You are on page 1of 12

Teka Kom. Arch. Urb. Stud. Krajobr.

– OL PAN, 2010, 27-38

BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU
Paulina Hortyńska, Margot Dudkiewicz
Instytut Roślin Ozdobnych i Architektury Krajobrazu, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Institute of Ornamental Plants and Landscape Architecture, University of Life Sciences in Lublin e-mail: margotdudkiewicz@o2.pl

Streszczenie. W architekturze krajobrazu kolor i faktura odgrywają bardzo ważną rolę w percepcji przestrzeni. Kolor wpływa na nastrój – może uspokajać, pobudzać lub relaksować. Innowacje w inżynierii materiałowej umożliwiają ciekawe rozwiązania architektoniczne – zdjęcia grawerowane w betonie, szklane rzeźby. Słowa kluczowe: barwa, faktura, inżynieria materiałowa, architektura krajobrazu

WSTĘP Środki wyrazu plastycznego są to materialne składniki ogrodu służące do budowy jego formy i treści. Należą do nich barwa, czyli kolorystyka i chromatyka, oraz faktura – sposób ukształtowania przestrzeni. Kompozycja ogrodu składa się z różnogatunkowych roślin i twardej architektury. Termin „twarda architektura” określa obiekty małej architektury, przy czym terminu „miękkie materiały” używa się do określenia surowców roślinnych. Istnieje szeroka gama materiałów stosowanych do wykonania twardej architektury, mogą to być: beton architektoniczny, drewno, asfalt, szkło, metale, cegła, żwir, kamień. Wszystkie elementy ogrodu mają kształt, określoną wielkość i fakturę. Każda roślina ma swoją niepowtarzalną fakturę i wzór liści. Istnieje wiele rodzajów teksturowania roślin, w zależności, do której grupy roślina należy: rośliny jednoroczne, byliny, rośliny okrywowe, trawy, rośliny cebulkowe, krzewy i drzewa. Ponadto w ciągu czterech pór roku w ogrodzie pojawiają się coraz to nowe faktury, które tworzą nowe efekty wizualne, nawet wówczas, kiedy kwiaty i rośliny przechodzą w okres zimowego spoczynku. Ogród nieustannie zmienia się, w zależności od pory roku, wciągu doby i z upływem czasu. Ogród powinien być tak kreowany, aby pobudzić użytkownika na poziomie wszystkich zmysłów. W niniejszej pracy zostały przedstawione następujące zagadnienia: oddziaływanie barw na użytkownika, fakturowanie powierzchni

