You are on page 1of 1652

BYK

OSMANLI TARH
HASIRCIZADE METN HASIRCI

BYK OSMANLI TARH


HASIRCIZADE METN HASIRCI

ANADOLU' DA YURT TUTAN BEYLKLER


Anadolu topraklan zerinde, eitli kavimler gelip gemi olmakla beraber, insanlk ailesini meydana getiren beeriyet, Mevlmzn izdii kaderi yaarken nice badireler ve gzelliklerle imrar hayat eylerken, bir imtihan dnyasndan getiini dnenlerle beraber, bu hayat yaa ve l diye kabullenen insanlarn da olduunu gz nne almak gerekir. Anadolu zerinde hkmran olan Seluklu devletinin, kendi rkndan olan hanedanlara ve obalara, topraklan zerinde yerleim imkn salamas, stanbuldan ynetilen Bizans'a bal tekfur denen belde yneticilerinin karsna, kendi adna kmaa hazr bir kuvvet gzyle bakmasyla da alakaldr. Anadolu Seluklular, irkda ve dinda bu beyliklerle yllarca birlikte yaadlar. Gnl gzyle fetihlerin kalb kazanarak yaplmasnn en baarl dnemi bu devir olsa gerektir. Mminlerin iinde Horasan Erenleri, tasavvuf yolunun akirdleri, derviane hayatlaryla insaniyeti ne karan yardmc olmak, maddeye pek nem vermemek vede bilhassa dil olmas hasebiyle nice gnller kazanmaya muvaffak oldular. Btn bunlarn 1243'de vukubulan Kseda sava sonunda, Seluklu devletinin azametine vurulan darbe, Mool te'sirinin iten ie bu devleti inkraza doru srklemeye balad grlmt. Seluklu devletinde baa geecek emiri artk Moollar tyin etmee balamlard. Seluklu devleti ynetimi, Kseda sava ncelerinde Mool tehlikesine kar bir ok beylik ve aireti Dou cihetinden kaldrp, bat hududlanna dier bir deyimiede Bizans'a yakn topraklara yerletirme politikas tatbik etmiti. Yukarda ifade ettii-mz gibi, Kseda sava sonrasnda, Bat Anadolu tarafnda-k Selukluya bal beylikler, Konya'nn buyruklarna artk fazla nem vermiyorlar, Bizans tekfurlanyla kapyorlar, imzalanm antlamalarn ihlli vuku buluyordu btn bunlarda eninde sonunda beylikler ile otoritesini kaybeden Seluklu hkmdarlanyla ihtilafa dmeye dahi sebeb olduu grlyordu. Btn bu Beyliklerden biri olan, Osmanl Beylii ki bir airetten bir cihan devleti karan Kay] boyunu anlatmaya alacamz bu eserde, Anadolu'daki beyliklerden bahsetmeden gemeyi akldan bile geirmemek lzm geldii anlay iinde, herbir beyliin mazideki mensubu olan ailelerin nesilleri olarak

milletimiz yaadka, yaayacak olan insanlarmz hi bir ayrma tbi tutmadan ve o dnemin artlan iinde anmak ve milli beraberliimizin, en st deeri oian islm anlay iinde insanmza ve gelecek nesillerimize tantmak bir vazifei islmiye ve milliyedir. phe yok ki; btn bu beylikler, tbisi olduu Selukiu devletinin dt izmihlale sevinmemitir. nk karda orta asyadan kopup da gelen bir felket rzgrn andran Moollar, daha nce Arab lemine Cengiz kumandasnda estirdii kan dkc aknlaryla, bir medeniyeti ykarlarken, insan gaddarlnn kolay bulunmaz rneklerini gstermeyi ihmal etmemilerdi ve bunlar, yni Selukiyi kabzasna alm bulunan felket kasrgas Moollar ile hi birinin, tek bana veya birleerek kar koyacak gleri yoktu. Buna ramen; btn beylikler, kendilerini Selukiyenin yerine vris grme hlyalar iindeydi. Btn bunlarn inde en fazla bu hlyay kuran ve mitvar olan, Seluki'nin en ya-knnda olan Karaman Beyliinden balayarak, Anadolu Beyliklerini zetleme yoluyla da olsa okurlarmz bilgilendirelim.

Karamanogullar Beylii
Mdekkik tarihi, eski mebuslardan Ord. Prof. Dr. smail Hakk zunarl'nm TTK (Trk Trih Kurumu) neriyatndan olan Osmanl Trihinin, birinci cildinin 43. sahifesinde, en son aratrmalar altndaki beyanlarna bir atfu nazar edelim. "Son tetkiklere gre Karaman airetinin, Ouzlarn Salur veya Afar boylarndan, birisine mensup olmalar hakknda ki rivayet vardr. lki; Alaaddin Keykubat Trkmen airetlerini Rum ve Kilikya hududlanna yerletirdii srada, 1228 senesinde de Kilikya Ermenilerinden ald Ermenek (Ka-merddin ili) taraflarna da Karaman airetini yerletirmiti. Bu trihde; Karaman aireti Bey'i Sadeddin olu Nre Sofi adnda Baballerden birisi idi. Bu airet, 13. asrn sonlarna doru yni Anadolu Seluk Devletinin kntye balad sralarda, mhim rol oynam, gerek Ermeni krallar ve Mo ollarla gerekse Moollarla beraber hareket eden Seluklu kuvvetleriyle kanl arpmalarda bulunmulardr. Nre Sofi denilen Karaman Beyinden sonra olu Kerimddin Karaman airet Bey'i olup 4. Klarslan tarafndan kendisine Er-menak taraflar dirlik yni timar olarak verilmi ve kardei Bonsuz'da Seluk hkmdarnn saraynda, candar yni, muhafz olarak vazifelendirilmitir. (654/1256) Kerimddin Karaman; Selukiler arasndaki ihtilaflardan istifade ederek nfuzunu arttrm, hatta Konya zerine yrmsede baarl olamam malup olmu ve kardelen Zeynehhac ile Bonsuz yakalanarak idam edilmilerdir. Kerimddin'in 660/1262'de vukubulan vefat zerine Rkneddin Klarslan, bunun oullarn Gevele Kalesine hapsetmise de, Vezir Munddin Sleyman Perv-e nn mdehalasyla serbest brakm ve bunlar yine babalan Kiramddin'in, Ermenak tmarna sahip olmular ve bykleri emseddin Mehmed Bey Karaman Bey'i olmutur.

"Bu Mehmed Bey, Moollarla ik defa arpm ve onlar malup etmitir. Konya'ya girmi ve Seluklu slalesinden olduunu iddia etdii Giyaseddin Siyavu isimli birini (seluk nmelerdeki bahsi Cimri diye geen) bu ahs hkmdar iln etmi ve adna para bastrm, kendiside Gyasettin'e vezirlik yapmtr. Burada hemen belirtelimki, Mool saldrlan devam etmekte ve bunlarn birinde emseddin Mehmed Bey, arpma esnasnda maktul dmtr. 676/1278 Mehmed Bey'den sonra Karaman bey'i olan Gneri Bey, 1300 senesinde vukubulan vefatna kadar Seluklu hanedan arasndaki taht kavgasnda eitli roller stlenmitir. Moollarn idaresi altndaki Seluklular ile mcadele ederken Ermeniler ilede mcadeleden geriye durmamtr. Gneri Bey'in lmnden sonra, kardei Mahmud Bey, riyasete gemitir. Bu zt da 1307'de vefat ettiinde hanedanda iler karm Mahmud'un iki olu birbirlerine girmilerdir. Burha-neddin Musa ve Bedreddin ibrahim Bey kardeler arasndaki ihtilaf komu devletlerin ilerine karmasna yol amtr ve bilhassa Klemenler, bu hususda sz sahibi olmulardr. 762/1361'de Karaman Beyi olan, Aladdin Ali Bey, Osmanllarla mnasebeti balatan kimsedir. Yaad dnemi gz nne alp tetkik ettiimizde, mcadeleci, hrsl ve kurnaz bir Bey olduunu teslim ederiz. Aladdin Ali Bey, Murad- Hdavendigrn kz Nefise Sultanla izdiva yapmtr ve 772/1370de vukubulan bu izdivacn siyasi bir evlilik maksad tad bellidir. Merhum zun-arl; deeri almasnda, Lrende/Karaman kasabasnda . (imdi vilyet) bulunan, Hatuniye Medresesi vakf senedinde, 1. Murad'n kznn ad Melek Hatun diye getii iin Nefise adnn doru olmadn ileri srerken de m. 1370 ylnn balangcn gz nne almyor, bu izdivadan doan ocuk olan Mehmed Bey'in doumunun nazar itibara alnd takdirde daha nce evlenmi olmalar lzm demekte. Mildi 1370'i hicri 771'in recep aynda balad ve izdivacn da sene bana yakn aylarda yapld gz nne alnsa, bu ileri srn hi bir pratii olmad grlr. Ayrca isim meselesine nelince, bizde umumiyyetle birden fazla isim koyma adeti elan devam etmektedir. Koskoca padiah kznn, bir tek isimle yd olunmas hide akla yakn dmyor. Aladdin Ali, Osmanl devletiyle kurduu bu akrabalk sayesinde kendini ve beyliini garantiye alma kprs kurmak istemiti. Fakat; Osmanl devletinin dvas kuru bir cihangirlik dvas olmadndan, bu dncelerini pek iine gelir netice olarak tatbike muvaffak olamad. Fakat hanm sayesinde bir ka defa padiaha hayat baland. Karamanolu ile Osmanl arasnda ilk sava 788/1286'da vukubuldu. 1: Murad'n; Hamidolu Hseyin Beyden satn alm olduu Akehir, Yalva, Karaaa, Beyehri, Seydiehri gibi yerlerin Karaman hududuna yakn olmas, Karamanolunu korkutmu vede 1. Murad'n Rumeli yakasnda olduu bir zaman diliminde, bir Osmanl beldesi olan Beyehrine hcum etmi ve zaptetmitir. Rumeli ktasndaki iini yarda brakan padiah abucak gelmi ve Karamanolunu haat etmitir. Kellesi ve topraklar, Murad'n kz Nefise Melek Sultan hanmn ricas zerine balanmtr.

Bylece; Karamanolu bu izdivacnn byle bir faydasn grmtr. Ne varki Kosova sava sonrasndaki belli belirsiz kalkmasnda kaim biraderi Yldrm Bayezid tarafndan Ak-aay Sava neticesinde snd Konya ehrinde Alad-din'i enite demeyip katlettii grld. Tabii Yldrm'n bu arada Saruhan, Aydmolu ve Mentee Beyliklerini de topraklarna ilhak ettiini ifade etmi olalm. Bylece Bayezid, Karaman Beyliine 800/1398 trihinde son vermi oldu ve kiz-kardei ile yeenlerini yanna alp, Bursa'ya gtrd. Nevarki; Yldrm Bayezid Ankara savanda Timurlenk'e feci bir malubiyete duar olduunda Timur, Karaman Beyliinin yeniden kuruluunu yapmak zere, Yeenleri yanna davet edip, byk olan Mehmed Bey'e beyliini iade ettiinden, Bursa'dan yine Karaman'a avdet ettiler. Anneleri banmsul-tan kendilerini brakmad. Yeniden hayat bulan Karamanllarn maceras, Osmanl devleti meyamnda yeri geldike kaydedilecektir.

Karaman Beylerinin izelgesi


Nre Sofi Kerimddin Karaman Gneri Bey Mahmud Bey emseddin Mehmed Bey -Burhanddin Musa Bey Halil Bey Bedreddin brahim B.- Seyfeddn Sleyman Bey Alddin Ali Bey - Fahreddin Ahmed Bey - emseddin Bey Hsa-meddin Mahmud 2. Mehmed Bey Bengi Ali Bey - sa Bey brahim Bey Ali Bey- Pir Ahmed Bey Dier oullan shak Bey Kasm Bey

Erefollar Beylii
Merkezi Beyehri olan bu gn Beyehir diye anlan Erefo-ullan beyliini kuran Seluk emirlerinden, Eref olu Sleyman Bey'dr. 13. yzyln yni 1275'Ierden sonra hayli g yitiren Seluklu devleti kendi bnyesindeki Beyliklerle mcadele etme durumunda kalmt. Daha ziyade bu mcadeleye igalci Moollar sebeb oluyordu dersek yanl bir ey sylemi olmayz. Sleyman Bey, kurduu beyliin toprak mesahasn ve nfusunu oaltmak iin byk bir faaliyet halindeydi. Bu faaliyet sonunda; Beyehir'in dnda Seydiehir, Ilgn, Akehir, Bolvadin civarna sahip olmutu. Komu beyliklerse dou cihetinde Karamanllar, bat ynndeyse Hamidoullan bulunmaktayd. Sleyman Bey'in vefat trihi kesin olmamakla beraber cami kitabesinden anladmz kadaryla 701/1301 sonrasnda gerekletiini syleyebiliriz. Bu beyliin baslm parasna rastlanmam, ztende beyliin mr fazla uzun srmemitir. Sleyman Bey'in vefat zerine Mbarizddin Mehmed Bey riyaseti yklenmitir. Akehir ve Bolvadin, bu ztn zamannda Erefoullar Beyliinin eline gemitir. lhanl Anadolu genel valisi Emir oban, itaatlerinizi tazeleyin buyruunu verdiinde dier beylikler gibi Erefoullar da, tazimlerini sunmulardr. Yine lhanl valilerinden Demirta; beylikleri ortadan kaldrmak iin giritii harektda 2. Sleyman Bey'i katletmi, Beyehrini igal etmi, kendilerine merbut bit vali atamtr. Takvim yapraklan bu srada 726/zilhicce-

1326/ekim ayn gstermekteydi. Erefollar Beylii izelgesi Eref- Seyfeddn Sleyman Bey Mbarizddin Mehmed Bey Eref Bey 2. Sleyman Bey Hamdogollar Beylii 13. yzyln ba saylan 1201 sonrasnda Borlu, sparta, Eridir, Yalva civarna Seluklular tarafndan yerletirilmi bulunan Hamid Bey riyasetindeki Trkmen airetinin, kurmu olduu beyliin addr, Hamidoullan Bey'lii.. Zamanla bu Beylii Antalya'y kendi mesahasna katm gryoruz. Hamidoullan Beyliinin nemli beldelerinden olan sparta, 600/1203'de 3. Klarslan zamannda alnm peinden Aliyeyi ve Antalya'y1 Seluklular eline geirmilerdi. lhanl devletinin, Anadolu Selukilerini tesiri altna almas esnasnda ortalk, airetlerin beylik hline gelme furyasna gark oldu. Hamidoullan aireti, Hamid Bey'in torunu Feiekddin Dndar Bey'in faaliyetiyle beylik hline gelmi ve dedesinin adn, beylie ad olarak terennm etmilerdir. Beyliin merkezi eski ad Prostana olan Eridir yerleim blgesi olmutur. Yaplan imr hareketleri esnasnda buraya Felekabd tesmiye olunmutur. 1301 trihinde Antalya'y Hamidolu hududuna dhil eden Dndar Bey, burann idaresini kardei Yunus Bey'e ihale etmitir. Hamidolu Beylii de dier Anadolu Beylikleri gibi hkimiyetini tanm olduu, lhanl hazinesine drtbin altunu her sene tkr tkr demekteydi. Anadolu'ya gelen Emir o-ban'a itaatte kusur etmeyenlerin arasnda Dndar Bey'de vard, bilindii gibi Emir oban lhaniler'in beylerbeyi idi. Bat Moollar adyla da anlan lhani'lerin banda Olcayto Mehmed Hdabende bulunuyordu. Dndar Bey, kendi bakentinde Hdabende ad yazlm para bastrm bylece hem balln gstermeye alrken, kendine bir ayrcalk yakalamt. Me varki bu ayrcalk fazla srmemi Hdabende lnce yerine oul Ebu Said Bahadr gemise de, Anadolu Beylikieri, lhanilerle rabtalarn gevetmeye balaynca lhani Anadolu valisi Demirta harekete gemi tuttuunu ldrdnden, bunun eline Antalya'da geen Dndar Bey 1324'de ecel erbetini imitir. Mehur seyyah bni Batuta Osmanlya varmak zere kt seyahatinde 1333'de urad Antalya'da Hzr bin Yunus'un, Glhisar'da,Dndar Bey'in olu Mehmed ve Eri-dir'de de, yine Dndar Bey'in dier bir olu Necmeddin s-hak Bey'in de, hkmran olduklarn kaydetmitir. Hamidolu beylerinden, Kemalddin Hseyin Bey'in olu Mustafa Bey, Kosova savanda babasnn yollad oku kuvvetlerinin n safnda ve banda bulunmutur.

Neri trihinin c. 1/sh. 294'de <Rivayet olunur ki cenge iki leker mukabil olup saflar bezenip alaylar dzld; ondan Sultan Murad buyurdu ki bin oksa kola durduki reisleri Hamidolu'nun Malko/u idi vede bin oku dahi sol kola durduki reisleri Hamidolu'nun olu Mustafa elebi idi.> der. Grld gibi Kosova zaferini temin eden ittihat yni birlik ve beraberlik, gnmz islm leminin her ynyle tetkik ve idrk etmesi gereken bir fenomendir. Hamidocllar Antalya ubesi izelgesi Hamid Bey - lyas Bey - Yunus Bey - Hzr Bey Abdrra-him Bey Mahmud Bey Sineeddin al Bey - Mbarizddin Bey - Osman Bey

Menteeoullar Beylii
Mdekkik tarihi smail Hakk zunarl, kymetli eserinin 54. sahifesinde Menteeoullar beylii hakknda unlar sylemekte: "13. yzyln sonlarna doru, mevcudiyetini grdmz Menteeolu Beyliinin, utaki Trklerin bat'ya doru yaylmalarylam yoksa gneyden Akdeniz yoluyiam eski Karya (Mula) ktasna yerletikleri, henz sarih olarak bilinmemekte, baz kaytlarn ikinci kk gsterdii grlmektedir. 13. asnn ortalarn da, eski Karya'ya Mentee li dendii malumdur. " Cami-d Dvel'de Mentee beyliine aid Bein, Milas, Mula, Palatya, Bozyk, ine, Davaz, Meri ve Kyceiz beldeleri balyd buna nce Hamidoul-larna bal olan Fenike (Feke) sahilleri ve ehri de Mentee-oullarnn olmu, bunlar kurmu olduklar donanma iie korsanla balamlardr. Mentee Beyliini kuran zta, Sahil Bey'i denmesi, bunlarn deniz ile alakal olduuna ve bu Trkmenlerinde deniz yoluyla i taraflara getiine delalet eder. Mentee oullarn, aada vereceimiz izelgede greceiniz gibi Kuru Bey'den balatmak kabildir. Bunu anlamamza medar olanda Milas Cmiinin kitbesin-deki 780/1378 trihine baktmzda Mentee Beyinin babasnn adnn Eblistan olduunu grrz. Eblistan'n babas ise Kur Bey'dir. Mentee Bey'in vefat trihi belli olmayp, 682/1282'den sonra olduu vak'alar tetkik edince ortaya kmaktadr. Yerine 2 olundan Mesud adl olan gemi ve bu srada, Bizansllarn Karya (Mula)'y ele geirme saldrlar pskrtlmtr. En iyi mdafaa hcumdur diyecek ol-maldrki Mesud Bey, Rodosadasna taarruza gemi Rumlarn elinden adann 15/austos/1310'da merkezini almaya, tamamn ise 4 sene sren bir savan neticesinde fethe muvaffak olmutur. Bu baar islm leminde byk bir sevince sebeb olmu, devrin Mevlevi Dergh Postniini, Hz. Mevlnann torunu CJu Arif elebi, Mentee line gelerek grmelerde bulunmutur. bni Batuta; seyahatnamesinde 1333'de merkez olan Be-in'de Orhan Bey adl Menteeoullar Bey'i ile grtn beyan ediyor. Daha sonra Beyliin bana gemi bulunan brahim Bey, Aydnoullannn elinde olan zmir'in Latinlerin eline geme tehlikesi

mnasebetiyle, istirdad iin yardma hazrlanrken, zmir'in dt haberi erimi, gitmesine lzumu kalmamtr. Bu brahim Bey'in vefat zerine Beylik e taksim olunmu, bylece zafiyet peinen kabul edilmiti. Musa, Mehmed ve Ahmed adl oullar ayr ayr beylik ederlerken, skenderi-yenin Frenkler tarafndan igaline, 766/1365 senesinde yar dm arsnda bulunan Memluk Sultan, bu arsna Musa veya Ahmed beyden haber alabilmitir hazrm! Diye. 1390'da Yldrm Bayezid; Mentee Beyliini igali altna alm ve Ankara sava sonuna kadar, Osmanl idaresinde kalmt Timurlenk, malum sava sonrasnda her beylie yapt gibi vrisleri buldurmu ve beyliklerini iade ettirmitir. Menteelilerde bu muamelenin dnda kalmamtr. Grld gibi Beylikler kendi aralarnda pek geinemezken, din dmanlarna kar ittihat etmekteki davranlar zamanmzn islm devletlerinin, hayli dersler karmas gereken husu-sattandr. Mentee Beylii izelgesi aaya karlmtr. Menteeoullar izelgesi Kuru Bey - Ebiistan - Mentee Bey - Mesud Bey - cad-din Orhan Bey brahim Bey - Musa Bey Mehmed Bey Ta-ceddin Gazi Ahmed Bey -Mahmud Bey caddin lyas Bey - Leys Bey Ahmed Bey lyas Bey

Germiyanoullar Beylii
Germiyan kelimesi, eskiden Trk kavminden olan boylardan birine verilen isimken, daha sonra bir aileye isim olmu bu aile kurduu beylie bu ad vermitir. Kesin bilgiler olmamakla beraber Anadolu'da ilk defa Malatya civarnda grlen, Germiyan Trkmenlerinin, Harezm hkmdar Celied-din Mengberti le gelen daha sonrada Seluklerin hizmetine girenler olduu tahmini ar basmaktadr. Seluknme'den alman bilgiye gre; 13. asr ortalarna yni, 1250'lerde 2. G-yaseddin Keyhsrev dneminde kan, Baba shak isyannda Muzaferddin Aliirin bunlara kar karak malubiyeti tattdr. Selukiye komutanlarndan Kerimddin Aliirin yukarda ad geen Muzafferddin'in oludur. Germiyan ouila-rl276'dan nce Ktahya ve havalisinde grlmektedir. 676/1277'deki Cimri hdisesinde, Germiyanoullar isyanc Cimri'yi tutmu ve 3. Gyasettin Keyhsrev'e teslim etmilerdir. 1283'de Giyasettin Mesud, Germiyanllan katledilen Key-hsrevin taraftan zannettiinden bunlar rahat brakmamtr. Ladik, imdi ki Denizli blgesi, Selukiler ve Germiyanliar arasnda bir mcadele alan olmutur. CJmulurki; Kerimddin Aliir, 699/1299'da 3. Aladdin Keykubat zamannda Ankara'da Seluk Emiri olarak grdmz Yakup bin Aliir'in babasdr. Bu emirin mntkasnn Yakup li denildii gibi Krehir'de bu hududlar dahilindedir. Germiyan Beylii kurucusu bu Yakup Bey olmal ve lhanllar hkimiyetini dier Anadolu Beyliklerinin tand gibi kabullenerek senelik vergisini de muntazaman demitir.

