivii liquorem, obstupescente praasule, verteretur, ipseque, quo tendebat, abire juberetur. Tum Raderus hac occasione rursus de Sancta nostra ibiveluti

tusque,

;

mausoleo a terra elevato
mcdliii
,

octo Cardinales an-

dem sic mentionem
digium
in sanctae

no

die

xiv

Maii,

indulgentias

eidem

facit Prorsus huio simile proRadegaindis , ancillse Wellen:

cappellae sanctae Ursulee,

alias beatae Radig-undse

burgensis,
fra

Vita

leg-itur,

qiue

non

procul
dissimile

Auin,-

C

sive Radianae dedere, in litteris Peiri Cardinalis et episcopi Augustani deannoMCDLxm, die xivAprilis

g;usta singulari sacello colitur. in

Non

sancta

Notburga

Rottcnburgica

reco-

nominatur cappella sanctarum Ursulaa et Radigmndae; hodie sanctae Radegundis tantum nomine nota
est.
?x tjiiodam
rtxiraculo.

gmosces.

P
,<

4 Ceterum in supradiclo Aclorum compendio quod imagini Augitstantv privflgiiur, postkuma

vt iiunu

niatf&ui

2

Nam satis clare
S.

intelligo,

an sacellum

istud,

Radegundis statim post obitum sepulta est, antiquitus soli S. Ursulee virgini et martyri dedicatum fuerit, an vero tunc etiam in honorem S. Radeg-undis nomen utriusque Sanctec gerere cse perit. Quidquid sit, a Stengelio inter Sanctos Auguslanos, quos Dominicus Custos ceelator anno 1601 Augustee Vindelicorum elegantibus imaginibus expressit, in tabula xxn repreesentantur gesta hujus Sanctee, iisque pre?figitur sequens elogium, sive Actorum compendium : Sancta Rain quo

Radianye vel Radcg-undie gloria his paucis verCorpus Augustam vectum, ut in domini monumento honoris causa scpelirctur, divino monitu eo revectum est, ubi cum viva Leprosos coluerit, nunc ecclcsia condita, ipsa defuncta colitur. MatthaeusL.uigu^, clara et vetust;i patrioiorum
S.

bis explicatur

:

familia Aug'ustaj natus, S. R. E. Cardinalis, et Salisburg-ensis archicpiscopus,

bus ex auro et argento
davit,

memoriam prsegrandinummis posteritati commenIlisce subnectitur

quorum

infra

ectypon.

diaua, sive Radig"undis virg-o, Welenburg-i prope Augnistam ancilla serviit, charitate in paupehis cum lac praecipue leprosos, eximia res, aliquando et butyruin eleemosynae nomine deferobvio domino in lixiviam et pectinem ret, ea quibus alias lavandis curandisque leprosis versa, uti esset solita, illo abeunte, in priores iterum
:

utraque facies nummi, seri incisa, in cnjusuna parte exhibetur effigies Matthsei Langi, et in ejus
circuitu pricici' insignht
iiubif.itt.tlis

insc/ubitiitur
\

Atque dum ejus g'cneris officiis enixe iucumbit, luporum laniatu in proxima sylva misere habita, tertio post die morlem sancte obiit
species reversa sunt.

hiecverba: Matueus; eps, Alban. C wi."*. a\«u ya^ Salisburg. f. In ipso autem nummo sub ipsius mdxxxvui. Ilanc effigie annus ita exprimitur nummi partem, qiuv ad rem nostram parum aut nihil spectat leri incidendam non duximus. In attera vero nummi parte repnvsentatur capiie radiato, quod sanctitatis indicium est, ipsa
:
:

,

effigies

04 efKaies Sanctie, a

DE

S.

RADEGUNDE VEL KADIGUNDA
temporis, ut lac ct butyrum, quod feverteretur in pectinem et lixivium, atque heri stomachabundi factam a Deo metamorphosin objiceret. Itaque ab hero pacifice dimissa , lac et

6.C

duobus lupis incursatx, quam imitanjussimus. En caZtorem nostrum exacte
ipsam.

momento
rebat,

1)

butyrum sua specie donatum ad elephantiacos defamelicosque refecit, Nemesi tamen divina leve excusationis mendaoium immissis in ftadeg-undam lupis puniente cum enim post cnumeratulit,
:

tum

miraculum Radeg-unda ex arce per silvam
misellis

transiret ad leprodochium,

elophantiacis

de more opem et servitium exhibitura, ab irruentibuslupis invaditur, dentibus laniatur, ac a fug;ientibus bestiis seminecis rolinquitur atque deseritur. Deincepssic desertaatque inarcem reducta, expiata

in

honorem
:

ip$iu$cuii*

Corbinianus Khammius ex Ordine S. Benequi anno 1709 Ilierarchiam Augustanam typis vuigare coepit, antiquiorem ejusdem rei nummum vidit, ut parte i istius Operis, cap.
5
dicti,

per diram mortem levissimi mendacii pcena, intra triduum eraigravit ex hac calamitosa ad vitara sine flne beatam. 8 Ne quis dubitet de sanctitale pise hujus Ancilhv, eo quod a lupis vidnerata fuerit, et non

nt S, Grcgo.

rius

Mag~
Ponti-

diu post ex

illa

isesione obicrit, hic

meminisse

nm
fex,

6 classe 3, sect. 10, sive pag. 255 testatur his verbis: Anno mdxxi pnenominatus Matthaeus Langius, disjectis cappellse S. Radeg-undse seu Radiau nte muris, iiovam ecclesiam et per Joannern pro-

oportet istius prophetce, qui ob levem inobedientiam a leone in via interfectus fuit, ut libro 3 Re-

episcopum Salisburg-ensem consecrari procuravit, nec non memoriam rei factse copiosa moneta tam
Burea
g-avit.

quam arg-cntea in Numisma aureum

plures et posteros propavidere noninerui. In nu-

mismate arg-enteo una focies pneter annum mdxxi expressum, continebat archiepiscopi effig'iem cum circumscriptis ad marn-inem his vocibus (Ma chieps. Salzburg. O ac Epus tiieus Cakd. Aii.

Passim sacrse Scripturse interpretes asserunt, cutpam in hoc viro Dei sotummodo venialem fuisse, et prophetam istum, quantumvis violenta morte subiatum, justum et sanctum agnoscunt. Audiamus Gregorium Magnum, qui lib. 4 Dialogorum cap. 21 occasione hujus propheLv ad propositum nostrum ita disserit Cum scriptum sit, justus quacumque morte
13 narratur.
:

gum cap.

prseventus fuerit, justitia ejus non auferetur ab eo,
electi,

Gurcen Ojnimirum
In altera
deg"unda,

intermixtim insig-nibus. facie cernebatur S. Radiana seu Rapositis

qui procul dubio ad perpetuam vitam tendunt, quid eis obest si ad modicum dure moriuntur? Et est fortasse nonnumquam eorum cul,

duobus

lupis
:

impetita,

cum hac ad

mnrg-inem inscriptione Sancta virgo Radiana t pro nobis Deum. Ex his aliisque infra referendis apparet, S. Radianam seu Radeg-undam
oi;a

minima quae in eadem debeat morte Quod sacra quoque testantur eloquia; nam vir Dei contra Samariam missus quia
pa,
licet
,

resecari

,

per iuobedientiam
in
est

in itinere comodit,

hunc

leo

eodem
:

itinere occidit.
stetit

Sed statim

illic

ab immemorabili tempore sive centum annis ante decretum UrbaniVIII Pontificis pubiicumcuttum
habuisse.
nihiltjur

scriptum

Quia

leo juxta

asinum, et non come-

tanetitati

rjns o/fivif,

Caroius Stengelius in Chronico AugustancV, quod anno 1620 Germanice impressum est, apud nos iib. 4 cap 7 narrat pleraque ejusdem Sanctse gesta quse taudatus
6 Prasterea
ecclesitv
,

pag. 253 et sequente Operis proxime citatisic Latine interpretatus est Vixitcircahsec tempora (paulo superius egerat de Wolfardo prse:

Khammius

re ostenditur, quod peccatum inobedientise in ipsa fuerit inorte laxatum; quia idem leo, quom viventem prassumpsit ocoidere, conting-ere non prfesumpsit occisum qui euim occidendi ausum habuit, de occisi cadavere comedendi licentiam non accepit, quia

dit leo de cadavere.

Ex qua

:

is,

qui culpabilis in vita fuerat, punita inobedientia,

erat jarajustus ex morte.

Esec

cum proportione

suie Augustano,
Christi ancilla
ot.

virg-o llade<runda, aliis

qui anno 1300 obiit) piissima Kadiana,

appiicari possunt huic sanctse Virgini, quse a lupis non est devorata, etsi ab iisdem tethaliter vulnerata fuerit.

a conjug-e doniini possessoris arcis TTellenburg', e patriciis Aug*ustanis rortneris oriundi, conducta,
et in stabulo pecus curare jussa, pietate in

Deum
imple-

ac charitate
tiacos,

in

pauperes, et potissimum in elephan-

9 Sanctus Joannes Cassianus Coltatione 7 cap. 25 agens de energumenis, ad rem nostram ita ratiocinatur Ceterum corporaliter tradiios satanae
:

el S.

Joan-

ncs Cussianrts

ex vio-

eximia. Ag-reste
dofuncta,

suum famulitium

vel infirmitatibus

vit ad heri hcraique

positis

placitum; sed laboribus iraDeo vaeabat, ctelum precibus
caalestibus

mus
lis

magnis etiam viros sanctos novipro levissimis quibusque delictis, cum in ildie patiatur invenire divina clementia,

tenta morle proplietx

ne tenuissimum quidem naevum aut maculam in
cordis

petebat,
cerosis,

epulis explebat, ulet quibua vetusta scabie caro tuberibus

mentem

illo judicii

psoram et furfures absterg-ebat ulcera emung-ebat, atque panis crustula, mensse analecta, lac et butyrum, hnjusmodi elephantiacis
obsita, inserviobat,

eorum scoriam secundum propheimo Dei sententiam, excoquens in prsosenti, ut eos tamquara aurum vel arg-entum ig-nituin ad
tge

omnem

illara

deferebat.
'/14(1(1

g-atione transmittat.

ti/tiV

ne divina
lcthaliter
it

cio

lupis

!. .11

Occupata aliquamdiu in hoo charitatis offiEadeg-unda ad leprodoohium haud proeul ab arce "Wellenburg dissitum, lactis et butyri ba
7
,

perpetuitatem nulla indig-entes poenali purTum post alia capite sequente ratiocinium suum vioienta morte prsedicti proita

phetm

confirmat

:

Quod

in illo propheta*

atque

homine
tiae,

Dei, in tertio

Regrum

libro manife^te vi-

faerit,

jula propor;ins suo hero

tremebunda

occurrit.

Ab

diraus impletum, qui pro culpa unius inobedien-

eo igitur Radog-unda (jam antehac a domesticis de inrideli quasi servitio aocusata) velut deprehon-

quam tamen non
,

de industria, nec vitio pro-

sa severius objurg-atur. Quid portaret, qmesita; se pectinem et lixivium ad porriirinosorum capita lavanda ac mundanda ferre affirmavit. Factum

sed alterius circumveutione contraxit confcstim a leonc contcritur , ita de eo Scriptura narrante Vir Dei est, qui inobediens
:

priaj voluntatis,

fuit ori Doraini,

et

tradidit

eum Domiuus

leoni,
et

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.

95
G. C.

A

eum juxta verbum Domiui, quod locutusest. In quo facto et soiutionem delicti praesentis atque erroris incauti, etjustitiae merita, pro quibns prophetam suum Dominus temporaliter tradidit
etconfregit
vexatori, parcitas ipsa et continentia prasdatoris ostendit, quia nihil penitus audet voracissima bestia

curavit, in

dum

;

sed

charitatis

SUS nobilis familiae sepultura human Numinis provisu ad leprodochium a Kadegunda exercitae officinam, reve-

ct

ains ex-

empUs

de tradito sibi cadavere deg-ustare. 10 Sednetam severa Dei ultio tantum in veteri Testamento usitata videatur, Cassianus ibidem subjungit duplex sui temporis exemplum, et pri-

mum refert his verbis

Hic igitur abbas Paulus in tantam cordis puritatem quiete solitudinis silentioque profecerat, ut non dicam vultum femineum, sed ne vestimenta quidem sexus illius conspectui suo pateretur offerri nam cum eidem perg-enti ad cujusdam senioris cellam una cum abbate Archebio ejusdem solitudinis accola, casu mulier obviasset, offensus occursu ejus, lanta fuga ad suum rursus monasterium (praeterrnisso , quod arripuerat, pise visitationis officio) recurrit, quanta nullus a facie leonis vel immanissimi draconis aufug-eret, ita ut ne memorati quidem abbatis Archebii revocantis eum clamore ac precibus flecteretur ut quemadmodum propoad requirendum senem
\

ctum, honorificentissirae conditum fuit. Fama et pictura docet, sarcophag"iim Radegundaj una cum ejus corpore plaustro impositum a junctis bobus per declivem campum et Vindam amnem sine ductore ad dictum leprodochium esse devectum, ibi depositum et sepultum ubi mox capella e fundamentis excitata, anno mcdl reuovata (Khammius hoc loco citat Stengelium in Annal. eccles.
, :

lib. 5

cap. 7 fol. 153, qua citatione Chronicon ipsius ecctesiasticum Gemianice editum designari opinor) et ob creba miracula a Cardinalibus et
episcopis fuit indulgentiis dotata....

:

Anno mcdlxiv

capella sancta: Radegundae seu Rudianie dedicatur

honori sanctarum Ursulae et lladegundae a Judoco Ordinis Proamonstratensis Canonico Regulari episcopo Adramytteno, pro episcopo Augustauo. lu
litteris Petri

Cardinalis episcopi Augustani anno

MCDLxm,

Aprilis die xiv datis, nominatur capella

,

,

suerant, ccepto
zelo
castitatis

itinere
et

pertenderent.

Quod
sit

licet

puritatis

ardore

factum,

tamen quia non secundum scientiam prsesumptura
sed observantia disciplinse justasque discretiomodus {non enim solam familiaritatem, quaa vere est noxia, sed ipsam quoque
est,

nis excessus est

sanctarum Ursulae et Radeg"uudis. Nostri quoque Annales referunt, adesse litteras ab octo Caidinalibus die xiv Maii auno mcdliii datas pro indulgentiis iu sacello sanctffl Ursulae alias sanctae Radegundae lucrandis Prse manibus habemus Germanicum earumdcm indulgentiarum apographum; sed cum authenticum diploma verosimiiiter Latine datum fuerit, operse pretium non censemus iltud rursus ex lingua Germanica in Latinam
transfundere.
13

E

fig-uram

sexus illius credidit exsecrandam ) tali confestim correptione percussus est, ut ejus universum corpus paralyseos valetudine solveretur,

Porro Khammius ibidem
sanctffl

sic pergit

:

Anno

aimquegfo
''

nullumque in eo membrum penitus explere suum proevaleret officium siquidem non solum pedes ac manus, sed etiam linguae motus, quo elocutio
:

Radegundee ossa prope capelhejanuam hactenus recondita, ex jussu Friderici Comi tis de Zollern episcopi Augustani in chorum ante
mcdxcii

r P°«'siijni*

nwn*

vocis exprimitur, ipsaeque aures ita auditus proprii

amiserunt sensum, ut in eo nihil amplius ex homine, quam immobilis tantum atque insensibilis fig*ura remaneret.
»io vi

principalem aram fuere translata, Udalrico dc Rechberg' cathedralis ccclesiae decano translationis solemnitatem celebrante. Dein auctor ille ad annum
Christi 1507 meminit de Maithsco Langio,
ay^cis

Weltenburgensis domino

,

qui postea

monetam

Tcsta-

11

Eo autem redactus

est ut iufirmitati ejus nullo

mentidcmonslrant.

modo virorum

diligentia deservire sufficeret, nisi
:

sola ei muliebris sedulitas ministrasset

nam

delato

ad coenobium sanctarum virg-inum cibus ac potus, quem ne nutu quidem petere poterat, femineo ing*erebatur obsequio,explendisque omnibus necessitatibus eadem illi dilig-entia per annos fere quatuor, id estusque advitae suaeteiminurnserviebat. Qui cum
tanta esset

omuium membrorum

debilitate constrisensi-

ctus, utnulli in eo artus

vivacem motum ac

bilem retentarent, nihilominus tanta ex eo virtutum g-ratia procedebat, ut cum de oleo, quod cadavere
suo potius, quam corpore contigisset, ung-erentur infirmi, confestim cunctis valetudinibus curarentur; ita ut super hac ejus valetudine etiam ipsis
infidelibus evidenter apertequc claresceret, etdebi-

et argenteam in honorem 8. Radianffltfei Eadegamdae cudi jussit, ut superius retuiimus. Post hsec ibidem narrat, quando dominium castri Wellenburgensis transierit ad nobilem Fuggcrorum familiam, eamque rem explicat his paucis verbis Anno mdxcvii David Ung"iiad Baro de Sonnenberg arcis Wellenburgensis possessor, tam suo, F quam suorum liberorum cx conjuge Laug-ia procreatorum nomine, eam vendidit Jacobo Fuffgero: unde ex hac illustrissima Fuggerorum familia descendentes, dominii Wellenburg hodiedum beati

auream

:

sunt possidentes.