plama o wyższej temperaturze dodana do wąskiej gamy barw chłodnych. Dudkiewicz oraz możliwości zastosowania osiągnięć współczesnej inżynierii materiałowej w celu uatrakcyjnienia przestrzeni ogrodowych. która rożni barwy między sobą. odnaleźć ich odpowiednie odcienie i dobrać właściwe ich ilości. akcent kolorystyczny. co powoduje. określa je i przez rodzaj odbitych promieni (długość fal) określa ich barwę. Często kolory z wąskiej gamy barwnej są monotonne. gdyż zmienia się ona zależnie od temperatury barwy sąsiadującej. a ciemne to brązowa i fioletowa. W języku polskim określenie barwa i kolor to synonimy. Zatem zależnie od ilości odbitego światła barwa wydawać się nam może jaśniejsza lub ciemniejsza. a kolor jest zapożyczeniem z języka łacińskiego. A więc nasze postrzeganie koloru zależy od oświetlenia obserwowanych przez nas przedmiotów. Barwa powstaje w mózgu człowieka. np. które wyraźnie kierowałyby tymi odczuciami. Barwa jest to podstawowa cecha plastyczna każdego przedmiotu. Jest ona połączeniem pewnych zagadnień z zakresu psychologii. M. W doborze kolorów kierujemy się głównie intuicją w zależności od nastroju. a inne kontrastują z sobą. czerwona i pomarańczowa. Kolor często jest nie w pełni zrozumiałym językiem. biologii i fizyki. Hortyńska. Jednak temperatura żadnej barwy nie jest stała. dając wyraźny „zgrzyt” w odbiorze wizualnym. Ludzkie oko potrafi rozróżnić 5500 odcieni zieleni [Diedrichs 2009]. Jest to stopień odbijania światła. na ciepłe i zimne. Barwy możemy podzielić np. ale dla ich ożywienia stosujemy tzw. BARWA W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU Nauką badającą wrażenia barwne i ich odbiór jest teoria koloru. Nie ma zatem zasad. że wrażliwość na barwę jest cechą indywidualną. kiedy oko odbiera fale świetlne odpowiedniej długości. Im barwa jest cieplejsza. ale należy zaznaczyć. gdyż pewne relacje między barwami łączą się. który często odnosi się raczej do rodzaju farb. Światło. W praktyce częściej stosowane jest pojęcie barwy aniżeli koloru. Odczucia kolorów mieszczą się zazwyczaj poza tym. tym chłodniejsza jest barwa z nią sąsiadująca i na odwrót. padając na przedmioty. . a zimne to zielona i niebieska.28 P. Duży wpływ na to ma obecność innych barw w polu obserwatora. Barwy ciepłe to np. Bardzo trudno jest znaleźć spójną grupę kolorów. dlatego odgrywa dużą rolę w kompozycji. co wyrażamy werbalnie. Zatem barwy te są jak najbardziej względne w odczuciu człowieka. Główny wpływ na to ma skład widmowy promieniowania świetlnego oraz ilość energii świetlnej. że wzajemny stosunek poszczególnych barw jest zależny od siebie. Przykładowo – barwy żółta i błękitna to barwy jasne. Istnieje jeszcze inna cecha. bowiem pojęcie barwy to wyraz pochodzenia słowiańskiego. Takie zróżnicowanie określa nam zatem temperaturę barw.

Kolor buduje atmosferę ogrodu. reklamują. natomiast jesienią żółte i czerwone kolory liści dają złudzenie ciepła [Zeugner 1965]. błękitną i fioletową. ponieważ wnosi wrażenie chłodu. Kiedy światło odbija się od powierzchni białej. fioletowy.]. które zostaną odbite lub przepuszczone. np. są atrybutami uroczystości religijnych i świeckich [. żółć powiększają optycznie powierzchnie i przedmioty. Barwę wprowadzają rośliny i twarda architektura. a spokojniejsze przy krawędziach. Gdy światło przenika lub odbija się od powierzchni kolorowej. zdobią. pomniejszają – czerwień.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 29 Izaak Newton [Smith 1997] uzyskał sześć odrębnych barw: czerwoną. Światło białe ulega załamaniu. Wg Popka [2008] „barwy ostrzegają. brązowe i czarne sprawiają wrażenie cięższych. a na polerowanej – zimne. odbija wszystkie barwy. a przedmioty białe. barwy jako symbole w kulturze stają się następstwem skojarzeń”. Kompozycja rabaty lub całości ogrodowego założenia może być monochromatyczna. Promienie czerwone ulegają mniejszemu załamaniu niż niebieskie i przechodzą szybciej przez otoczenie zagęszczone. Na odbiór barw ma wpływ faktura powierzchni. może skłonić do określonego postępowania. gdy przechodzi z otoczenia o wysokim stopniu przezroczystości do otoczenia zagęszczonego. informują. akcentem lub punktem określającym. ogród w bieli. Barwa bywa dominantą ogrodu. czerń. żółtą. Bodziec barwny może powodować określony nastrój. żółtozielone – odbierane są jako lekkie. Ponadto kolory na powierzchni matowej wydają się cieplejsze. ciepłe – przybliżenia. pomarańczową. Za pomocą kolorów dokonuje się optycznej korekty odległości. W przypadku kompozycji kontrastowych lub analogicznych (kolory sąsiadują ze sobą na kole barw) najżywsze kolory umieszcza się w centrum kompozycji. jesteśmy w stanie zauważyć tylko te barwy. rozszczepiając promień światła słonecznego w szklanym pryzmacie. w wyniku czego światło słoneczne o wschodzie i zachodzie ma barwę pomarańczowo-czerwoną. Poprzez barwę dokonuje się również pozorna ocena statyki danego przedmiotu – obiekty fioletowe.. które razem tworzą widmo światła białego. z teksturą – ciemniejszego i mniej intensywnego. Na powierzchniach gładkich kolor sprawia wrażenie jaśniejszego. Jeden główny kolor wstępuje w różnych odcieniach. Barwa czerwona daje skojarzenia z owocami lub ogniem. na chropowatych.. błękitne. natomiast inne zostaną pochłonięte przez przedmiot. natomiast powierzchnia czarna matowa pochłania wszystkie te barwy. natomiast barwa niebieska z wodą i lodem. Barwy w tonacji zimnej sprawiają wrażenie oddalenia. zieloną. Barwy jasne – biel. jest tonowany lub rozjaśniamy. . Zieleń korzystnie wpływa na odbieranie przegrzanej przestrzeni miejskiej w lecie.