Yakup bin Aliir; Karamanoul'larnin peinden Anadolu'daki en kuvvetli beylikdi. Talimli ve mkemmel askeri olduundan yanbandaki beylikler kendisinden ekinirlerdi. "Cmi-i Dvel" adl eser, baehirleri olan Ktahya'dan baka Tavanl, Gediz, Erigz (Emed), Simav, Eme, Kula, Sirke ve Selendi, Gre, Banaz ile kl, Baklan, Honaz, Dazkr, Geyikler, eyhler, Denizli, Gkyk, aranba ve dier beldeler germiyan Beyliine tbi idi. Yakup bin Aliir; imdiki Denizli ilinin Buldan ilesinin dou cihetinde ve imdi yenice ky yaknnda bir harabe olarak mevcud olan o dnemki ad Tripolis olan blgeyi ele geirmi, Filadelfiya (simdik Alaehir)'i muhasara etmitir. Bizans mparatoru, Katalanh-lar yardma arm Yakup Bey'i yenmlersede Yakup Bey, Filedelfiya'y sktrmaya devam etmi, bunlarda haraca raz gelerek, elinden kurtulma yoluna gitmilerdir. Kumandaniarndan Aydnolu Mehmed Bey'i bat Anadolu istikametine sevk eden Yakup Bey; Birgi ve Ayasulu (Seluk)'u eline geiren Aydnolunun mstakil bir beylik kurduu haberini, daha sonra alacakt. Bu sralarda yni 1314'lerde lhanllarn beylerbeyi olan Emir oban, itaatlerini yeniletmek iin Anadoluya gelip biat alan Emir oban'a balln Yakup Beyde bildirenler arasndadr. Yine bu dnemde Hz. Mevlna torunu, Sultan Veled elebi olu, CJiu Arif elebi, Yakup Beyi Denizli taraflarnda bulmu hayli vakit grmlerdir. lhaniler; Anadolu Beyliklerini ortadan kaldrma ilemine Demirta adl gene! valisiyle balamt. Erefoullanyla, Hamidogullar beldelerini zapt hkmdarlarn ise ldrmt. Ordan kendisi Denizli zerine yrrken, emrindeki Eredna adl komutan Afyonkarahisar'a (Ka-rahisar- sahip) gnderip, zapt etmek istedi. Bu srada lhan oian Ebu Said tarafndan Demirta'n kardei ldrtldn-den, Anadolu gene! valisi gerisin geri dner, tasavvuru yarm kalmtr. Yakup Bey'in lm kesin olarak bilinmemekle beraber, 707/1307'lerde baslm parada ad Han- Germiyan olarak getii gz nne alnrsa bu trihden sonra ld dnlmelidir. Bunun torunlarndan Adil ah elebi; Kara-manolu'nun 1. Murad'n kzn almasndan, kendi hudutlar acsndan rahatszlanarak, istikbal vaad eden Osmanlya kendisininde akrabaln temin iin kzn, Yldrm Bayezid'e gelin olarak namzet etmi ve eyiz olarak da, Ktahya, Tavanl, Emed ve Simav'la Gediz'in verileceini deklra etmi-tir. Bu dn gereklemitir. Sleyman Adil ah, Kula beldesine ekilmitir. 790/1388'de burada vefat etmi Grhane medresesine defnolunmutur. ah elebi'nin vefat sonrasnda yerine 2. Yakup elebi geti. Bir yl sonra Kosova sahrasnda ehid den Murad Hdavendigrn ardndan Yldrm Bayezd Osmanl tahtna geti. Yakup elebi; babasnn kzkardeinin eyizi olan topraklar geri almaya balaynca, Rumeli topraklarndaki ilerini rayna sokan Yldrm, adna lyk hzla 1390'da Anadolu yakasna gemek suretiyle kendisini karlamaya gelen Yakup elebi ile vezirini tevkif edip, Rumeli cihetindek psala kalesine haps etdi ve Germiyan Beyliini Osmanl idaresine baladnda takvimin 1390 yln gsterdiini gryoruz. Yakup elebi; bir

yolunu bulup, psala kalesinden kat ve kapa am'a atd. Orada bulunan Timur'un temsilcisi Demir-han'a kendi durumunu anlatd ve Ankara sava neticesi sonuna kadar bunlarn yanndan ayrlmazken, beklemenin fa-idesini grd. nk, Timurlenk Anadolu beyliklerinin sahihlerine iade ettiini Germiyanolu Yakup Bey'ede yapt. Yakup Bey, Osmanl ehzadelerinin taht kavgalar esnasnda, elebi Meh-med'in tarafn tutarak doru bir i yaparken, Karamanolu bu tutumu yznden Germiyanolu topraklarna tecavzlerde bulunmutur. Mehmed elebi zafere erdikten sonra Yakup Bey rahatlamtr. Daha sonrada erkek evld olmamasndan mtevellit, beyliini Sultan 2. Murad'a vasiyet etmitir. 832/1429'da vefat eden Yakup Bey; Ktahya'da Gkadr-van denilen mescid'in mihrab nnde hanmnn yanna gmlm ve vasiyet yerine getirilmi, Germiyanolu Beylii trihe karmtr.

Germiyanollar izelgesi
Aliir - Muzafferddin - Kerimddin Aliir - 1. Yakup Bey -Mehmed Bey(aadan)- Sleyman ah(ah elebi) 2. Yakup Bey Kz Yldrm Bayezid zevcesi - Musa elebi

Sahb Ata Oullar


imdiki Afyonkarahisar vilayeti; Anadolu Seiukileri vezirlerinden Shib Ata Fahreddin Ali'nin daha sonra ocuklarnn mal olduundan burada teekkl eden beylik, Shib ta oullar adn almtr. Mehur tarihi, Mneccimba, trihinde bunlar Karahisar valileri olarak anlr. Sandkl, Bolvadin, uhud, Barinli (Hsrevpaa), Oyna kasabalarn sayan Mneccimba, Sandkl beldesinin Germiyanoluna, Bolvadin'in Erefoullarna aid olduunu atlyor. Belki daha sonra sz konusu yerler bu beylie gemi olabilir. izelgede ad grlecek olan emseddin Mehmed; Selukler ve lhanilere kar muhalefete kalkan Germiyan beyi ile arpt srada Germiyanolu beylerinden Bozgu Bahadr tarafndan, 1287'de ldrlmtr. Bu beylik de Emir oban'a itaatini bildirenler arasndadr. Karahisar shib Emiri Nusratddin Ahmed, lhanilerin tasfiye hareketinden cann kurtarmak iin, Germiyan bey'i Ya-kub'a 1327'de iltica etmiti. Daha sonra Demirta gitmi, tehlike atlatlm bu arada Ahmed Bey, Germiyanolu'na da-mad olmutur. Ahmed Bey; 725/1324'de vefat etmi Karahisar, Germiyan beyliine ilhak olunmutur. Kardei Muzaffe-rddin Devle, beylii onbir sene daha devam ettirmitir.

Shib Ataollar izelgesi


Fahreddin Ali bin Hseyin - Melike Hatun Nusratddin Hasan Tacddin

Hseyin -emseddin Ahmed - Nusratddin Ahmed Muzafferddin Devle

Ladik Yahd Denizli Beylii


Bunlara; Ladik, Denizli'nin eski ad olduundan Ladik Beyliide denir. Trihde Laodisa denen Ladik, imdiki Denizli'nin bir saat kuzeydousunda Koncal ile Denizli istasyonlar arasnda olup halen harabeleri grlmektedir. Ladik; Selukilerin u blgelerini tekil etmi bir zamanlar, Shib ta-oullannca ynetilmitir. Daha sonra Germiyanllar, 1288'de Denizli'yi almlar ancak senesinde Selukllere gemi 1300 balarnda Germiyanolu 1. Yakub Bey, Denizli ve havalisini tesiri altna almtr. Hz. Mevlna ahfad Ulu Arif elebi, mehur gezisini buraya da yapm, nan Bey ve kardei Doan Paayla 1319'da grmtr bni Batuta ise, 14 sene sonra mehur seyahatinde burada grlmtr. Bu ztlardan nan Beyin, 735/1335'den sonra vefat ettii grlmektedir. Denizli Bey'leri izelgesinde adlar grlecei zere, Murad Bey ile olu shak Bey'in adna baslm paralarna rastlanmtr. Yine Germiyanolu Sleyman ah'n 1368 tarihini tayan adna baslm paras vardr. Murad Bey adna yazlm, Fatiha ve Ihlas surelerinin Trke yazlm tefsirleri vardr. Denizli (Ladik)Beyleri izelgesi Ali Bey - nan Bey - Doan Paa - Murad Arslan - shak Bey

Aydnoullar Beylii
Eski yonya; yni eski yunan blgesinde beylik kurmu bulunan Aydnolu Mehmed Bey; daha nce Germiyanoul-lar emrindeydi. Ege blgesine gitme emri Yakub Bey tarafndan verilmiti. Aydnolu Mehmed Bey, nce Ayasulu (Seluk), Gzelhisar, emeve Sultanhisan, Kestel, Bozdoan, Yeniehir'i aldktan sonra hemen Alaehir, Birgi, Arpa, Sard, Kk, Bayraml, Ortak iie Karacakoyunlu, Aydn, negl, Balat, Nazilli, Kuadas, CIrla Kelas, Ezineve de, Ak-aehir, Sivrihisar, Balyambolu, Bayndr, Karaburun, Nif, Et-ye, Kzlhisar beldelerini aldnda bu kadar geni yerleim blgesinin riyasetini kendine yaktrd ve beyliini iln etdi. Hemen ilve edelimki bu beldeler Trk beyliklerinin arasnda birinin yitirdii, dierinin elde ettii beldeler olmutur. nk o devirde, Bizans'n klnn hzland, Mool istilasnn arkta sktrd Selukiye ve beylikler, almn bat cihetine doru yapmaa baladndan bu blgede, Trklerin tabiatyla mslmanlann at koturduu elle tutulur, gzle grlr hle gelmitir. 1310'da Mbarizddin lakabn alan Mehmed Bey, 1307'de Sasa Beyle yapt savatan galip km vede Sasa Bey bu savata hayatn kaybetmi, Birgi Aydnolu

Beylik merkezi olmutur vede peinden zmir zerine yklenilmi, nce zmir'in kara ksm ele geirilmiti. Daha sonra da sahil blm teshir olunmutur. TTKY. la-rndan neredilen smail Hakk Clzunarl merhum deerli eserinde bu vak'a yle zikredilmekte: "1310'da Mbarri-zddin lkabn alan Mehmed Bey, mslman zmir'ini ve 1326 senesinde de sahil (Kafir) zmir'ini ald.." Omur Bey ve kardei Hzr Bey'in meydana getirdii donanma, Adalar denizinin btn adalarnda nmn iittirmee balad. Bilhassa Sakz, Bozcaada, Mora ve Rumeli sahillerine aknlarn dehetle karlyordu buralarn sakinleri.. Aydnolu Mehmed Bey; 1334'de ldnde yerine olu Umur Bey geti. Bizansllar ortak imparatorluk dneminde olduklarndan, otoriteleri kalmam, kendilerine kar koyanlara harekete gemek iin ya paral askere ya da mslmanlann yardmna muhtaciyetleri grlyordu. 3. Andronikos, Cenevizlilerin zerine yrmek iin Umur Bey'den yardm istemiti. 1336'da umur Bey donanmasyla, imparatora yardmc olmu bu yardma Saruhan denizgc de katlnca Dou Akdeniz taraflarndaki Rodos valyeleri olsun, Mora sahilleri olsun korkular artt. Karadeniz'e geerek Kili ve yakn yerleri bu donanmann vurmas Bizans'nda iine yarad. (Jmur Bey; bu sralarda Kantaguzen'i tand ve onu dost edindi. ok gemeden Andronikos ldnde, Kantagzen Dimetoka'da imparatorun ocuk olduunu ilnla erikliini yni ortak taht sahibi olduunu her yere bildirdi, umur Bey kendisini hayli destekledi. CJmur'un donanmasnn varl', hristiyan dnyasn pek rahatsz ettiinden bata, Ege adalarnda yaayan ltinler olmak zere, Bizansdaki ocuk imparatorun annesi, Venedik, Ceneviz, Rodos valyeleri ve Kbrs krallk donanmas Papa 6. Kleman'n iradyla zmir'de umur Bey'in donanmasn bastrdlar. lk merhalede durumu savuturan Umur, az sonra donanmasnn yaklmasn engelleyemedi. 1344/aralk aynda, hallar Sahil zmir'i almlar ancak daha ileri gidememilerdi. Kendi ileri zorlaan Umur Bey; dostu Kantagzen'e, Orhan Gzi'ye yanamasn tavsiye etmitir. Umur Bey; 1347'de donanmasn yenilemi ve denize km, hristiyan leminin ilerini yine sekteye uratmt. Banlar Sahil zmir'i terk iin Umur Beyile anlamaya varm-'arsa da, Papa bunu kabullenmemitir. Bann resini zmir kalesini silah zoruyla almakta bulan, umur Bey harekete gemi ve kaleye saldrdnda, kann ortasna isabet eden bir ok, kendisini ehidler zmresine iltihak ettirdi. umur Bey'in ehadetinden sonra, Aydnolu Beylii faaliyetlerini azaltm, latinler bunlarla yapt antlamayla skelelerinden istifade etmeye balamlardr. Kardei Hzr Bey grevi devr almtr. Bunun vefat trihi bilinmemektedir, yerine geen en kk karde 767/1365'de sa bulunduuna gre vefat bu tarihden nce olsa gerektir. Aydinoullarnn Beylii; 829/1426'da Osmanl devletine kar her harektn, hatta Dzmece Mustafa hadisesinde bile iddiac tarafnda yer almak suretiyle, dmanlktan vazgemeyen Cneyt Bey, 2. Murad'n kumandanlarndan Hamza Bey'in elinden

lm tadarken, beylikde sona ermi oluyordu. .. -

Aydnoullar izelgesi
Aydn Bey - Mbarizddin Mehmed Bey - Bahaddin Sleyman - Fahreddin Hzr ibrahim Bahadr - Clmur Bey - ah sa Bey - Musa Bey - 2. Umur Bey Kara Hasan Bayezid - C-neyd Bey - Mustafa Bey - Kurd Hasan

Saruhan Oullar Beylii


Selukler tarafndan Bizans yaknlarnda Gediz Nehri vadisi Lidya'da (Hermon) kurulmu olan Beyliin addr, Saru-han Bey tarafndan kurulmutur. Beyliin kurucusu olan Sa-ruhan Bey Seluklu devleti padiah Aladdin Keykubad'm hizmetini kabul ettii Saruhan Bey'in torunlarndan olmas kuvvetle muhtemeldir. Alaehir civarndaki Horzom adl ky ki, esas Harezm'dir ad, yukardaki ihtimali arttrmaktadr. Germiyanoullar kurucularnn da Harezm Trkmenlerinden olmalar gzden rak tutulmaldr. Bu faraziye; Saruhan Bey'inde Aydnoullan gibi Gemi-yanoullan ile mnasebetleri varl tabiidir. Btn Trk Beylikleri, doudan batya geilerinin rastlad 1275'lerden sonra genilemeyi ayn istikamette srdrmler ve hristiyan topraklarna mlik olmaya balamlardr. Tabii ki hi biri, bu hususda Osmanl devletince ileri gide-memise de, blgenin islmla tanmasna ve Trklerin merdane davranlarna vesile olmulardr. te bu fetihlerden biri Saruhan Bey tarafndan, 1313'de Sipi! Manisa's denilen imdiki Manisa'mz elde etmi olmasn gsterebiliriz. Peinden; Gzelhisar (Menemen), Akhisar, Tarhanyat, Marmara. Grdek, Grdes, Kayack, Atala, Demirci, Nif, lca, Turgutlu. Karacalar ve Foa, Saruhan Beyliinin hududlar iine girmitir. Sultan Orhan Gzi'nin kk olu ehzade Halil'i karan Ceneviz korsanlar, ki biz bu hususda geni bir yazy Sultan Orhan Gazi blmnn sonuna okuma paras olarak koyduk. te bu ehzadeyi kurtarmaya uraan Bizans imparatoru, Foallara kar Saruhan Beyden yardm istemitir. Pale-olo donanmasyla Foa'ya gitmitir. Foa'liiarn mttefiki olan Saruhan Bey'in olu lyas bey'i yapt vaad ve verdii hediyelerle kendine yaknlatrmti. Kendisine bu kadar yakn davranan imparatorun yakalanmasnda isteyipde alaca fidyeyi dnen lyas Bey, dnd tuzaa, dilini tutamayp srrn sylemesinin cezasn kendi oyuna gelerek imparatorun gemisinde o esir olmu, fidye almay kurarken, hanmnn getirdii fidye ile kurtulmaya ii kalmtr.. lyas Bey, sonunda serbest kalmakla beraber 766/1364'de lm ve yerine, oullarndan Muzaferddin shak Bey gemitir. Bu shak Bey hakknda fazla bilgi olmayp 790/1388'de ld biliniyor. Yerine olu Orhan gemi dier olu Hzrah srasn beklemeyi tercih etmitir. Kosova sava sonrasnda Yldrm Bayezid,

beyliklere bir grnmek icb ettiine karar vermi yle bir dolamtr. Germiyan, Aydn ve Saruhan beylikleri zerine yrdnde Orhan Bey kamtr. Karesi ve Saruhan Beylikleri, Yldrm'n olu Erturul'a verilmitir. Ancak; Ankara sava sonrasnda btn eski beylere verilen makam ve topraklar gibi Orhan Bey'ede iadeyi yapmlardr. Daha sonra sra beklemeden vaz geen Hzrah, Orhan Beyle girdii mcadelede aabeyini kartm vede onun Osmanlya ilticasna sebeb olduu rivayet olunur. Hzrah, fetretin hengmesinde, sa elebi taraftan olmu vede Aydnolu Cneyd Beyle ayn gayede olmulardr. Fetreti sona erdirmeye muvaffak olan elebi Mehmed, hem Cneyd'i hem de Hzrah' yapt tek hamlede ldrtm 813/1410'da Saruhanli Beylii inkraza uram oluyordu.

Sarhanoullar izelgesi
Alpagi - Ali Paa Saruhan Bey - uga Bey - dris Devlet-han Timurhan Fahreddin lyas Orhan Sleyman - Muzaferddin ishak Atmazhan - Hzrah Orhan

Karas Beylii
1300'den sonra Mizya denen Balkesir anakkale taraflarnda kurulmu olan beyliin ad, kurucusunun adna izafeten Karesi Beylii denmitir. Bu ailenin reisi 1001 trihinden sonra Orta Anadoluda devlet kurmu olan Melik Danimend Gzi'dir. Danimend lkesi, Selukye devletine ilhak edilince bu aile, Seluk'lern hizmetine girmitir. Selukiye'nin Mool bels yznden inhilli zerine Danimend ailesinin olup, bat Anadoluda u beylii yapan Kalem Bey ve Karesi dier u beyleri gibi Bizans' sktrmlar, mslmanhn daha ok tannmasna hizmete koyulmulardr. Bu aradada Mool belsndan uzak olma ansn bulmulardr. Cami d Dvelde Karesi beyliine aid olarak Balkesir, Aydnck, Bergama, Edremit, Kemer, Burhaniye, Pnarhisar, vrindi, Ayaz-mend, Bigadi, Mendehorya, Sndrg, Grdes, Demirci, Ayvack, Bakelenbe, Susurluk beldelerini saymaktadr. Karesi Bey; Moollardan kaan ahaliyi ve Dobruca'dan gelen, S cin Saltk Trkmenlerini kendi arazisinde iskn etmek suretiyle mntkada Trk nfusunda hayli art salad. Ne Kalem Bey'in ne de Karesi Bey'in vefat ettikleri belli deildir. Baz kaytlar Karesi Bey'in 1328den nce ld anlalyor. Karesi Bey'in vefat sonrasndaki baa geen Bey, Demir-han gemitir. Kardei Yahi, Bergama Bey'i olmu, en kk olanda Orhan Gzi'ye snmtr. Sultan 1. Muradn clusu peinden, Karesi Beyliinin sahil blm Osmanlnn eline 763/1361'de gemitir.

Karesioullar izelgesi
Melik Danimend Gazi - Arada bir ka sim yoktur - Yad Bey - Kalem Bey Karesi Bey - Yahi han Dursun Bey - Demir Han - Beylerbeyi Sleyman Bey

Candaroullar Beylii
1301'den sonra eski ad Paflagonya, imdiki ad Kastamonu olan ve Sinop'da kurulmu bulunan beyliin ad, em-seddin Yaman Candar'dan geldiinden, Candaroullar denmitir. emseddin Bey Seluklu kumandanlarndan idi. Seluk hkmdar Mesud, Moollarn yardmyla kardeinin zerine gitmi ancak sava sonunda kardeinin adamlarna esir olmusa da, emseddin Yaman Candar adl komutann emrindeki Seluklu birlii Sultan Mesud'u kurtarmay baarmlard. Bu hizmete karlk ad geen komutana, Mu-zafferddin Yavlak'm elinden alnan Eflani ve civar verilmi, Kastamonu'yuda Yavlak Aslan'n olu Mahmud bey'e yardmlarnn mkfat olarak vermilerdi. emseddin Candar'm lm trihi tam bilinmemekle beraber, ondrdnc asrn balarnda olduu tahmin edilmektedir. nk; Babasnn yerine Eflani Bey'i olan Sleyman Paay, 708/1308'de ani bir baskn ile Kastamonu Beyliini basm, saraynda yakalad Mahmud Bey'i katletmitir. Bu bakmdan enaz 1308'den nce vefat ettii dnlebilir Yaman Candar'n. Bylece Kastamonuya da sahip olan Candar'm olu ayn zamanda kurnaz biri olduundan, hem lhanl hkimiyetini tanm hem de lhan Ebu Said hn adna para kestirirken, Sinopda Bey'liini srdren Pervneoulia-rndan Gazi elebi'yi hkimiyeti altna alm ve elebinin vefat zerine Sinop'uda kendi topraklarna katm ve idaresini byk olu Giyasddin brahim'e vermitir. Safranbolu'yuda ele geirip orayda ortanca olu Ali Bey'in idaresine vermitir. bni Batuta; 1333'deki Anadolu gezisi esnasnda Kastamonuya uradnda, yetmi yalarndaki Sleyman Paa ile grmtr. Sleyman Paa, lhan Ebu Said'in lm zerine istikllini iln etmi ve kendi adna para bastrmtr. Paann olu ibrahim Sinop Beyi olarak, isyan etmi ve Kastamonuyu igale muvaffak olmutur. Sleyman Paann lm hakknda bilgi sahibi olunmad gibi, olu brahim Bey hakknda da malumat pek kttr.

Candaroullar Blnyor
Babasna isyan eden brahim'in bu davran herhalde i-tenie bir yara olmuki, blnmekten nasibini almlardr. Bunlarn oullarndan olan Ktrm Bayezid adl bey, hem Sivas hkmdar Kad Burhaneddin hem de, Sultan Murad ile didimekten kendini menedememitir. Kendi yerine oiu skender Beyi hazrlarken dier olu, Sleyman Bey kardei skender'i katlettikten sonrada soluu 1. Murad'n yanna snmakta buldu. Burda da rahat durmam padiah, babasnn zerine sevk etmee almtr. Bir miktar Osmanl askeriyle Kastamonuya gelen Sleyman Bey, babasnn Sinopa kamasn mecbur klmtr. Kastamonu Bey'i olan skender Bey, babasnn da Sinopda beylii

devam ettirmesi hasebiyle blnme ii tamamlanmtr. Kastamonu baba-oul arasnda bir defa daha el deitirmitir. Bu arada 2. Sleyman Bey; 1. Murad'n kardei Sleyman Paann kz ile evlenmitir. Ktrm Bayezid 787/1385'de vefat etmi ve Sinop'daki trbesine defnolundu. Bu akrabalk, Osmanl'nn gerek Ko-sova savanda gerekse, Yldrm'n Anadolu beylikleri zerine seferinde bu beyliin yardmn yannda bulduu grlr. 139 Vde Yldrm, Sleyman Paa'nn savada lmesi zerine Candar Beyliinin Kastamonu ayan Osmanlya ilhak etmitir. Sinop'un o sradaki hkmdar zzeddin sfendiyar Bey, annesi tarafndan Osmanl sllesine mensubdur ve Ktrm Bayezid, Orhan Gzi'nin olu Sleyman Paann kzlarndan Sultan Hatun ile evlenmi ve sfendiyar Bey bu izdi-vacdan dnyaya gelmitir. Bu bakmdan Sinop tarafna hcumdan istinkf eden Yldrm, Kvrm Yolunu hudud saymtr. Ankara sava sonrasnda Timur'a hrmet sunanlar arasnda da yer alan sfendiyar Bey, bunun mkfatn Kasta-monuda dahil olmak zere, btn Candar topraklarnn sahibi olmak sureti ile grmtr. Devri fetret'de sfendiyaroul-lan sa ve Musa elebilere yaknlk duymu ve desteklemilerdir. Ayrca Karamanoluna da hayli yakn durmutur. Artk sfendiyaroullanyla, Osmanl arasnda daima zddiyet olmutur. Ftih Sultan Mehmed'in 865/1461'de Sinop ve Kastamonu'yu zapt ederek bu beyliin kol ve kanadn buda-mtr. Ellerinden beylikler alnm fakat smail Bey'e Yeniehir, negl taraflar verilmise de, bu ztn Rumeli tarafnda bir blgeye tlib olmas yerine getirilmiti Filibe hkmranl verildi. Burada pek gzel hizmetler ve vakfiyeler meydana getirdi. Bunun olu Hasan'a da, Bolu sanca ihsan olunduydu. Kardeinin yerine Candar Beyi oian Kzl Ahmed Bey, Trabzon seferinden avdeti esnasnda elinden Candar Beylii alnm ve Mora sanca kendisine tevcih olunmutur. Bylece Candaroullar, dolaysyla sfendiyaroullar trih sayfalarnda bir ad olarak yerlerini almlar ve saltanatlar skt etmitir.