Denique Khammius nos de publico et hactenus perseverante hujus SancUv cultu ita certiores reddit Anuo mdcxci sanct» Racleerundffl ossa,
14
:

wufmui im
lem tptiui

niUum,

litatem

membrorum omnium
et

dispensatione atque

amore Domini contributam,

sanitatum gratiam

antehac grandi lapide teeta, fuerunt elevata, ad modum staturffl humamc composita, ac eleganter cxornata, illustrissima Comitissa Fuggera de

pro testimonio puritatis ac manifestatione meritorum ei Spiritus sancti virtute praestari. Deinde

idem sanctus scriptor narrat aliam terribilem abbatis Moysis punitionem quam hic brevitatis
t

causa prsetermittimus. Jam ab hac digressione in viam revertamur, et referre pergamus ea, qum post mortem hujus sanctie Virginis nostrse contigerunt.
Ex honorifica

Wellenburg- etc, nata Baronissa de Neuliaus, pneter cimelia, pretiosissimam suam tunicam holosericam auro tilatam et acu phryg-ia pictam, ad exornandum liberaliter donante. Post hfflc sanctffl Eadeg-undae corpus sumptuoso vestitu prfflfitans Dopoat Pentecosten cx ecclesia Berekheiminica mensi sub solenni processione in suam ecclesiam fuitdeportatum, ante principalem aram repositum Leoae omnium oculis expositum, pr«sentibus DD. Frey ecolesiffl cathedralis Aug-ustamc dcnardo gcucrali, Joanne cano, Francisco Zicg-lcr \irario

m

Sanctx Mpultura,

12 Laudatus Khammius parte i Hierarchim Augustaniepag. 254 et sequentibus sepulturam
S.

Radegundte,

et

reliqua ad

posthumam
:

ipsius

gtoriam spectantia sic prosequitur Dominus arAugucis Wellenburgensis Portnerus, patricius
stanus, beatse Ancillae fuuus Aug-ustam transvehi

Aug-ustin notario, et ex quatuor-viris Canonico. Anno mdcciii antequam Augusta obsidione premebatur, idem sanotffl Radegundffl corpus in urbem secuntatis 16

Augusti Tomus III.

96

l)E S.

RADEGUNDE VEL RADIGUNDA
dine concurrente.
Ifi

unOM
G.C.

et stvuritatis causa fuit translaturo,

apud PP. Or-

D
Miieoaam.
altcri $hni-

dinis

PrfiBdioatorum

depositum.

armorum
nica
iii

cessante,

anno mdccv

Dein periculo iterum Domi-

Cum

itaque certus mortis ac venerationis
sit,

dies nobis ignotus

secuti

sumus concilium
t

post

Penteeosten

solenniter fuit restitu-

tum, ct in mausoleo suae ecclesiaj honorifice collocatum; ubi hac adhuc setate visitur et devote colitur.
tta etrhtm
veneraiionis

diem ignoremu$,

At ex his omnibus nondum scimus, quo che Radiana tWRadcg-unda obierit, aut quo fixo die quotannis colatur, etiamsi suspicemur, annuam
15
S.

P. Henrici Lamparter, i?i Bibliotheca Societatis nostrx propter varias lucubrationes recensiti qui Augusta Vindeticorum ad Henschenium nostrum anno 1666 ita scribebat: Tarde respondeo R. V., quia nusquam indag-are potui, quod de beata Radeg*undeseiredesiderat. Nec ordinarius loci, nec ullusalioruin, quos id oportuit nosse, scit, quo die
sitmortua.

ft nominit Sanot* aub-

junxcrimut.

ipsius

memoriam

celebrari

quadam Dominica
•.

E

parietibus templi ejus, in quibus pi-

post Pentecosten, quia laudatus Khammius parte 557 et 558 de sacel1 Hierarchim Augustana* pag Eclo seu lemplo hujus Sanctx habet sequentia
:

cta fuerat ejus Vita, coloresdefluxere; sepulchralis
lapis etiam nihil

amplius exhibet certi de die obitus.

clesia

paroehialis Berckheimensis
filiales,

nexashabct
S.

unam

iu

duas sibi anBanacker, alteram ad
sanctse

Mitto copiam indulg-entiarum ejus Sanctfe intuitu datarum templo. Suaserim res hujus poni die xni

Radegundam seu Radianam prope arcem WelEcclesiae filialis

lenburg"

Radegundse

enccenia in ipso sanctissimse Trinitatis festo perag-untur. In eadem ecclesia sermones sacri tempore Feria quinta pomeridiano Dominica Palmarum Ccenze Domini, et Dominica Paschse ad populum dieuntur. Lucrantur quoque hic indulgentias plenariee DominicaquartapostPentecosten, ad sacrum thesaurum aequirendum mag-na hominum multitu,

B

Radegundae Atque hsec est causa, cur S. Radeg-undem ancillam hodie Operi nostro inserere, et Actis S. Radegundis reginas subnectere voluerimus. Ecce omnia, quee de cultu et gestis illius sanciee Virginis detegere potuimus, etsi forsan in monumentis Wellenburgensibus aut aiiis scriptoribus Germanis plura reperiantur, quorum notitia ad nos nondum pervenit: E
reg'inre, quae

Aug-usti velut appendicem ad res S.

celebratur eo die.

M
P.B.
Vehsus an
num
ikixx.

S.

LAUDULFO
EBROICIS
IN

EP.

ET CONF.

GALLIA

e S. Laudtilfo, seu

Cultw onliquita*.

dem

D

Landulfo Gallice saint Loul episcopo Ebroicensi, egimus ad diem xi hujus mensis, ubi de S. Taurino, episcopo itiEbroicensi, in Historia inventionis ejus pri-

raw^per Landulfum divina revelatione bis monitum seculo vn accuraLv, et per anonymum istic editum descriptse seculo ix. Juverit vero hic tantisper ad ilium redire, tamquam ad testem Laudulfianm sanctitatis et cultus nunc quidem antiquissimuni; nam auctor libelli de Vita S. Laudulfi,

perrexisse, et in itinere audivisse choros ang-elorum psallentium, ac dicentium « Beatissimi Taurini laudanda est hodie festivitas, cujus ling*ua fulg-et in ecclesia » : m. Hoc vero nuntiasse Viatori,
:

epi-

scopo suo post cujus decessum omnium suffragiis ad episcopatum promotus, die ac nocte deprecabatur Dominum, ut thesaurum de reliquiis S. Taurini sibi indicaret. Quin etiam post anni circulum eodem
:

quem

hic

num.

i,

ut seniorem, citat, jani
intelliges.

dudum

mtercidit; uti

mox

Hodiernam porro
,

ad eumdem locum, ubi audierat ang-elorum cantum, cum solo comite rediit, atque iterum prostratus in oratione, meruit caslestes illas voces audie
dire
:

lucem ejus venerationi ab immemorabili tempore consecratam fuisse satis indicat Grevenus ad huncdiem in aucto a se Usuardo editoque anno
1515
S.

rus
^

sed erat anxius et ig-narus, quo loco thesau- p

ille lateret.

3 iv. Propterea vehementius

Deum

orabat, ut hoc

Landulphi

memoriam annuntians. Eodem
,

quod habemus Ebroicense excusum Parisiis anno 1586, festum ejus et Officvum cum Lectionibus novem ritu duplice cetebrandum prtescribit. Secutus est Saussayus in Martyrologio suo Galticano, iongum ei hoc die
texens elogium.
Ac:a

die Breviarium,

Tandem elevans oculos, videt a terra usque ad cselum columnam pertingentem, instarsolis claram. Quo in loco fodiens accepto
faceret.
« Hic requiescit beatus Taunnus, primus episcopus Ebroicas civitatis. „ v Locus vero occurrit in via venientibus a pago S. Landulphi ad ecclesiam episcopalem Ebroica urbis, in quo nunc spectatur amplissimum monastermm et sepulchrum subterraneum S. Taurini Tum vero Landulphus ecclesiam lig-neam sepulcro lmposuit. vi. Sed cum ad inventionem illarum rehquiarum miracula quotidie plurima
:

llh

mamfestum

e*

Brcvia

rio Ebrol
tcnsi.

sarculo, reperit scriptum

2

Acta

si requiris,

antiquiora non supersunt

quamqusededimusiniaudatamox Historia inventtonisprimce S. Taurini; cum qua siconferre
ptacet Lectiones sex priores Breviarii jam indicati, eccas tttas i. De : Landulpho, Ebroicensi episcopo, mhil scriptum reliquit
antiquitas,- nisi

et

maxima

fierent, in illahistoria narratur,

tum temporis post hujus obitum apparet vixisse BUD Uodoveorum iraperio et monarchia [in] Galms. ii Dieitur enim Lotarii tempore, cum Ebroieensee Canonici tum ex finitimis agris in civitatem addmnaOfficia perag-enda quotidie
expagourbi vicino, qui S. Landulphi etiani imncnomenretinet, ad sacra matutinalia cuin
et ipse

ex histona inventi corporis beati Taurini aliquan-

quod

brum confectum de Vita S.

paulo post fuisse liLandulphi, qui intercidit,

cum

e inquomultadeinventione illarum reliquiarum etmiracuhs; ac de sanetitate, operibus bonis, et mentis ejusdem B. Landulphi scribebantur. Miramur, mhtl hic notari de corpore S. Landulphi.

illud xn

couvenirent

diem

Martyroiogio universali ad hunc

S

diserte asserat Castellanus esse in ecclesia

o. laurini.

DE

DIE DECIMA TEUTIA AUGUSTI.

97

/I.L

DE

SS.

MAXIMO ABBATE, AMSTASIO
AC ALIO ANASTASIO

MOMCHO

ITEM MON. ET APOCRISIARIO

ROMANO CONFF.

CONSTANTINOPOLI.

COMMENTARIUS FRJEVIUS.
S
I.

J.

P.

S.

Maximi nomen,

natales, illustre in aula

munus quando com-

mutatum cum
wlsam
7<mctusr'e

monasticoinstituto.

~\ /T aximus

vitm sanctimonia, doctrina, scri-

aenomim
Maximus

U M.minibus,
p ro ea
,

\\wP tis

>

oxantlatis
exiliis

pro orthodoxa

dem subditur. Imperavit Heraclius ab anno Chriusque ad 641 Longissime ergo aberranl avero, qui Constantinum Pogonatum hic obtrudunt, quem Sanctus numquam imperatorem visti 610
.

fide

certa-

serumnisque, nec non fuso

sanguine longe clarissimus, tanti nominis

mensuram egregie adimplevit, prout perspicuum B fiet cum ex Viri Vita, tum ex hoc, quem eidem preefigimus Commentario. Ad Sancti nomen
alludit S. Anastasius presbyter et apocrisiarius

dit,

mortuus utique anno CC2

;

iite

vero impejj

rare dumtaxat ccepit anno 6GS.
3

Hinc corrige Menologium
Augusti
sic

Sirleti,
:

diemxm

habet

Romanus, de quo pluribus infra, in epistola sua ad Theodosium presbyterum Gangrensem, quse
exstat in Anastasii Bibliothecarii Bedis Apostolicas Collectaneis, habeturque inter Opera varia aSirmondo vulgaia, tom. 3 col, 375 novissimae editionis VenetcV, ubi leguntur ista Ego igitur
:

quod ad Commemoratio
sub

(

«».. ,,,,,

"»''

Constan

sancti Patris nostri

Maximi

confessoris, qui

tino Pogonato)

imperatore Constantino Pog-onato summus philosophus, vita et sermone illustris, relictis omnibus,
factus est
tino,

monachus. Corrige item Mensea magna
i

typis edita
cui
:

exig-uus

memornim justorum

illorum, qui Con-

pote

Vixit Maximus imperante Constaucognomentum Pogonato, Ileraclii neac Synaxarium, quod est apud Combefi-

stantinopoli ob verse fidei adversus Monothelitas confessionem passi sunt, et prsecipue Maxiini revera meg-isti (hoc enim Masimum nomen insinuat) sermone
etc.

sium tom.

i Operum S, Maximi pag. lxxxix ubi diciiur imperatore Constantino Pog-onato, Heracliique nepote, maximis lionoribus a superioribus

meo

in prsesentiarum facere volens

imperatoribusacceptus
tyrii S.

etc.

Vitse

denique acMar-

sis

In Menseis magnis excusis die xn hujus meninter alia prseconia, quibus Grseci ibidem

ipsum laudant, dicitur y.iyiuroc M«&/aoc. Maxiinus itaque nomine, majorrebus gestis, imo maximus
vere ac proprie
exstitit.

Maximi exemplar, cui prsenotatur scriptor Laurentius monachus Rutiensis inCalabria, et de quo alibi redibit sermo, eumdem errorem committit, dum in scenam iltum producit xara
tovc, xpovouc;

Recte

itaque Joannes

tov

TJjq

'Pu/£xl'w

(ja<jilzia.q
.

y.azaplavTO^
est,

Zonaras

in Annalibus tom, 2 pag. 87 editionis
fjieyiarov Ma£tp.G>

KoiVG-Ttxvrivov, b\ jlojywvaroy v/.aXow

Id

Tempoha\l;i-

regiseParisiensis anno 1GS7 vulgatseeum etiam

ribus

Constantini,

quem

Pogvmatum
.

vocabant,

jure meritissimo
his

appellat.

Addi

C
floru.it

sub

fferaclio

imp.,m anla pjus ae-

rens iUust?r

munus

possunt, quse dabuntur inferius § 7 sub finem. De sancto itaque Maximo agimus hicprimo loco de aliis duobus Anastasiis postea instituetur sermo. 2 QiicV ad Sancti patriam, illustres ipsius natales, ingenii prsestantiam rara cum diligentia acv ^ r ( u i e conjunctam, nec non ad litterarias vel ab ineunte setate exercitationes spectant, expedit auctor VitcV, quam illustramus s num. 3 et seqq. apud nos. Natales nulla temporis nota ab eo determinatos anno 5S0 affigit Caveus heterodoxus in Scriptorum ecclesiasticorum historia litterariapart. i pag. 322. Jam vero tot ac tam prsestantes natursc ac gratuv dotes, quibus S. Maximus eratprseditus, eum evexere ad summam in imperatoris Heraclii aula dignitatem. Quippe Admirandus iste, sicut ibidem de illo refert idem bio;
.