National Botanical Gardens in Washington. M. Beton jest materiałem dobrze komponującym się z roślinami [Diedrichs 2009]. co pozwala na jego formowanie i tworzenie kompozycji. Hortyńska. Szkło w wyniku wysokiej temperatury traci stałą konsystencję. Posiada ciekawą niepowtarzalną teksturę oraz stopniowo z czasem nabiera szlachetnej patyny. 2). Mozaika oprócz doskonałej funkcjonalności podłoża stanowi atrakcyjny i oryginalny akcent w ogrodzie dla spacerujących i odpoczywających w ogrodzie [Dudkiewicz i Hortyńska 2010] (ryc. Metoda fusingu szkła polega na gięciu i łączeniu kilku elementów. np. oryginalne wzory o motywach kwiatowych. postarzanie – kostka obijana w specjalnym bębnie. które powstaje w wyniku stłuczenia tafli. Ten niepozorny przedmiot ułożony jeden obok drugiego na określonej przestrzeni tworzy jednolitą. Orientalny styl na tarasie lub w ogrodzie zimowym może być osiągnięty poprzez połączenie czerwieni. brązów. Faktura materiałów zastosowanych w przestrzeni ogrodu wpływa na jego charakter i atmosferę. Dobrym materiałem do aranżacji ścieżek i placów ogrodowych jest zastosowanie kamienia otoczaka. pomarańczy z egzotycznym drewnem i grubymi tkaninami. .5 mm. Grawerowanie szkła odbywa się do głębokości 1. Arizona (ryc. płukanie polega na wypłukiwaniu z wierzchniej warstwy kostki drobin betonu i wyeksponowanie grubości ziaren ze szlachetnego kamienia o intensywnej barwie.30 P. zwierzęcych lub geometrycznych. Szklane rzeźby wprowadzane są do przestrzeni ogrodu. Twórcy sztuki mozaiki kreują piękne. Botantical Gardens in St Louis. Phoenix. Desert Botanical Garden. profilowanie – dzięki wyprofilowanej formie wygląd kostki jest zbliżony do naturalnego kamienia. stabilną całość. Uszlachetnianie nawierzchni z kostki betonowej odbywa się poprzez poddanie jej specjalnej obróbce powierzchniowej. Rabaty oraz otoczenie wodotrysków mogą zostać wysypane różnokolorowym kruszywem szklanym. Różnorodność tekstury szkła jest bardzo duża – od gładkich powierzchni tradycyjnych tafli. przy czym może być na wiele sposób fakturowany. Ornament wypukły uzyskuje się w trakcie obróbki cieplnej tafli szklanych. Piaskowanie umożliwia również wykonanie dowolnego wzoru. Dudkiewicz FAKTURA – ELEMENT ARTYSTYCZNEGO PRZEKAZU Faktura jest ważnym elementem artystycznego przekazu. które polega na działaniu silnego strumienia drobnych cząstek. 1. które nadaje kostkom porowatej struktury oraz daje specyficzny melanż kolorystyczny. Inny materiał typowy dla współczesnego stylu industrialnego to szkło. po powierzchnie satynowane (traktowanie kwasem) i piaskowane. 3). Missouri Botanical Garden. natomiast chropowatości dają wrażenie swobody i naturalności [Clifton 2005]. Powierzchnie błyszczące i twarde nadają ogrodom formalny i wielkomiejski styl. Wyróżnia się szczotkowanie.