Candaroullar izelgesi
Melik Arslan emseddin Yaman Candar - ucaddin Sleyman Paa Emr Yakub - Ali Bey oban Bey Gyasddin brahim Emr Adil Bey - Cellddin Bayezid - zzeddin sfendiyar Bey 2. Sleyman Paa - Kasm Bey Tacddin brahim Bey - Kemaleddin smail Bey Hatice Sultan Kzl Ahmed Bey - Hasan Bey ehzade Ahmed Mehmed Mirza Paa Muhterem okurlarm; yukarya zetlemek suretiyle kendilerinden bahsettiimiz Anadolu Beylikleri, bu gn milletimizin varlnn ve btnlnn zn tekil ederler. Bu bakmdan beyliklerin rekabeti her nekadar insann yaradlnda var olan "ben, deilde neden o" sorusunu sorduran mantk, ahaliden ziyade, beylii kuranlarn ve ona yakn olan st derecedeki ulem, mera vzera, yni bu gnk dille sylersek, limler, kumandanlar vede bakanlarn kendilerine aittir. Tbiler, tbi

olduklarnn ynetiminde yaarlar. Bu yaama savalarda veya sulh zamanlarnda ac ve tatl olarak geer, ancak byle millet olunur. Her bir beylik, bu hususda elinden geleni yapm, Anadolu Seluklu slm devletinin zerine bir ekirge srs gibi musallat olan Mool ordular, daha nceleri, Cengiz'in yok ediciler topluluu, Buhara ve dier islm topraklarn ve mslmanlar hunharca ldrp, ikencelere gark etmise ve koskoca bir medeniyetin bel kemii olan ilim adamlarn ve onlarn deerli almalarnn sergilendii alan olan ktphaneleri yakp, ykan nice kitaplar, tek nsha yazlm ve yazarnn artk dnyadan elinin eteinin ekilmi olmasndan, belki bulunmu bir tiryak (ilac) haber veren forml yok eden fahi zihniyet gibi, daha ziyade ii, islm dman Bizans kontrol etmek ve onun izmihlalini beklemek ve mjdei peygamberiyi hakikat klma gzcs olma erefini yaamak isteyen Seluklu ecdadmz yol kesen haydut gibi haraca verip, yurdunu tee salan hin Moolun tasallutundan kurtulmak iin bir araya gelmektense, biribirile-riyle mcadele etmeyi tercihleri yukardaki sorunun zebunu olmu, stteki beylik ynetim kadrosunun hatasdr. nk; o soru bunlarn basiretini, ferasetini idi etmi oluyordu. Dikkat buyrulursa; Hz. Mevlna (Molli Rm)'un torunu Glu Arif elebi'nin, her beylikden bahsediimizde o beylii ziyaret ettiini ve konumalarn mnderecat hakknda, bir bilgiye hususen temas edildiini gremiyoruz. te bu seyahati ben toparlan gz nne aldmda, milletimizin islm byklerine, vel ve dervilerin nasihatlarna olan itaatini, gz nne aldmzda bir organizasyonun tezahr olarak dnyor ve Osmanl Beyi, Sultan Osman Gzi'nin, eyh Edebali'nin evindeki grd rahman ryann, bu yce vel'nin tebli turuyla birlikte mtalaa olunduunda, tasavvuf dnyasnn, telerin tesinin inancndan bir nebze olan divn-i mneviyyeden irde buyrulan tebir-i manevyi Arif elebinin bir hizmetkr- din olarak yaptn ileri srdmde, kar kacak hususlar ne kadar nemlidirki? Btn bunlarn karsnda, takdir-i tecelli devlet-i islmiyenin temsilcisi olarak Osman Gazi evldlar, Kay Boyu mensuplarna tevecch etmise, kul'a den, bu vazifeliye omuz vermektir ki, byle olmay da Kosova sahrasnda asakr-i mslimin ve beylikler hamdolsun gerekletirmilerdir. 1319'da ekilen beraberlik tohumlan, kfirlerin karsnda hayat-memat meselesini tekil eden Kosova sava, seksen sene sonra zaferle gerekleirken, tohumlarn, inan ormanna dndn gsteren bir spat vesikas olarak kabul edilmelidir. Her beylik, bu kutsal grevi tama hissiyle yapacan yapm, temsiliyyet yukarda dediimiz gibi, l- Osmna nasib olmutur.

Balkan Devletleri
Osmanl'lar Rumeli ktasna getiklerinde Bulgar arlnn banda van Aleksandr Asen bulunmaktayd. Edirne ve Filibe civarnn fethi, sadece Bizans' deil, Bulgar arnnda dn koparmt. Osmanlnn Rumeli topraklarnn

balkanlarn kapsn tekil eden blgede, Krkkilise (Krklareli), Midye, Pnarhisar' ve Vize'yi ele geirmi olmasndan lgna dnen van hemence saldrya gemi buralar istirdad etmiti, yni geri almt. Grlen oydu ki, Bulgar ar van Osmanl ile uraacak gzkyordu. Ne var ki Mevlmz 1365 trihinde lm habercisini ara gndermi, ona dende emre uyup, lmekten baka resi kalmadn idrk etmek olmutu. Bu lmn neticesinde Bulgar devleti van'n olu iman'n ve yine van'n olu Stratiimir'in ayr ayr hkmdarl altnda ikiye blnmt. iman'n anas yahudi olup, Stratiimir'in annesi ise Romen Prensi Basaraba'nn kz idi. Uzunarl deerli trihinde, bu iki kardein birbirinin amansz hasm olduunu belirtir. iman'n elinde Trnova ki devlet baehri idi. Silistre, Nibolu, Yanbolu, Sofya ile babasnn Osmanldan geri ald topraklara sahip olduundan ar unvann da alm bulunuyordu. Stratiimir'in Vidin'i baehir yapt grld. Bat Bulgaristann bir blm de bunun elindeydi. Ivan'la kan ba olmayan^Bulgar Despotlarndan Dobro-ti'de, Varna'dan balayan Dobrice'ye uzanan topraklanyla 3. bir Bulgaristan ortaya koymu oluyordu. Btn bu vakalar 14. asr bitmeden dier bir deyimle, 1395'lerde Yldrm'n byk olu Sleyman elebi Bulgaristan' ineyip gemi ve Osmanl istilsn tamamlamt. Osmanl-Srp krall arasndaki inkiaf eden hadiselere biratfu nazar edersek. 1300 ylna azca bir zaman kala Srplar, Bizans ve Bulgaristan aleyhine bymt ve Srp kral; Milotene kzn vermek suretiyle 2. Andronik, Srp bymesinin feci akibetinden koruma yoluna gitdi. Trihler bu srada 1298'i iaret etmekteydi. Srplarn yukarda ad geen devletlere sald hava yaklak elli yl kadar srd. Hatta Srplarn kral Duan, Miloten'in torunu olup, ii hayli bytm, stanbul'u muhasaraya teebbs etmi, Venedik cumhuriyetine eriklik teklif etmi ve buna yanamayan Venedik, yine de ne olur ne olmaz demek suretiyle Srplara bir ka tane gemi hediye etmekten kendini geri komamt. Bunun zerine Duan Orhan Gzi'ye mracaat etmi stanbul zerine yrmeyi teklif etmee hazrlanrken, kzn da Orhan Bey'in olunu teklifi iletecek eliler gnderdi. Tasary casuslar vastasyla renen Dimetoka'da Bizans egdm kralln iln eden Kantagzen, Duan'n elilerini pusuya drp, ldrm ve bylece Orhan Bey-Duan korporas-yonunu nledii gibi Orhan Gaziye kendi yaknlamasn temin etmitir. Daha sonra Duan' tek bana Bizans'a tecavze hazrlanr gryoruz fakat 20/aralk/1355'de onun da mr defterinin kapand grlyor. Srp krall bu lmden sonra Ban tbir edilen kiilerin istiklliyet merakna dmeleri yznden paralanmaya kadar gitti. Balkanlarn inat, sava kavimlerinden biri olan Arnavutlarn, Orta Asya'dan kp, Kafkasya ve Karadeniz kylarnda hayli asr kaldktan sonra balkanlara inmesi feodal yapya uygun alkanlyla, (Jzunarl merhumun deyimiyle Bizans ile Avrupa arasnda bir kprba olmutur. 1275'lerde Avlonya sahillerinde Napoli krallna gemi ve bu krall eline

geirmeye muvaffak olan Sicilya kral arl Danju kendine Arnavutluk kral dedirtmeye balamtr. Ancak; Arnavutluk bilhassa talya cihetinden hayli tedirgin edilmi, Bizansllarda bunlar idaresi altna almaya hayli aba harcamlardr. 1383 senesinde Arnavutluk Osmanllarn ilgi alanna dahil ofduundaki, dneme kadar nice savalarla skntl yllar geirmi, onun bunun saldr alan olmutur. andarl Halil Hayreddin Paa 1385'de Ohri'yi ele geirdikten sonra Osmanlya meyyaliyet artm, ancak fetih, Sultan Ftih'in dnemini beklemeye kadar uzamtr. Budan (Moldavya) ile Eflk (lahya) blgesiyle Osmanllarn temas nce Ulahlar ile daha sonra Moldavya ile olmutur. Bosna krall ve Hersek Dukalnn Osmanl devleti ile mnasebeti Trihi gelime iinde, bu gibi devletikler ve prenslikler ile mnasebetleri padiahlarn hayatlarnn ve vekayiin devamnda takip etmeniz kabil olacaktr muhterem okurlarm.

Ertugrul Gazi
1281 Ylnda Gazi Erturul Bey, 90 yan gemi olduu halde St'te vefat etti. O srada Erturul Bey'in elindeki yerler; Ankara Karaca-da ile Kei Da'na kadar uzanan St taraflar ve Sulta-nn gibi verimli ovalardan ve Domani da gibi gzel yaylalardan ibaretti. Erturul Bey, Kayhanh kabilesinin kk bir ksm ile St kasabasna yerlemiti. Fakat 50.000 oba ile Horasan'dan Anadolu'ya hicret etmi bulunan Sleyman ah'n olu olduu iin, Trkmenler arasnda hatr saylan, sz tutulan muhterem bir mslmand. Kendisine bal airet reis-er de Akakoca, Konur Alp, Turgut Alp, ygut Alp, Hasan Alp, Saltk Alp, Samsa avu, Abdurrahman Gazi, Akba Mahmud, Karamrsel Karaolan ve kara Tekin gibi emsali az bulunur kahramanlard. Samsa avu, St'te kalmayp Sakarya Nehri vadisinde konup gyordu. Neticede hepsi Osman Gazi'nin beyleri oldular. Erturul Bey'in; Gndz Bey, Sar Yat ve Osman Bey adnda olu vard. Bunlarn iinde Osman Bey yaa kkse de kuvveti, kahramanl doru bulu ve dncesi bakmndan kardelerinin by saylyordu. Bunu farkeden Erturul Bey, mrnn son 7-8 senesinde kendisine vekil olarak, baka bir deyimle babu*olarak Osman Bey'i vazi-felendirmiti. Erturul Bey, bal bulunduu Seluk Sulta-n'nn payitaht olan Konya'ya vekil olarak daima Osman Bey'i gnderir ve O'nun tannp devlet ilerinde tecrbe kazanmasn isterdi. Konya'daki devlet bykleri de kendisini sever ve sevgilerinin izhar olarak Osmanck derlerdi. Osman Bey, eriat- Muhammediyye'nin ihlash bir bals, ulema ve meayiha ok itibar eden bir zat idi.

BYK OSMANLI TARH


thaf
Bu almam herbirinin isimleri Tarihi tedai ettiren torunlarm M. BurakM,Erturul-M. Barbaros-M. Ouzhan ile babaanneleri hanmm Aye Hasrc Ebe hanma ithaf ediyorum. Hasrczde Metin Hasrc

Takdim
Yce Rabbimize sonsuz hamd senalar, resul Hz. Muhammed (s.a.v)'e salat ve selm otsun. Tarih, hi phesiz ki her milletin kendi mevcudiyeti iin vazgeemeyecei deerli bir hazinedir. Dnya tarihi iinde 622 yl sren bir devlet mr sergileyen Osmanl'nn gnmze ve gelecek kuaklara rehber olaca inancyla OSMANLI TARH'ni neretmenin bahtiryarh-n duymaktayz. 8 ciltlik OSMANLI TARH'nin neredilmesinde en byk emek sahibi olan, deerli dostumuz, Aabeyimiz, Aratrma a Yazar, Sayn Metin Hasrcfya teekkrlerimizi memnuniyetle belirtmek isteriz. Merve Yaynlar yayn koordinatr Veysel Karakse'ye. eserin dizgisindeki katklarndan dolay Saray Dizgi Servis Sorumlusu Befrin K. Musa'ya ve dier emei geen tm kii ve kurululara teekkr ederiz. Bu g ekonomik koullara ramen, hibir fedakarlktan kanmayan yaynevimiz, eserin dizgi, bask cilt gibi teknik ilerini en iyi imknlarla, titiz bir almayla nerederek okuyucularna sunmutur. Eser 8 cilt olarak sade ve akc bir dilde neredilmitir. Her cildin sonunda iindeki konularn fihristi verilmitir. Her padiah blmnn banda, Padiahn Resmi, Turas ve ksa bilgileri verilmi olup; 8. cilde ise Bilgi Bankas konulmutur. OSMANLI TARH'nin okuyucularmza faydal olmasn yce Allah (c.c.)'dan niyaz ederiz. ' Gayret bizden, tevfik Allah'tandr. MERVE YAYIMLARI1[1]

nsz
Otuz yllk derin dostluum olan Merve Yaynlan sahibi, sayn Ali Dal beyefendiyle aabey-karde anlay iinde, biraraya geldiimizde, sorduu: yine trihmi okuyorsun? Notlar alyor-musun? olur. Benim, pire tanesi kadar harflerle not alm oldum olas takld haldir ve her seferinde, bunlar nasl okuyacaksn bakalm, der. 2001'in son gnlerinde kendisini yaynevinde ziyarete gittiimde, Metin
1[1]

Hasrczde Metin Hasrc, Byk Osmanl Tarihi, Merve Yaynlar

Aabey; o notlarn okuyup, bir ey yapmay d nyormusun? Sorusu geldi. Evet! Dedim, nk her nekadar merhume Safiye Ayla hanmn tavsiyesiyle, byk mtefekkir, lkede elli yldan ziyade muharrirlik yapan gazeteci, bestekr Ahmed Rsim Bey merhumun, Resimli Osmanl Trihi adl. drt cildlik liseler iin yazd eserini erh ederek nere hazrladm. Yaymlanan eserin faydal olduuna inanyorum. nk; gazeteci slubuyla yazlan ve bilhassa trih kitaplarnda, ayr bir lezzet buluyor insan. Bu meslein sahipleri akademik resmlikten kanarak, ahalinin sevdii anlad lisana, yakn olabildiinden hem okuttuklar trihi sevdiriyorlar, hem de toplumu bilgilendiriyorlar. Ahmed Rsim Bey byle bir alma oldu. Fakat gnlmde, kendi pusulamda yn bulmak istediim trih kitab yazmak arz^jm, yarm asrlk zaman dilimini kapsar. Her nekadar, Rsim Bey trihini erh etmeye alty-sak da, neticede yazarn rotasnda trihdeki seyrini takip etmek zorundasn. Dolaysyla, o almay yapmak benim i dnyamda srdrdm vel979'da fiiliyata koyduum ve 4. Murad'n sonuna yaymladm" Osmanl Padiahlar" serisi o almann nsznde belirttiim gibi, bu kitap objektif, tarafsz bir trih kitab deildir. Bu biyografiler, Osmanl padiahlar hakknda esasa mstenid iftiralar, kr krne sayfalarna alacak bir alma olmayacaktr. Tam tersine o otuzalt padiah meth sena eden alma olacaktr, diye ie giritim. Kendi zel ktphanemde birtakmdan baka kalmadna gre, beer bintane bastm be kitaptan mteekkil 720 sahielik alma otuzbebin kitab ederki, tutulduunu ve beenildiini o zamanlar, okurlarmdan gelen mektuplardan hla zevkini unutamadm takdirkr ifadeler, muhtasar olan o almami, yukarda bahseylediim yllardr topladm notlar ve devam edecek aratrmalarn nda, lkemiz neriyat leminde ham-dolsun ziyaledeen hatrat, an veya nostalji ne derseniz deyiniz, bilhassa Tanzimat sonras dneminin fluluunda, bulanklnda hayli netleme getirdiinden, trih kitaplar sayfalar arasnda bu aydnlatc almalar yer almal ve klasik trih bilgileri arasnda bulduu yerle yetime dnemindeki evlatlarmza ve daha sonraki kuaklara bu kpr-ler uzatlmal diye iimden geirdiimden, sayn Ali Bey'in sorusuna, evet artk, o pire kadar yazyla alnm notlarn trih kitab olmas zaman geldi. Varmn? Dedim ve tokalatk. almaya baladk. Elinizdeki eser, bylece kuvveden fiile kt.

Hak ve Adalet
Aziz okuyucu; bir hadisi erifde; Essalat vesselam Efendi-miz(s. a. v)buyuruyorlar ki: "Men ezli ueliyyen ve fekad azen-tehubiharbin" meali: "Kim benim vel'me eziyet ederse phesiz ben ona harb iln etmiimdir." Bu ikaz karsnda insanolu, hibir zaman hi kimseye ne fiilen nede lisnen bir eziyet yapmak deil byle bir eyi aklndan dahi geirmemelidir. Merh:m Profesr Mkrimin Halil Yinan Bey'in pederleri, olunun tarihi olma

isteine mukavemet sebebi olarak, yazdklarnla ve anlattklarnla, yanl ve kastl bilgilerin farkna varmadan tamiminde bulunursun ve ahirete giden yolunda kendine engeller koyarsn demek suretiyle itiraz olduunu biliyoruz. Htt bu sebebden Mkrimin bey merhum'un kitab yazmadaki ekingenliinin bu ikazdan kaynakland ileri srlr ve haki-kattende o muazzam ilim adamnn yazlm kitab bir tane ve hacmi pek kk bir kitaptr, bildiim kadaryla. Bu bakmdan biz de\ bu hadisin pekmkemmel ikazndan dersini almamz gerekenlerinden biri olmakla hi bir kimseye eziyeti lyk grmeyiz. Fakat; kaderin ykledii vazifeyi yerine getirme ii bakadr. Rza-i lhiye muhalif ilerin faillerini de, yanllar ve zlmlaryla tehiri de tarihinin vazifesidir diye dnyorum. te bu gerekten hareketle, alt asr an ve erefle ve adaiei-!e krre-i arz stnde slmn bayraktarln yapan Osmanl devleti vede onun milleti, ilk padiah Osman Gazi hz. lerinden, son sultan madur ve masum, cennetmekn 6.Mehmed Vhi-deddin Hn hz. lerine kadar btn padiah efendilerimizin, sarhai hayatlarn ve dnya hli ile Osmanl devletine dnen, Kay airetinin, airetden hareketle cihan devleti olmasnn mthi servenini ve bundan da elde edilecek derslerle, dnyann en byk en erefli milleti olan aziz milletimizin istikbline k tutmak, n gsterdii istikamette yol alabilirsek, mutla-ka eski mevkimize vede dnya'ya daha nce rneini asrlarca ibraz ettiimiz efkati, adaleti vermeye muvaffak oluruz. sce-sekde, istemezsek de bin yllty mslmanhmz iindeki misyonumuz bize bu lider lke olma mecburiyetini tahmil etmi bulunuyor. Dnya bizim bu grevi yapmamz ile kurtulua erecektir. Aksi halde; dnya yahudiliinin hizmetkr olan mason, siyonist ve kk dardaki ions, rotary gibi peeli derneklerinde bilerek veya bilmeyerek yaptklar almalar, zlimler gurubu olan Yahudi Devletinin hkmranl gerekleecek ve dnya insan yeniden muzdarip olacaktr. Bu vahim plnn dnyaya hkim olmas iin, mevcut lkemizin barnda kopartlacak kyametler sonunda deil bu hinane pln nlemek, kendi slerimizi halle mecalimiz kalmayacaktr. Buna bal olarak dini ve milli hassasiyetlerimizi mutlaka muhafazaya ve ykseltmee mecburuz. Baaryan insanmzn zdirabnn orta olmalyz. Yine bunlar teminin nce ahlk ve maneviyatla donanmak sonrada ecdad gibi dmann karsnda, arazi yapsna uygun silah ve gerelerin imlinde muvaffak olmak gerekir. Yoksa sava iin silahn para vererek alan bir lke dmannn dima altnda kalmaya mahkmdur. Hangi devlet muhtemel dmann kendisinden gl silahla tehiz eder. stelik, krre-i arzda ve bilhassa balkanlar ve Avrupa'nn Viyana hududlanna, btn Akdeniz sahillerine, karadan ve denizden drt asr hkim unsur olarak boy gstermesi, yerigeldiinde cihan devleti sfatyla buralarda ki huzur bozucu, asayii ihll edici davran sahibi, ahs ve devletleri cezalandrm bir gemiin sahibi olarak, bize bu bakmdan nekadar ticari davranabilir? Btn bu sorularn

cevabn verdiimizde kendimize karacamz fatura, mutlak surette trihimizi bilmek mecburiyetinde bulunduumuz olacaktr. Ecnebi tarihilerin bir haylisi Osmanl hakknda kalem oynatarak, gerek kitab, gerekse makale gerekse de, cilt ct Osmanl trihi yazm olduklar vkidir ve bunlarn hemen banda Baron Hammer geldii gibi, Fransa diplomasi elemanlar arasnda elilikler ve hriciye nazrlk makamnda bulunmu olan, ayn zamanda byk bir edebiyat ve ir olan, Alfred d Lamartin akla geliverir. Fakat bunlarn en iyisinde bile mutlak farkl din veya rki yaklam veyahut da, Osmanl ftuhatnn neticesi sonunda, direk zarar grm ailelerden gelmi olabilecekleri, kasti ve intikam yaklamlarla kalem oynatm olabilirler. Mazimizde byk millet olmann, bir gn yeniden en byk devlet olmamz temin edecek potansiyeli, devlet arivlerinde, gerek vakanvis, gerekse trihi kendi anlay ve inan iinde kaleme alanlarn eserlerinde mevcuddur. Bu eserler umum ktphanelerin ve ahsi ktphanelerin raflarndaki varl geleceimizin plnlarn hazrlamakta en nemli materyaller olduu, bir vakadr. Yaplmas lzm gelen lkemizin ekseriyetini tekil eden byk bir gen nfusumuz vardr. Bu genlere trih okuma sevgisini, trih uurunu gelitirmek ve dnyevi meseleleri dima trihi perspektifleriye tetkik etme alkanln kazandrmann, doru bilgi, akc uslb ve skmayacak esneklikteki anekdotlarla zenginletirilmi trih kitablar almasna ihtiyacn giderilmesidir. Ahmed Cevded Paa merhum; bilindii gibi hereyden evvel pek byk bir deviet adamdr. eitli nazrlklarda (bakanlk) bulunarak hizmet verdii gibi, dneminin bir hukuk hrikasn tekil eden Mecellenin meydana gelmesinde en byk pay olan bir paamzdr. Ayrca yazm olduu eitli eserlerin yannda, Kisas- Enbiya ve Osmanl Trihi, gerek bir tarihi ile bizi tantrr. te bu zt'n yetitirmi bulunduu kzlarnn enby oian Fatma Aliye Hanm; babasnn vefat sonrasnda kaleme alp nerettii "Ahmed Cevded Paa ve Zaman" adl kymetli risaleyi, fakir-i prtaksir. Osmanlca'dan sadeletirerek Pnar ya-ynlarnca nerine yardmc olmutu. Mezkur eserde; Fatma Aliye Hanm, trih okuma zevkini art tiracak, trih yazarlarnn artk kendi, yazarlarmz arasnda da grlmeye baladn kaydeder. Hakikatten; Osmanl trihinin zaferlerle dolu, adalet saan rnedeniyet anlayn akc bir uslb, olaylarn perde arkasn ve espri dolu geliimini kaleme al tarz, 1876'dan sonra yni, Abdlhamid-i Sni dnemiyle balayan mektep saysnn artt-rm, st mektepleri avrupai anlaya yakn bir tedris usul ve tahlil serbestlii, yetien okumu neslin, hem mnevver, hem de retici yaklam tayan kimseler olduunu, tesbit etmek zor deildir. Mesel; ayn zamanda bir nazr olan, Safvet Paann Darlfnunda verdii dersleri aksatmadn grrz. Dervi Paann; fen ilmiyle alakal derslerini vermesinde Darlfnun anfisinde, talebeden ziyade fizik deneylerini, byk

alaka ile seyreden ahali olduunu Mehmed Ali Ayn merhumun "Darlfnun Trihi" adl eserini Osmanlcadan sadeletirdiim esnada renmitim. Pnar yaynlan dnyann eneski niversitelerinden biri olan "Darlfnun Trihi" ni basmakla hayrl bir i yapmtr. Binaenaleyh; byle yaklam tayan ilim ve bilim insanlarnn yetitirdii kimselerde, Fatma Aliye Hanmn yapt tesbiti gerekletirenlerin kmas tabiidir. Nitekim; 1870 doumlulardan balyan neslin, Abdlhamid mekteplerinde eitli akmlara mensup olarak yetimi olsalar da, her biri tbircizse "Adam gibi adamd" Bunlarn iinde Mizanc Murad Bey, Ahmed Refik Altnay, daha nceki kuaktan Abdurrshman eref Efendi, trih anlay ve srkleyici bir uslb iinde zaman zaman htralara yer veren, trih nakillerine mracaat etmeleri, trih mtalaasnda hayli okur kazanlmasna sebeb olmutur. Mesel; bunlardan adn yukarda zikrettiimiz, Ahmed Refik Altnay merhum, nihayet bir talebesi olan Hasan Ali Ycel ki, maarif eski bakanlarndan olup, hocasna yni Ahmed Refik Beye "Trihi sevdiren adam" lakabn ifade etmi ve onun da, talebelerinden olan Muzaffer Gkman Beyefendi, Bayezid Devlet ktphanesi mdrl esnasnda kaleme ald Ahmed Refik Bey'i anlatan muhteem eserinde bu "Trihi Sevdiren Adam" terkibini kitabn ad yapmtr. Ahmed Refik Bey'den sonraki tarihiler, bilhassa trihi romana ynelenler, cumhuriyet genliini, resm ideolojinin izdiiistikametde bilgilendirmiler vede bunlarn iinden, romannda gazetede tefrika ederken, Yce Sultan Ftih'e fedaisi Kara Davud tarafndan tokat attran bir Mizamettin Nazif Tepedelenliolu'nun daha sonra matbuat dnyasnda deli namjyla anlmas belki bu densiz davranndan dolaydr. Bilindii gibi bu ahsn dedelerinden olan, Yanya Sultan ia-kabl, Vali Tepedelenli Ali Paa, Halet Efendinin evirdii dolaplar neticesinde, Sultan 2. Mahmud'un emriyle idam edilmesinin rol olduuda dnlebilir. Zamanmzn dier tarihilerinin smail Hakk Gzunarl, smail Hami Danimend, Tarik Ylmaz ztuna gibilerin hissi yaklamlar, Osmanlya ters zihniyetlerin zebunu olanlarn yannda eserlerinin hacmi ve nisbeten tarafsz olmalar okuru tesiri altna almtr. Edebi bakmdan, merhume Samiha Ayverdi hanmefendinin, "Trk Trihinde Osmanl Asrlar" n lkemiz insannn mutlak okumas gereken nefasette olduunu bu nsz'de belirtmeden edemedim efendim.