Eomanorum imperium admiuistrantis. Rectius bet Compendium nostrum Ms CertaminisS,
ximi,
r.azhp

quod desumptumest
:

e bibliotheca Csesarea
6'<rto;

Vindobonensi, dicens
7,fAuv

'O

v.ai
l

Tpio-fj.axzp^To;
errt

Ma;ifAO<; 6 6uo~/,oyr TY,c
l

r,v

zr,;

(3«ffi-

F

ASiaq KwvGTav-o;, uiou Ivoivcravrtvou, tyyivQV 6k 'Ilpa-

xldov. Sanctus ac ter beatissimuspater nosterMa-

ximus confessor

erat imperante Constante , filio Constantini, lieraclii autera nepote. Sub eo utique egregiam suampro Christi fide confessionem

graphus num. 6, sic aetatem suam trausiens quaniquam multa conaretur quotidie, quo vanam
gdoriam
ret...

effug-eret, et vitas

hujus varietatibus non
poterat, ut lateag^eret,

implicaretur... efficere
Etsi

tamen non

autem ipse

talia moliretur et

nihilominus vel contra voluntatem arripitur. Heraclio per id tempus imperatore, ad reg-iam eum benevolentissime accersente, et eorum, qui erant cui acommeutariis regiis, principem instituente quam fuerit gratiosus inpaucis atque utilis, ibi:

ac heroica certamina suo sanguine testata roborataque esse voluit, quamvis multo ante tempore in aula lleractii honoratus ac gratiosus meruisset idque confirmatur apud Sirmondum allegatum col. 3G8, ubi hwc e Grmco versa memorantur: Juberaus g*loriai tuae ire Bizyen, et adducere Maximum monachura cum honore multo atque blanditie, tam propter senectam et infirmitatcm, quam eo quod sit a progenitoribus noster, fueritquc illis noNoitAHiLis. QucV postrema verba Combefisius in observalionibus ad Vitam S. Maximi tomo citato prcvfixis pag. xcvn sic clarius reddidit: Quod amicus ct familiarifl Majorum racorum extiterit, ac illis charus oabitufiflit. 1 Et continuo idem auctor, Quod plane, ait, in notarium primumque a secretis rite conjrruit cujus muneris esset, QOD avclli a latcre impera:

;

quod ku*

toris,

98
iCCTOM J.P.
toris,

DE

SS.

MAXIMO ET DUOBUS ANASTASIIS CONFF.
Extant
Michaelis
ctae Sophiae

ac IIH semper adesse. cum ad alios viros PselH pulcherrimre epistolas, omnis ordinis, tum prcecipue ad notaprimores in rofcitf? cum is rios eum imperatore agentes
:

Constantinopoli in seriptis suspensam, monasteno aula factus est monachus Chi;ysopoleos. Cangius Constantinopolis Christiarelicta

D

m

ntv

tib.

3 pag.

16, Porticus,

inquit, istas occi-

que

provincias lustraret, sive etiam exeroitum cin-umductaret, omninoque extra regiam urbemageret ut cum ad Comneni notarios, velut
seilicet
:

dentales, quas elegantis ac magnifici vestibuli vicem praebent tedi Sophianae, vap^vjxos seu ferulas

laejus asseclaa eique adh&rentes, ac consiliorum expeditionis socios sic blande scriborumqtie ac ~y X°P"' ^ '^ P ™*!™** r<P bit T'"> xopufwfy x?i
:

uuffrayuyw

y-al

rolq

p&muq. Pari nobis

fere.cultu iu

nomine a3V0 suo donatas, tradit Silentiarius part. 2vers. 13. Agit etiam ibidem Cangius de vocabuli istius seu appellationis ratione ; cui varia alia subnectit pag 17 et 18, inter quee est illud, Ut Nartheces... olim extra ecclesiam seu potius
.

aulaipsiregi a secretioribus intimisque consiliis,
et quasi administri regenda republica,

quosineam

extra ecclesiae septa fuere,... ita vicissim pro certo haberi debet, posterioribus seculis narthecem

voeamus. Eo ipso munere funetus S. Niwphorus patriarcha, Nicephoro imperatore ex qua aulae et antequam illi scdi prseficeretur
secretarios
;

partem, quam hodie navim vocamus, aliquando appellatam, prout ibidem pturibus videre Ucet. At misso hoc brevi diverticido,

eam

sacrae sedis

familiaritate tantailli styli suavitas et elegantia,
*
/.

redeamus ad propositum.
7

qUBD

miramur, quibus * licuit salutare, cum pari eruditione rerumque ecclesiasticarum peritia conjunctam ; dolemusque non produci incommunem Ecclesise usum ejusque clypeum, cum praesertim luculenti extent codices

quimtam

in ejus Antirrheticis

cur

Memea magna Grxcorum excusa eamdem, S. Maximus ex aula se subduxerit, cum di:

«c monatti-

in Regia, Seguieriana, Colbertina
I!

celebribus Pa-

ubtcrvaliu-

Nicephoro Patriarcha CP. consuli potest Historia chronologica Patriarcharum istius Sedis, qucV hahetur ante tomum nostrum i mensis Augusti. Acta vero ejus iltustrata sunt tom. n Martii die xiii apag. 293, 5 Itlud porro ViUv Grwcte S. Maximi woyparisiis

bibliotheois etc.

De

S.

cto Compendio causam allegant, e quibus delibo Postea ista, a nostro Radero sic Latine reddita vero quam perniciosa et aliena a Catholica fide opinio Monothelitarum.. stolide et impie invaluit... decretaque publica, quibus hgeresim suam coufirmabant, publice proponebant, et in ipsa majrna
ecclesia

cum tum

institu-

E

rum

Constantinopoli aflixa ha^rebant, impiosocietatem et communicationem execratus,
officiis

relictis politicis

et mag-istratibus,

selegit

potius aiijectus esse in
in tabernaculis

domo

Dei,

quam

habitare

nibus explutiutur.

fia.

ffp&Tov rcov p&aiXauav

vitO[x,vyiu.aT<£>v

apud Com-

befisiumpag. iv, quod vertit Latine eorum qui a secretis impcratori essent principem, noster au-

sopolim
cti

etc.

peccatorum. Profectus ergo ChryConsuli insuper de hac re potest San-

tem

interpres dixit, eorum qui a cninmentariiserant principem, sic exprimit
VitcV,

quam dabimus,

CompendiumCeesaretV bibliotheCcvVindobonensis
npfiros
iv

toi$ pvffToypayoi$

yeyova$

:

id est, pri-

Qitom

ott

oauiani

Vii

unefui au
Uvatcdixcrit.

arcanorum scriptores seu notarios loeum adeptus: unde prima Sancti intereos,qui erant imperatori a secretis, confirmatur prEerogaliva. Atque hoc ipsum Mensea magna typis edita clare tametsi GrcVcobarbare significant in in adverso littore ad Chrysopolim in Bithynia proejus etogio, ubidatur eititutus npQTavwplrov, pripe Chalcedonem situm esset (Scutarim vocant, mi a seoretis; in Officio autem, quod ex Tiliano teste Gillio) ab eo tutam salo sestuque stationem antiquo codioe xin Augwsti profertur apud Comquasrere, ac animfe xoivtinriv ut vocat auctor, befisium pag.Lxxxvu etseqq., scribitur npuToao-yjejus scilicet commaculationem et contagiura, ex nptriq aliter item ea vox formatur apud Gretseaulicorum convictu ac cousuetudine, Ioci secessu rum itlivo citandum. Innotis vero et observatio- defugere, id cumprimis illo consecutus, ut Heraclii nibusadcaput % operis Georgii Codini Curopalasecretioribusconsiliis pro oniciimunere haud cogetcv, quod agit de officiis magnw ecclesiiv et auUv returfavere. Hanc tamenmeram sicVitam scribenConstantinopolitamv, quodque anno 1648 Parisiis tis conjecturam existimo. editum est pag. '27 de eo vocabuto dicitur: 8 Nec enim sic palam Heraclius novitati studeUt primum secretarium indicat, ita et judicum bat, jamque Monothelitarum dogma in aula peromnium prrostantissimum. Alia insuper ibidem crebuerat, cum Maximus monachum induit; aut notata invenies. Considi etiam potest Gretserus Heraclii aula>que ea potissimum factio erat, et non in Commentariisaddictum Codinum, qui habenmagis Cleri et episcoporum Athanasii Jacobitse tur in editione ejusdem operis, quam designabam, Theodon Pharan, Cyri, Sergii etc.; a quo proinde pag. 200. At de his plus satis. Nunc cum Vitm utsetutum pra^staret Maximus, non aula solum SCriptore ad alia progrediamur. ac urbe, quam novator episcopus reg-eret, exire <SNarrat is num. 7 Sanctum, rerum caducadebebat, sed ejus tota dioecesi, aut certe paulo in <uda pevLvsum, item novitates in fidem remotius latebras quaerere. Observatio ista Cominvehi cernentem, quando Monothelitarum seota befisu adeo nobis videtur veritati Ecclesiam vehementer labefactaret, consona ut accessisse probabihus esse putemus, Virum in monasterium, sanctum non quod in ndverso littore urbis tam ex luis Monothetiticm fuga, Constantinopolitanx apud Chrysopolim quam ex resitum est rum caducarumcontemptione, viUvque Causam secessus ab aida sic cxponit perfectiCompendium ons desiderio ab aultv strepitu in ChrysopoliCmsareum Vindobonense: Outo* rov rife Movo3eV»v tanum monasterium se recepisse. vrry atpetnv Wuv irXaTuvo^v Qxuvri autem xat xparouo-av, xal hicidtemuspotest, quo tempore id acciderit. Hoc yypofus «vare5eiffa :v reu vaorrxt fffs &ylx$ 2otpia$ argumentum tractat Combefisius £v RwvffravrwoyTr^XEi pag, xovmet ex y.xraXm.rj ra pafffteia yzyovt ns qxuv de ilto affert, sententiam suam confirmat Sanctum ex auta secessisse, Bimam Monofcelitarum ac primi aseharesim dilatatem et£cretis munus abdicasse, valescentem conspicatus, ut chara solitudine fruerenec non in
inter
,

mum

Officium sacrum a Combefisio editum aa supra a nobis memoratum. Monachum Rutiensem, ne longior sequo excurrat oratio, tacitus prcVtereo. At Combefisius in observationibus ad S. Maximi Vitam pag. xcvn caitsam hanc commutatcvab eo auliv cum secessu monastico Chrysopolitano, meram scriptoris ejusdem Vitse conjecturam existimans, Potuerit quidem, inquit in monasterio etsi urbi vicino,quodnempe /.ara tbv otvmtipav iiova

F
ample-

sit

xus, inqui7-itur,

mm

,

,

nartbece san-

tur, ac

seculi curis turbisque

expeditus, liberius

Deo

DIE DECIMA
i

TERTU

AUUUSTI.

<,<)

tur.

nuo itcm
rnnpore

Deo divinseque eontemplationi... totus impendereQuseergo ad propositam qusestionem faciunt, ex ipso hic referemus. 9 Fatetur quidem laudatus auctor, incertum esse, quod is tempore aulse togam cum lacerna ac cilicio commutarit; diu tamen ante Sergii obitumatque extrema Heraclii tempora, quibuspestifera hoereseos flamma in aulam ac urbem erupit, illud evenisse, argumento, ait, est epistola

ea meminisse juvabit, quando de illa Ecthesi recurretsermo. Sed nunc ad remnostram. Tempus itaque certum, quo S. Maximus ex auta in monasterium Chrysopolitanum seabdidit, quoniam
definire

aICTOM
J.P.

non possumus, non

thesi illud

circum-

Sancti ad Pyrrhum hegumenum, cum is illum jam monachum invitasset, ut suse consentiret novitati, quam a Sergio auctore hauserat, ac scriptis susceperat firmandam, tuentese
vitsc

Maximo non

scribimus, sed hypothesi ac conjecturis. Quid si ergo dicamus, hanc rem gestam accidisse anno circiter Christi G30, Sancti circiter 50, cttm/uerit propemodum octogenarius quando illapassus est,quse narrantur inferius in Vitaapud nos num. 32, ac obierit ayino B68 secundum dicenda § 7. Porro hasce conjecturas confirmare conabimur ex aliis ejusgestis, quse subnectimus.

monasticse recenter susceptse tirocinio aut

theologise studio

nuper

salutato,

postquam seculo

valedixerat; sed

(dicamus nos

cum sui rudis animi conscientia summa, pro sui instituti ratione,
.

§

II.

Dignitas abbatialis in mona;

animi modestia) tum facinorHstemeiHtate, ne sententiam prsecipitaret Nam operum ejus a Combefisio editorum tom. 2 in epistola responsoria ad Pyrrhum pag. 346, Vigent, inquit, adhuc in ine affectus ac vitia, carnemque oppido rebelleni legi spiritus prsevalentem habeo. Quin etsi per hypoB thesim nihil eam in rem quod sit facultatis deesse
temerarius et audax, ut quae in hunc modum divino sacerdotum sunt sancita suffrag-io, pra^umat superordinare? Quidnam inde se-

sterio Chrysopolitano

iter Afri-

canum ab
causa,

eo susceptum qua de
fructu.

quotempore acquo

Biographus

dederimus; quis

sic

noster cap. i num. 8 agit de prsefectura coznobii Chrysopolitani ad S. Maximum delata, nuper enim monachi praefectum ami;

Oineritur
dc temport

quitur? Igitur, uti concludit Combefisius pag. xcviii, diu antevulgatam ByzantiiEcthesim, cujus ipsiuscrimen Maximusin Serg-ium, etsenatum confert, depellitque

ab Heraclii capite

;

qui Sergii Cleri-

prout ibidem addit sed nec ejus nomen, nec temporis notam, quo id acciderit, idlam apponit ita ut in tenebris hic denuo palpandum quasi nobis sit ac conjecturis utendum quas haud pluris valere votumus, quam rationes pro.
serant,
; , ,

que Constantinopolitani victus precibus, nec non senatus mdulgentia inclinatus, suo eam nomine publicari permisit quse nec tunc forte edita erat, cum sic amicas Pyrrho adhuc monachorum praefecto, pridem ipse monachus dedit litteras; cum hasc Pyrrhi Maximo oblata, illius videantur fuisse praeludia acvelut prodromus, mussitante hactenusinter
:

placitis nostris afferendas.

exverbis

Obseixamus itaque num. 8e£ 9, Sanctum nostrum matursc admodum acjam provectse setatisfuisse, quando illud onusmagna cum retuctantia humeris tandem suis imponi pemnisit et hudicti biographi
:

jus observationis ratio

Clericos novae hseresis hydra, ac imperatoris prresto-

lante

funde ejus origo ac initia) urbe erumperet; haud satis vero simile, eamjamin aula provectam, ejusque tsedium ea Maximum excussisse, ac monasterio, ex quo illi majores ejus procellse extimendce erant ex Cleri
e Syria

adventum

subquopublice

in

quia inter varias causas, quse munus illud reddunt grave, atque adeo ad illud excutiendum merito poterant Virum sanctum movere, de quibus ibiagit biographus, nidla afferturex prsematura ejusdem setate; unde
est,

suspicari liceat, eum anno circiter Christi 639 aut sequenti, setatis 59 circiter vel 00, dicti monasterii regimini admotum fuisse ob ea prsesertim, qusecirca ejus in dignitate abbatiali decesso-

CPolitani Sergiique patriarchae novatoris vicinia,
addixisse. Hseciile.

C
ilhul accidflric.

quse 10 Verum dispiciamus , quo pacto ea Combefisius protulit, ut probaret , quanam de
,

remnotandanobisoccurrunt. Fuisse hunc Pyrrhum, qui exea dignitate ad cathedram Constansequentia nobis tinopolitanam fuit admotus
,

causa

S.

Maximus aulam cum

vita ascetica

com-

suadent.
12 2n Chronographia compendiaria S. Nicephori hsec notantur Uvppoq repeff(3uTspos ryfc aurfa
:

mutarit, lucis quidpiam suggerant ad figenda prseterpropter perfectioris istius instituti exordia. Famosam illam Ecthesim seu fidei formulam et expositionem, in qua dici prohibebatur imposte-

qiiO S. JVtt-

xffliui

U0V«xis XM&pX(&V
cotto/eo;.

roiv iJ.yji.GzrpiwJ, xat rr/o-Ju.zvo^Xpv-

— raceoj;

oz yzvzu.ivr,; aunpjffapviryjffaro^T»]

p\
'•

rum cum una tum duplex

in Christi dispensatione

uyjva?

operatio, licet interim in ea diserte asseratur in Christo una tantum voluntas, tamquam doctrina

Quse sic interpretor Latin^ Pvrrhus presbyter ejusdem (ecclesise) monachus, nec non monasteriorum prajfectus, et hcgumenus
0',

7,<j.iGz± 0'.

sanctorum omnium Patrum..., non hoc anno, ut hactenus ab oranibus creditum, sed superiori publicatam, inquit Pagius in Critica Baroniana ad annum Christi 639. Martinus enim Papa in Secretario m, seu Actione 3 Concilii Lateranensis

Chrysopoleos. Tumultu autem in eum concitato, abdicavit se dignitatepost aunos duos, menaes no-

novem. In Historia Patriarcharum Constantinopolitanorum apudnostomo lAugusti prxfixa, initium episcopatus hujus hsereticiHo-

vem,

dies

apud Labbeum tom.
id

6

Conciliorum

col.