2. Internet 1) Ryc. Phoenix. Internet 2) Fig. Glass sculpture at the Desert Botanical Garden. Arizona (phot. Arizona (fot. Szklane rzeźby w Desert Botanical Garden. 1. Internet 1) Fig. Arizona (phot. aby nie powstawał żaden ruch między nimi. Kamienie powinny być umieszczone pionowo i blisko siebie. 2. Phoenix. Internet 2) Technologia układania kamiennej mozaiki nie należy do najprostszych. 1. . Szklane kule w Desert Botanical Garden. Wskazane jest również wzmocnienie na brzegach za pomocą twardej belki lub opaski betonowej. Arizona (fot.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 31 Ryc. Glass balls in the Desert Botanical Garden. Phoenix. Większe realizacje wymagają podzielenia wzoru na oddzielne sekcje. Phoenix.

The effect of “wet stone” on the mosaic of pebbles (phot. Hortyńska. M. Stone garden mosaic details (phot. Internet 3) Ryc. Howarth 2008) Fig. Efekt „mokrego kamienia” na mozaice z otoczaków (fot. Kamienie w mozaice ogrodowej (fot. 4. M. Internet 3) Fig. M.32 P. Howarth 2008) . Dudkiewicz Ryc. 3. 4. 3.

brązowy i beżowy. którego powierzchnię wzbogacają ślady po nożach heblarki. dlatego pochłanianie wilgoci może przebiegać w różnym stopniu. to ruch w poprzek jest wyraźnie widoczny. z białymi i czerwonobrązowymi podłużnymi pasami oraz ciemnozielonymi rombami. Drzewa posiadające ozdobną korę: Betula utilis ‘Doorenbos’ – kora śnieżnobiała.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 33 Otoczak występuje w dość bogatej kolorystyce. Interesująca może być także faktura pędów i pni. 4). do czerni. 2) w piecu. Mamy dwa podstawowe rodzaje drewna: 1) miękkie – głównie iglaste (nagozalążkowe) o długich komórkach zawierające dużo żywicy. 2) twarde – o szerokich liściach (okrytozalążkowe) mające krótsze włókna niż drzewa miękkie. w poszczególnych partiach tej samej deski. Ciekawą fakturę ma drewno heblowane. Środki takie pielęgnują i zabezpieczają kamień naturalny przed wybarwieniem i czynnikami zewnętrznymi środowiska. Jednak nawet dobrze wysuszone drewno „rusza się”. Doskonałym materiałem posiadającym interesującą fakturę jest drewno. Platanus acerifolia – kora odpada dużymi płatami. przez co szybko niszczeje. np. Proces schnięcia może trwać latami. poprzez ugry. szarości o zielonym lub niebieskim odcieniu. śliska lub owłosiona. Proces obróbki wpływa na fakturę elementów drewnianych używanych do budowy obiektów małej architektury ogrodowej. łuszcząca się papierowatymi płatami. gładka. mają chropowatą fakturę. Istotnym elementem jest również sama powierzchnia kamienia. Drewno ma ogromnie zróżnicowaną strukturę. Drzewa z dużymi otworami. Drewno wygładza się poprzez szlifowanie. Dzięki odpowiednim metodom sezonowania zmniejsza się niebezpieczeństwo kurczenia i wypaczenia drewna. białe prążki na ciemnej korze. co daje wielokolorowy pień – szary. gdy będzie suchy. Zróżnicowanie roślin pod względem faktury jest szczególnie ważne w ogrodach sensorycznych. Faktura liści roślin jest bardzo zróżnicowana – szorstka. aby uatrakcyjnić i podkreślić walory mozaiki (ryc. Acer rufinerve – ciemnozielona kora. Acer pensylwanicum – zielona korowina w podłużne białe prążki. od bieli. Fakturę drewna determinuje wielkość i rozkład otworów komórkowych. co umożliwia okrężny ruch powietrza. mimo że ruch wzdłuż może być mało znaczący. W zależności od warstwy wilgoci może ona być błyszcząca lub matowa. Kamień mokry będzie wydawał się ciemniejszy i połyskliwy w promieniach słońca. bardziej odporną na wilgoć. Znamy dwie metody suszenia: 1) na powietrzu. ale dzięki temu jest trwalsze i odporniejsze na gnicie. w których dotyk pełni rolę głównego receptora w percepcji ogrodu. . Przykładowo – kamień czarny będzie wyglądał dostojnie i nowocześnie. dąb. Stosuje się specjalne substancje dające efekt „mokrego kamienia”. Acer groserii – pionowe. czerwienie i brązy. szybko usuwając wilgoć. jednak nie zawsze gładkość drewna jest cechą pożądaną. gdzie para osusza drewno.