Ecnebi Tarihilere Gelince


Bunlarn iinde Alfred d Lamartin adl diplomat ve hristiyan-liktan mstafi, liberal ve ayn zamanda byk bir ir, trihe dkn, "Trkiye Trihi" adl eseriyle lkemizde, Tercmann binbir temel dizisinde yedi kitap hlinde, sayn Mehmed izmen tarafn dan hazrlanarak yaymlanmasndan tannm bir tarihidir. Yine ecnebi tarihilerden Avusturyal Baron Hammer'in Osmanl Trihi,

zerimize evrilmi bir bombardman aracyken, At Bey merhum, evirisinde yapt mdehalelerle, istifade edilir hle getirmesi kayda deer. Diplomat Lamartn'in eserinde, dikkati eken husus kitabnn banda yer alan nsz'n, dnyada mehurluu olduunu hatrlatalm. Tercman 1001 Temel serisinde yaymlanan ve eseri hazrlayan sayn Mehmed zmen Bey'efendinin aadaki beyan, adet dstrum olduundan, bu ly siz okurlarma nakletmeden geemezdim. nk; bu beyanda, gayri mslim tarihilerin eserlerine dima hassas yaklam tamamz gerektiini hatrlatyor. Baknz; sayn zmen ne diyor: "Trkiye Trihini okurken okuyucu baz hususlara dikkat etmek zorundadr. yleki "Lamartin liberal bir siyaset adam olarak sert hkmdarlara ve devlet adamlarna kar, hizmetleri ne olursa olsun bazen hakszla kadar varan hkmlerde bulunmutur. Biz; ou yerde dip not vererek yazarn haksz yorumlarn dzeltmeye altk. Ancak trihi gereklere ok aykr bulduumuz bir ka noktay, dip notu yoluyla dzeltmeye allmayacak kadar gerek d bulduumuz iin evirirken kardk." Dedikten sonra, sayn zmen yle devam ediyor: "Yine okuyucu, Lamartin'n her ne kadar Trk dostu olursa olsun, bir avrupali olduunu ve terk etmesine ramen yine de hristiyanln etkisi altnda kaldn unutmamaldr." Sayn zmen'in yksek bir uurla vard husus olarak, fakirde aynen byle dnmekle ecnebilerin, ark lemi, slm dini ve milletimiz hakkndaki mtalaa ve ifadelerine dima, Kur'ani Kerim'in haber verdii: "bir fsktan aldnz haberi tah-kikediniz" tavsiyei ilhisini gznne alp da bir de, gayri mslim-lerin fsktan da te, kfir olduklarn da hesaba katarsak tahkikimizi daha da mhimsemek lzm isn yakalamak kabildir. Fransa'da 1789 ihtilli ncelerinde Fransa hriciye nazrl yapm olan Lamartin'n, dnyaca mehur nsznn, bilhassa Rusya'nn lkemize ve avrupaya nasl bir bel olacana nazar dikkate eken ifadesine dokunmadan geemeyeceim.

Lamartin'n nsznden
ir ve diplomat, Fransz hariciye eski nzn ve Tanzimatn padiah Abdlmecid'le mlakat yapm ve bir mddet Fransa'y Dersaadetde bykeli olarak temsil etmi bulunan Do Lamartin nl nszne yle balyor: "Hi bir milletin trihi, Trklerinki aibi bu kadar nemli artlar altnda kaleme alnmamtr Bir milletin bana felket ve adaletsizlik geldii zaman, ona kar adaletli olmak ve teessr duymak lzmdr. Gelecek nesiller, aynen adalet gibi, zayflan korumay ve ezilenlerin intikamn atmay arzu ederler. Milletler trihte bazen cezalandrdklarn bazen de intikamlarnn alndn, hakl karldklarn ue zaferlerini bulurlar." Diyen yazar; Osmanl devletinin yllarca avrupay moskof saldrsndan koruduunu anlatan u satrlar koymak licenapln gstermi: ".tiavarindek'i haksz ve zlim yangn, Rusya iin sevin atei oldu. Bu ate Sinop'u mjdeliyordu."

ifadesini yazan Lamartin'n bakn Sultan 2. Mahmud'a nasl szler syleterek anlatyor: "..O zamanlar imparatorluu yneten ve devletinin kalknmasn io gr ve avrupa medeniyeti ile salamaya alan Sultan Mahmud, byk glerin, intiharn ve mantkszln renince, gz yalarn tutamam ve lkesinin bu soukkanl cinayete katlmasn, mazur gstermek isteyen bir yabanc diplomata, u szleri sylemitir: Tek bama moskof istilasna kar koruduum auru-pa'nn beni yok etmek iin moskoflarla birlemesini grn! Benden sonra aorupa istila ve yok edilmekmi istiyor? Sorusuna kar diplomatn cevab: "Haklsnz; fakat avrupa iin endie etmeyiniz. Bir gn gelecek, sizin gayretinizi anlayacak ve sizin denizlerinizde, Nauarin'de gemilerinizi yakan Rus gemilerini yakacaktr." olur. Bu diplomatn; Alfred d Lamartin olduunu tahmin zor deildir. Lamartin'n; Fransa ile Osmanl mnasebetleri arasnda geleneksel siyasetin analizine girimeden, Osmanl iin unu yazyor: Osmanl mparatorluu iin bir tek ey syleyeceiz: Osmanl imparatorluu aurupa ve asyada, corafi, asker, siyasi bakmdan, ikimityon kilometre kare kadar bir yer tutmaktadr vebu yer, eer Osmanl imparatorluu kaybolursa, sadece Rusya tarafndan doldurulur. Eer avrupa, neticede bir halkn imhasn ar'a brakrsa ki, o aurupa bu dnyann en mkemmel iklimlerinin, en verimli topraklarnn en zengin limanlarnn topland kylarn ticarete en elverili adalar topluluunun, anahtarn elinde tutmad en almaz boazlarn denizcilie en uygun denizlerin ve eskiden olduu gibi, btn dnyann merkezi olacak bir kentin (stanbul) iinde bulunduu ikimilyon kilometrekarelik alan bo brakmak niyetinde deildir , olduu gibi Rusya'ya geecektir." Diyen yazar; bu ifadeleri 19. asrn ortalarnda kaleme alm bir hayli isabetli mtalaalar yrtmtr. Hakikaten Osmanly knde, gerek ngilizlerin, gerekse Franszlarn ayakta tutma abalar, merutiyetten sonra geerli sonular vermeyincede ykl abuklatrmak iin avrupann ve bu ikilinin talya'yda yanna alarak, scak darbeyi, 1. cihan harbinde, souk darbeyi ise, konferans salonlarnda nasl vurduunu grm olsayd umarm avrupallara sitemler gnderirdi. Yabanc trih yazarlarnn arasnda nadiren kan byle kimselerin eserlerinin kapsamndan istifade etmeyi ihmal etmedik bu almada.

Global Bir Tesbit


Dnya trihi iinde 622 yl sren bir devlet mr sergileyen Osmanl slm Devletini, nmze koyacamz pek esasl dokuz soruyu tesbit edip, cevaplarn verebildiimiz takdirde Osmanl Devleti fenomeni hlsa edilmi olur. Sorular: 1-Osmanl Devletinin Kuruluu. 2-Syasi Yaps 3-!kti-sadi Yaps.

4-Devlet Tekilt Yaps. 5-Dnce Yaps. 6-Fikir ve Sanat Hayat. 7-Hanodan'n Yaps. 8-Toplum Yaps. 9-Bilime Katks. Cevablar: 1-Osmanl slm Devletinin kuruluunu hereydj nce insanmzn iyi deerlendirmesi gerekmektedir. nk devletin kuruluuna giden yoldaki iaretler, dnya yznde bel hibir devletin mazisinde yer almamaktadr. Rya insanolunun ortak maldr. Ryann mslimcesi, gayr mslimcesi olmaz htt, materyalistler dhi rya grrler ve bunlarn ryalarna girmesine engel olmaya kadir olamamalanndarj dolay bir uuralt hdisesi diye geitirirler. Aslnda ryalar yorumlamak bir ilimdir. Dnyada bu husus aid nice eserler kaleme alnmtr. Ryalarn; eytani, rahmani di ye tasnife tutulduunu pek bilmeyenimizde yoktur. Osmanl devletinin kurucusu olan Osman Gzi'nin babasm babas Sleyman ah'dr. Sleyman ah; Orta Asya'nn Altay da gna yakn blgesinde yaamakta olan Kay Han isimli bir Trl kabilesinin reisiydi. Bu kabilenin gemii Ouz Han evlddr. M 1200 yl sonrasnda Asya ktasn kasp kavuran Cengiz adl Mo ol hkmdarnn errinden Trkistan'n Mahan blgesinde iskne teebbs etmilerse de, zlimin zulmnn oraya da eriecei kes-tiriidiinden, g kaldrlm Ahlat taraflarna oradan Erzincan'e geilmitir. Bu zahmetli gn; yz, yzellibin kiiyi kapsadn.! dnrseniz, ne kadar byk bir sosyal dram yaandn idrak kolaylar. Sleyman ah; Cengiz frtnas dinmi olabilir nazariyesiyle, anayurduna dnmek zere yola km, Halep ehri civarnda Caber mevkii denilen blgede Frat Nehrini atyla geerken derek boulmutur. Na sudan karlan Sleyman ah, hemen o civarda defnedilmitir. Bu kabir Trk Mezar diye anlmtr. 19501i yllarda, Caber Suriye devleti topraklarnda kalm olmasna ramen Sleyman ah'n kabrinde, Trkiye Cumhuriyeti devletimiz bir manga askere ihtiram nbeti tutturmaktayd. Sleyman ah'n drt olundan Gndodu ve Sungurtekin babalarnn kt yola devam edip, kendileriyle birlikte gelenlerle giderlerken, Erturul bey ve Dndar bey atlarnn ban evirdikleri istikamet Anadolu ilerine yrmek olmutu. Pasinlere geldiinde Erturul bey ve beraberindekiler buralarda dolarken, Sarubatu Savc bey'i Konya'da oturan Seluk Sultanna gnderen Erturul bey bir yayla bir de klayacak arazinin kendilerine ihsan olunmasn istedi. Savc bey Konya Sultanna giderken, Erturul bey'de arkasndan ayn istikamette yavaa ilerlemekteydi. Yolda Mool askeri ile savaa tutumu ve malubiyeti adet kesinlemi mslman bir mfrezeye rastlad. Dindaln gerei, hemen bu mslman mfreze lehinde arln koyan Erturul bey'in cengverleri, Mo-ollar perian ettiler. Bu yardmn haberi tabiatyla Konya'ya"

ulatnda, Alaaddin-i Keykubat Erturul bey'in arzusunu i'saf ederek, Domani ve Ermani yaylalaryla, St' klamak zere ihsan etti. Takvimler bu srada h. 630/m. 1233 yln gsteriyordu. Ama bu tarih Osmanl devletinin kuruluu deilse de Kay airetinin Anadolu topranda ebediyyen yerlemesinin trihidir. Burada yerleen Kay aireti, artk bir hamilelik dnemine girmitir. nk Osmanl slm Devletine gebedir. Klak ve Yaylann ihsanndan 25 mildi yl, 26 hicri sene sonrasnda, yni h. 656/m. 1258'de St'de dnya yzne ad Osman verilen bir yiit geldi. 41 kere maaallah der gibi, 41 sene sonra nizm- lem dnyasndan da, maveradan da, erenler sofrasndan da, ehllSahlar leminden de mttefikan bir karar sdr elti. Devlet-i li, Osmanca verilmitir. Takvim h. 699/m. 1299 27/ocak' gstermektedir. Bylece yangna dnen Selukiye devletinin klleri stnde btn dnya'ya, slm bayraktarln yapacak, Osmanl slm Devleti zuhur etmitir. Kuruluun destans tarafn byle zetlemek kabildir. unu da burada ilve edelimki, eyhi Ekber Muhiddin-i Arabi (r.a) hazretleri, Osmanl devletinin kuruluundan 75 sene nce kaleme ald <eceretn Numniyye Fi Devlet'il Osmani-ye> adl eserinde, l-i Osman Halifelerinin ilki olan, Yavuz Sultan Sem Hazretlerinden balyarak; Osmanl devletinin mhim vakalarn cifir ilmiyle ifade ettiini, Ahmed Cevded Paa pek deerli eserinde beyan etmektedir. 2- Osmanl siyasi yaps dediimizde, bu soruyu gnmz anlayndan ziyade, o gnn iinden bakarak cevaplanmas lzmdr. Airetin meydana getirdii ilk topluluk, bir Trk toplumuydu. nk Orta Asya'dan kan bu airet, yaylasna veya klana yerletiinde, kavmi bakmdan, homojen bir yapya sahipti. Buna bal olarak, ilk dnemdeki airet reisinin otoritesi hn'lkla idare edilen bir topluma yabanc olmadndan, Trk hnlarnn, klasik siyasi ve idari anlay airet dneminde cri oldu. Bahse konu siyasi anlay, ieride olsun, komular iie olsun btn meseleler, airet iinde var olan ailelerin byklerinin katld toplantlarda istiareler yapldktan sonra kacak tekliflere eili.,i zetleyip, tercihini bey'in bildirmesi usul idi. Bunlarn edille-i er-baa yni; Kur'an, Hadis, Kyas ve cmaya dayanmas anart idi. Airetten devlete geite, Osman Gazi babas Erturul bey'den ahzetmi olduu vasiyet veya nasihattan bir milim inhiraf etmemitir. Her ne kadar Osman Gazi kendi dneminde padiah diye anl-mamsa da, bir mutlakiyet temsilcisi olduunu sylemeden gee-meyiz. Ancak bu mutlakiyet, adalet, ahiret kaygs, istiare, istihbarat ve tarih bilgisiyle bir nizam halinde yrtldnde, her kafadan bir ses kan anaridende ve demokrasi ad altnda bu yola gididen de iyi netice verdii hkmlerinin her tarafta kabul edilir olmas, toprak mesahasnn Rona imparatorluunu bile getiini gznne alrsak yaanann mutlakiyet deil muvaffakiyyet olduunu teslim ederiz. Mool istilsnn ekilip gittii, Anadolu topranda yaayan insanlarn geirdikleri felketten sonra tbi olduklar Selukiye dev-etinin inkraz, yni yklmas, bir ok beyliin boalan otorite ma-arnna gz dikmesine sebeb oldu.

Kay boyuna verilen devlet kuu, niye bana deil diyen Anadolu beyliklerini bu tensibe karmaya evketti. Osmanl Devleti bu kar klar durdurmak, Anadolu birliini kurmak ve ondan sonra, cihan islmiatrma gayesinin tahakkukuna yarayacak siyasetini tesbite giriti. Siyasetinin temelini yukarda da beyan ettiimiz, edille-i erbaa tekil etmitir. Bizim davamz kuru bir cihangirlik davas deildir. 'l'y Kelimetullah davasdr. Deme lzumunu hisseden idrak, siyasetin rotasn hatrlatma yoluna giderek belki de, hissettii bir sapmay iaret etmek istiyordu! Dinin; dinde zorlama yoktur ikazn, gayri mslimlere devlet olduu ilk gnden itibaren uygulam, hi bir baka din mensubunu islmiyete girmeye zorlamam, ancak zendirmeyi de tebli me-todlari iinde mtalaa ederek, bundan da geri kalmamtr. Osmanl devletinin eitli devrelerde siyasi anlay, daima yazdmz hududlar iinde kaldn rahata syleyebiliriz. Amma bu siyasi anlaynn, bazen sadece zihinlerinde kald anlarnda olduunu bilmemiz gerekmektedir. Osmanl'da birlik ve beraberliin, kendi mslman nfusunu am bir hristiyan toplulukla bir arada yaayabilmesi, baka ortak noktalarn aranmasn getirmitir. Htt bu hlin haberdar olan ngiltere kraliesi, Sultan Abdlaziz'e, nfusunuzun ekseriyetini hristiyanlar tekil etmektedir. Siz de hristiyan olsanz, devletim size daha ok yardmc olabilir. Szlerini syleyebilmitir. Osmanl devletinin siyasetinde dima geni bir istiareye nem atfedildi ise de, neticede padiahn zerinde durduu ve tasdik ettikleri, heyet-i vkel denilen kubbeait vezirlerinin yrtmesine tevdi edilirdi. Ordularnn gc bir milletin siyasi tesirini yceltir veya nazar itibara alnmaz hle getirir. Da buyurgan olan devleti liye, Karlofa antlamasndan sonra pazarlk bir devlet seviyesine inmitir ve bu merdivenlerin iniide zaman iinde hzlanmtr. Avrupa'nn iki mhim devleti ngiltere ve Fransa adet hmiliimize soyunmular, fakat bu hmilii, iktisadi bakmdan bize pek pahalya oturtmulardr. Kapitlasyon; kuvvetli bir devletin, evinde cannn istedii crette hizmeti kullanan bir beyi andrmas gibidir. Kanuni'nin verdii kapitilasyonla, Tanzimat dneminin Ali Paasnn imzalad-kapitlasyon, ayn ismi tamasna ramen ayn kapya kanlardan deildir. Kanuni'ninki; lkenin ihtiyacn gideren cretli hizmeti tutmakt, li Paa'nnki ise, siyasi tavizler bile alabilendi. 3- Osmanli iktisat yaps ana hatlaryla, hududullah dediimiz, Cenb-i Hakk'in koyduu haram, hell hududlanna riayet, israfa geit vermez bir anlay dahilinde, felsefesini ortaya koymutur kendini. Yine Osmanl iktisadiyatn dnemler iinde deimez sanmamak lzmdr. Osmanl devleti, ilk d borcu Tanzimat ferman sonrasnda yapmak zereyken, Abdlmecid hn'n damad Ahmed Fethi Paa, durumdan haberdar olduunda, kaimpederi olan padiaha pek ackl bir tarzda, melen unlar syler: "Efendimiz, pederiniz cennetmekn (2. Mahmud) Ruslar ile iki defa savat, ide yenierilerle tutudu. Yepyeni bir

ordu kurdu. Kava lal gailesi hem saln hem de hazine-i hmayunu epeyice hrpalad. Yine de ecanbden bir fls almad. Size ne oluyor da bor almaya tevessl ediyorsunuz. Bunlara elini kaptran kolunu kurtaramaz" mdehalesini yapmaktan kendini alamaz. Padiahn bu ikazdan intibaha geldii grlr ve yaymlad bir iradei seniye ile bor almaktan sarf- nazar ettiini beyan eder. Fakat alakadarlar, antlamann imzalandn, alm gereklemeyecek olursa tazminat deme mecburiyeti doacan beyan ederlersede "elinizi kaptrrsanz kolunuzu kurtaramazsnz" ifadesi padiah pek tedirgin ettiinden iradesinde srarla, antlamann iptali, tazminatla alakal antlamay imzalayanlarn kendi paralaryla demesi emri verilir. 1299'da kurulmu olan bir lkenin, devletin ilk defa. da borlanmasnn 1840'lar bulduu dnlrse, 540 ksur yl kendi i iktisadi kaynaklaryla yaadn tesbit etmek gsterirk, devletin geliri, r, zekt, gayri mslim tebdan alman alnan vergi, gmrk rsumlan, imaretlerin ve antlamalar yolu ile Osmanl devletine, haralarn deyen mahmi, yni korumamz altndaki, voyvodalk, prenslik gibi yerlerden gelen paralar, devletin geiirini tekil ediyordu. Ayrca eyaletlerdeki valiler, timar ve zeamet sahibleri bu bulunduklar yerlerde, muharebeler iin asker yetitirdikleri gibi buralardan elde edilen haslatn vergilerini Dersaadet'e yolluyor-lard. hazine denilen hazine devleti skntl zamanlarda desteklerdi. Daha 17. yzyla girerken Osmanl devletinin toprak mesahas, yni 3. Murad devrinde 24 milyon, kilometre kareyi bulmutu. Gnmzde devletin ihracatlara tand bir ok imtiyaza ramen bundan bir ka sene ncesi yaptmz bir yllk ihracatmz. Osmanl devletinin skntl dnemlerinden olan 1908 ylndaki ihracatmz seviyesine anca gelebildiini kyaslarsak, gnmz iin nekadar ok dnmemiz gerektii anlalr herhalde. Osmanl ticaret anlaynda en mhim husus pein para ve bizatihi kendisi kymet olan altun ve gm sikke idi. Sultan Ftih; stanbul muhasarasna kalkmadan nce Edirne arsnda, tebdili kyafet alverie kar sabah saatlerinde. Urad ilk dkkndan bir batman yan fiyatn sorar ve alm yapar. Bu esnaf iin gzel bir alveritir. Alc bu sefer bir batman bal'n fiatn sorduunda satc, komumda da ayn fiyat isterseniz bal' ondan alnz teklifini yaptnda tekliften memnun olan istikblin Ftih'i: "benim byle esnafm olduka deil Kostantinapoleyi, dnyay bazma rm edebilirim" Der. Ticari hayatta Osmanl'nn hayran kalnacak hususlarnn dier biri de, sz'n senet olmas idi. Devlet adam ve mverrih Ahmcd Cevded Paa'nn, bir Bosna eyleti teftii vardr. Bu teftite Cev-ded Paa esnafa sorar maln na! satarsn? steyene satarm cevabn alr. Pein Hatam, yoksa veresiyemi? Sorusunada, her iki halde de cevabn alr. Senet yaparmsniz? Sorusuna; ne gerek var, mal alm sz vermi, ne lzm senet. Dediinde adam lrse? Sorusu paadan geldiinde, cevap; vrisleri der. Onlar da demezse? Diye soran paaya, esnafn cevab ise, "ylesi hareket mslmana yakrn?" Sorusu, Ahmed Cevded paaya bu sefer Bosnah'dan gelir.

4- Devlet tekilt yaps hakknda hulasaten syieceimiz yine bundan nceki metod iindedir. nk; devlet-i liye uzun sren safahat- mrnde, halden hle gemi bir idari anlaya mlik olmutur. Ancak her dnem ve devir iinde padiah mutlak devletin bas olarak muhafaza edilmitir. Memnun olunmayan padiahlar taht'tan uzaklatrlp, bazlar da katledilmise de, hanedan deitirelim diyen bir tek kii kmamtr. Bunun bir tek istisnas vardr l- Osman gider, l-i Midhat gelir> diyen ve bu szn de sarhoken sarfettii bilinen, kahraman- hrriyet nmyla millete yutturulmaya allan, Midhat paadr. Devletin 2. adaml, her gedii padiahn sznden sonra, mutlaka yerine getirilen sadrazamdadr. Padiah mhrn, bu grevi uhdesine verdii kimseye emanet eder ve btn emirler bu mhr'n varlnda sadrazamn istei, padiahn tasdii diye telakki olunup gerei yerine getirilirdi. Yrtmeyi sadrazam idare ederken, padiahn dine aykr arzu ve isteklerine engel olmakla vazifeli eyhlislm efendi, tabiatyla sadrazamnda mugayir-i diniyeye aid tasarruflarnda elini oynatmasn nleyecekti. lkenin asayii sadrazamn tedbirlerini uygulayan asker ve mahalli memurlar tarafndan hl yoluna konurken, nfa, adalet, ulema ve medreseler eyhlislm efendinin etki ve idaresi altnda bulunmaktayd. Sadrazamlar ordu ile birlikte savaa gittiklerinde ayrca serdar- ekrem unvann a hiz olurlardki bakumandanlk demektir. Kadlklar; Anadolu ve Rumeli Kadaskerleri denilen iki makama inksam ediyordu. Bunlarn ba, eyhlislm efendi idi. Maliye tekilt Defterdar- evvel, Defterdr- sni rtbesine havi; 'ki makam arasndaki ibirlii ile tanzim olunurdu. Defterdar- ev-Ve', badefterdar demekti. Harici ilere reis'l kttab makam bakard. Bunlar, ecnebi eliler ile grr, taleblerini alr, talimatlarn verir, bazlarmda icab hle gre sadrazam veya padiahn huzuruna kard olurdu. Reis efendiler, devletimizin gcnde grlen gerileme yznden uranlm malubiyetlerin en az zararla atlatlmasn temini hususunda baarl olmak iin ok uyank, dikkatli cerbezeli ve sinirlerine son derece hkim olmalar icab eden kimselerdi. Byle olabilmek de kolay deildi. Eyaletler; valilerin idaresinde olmakla beraber heryerde ayn selahiyette olmazlard. Baz vilayetler mmtaz eyaletlerdi. Orann kendine has artlar gz nne alnrd. unu hemen ilve etmek gerekirki devletin adaletle ilgili yapsnda ok hukukiuluk vard. Yni iki hristiyan arasndaki anlamazlk kendi cemaati ynetiminin dzenledii sistemde hal'l fasi etme hakk vard. Taraflardan biri mslman olursa davann baklaca yer, kad'lik makam olurdu. Uzun zaman hristiyan teb kendi aralarndaki anlamazlklar kad'lara gtrme yolunu semitir. Kadi'Iann adalet datm onlar teshir etmekteydi. Daha sonralar, dini ve milli asabiyyeleri azdrldndan kendi hukuk sistemlerine ba vurur oldular. Osmanl tekilt yaps iinde adalet mekanizmasnn yeri hususi bir mahiyet arzeder. Sulan caydrc mahiyetteki cezaiama sistemi, dnyada hi bir lkede grlmeyen derecede drst, bulduunu yerine ulatrr bir ahalinin vcud bulmasn salamtr.