83, ait,

nothelitse affigiturpag. * 79 verosimititer ineunti

factum duodecima Indictione (textus habet per nuper duodecimam Indictionem elapsam) quse Kalendis Septembris superioris Christi anni inchoaemissa est, Serta. Nam postquam Ecthesis illa ad Constantinopoli coegit pseudosynodum
gius
,

Januario anni

G:J9,

exsilium vero anno 641. Ha-

bemus itaque hic Pyrrhum monasterii Chrysopolitani hegumenum, moderatoremscuabbatem;habemus tempora, quse commode cum nostro ejusdem monasterii Chrysopolitani Abbate secundum
prsemissa combinantur
cessisse

Syrum episcopum Alexandrinum scripsit, ct menut functus est se Decembri ejusdem anni vita anno mox ostendemus. Quare non dubium, quin
,

cur igitur hunc illi sucnon afftrmemus; monasterii Chrysoin ejusdem, uti dicebamus,
;

ex probabili

ratiocinio

eodemque antecedenti edictum illud prodierit, Constantinopolitana habita sit. Hsec postsynodus

politani gubernatione, pricter quod non sdmus hactcnus aliud in tractu CPotitano synony»"'».
exstitisse ?

I

r

nt

DE

SS.

UAimO

ET DUOBUS ANASTASIIS CONFF.

cum fuisse, nimirumreliquias portus antiqui. Chry r> exstitisse? QuiV cum ita se habeant, ut redeamus sopolis quamquam est suburbana Byzantii, tamen adpriora, nonvidemus quidquam, nobisincomomnes fere Byzantini i^norant, ubi hasc fuerit, ex modare, quo minus iyxitia dignitatis abbatialis eo, quod noinine antiquo exolcto, jam diuium vocaS. Maximi innectamus cum aliqua probabilitate tur Scutaris, nescio, an a Francisne aliquando Byanno Christi 639 velproxime sequenti. abbat crca zantioimperantibus, chryson appellantibus scutum; 13 Neque objicias epistolam ejusdem Sancti ad tutttt eumdem Pyrrhum de qua superius num. 9, an potius a statione militum scutariorum etc. Ceterum cle monasterio, quod, utidiximus, apud ChrytyQvptvov heg-umenum, idieslin ejasdem inscrisopolim situm fuit, nihil hactenus reperimus ptione, hoc w/abbatem; neque enim cumillam quod lectorem edoceamus. Hinc igitur Sanctam epistolam, tum aliam ad monachos Siculos, quse discedentem sequamur. exstatapud Combefisium tom. 2 Operum S. Maximipag. 58, videmus pugnare eitm nostro syste15 QuoDiam vero Romam veterem ad hoc de- *'*• Afnca . mate, quod in neutra Pyrrhum vocet suum Sutestabili Monothelitarum dog-mate puram noverat, nnm non ietorlfi °periorem vel abbatem nam tametsi S. Maximus similiterque ecclesias Africanas..., his terris re- ^ monasterii Chrysopoiiiani institutum amplexus lictis eo discessit, ut ventati una patrocinaretur, gandx «H . fuerit anno Christi 630 circiter, eetatis circiter 50 teste biographo nostro num. 10, et cum orthodo- dio secundum conjecturam nostram supra datam; fiexis illic versaretur. Prwmiserat ibidem, adeo hseri tamen potuit, imo vero in nostro hoc systemaresim illam invatuisse, t^malum immense patete factum fuerit, ut, quando epistolas illas exaret, ac propemodum Orientem et Occidentem torabat S. Maximus. esset quidem tunc temporis tum occupasset. Sed Combefisius in observationiPyrrhus aliorum monasteriorum pr&fectus at bus ad Vitam et Acta S. Maximiase edita, pag. postea Chrysopoleos abbas sit factus idque sive xcvni narrationem biographi sui his verbis casiiistiusfueyntmonasteriialumnus sivealterius, cum gat, qiicV nostro quoque conveniunt Maxirni EoB adeo exstiterit Heraciio imperatori in paucis mam iuque Africam profcctionem sic auctor de- E gratiosus etenim sicut ibidem apud nospag. 78 * scribit, quasi toto jam Oriente et Occidente nova ex 8. Nicephori Historia invenies, Pyrrhum Heliffiresi infectis, nec nisi Koma; inque Africa , seu raclius amabat, ndco ut fratrem appellaret, quod etiam insulis vicinis vig-ente saniore doctrina ac imperatorid sororem c sacro fonte susceperat; sifide antiqua, quin vel in illis nutante; et cum pemul quod eumdem Sergii familiarem fuisse, cu: riculum esset, ne flamma lia^c cuncta brevi absueoque vixissc cog-noivit, in illius locum patriarmeret, is illi suppetias venerit... solam tamenipchalem urbis CPoiitan;c substituit. Atquehxcquisum Africam cog-itasse, quando Asiae loca, et Bidemsunt, qusede inito regiminemonasterii Chrythyniam , ipsamque Constantinopolim reliquit sopolitani a S. Maximo, ac de decessore ejus in nec eo fidei zelo quem auctor comminiscitur mentem nobis venere, qua> tamquam systema nosed barbarorum metu, Persarura scilicet, sic tostrum, sive etiam, si vis, problema eruditorum ta inar^^onegrassantium, ut nec ipsa quidem urbs judicio tanhsper proponimus, relicta cuilibet ilAug-usta ab eis tuta esse videretur, ipse sibi Maxilud vel amplectendi vel rejiciendi ac melius alimusnon unoloco testisgravissimus est. quid inveniendiplenissima Citatdeinfacidtate. de aiteram seu secundam S. monasterii Maximi epistolam Quandoquidem autem de asceterio apud CliripopoliadJorda?iem (imo Joannem) presbyterum, Chrysopolim,
lCCTOftS

J.P.

,

:

;

;

:

:

:

,

H

tanif

</( ijuo
iliillluil-

uti dicitur in Vita nostra

l0C0
fa

notaniur

tudineet tranquillitate pulcherrimus et optimus

non videmur abs re /acturi, si de isio loco nonnullas subnectamus notitiasexPetri Gyiiii de Bosphoro Thracio iibro J cap. ubi mvenies, quod /W^portusma-niest
;

toties /acta

jam

num

7

mentio

!),-

t

apelletur autem Chrysopolis, ut ex co, quod PerSffl

cogerent auri

utvero mul.i tradunt, a Chryse

quidam dicunt hunc locum acervos exactos ab urbium tributis
imperantes in
filio

tis,

me ad te, ac sub alas tuas reponas- si vere timor oranis hostium externorum abscessit, quorum formidine tamquam vitas amans tantamarisspatiatrajeci. Et continuo Vos, inquit sanctissimos rogatos velim,... ut certius raoneacersasque

extatapudipsamtom. 2 Operum ejusdem Sancti etm qua sic ex Graco textu pag. 250 toquentem tnterpres Latinus Virum sanctum inducit Ac-

qum

modo

omnemque

illic

V

etAsamemnomsibimortuo
Sione, <ju,r ibidem

Chryseidis

tum, quahs tandem
iitteris

impraaentiaram rerum
ac obtineat, vestris ad

sta-

et sepulto,
ct

sit

refertur
c

^^PortuscommoditatemitaappellariabT
1 11 auro 2U?" sopohm emporium

ea occaadditur, po»

exponatis.

Cum

me

°Wre solent-^mS
fuisse

circa

Chaicedonis;

valeam, yaldeque debilis existam.,, praeque pavore multa dissipatam ac evag-antem mentem habeara, tuto transfretare velim

enim animi sensibus parura

^ pradas, m nudatam
'

,ontr;i

ubi Xe-

,i

;

'

!':

Muimeruissentstipenkb
Persica mansisse dies

expeditione jendentes

r

septem

,.'

n

fuisse,

quas fecissent... , postea e* Strabone asseNtS*

mu

Z>

tanm
tb

episcopum datam, ac inter alias tomz Operumejuspag. 361 editam, in quaauctor ipsi est, ul dispersos ac profugos revocet Voca ait
;
:

z.ce„u m

fort
(
'

ut

m "wgine

apponilur, Cy-

inn rxcur-

siottummctu

qui ionge, tum qu

i

Damm °fo tamen exspectatae Lostium incur metus aufugerit, ae prorsus aufWerit c^ jus causa tamdiu sicque procul
sionzs

"

ipse msolubili vineulo clilectionis spi itus ad-

prope sunt, eo'sque

Slm!

em

^^Chrysoponm,

u

mo

.

patria e, u es aUe" ,um so um habuit. U altera rerl a d «^S. stola qux habetur tomo citalo pag. 3G2 luan

S

15

nm "autt!
i"«ipua Ohrysopolis
adificia

^
T
nS
'

Vcmm
*»> Uec
ad

.

ait

.

quod ma-

^

®* «*«g« «>
fop-

existimo

la-

t te fter, Q Uen quem

P1 eCibUS

chanss^orum

"««nendum

ipsa abjunctio dolo-

rem

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTJ.
rem consciscit, confirmatc. Quse cum ita sint, cumque Vir sanctus, quando vel de suo vel de aliorum exsilio meminit, illius causam non imputet hseresi Monothelitarum, immense patenti, ac propemodum Orientem et Occidentem totum ocsupra volebat biographus; cum denique idem Sanctus noster clare ac diserie in epistola ad Joannempresbyterum superius memoracupanti, uti

101
4CCTOII

rium patronum blandiretur, Pyrrhi ea molimina clare declarat, dum sic ait » Quantum enim ex
:

J.P.

" "
"

diversis sugg-estionibus, quse

ad nos catervatim venerunt, quinimmo et ex ipso quoque auditu
dirficimus,

" lizatee » »
<>

omnes occidentales partes scandaturbantur, fratre nostro Pyrrho patriarcha per litteras suas huc atque illuc transmissas

nova quadam
et

ta indicet, hostium exterorum.. formidine.. tanta se maris spatia trajecisse; fugse ejus causa non

dicante,

et prreter reg-ulam fidei prEead proprium sensum quasi san&tffi

" » "

in hostes internos, non, inquam, in dictam hseresim, sed in barbarorum metum videtur essereVir sanctus
msce-pit,

fundenda. 17 Mera itaque Bwypatpou somnia, uti loquitur Combefisiuspag. xcix, quod jam tum conclamato Constantinopoli totoque Oriente quin et Occidente

memoriae Honorium Papam decessorem nostrum attrahere festinaute, quod a mente Catholici Patris erat penitus alienum » 19 Videtur tantisper compressa haeresis conti-

urttio etrciter

cuisse, Heraclio excusante Joanni
fici,

Romano

Ponti-

a,ri$ti GiO.

mam

ea Maximus ratione RoByzantio in Africam venerit. VItimam vocem (de Occidente est sermo) vel desi~ deratam fuisse addit in Vaticanis codicibus, vel
fidei

neg;otio,

cong-itans,

Morino

B

excidisse, vel a Baronio sublatam esse; neforte inde sibi adimere fidem clarius videretur auctor, dum Occidentales ea labe, quam non meruerint, aspergit, quos liquet ea ab hseresi admodum abhorruisse, ac paucissimos ex illis victas ei-

non esse suam Ecthesim, nec Sergio proeacius defendente, quo velsic versutus homo Catholici nomen ac communionem retineret. Eo autem sublato, ac paulo post Heraclio, videtur Pyrrhus caleniius egisse, ac qualem eum Joaunes sig-nificat relatis verbis Apologiae; nactum scilicet ex sedis summa dignitate licentiam promovendi dogma, cujus condendi lateque producendi, adhuc in minoribus
ag-ens,
illa

dedisse manus. Ceterum in solam Africam cogitasse in eaque prsesidium qusesivisse. S. Maximum, ut a grassante milite ac Persarum illuvie
tutus ibidemforet, satis ostensum esse affirmat ex iis, quse prscmiserat nec necesse esse, ptura in
;

dem

Apologia habetur inter Collectanea AnastasiiBibliothecarii apud Sirmondum tom. 3 Operum variorum col. 25 editionis antea designatse, et in Synopsi chronica, quse eisdem Collectaneis prsefigitur, Apologia ilta

maximus

Serg-io adjutorextitisset,

Joannis PP.

IV pro Honorio

eam rem congerere. Hinc igitur corrige monachum Rutiensem, qui sic scribit !#/&> o-jv mi rvjs
:

innectitur anno Christi 641. Baronius autem de S. Maximi in Africam migratione agit ad annum 640. Qiuv temporis ratio non inconcinne cohzeret cum nostro systemate chronologico circa annum,
et quo creatus est abbas. Positis itaque istis et admissis, consequens est, ut is in Africam secesserit his circiter annis, setatis videlicet sexagesimo, monastici autem instituti trigesimo, acpynmo dignitatis abbatiatis secundum superiores temporis calcidos hypothe-

Qp^odoctxz JSitp 7Tjpo jutVoc, Travra^ opwv •JTrov/jrrrovrac
-

quo Sanctus monachum induit,

r^zdbv

t?i

Ttloiva,
TY,V

v.sd py$Lvcr.

}.6yov

rtva rf.q tvtrsfidaq
TY)V

TZOlQVy.TVQV,

ftOV/JW

CLVTY,V

/ta7a/l7T«V,

Tipicflv-

Divino itaque erga orthodoxam fidem accensus desiderio, dum omnes propemodum errori succumbere, nulloque in pretio habere relig-ionem videret, eodem, Chrysopoleos videlicet, de quo meminerat auctor, moripotv
"Pcouviv

xaTeAa(3e.

tice distributos.

proxime subdat idem auctor

Romamseniorempervenit. Qusecum iis, quse prsemiserat de dicto monasterio, cujus Sanctus fuit alumnus ac deinde prsefectus, videtur tacite innuere, inde illum abscessisse, ut labantibus fidei rebus consuleret, ac primo quidem ea de causa Romam sese contidisse, quod aliter tamen accidit, uti docebunt
nasterio relicto,

%

III.

Epistola

scripta

in
;

Africa

contra

exortum

errorem

cum
di-

Pyrrho Monothelita ibidem
sputatio
;

C
HW.iiOjUOiit

sequentia.

acta

Romse

;

lucubratio-

in Africa

egregie se
getaerti

Africam diomnibus utroque loco fortissimi orthodoxse fidei propagnatoris partibus egregie adimpletis, prout notatum reliquit noster biographus inferiusapud nos num. 18
18 in
scessit,

Primo quippe Vir sanctus
ac deinde

Romam

nes:

iter

Constantinopolitanum.
Epistola

petiit,

Inter Opera
2

ac sequentibus

ita tamen, ut simul nobis reliquerit locum addendi bene mutta alia, quse et ipse prxtermisit, et ad res tamen gestas condu;

manibus habemus. Itaque Sanctum in Africam profectum tantisper comitemur. Combefisius in observationibus ad ejus Vitam et
cunt, quas prse

S. Maximi apud Combefisium tom. pag. 243 exsiat epistoia ad Joannem presbyterum, in qua exortum et jam increbrescentem circa resurrectionem mortuorum errorem confutat, docens, auimam etiam a morte intelligere (verba hscc epistoltc prsenotantur) nec ullam ex facul-

mncti

m

Africa advcrsus cxoriiun iiiii
1
1

in

:

tatibus, quae insunt a natura, amittere. Sic

autem

incipit

:

Secunda

labentis Aug-usti

mensis pri-

Acta pag.

xcix, In Africa,

inquit,

fidei

causam

egisse Maximum, ac quam Pyrrhus jam patriarcha Monothelitarum hseresim ubique datis libellis, submissisque devotis sibi capitibus spargebat
(exceptis
iis,

ma? hujus Indictionis, communis amicus noster venerabiles patermc sanctitatis vestrffl litteras mihi
reddidit..
affecit,

Deinde Ilaud mediocri,

ait

,

dolor

me

quodillicanonnullis, utscripsistis, deanima

qui

pari

ipsi sponte

illa

imbuti, per

Maximo sorte profugi, eam occasionem vias

Hcentiusdog-ma cvul^atur, dummecum ipsecog-ito, quantas hic quoque istius modi malum vires acceperit.-quantani

Domini rectas depravantes incendium aug-ebant,
inque Africam, delecto in ea incolatu, flammam producebant) strenue agressum eese, Afrosque Joannis Roniani Antistitis aemulatione ad eam proscribendam vel maxime animasse, compertissimum est. Joannes ipse Apolog-ia ad Constantinum imperatorem Heraclii successorem, cum is sibi ilono-

nactum

sitlibertatem.