Warszawa (fot. roślin. Elastyczne matryce produkowane są do maksymalnej wielkości 40 m2. 5. elewacyjny) są to powierzchnie betonowe spełniające określone kryteria pod względem parametrów trwałości.34 P. 5. M. Hoover Square in Warsaw (phot. Skwer Hoovera. stosuje się środki antyadhezyjne. Pierwsze próby nadania betonowi dekoracyjnego charakteru stosowali August Perret. W 1997 r. Ryc. Aby proces rozszalowania nie spowodował uszkodzenia matrycy elastycznej lub betonu. Wysoka wytrzymałość na rozrywanie i dobra sprężystość matrycy pozwalają wykorzystać ją do 100 formowań. Le Corbusier. Dudkiewicz INŻYNIERIA MATERIAŁOWA W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU Beton architektoniczny jest stosowany na coraz szerszą skalę. M. 5). Dudkiewicz) Fig. Hortyńska. projekt zagospodarowania skweru Hoovera przy Krakowskim Przedmieściu (pracownia JEMS Architekci) zdobył nagrodę w konkursie „Polski cement w architekturze”. aby nie wymagał pokrycia tynkiem lub inną powłoką wykończeniową. M. wytrzymałości i wyglądu. . przy czym istnieje możliwość realizacji dowolnego projektu wzoru. za jak podkreśliło jury najwyższą jakość kształtowania przestrzeni przy użyciu form i faktur betonu architektonicznego (ryc. Dostępnych jest wiele katalogów wzorów – faktury kamienia łamanego. Dudkiewicz) Wynalezienie matryc strukturalnych wytwarzanych na bazie polimerów umożliwiło fakturowanie betonu. Carlo Scarpa i Louis Kahn na początku XX w. Beton architektoniczny (fasadowy.

a następnie grawerowane przez specjalne frezarki CNC na metalowej formie.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 35 Elewacja budynku jest wizytówką projektanta. będąc na rynku od 35 lat. np. Nowa generacja RECKLI® Photo-Engraving Form umożliwia nieznane dotąd rozwiązania (ryc. RECKLI® Formliners (ryc. którego wyrazistość od rozdzielczości obrazu. Teksturowane betonowej ściany pozwala architektom wykorzystać subtelne niuanse światła i cienia tak. Invoicing in the concrete effect on the system RECKLI ® Photo-Engraving Formliners (advertising material) Na początku zdjęcie jest zamieniane na 256 odcieni szarości. 6. które powstają użyciu linii o różnej gęstości i głębokości. Do fakturowania powierzchni betonowych stosowane są elastyczne matryce. Ryc. 9). Fasada może stać się również znakiem i punktem orientacyjnym w przestrzeni miasta. Tekstury są zmieniane na algorytmy ma- . System ten daje projektantom nieograniczoną swobodę realizacji pomysłów. Efekt fakturowania w betonie w systemie RECKLI® Photo-Engraving Formliners (materiały reklamowe) Fig. Wygrawerowany może zostać dowolny obraz. Technologia CNC pozwala na przedstawienia graficznych. Proces grawerowania zdjęcia jest sterowany komputerowo. Za ich pomocą położono teksturę na wielu milionach metrów kwadratowych betonowych ścian. 6). 7). Ścianom mogą być nadawane tekstury graficzne technologii CNC (ryc. Dzięki połączeniu RECKLI-System® oraz RECKLI® Photo-Engraving Form na powierzchni tworzony jest wzór. 6. Podobnie w przestrzeni ogrodu zastosowanie muru z wygrawerowanym zdjęciem będzie ciekawym rozwiązaniem. aby powstał obraz.