Adalet mekanizmas nnde fertlerin eitlii ok byk nem arzeder. Buna rid halifeler devrinde bir yahudi ile Hz. Ali (K.V)'nin eid artlarda muhakeme olunmas yannda, Osmanl padiah, yce Sultan Ftih'in bu gnk Ayasofya'nn karsnda bulunan binay yaptrd, ancak bu mimar'n suistimaie dayal ilem yapt haberi padiaha ulanca sinirlenen Sultan Ftih, mimarn kolunun kesilmesi emrini verir. Bu emir tatbike konur. stelik bu mimar slm emnetinde olan bir gayrimslimdir. Hakl olduuna inanmaktadr. stanbul kad'sna mracaatla padiah dava eder. Vaziyet padiaha intikal eder. Kadasker Hzr bey, davay ryet eder. Padiah ksasa mahkm eder. Karardaki azamete bakan madur mimar, nce mslman olur, padiahn balad byk bir tazminatla, hayatnn bundan sonrasn geirir. Hzr Kad ile Ftih arasndaki duruma sonras u diyalog pek alaka ekicidir. Padiah; eer bana iltimas etseydin sana bu topuzla vurucaktm. Der. Hzr Ka-d'da krsnn arkasnda bulunan eri klc gsterip, siz de iltimasl bir davran istei gsterseydiniz, bu klla sizi hizaya sokacaktm. Der. 5- Osmanl devletinde dnce yaps, dier mevzulardada olduu gibi eitli safhalar geirmitir. Altyz ksur yllk devietin geirdii istihaleler bunda ro! oynamtr. Osmanl devleti mmeii esas alan bir kurulutur. Zmmeri de Kur'an- Kerimin tlim ettii anlay iinde bnyesinde barndrmtr. Dinlerine ve rflerine mdehalede devlet olarak bulunmamtr. Ancak baz kimselerin mdehalelerine de msaade vermemitir. Onlar taciz edenleri te'dib etmitir. Osmanl devleti, gerekten fikri hr vicdan yksek nesiller yetitirmitir. nsan esas alnm buna inzimamen, uan kular dahi devletin koruyucu kanatlarndan istifade etmilerdir. Eski evlerin cephelerinde bir kma yaplp, kulara dinlenmek vede souktan korunmalar iin yuvalar yapmlardr. Ahali, siyasi dncenin daima dnda kalmay tercih etmi, devlet baba, padiah efendimiz esprisine sadk kalmtr. Hkmet otoritesine kar yaplan isyanlarda ahaliyi bir seyirci olarak grrz. ok ndir vakalarda ahali olaylara karmtr, bunda da Sancak- erifin ekildii grlr Saray evrelerinde; her trl fikir mnakaa ve mzakere edilebilirken, bunlarn aynn ahali arasnda yapmak mkldr ve mahzurludur. Sultan 2. Mahmud zamannda Mukaddime adl bni Haldun'a aid eserin oaltlp ahaliye okutulmas tavsiye edildiinde padiah: "ocuun eline ustura verilirimi?" diyerek, bir incelie iaret etmitir. Kprl Mehmed paa dneminde kadzdeiilerle, tasav-vufularn savaa benzeyen kavgas ile 1830'larda kurulmu Beikta ilmi heyeti, eitli bilim dallan hakknda aratrma ve mnazaralar tertiplerken, onikiier denen bu ilim heyeti bakanna Sultan 2. Mahmud'un; "Aman bu almalar yapmakteyken, dini ve haik hafife almayn, yoksa eyhlislmn elinden sizi ben bile kurtaramam" demesi halkn mukaddes tand hususata ten- tana msaade etmeyen dnce hkimdi. nk devleti millet meydana getirdiinden ona sayg dncesini Osmanl devletr dima n plnda tutmutur. 6- Fikir ve sanat hayat Osmanl'da pek geni bir hrriyet bulmutur. nk,

sanat hayatnda ir sfatyla bir ok padiahmz, ehzdegn, htt hanimsultanlar dahi ina ettikleri divan ve iirleriyle bizzat yer almlardr. Gze! sanatlar iinde de resim ve heykel biraz sra d kalmtr. Yoksa gnmzde bilinen btn sanat kollan, daha bir samimiyetle ve geime mstani olarak alaka gsteren kiilerce yaplmaktayd. Bir ir; yazd bir mersiye veya kaside karl ald, bir kese altunla sadece kendini deil geleceinin maddi problemlerini dahi zm olurdu. Hat sanat Osmanl devleti hattatlar ile en mkemmel seviyeye karlm, "Kur'an stanbul'da Yazld" darb- meseli nesilden nesile anlatlmaktadr. Mimari eserlerin elan ayakta duranlar, bu alanda nerede bulunduumuzun sessiz fakat grlr ahidleridir. Osmanldaki sanal aslnda; harp sanatnn ayrlmaz bir paras olarak da grmek kabildir. Bilhassa mimarlarn pr'i saylsa seza olan Mimar Sinan; hereyden evvel bir yenieri olup, avrupa ftuhatnda olsun, sark lkelerine nizm verilmee gidite olsun, askerin ve ordu arlklarnn geebilmesi iin yapt kprler, dman kalelerinin yksek burlarna kmak iin hazrlad sava avadanlklar onu, ehza-deban, Sleymaniye'yi ve Selimiye'yi yapabilmeye gtren vize imtihanlardr. Yaptn saydmz eserler, finalde Mimar Sinan'n ipi gslediini ve tanzir edilemeyecek olduunu gsterir. Musiki leminde 3. Selim'in makam icd eden bir padiah olduunu, ehadetini salayan katiller, bana salladklar klla, yznn yansn paralamadan evvel elinde olan ve almakta olduu ney'i paraladlar. Bir cihan devleti padiah, elinde ney'i olduu halde ehidler kafilesine iltihak etmiti. Fikir hareketlerinde ise dini meselelerde; Simavna kadsyla balayp, Molla Ltfi v. s gibilerinin, mlhidhne hareketlerinin kaps ksa zamanda halka kapatlarak, bozuk ve art niyetlere frsat verilmemi, yollar yrmekle anmaz demek kaygs es geilmemitir. Osmanl devletinde fikir hareketlerinde canll, 3. Selim ile beraber grmek mmkndr. Bu hususta 1789 Fransz mason lar-ahali ibirlii, jakoben klb yelerinin zlim bir Fransa krallk idaresine kalkt vede baard isyandan sonra, gelien sosyal alkantlardan, btn dnya gibi biz de paymz alacaktk, aldk-da! Fakat; Osmanl cemiyetinde Fransa olsun, avrupann dier devletlerinde olsun, yaananlarla hi bir benzerlik yoktu. Buna bakarak bizim etkilenmemiz beklenemezdi. stelik ngiltere. Fransa-da gelien bahse konu ihtilli tasvip etmedii gibi. bastrma hususunda gizli gizli, kralclara yardm etmeye hazr olduunu beyan etmekteydi. Fakat Fransz kltr yaygnl bignelii nledi. Ancak harekete gei diye bir faaliyet grlmediysede, mnevverler oradan szlen haberleri aldka iinde olduumuz sistemi ac ac tenkitlere koyuldular. 3. Selim devri hariciye nazrlarndan Atf Efendinin, "Muvazene- Politika" yni denge politikas da diyebileceimiz, lyihasnda 'aret edilen aadaki husus, bize bahse konu ihtille nasl bakmamz gerektiini hatrlatm oluyor. Mezkr ihtillin, ana masonlarndan sayd Volter ve Jan Jak Ruso iin unlar beyan ediyor: Volter ile Ruso denmekle mruf ve mehur olan zndklarn ve onlar

gibi dehrilerin ha smme ha mbarek peygamberlere svmek ve ktlemek ileri olup, maksadlan btn dinlen ortadan kaldrmak., alaahir" imdi mslman bir toplum bu ekilde iln edilmi bir ihtillin fikir babalarnn maksad hakikisini rendikten sonra yine de oradan bir istimdad beklerse artk, belya hazrlansn demektir. nc Selim'in ehadetinden sonra, yenieri askerinin kaldrlmas gayretleri, 1826'da 2. Mahmud eliyle gerekletiinde grlen fikir hareketleri, Franszlarn, msavat-uhuvvet-brriyet s-zde bat dnyasn tetkike balayan mnevver taslaklarnn aznda vird oldu. Bilenle bilmeyen bir olurmu? lhi sorusu yerini Fransz laiklilerinin, uydurma ve samimi olmayan sloganlarna brakt. Fikir hayat denen anlay bir fikr-i ishal halini sergilemeye balad. Hemen unu da ekleyelim ki; 1860 ekiminin son gnlerinde kurulan ilk hususi gazete Tercman-i Ahval'in yaymlanmaya balamasyla, fikri hareketlere bir canllk geldii grld. Bunun devamnda Osmanl slm devletinde l artk Avrupa ne der? Ecnebiler yutarmi? Gibi aalk kompleksine eilim grlmee balad. Bu eilimler 2. Abdlhamid devrinde o kadar oald ki; kendi kurduu mekteplerde, okuttuu millet evldlan, onun vermeye gayret ettii nimetleri, grmezden gelmeyi adet edindiler. Ve nihayet o'nu devirdiler. Batl fikirlere dalmalar Osmanl devletinin trih sahnesinden silinmesine yetti de artt bile. 7- Hanedann yaps hususuna gelince evvel kelime mnasna bakalm; Soyca dindar ve asil aile demi Trdav lgati. Larus'da-da buna benzer bir tarif var kelimeyi. Hanedan kelimesinin bizde bazen sarakaya alndn, yni alay konusu yapldn gazetelerde defaatle grmzdr. Milletimiz asil bir millet olduu iin ayn zamanda en az mazideki haliyle dindar bir aile yaayna sahip olduundan lkemizde her bir aile hanedan saylr. Temennimiz btn ailelerin soylarnn, devamn Cenb- Mevl nsib klsn. Osmanl hanedan'na gelince bu elan devam eden bir soydur. Bu soyun en mftehir olaca husus dnya'ya hkmetmi bir milletin riyasetini yklenmi olmalardr. Bu hanedana mensup olmak, hem mazhariyyet hem de, byk mahrumiyyetin oda olmak demektir. Hanedan'n erkek yelerinin, yaamakta olan en yals 1. Ahmed'n ortaya koymu olduu vesayet anlayna uygun olarak daima hanedann reisi durumundadr. Hatta bu vesayete uymak yznden taht'ta gz olmayan 1. Mustafa zorla taht'a karlmtr. Buna karlk bu vesayet sisteminde, ehzade ve karde ktalleri kd zerinde nlenmitir. Fakat kaideleri ihll eden cemiyetler bir k yolu ararken cinayet dahil bir ok yanlnda muhatab olurlar. Osmanl hanedannn en mhim vasflan iinde, ahali arasnda akraba sahibi olmama yoluna nem vermi olmalardr. Bu sebebten, izdivalarn umumiyetle esirelerden, uzak blgelerden gelmi bilhassa, Kafkasya civarndaki erke kabilelerinden gelen hanmlarla yaparlard. Gayri mslim olup, harem'de din-i mbine giren ve girdii dinin feraizini,

takvasn yapmaya gayret eden hanmlarla da evlenmilerdi. Osmanl padiahlar; tabiatyla dinimizin msaadesi nisbetinde tek evlilikden ziyade ok evlilii denemilerdir. Bunlarn iinde yalnz Gen lakabl 2. Osman, tek evlilik yapm ve eyhlislm Hocazde Es'ad Efendinin kz,*Naile hanmla izdiva yapmtr. 3. Mehmed'e kadar ehzadeler Anadolu vilayetlerinde valilikle istihdam edilirler ve yava yava zimam- idareyi bellemelerine gayret gsterilirdi. Padiah izdivalarnn birden fazla olmas ve bunlardan husule gelen ocuklarn arasnda ayn meknda geni olmasna ramen, Dr takm ihtilaflar meydana gelmekteydi. Annelerin, baba bir karde olar ocuklar iyi bir geime sevkettikleri esaslardansa da, bazen valide sultan olma arzusu ki koskoca cihan devletinin Ana-sultan olmay hangi akll kadn istemezki? Bu arzunun gerei ehzadesini taht'a tevik kendisine, yardmc olabilecek kimseleri bulmak gibi aratrmalara girdii pek sk rastlanan durumlardr. Fakat u o kadar nemlidir ki, ekberiyet yni yaa aile iinde kim bykse ona son derece hrmet ve sayg gsterilmitir. Osmanl hanedan dnya'da hi bir hanedann grmedii, maduriyete maruz braklmdir. O temiz insanlar, dnya'ya ferman okumu aile mensuplarndan baz prensesler, ecnebi lkelerde, o lkenin askerlerinin amarlarn ykayarak, hayatlarn kazanma ve idme ettirmemecburiyetine drlmlerdir. Bu bahsi 7/mart/]924 tarihli Akam gazetesinde yer alan bir haberle kapatalm. Mustafa Kemal Paa meclise verdii bir nergede, yurd dna karlacak Osmanl hanedannn bayan azalarnn, memlekette braklmas stne bir takrir verir. Bu takriri verene Cumhuriyet Haik Frka mebuslar, tarafndan red cevab verilirken u kelimeler pekcabi dikkattir. "Biz, deil onlarn dirilerini, llerinin kemiklerini dahi bulunduklar mezarlardan karp atalm diyoruz." 8TopIum yaps meselesinde her madde banda olduu gibi byle uzun yaam devletlerin tetkiklerinde, dnemler incelenip, sonuca gidilmesi daha dorudur. Bizim burada sayfalarmz byle geni bir aratrma ile donatmamz zaten esas olmaldr. Ancak cihann en byk devletlerinden birini tekil eden, Osmanl devletimiz, bu kaide iinde mtalaa edilmelidir. ehirleme olaynn dnyada da az olduu dnemde Osmanl toplumunun byk kismnn ziraatle megul ve genellikle kylerde yerlemi olduunu grrz. Devlete olan toplum ball fevkalde st derecede idi. Gayri mslim teb dahi, 1770 yllarna kadar son derece devletin bals grnts vermekteydi. Ne zamanki Rusya; Osmanl devleti topraklarnda yaayan Ortodokslar iin hmilik imtiyaz aldnda, gayri mslm teb'da, bu ballk geveklie doru yol almaya balad. Beri yandan birtakm valilerin, mltezimlerin, voyvodalarn bulunduklar yerlerde yaptklar zalimane i ve yanllklar yznden ihvanlara sebeb olduundan, ahalide isyancya sempati besledii rlrd. Bu devletin yldirdi deil, devletin temsilcisinin yldr-d insan, ayn zamanda halife olan padiahdan mmidini asla eksiltmezdi. nk yanl yapan idarecinin hesabn, padiahn sorgulayacan bilirdi.

Byk devletlerin baehrinde bir takm olumsuzluklar yaanrken, serhad boylarnda ordusunun fetihler yapt pek rastlanan olaylardr. Osmanl devleti ise, bu hususlarn en ok hid olunduu bir devlettir. 9- Bilime olan Osmanl devleti katks, ilim adamarna verdii-nem onlara gsterdii hrmet ve bu hususda hi bir dini, mezho-bi ve rki bir ayrma gitmeden, bilim ve ilim namusuna saygs, bizzat bu bilim adamlarnn itiraf ile sabittir. Baron Carre de Vaux "slm Mtefekkirleri" adl eserinde Sultan Ftih iin unlar sylyor: Bu fetih Ftih Sultan Mehmed'e tesadfen veya Bizans imparatorluunun zayfl yznden myesser, olmamtr. Bilakis Ftih Sultan Mehmed, nceden gereken hazrl yapm ve devrindeki her trl ilmi glerdende faydalanmtr. O zamanlar top daha yeni icad edilmiti.> Biz bu ahsnsylediklerine, Sultan Ftih'in, havan topunun bizzat mucidi olduunu syliyerek itirak edelim. Bir ok kimsenin pinti diye vasfetme gafletinde bulunduu Cennetmekn Sultan 2. Abdlhamid Hn, kuduz asn bulmaya alan, bu faaliyetini maddi yetersizlikler yznden, erteleyeceini iitmi olduu almalarna devam etmesi iin kendi cebinden byk meblalar gndererek bilime maddi bakmdan hizmette bulunduunu ilave edelim. Gelenbevi smail efendi gibi matematikiler ve daha nice Osmanl ilim ve bilim adamlarda gelip gemilerdir. istanbul'un fethinden sonra Sahn-i Seman Medreseleri Sultan fatihin kurduu ilim ve bilim, renme kurumlardr. Kanuni zamannda gerekletirilen Sleymanye camii ve medreseleri, mev-cud bilim merkezleri olmutu. Avrupa ise; bu sralarda losyon bulma ilminde ileri gitmidi. nk ykanmann, hayatlarnda yeri olmyan bu insanlar, vcud-iarndan neet eden kokulan bastrmak iin yeni kokular bulmaa alyorlard. Tuvaletten habersiz Parisli def-i hacetini oturak denen kaplara yapyor ve pencereden sokaa dkmekteydi. emsiyecilik mesleide bu pisliklerden korunma iin yaptklar salam emsiyelerle, epeyi terakki etmiti batllarda. Fakat bildiimiz kadaryla bilim hayatna yzelli yla yakndrda maalesef biz de bir katk salam deiliz. Bilime ak olmak en nemli husustur. Osmanl devletinde harp bilimleri daima ncelik kazanmtr. nk islm yayma grevibir ftuhat devletini gerektirirdi. Savalarda ar zrh kullanmayp ok fazla harekt kabiliyeti elde etmek, fiziki kabiliyeti iyi kullanmay getirmitir. Donanmamzn gemileri bir baskn karsnda abuk harekete geebilmek iin demir alma yolunu terkedip, demirleri, denize funda edip saldry karlama hareketlilii fenn-i harbin biz de tatbik olunanyd. Beri yandan Sultan Ftih'in top dkme sanatnda kendine hizmet arzeden Macar mhendis CJrban', istihdam kendi mevcud mhendislerini takviye etme hesabna dnkt. Nitekim rban'n, hi adl top'un berhava olmasnda hayatn kaybetmesi, top dkmemizi akamete uratamamtr. Hlbuki; Cban usta Ftih'e gelmeden sanatn avrupann krallarna sunmutu, fakat istihdam olunmamt. Osmanl humbarac snfn inkif ettiren Baron d Tot, daha sonra 2. Mahmud dneminde gelmi bulunan Byk Moltke harp fenninin deerli bilim

otoriteleriydi. Hemen unu ilve edeyim ki, 1999 ylnn Osmanl devletinin kuruluunun 700. yl mnasebetiyle yaplan kutlama programlar devlet trenleri bakmndan lyki vehile yaplm olmasa da varln grmek kabil olmutur. Bilhassa sevsek de, sevmesek de devrin cumhurbakan sayn Demirel; kutlama senesi iinde, stikll harbi sonras resm ideolojinin, millete yeni rejimi benimsetebilmek iin devlet-i liye'yi ktleme kampanyas aldn, bir takm haysiyet celltlnn yapldn, nice zevat'n da, hakketmedikleri hakaret ve bhtanlara maruz brakldn, artk rejimin oturduunu, kimsenin Cumhuriyet ile zoru olmadnn tebeyyn ettiini, artk dorularnda ortaya karlmasnn, sosyolojik adan cemiyeti hazrlama dnemininde tamamlanmasnn krp, dkmeden hakikat gneinin klar, propaganda yalanlarn soldurabilir mnasna gelecek bir beyanla lkemizin reisi olarak ifade etmi olmasnn da katksyla Osmanl trihinin eitli ynlerini daha hr bir ekilde sylenme ortam tesis edildi. slm; Osmanl ve insaf dostu insanlar temin olunan bu ortam gayrete getirdi. Maddi ve mnevi emekler ortaya sald ve haylice mekk vakalar hakikatleriyle yaymlanmaya muvaffak olundu. Perde arkasnda kalm hakikatler gnyzne karlmaya baland. Bundan hak denen olay payn alrken ideoloji anlay hasebiyle trihinden habersiz, htt yanllar doruymu gibi retilen nesillere verdiimiz zararn bir blmn tamir imkn da bu 700. yl kutlamalar sayesinde kolaylat. Yaplan aratrmalar, bilinip de kapal tutulan bilgilerin, bilhassa tanzimat sonras vesaik de, devreye girince tanzimat sonras trihin yeniden yazlmasn icb ettirmitir ve merhum Ord. Prof. smail Hakk (Jzunarh'nn, yakn dostlarna syledii "Rabbim bana; Tanzimat dnemini yazdrmaz naallah" szleri aklmza geldi hakikaten yazamadan da hakknda emr-i hakkn vukuu bulduunu, merhumun balad almay devam ettirmekle grevli Enver Ziya Karal'n tanzimat yazdn hatrladk. Grlecektir ki, eyrek asra kalmayacak Osmanl trihi dahada sarahatla, yni mukni, ikna edici effaflklarla gelecek nesillerin mtalaasna hazr olacaktr. Bu almamzn tanzimat dnemi, yukarda iaret ettiimiz hususlarla hem ahenk olarak kacaktr karnza naallah.. nszmzn bandan bu yana ifade ettiklerimizde, bir cihan devletinde olan vasflan tesbit ve takdime altmz okudunuz. Bunlarn iinde atlam olduumuz, bahsini almann iyapsnda karlacainz umduum bilgilere, mevzu-muzla alakal olsun veya olmasn, stadm addettiim, merhum Ahmed Rsim Bey'in faydal bilgiler ad altnda, gerek o zattan aldm, bilgilen gerekse dier kaynaklardan edindiklerimi, "Bilgi Bankas" ad altnda sunmaya gayret ettim. Benim slbumda dip nottan ziyade, aktarmalar ve mhim ve az rastlanr vak'alarn kaynaklarn, okuma akn kesmemek hasebiyle, metnin iinde verdim. Ayrca nakil esnasndaki meseleye, te'yid veya itiraz babnda mdehalem, ayr yerde deil ayn yerde olmutur. Osmanl islm devletinin

tekilt yaps son cildde zet fakat toplu bir halde yazlmtr. Saray tekilt, devletin iinde mtalaa olunduundan ayn blmde zikredilmitir. Bu almamzda; mukaddes stikll Savamzn devlet-i l'ye trihi iinde yapld gz nne alnarak yaplmtr. stikll Sava Subaylarnn ve Mehmedii Osmanl Devleti evld olduu anlay iinde kaleme alnmtr. Yaptmz almann, milletimizin asil ve necb evldlarnn trih kltrne katklar olmas yan- temennim olup Cenb- Hakk' rzasna uygun ilerimizde milletimizin ve hepimizin zerinden siyanetini esirgemesin. HASIRCIZADE METN HASIRCI. Sargzi: 10/ocak/2002

OSMAN GAZ
Babas: Erturul Gazi Annesi: Halime Hatun Doum Tarihi: 1258 Vefat Tarihi: 1326 Saltanat Md.: 1281-1326 Trbesi: Bursa'dadtr.

Osman Gazi'nin Emirlii


Erturul Bey'in vefat zerine, Kay Kabilesi'nin ileri gelenleri toplandlar Gazi Osman Bey'i setiler. Osman Bey'n kardeleri ise, bu seime gnlden bir ballkla katldlar. Ne var ki, Osman Bey'in seilmesi, amcas Dndar Bey'in cann skt. Baa gemek iin birtakm almalara girdiyse de, Osman Bey'in seilmi olmas, Seluk Sultannca da tasvib ve tasdik grdnden, bu almalarnda baarya ulaamad. Fakat bun hazmedemeyen Dndar Bey, Osman Bey'in ilerini aksatmak in O'nun dmanlaryla bile ibirlii yapmaktan ekinmedi...