Quodautem

hic

constitutum majori opplet moestitia.. istutl cst,
cuncti

ac prrcsertim illustriores fere de resurrectione doctrinam statuant atque doceante^f. Epistoiam porro absolvit hac rlausu-

quod monachi

novam
la
:

Quamobrem

etiam magis ingremisco,
(jui

meamque
tueutem

a vobis absentiam deploro,

nimirum oominua

m
J

m

SS.

MAXIMO KT DUOBUS ANASTASIIS CONFF
ad lianc syuodum convocandam a Maximo abbate inductum esse scribit Thcophanes S. anno xix Heraelii, his verbis » Cuin autem MaPontificem
:

potentissimam tuentera atque a noxiis liberantem
IV

D

et curam, paterna vestr» sanctftatis inspeotionem fulcientera non meos crebrius plurimoslapsusverbo habeam. Indictio prima concurrit cum anno serm unde colligimus, supra dktam epivulgaris

..

stolam a Sancto exaratam fuisse postquam in

m

«
>t

\

Paparaque Martinura ad temulationem accendisset, synodo cenScr^iuni, tum decem episcoporum collecta

ximus

Romam

pervenisset,

,

Africam
famota
ibi-

se receperat.

21 At longe

majorem nominis commendationem

dem

mm

Pyrrho Mo
nothrhtu
diipuialio

eiperperit famosa illa ac laureata ibidem loci cum Pyrrho episcopo Constantinopolitano Monothelita
i?ivictis Viri sancti argumentis ad ejurandam /uvresim suam adacto de qua re pluynbusagit noster biographus num. 20 et sequentibus. Juvat interim nonnulla circa iltam disputa-

Paulum anatheinatizaverunt " etc. Et col. 387 ad voces tituii centum Tanquinque cpiscopi de quo dicebam modo inquit, est numerus eorum, qui in fine contus,
n
t<

Pyrrhum, Cyrum
,

ct

,

concertatio,

sultationis quinta? subscripsisse

reperiuntur.

iVw-

:

merum hunc etiam notat Anastasius Bibliothecarius de Vitis Romanorum Pontificum in S. Marquampost hunc Commentarium memorat apud nos num. Quare etiara Sanctus auctor Martino PP. fuit,
tino.

Vita,

tionem hoc loco annotare. Legi ea potest

apud

mus

daturi, sic

su23
uti

Baronium in Appendice ad tomum S Annalium; apud Combefisium autem tomo citato apag. 159.
Uabiia
est

anno Christi

G 15,

Indictione videlicet

eidem disputationi prsefixo) mense Julio. Rei gestse veritas confirmatur ex testificalionibus pnscorum auctorum, quos videre licet iu dictis Annalibus ad eumdem annum
tertia (uti liquet e titulo
1)1"' ubi istius prseterea monumenti egregii utiliB tatem taudatam reperies. Ad eoncertationis locum
,

quodperti.net; putat ibidem Baronius, habitam

ipsam

esse Carthagine.
ilia

Verum

sive ibi sive alibi

disputatio

accidit, in

Africa certe accidit
indicat ad hanc posteaquam nimirum

unde erravit Photius
desccndissc

in sua Bibliotheca cod. 95

dicens, Ipsa porro oratio

Komaseum

disputationcm,

ipse [Pyrrhus] exsilio sibi indicto Constantinopolitana sodc exoidit. Pr,vterea dum noster P. Ludo-

ad se undequaque orthodoxos convocarct.., ut sub tam mujtis ac divinis viris etc. Qui quidera ad ccntum quiuquaginta collecti, praesente item sapientissimo Maximo, umnia cuin ratione et ope Spiritus sancti feceruut. Sive autem hsec discrepantia acciderit ex eo, quod in exemplaribus varient littera? alphabeticx, quibus Gnvci signant numeros arithmeticos, sive aliunde, parum facit in rem nostram, de qua luvcper transennam notasse, ptus est quam satis, cum nihil ea addant vel demant S. Maximo. Interfuisse [illum dictse synodo, colligitureverbis VitcV continuo designatcV .Binius in notis, de quibus paullo ante, Quod in actis, ait, concilii nulla mentio reperiatur Maximi, mirum videri non debet cum abbates etiamsi ad syuodum
:

e

vicus

du Mesniltom.
<•!

3

Operis sui, quod inscribi-

admitterentur, non decidendi et subscribendi, sed tantum consulendi facultatem haberent.

2ur Doctrinn
cae prfflfectus

disciplina Ecclesise etc.,

ad annum
et Afri-

Q4i4tpag, 418 luvchabet,

Gregorius patricius
S.

utrumque, videlicet

Maximum ac

Pyrrhum,
lio,

ad collationem evoeavit, quae mense JuIndictione tertia; ac proinde anno sexcentesimo

23 VitcV auctor postquam egeratdeista synodo, pergit ad sanctissimi Abbaiis htcubrationes cum numero multas, titm genere varias, uti apud ipsum videre datur num. 21- et sequentibus. Baronius ad annum 657 sic scribit in rem nostra)n
:

i

UCubvatio.

ncsejus

quadrag-esimo coram eo linbita est, chronologicos calculos perperam combinavit; nisi forte typo-

thetm vilio id eontigerit. lLvc breviter observanda

duximus de rebus a Sancto in Africa

Accedit ad g-loriam tanti Martyris, quod sui nobilissimi ingenii et fidei orthodoxse, qua pollebat, dignas post se lucubrationes reliquit quibus licet
;

gestis; quse-

nam
23,

vero

Romm egerit,

refert

biographus'num.
sequentes

cujus narralioni observationes.
actit

accommodamus

vivens fuerit ab adversariis (ut dictum est) spoliatus, haud taraen, Deo eas protegente perire penitus valuerunt, sed magna ex parte integras
,

Itom

B2

Romam anno
annum

Caveus supranum.

contendisse, scribit 2 assignatus. Id certe non conChristi G49,

645

eum

remanserunt, quarum hic tibi indicem... ex Vaticano promptuario exscriptum apponimus, de-

C

ex fidei majoris auctore constat. NamS. Theophanesin Chronographia pag. 276 editionis regias Parisinxsic memorat Theodoro Papa morte sublato,
i

tigisse post

promptum extribus tomis Gi-fece conscriptis, et ex Pbotio collectum. Scripia deinde ejus enumeransubditur a Baronio hoc epiphonema Hacteuus lucubrationes Maximi, qui non Orientem solum, sed et Occidentem illustravit, et eo clarius, quod, ea quae scripsit, martyrio etiam consignavit, Quam vero multum temporis atq ue laboris posuerit Combefisius in Operum £ Maximi editione, colligitur cum ex epistola
:
,

tur, post qucV

p

Marti-

aus sanotissimus Pontifex Romanus elegitur. Tura veru M;.siimispx Afric;i lioniam transfrctatus Martini Papaj sanctum in Deum ardorem
accendit
:

centum et quinquag-inta episooporum svnodo «''lebra,;, Sci-ium ot Pvrrbum, Cymm et Paulum anathemate perouleruntj ffeminas vero Dei
sti

qui

editoris

Chri-

scripta,

nostri voluntates et opcrationes olarius exposi-

dedicatoriaEminentissimoCardinaliBultionioin' tumexprcvfationeejusadlectorem. Casi-

tas

promulg-averunt nono

Constantis
( >st

anno, [ndiotione octava, /,/ quo et S. Martinus PP. I
dit,
et

imperantis anno Christi G49

ecclesiasticis tom.

Sedem Petri conscen-

mdicta
vis

mirus Oudinus in Commentariis de Scriptoribus i col, 1G39 meliorem ordinem
editione desiderans, luvc scribit:

Quam-

est Erat Maximus Ronuvtum temporis; quamdiu veroautc ibidem exstiterit, quove anno illuc ad-

synodus Lateranensis habita

itaque

8.

venertt, e verbis hisce

Theophanis extundi neguit Ceterum Theophanes, centxim et quinquayinto epi-

autem Franciscus Corabefis diligentissimam adhibuerit curara in conquirendis et undequaque colligendis S. Maximi monachi Operibus, methodum tamen non omuimodam observat in
gaudis, qiue
ita

tumultuario

satis

scoporum isU synodo

numerum tribuens, prmbet nobisansam, ut obiter quxdam de isto numero ln tituio hujus conoiln Latino apud

OMWmus
1

SmV"t 1 V,
tc / tomo atato

6 Concili0

qUm qU0
; col.

™™
-

^LUponuntur
:

In n otisautemBinii 3S5 leguntur ista S. Martinum

° pis00pi

impressa sunt. Ceterum prxdictus bibiiographus ibidem a col. 1635 dissertationem de scrijis S Maxnm contexit in qua cap. i agit de Mss.Operibus ejus qucv vn bibliothecis Anglicis exstant; cap. 2 de Opembus impressis et simul collectis sermo est; cap. Sostendit, alia ratione commodiori ea inim2)ressis distribui jiosse.

-llis evulordine Parisiis

U In-

DIE DECIMA TERTIA AUOUSTI.

103

A
eruditione
insignes lau-

dantur.

24 Insignem porro in sancto nostro Martyre eruditionis laudem pleno ore debuccinat Combesius tom.ipag. cv sub titulo Ad Maximum pro
elogio. Annam Comnenam guid memorem? Hxc enimvero singularem sancti Martyris sapientiam quanto in pretio haberet, testatissimum esse voluit, quando de sua matre Irene augusta lib. 5 Aleociadis pag. 147 editionis Possinianee litteris mandavit sequentia Memini augustam matrem meam nec cum mensa posita ad coenam vocaretur,
:

temporis ratione disserit Licet S. Martinus Papa ac S. Maximus abbas anno tantum sexcentesimo quinquag-esimo tertio a Constante Aug. in exilium missi fuerint; Baronius tamen prava versione Theophanis ad annum xx Heraclii Aug-usti, ubi uno tenore de haeresi Monothelitarum loquitur deceptus, hujus persecutionis historiara a currenti

INNU
J.P.

anno

incipit.

Theophanes euim

mus ex

Africa

potuisse deponere de manibus, quos avidissime lectitabat libvos cum aliorum sanctorum Patrum
,

qui de sacris dog-matibus eg-erunt, tum prresertim sancti Maxirai philosophi et martyris. Delectabat enim illam non tam quaestionum explicatio naturalium, quam divinorum dog-matum perscrutatio,
in

pae sanctum in protulimus supra num. ::!, quss facta ibidem dicuntur nono imperatoris Constantis anno, Indietione ootava. 26 Quibus immediate prosecutionem texlus Theophanis subdens Pagius Constans lleraclii
,

ait Tum MnxiRomam transfretatus, Martini PaDeum ardorem acccndit; reliqua
:

quo S. Maximu*

quorum

intelligentia

verum g^ermanse

sapientise

fructum
cernens

situm et quaerebat. Mirabar ea aliquando ausa quid sentirem dicere, Quomodo, inquam, e plano in tantam altitutudinem suspicere te juvat? Tremo equidem.ego intuens, et ne summis quidem auribus admittere
et sciebat
eg-o, et

nepos, his auditis, furore percitus, sanctissimum Martinum et Maximum Constantinop. adduci jussit, eosque tormentis excruciatos in exilium deportari ad Chersonesi plag-as
et multos insuper Occidentalium episcoporum supplicio affici sequentia observat Ita Theophanes, quem Baro,

,

:

mentionem audeo arcanorum tam sublimium. StyB lus enim, ut aiunt, sancti Maximi evectus altissime supra usum et captum humanorum sensuum,
et in eliquatissimis contemplationibus assidue volitans,

nius non vidit, sed tantum Anastasiura, qui Theophanem his verbis exposuit.. » Duas voluntates et
«

»
»

vertiginem
illa,

quamdam

affert legentibus.
ait,

Ad

« »
»

haec arridens
scio.

Laudabilem istum,

raetum

operatioues Christi Dei nostri expressius praedicarunt atque firraarunt. Ceterum nono iraperii sui anno Constans nepos Ileraclii Indictione octava, his ag;nitis, furore repletus, sanctum Martinura et Maximum Coustantinopolim du,

E

Neque ego sine tremore ad sacros hos accedo libros; tamen avelli ab eis nequeo. Quin tu mihi
paulisper exspecta,
et,

ctos et cruciatos,
>>.

» exilio releg"avit

apud Chersouam et alia climata Verum Theophanes annuni, quo

ubi
est
,

alia, in

quibus formare
Percussit
quasi in

ingenium prius par

satis scripta cog-noris

horum deinde suavitatem degristabis. mihi cor horum memoria dictorum, et
hibet, et revocat

Martinus et Maximus Constantinopolira missi sunt, non memorat; sed tantum annum, quo concilium Lateranense habitum est, ix scilicet Consbmtis,
Indictione vni. 27

aliud narrandarum rerum pelagus incidi. Sed co-

His pr&missis, idem Pagius ad confirman-

'

(in-Nnid

me

lex

historiae.

Compendium
l

dam suam temporis rationem contra Baronianam
his argumentis utitur
haec persecutio coepta,

nopolim

Viennense Ceesareum profundissimam S. Maximi doctrinam extollens, sic scribit Ti; y.ptBu.Y <jn rbv
:

num. vu

.-

Annus,

ait,

quo

nobis cvidenter innotescit
,

afi-jGGOv ryj; co^ta;,

r\v 6

Qtbq TXapioyz

rro oouh,y

auzou;
'

kzgzv

yr,v oixouuvjuriv oi 'ivSioi loyot
r,y.iv
,

aJrou ddopy.y.ov

alloc Xpvo-6uzo!j.o;
pientise

ywoysvoc, Quis enuraeret saprsebuit

abyssum

quam Deus

Famulo

suo? Omnem quippe terrarum orbem pervag'ati sunt ejus sermones divinitus afflati. Chrysostomus alter nobis factus est. Plura deinde de aliis ejus ingenii monumentis elogia ibidem congeruntur. De Sancti operibus agit Photius in Bibliotheca cod. 192 et sequentibus. At nunc a Sancti lucubrationibus transeamus ad invictam animi ejus fortitudinem, qua calumnias inter et opprobria, vexationes ac machinationes hseretivorum, pro vera fide decertavit fortissime atque insignem
heroiccWictoritV laudem retulit.
disseritw de
tempore,
li

ex epistola ix ejusdem Martini ad Theodorum ordine xv ubi ait Calliopam exarchuin cum Ravennatensi exercitu et Theodoro cubiculario Romam introiisse, eum ipse Martinus esset iu ecclesia Constautiniana cum omni Clero suo a die sabbati, mensis scilicet Junii, ut Martinus statim indicat, qui dies anno dcliii cum die xv mcnsis
, ,

Junii concurrit.
siisset,
» "

Cras,
et

Cum autem Calliopas eum qincnon invenisset, dixit primis Cleri p quod est Dorainica dics, obvii ei erimus,
et
: ,

25 Triumphalis illa palxstra ei Constantinopoobtigit;

quee autem in ea sunt acta, pluribus

describit ac pathetice noster biographus num. 29 et sequentibus, ita tamen, ut occasionem nobis

eum quia hodie non suffeoiqui anno dci.iii Dominico die incidebat in diem xvi mensis Junii, eisdem nunet M;irtiavit, se cras omnimodis occursurum tinura adoraturum. » Eg*o vero (inquit S. Mar«tinus) graviter infirmus erara abOctobrio mcn» se usque ad praadictum tempus, id estj nsque » ad scxto decimo Kalendas Julias » seu usque ad diem xvi mensis Junii. Subdit Martinus » Krg'o
salutabiraus
".

"

raus

Porro

,

,

:

pr&buerit ulterioris elucidationis quam ecce tibi, tector. Idem Vitse scriptor rei gestse tempus indicat quando ista memorat Cum itaque Constans, Heraclii nepos, etiamnum imperiura teneret,
:

feriasecunda diluculo mittit chartularium suura, » et quosdam ex obsequio suo » ideoque dic decima septima incnsis Junii, quaa eodcin anno in
>>

feriara

secundain

cadebat.