Ryc. 7. 8. tzn. strukturze linii. Linie te przedstawiają możliwie najbardziej płaską geometrię elementów. The effect of pictures obtained in the system RECKLI ® Photo-Engraving Form (advertising material) Ryc. Graphic texture CNC technology (advertising material) . 7. M. Dudkiewicz tematyczne.36 P. 8. które decydują o zagęszczeniu. Hortyńska. Tekstury graficzne technologii CNC (materiały reklamowe) Fig. Efekt zdjęcia uzyskany w systemie RECKLI® Photo-Engraving Form (materiały reklamowe) Fig.

zaprawy. takich jak cegła klinkierowa. 2009. Wyd. Barwa i faktura są podstawowym narzędziem w kreowaniu przestrzeni prywatnej i publicznej. Lorenz Books. ICA bokförlag. WNIOSKI 1. Trädgårdens form.. Nowoczesne technologie umożliwiają ciekawe rozwiązania architektoniczne. ale prawdziwa realizacja w przestrzeni ogrodu musi być wypełniona paletą różnorodnych barw i faktur ustaloną przez artystę plastyka lub architekta krajobrazu. Systemy umożliwiają malowanie pionowych lub nachylonych powierzchni betonowych w 20 różnych kolorach. 2. cegła normalna. Malowanie betonu w systemie RECKLI Patterns i NAWTONE Staining (materiały reklamowe) Fig. Wyd. stiuk i kamień. ale może też być stosowany na wszystkich chłonnych podłożach mineralnych. PIŚMIENNICTWO Clifton J. 9. 2005. System NAWTONE nadaje się nie tylko do powierzchni betonowych. Painting of concrete in the system and Nawton RECKLI Staining Patterns (advertising material) Beton może zostać pomalowany w systemie RECKLI Patterns i NAWTONE Staining. 9. 208.BARWA I FAKTURA – ŚRODKI PLASTYCZNE W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU 37 Ryc. The Elements of Garden Design: A Source Book of Decorative Ideas to Transform the Garden. 3. . 160. Kompozycja jest treścią projektu.. Diedrichs M.

Frances Lincoln Publ. landscape architecture .chihuly.. Hortyńska.38 P. Muza SA. 351. texture. Key words: color. Tajemnice warsztatu artysty. Sztuka ogrodu Sztuka krajobrazu.).com/data/wximagenew/d/DGINDIO/173. projekcja.. glass sculpture. Innovations in materials science enable interesting architecture – pictures engraved in concrete.jpg 2.. Smith R. Lublin. 1997.static.jpg 3. 234. Wyd. In architecture. Color affects mood – it can soothe. UMCS. materials engineering. Popek S.com/18/23817925_4a7f5571c0. Internet 1. stimulate or relax.wunderground.. Zeugner G. [w:] Ogród za oknem – dzieło sztuki. Arkady. 129. Percepcja. Wyd. Warszawa. 293. 2010. Dudkiewicz Dudkiewicz M. http://icons-ecast. Ltd. 2008. M.. 1965. http://www. Barwy i psychika. Wyd.. Hortyńska P. 200. Gawryszewska (red. Warszawa. ekspresja.flickr. Pebble Mosaic. http://farm1. Barwa i człowiek. 2003. landscape color and texture play an important role in the perception of space. Lustra zewnętrzne i mozaika artystyczna w przestrzeni ogrodu rodzinnego. B.com/installations/DesertBotanicalGarden/Art/0082_Desert_Botanical_ _Garden_TR. Warszawa. Howarth M..jpg?v=0 COLOR AND TEXTURE – THE MEANS OF ART IN LANDSCAPE ARCHITECTURE Abstract. Wyd.