( Rya)
Devlet-i ebed mddet, yani Osmanl Devleti'nirV-'ly- Ke-limetullah iin kurulup, gelierek dnyann ktasna hakim olacann mjdecisi olan ryadan da sz etmeliyiz. Ertuurul Bey, birgn St civarna dolarken, geceyi bir ky imamnn evine geirmesi icab etmi. Erturul Bey'in oturduu yerin arkasndaki dolapta imam efendinin Kur'an- Kerimi bulunuyormu mam Efendi telala Kur'an- Kerimi alp yksek bir rafa kaldrm. Okuma-yazma bilmedii rivayet edilen Erturul Bey ise: O ne kitabdr? diye sormu mana Efendi de: Allah (c.c)'n, peygamberimiz (s.a.v.) Efendimiz Haz-retleri'ne bildirdii Kur'an- Kerim'dir; btn in ahkm onun iinde yazldr, diye cevap vermi. Bir sre daha sohbet ettikten sonra, mam Efendi msaade isteyip misafirini yalnz brakm. Erturul Bey, namazn kldktan sonra, Mushaf- erife dnerek ellerini balam ve sabaha kadar ylece ayakta durmutur. Sabaha kar yorulupta yastna dayanp kendinden getii bir srada Allah (c.c) tarafndan ryada kendisine Sen benim kitabma bu kadar hrmet ettin, ben de senin evladmda ta kyamete kadar devam edecek bir saltanatla kutladm. diye bir ses gelmi Ertuurul bey uyandnda bu ryay imama sylemi ve bir sre sonra da olu Osman Bey'e anlatt rivayet edilir. kinci rya ise; Erturul Bey'in, Osman Gazi domadan evvel Konya'ya

gidilerinden bir keresinde, gece ryasnda; evinin ocandan tatl bir su karak, oba oba bir byk'deniz olup her taraf kaplam. Erturui Bey, Sutan Aladdin'in Baktibi, zamann byk alimlerinden Abdlaziz Efendi'ye ryasn anlatm. O da: Yaknda senin bir olun doacak ve O'nun saltanat alemi kaplayacak diye tabir etmi. Az bir mddet sonra da Osman Gazi'nin doduunu baz tarih kitaplar yazar. Osman Bey, aslen Karaman'l olan, tahsil iin am'a gidip sufiyye mesleine intisab ederek dnen ve St'te halk ir-, ada balayan byk alim eyh Edeb Ali Hazretleriyle grr ve O'nun tevecchn kazanmaya alrd. Birgn ey-h'in kz Mal Hatun'u baka kzlarla beraber gezerken grr ve ak atei kalbine der. Fakat eyh Edeb Ali'ye ayp olmasn diye bu akn sene saklad. eyh Edeb Ali'nin tekkesinde misafir kald akamlarn birinde bir rya grd. eyh'in koynundan bir ay kp kendi koynuna girmiti. Gbeinden bir aa peydah olup, dallar btn dnyay kaplamt. Edeb Ali'ye bu ryay anlatan Osman Bey, u cevab almt; Sen bana damat olacaksn ve byk, uzun mrl bir devlete kavuacaksn. Daha sonra kz Mal Hatun'u Osman Bey'le evlendirdi. Aladdin ve Orhan adndaki oullar Mal Hatun'dan domulardr. te bu rya, Osmanl Devleti'nin slm fetihleri (zafer-ieri) iin kurulacan mjdeleyen ilhi iaretlerdir. Yine mehur bir alim ve tarihi olan Bitlis'li dris der ki: Kumral Abdal adnda bir gnl ehli vard. Yeniehir taraflarnda otururdu. Dervileriyle Rum kylerine akn eder, gaza yapard. Bir gn Allah yolunda ehl-i halden byk bir zatla grt. Bu zat, Kumral Abdal'a: Allah-u Tel, Osman Gazi'ye kyamete kadar devam edecek bir byk devlet ihsan etti, git mjdele!) diye emretmi, Kumral Abdal, Osman Gazi'yi tanmyordu. O mbarek zat Kumral'a, Osman Gazi'nin ehresini tarif etmi... Kumral Abdal da bu almetlerle Osman Gazi'yi bulup mjdeyi vermi. Mjdeyi alan Osman Gazi, imdiki halde br kilsja, bir marabamdan baka eyim yoktur. deyip, onlar Kumral Abdal'a vermi. Kumral, marabay alp, klc geri vermi ve bylece kl fetihlerini mjdelemi. Osman Gazi, ok sonralar Kumral Abdal'a bir zaviye yaptrm ve Yeniehir civarnda kendisine tarlalar vakfetmitir. Btn bu zikrettiimiz manevi mjdelerin en dikkat ekeni de eyh-i Ekber Muhiddin-i Arab Hazretlerinin, Osmanoul-iar'nn kacan 70 sene evvelden cifir ilmi denen ve ince hesaplarla yaplan bir ilimle kefederek, ona dair ecere-t'n-Nu'maniyye Devlet'il Osmaniyye adl bir eser yazarak, Ali Osman Halifelerinin^brincisi Yavuz Sultan Seim Hazretieri'nden balayarak, Osmanl Devletinin byk vakalarn, Cifir lminin kelimeleriyle ifade etmiti Btn bu yazdklarmz, Osmanl Devleti'nin Cenab- Hakkn murad-i ilhsine nail, evliya- kiramn muavenetine layk bir devlet oluunun ve onun kurucusu Osman Bey'in kalp gznn ak bir zat olduunun ispatdr.

Gazi Osman Bey'in almalar


Osman Gazi'nin beylie seildii sralarda, Konya Seluklu sultanl inkraza (yklmaya) yz tutmu ve byk karklklar iinde bulunuyordu. Osman Gazi, yukarda anlatlan manevi mjdelerin manasn mdrik bir bey olarak siyasetini, o mjdelerin istimatine gre tanzim ediyor, byk bir vazifeyi devralmann ve onu devam ettirebilmenin, kl kuvvetine dayanacana inanyordu. te bu kark devrede kuvvetlenebilmek iin etrafndaki tekfurlarla iyi geinmeye gayret ediyordu. negl tekfuru Nikola, Osman Gazi'nin bu patrdlara kar-myarak kuvvetlendiini hissediyor ve kuvvetlendike kendisi de dahil her yeri ele geirip hkmedeceini anlyordu. Bunu nlemek iin dier tekfurlarla ittifaka giriti. Osman Gazi, dervi ve sevenleri vastasyla bunu haber alnca, bunlarn birlemelerini nlemek zere negl' fethetmeyi dnd. Bu maksatla H. (683) (M. 1284) senesinde negl yaknna bulunan Kolcahisar'i basarak, kaleyi ykt ve birok ganimetle geri dnd. Nikola, komusu olan Karacahisar Tekfuru ile birleerek byk bir ordu meydana getirdi. 120 kadar svarisi ile Ham-za bey ky yaknndaki Ermeni Beli denen yerde bulunan Osman Gazi'nin yonulu kesti. Kl klca ok sert bir cenk balad. ok kalabalk bir dman ordusuyla arpan slm mcahidleri zor anlar geirdiler. Hatta bu arada mcahidlerin nllerinden Bay Hoca ehadet erbetini iince, bir aknlk meydana geldiyse de, nusret ve zafer; sabrden ve Allah iin cenk edenlere nasib olaca iin Osman Bey ve svarileri bu niyyet ve amelde bulduklarndan, dman ordusuna dalkl hcum edip, onlarn emberini yararak, lleri ve yararlaryla babaa brakp kurtuldular. ehid Bay Hoca'nin mezar Hamza bey kynde olup halen ziyaret edilmektedir. Osman Bey bir gece 450 sekin svari ile, Ermenibeli'ni dolap aniden Karacahisar zerine indi. Rastgeldii dman drp bir ok ganimet alarak Domani tarafna dnd ve ormanlar iinde gizlendi. Karacahisar Tekfuru, askerini negl Tekfurunun askeri ile birletirip, anlama yaptklar baka tekfurlarn askerleriyle de buluarak negl nnde byk bir topluluk meydana geldi. Osman Bey de etraftan olduka mcahid olaplamiti. Aralarnda ittifak etmi tekfurlarn ordusu, hareket eder etmez, Gazi Osman Bey de Domani'ten aa yrd ve dmann karsna dikildi. Yaplan sava sonunda dman perian olmu, len dman askeri, meydanda bir tepe meydana getirmiti. Bu savata Gazi Osman Bey'in kardei Gndz Alp ehid olmu, buna mukabil Karacahisar Tekfurunun kardei de ldrlmt. Savatan sonra ehidleri defn eden Osman Bey, karde Gndz Alp'in cenazesini st'e gtrerek babasnn yanna defnettirdi. te bu zafer, Gazi Osman Bey'e byk bir hret kazandrmt.

Gazi Osman Bey'e Beylik Beratnn Gelii


Seluklu Sultan H. 683 (M. 284) senesi Ramazan- erifi balarndaki tarih ile yazl bir menur gnderdi. Farsa yazlm olan bu menurda Osman. Gazi'ye: Saadetmenendi eaz ekrem ve kmkn muazzam nsirddnya ved'din Ebu'nNasr Osman ah, metfceanallah bituli hayatihi ve ymni likaihi... eklinde hitab olunmu ve zamanmzn evketli hkmdar, gndz ve gecemizin azametli ah erefi diye vasflandrlmtr. Ayrca bu menurda Osman Bey'e adalet ve insaf ile eriatn ahkmna gre hareket etmesi, sulh isteyenlerle sulh iinde yaamas, ahdine sadk kaimas, Cenab- Hakk'n emri olan emaneti ehline veriniz fehvasnca, hkmdarlar iin ok nemli nasihatleri ihtiva ediyordu. Cenab- Hakk'a itaat, onun eriatini tatbik edenlere itaatle mmkn olduu hatrlatlarak, Osman Bey ve memurlarnn gsterilen yolda hareket etmelerinin Din-i slm'n farzlarndan olduu bildiriliyordu. Bu menurdan sonra Seluklu Sultan ile Osman Bey'in haberlemesi kesilmitir. Yukarda anlattmz menurun izahatndan; meselelere bugnk art ve kalplan eskiye tatbik etmek gryle hareket edenler, phesiz yanlla derek bu menur neticesinde Osman Bey'in St'e nahiye mdr tayin edildiini zanederler. Halbuki her unvan aid olduu zamana gre dnlmelidir. Oysa Gazi Osman Bey'e verilen unvanlar, mstakil bir devlet reisine verilen unvanlard. En azndan i ilerinde mstakil bir devlet reisine... Yoksa btn mslman sultanlar manev olarak zamann halifesine bal idiler. Bir devletin en nemli unsurlarndan biri; adalet tevziine haktan ayrlmamak, hakszln mutlaka giderilip, hakkn yerine getirilmesiyle mmkn olduunu bilen Osman Bey, Hz. mer'i rnek alarak resmen kadlar tayin etti. Bu kadlarn vazifesine ne kendisi kart ne de bakasn! kartrd. Adalet mekanizmasn kuran Osman Bey, bylece airetten devlete en nemli adm atm oluyordu...

Osman Gazi'nin Hutbede lk Olarak Adnm Yer Almas


Karacahisar'n fethinden sonra eyh Edeb Ali'nin akrabasndan ve talebesinden olan Dursun Fakih'i hatib tayin etti. Dursun Fakih, byk bir alim olup, Osman Gazi'nn yapt savalara da itirak edip, askere namaz kldrrd. H. 688 (M. 1289) Senesinde bir cuma gn Dursun Fakih hutbesini irad ederken, Seluk Sultam'nn ismiyle beraber Gazi Osman Bey'in ismini de hutbede okudu. Osman Gazi ikametini Eskiehir'e nakledince, Dursun Fakih hutbelerinde daima Gazi Osman Bey'in adn Seluklu Sultan ile beraber okumaya devam etti. Hulgu, Abbasi hilafetini ortadan kaldrdktan sonra, slm lkelerindeki sultanlarn ve emirlerin adna kendi memleketlerinde hutbe okunmaya baland. Bir mddet sonra Abba-soullanndan birine biat olunduysa da, o hibir ie karmaz, Msr sultam'nn tahta klarnda ona kl kuatr ve bir de menur verirdi. Bu hilafetin zaytf ve tesirsiz hali, Yavuz Sultan Selim Hazretleri'nin

hilafeti almasna kadar devam etti.

Eskiehir'de Pazar Bac Vakas


Gazi Osman ah Eskiehir'e gidince, Eskiehir hkmet merkezi oldu ve ehirde pazar kuruldu. Eskiehir'in, Ktahya eyaletine bal olduunu iler .ren Ktahya Bey'i Germiya-nolu Aliar Bey, adamlarndan birini Eskiehir'e gnderip, pazarda satlan mallardan vergi almak istedi. Gazi Osman Bey, gelen adam kovdu ve pazar memurlarna ekmek paras diye her ykten ikier aka alnmak zere bac resmi koydu. Bu meseleden dolay Osman ah ile, Germiyanolu arasnda kk bir atma oldu ve tabii kazanan yine Osman Bey... Ktahya ve baka taraflardan gelen Trkmenler, Karacahisar'a yerletiler. Bundan sonra Osman Gazi bazen Eskiehir'de, bazen St'te, bazen de Karacahisar'da oturur, memleketin gelimesine, adaletin yaylmasna ve halkn haklarnn korunmasna alrd. Bu suretle ehirler en, yollar emin ve halk rahatlk iinde idi.

Osman Bey'in Savalar


H. 691 (M. 1292) Senesinde Osman Gazi 1500 sekin Ouz svarileri ile Harmankaya Tekfuru Mihal'in klavuzlu-unda Gynk tarafana yrd Sarkaya zerinden Beta kyne vard. Mudurnu tarafnda oturan Samsa avu'a haber gnderdi. Oradaki Tekke eyhinin yardmlaryla Sakarya Nehri'nin kolay olan geidinden geip Samsa avu'la buluarak onun rehberliiyle Sorgun kasabas zerine yrd. Kasaba halk aman dileyince Samsa avu Sorgunlulara kefil olup Osman Gaz'ye balanmalarn temin etti. Gynk, Tarakl ve Yenice taraflarna giderek btn bu blgeleri yamalad. Birok ganimetler alarak geri dnd.

Bilecik'in Fethi Ve Yarhisar le negl'n Durumu


c beylerinin birbirlerine girdii dnemde Osman Gazi slm ehirlerine hibir ekilde saldirmayp, yalnz cihad ile megul oluyordu. Gazi Osman bey'in bu hasletleri btn mslmanlan sevindirdii gibi, komu tekfurlarn da dmanln ekiyordu. Osman Gazi ise, sadk dostu Kse Mihal vastasyla tekfurlarn ilerine vakf oluyordu. Bilecik Tekfuru da Osman ah ile mttefik grnyordu. Osman Bey, yaylaya karken fazla eyasn saklamas iin Bilecik kalesine brakrd. Halbuki Bilecik Tekfuru samimi olmayp tam bir riyakarlkla hareket ediyor, teki tekfurlarla birleip, Gazi Osman Bey'in aleyhine alyordu. Kse Mihal'in dnne giden Osman Bey'i pusuya drmek isteyen tekfurlar, Osman Bey'in maiyyetini kalabalk grdklerinden korkup saldrdan

vazgetiler. Bilecik Tekfuru, Yarhisar Tekfuru'nun kz Lots'le yapaca izdivacn hazrlklarn srdrrken, komu tekfurlar davet etti. Fakat bu arada Osman Bey'i de tuzaa drmek iin Kse Mihal vastasyla davet etti. Fakat bu davetin altndaki kt niyeti sezdi, fakat hi belli etmiyerek, yaplan davete icabet edeceini syleyip, dn hediyesi olarak Bilecik'e bir koyun srs gnderdi. Ayrca dnden sonra da yaylaya kacan, arasnn ak olduu Germiyanoulu'nun kadn ve mallarmza, dnde oluumuz mnasebetiyle, zarar verebileceini, Bilecik Tekfuru izin verirse, kadnlar da, mallar da kaleye gndermek istediini bildirerek, dn davetini yapan Kse MihaPe haber yollad. Bilecik Tekfuru, Osman Bey'i yok etme plann zehirleme, yahud daha baka bir tarzda yapmay dnmt. Byle bir haber gelince buna ok sevindi. nk hem kadnlar, hemde mallar kendi ayaklaryla geliyordu. Derhal dn yeri olarak Bilecik civarnda akrpinar denen bir imenlii seti ve Osman Bey'in teklifine evet cevabn gnderdi. Osman Bey, teklifine evet cevabn alnca, 40 kadar ba-nadir mcahidini kadn kyafetine sokarak, bir o kadar gen mcahidi de keelere kilimlere sarp sandklar iine yerletirdi ve hayvanlara ykledi. Kadn kyafetine girmi bahadrlar, koyunlar srerek Bilecik Kalesine girdiler. Osman Gazi Hazretleri de kuvvetlerini yanma alarak akamst hareket etti. Kendisine pusu kurulacak yere geldiinde, yanndaki kuvvetin byk ksmn orada brakarak ok cz'i bir kuvvetle dn alanna gitti. Bilecik askerinin yans gelini almak zere Yarhisar'a gitti. Byk ksm da dn yerine gittiinden, kalede ok az miktarda asker kalmt. Kadn kmdaki bahadrlar, sandklardaki mcahidleri de karnca, kalede kalan Bilecik askerini bertaraf etmek ok kolay olmutu. Kaleyi zaptettiklerini dn alannda kemal-i rahatlk iinde bekleyen Osman Gazf ye ulatrdlar. Fakat Bilecik Tekfuru da ayn anda durumu renmiti. Buna ramen sarho olan askerlerini toplayana kadar, slam Dininde haram olduu iin iki imeyen Osman Gazi ve deerli askerleri derhal atlarna atlayp kaar gibi yaparak, sarho bir gruh olan Bilecik askerini pusu yerine doru ekmeye baladlar. Onlarn bu kan ciddi sanan Bilecik askerleri, pusunun tam gbeine dtler ve kltan geirildiler, Osman Gazi, byk bir sava teknisyeni ve Ce-nab- Hakk'n emirerine riayet eden bir mslman olarak zafere ulat. Oradan yldrm sr'atiyle Yarhisar'a giderek dn alay iin gelmi Bilecik askerini de tarumar edip, gelinle beraber dn alayndaki kzlar da esir ald. Fetihler balamt. Hi ara vermeden Turgut Alp'i negl' kuatmak zere gnderdi. Bilecik ve Yarhisar kalelerini emniyete aldktan sonra, Turgut Alp'in yanma gelerek negl kalesini fethedip, negl Tekfurunu da idam ederek, kaleye muhafzlar koydu. Elde edilen ganimet ok zengindi. Bunlarn en iyilerini seip, 60 cariye ve 100 kle ile Konya Sultan Aladdin'e gnderdi.

Ganimetlerin iinde bulunan Lotus hanm, Gazi Osman Bey'in 16 yanda bulunan kahraman evlad Orhan Bey'in hissesine dmt. Gazi Osman Bey, Lotus Hanm'la olu Orhan Bey'i evlendirince, Lotus Hanm, cn- gnlden Din-i slam'la ereflendi ve Nilfer Hatun adn aidi. Nilfer Ha-tun'un mslman olmasnda hibir tazyik ve zorlama yoktu. nk L ikrahe fid-dn fehvasnca kimse kimseyi mslman olmaya zorlayamazd... Bu, mes'ud izdivatan, Rumeli Fatihi olarak bilinen ehzade Sleyman Paa ve ehid padiah Murad- Hdavendigar dnyaya geldiler. Nilfer Hatun, Valide Sultan oldu. Bursa'da Nilfer Nehri zerinde ok salam bir kpr yaptracak ve daha nice hayrlar ileyen bir Nilfer Hatun olarak anlacaktr... Gazi Erturul Bey'in vefatyla yerine, Osman Bey'in gemesini bir trl hazmedemiyen Dndar Bey, Gazi Osman Bey'in aleyhinde birleen tekfurlarla ibirlii yapt anlalnca, Osman Gazi Hazretleri ok kzd. Bu hainlikti! Hainliin cezas verilmeliydi ve att bir okla onun hayatna son verdi.

Baz Kalelerin Fethi Ve Bizans'a lk Tokat


Gazi Osman Bey, H. 689 (M 1299) ve 699 (M. 1300) senelerinde Kprhisari, Yurthisar ve nn Kalelerini zaptet-tiklen sonra znik ehrini muhasara etti. znik ehrinin hristi-yanlar iin nemli bir yeri vard. yle ki: 400 eit ncil'in uzun mzakerelerden sonra 4'e indirilmesine karar verilen toplantnn yapld belde olmasndan dolay... znik ahalisi Bizans'tan yarm istedi. Kayser derhal bir ordu hazrlayp gnderdi. Bizans'n znik'e bir ordu gnderdiini haber alan Gazi Osman Bey, durumu Sultan Aladdin'e bildirdi. Sultan Aladdin de, Afyonkarahisar Sancak Bey'ini, Osman Bey'e yardma memur etti. Ne varki bu haberlemeler yaplana kadar, Kayser ordusu zmit Krfezine gelip kaleye girmi ve znik'in yardmna yetimiti. Osman Gazi, derhal muhasaray kaldrp, btn kuvvetiyle Bizans ordusuna saldrm, birok askerini ldrerek bozguna uratmt. Kayser'in ordusu, o zaman iin dnyann en kuvetii ordularndan saylyordu. Bu muvaffakiyet, Gazi Osman Bey'e daha bir alaka ve sayg duyulmasn temin etti. Kendi kuvvetiyle yapt bu savataki muvaffakiyet, znik ile Bursa arasndaki Yeniehir kalesinin alnmasyla talanmt... Bu savatan elde ediien ganimetlerin Sultan Alad-din'e zafer mjdesiyie gndermek zereyken, Sultan Alad-din'in, Gazan Han tarafndan tutularak hapsedildii haberini alm ve hayretler iinde kalmt...

Osman Bey'in Saltanat Devri


Sultan Aladdn'in tahttan indirilmesi ile Seluklu Devet ortadan kalkm oldu. Btn u beyleri istiklallerini ilan ettiler. Osman Gazi Hazretleri de kendi hkmetinde mstakil oldu ve bunun nian olarak, artk hutbeler de Osman Gazi adna okunuyordu. Bylece Osman Gazi H. 700 (M. 1301) senesinde

umumun biatini alm oluyordu. Sultan Osman, artk tahta oturmu ve Kayi aireti, Osmanl Devleti olmutu... idaresi altndaki vilayet ve kasabalara bey olarak tayinler yapld. Bunlarn iinde nemli tayin; Byk olu Aladdin Paa'y kaynpederi eyh edeb Ali'ye, hizmetinde bulunmas iin gndermi olmasdr. Bu, devlet reisinin tekke hizmetine en yaknn gndererek ona balln zahirde de gstermesi ve eyhin manev tasarrufunun, hayr dualarn Osmanl lkesinin zerine olmasnn ricasdir...

Osman Bey'in Szne Ball


Osmanl'nn devletletiini gren Kete Tekfuru, bu devlet-lemeyi nleyelim diyerek, Bursa Tekfuruna hatrlatm, Bursa Tekfuru da dier tekfurlar toplayp, kalabalk bir ordu kurarak doruca Osmanl topraklarna hcum etmilerdi... Sultan Osman, durumu haber alnca, dman Koyunhisar'dc karlad. ok kanl bir kavas neticesinde, tekfurlar ordusu mahv- perian oldular. Ne var ki, Osman Gazi'nin yeen Gndodu Bey, bu savata ehid olmutu... Kestel Tekfuru bu savata lmt. Bursa Tekfuru savatan kaarak Burs; kalesine snmt. Btn bunlara sebeb olan Kete Tekfuru! ise Ulubat Tekfuru'na snd. Sultan Osman Glubat' sard ve srarla Kete Tekfuru'nt kendisine teslim edilmesi iin zorlad. (Jlubat Tekfuru, Sultar Osman ve kendisinden sonra gelecek Osmanl Sultanlannir lubat Kprsnden gememeleri artyla Kete Tekfuru'n vereceini bildirdi. Sultan Osman: Ben ve benden sonrakile bu kpry gemeyecekler. diye sz verdi. Bunun zerine kendisine teslim edilen Kete Tekfuru'nu, gaziler Kete Kales nne getirip ldrdler. Kete ahalisi de Kete kalesini Os imanllara teslim ettiler. Sultan Osman, CJlubat Tekfuru'na verdii sz tuttu ve (Jlubat kprsnden hi bir zaman gemedi. Sultan Os man'dan sonra gelen Osmanl padiahlarndan hibiri, byl-cedleri Osman Gazi'nin szn bozmadlar. Gemek gerekti i zaman, kpry kulanmyarak kayklarla gemilerdir. B hadise, Sultan Osman'n szne ballnn ve ondan sonr< gelen, onun szn deitirmeyen Osmanl Sultananmr szlerine ne kadar sadk kaldklarnn emsalsiz bir numunesidir.