Tum

narrat

Marti-

et in eo

nonum jam annum

exegissct..

quam

pri-

mum
tio,

Sanctum ad regiam perduci jubet,- cujus ad illam adventum subsecuta est barbara illa tractaimperare Baronius (conccepit sentiente Pagio). Nonum vero hunc ejusdem Constantis annum copulat cum anno sercC vulgaris 650, cui etiam tragicas SS. Martini PP. ac Maximi vexationes, de quibus meminit biographus noster, intexit. Sed refeltitur a laudato Pagio, qui in Critica sua adeumdem annum num. vi ita de Augusti TomusIII.
sustinuit. Constans
G41, uti habet

nus, non multo post exercitum venisse in ecclesiam, et jussioncm a Calliopa exarcha porrectam esse presbyteris et diaconibus, in qua contincbatur,

quam ibidem

quodipse Martinns

irre^ula.ritcr ct sinc leg-c
,

anno Christi

episcopatum
scopo.

subripuisset

et in

transmittendusesset, subrogato in

Eegiam uibcm locum ejus epi-

28 Refert postea S. Martinus, se jussu Callio- evocatu$ cum eo in palatium eadem aecundafe- Huma fuit ria, et tertia feria (scilicet dic xviu Junii) vepse venisse

nissc

ad se

omnem Clerum

,

et

17

qui semultos paraverant
,

104
urroni
J.P.

DE
,

SS.

MAXIMO ET DUOBUS ANASTASIIS CONFF.
eo
:

paraverant ad navig-andum
u

cum

»

Eadem
,

no-

tionis factffi inter

domnum abbatem Maximum

et

D

cte

quifi

iiluscescit in feria quarta
,

quai erat

circa horam decimo Kalendas Julias sextam noctis » se eductum fuisse de paquasi pervescilicet Romanum latio, et ad portum nisse. Quare die decimo nono mensis Junii , qui anno dcliii in feriam quartam convenit sanctus Pontifex navi impositus, « Et pervenimus , in« quit, Kalendas Julias Mesenam (sc. Messinam,
-tertio
«
,

socium ejus atqueprincipesinsecretario, necdiem adventus nec annum signat; sic enim incipit Q.ua die ad reg-iam hanc urbem applicuerunt tum
:

,

scilicet
soiis

domnus Maximus tum

socius ejus, circa

occasum, venientes duo mandatores

cum

de-

,

excubitoribus, tulerunt eos e navi.. Et post dies aliquot educunt eos ad palatium, introque sistunt Senem, quo loco senatus, aliaque multa turba convenerat. Sequitur deinde ibidem infamis ille

ccm

"

ut sequentia certo indicant)

in

qua erat navis,

«
»

idest, carcer meus. Non autem Mesenae tantum, sed et in Calabria et non tantum in Ca:

« labria, "
ii

quae subdita est magria:

Urbi Romano-

rum;

sed et in plurimis insularum, in qaibus

><

»
ii

nos vel tribus mensibus pcccata impedierunt nullam compassionem adcptus sum excepto dumtaxat in insula Naxia, quoniam ibi annum
,

fecimus ». Est Naxos seu Naxus una ex insulis Cycladibus in mari yEgaso positis , ubi Martinus usque ad annum dliv commorari coactus fuit.
Iiaronius nulla

congressus a judicibus Constantinopolitanis adVirum sanctum habitus; in quo qticvnam sint acta, interrogata ac responsa, genuinis coloribus exponit auctor memoraice Relationis. Quia vero a nostro biographo compendiose res gesta perstringitur, si quis illius in referendo hoc tam memorabiti Sancti certamine brevitatem supptere velit, Relationem eamdem consulat; in qua etiam inveniet pag. sxxiv, quam duriter ac barbare
versus
tractatus fuerit
S.

Anastasius,

quem utpoteverbe-

habita ratione methodi cyclica^
,

ra
ei

et

pugni seminecem
:

reddiderunt.

Ex

iis

vero

quas

anno

dcliii

nullo

vero

alio

Pontificatus
,

quce sub ejusdem finem exstant his verbis, Dicit
sacellarius
dit

Martini, facta ista esse certo desigmat

prsesenti

B anno

narravit, Christi

nempe

650.

Hwc diffusius

Quot anuorum te esse dicis? Responsanctus Vir, Septuag-intaquinque, confici vide-

«

Contlanti

impcratorc.

e Pagio kuc transcribere visum est de S. Martino pro S. Maximo. 29 Qu v cum ita sint, sequitur, ut S. Maximus Roma Constantinopolim a Constante imperatore non sit accitus ante annum ChristiGo'6. Eo itaque nonfuit evocatus anno 650, uii placuit Baronio; nec anno nono ejusdem Conslantis, uii habet noster biographus; sed decimo tertio, qui non con(

tur,illamconcertationeminnodandam esse anno E a quo si retrocedendo descendas ad annum 580,- cuinatales ejus aligabat supra
circiter Christi 655,

cum Indictione nona, sed cum undecima. Sequitur prcvtereaex dictis, ut Caveus, quem nupercitabam, aberraverit a vera temporis ratione, quando tuvc notavit, siper illa discessum Romanum Viri sancti, et adventum ejus Constantinopolitanum in eumdem annum Christi 655
currit

chronologico contentos, uti et tempus adventus, quo Constantinopolim cum socio attigit nam tulerunteos e navi.. etpostdies aliquot educunt eos ad palatiumetc, ut modo dictum est.
:

neotericus heterodoxus, numerabis annos cVtatis ejus septuaginta quinque, in isto descensu

31 In Synopsi chronica, quse pra>poy,itur Col- mino circilectaneis Anastasii Bibliothecarii superius num. ter 65!) occidit. icitatis, anno ChristiDCLv.. collatio S. Maximi cum* judicibus in palatio Constantinopoli
,

ejusque exi-

conjicere

voluerit. Sic ergo toquitur

:

Cum

hjereticfe ig-itur,

qua Iaborabat Constans imp., labi adeo g-naviter resisteret Maxiiuus, anno dclv ttoma militari mann Constantinopolim adductus est una cum Anastasio disoipulo, et in carcerera conjectus. Post dies aliquot in palatium ductus est , ut fictis quibusdam proditionis et calumniaj in

C juna-

u

imperatorem

in-

Pyrrhum,

et
ille

Origenismi crizninibus reus
Iuculentissime diluisset etc
acci-

nt anno 578 vel circiter; nobis etiam ex dictis septuagmta quinque annis non constat de anno 655, quo secundum preemissa prxsens certamen
et qui ex sententia Pagii circa discesSancti Roma, deberet esse annus circiter 653 si eodem anno, quoindefuit evocatus, Constantinopohm attigerit; sed ex iis, quie inferius ex eoclem Pagio dicentur de duplici disputatione S Maximi, videtur esse consequens, ut vet itluc non

lium Byziense etiam affigitur. Coluvret quidem annus iste certaminis cum anno natali ejusdem Sancti 5S0,- verumcum nec illum probet heterodoxustste, nec aliundede illo nobis constet; cumque non videamus, cur Sanctus eumdem non inchoa-

acaderit;

ag;eretur;quffioum

sum

Dicebam supra, Sanctum Constantinopolim tum haudfuisse ante annum Christi 653tem anno
perest.
illuc pervenerit,

quo au

inquirendum nunc su-

S IV.

Probrosa

c„„ tra

Sanctam
concertatio
exsi-

ejusque

discipulum
,

Z^,Sj™^^£^
num,ut Sanctus jam pridem
anhqua qux nd utteriorem temporis eogniUonem nos
deducant,
et

Constantinopoli
lium; duse
ticis

priraum

alise

alibi

cum

hsere-

concertationes; post quas reducitur Constantinopolim

iequameovenerit Theodosius episcopusfde quo diceturmfra;nam,ut biographus scribit apud nos num. 40, Diu post ad Sanctum in exiliof^ zyensi) mittunt Theodosium illum etc. Jam vero cum nobzs in promptu non sint aiia doZnenta
exigua hic sifunius

degerit Bizya> an-

ver-

sus.

Zem^
"'T'"*""" l"»»»»

etaZZ

uncahqua observanda proponere

~"

rtf.

'''.'"'

ta«o
^ pag.

bat.

32 Combefisius in Vita ac certamine S Maxi c » *"w/«e«c o. lUdXl- SacctlarH. nan vv/m*.y.« A / j aW tn «rgine apponit Sa- gutcum ce larm; AH
1111

m

xxix et seoo c

nu^ ^., quodque

P

8 Maxi1
'

inscribitur, Kelatio mo-

^chaS C, Uh erat e iu e«t c »ra monasteriorum? Forte mao-i, S impenalis. Gretseru* „„/, / 0ster r\i! Observationum et „ emendnf;n„, emendationum in Georgium Codinum Curopala:

S
.

J

Cli

PmeS nUm

^

:

tri

Sancto fuit

'

J,

congressus,
notilia

tam

BIE DECIMA TERTIA AUGUSTI.

105

A tam de

magnse ecclesite, auIseque Constantinopolitanse (de quo Opere diximus antea num. 5J cap. 3 varia collegit ad hoc munus pertinentia qusecum ibi acurioso lectore consuli possint, longumque foret, illa omnia huc transcribere summos quosdam dumtdxat apices ex illis excerpemus. Duos itaque apud Grsecos ponit sacellarios, alterum videlicet magnum, minorem alterum addit, utrumque pecunias ecOfficiis et officialibus
;

34 Qui ijritur missi sunt ab imperatore , cum Aff.TOHl J- P. diu contuli.ssent cum Maximo, ut revocarent eum a coeptis, et reducerent cum honore Constanti- Hizyr
i,i

Thracia,

t

ut id fuerint consecu, potentia veritatis ipse illos suam sententiam traxerit, atque ad jurandum adegerit , quod , abjecta lueresi , Catholicam fidem ampleeterentur; sicque reversi fuerint ad im;

nopolim
ti,

tantum abfuit

ut

potius

summa

m

:

clesise curasse,

observasse, et expendisse

;

inde-

que ortam esse primariam hujus appellationis rationem, petitam videlicet a saccxdo, hoc est, ab serario ecclesiastico, cui prseerant; adhsec,monasteriorum tam eorum, quse erant intra urbem
Constantinopolitanam, quam 7wY[zpxn*wj,hoc est, quse sunt in Pera seu Persea, qiuv hodie Galata
dicitur,

peratorem, quo et ipsuni in eamdem sententiam perducerent. Pagius ad dictum annum num. i, Baronius ait aecurate confert in praesentem
,

,

annum celebrem collationem habitam inter sanctum Maximum et Theodosium episcopum Caesaresa

erant,
ciae

majorem sacellarium ibidem invenies; minorem vero sua in potestate habuisse ecclesias Catholicas. Suosquoque impegessisse
,

curam

ac duos consules, qui cum eo ad castrum Bizyie iu provincia Tlirapositum, ubi S. Maximus in exilio agebnt

Bithyni»,

dum

venit.

Verum exemplar, quo
erat,

,

usus

est,

in aliqui-

bus

mancum

collocanda erat
inter
ejus,

ratoribus Constantinopolitanis fuisse sacettarios discimus ex Theophane, qui in Chronographia pag. 279 de Heraclio hsec memorat Imperator du:

ac prfeterea h£ec collatio, quae post llelationem motionis factae

Domnum

abbatem Maximum

et

socium

cemalium Baauem nomine

praeficit,

etTheodorum

B

sacellarium...

306

:

adversus Arabes instruit. Et pag, Justinianus erig-endis palatii aedificiis stu-

atque principes in secretario, quam certum est ad annum praecedentem pertinere, in eo exemplari praeponebatur laudatae Relationi; indeque factum, ut Annalista doctissimus eamdem Re-

dium

adhibuit. Triclinium Justiniani nomine de-

inceps vocatum; et palatii moenia condidit. Huic
operipraepositum... Stephanum Persam sacellarium suum... praefecit. Adde S. Gregorium Magnum,

lationem in annum sequentem distulerit. Aliquot post Baronii mortem annis Sirmondus publicavit Collectanea Anastasii Bibliothecnrii, in quibus inter alia continentur

tam

Relatio

seu Collatio
,

S.

Maximi cum

principibus in

secretario

quam

qui

lib.

sic scribit

4 epistola 34- ad Constantiam Augustam Sicut in Raveunae partibus Domino:

Collatio ejusdem

rum

pietas apud primum exercitum Italiae sacellarium habet, qui causis supervenientibus quotidianas expensas faciat etc. Consuti etiam possunt, quse de hac voce collegit Cangius in Glossario ad scriptores medise et infimse tatinitatis tom. 3.

sancti Martyris cum Theodosio episcopo Caesai-eae; ac pr:eterea iu eisdem Collectaneis Collatio Maximi cum principibus aliam Collationem ordine , sicut tempore , antecedit. Ita Pagius, qui deinde lectorem mittit ad Com-

befisium,
recta,
est,

apud quem utraque
et,

Collatio mag-is cor-

prout observat

quas dicto anno habita
sit

Nunc Sanctum nostrum revisamus.
Concertalio

ibidem integra exhibetur; cum in Colleotamutilata
;

Sancti

cum

Theodosio
ep. habita

33 His itaque a se Constantinopoli exantlatis pectore mascido ac vere heroico, Vir sanctus exsilium, honorificum utique invictse suse constan-

neis Anastasii fine suo
tario

quemadmoin secre-

dum et Collatio S. Maximi cum principibus

tiseprsemium, retulit. Fuitautem hoc exsilium e pluribus aliis primum de quo biographus apud nos cap. 5 Consilio, ait, inito imperator et patriarcha... Justum damnant exilio in oppidulum Bizyam statim abducentes. De isto loco agunt nostra Annotata ad dictum caput lit. b. De tempore mentio facta est num. 31 supra, ac fiet porro ocC casione ittustris istius disputationis, quse ibidem inter S. Maximum ac Theodosium episcopitm habita est. Agit de ea Vitse scriptor, quem etucidamus, num. 40 et sequentibus. Baronius ad annum 656 Sequitur inquit Christi annus sexcentesimus quinquagesimus sextus, Indictione decima quarta; quo ab imperatore Constante decernitur leg"atio ad Maximum confessorem Byziae in Thracia civitatis exulem existentem, quo eum in Monothelitarum errorem perducere posset. Qui
;

apud Baronium integra non habetur. 35 Primam itaque hanc Sancti cum proceribus Constantinopoli coltationem excepit secunda anno Christi 656 Bizyse peracta, quse hoc tituto
:

ijuam alkt
ibtdem -r
tcpit

notatur in Cotlectaneis Anastasii Bibliotfiecarii coL 355 Tomus continens relationem de dog-matibus, quae mota sunt inter S. Maximum et Theodosium episcopum Ca;sarese Bithyniffl seu consules qui cum eo erant sive de actis, uti haF bet inscriptio Grscca, in primo ejus exilio, scilioet Bizyae. Res gesta recte recitatur a Baronio ad
,

;

dictum
brias,

annum

656

.-

nam
.-

in ipso disputationis
est quartas

,

,

,

exordio ista signantur
qure
dictionis, exivit

Igitur nono Kal. Septem-

nunc transacta
ad
id

decimoelnprse-

eum
est
,

in exilium, in quo posi-

tus servabatur

,

ad castrum Bizya)
, ,

,

dictus episcopus Theodosius
xit,

ex persona ut diPetri Constantinopolitani prsesulis missus etc.
riraprr, rou 'Avyo j^rcu, uti est in texest,

missi sunt, fuerunt praeclarissimae dignitatis

viri,

Itaque nj eUooryj
tu Grseco, id

nempe Theodosius
Theodorus

et

Paulus

patricii

,

iidemque

Proconsulari dig'nitate insigniti; et una
Caesariensis

episcopus

,

vir

cum eis omnium

ejus sectae doctissimus.

Scripta fueruut abaliquo,
,

fuit, omnia quae in hac legatione mutuoque congressu cum Maximo contig-erunt Quorum actorum duo fragrnenta cum recitata re-

qui prsesens

vigesimaquarta Aug*usti, Thcodosius episcopus cum Pauto et Theodosio consvlibus, uti in ea Relatione statim subditur, Bizya&n perrexit; quo ubipervenit, suas Sancto interrogationes proposuit et haec collatio, prout recte observat Pagius ad dictum annum num. 3, lit;

teris

mandata

est currente lndk-tione xv, Kalendis

perissemus in quarta Actione septimae synodi oscumenicae, ingens exarsit in animo desiderium, ipsa
acta integTaperquirendi sed visis scriptis Maximi, quaein Vaticana bibliotheca asservautur, nec inven:

tis;

cumjam speexcidissemuseaamplius
accidit ex insperato. ut

invenien-

di;

eadem

intexta in Vita

Septembris hujus Christi anni inchoata. 30 His ita Bizyse actitatis, ex eo loco abiturus Theodosius, referente nostro biographo num, 45, ut ad eos qui iu urbc reg-ia erant , referduobus consulibus, ret..., Byzantium revertit , comitatus Octo diebus qui eum secuti fuerant
, ,

Dafndfl S.
\li

Dfmtii

(ransfcrtur

ipsius

Maximi repererimus

elapsis,

Paulus

ille,

ipse

quoque consulari honore

106
lMTl>ftf

DE
ad&mctmn

SS.

MAXIMO ET DUOBUS ANASfASIIS CONIT.
mandntum
fuit

noreornatus

exit.-cui

J

p.

ab imperatorc, ut Hizyam profectus Sanctum cum rrw^nti, ct voncratione fcimquam amicnm et familiarem

Majorum

imperatoris

reduceret,

Q V. Sancti CODStantia Rheffii
stra blanditiis

et in

frll-

monasterio Theodori

apud

Rheg-ium collocaret.
monasterio reliquit,

tentata

;

blasphe

Adductum itaque consul

in eo

vonitque ad imperatorem, ut id nuntiaret. Heec veroita confirmantur ac amplificanture Relatione seu Cottatione, quam modo citabam, col. 368,

mia adversus virginem Deiparam ei perperam imputata.

Postquam vero abierunt
Septcmbrias
exivit nirsus
,

prsedicti viri

sexto Idus

prfflsentis

quintagdecimai Indictionis,

ihi/n
» "

Maximuni hanc formam
zycn
,

Paulus consul in Bizyen ad abbatem jussionem ferens continentem secun:

«

Jubemus

gloriae tuas ire Bi-

adducere Maximum monachum cum honoro multo atque blanditie, tam propter senectam et infirmitatem, quameoquod sitaproet

mo monumento, Relatione, inquam, seu Cottatione.quse habitaest Bizyas, et de qua superius
actum est brevitatem illam supplere ac rem ipsam confirmare. Itaque col. 363 hxc narrantun
,
,

47, iltudque sit ejusmodi, ut aliunde corroboraripluribus mereatur; visum est ex authentico ilto ac fide diynissit

p aw ^perstringat

factum

illud

biographus satis breviter
4-6

num

Fidci/miet

et

»
"

g onitoribus noster,

,

fueritque

illis

honorabilis

" "
» «

(Et ponite hunc in venerabili monasterio S. Theodori, quod rejacet juxta Reg-ium) et venire ct nuntiare nobis et mittemus ad eum ex persona nostra patricios duos, qui debeant
:

illi

In crastinum veniunt ad eum Epiphanius, et Troicum multo amictu et phantasia *; ><w»pa«f. nec non et Theodosius episcopus , et ascendunt wortenta0ne ad eum in catechumenium ecclesias ipsius
lus patricii,

mona-

B

ttcm locus,
ntl

mensis perspicui sunt ex ante dictis; non vero
37

nobis placuerint, nos ex ani" moamantes, ot a nobis amatos,et venire nun- tiaturi nobis adventum ejus. » Igitur cum idem consul adduxisseteum, etposuisset injamnominato monasterio, regressus est nuntiare. Annus ac

declarare,

quae

Theodori, de quo jam dictum est) factaque consueta salutatione sederunt, cogentes et
(S.

sterii

p

ipsum sedere

:

et orsus

nem

habitum ad eum sermoorhis jussit

Troilus
te,

,

dixit

:

Dominus

nos

venire ad

et dicere vobis

quai visa sunt divi-

mtus roborato imperio
tus, si facias

monoiie S.

rium
ttnte

tumnum.
ut

quoMartyr transtatus est. Pagius ad annum proxime a nobis designa4,

ximus
ejus

dixit

:

Ferebat,

Thcodori

ait

,

jussio imperatoris

urbcm

Maximus Constantinopolim
S.

tfrtuuum

poneretur in monasterio ho. 4 Constantinopolis

adduceretur et Theodori. Cangius
,

prccsens propositum sic loquilur: S.Theodoriaj dem acram, a Justiniano priusquam imperaret, npo rfc RoArae tv Pfloor^ ante urbem in

Christianx pag. 190 ad

xm M^w^

assepotest esse, ut dicamus aliquid nisi primum dicas,utrum facias vel non facias jussionem lmperatoris.

et necessario respondebo nam quod .gnotum est mihi, qualem responsionem daturussum? At vero Troilus perseverabat,

impenum,

suo. Sed dic nobis primijussionem imperatoris, an non. MaDomine, audiam, quid jusserit pium

ad

id,

verans,

Non

£°° ^ncupato Rhessio, «dficatam,

Rhessium seu 2«tam idemne ftierit quod Ifcegium , uti opinantur vm docti, non omnino constat, tame tsi
4.

pjN»siib. ide

auctor est

yEdif. cap.

spondens abba Maximus

CUm V SSet e ° S insistente s peramplius «* p „w_ dilatiom su33, et amarius intuentes ac asperius 'endflm s ™ respondentes cum omnibus qui cum eis eiint et Maxi '» io >"'° '" ipsisquoque dig-nitatibus secularibus elevatis tp

<vZ3

f

,

-

to

ait

!,.,(,

.

ut ad

ibi

Bitum

maxim

templnm quotidianus ex „rbe
''«'•""i" "t
»..,.,.li C ati«mi«

^J calVsw
inter

martvws
,1

ti,„1. 1

'?"
etre -

tur

.'n
.

W,et cognoscite t ndmsioregredi,
in„: fa .,„
'

'

UIA1L eis

llhre

ineodosius episcoquid fateaet nihil

»-•?.

Benc

mhilque dicere,

au di-

«»»' rami " ''"'
i

P-

Quoniam
«>«? """'"'"

to

JS «£ Jgjj. «J"^

=

-.

totumque diem

^SSS^ST

:*:::r;;::':;::;:::::;;-:i;:;:«

«=

cum

in cau.safidei

° 0nVemre nobis -

ST
ta,

40 Deus compunc-i te nobiscum in Tyno n„i e q exibimus nl;!' 8
et

1 ^
'

faciat
'•?
'

„t Ut

comm ™ices
:

d..m ».7,«

0?ltus eat a nobis

sZonT

C aIem
K

et

(UHi
Grxco cnim esl

* et 0Sculab - •'•«""

proxime expediemus.

'

^pugna-

Sang-uinis

QZQ

.rem
trici

ter....,rum

' te 1^£^t£^SftU""^denuo8ma 000 Christi et',^ urbi nnT Sed 6t '" toto orbe
,

ChnVi

^

^"inei

Corpons

et

"

Scimn, oeim us enim certissime q„od, te communicante
'

fl.

proficiunt

communicante sancto huic throno, cuncti uniantur nobis, qui propter te tuumque mag-isterium se a communione nostra sciderunt. 41 Et conversus ad episcopum abba Maximus cum lacrymis ait Domine magne, diem iudien expectamus omnes nosti qu®
:

DIE DECIMA TERTIA AUGUSTI

107

^J^ficto monasterio

' l.

mce:

stiori

in

Grxco enim csC
<j-vyvo->

crucem atque ima^inem Dei et salvatoris nostri Jesu Ghnsti, et sanctissim*, qu* illum genuit, semper Virg-ims Matris. Et summisso deorsum vultu episcopus mitiori * voce dicit ad eum Et quid habeo facere , postquam aliud quid placuit? Et dixitad eum Maximus abba Et quare tetigisti
: :

ordinata snnt et diffinita supra sancta Evang-elia, et vivificam
:

aemortem

couigitur ex ns, qua> protulimus sub finemparagraphi 4. Biographus nostercap. G num. 48, Inter°' Constantinopolim Sanctum *fpe fl ducunt ac demde ejusdem cruciatus,

S. Theodori peracla esse,

.«».
p
-


t

*™P°™

;

narrat. aha suppeditantur,

Zls datis

^1^ ratwnem
t

exsilium aliunde nobis q USe in isto intermllo tem-

Verum quia

Collectaneis

Vid€liCet (Hgna > ** « *»* memorata proxime post narquam modo dedimus, ea hic inferenda

SCUU

IZu^'
t

a itaque citata

m

***%

non
Vere

sit

m

antiquaversione Latina Anastasii Bibliothecarii apud Sirmondum antea memoratum qute cum B recentiore a Combefisio edita conferri potest
;

humanam ffloriam, qu* secundum sui rationem nullam habet salvandi substantiam, fidem abneg-arem ejus qui fovet eam? Ha>c transcripsi ex
p^er

mihi facere minime persuaderet. Quam enim rationem redderem ut non dicam Deo conscientise me* quod si pro, , ,

omms

voms eorum, qu*
casli

dicta sunt,

exitus?

virtus hoc

autem

lector hecreat

Ne

occurmt; mae-no
onalce , x«AKr;, videre datur

ad vocem Chalce, quie supra palatio vestibuli vicem prasstitit triclinium ita appellatum , sicut

apudCangiumConstantinopolisChristianx hb. »pag. 118, ubi deinde pluribus locus illeexponitur.De Typo antea commemorato vide Annotata ad Vitee cap. lit.
verberibus, malcdictis
ct

^

p.

eum pr;mores bandorum presbyterosque ac , eonos, et reverendos sig-norum custodes. cum
:

miles castra, et compunetus divinitus prjetor, imo loci servator pratoris misit ad
ile,
tulit

in crastiuum diluculo exivit Theodosius ^octam ad priedictum abbatem sibi fatso Maximum abstuht ab eo quidquid blatpltemihabebat d.cens e ev persona imperatoris Quia noluisti honorem pro ongatus est a te, et vade, ubi dignnm temet nsumforejudioasti... Et sumptum Tkeodosiua consul militibus tradidit. Et duxe u t eumusqueSalambriam.Etmanserunt ibi pe duo dies, quonsque perrexit ad castra unus ex militibus et dixit cuncto exercitni Quia monachus qui blasphemat Dei Genitricem, huc venit. Hoc autcm egerunt utcommoverent exercitum adversus irie. E dictum Maximum abbatem, quasi blasphemaverit Dei Gemtncem. Et post duos dies redJens

consul

t

.-

eumjamS
.

-

:

,

,

eum

m

«lia-

injuriis

fliffl

vexant,

ejusque Propugnatoris hostes viderunt, nihil se proficere blandis verbis, ad verbera ac atrocissi-

Postquamvero acerbissimi orthodoxse

fidei

intuitus esset jam nominatus abba Maximus advemsse, surrexit, et misit metanceam ct miserunt et ilh vice reciproca, et

Quos

mas injumas ab eisperventum
illa

lpsisedere.

sederunt, jubentes et

est.

adversus Sanctum colluvie potest num. 47 : cujus narrationem hic iterum confirmo ac pluribus expono ex Collectaneis Anastasn Bibliothecarii coL 369 Et in sermone isto
.-

consuh de scurrili

Vitaj scriptor

surgentes omnes furore instabiles redditi, evulsiombus et impulsionibus atque direptionibus debihtaverunt eum, a capite usque ad un-ues sputis certatim madefacientes quorum,usquequo lota sunt vestimenta, quibus circumamictus erat, foetor lougius exhalabat. Et surg-ens episcopus dixit Non oportebat ita fieri, sed audire ab
: :

veritatem dicas nobis, et deterg-as a corde nostro scandalum hoc ne laedamur injuste scandalizati , et missa

45 Et quidam valde senex honorabilis dixit ad contra reverentia Pater, quoniam scandali- )><trum zaverunt nos quidam insanctimoniam tuam quod gtnm non dicas Dei Genitricem Dominam nostram sanctissimam Virg-inem adjuro te per sanctam et consubstantialem Trinitatem, quo

eum cum

Dei-

:

-

Vir

,

metanoaa
lacry-

3

responsionem, et ingredi, et stro bono. Canonicse quippe res alio disponuntur modo. Et cum vix eis episcopus, ut quiescerent,

tantummodo nuntiare domino noeo

decem millibus maledictionibus inexcogitabilibus dehonestantibus eum, cum furore multo et
injuriis
et

respondisset, rursus sederunt, et

uostram superlaudabilera sanctissimam , intemeratam ct omni naturag intellectuali vcnerandam, naturalem veraciter Matrem Dei effectam, qui fecitc^um ct terram, et mare, et omnia, quas in eis sunt, sit anathema, et catathema a Patre, et Filio, et Spiritu
:

surrexit, et extensis in cselum manibus mis dixit Qui non dicit Dominara
,

cum

,

p

tate, ac

sancto, consubstantiali et supersubstantiali Triuiomni supercaslesti virtute, atque a choro

asperitate,

Epiphanius Dic, malorum extreme, vorax civium, quasi nos et civitatem nostram, sed et imperatorem hnereticos habeas, ha^c prosecutus es verba? Vere plus quam tu Christiani sumus atque
dixit
:

sanctorum Apostolorum, Prophetarum, et iufinita plebe sanctorum Martyrum, omnique spiritu in justitia consummato, nuno et semjier et in secula
seculorum. Amen. 46 Et flentcs omnes oraverunt ei dicentes Deus confortet te Pater et dig-num te faciat
:

orthodoxi.
nihilqttid-

tgregii

,

,

quam de
*u«
fteroica

constuntia

remittentem.

43 Et respondens abba Maximus , dixit etc. Generosa ejus responsa videri possunt col. 370. Nec vero vel tantillum quidem de heroica sua constantia remittit Sanctus propter aspera verba Epiphanii, qui col. 371 Vere, inquit, judicio meo

absque oifensa hunc perficere cursum. Et
ctis,
cong-reg-ati sunt multi

hia «limilites auscultaturi

introducimus
ro

te

vinctum,

et

in urbem et sistimus te in fomimos ac mimas, et prostitutas
,

multa bona verba qua? movebantur. Et cum contemplatus esset quidam domesticorum pra;toris quod multis coacervaretur vt a-.lificaretur cxercitus, ac reprehenderet qu;e ficbaut (quid suspicatus, Deus scit) praBcepit eum rapi , et emitti extra castra duobus milibus, donec collectionem
fecissent, et venissent qui

meretrices, et omnem plebem adducemus, ut unusquisque ac unaqmeque et alapis easdat, et conspuat in faciem tuam... Et dicunt Si cum hoc conferimus, neque manducabimus neque bibemus. Sed surgamus et prandeamus, et ing-rediamur atque dicamus, quas audivimus. Et ingressi sunt cum ira vig-ilia Exaltationis pretiosas ac vivificae Crucis. Ezec Rhegii apud Constantinopolim
:

Perberis.

Verum

Clcrici

deberent ducere illum divina moti dilectione
et

et vcneoraverunt illi et manibus suis gestantes imjjosucrunt eurn supra ju-

pedites duobus
,

illis

miliariis abicrunt,

runt

et salutaverunt

eum,

mentum
et ipse

:

et reversi sunt

cum pace ad
in

loca sua
,

adductus

est Perberis

custodiam

qua

continuis

L08
JCCTOBB
J.

DE

SS.

MAXIMO ET DUOBUS ANASTASllS COTOT.

P.

rfi/ui/.

Grseco textu apud 47 usque Salambriam, in ac apud Anastasium Bibliothecarium pag. 371 Zakpfrks, " s que SaCombefisium pdg. lxiv fofi hoc efforlenibriam scribilur. Aliter alibi nomen

continuis vexationibus tencbatur./fe? illicmodica expticatione indigent.