Sultan Osman Ve Bizans


Gnden gne kuvvetlenmeye balyan Osmanl Devleti Bizans Kayserinin korkulu ryas olmutu. nk Koyunhi sar savann galip kumandanlarndan Kara Ali Alp, nnde ki tekfur askerlerini kovalaya kovalaya birok yerleri fethet meye balam, hatta Mudanya nndeki Kalo Limmi adasnn bile zabtetmiti. Bu adaya imdi (Emr Ali) mral adas denir. Bu arada Marmara nahiyesi ile Keten kalesi de Osmanl topraklarna katlmt. Btn bunlar gznn nnde cereyan ederken, Bizans Kayser'i, areyi Asya'nn

hakimi durumunda olan Gazan han'a kzn ve birok hediyeler gndermekte bulmutu. Gazan Han lnce, Mool tahtna geen Hdabende Mehmed Han, Kayser'in kzyla evlenerek, onun hatr iin Trkmen Beyler'ne ve bilhassa Osman Bey'e; Kayser Devleti, Mool Hanlaryla anlama yapmtr, kimse onun memleketine el uzatmasn! diye fermanlar gndermiti. Sultan Osman, bu fermana ok kzd. Derhal mcahidleri toplayp znik'e, oradan stanbul Boaz'nda bulunan stavroz kyne kadar olan btn Kayser memleketlerini ineyip geti. Kohisar', Lefke'yi ele geirdi. Akhisar ve Geyve Tekfurlar da kendisine boyun ediler. Mihal Bey'in Mslman Olmas Sultan Osman'n halis dostu, Harmankaya Tekfuru Kse Mihal de mslman olmu ve Osmanl Beylerinden biri olarak gerek kendini, gerek ocuk ve torunlar, Osmanl Devleti, dolaysyla slam Dini'ne byk hizmetlere bulunmulardr. Moollarn Kayser'e Yardm haniler Hkmdar Hdabende, karsnn tevikiyle Mo-ollara, Bizans Kayser'ine yardm etmeleri iin emirler gndermiti. Moollar, Karahisar sahil ehrinde bulunan avdar Tatarlar reisinin yanna toplanmaya baladlar. Sultan Osman'n dman olan Germiyanolu'nun Trkmenlerinden bazlar da Tatarlar tarafna geip byk bir ordu meydana getirdiler. stihbarata ok nem veren Sultan Osman, bu ordunun Ktahya nlerine toplandklarn haber alnca, olu Orhan Bey'i kumandan, danmanlna da Kse Mihal Bey'i vererek Eskiehir tarafna gnderdi. Bu srada Tatarlar aniden mslmanlann pazar olan Karacahisar pazarn basp yamaladlar. Bu haber, Eskiehir taraflarnda bulunan Orhan Bey'e geldiinde, derhal harekete geerek, yldrm sr'atiyle Tatar Ordusunu Oynahisar nnde yakalad. Balarnda avdar aireti reisi olduu halde Tatarlar'n hepsini yakalad. Yeniehir'e gtrdnde, babas Sultan Osman Gazi'den takdirkr szler iittii ve ayrca babasn honut ettii iin sevindi. Esir ettii Tatarlar'dan ald sz zerine, kendilerini salverdi. Bu olaydan sonra avdar Tatarlar Osmanl Devletine sadk kalmlardr. Osman Gzi'nin Hanmlar Ve ocuklar Deerli aratrc M. aatay luay'n TTK (Trk Tarih Kurumuyaynlar) arasnda km bulunan Padiahlarn kadnlar ve kzlar adl alma en dakik bir almalarn banda gelmektedir. Biz bu almada birinci kaynak olarak bu almay gznne alrken tabii ihtilafl hllerde dier kaynaklara da atfu nazar edeceiz. Bl Hatun ahiler'in unutulmaz eyhi, eyh Edebal Hz. lerinin kzdr.

Baz trihlerde ad Rbia olarak geerken, kimilerindede Mal hatun eklinde gemektedir nitekim bizim almamzda da yle zikredilmektedir. Bu hanmefendinin doum tarihi ve Osman Gazi ile izdiva yapt trih net olarak belli deildir. Bl Hatun Osman Gzi'nin olu Alaadin'i dnya'ya getirmitir. Daha sonralar babas eyh Edebal'nn yannda geiren Bl Hatun 724/1324 trihinde Bilecik'de vefat etmi ve hemen babasnn tekkesinin yannda bulunan trbesine defnolundu. Dier bir hanm ise Osman Gzi'nin Mal Hatun diye bilinen ve mer Bey adl bir ztn kzdr. Bu hanmnda evlilik ve vefat trihi bakmndan sylenebilecek bir zaman dilimi o yzyl ifade etmekten teye gidememektedir. Orhan Gzi'nin validesinin bu hanm olduu, Bursa'da vefat ettii ve zevci yni kocas Osman Gzi'nin Bursa Gmlkmbet'de gmld zikredilmektedir. Kzlar bahsine gelince; Osman Gzi'nin Fatma isimli bir kz olduunu Orhan Gazi vakfiyesinden reniyoruz ancak hakknda bir malumat bulmak kabil olmam bulunuyor. Osman Gazi zamannda sadrazam kimdir diye bir kayt dmek kabil olmuyor. Bir airet yaps andran Osmanl Beylii, Orhan Gzi'nin babasndan devrald Beylii, ok ksa zamanda bir devlet mekanizmasnn btn blmlerinin, saat gibi tkrdamasn temin eden baars, Osmanl Devletinin ilk sadnazamnn 1323'de balayan ve 1339'da nihayetlenen sadaretiyle Osman Gzi'nin dier olu Alaadin Paa olduunu kaydetmi olalm. Bursa'nn Fethi Ve Osman Gzi'nin Vefat Sultan Osman, Bursa'y fethetmek ve Osmanl Devleti'nin payitaht yapmak istiyordu. Fakat Bursa'nn zerine yaplacak sefer ve bu seferin icab olan sava ok kanl olacandan, birok insann telef ve slm mcahidlerinin ehid saysnn artacan, ileri gr ve mslman olmann basiretiyle anladndan, Kaplca ve da taraflarnda iki hisar yaptrd. Birisine, kardeinin olu Aktimur'u, dierine de Balabanck adl mcahidi kumandan tayin ederek onlara: Buradaki halkn kalbini fethetmeye baknz. nk Din'i Mbin-i slm, ilknce insana hitab eder. deyip nasihatte bulundu. Aktimur ve Balabanck, sultanlarnn tavsiyesine aynen uydular ve oradaki halk kendilerine balamasn bildiler. O ahalide, onlara kendikilerinden yiyecek veriyorlard. Bu davranlar sayesinde, Bursa muhasaras uzun srmesine ramen, mvahhidler hi yiyecek sknts ekmediler. Bursa muhasaras devam ederken, Sultan Gazi, Bolu, Kandra, Akyaz ve Kanarya civan ile Sakarya nehrinin her iki yakasn da ele geirdi. Buralar, savata baar gsteren gazilere, yani mcahidlere tmar olarak verdi. Bursa'nn muhasaras yedi yl srmt... Muhasaraya kar koyan Bursa halknn takati kesilmiti... Sultan Osman Gazi ise, 70 yama varm olmann yk ile birlikte, birbiri stne binen hastalklarla bouuyordu... Buna ramen Bursa Muhasaras O'nu dndryordu.. H. 725 (M. 1325) Ylnda, olu Orhan Bey'in bakumandanlnda bir ordu tertih etmi ve kesin sonu iin Bursa

zerine gndermiti.. Bursa'nn fethinden 4 ay nce eyhi Edeb Ali 120 yanda iken vefat etti. eyhin kz, Sultan Osman Gzi'nin hanm Mal Hatun da vefat etti. Dedesi ve annesinin, vefatyla Orhan Bey, ok zntl bir haldeyken -Cenab- Hakk'm ltfuyia-Bursa'y feth etti, Fakat sevinmeye frsat bulamad. nk Sultan Osman Gazi de vefat etmi bulunuyordu.. H. 726 (M. 1326) senesi, Ramazan'n 12. gn Orhan Bey, Osmanl Devletinin 2. Sultan olarak tahta oturdu ve babasnn nn, Bursa ehrindeki manastrn kubbesi altna defnettirmek iin teebbse geti... Cennetlik Sultan Osman Gazi, orta boylu, karayaz, deirmi yzl, geni omuzlu, ayakta durduu zaman elleri dizlerinden aaya inerdi... Gayet mtevaz giyinir. Bana krmz uhadan yaplm aatayhlar biiminde Horasan giyerdi. Sevimli, tatl dilli bir hkmdard. Savalarda, sadece idare eden olarak deil, bilfiil savaan bir mcahid olarak da kahramanlkta esizdi. limlere ok sayg gsterirdi. Tarih kitaplarnda okuma-yazma bilmezdi diye yazarsa da, grl grl Kur'an- Kerim okuyan bir zata okuma bilmez demek, ne demektir, onu anlamak gtr. Adaleti gerekletirmek en byk meziyetiydi ve bunda da muvaffak olduunu herkes tasdik ederdi. Son sz olarak unu deriz ki; zerinde yaadmz bu topraklarn ftihlerinin atas olan Sultan Osman Gazi Hazretleri, yeni yetien slm Neslinin diriliini beklerken, slm Dini iin btn gleriyle mcedeleye atlm bu uurda ehid olmular, cennetin kapsnn nnde, yeil rtleri iinde karlyor, onlar kutluyor... Yine islm Dini iin gazi olmu kardelerimizi, ruh-u maneviyyesi ile mjdeliyor... Allah'n Rahmeti O'na ve O'ndan sonra Devlet-i Aliyyenin btn sultanlarna olsun.

SULTAN ORHAN GAZ Babas: Osman Gazi Annesi: Man Hatun. Doum Tarihi: 1281 Vefet Tarihi: 1360 Saltanat Md.: 1326-1360 Trbesi: Bursa' dadr. Cennetmekn Sultan Osman Gazi Hazretlerinin vefat zerine, H. 726 (M. 1326) yl Razamannin 12'sinde Osmanl Tahtna oturan Orhan Bey, uzun boylu, gleryzl, krmzya yakn beyazlktaki yz, geni omuzlu, cesur, mert, alkan ve dil bir sultand. Tahta kt zaman 46 yandayd. Bu devreye kadar birok muhaberelere komutan olarak katlm, gazi unvann alacak kadar sava meydanlarnda kl sallam bir askerdi. Birok anlamalar yapm mkemmel bir diplomatt. Bunun da tesinde babasnn kurduu devletin, bir cihan devleti olacana inanm bir ouldu... Kendisine den; devrald bu byk vazifeyi, daha ileri noktalara ulatrmak, airetten devlete geen Osmanlnn, devlet messeselerini derhal kurmas gerektiinin uurundayd... Sultan Orhan, Aabeyi Aladdin Bey'e Vezirlik Teklif Ediyor Sultan Osman Gazi Hazretlerinin, eyh Edebali'nin hizmetine vermi olduu byk olu Aladdin Paa, dedesi ve eyhi Edebali'nin ilim pnarndan doya doya istifade etmi ve tam bir gnl adam olmutu. Dnya hrs ve saltanatndan kat'iyyen holanmazd. Sultan Orhan, tahta gemeden evvel, aabeyi Aladdin Paa'ya tahta gemesine teklif etmiti. O, bu teklifi red ettii gibi, babasnn mirasndan kendisine isabet edenleri, kardei Orhan Bey'e bunlar sana lazmdr diyerek feragat etmiti. Sultan Orhan, aabeyinin ilim ve irfann bildii iin, kendisinden istifade etmek kasdyla, hi deilse ba vezirlii kabul etmesini istedi. Aladdin Paa, bunu geici bir zaman iin.- artyla kabul etti. Btn bunlar olurken, zmit Osmanllar tarafndan feth edilmiti. zmit ok nemli bir yerdi. stikbal denizlerdedir. Denizlere hakim olacak unsur donanmadr. Donanmann yaplaca yer, tersanedir. te tersaneye ok msait olan coraf yaps zmit'in deerini ortaya koyuyordu. Aladdin Paa'nn Vezirlii Kabol Etmesi zmit'in fethini, Bilecik'teki ikametgahnda haber alan Aladdin Paa, kardei Sultan Orhan' tebrik etmee gittii zaman, bavezirlik teklifiyle karlam, yukarda yazdmz gibi geici bir zaman olmak kaydyla kabul etmiti.

Aladdin Paa'nm ilk ii; Orhan Bey adna para bastrmak olmutu. nk slm lkelerinde mstakliin alameti; hutbede sultann isminin okunmas, ikincisi sultann adna para bastrmasyd. Halbuki Sultan Osman Gazi, ilerinin okluu yznden para bastramad iin, Osmanl lkesinde Seluklu paras kullanlyordu. Aladdin Paa H. 729 (M. 1330) senesinde Sultan Orhan adna altn ve gm para bastrmt. Para bastrma iini halleden Aladdin Paa, askerlik sistemine yeniden bir nizam vermeyi dnd. nk Osmanl askerleri Toplann, sava var! diye haber verildii zaman iftini-ubuunu brakr, klcn-yayn alr ve toplanma yerine koar gelirdi. Tabi bunlar hep atl asker olurdu. Yani aknc tipli svari... Sava, ne yalnz svari ile yaplr, ne de suva-risiz.. Ayrca byyen -Osmanl topraklan, bu haberleme sistemiyle ordunun, istenilen zamanda toplanmasn gletiriyordu. slm rncahidleri, f sebililhah, ly- kelimetullah iin sefere kotuklarndan, geride braktklar uzayan savalar yznden, zor durumlara dyorlard. Btn bunlar Al-addin Paada, Osmanl Devletinin ekirdei olacak devaml bir ordu bulundurma fikrini dourmu ve derhal almalara balayarak, Bilecik Kads Kara Halil'le padiahn huzurunda mavere ettiler. Grmelerden sonra kara snfnn kurulmasna karar verdiler ve ayrca asker olacaklara ulufe denilen, gndeliine bir Osmanl dirhemi maa verilmesini kararlatrdlar. Bu askerler, maalarn harp zamannda alacaklar sulh zamannda maa almayacaklard. nk toprakJarnda iftilikle, i ve gleriyle megul olacaklar, buna mukabil vergi vermeyeceklerdi. Bu ileri dzenleme vazifesi, Osmanl Ba kads Kara Halil'e verilmiti. Kara Halil, gayet titiz bir ekilde alarak, setii mcahidlerin meydana getirdii bu askere yaya adn verdi. Onlar idare edecek komuta zincirine onba, yzba, binba unvanlarn verdi. Bu asker, ok ksa zamanda oald. Fakat bir snf gibi teekkl ettiklerinden sulh zamannda olsun, harp zamannda olsun ahaliye zulm yapmaa baladlar. Bunun zerine bu sistemi donduran Aladdin Paa ve Kara Halil, devirme usuln getirmeyi kararlatrdlar.. lk elde kadlar ve valiler eliyle 1000 kadar hristiyan ocuu alp, klalarda talim ve terbiye ederek yetitirdiler. ocuklar askerlik ana geldiklerinde padiah ordusuna katlp, klada kalmak artyla, gnde ake verilerek askerlie alnm oldular. Ayrca savalarda esir alnan ocuklar da ayn muameleye tbi tutularak yetitirildiler. Zaten deil midir ki, her insan slm sememesine evresi se-beb olur. te Osmanl Devleti, slm ftrat zere domu btn insanlar gibi bu ocuklara da slm olma ansn veriyordu. Kimse zorla mslman yaplmaz. slm'n emrettii gibi yetitirildiklerinden, slm'n gzelliklerini grdklerinden kendiliklerinden mslman oluyorlard. Hatta bir gnde bin Rum'un mslman olduu sylenir. te bu kurulan ordu, dnyann her tarafna 'ly- kelimetullah iin gitmiler, eriat-i Muhammediye'yi oralara tamlardr. Bu ordunun ad; Yenieri ordusuydu... Aladdin Paa, devlet olmann artlarn yerine getirdikten sonra, H. 733 (M.

1333) senesinde vezir-i azamlktan ayrlarak, kendi kesine ekilmitir. znik'in Alnmas znik ok nemli bir yerdi. Bir ara stanbul'un Hal Seferlerinin drdncsnde Hallarn eline gemesi zerine, Kayser znik'e kam ve bir mddet oray Dou Roma imparatorluunun baehri olarak kullanmt. Orhan Bey'in emriyle Karaten ve Araan kalesindeki m-cahidler znik'i sktrdlar. znik halk kale dnda olan ba ve bahelerine gidemez oldular. Kayser, znik'in sktrldn haber alnca, gemilere bindirdii ordusunu deniz yoluyla znik'e gnderdi. Sultan Orhan, kurduu istihbarat mkemmellii sayesinde, annda haber alyordu. Kendisi znik'e bizzat, olu Rumeli Fatihi Sleyman Paa'y Yalova zerine gnderdi. Sleyman Paa, yapt bir gece basknyla, kffar ordusunu perian etti. Ordu kumandann ve ileri gelen zabitleri esir alarak babasna gnderdi, iznik ahalisi, yardm kuvvetlerinin slm klc ve dirayeti nnde perian olduunu 'renince, Sultan Orhan'dan eman dilediler. Eman diyene kl vurmayan slm mcahidi, bu istei kabul etti, onlara eman verdi. znik Tekfuru, znik'ten ayrlp stanbul'a geldi. Osmanllarn adaletini duymu ve grm olan znik ahalisi, Sultan Orhan'n lkesine dahil olmay cana minnet bildiler. Btn bunlar, H. 731 senesinde vuku bulmutur. Orhan Bey, znik Kadln Kara Halil'e vermi, bo evleri gazilerine verirken, dul kalan Rum kadnlarn da askerleriyle evlendirdi. Birok imaret ve kervansaraylar yaptrd. maretler, Osmanlnn her mahaiiede kurulu a ocaklaryd. O mahallenin fakirleri, o imaretlerde kan yemeklerle karnlarn doyururlar, kimsenin minneti altna girmezlerdi. A insann kalmad bir lkede, alk yznden hrszlk olmayacandan, halkn aldatlmasna imkan braklmam oluyordu. Sultan Orhan, imaretlerin al gnne yaptrtt yemek ziyafetinde, ahaliye kendi elleriyle yemek datmtr. Bir kiliseyi camie tahvil eden Sultan Orhan, Osmanl Devletinde ilk medreseyi burada yaptrd. Medresenin mderrisliini Kayserili eyh Davud'a verdi. Kayserili eyh Davud ii d mamur bir zatt. Tasavvufu Sadreddin Konev'den alm Muhiddin-i Arab' Hazretlerinin Fsus adl eseri zerine bir erh yazmtr. Bu arada zmit valisi olan Sleyman ah, adaletinin a-mazlm her tarafa duyurmutu. Bunu duyan komu tekfu-run ahalisi Osmanl tabiyetine girebilmek iin can atyordu. nk adalet tevziinde muvaffakiyet, her ahalinin adalet sahibine gnl vermesini salar. Bu sebeble Taraka, Gynk ve Mudurnu bu hislerle Sleyman ah'a savasz tbi oldular. ehzade Sleyman Paa'nn Seraskerlii Aladdin Paa'nin ba vezirlikten ayrlmasndan sonra, Sultan Orhan, ehzadesi

Sleyman ah'a bir menur gndererek seraskerlik (ba komutanlk) verdi. ehzade Sleyman Paa, hem sadrazam, hem de ba komutan olmutu. Sultan Orhan Gazi Gemlik'in Fethi Bursa, zmit, ve znik Osmanl Devletinin olduuna gre, Gemlik'in sipsivri bir bak gibi orada durmas ve Rumlarn idaresinde kalmas kabul edilemezdi. Timurta Bey, 500 gazi ile Gemlik'e gidip, harmanlardaki zahireyi toplad. Yaplan muhasaraya erzakszhktan ancak bir ay dayanabilen ahali, kaleyi teslim etmek, selameti Sultan Orhan'a balamakta buldular. Gemlik fethedildiinde tarih, H. 734 (M. 1334) senesini gsteriyordu... Sultan Orhan'n Brsa'y Baehir Yapmas Gemlik meselesini de halleden Sultan Orhan, Bursa'ya giderek orada ikaamete karar vermiti. znik'te bakadlk vazifesini yapan Kara Halil'i Bursa'ya tayin ederek, Bursa'nin baehir olduunu ilan etti. nk bakad nerede olursa baehir de oras oluyordu. Zira devletin bekas ve kuvveti adaletin salaml ile llrd. Sultan Orhan Ve Bizans Babasndan devrald topraklan genileten, fetihler yaparak nfusunu oaltan Sultan Orhan, lkenin imarna ehemmiyet vermeyi lzumlu grm, derhal icraata balamt. Bu ileri yapabilmek iin efe, Bizans ile atmaya ara vermiti. Ho, Bizansn atacak hali yoktu ya... nk Kayser Andronikos lmeden evvel ya kk olan olu Paleolo-gos'a veziri durumunda olan Kantakuzeni vasi tayin etmiti. Kantakuzen, vasi olmas nedeniyle br imparator gibi lkeyi tam selahiyetle idare ediyordu. Bizans entirkas burada sahneye kp, imparatorie Anna ve olu Yani Paleogolos'u, Kantakuzen aleyhine kkrttlar. Bizansllar ikiye blnerek birbirleriyle savamaya baladlar. Kantakuzen, Aydn Emri Umur Bey'i yardma ard. Bunu duyan Yani ve annesi Sa-ruhan Beyinden yardm istediler. Aydn Emiri bir yandan, Sa-ruhan Beyi dier yandan Rumeli yakasna donanmalaryla geip Kayser adna Rumeli ktasn vurmaya baladlar. Sonunda Kantakuzen mcadeleyi kazandysa da, Yani Paleolo-gos'un tahttan indirilmesine rza gstermedi. Saltanatn ortaklkla yrtlmesini istedi. Saltanatn ift bal olmasa durumu, daima karkla gitmesine sebeb tekil etti. Bunlar olup biterken, bir yandan Yani Paleologos dier yandan Kantakuzen taraftarlar, Sultan Orhan' kendi taraflarna ekmeye alyorlard. Bu arada Kantakuzen kz Te-odora'y Sultan Orhan'la evlendirmeye muvaffak oldu. Sultan Orhan ise siyas dehasn gsteriyor ve her iki taraf idare ederek vaziyetin arzu ettii gibi inkiaf etmesine gayret gsteriyordu. Sultan Orhan, H. 736 (M.

1336) senesinde Teodo-ra ile evlenmi ve ertesi sene ailesi ile beraber skdar'a gitmiti. Kayser'le grm, Kayser tarafndan erefine verilen yemekte bulunmutu. Sultan Orhan orada gn kalmt. Karesi Vilayetimin Aln talyan korsan gemileri, Marmara kylarnda bulunan Osmanl ehirlerini rahatsz ediyorlard. Osmanllar bunlar nlemek istiyorlarsa da, henz donanmalarn kuramamlard. Halbuki bu tecavzleri nleyebilmek in Akdeniz'in Marmara'ya giri yeri olan anakkale Boazn tutmak icab ediyordu. Boazn Rumeli taraf Bizans'n, Anadolu taraf da Karesi Beyliine ait idi. O tarihe kadar ne Osman Bey, ne de Orhan Bey, mslman beylerin idarelerindeki yerlere taarruzda bulunmamlard. Karesi Bey'i Aclan Bey, Osmanl Devletinin istikbalinin parlak olacan hissediyor ve iyi geinmeye azami dikkat ediyordu. yi niyet ve takdirinin delili olarak olu Dursun Bey'i, Sultan Orhan'n yannda yetisin diye gndermiti. Aclan Bey lnce yerine, byk olu geti Ne var ki, bu byk oul, babasnn yerini dolduramyaca gibi, ahlknn da kt olmas, memleketin ileri gelenlerini ok zyordu. Sonunda vezir makamnda bulunan Hac l Bey'e bavurarak, Sultan Orhan'n yannda bulunan Dursun Bey'i, lkenin idaresini yklenmesini temin iin karar aldlar. Gnderdikleri bir eliyle, Sultan Orhan'n Dursun Bey'e izin vermesini rica ettiler. Sultan Orhan, yanna Dursun Bey'i alarak, Karesi zerine gitti. Sultan Orhan'n geldiini gren Aclan'n byk olu: derhal Karesi'den kap, Bergama kalesine gitti. Sultan Orhan, kuvvetleriyle beraber Bergama'ya gitti, kaleyi muhasar altna ald. Kan akmasn, mslman kan heder olmasn diye, Dursun Bey'i yanna bir heyetle, aabeysi ile konumava gnderdi. Aabeyim bana kymaz diyen Dursun Bey, konumak iin kale duvarna yaklanca, aabeysi yayn gerip okunu att ve kardei Dursun Bey'i ldrd. Sultan Orhan buna ok zld ve gazab zntsn at. Karesi Vilayetinin, Osmanl Devletine ilhak olunduunu ilan etti. Kar duran olursa, bunu hayatyla deyeceini de bildirdi. * Ahali, Osmanlnn, adalet ve slm kardelii iindeki idaresine o kadar meftundu ki, bu olaya sevindiler. Bergama Kalesi ileri gelenleri Aclan oluna gidip, Ya hep beraber af dileyip teslim olalm, ya da biz seni tutup teslim eder, kendimiz iin af isteriz dediler. Aclan olu onlarla beraber af diledi. Sultan Orhan da onlar affederek, Aclanolunu Bursa'ya gnderdi. Aclanolu iki sene yaadktan sonra Bursa'da ld. Sultan Orhan, Karesi Vilayetinin valiliine znik Valisi olan oiu Sleyman Paa'y, ondan boalan znik Valiliine de ikinci olu ehid padiah Sultan Murad- Hudavendigar Hazretlerini tayin etti.