«;

QUB

hic

ductus estPerbera. Sed in Hypomnestico, quod apud Combefisium, dicitur locus ille pag.
exstat

Thracensium regionis. Sed his ita obadpropositum redeamus. Sanctus postmodumConstantinopolim una cum duobus Anastalxxxiii esse
servatis,

matur puta-mus tameneumdem locum indicari. CarolusaS. Pauloin Geographia sacrapag. 224
;

editionisAmstelodamensis scrtf iVSelymbria; quam episcointer Patriarchatus Constantinopolitani ponit in Thracia Europse provincia, et patus
in tabula
tidis.

abductus est; ubi quam barbara toleraverint tormenta prgesertim S.Maximus ac ejus discipulus nos cap. 4; S. Anastasius, docet auctor Vitse apud hisceAthletis sed ineorumdem tolerantiaambobus adjungendum esse S. Anastasium apocrisiarium proxime ostensuri sumus.
siis

Videri possunt

adpag. 205 notatur ad oram ProponPtolomwus lib. 3 cap. 11,

ac tomus xi Conciliorum editionis Harduinianse col. 851. Scribit IrjkvPpt*, Selybria Strabo lib. -ihv, quia 7, ejusque nomen interpretatur ^O.joz vox (Spia, bria, Qpeauarl id est, Thracum lingua,

% VI. Lata adversus Sanctos nostros tres sententia barpara ac exsecucutioni manclata Constantinopoli,

urbem

significat.
;

Proxime superius sequebatur

duces bandorum

quodCombefisius vertitpag. lxiv

miraculum.
Intervallo temporis Constantinopolim eum per. ducunt et una discipulum ejus Anastasium et alterum Anastasium, quem apocrisiarium fuisse
,

provectSB militiae viroa ac centuriones. De qua re consuli potest idem auctor pag. cvi, uti et Can-

S.

MaxiCttffl

gius in utroque Glossario.

Quod supra obscure

vius

duobus Anastatiis

B

referebatur de Sancto misitmetanoeam (In Grrnco est tfialt piTeuioicw) apud Combefisium pag. lxiv
redditur, proiiunque in terram atque genibus positis salutavit. Merentur referri quseBaronius occasio-

diximus

;

et

cum
in

maledictis eos lacerassent neilli
. . .

E

quam
prout

et

maledicti

tortoribus traduut

,

ut
;

ne aliorumverborum anostro S. Maximo p?*olatorum, in quibus eadem occurrit expressio Grseca, notavit adannum Christi GbG suntque sequentia Quod ad locum hunc, ait Maximi pertinet, in Graecorum verborum interprctatione scito claros Perionium esse lapsos interpretes Anastasium Gentianum llervetum, Godefridum Tilmannum vel alios, dum eadem verba sive apud Joannem Dainanaseenum, sive in actione quarta secundi Ni•

,

,

,

,

cami ooncilii ex iisdem sanoti Maximi Actis, sive in vcrsione Lalina Vitae S. Joannis Chrysostomi
a Georgio patriarcha Alexandrino conscriptae, vel
in

Liturgia ejusdem 8. Joannis Chrysostomi, vel

sententiam exequantur biographus loco proxime citato,ejusdenique sententise exsecutionem deinde subjungit, qum confirmatur ex Tomo altero sancti patris nostri Maximi circa ea, quss g-esta sunt in primo ejus exilio, id est Bizya?, et apud Combefisium pag. lxv et sequente e Grseco sic Latine vertuntur Sane igiturtu, Anastasi, pullum populi universi maledictionis dirarumque indutus amictum , canonica liheratus auditione eaque extrusus, ad eam, quam delegisti, deveharis gehennae stationem ac sedem ; qui nobiscum est; parique consilio cuncta moderatur, praenobili sacroque senatu statim a nobis judicium arrepturo , ac

pronuntiatam

illos

scribit noster

:

,

alibi

codem

fere

modo eadem verha exponunt,agere
:

quas civilibus constituta legibus sunt

pcBnitentiam, duoi pcenitentia, mitierepcenitentiam sive (ul Perionius transtulit) injicere desiderium

sum

illi

fuerit, justa in te

prout vi, animadversione facturo,

quem corrigens Billius in scliolio trigesimo secundo in primam Orationem S. Joannis Damasceni de
fanaginibus, alios pariter interpretes errore lapsos

ob tantas tnas illas blasphemias, rebellisque animi molitiones. Adversus ha3c enim sententiam tulit praesens synodus cumque illa omnipotentis Christi veri Dei nostri ope, quse par erat, adversum
:

!

emendat, duni sichabet a Joanni desiderium injiciens Graece fiaXw o ^te-ai/otay tm 'Iaowy;. Quam quidem locutionem » non satis videtur intellexisse interpres (3aAeiv
: :
:

vos,

Maxime, Anastasi Anastasique, decreto san-

n

enim

reliquum ad ea, quae a vobis impie dicta gestaque sunt, ut severioribus legum pcenis subjiciamini Quamquam idcirco quod nulla ejusxerit, sitque
(

peT«'voiav,

cst

honoris

causa

ad alicujus

»

n

»
i

pcdes se abjicero, ac vcnorabundo animo ante ipsum sc prosternere, velutque benediotionem ab eo postulare. In Graecorum Euchologio Diafat,

modi pcena suppetit, quee dilectis vestris ac blasphemiis condigna videri possit, justo vos judici,
qui majora
seculo
concessa.
sit inflicturus,

ceu in

lucri

»
b
>
ii

conus multis locis r$ isptl hoc est, pcenitentis in
se

permittimus) in praesenti partem, vit33 vobis usura
Constanti-

rpcfs

peravofat (3aXtertio ante

modum
in

ipsum
tis viro

incurvat.

Quin

etiain

Gnccorum

historiis sacris,

cum quispiam
ipsi

49 Hacque ipsa lenitate tantisper vacuata, accurata legum disciplina ac districtione sancimus,

nopoli da-

eximiae sanctitarov f-teTavoiav
»

obvius fiebat,
id

(3aXeiv

n

dicebatur,

estj

ad ipsius gcnua accidere.

Grceca phrasis {ixUvj fieTavoiav cujus significationem quia verosimillimenon estassecutus nostritextus,quem supra citabam, interpres, inepte et obscuredivelit

Ex his

abunde

inlelligitur

quid sibi

ut statim assumptis, qui nobis pra^sto est, mnatnr clarissimus pra^fectus, in suum amplissimi dominatus praetorium, Maximo ac utroque Anastasio, eorum flagris dorsa caedat vesteque Maximi am,

conjungi, observat Cangius in Glossario Qrseco col. GOS, et exemplis probat. T6 Perberis, quo in custodiam missus fiierit S. Maxhnus, sicut modo narrat lKm est> apud geographos nondum reperi ln textu Grseco Combefisii pag. lxv est wreveyxn iv neppipoi, jn Latina autem versione, Ab-

metanoeam. Jam vero voces anathemaef catathema suspicor simut jungi superius majoris energLe gratia. Certe utramque vocem stepe
xit, misit

borumque Anastasiorum procacitatis organum vestram scilicet blasphemam linguam ab imo intus abscindat: tumque etiam, quse blasphem»3 ve(
(

mentique ministravit, dexteram ferro ubi sic execrandis membris mutilos pariter circumducens urbis augustae regiones duodecim totas lustraverit, sempiterno exilio jugique prmterea custodiaa tradat,
stras rationi

auferat;

ac

plenos versa scilicet in vestra maledictionem dirasque excogitastis. Tulit itaque praefectus, aliisque excruerrores vestros lugeatis capita, quam in nos
,

quamdiu

ut deinceps, ac

vita superstes

erit, blaspliemiae

ciatis

DUE DECIMA TEHTI A AUGUSTI.

A

109
ACCTOIt

tormentis membra amputavit, totaque urbe propudiosa circumductione traducens, Lazicem reciatis
leg-avit.

Vides, lector, eaclem S. Maximo ac utrique Anastasio supplicia illata esse videlicet proy

pudiosam ac publicam flagellationem lingux manusque dextrse amputationem, nec non exsiUum Lazicense quse materiem nobis suggerunt ulterioris circa hoc argumentum observationis. ad fiagruy 50 Nam biographus noster num. 49 flagra quiamputatio IZrx dem extendit ad omnes tres, ac deinde per decurnem sum sute narrationis refert, S. Maximo et discipulo ejus Anastasio fuisse exsectam linguam nec nonprmcisam dextram; sed de S. Anastasio apoerisiario illa nonafflrmat, dicensdumtaxatnum.
,

pluribus attribuit diversa tormenta et dura exilia Mensea vero magna Gnecorum typis edita ; illum quidem lingua et manu plexum referunt et duobus vero discipulis seniori Anastasio perinde
:

J.P.

ac mag-istro linguam et

manum

rem autem missum
ciae,

truncatam junio;

esse in

;

ibique vitam
dicit
:

finiisse.

Mauus et lingua abscissa eat; at de Anastasiorum tormentis nihil ibi habet.
Officium istorum trium Sanctorum, quod e TihanocodiceexstatapudCombefisiumpag.hwwn, commune omnibus tribus assignat supplicium
hzs verbis
Sancti Patres, post exsecta membra vestra, quasi nulla corporis illata lal.e operabamini, eliug-ui ore loquentes, ac manibus
:

S.

Maximo

quoddam castrum ThraMenologium Sirleti de

illara circumductioexsilium long-issimum pellunt simul cum Anastasio apocrisiario, hoc solum prteclare facientes impuri, illi, quod Sanctos a se seg-regarent. Theophanes in Chronographia pag. 288 editionisregise Parisiensis tantum narrat, S. Maximum lingua

51,

Deinde post ig-nominiosam

nem

divina decreta

subscribentes.

52 Enimvero amputatse linguae ac manus supphcium pertinere etiam ad S. Anastasium apocrisiarium
stico,
,

Prxdtcto-

certissime conficitur ex Hypoynne,

rwntormentorum parttceps fuit

ac dextra fuisse mutilatum, sic scribens lloc quoque anno, quae S. Maximum et Discipulos cjus
:

quod in rem nostram commemorat sequenOportet eos
qui
hsec

B

nimirura pro recta rldei sententia sustinenda adversus Monothelitas decertantibus. Eos cum Constans in perversum sentum abducere non valeret, divina sapientia fluentem et varia eruditione florentem illam Sancti linguam una cum illius dextera abscidit utpote qua? multa adversus ejus impietatem una cum Discipulis (Erant illi uteriis
.-

spectant, g*esta,

legerint exemplaria pra^sentis illius sacrre illius Sacri * epistola?, Deo parentibus, qui scrutatur renes et corda, firmis:

tia

S.

Anasta-

tiut apocrisiariut,
' i. e.

Sancti

ea, Deo teste veritatis,ex ipsa epistola, quse propria manu ejus, immo ut verius propter miraculi dicamus insigne, digito
in

sime credere, quia

Dei scripta
nostri

est, sancti videlicet patris et

magistri

que Anastasius) conscripsisset, quae et ipsi ad verexscripserunt, ut omnibus scientiarum studiosis notum est.Etpag. 292 de Constante imperatore

bum

Anastasii, presbyteri et apocrisiarii, senioris et opinatissiniEe urbis ^Ronue, multumque certantis mag-ni et novi revera martyris
veritatis, transcripta sunt,
scripta ab eo (post-

domni abbatis

quam

Maximum insuper eruditissimum confessorem ling-ua mutilavit, et ejus abscidit manus.. g-eminosque tandera Annstasios confessoris et martyris Maximi probatos discipulos exilio et cruhsec enuntiat
:

passus est, qucmadmndum dictum est, in Byzantio, una cum concertatore suo et vere phi-

losopho

,

immo Deo sopho magnoque commar-

tyre Christi veri Dei et salvatoris nostri Maximo; id est, cum abintus abscissae fuerint pr&tioste ac
saerze

ciatibus sulijeciUVerbumzxeipQxoTtYiaw^quodeteastit

Theophanis vertitur in Latino abscidit manus, convenienter ad superiora, quee de amputata Sancti dextra diximus, ac porro infra dicemus, reddendum erat Latine numero singulari abscidit manum nam prseterquam quod yupo/o-ito
Grseco
i

manus, cum verberibus

divinitusque veraciter mobiles lingrae ac et tormentis amarissimis,

abscindere, aliunde prseterea e pluribus utique fide dignis antiquitatis documentis novimus, manum unam, dextram videliMartyri nostro abscissam esse non vero cet C etiam sinistram quidquid Compendium Viennense videatur de utraque manu hoc asserere, quod supplicium etiam extendit non ad ambos Anastasios, sed ad S. Maximum et ad unum ex
significet
,

manum

ex quibus sanguinis fluorem et pompam per totam perpessi sunt, quod nec malae umquam vita? revera quisquam sustinuit. Et nisi solus Deus, qui ex nihilo ut essent cnncta produxit, et mortuos suscitat, ex hujuscemodi crudclitate ipsorum, et

urbem

,

tanto saug-uinis fluxu, cauterio nullo modo illis indulto vel constipatorio aliquo abscissionibus manuum atque ling-uarum ad cessatiouem saug-uinis

;

juxta

morem

imposito, hosconservassetad veivcunV

diam adversariorum, tradidisscnt ex tunc dcsiderato a se Deo suas ipsorum sanctas revera ct beatas
proculdubio animas.
serunt

illis.
ac Ihtgux

51

H&c quippe memorat
ilt

de
y.r,

S.

Maximo ac duoxzl ~bv yASffffay
nepLTCovai,

53 Hisec autem omnia ob nihil aliud in cos gesvere profanissimi et miserrimi apostata?
nisi

Ultrfitlr

dirjnittimo

exctsioncm.

bus Anastasiis: Mera tovto
7r,<7ai,

Se^<7«yro$ aiirov :u
e£opiav

veritatis,

propterpessimam veraciter

et

solam

leatimonio

zat

/zlua.z,
et$

invidiam,

ay.ptoTrfitaZo-jtji,

xal ev

Aa£ixyj

minavit,
daeis,

quam antiquus hostis daimon in cis svquemadmodum et in similibus suis Jupotuissent saltcm ad
illis

lovq dz dvo ^.aSrjTxs aiiTOv

ofiovvpLovq 'Avaorafffous,
l

tqv

cum non

modioum quid

fAEv 7rpeo"6urepoy lcot r<p 3t$ao-xdAMTi(j.G>pr GatJ.fi.-.oi,

h alSpd-

resistere sapientiae, qua?

merito fuerat a Dco

lodanti xaTeoWacav* Tbv dk trepov
hik
iU-KEu-^av.

el$

y.duTpov

rriq

donata,
eo quod

Post

haec

,

dum eorum

proposito

pro vera scilicet veritate, et solum pro illi noluissent communicare cum his in
et sine

obsecundare nollet Vir sanctus, manus ac linguam ei amputarunt, atque in Lazicam in exsilium mittunt. Duos vero ejus discipulos homonyraos Anastasios, illum quidem qui erat senior, postquam eodem, quo mag-istrum, supplioio affecissent, in terram externam relegarunt alium autem in Thraciae castrum dimiserunt. Cedrenus in Constante Constans S. Maximo.. linguam et hsec refert manum abscidit. Zonaras autem in eodem impe;
:

tam publica
hic, lector,

Deo impietate ipsormn) Vides

longum hiatum parenthesi inclusum,

qui superiora a modo rcferendis misere disjuncui malo ut occurratur, resume superiora illa ante parenthesim ex ipsa epistola, quie prosancti videlicet. Domni abbapria raanu ejus. tis Anastasii. transcripta suut, scripta ab co, ac
git
:
. .
.

perge

cum
(

textu,

cum

ipsa dextera

manu

sua,
re-

quae abscissa fuerat, cujusque truncus

tantum

ratore

ambos ejus discipulos crudelissimo supplicio affecit. Martyrologium Romanum hoc die meminit de prgecisis Sancti manibus ac lingua duobus vero Anastasiis aliisque
ait,

Maximum,

et

manserat

id

est,
:

sine planta et digritis)

inopi-

;

cum videlicetduo sibirnet parnato arg-umento vissima lig-ua et tenuia colligasset; immo, ut verius dicam, virtute ac gratia divina, quemadraodum
et

111)

DE

SS.

MAXIMO ET DUOBUS ANASTASIIS COOTF.
essent.huucqueAuastasiumexosissiraumhahcrent; virum scilicet strenuura, utriusque Iing^uas peritum,
Roraanjeque
fidei

4ocn.ii

JP

loquebatur, quamquam ab tus et sine nrohibitione reseissa, sieut Leintus ex ipso fuerit fiindamento