Sleyman ah'a, karesi Bey'liinin Osmanlya ilhakyla, hizmetlerini Omanl Devleti iin amade klan Hac l Bey, Gazi Fazl, Yakup Ece ve Evranos adndaki nl kumandanlarla mavere etmesini tenbih ederek zaferlere, kr duygulan iinde Bursa'ya dnd. Bu byk kumandanlar, Karesi Beyliinde gerek deerlerini gsterememilerdi. Osmanlya hizmetlerini arzetmeye "baladktan sonra, Kl, layk olmayann elinde paslanr. Ehlinin eline geince, cevheri meydana kar, kymetlenir. Darb- meseli gibi nice kahramanlk destanlar sergilediler. Osmanl Karesi Beyliini ilhak etmekle, boazn Anadolu yakasn da ele geirmi oluyordu. Rumeli Fetihleri istanbul'u fethetmek, dnyada nefes alan her mslmann arzusuydu. nk stanbul'un fethi, iki cihan serveri Efendimiz Salallahu Aleyhi ve Sellem'in hadis-i eriflerindendi. O ehri alan kumandan, ne gzel kumandan, o ordu ne gzel orduydu... Byle buyuruimu olan bir istei, yerine getirmeyi hangi mslman istemezdi?.. Fakat herey vakti-saati gelince olacana gre, onun da sras vardr... Sultan Orhan Hazretleri, birgn olu Sleyman ah' yanna ararak; (i Venedik Korsanlar, zaman zaman sahillerimize sadrr-lar. Ceneviz'le yaptmz anlama, Karesi Beyliini ilhakla, Anadolu yakasnn skunetini temin ettik. Greyim seni Sleyman, Rumeli yakasn bize yr kl! dedi. Sleyman Paa, Karesi'ye dnp Hac l Bey, Yakup Ece ve Gazi Fazl gibi deerli kumandanlarla bir miktar da askeri yanna alarak, ava kmak bahanesiyle Gvercinlik denilen yere gelince, yanndaki beylere maksadn at. Rumlar, Osmanlnn korkusundan Anadolu kylarnda deil gemi, kk bir sandal bile bulunduramyorlard. Karya gemenin imkan yok gibi idi. Sleyman Paa'nn talimat zerine, kz derisinden bir tulum iirerek bir sal yaptlar. Geceleyin, Kemer denilen yerden sala binerek, sabaha kar Viranhisar diye adlandrlan ve boazn en dar yeri olan Cim-bi kalesi sahiline ktlar. Mcahidler, Rumlarn ileri gelelerinden birisini yakalayp, Sleyman Paa'ya getirdiler. Sleyman Paa, getirilen adama iltifat etti. Kendisine, Cimbi Kalesi fethoknduu takdirde kale komutanln vereceini vaad etti. Buna karlk kendilerine klavuzluk yapmasn istedi. Adam bu istei kabul edince, hemen iki byk sal yapld. Sallardan birine Aksungur, Karaolanolu, Akakoca ve Baiabanckolu gibi krk yiitle Sleyman Paa bindi. Dierine de Hac l Bey, Ece Bey, Fazl Bey ve Evranos Bey'ier bindi. Sabahleyin erkenden Rumlara sezdirmeden Cimbi Kalesinin altna yaklatlar. Tarih H. 755/M. 1354. Rumlar, Osmanllarn bu kyya geebileceklerini hayal b5 le edemediklerinden gaflet iindeydiler. Sleyman Paa, Rum klavuzun gsterdii kale duvarnn kenarndaki gbre ynnn stnden mcahidleri ieri salverdi. Mcahidler,

kar duranlar balayp tesirsiz kldlar. Kale halkna eman verildi. Herkese iyi muamele yapld. Elegeen Rum gemilerine asker koyarak Anadolu yakasndan Rumeli yakasna iinde bin asker tand. Cimbi'den hareket eden Sleyman Paa, derhal Aya Slon-ya kalesini de zabt etti. Gelibolu Tekfuru, Sleyman Paa'ya kar asker toplayp hcum ettiyse de, zafer yine slm'n... nk Mslmanlar, slm' yayorlar, slm yaandka zafer ve nusret onlara ram oluyordu... Sleyman Paa'nn Rumeli'ye gei haberini ve Gelibolu Tekfurunu yenisini tebrik etmek iin eyh Mahmud Sleyman elebi de u beyti sylemitir: Velayet gsterip halka suya seccade salmsn, Bekaasn Rumeli'nin dest-i takva le almsn. Osmanl mcahidlerinin Rumeli yakasna getii haber alnnca, birok Trkmenler Rumeli yakasna geip 10 bin kii oldular. Sleyman Paa, 1355 senesinde meydana gelen zelzelenin de tesiriyle Konurhisar, Gelibolu, Bolayr, Hayrabolu ve Tekirda kalelerini ve topraklarn rahata ele geirdi. Bu fetihlerde ok ganimetler topland. Sleyman Paa Hz. Mevla-na'ya olan derin sevgisinden tr, bana Mevlevi klah giyerdi. Ganimetleri slm mcahidlerine dattktan sonra, klahn yaldzlatt. Aydnolu Umur Bey Kantakuzen'in daveti zerine 10.000 kadar askerle Rumeli'ye gemiti. Yeniehir taraflarnda bulunan Kantakuzen, muhalifleriyle savam ve onlar perian etmiti. Sonradan donanmasyla dnp Bolayr kylarna gelmiti. Sleyman Paa, Bolayr' merkez yaptndan, CJmur Bey sahile kp onunla grt. Neticede umur Bey'e, Rumeli kylarn kuatp, emniyete almas emredildi. Osmanl mcahidierinin de blgelerde gaza etmeleri kararlatrld. Rumeli yakasna Osmanllarn yerletiini gren Kantakuzen, Avrupa'ya haberler gnderek yardm isterken, Bulgar,Srp Eflak, Budan ve Macar Krallar ile yazmalar yaparak, Osmanllar Avrupa yakasndan atmak iin birlikte almak hususunda anlatlar. Bu arada Yani Paleolog, Sleyman Pa-Sa'y] Kantakuzen aleyhine evirmeye alyordu. Gelibolu'nun korunmasn emniyete alan Sleyman Paa, Silivri Bey'i olan Hac l Bey'i yanna ararak, ekmece Kalesini muhasaraya ald. Kean taraflarnda at koturup gaza eden Evranos Bey'in gnderdii haberci, Sleyman Paa'ya Di-metoka ve Edirne Beylerinin kuvvetlerini birletirerek, slm Ordusuna baskn yapacaklar haberini getirdi. Sleyman Paa, bir alay svari ile Ayvat Yiitbay Dargs tarafna gnderirken, Evranos Bey'e de Ayvat Yiitba ile birlemesini irade etti, 759/1358 Senesinde, evval aynn ortalarnda Evranos Bey ve Ayvat Yiitba pusuya yattlar. Ortalkta az bir kuvvetle Kara Cafer adndaki kahraman bir komutan grnyordu. Kara Cafer'i kk bir lokma gren kffar ordusu, hcuma geti. Dv, ok kanl cereyan ediyordu. Zaman gelmi, pusudaki slm mcahidleri, dudaklar kpr-kpr dualar edip, Allah Allah diyerek dman zerine, bir felaket bulutu gibi ktler, Karanlk basm, dman yok olmutu. Sabah aydnl, slm'n zaferini tasdik ederken, 500 kadar Rum askeri, sava

alannda l olarak yatyordu... Ele geirilen 200 kadar esir de, Sultan Orhan Hazretlerine gnderilmek zere sevkedilmeye baland. Bu savatan sonra Kataku2en, iin zorla halledilemiyece-ini nihayet anlad. Sultan Orhan Hazretlerine Osmanllar buradan ekip gidecek mi, yoksa bu ehirlerde kalacaklar m? diye haber gnderdi. Sultan Orhan Hazretleri, u ahane cevab gnderdi: Bu suale, burdan cevap vermek olmaz. O taraftaki kumandanlarla grmemiz lazmdr. Ayrca bu yerleri, Bulgarlarn hcumundan korumak lazmdr. diyerek bir diplomasi rnei gsterdi. Kantakuzen, Sultan Orhan'n bu cevabndan, onun derecesine varamiyacan anladndan, Bizans'taki saltanat ortaklndan vazgeip, Aiemda'ndaki bir manastra ekildi. Kantakuzen'in ekilmesi, Bizans tahtnn Yani Paleolog'a kalmasn salad. Paleolog, Sutan Orhan'a senelik vergi vererek, himayesine girmek istediini bildirdi. Evet, Bizans, Osmanl Bey'ine hara vermeyi kabul etti. Bu ok nemli olay, stanbul'un fethinin yaklatna bir iaretti... Sultan Orhan, olu Sleyman Paa'ya gnderdii bir emirle, ekmece muhasarasn kaldrmasn istedi. Sleyman Paa da biri iki etmeyip, muhasaray kaldrarak Dimetoka taraflarna gitti. Sleyman Paa'nn Vefat Yani Paleolog'un Osmanl Bey'inn himayeine girmi olmas, Kantakuzen'in bulunduu manastrdan, siyas hayat takib ve ynlendirmeye almasna sebeb tekil etti. Avrupa'nn krallar ile haberleiyor, onlar; Osmanllar Rumeli'nden atacak bir kuvvet tekil etmeye tevik ediyordu. Ha, mutlak olarak Hilai'i yok etmek istiyordu. Fakat Hilal'in sahibi Cenab- mevla, Hilal'in ordusuna nusret ve zaferler vereceini Kitab- Mbin'de beyan ettii gibi, lh yardmlarn slm mcahidlerine ltfediyordu... Sleyman Paa, Avrupa Krallarnn bu tasarlarn haber aldnda, kumandanlarn yanna ararak, onlara inan ve ahadetin en gzel rneklerinden saylan u tarihi hitabesini yapt: Kumandanlarm, gazilerim! lk defa ayak bastimz bu yabanc topraklarda bizim gibi saylan az mcahid kafilesinin, az zamanda kazand bu fetihler, 'ly-i Kelimetullah iin yapldndan, Cenab- Hakk'in bizlere mkafatdr. Bundan hi phemiz yoktur. Haber aldmza gre, imdi zerimize gelen dman, her ne kadar bizden ok ise de, bizi bu-qne kadar muzaffer klan, savalarmz zafer tcyla talandran, slm Sancan glen yz, ilim ve adalet getiren ala-metyle, kfir bayrana galip klan Allah'n (c.c) ltfndan asla mid kesmi deiliz. Kumandanlarm, gazilerim, kardelerim!

Emelimiz, Hakk din olan slm' yaymak, onu btn kr-re-i arza hkim klmaktr. Allah iin ehid olmak bize, ahiret saadetidir. ayet bu sralarda ben lrsem, siz asla dmandan yz evirmeyiniz. Bilirsiniz ki dmandan korkmak, byk gnahlardandr. Sanki Sleyman Paa, bu hitabesiyle mcahidler kafilesine son vasiyyetini yapyordu... 760/1369 senesi iinde Sleyman Paa, birlemi olan Salip kuvvetlerini beklerken, avlara da kyordu. Sras gelmiken burada bir istidrat yapak, av hakknda ksa bir malumat verelim. Son altm yldr yaplan slm dmanlnn en ar hcumlar, slm Devletlerinin en satvetli, en kuvvetli temsilcisi olan Osmanl'ya ve onun sultanlarna yaplmtr. Bu sultanlarn av partileri ise bir sefahet, devlet ileriyle ilgilenmeme eklinde" krpe beyinlere alanmak istenmitir. Halbuki bu avlar Hz. Rasullah Efendimiz -(s.a.v.)- snnet-i seniyyele-rnden oian iyi bir svari olma, iyi nian alma, ok atp hedef vurmak, cesaretle vahi hayvanlarn karsna kmak, insanlara zarar veren bu mahluklar yok etmeyi kolaylatran bir spordur. Bugn bir sporcu, idman yapmadan msabakalara katlsa, nasl baarl sonu alamyacaksa, o devirlerin sava sanatnda en nemli unsur olan at srme, engebeli arazide her trl tehlikeyle babaa kalarak ok atma veya atla koarken nian alma bir idman deil de nedir? Sleyman Paa, 760/1359 senesi sonlarna doru kt bu avlardan birinde, elinde olan doan bir kua salverdi. Kendisi de atiyle doann arkasndan takibe balad. Hzla yol alrken atnn aya bir kstebek deliine girdi. At yan tarafa dt. Sleyman Paa atn altnda kalrken, ba bir taa arpt ve derhal ruhunu teslim etti. Bolayr'da, bugn bulunduu kabrine kendi yaptrd camiin karsna gmld. te bu sralarda gaziler arm, kumandanlarnn lmne zlp alarlarken, dman ordusu 50-60 bin kiilik askerle grnd. 60 kadar gemi, on be bin dman a-skerini Gelibolu'ya kardlar. Dier dman askeri de gemilerle Tuzla nne yanatlar. Bolayr'da bulunan slm askerinin says 1500-2000 kadar idi... Kumandanlarn kaybetmenin acs iinde iken gelen dman ordusu, onlarda bir aknlk, bir ylgnlk meydana getirmiti... Kumandanlardan biri yksek bir yere karak, slm Mcahidlerine Sleyman Paa'nn hitabesini hatrlatt. Bu hitabe, gazilere bir heyecan vererek, kendilerine gelmelerini salad. Sleyman Paa'nn kabri nnde toplanp, onun ruhuna fatihalar gnderdikten sonra, birbirleriyle helalap dman zerine imek hzyla atdlar. 1500-2000 kiilik bu muvvahidler kafilesi, 15.000 kiilik dman ordusunu ksa zamanda bozguna urattlar. Kaanlar kltan geirdiler, eman dileyenleri esir aldlar. Dmann yalnz gemide kalan ksm kurtulabildi. Bu malubiyeti duyan Tuzla nndeki dman gemileri, Rumeli'yi slm askerine brakarak kap gittiler. te bu zafer, mslmahlarn Rumeli fethinin

mhr oldu. Mslmanlar artk Rumeli'ye yerlemilerdi. Orhan Gzi'nin Hanmlar Ve ocuklar Nilfer Hatun; Yarhisar Tekfurunun kzdr. Asl ad Holifira diye bilinir. Bizim almamzda Lotus hanm ismi de kullanlmtr. Ancak mhim olan; her iki ismin Nilfer Hatun'a aid olmasdr. Kitabmzda Yarhisar tekfuru ile yaplan savan neticesinde Cenab Hakkn bir ihsan olarak Orhan G~ zi'ye nsib olan bu hanmn, kendi arzu ve istei ile msl-manlkla ereflendiinin nasl cereyan ettiini ifade etmitik. Ancak sunuda hemen ifade edelim ki; mehur seyyah bni Batuta znik'de grt Nilfer Hatun'un adn, Bilun eklinde, yanl olarak yazmtr. Bursa'nn mehur akarsuyu olan Nilfer ay, bu hanmn, ay'n zerine kendi parasyla yaptrd kpryede sanki teekkr edercesine Nilfer Suyu ad verilmitir. Nilfer Hatun; Rumeli Ftihi Sleyman Paay ve Kosova galibi Sultan Mu-rad- Hdavendigr dnya'ya getirmitir. Her iki evldda ehadet erbetini imitir. Ne varki bu muhterem validenin de vefat trihi mekk kalmtr. Kabri Bursa'da zevci Orhan Gzi'nin trbesindedir. Orhan Gz'nin dier bir hanm Aspora Hatun'durki, Bizans imparatoru 3. Andranikos'un kzdr. Orhan Bey'in ikinci izdivacida yine Bizansl bir hanmla vukubulmutur. Aspora Hatun Orhan G-zi'ye, brahim ad verilen bir ehzade dnya'ya getirdi. Aspora Hatun'un, mslman olduuna ve ne ad aldna dir bir kayt bulunmamakla beraber, 1323 senesinde tanzim ettirdii vakfiyede yaptrd binalara ve eserlere olunu mtevelli tyin ettiini reniyoruz. Ayrca spora Hatun Fatma ad verilen bir kz da dnyaya getirmitir. Aspora Hatun'un lm trihi ve kabrinin yeri bilinmemektedir. Teodora veya Maria adyla anlan Orhan Gzi'nin 3. hanm da sanki bir siyasi evlilik dizisinin, nc blmn tekil etmektedir. nk bu hanmda Bizans mparatoru 6. John Kantakuzenus'un ve de sevgili kars mehur imparato-rie rene'nin kzdr, Orhan Gazi kaimpederi Kantakuzenus'a imparatorluk orta olabilmesi iin yardmc olmutur. Bu izdivacn yni Orhan Gazi ile Teodora'nin Silivri'de yaplan dnleri Bizans egdm imparatorluunda, Osmanlnn Rumeli fetihleri tasavvurunda, kaleyi iten fetih anlay iinde de bakJabilecek siyasi evliliktir. Kantakuzenus grd yardm zerine Bizans imparatorluk idaresinde sz sahibi olmakla bu evliliin bir meyvesini yerken az sonra Rumeliye kacak olan Orhan Gziolu Sleyman Paa bu akrabalktan faydalanarak Gelibolu ve civarndaki s bulma kolaylklarnda, pederinin akrabalk payn devletin lehine pek gzel kulland. Silivri'de yaplan dn merasimi sonrasnda Bursaya getirilen gelin Teodora bu evlilikte Halil ad verilen bir ehzade dnyaya getirmitir. Teodora veya Mana mslman oldu mu? Ne ad ald, hangi trihde ld ve nereye defnolunduu belli deildir.

Eftandise Hatun ise Mahmut Alp adl bir mslmanm kzdr. Ancak hi bir ekilde hakknda malumat olmayp, yaam ve bu dnyadan bir garip gibi geip gitmitir, demekten baka elden bir ey gelmemektedir. Orhan Gzi'nin ocuklarna gelince, kz olarak bilinen sadece Hatice Hatun ve Fatma Hatun vardr. Fatma Hatun'un Aspora Hatun'un kz olduunu bilmemizle birlikte akbeti hakknda da bir bilgi sahibi olmadmz tabiiki itiraf etmeliyiz. Bunun sebebi; kadn meselesinin o dnemde, kadn bir hazinenin pek deerli bir mcevheri olarak grmesi ve onu, mthi bir sevgi ve kskanlkla isminin duyulmasndan dahi kskanan bir anlay olarak grmek lzmdr ve buna sayg duymakda medeniyetin gereidir diye dnyorum. Hi kimseyi, hi kimsenin hanmnn adnn, sannn hikimseyi alakadar etmediini kabullenme, medeni insann, medeniyetin ilk basamana ilk adm atm olduunu var sayalm diyorum. Bunun aksine; kendini cemiyete tantmakta olan bir hanmnda asla rahatszlk vermeyeceini kabullenmek gerekir diye dnyorum. Eer 1700'I yllarda vefat etmilerin mezar talarn okuduunuzda, zaman zaman rastlarsnz ki, mesel: Evkafdan elHac brahim Tahtavi efendinin flne hanm burada medfun olup, bir ftihi erifenize mtaktr. El-ftiha. Yazdn okuyabilirsiniz. Buna karlk babasn, anasn ve zevcinin adn makamn veya iini belirten, gen yanda vefat eden Pembe hanmn ruhuna elftiha, diye yazdn da grrsnz. Orhan Gazinin kz Hatice Hatun'a gelin-cede babasnn, Bursa'daki trbesinde gml olduunu. Toyhisarda da bir zaviye yaptrdn, Savc Bey'in olu Sleyman Bey'le evli olduu sanlmaktadr ve Orhan Gazinin, hangi hanmndan doduuna dir bilgimizde yok. Erkek ocuklar ise; Gazi Sleyman Paa ve 1. Murad dnda, brahim bey , Sultan Bey, Kasm Bey ve Halil Bey'dir ki, bunlardan Halil bey son vefat edendir. Vefatnda 15 yandayd ve Ceneviz korsanlarnca karldnda, Orhan Gazi pek zlmtde yzbin duka altn denerek kurtarld ve dedesi Kantakuzenusa iade edilmitir. Orhan Gazinin sadrazam ise baba bir anne ayr kardei, ve Orhan Gzi'nin yaa by Alaadin Paa, 1323'de ald sadareti 1339'da terk ettiinde 16 yllk bir ar hizmet fakat yce temelli bir devletin istikble midle bakmasn temin eden bir bani, bir kurucu olarak dnmek gerekir. Alaadin Paa'dan vezaret Nizameddin Ahmed Paaya gemi ve 1339'da balayan grev on yl devam etmi 1349'da sona ermitir. Bu tarihden sonra 3. sadrazam olarak, Ankaral Devlethan bin Hac Paa'y gryoruz ve bu zat da 11 sene hizmetle 1360?da tamamland vezaretdeki vazifesi. Sultan Orhan'n Vefat Mslmanlarn Rumeli'ye artk kesin olarak yerletiklerini belgeleyen bu zafer haberi, Sleyman Paa'nn vefatyla birlikte Sultan Orhan Hazretlerine bildirilmiti. Yarabi bu ne tecelli idi!.. Sana krler olsun. slm Rum eline

yerleiyor, Sleyman ebed dnyasna geiyor., bu buruk bir zafer., zaferle teselli olunacak ac bir haber... 81 yana gelmi olan Sultan hazretleri, byle bir sevince ve byle bir kadere nasl tahamml etsin?.. Ya lh zafere ar sevince, kederde isyana vardrmayacak mkafaat ve ltfuna hamdolsun.. diyen Sultan Orhan olu ehid padiah Murad-i Hudavendigar Hazretlerini 761/1360 yanna arp, kendisine nasihatlerini ettikten ve taht vasiyetten sora; 35 yl sren, fetihlerle geen, slm Sancan ykseltmekle mkellef vazifesi, ndi lh'de inallah makbul sayldndan, Sleyman Paa'nn vefatndan iki ay sonra ebed aleme (Rahmet-i Rahman'a) kavutu. Babas Sultan Osman Gazi Hazretlerinin trbelerinin yanna defnedildi. Sultan Orhan Hazretleri lrken, Sultan Murad- Hdavendigr'in olu Yldrm Beyazd dnyaya geliyordu... Okuma Paras: ehzade Halil'in Maceras Orhan Gazi dneminde, yaadklar dnemi yazan Bizansl iki tarihi vardr. Biri Nikeforos Grigoras'dr. Dieri Bizans devlet adamlarndan, kzn Orhan Gazi ile evlendiren iyon-nes Kantakuzenos'dur. Her ikiside tannm tarihilerdir. Osmanl tarihleri Orhan Gazi'nin; Sleyman, Murad, Kasm, adyla olundan bahseder. Bu iki tarihi ise 4. oul Halil'in varlndan ve bir sergzetini bir macerasn uzun uzadya anlatrlar. Bu hususda Nikeforos Griyoras'dan nakledelim: "1356 miladi senesi yaz banda, hi umulmaz bir vak'a cereyan etti. Bu olay Orhan Gazi'nin oullarndan ehzade Halil'in korsanlar tarafndan karlmasydt. Bu kk ehzade bazen denizde, bazen denizden uzak yerlerde oynar vaktini geirirdi. Gnlerden bir gn Bozburun civarnda gezmekteyken, sahilin ormana yakn tarafnda gizlenmi bulunan korsanlar ve bunlar tayan gemi kimsenin dikkatini ekmemi. Korsanlar bir ok yerde byle kk, zengin grnl kimseleri karp, fidye talebinde bulunarak geinirlerdi. Bunlarnda onlardan binleri olduu mutlaksa da bu sefer peinde olduklar av dedesi Bizans mparatoru, babas Osmanl devlet reisi olan ehzade Halil idi. ehzade ise, olacaklardan habersiz binmi olduu balk kaynn iinde etraf seyrediyor scaklarn tam basmam olmasna ramen esen scak rzgrn letafetimle vaktini geirmekteydi. Korsanlar; aniden bu bir ka kiiyle seyr sefain eden balk sandalna alverdile: ehzadenin yanndaki bir ka kii kllarn ekip savunmaya getiterse htt korsanlarn bir kam yaralamaya, muvaffak oldularsa da, okluk azla galebe ald. ehzade Halil, korsanlarn av oldu. Korsanlar; yaplan savunmadan ellerindeki ocuun ne derece kymetdar bir esir oluunun farkna vardklarndan, devaml yerleim halinde olduklar Foa'ya doru rotalarn evirdiler. Foallar, bir ok kavimle karm ada insan olmakla beraber, eninde sonunda Rum idiler

Bu arada ehzadenin karld haberini renen Orhan Gazi bir devlet reisi olmann Dekarn belli etmekle mkellef iduundan zdirabn saklamaa alyordu. Tabiiki Osmani aile yapsnda ki ketumiyet annenin ue dier hanmlarn feryad ve figann duyma imknmz olmamakla beraber, her annenin byle bir halde, zdrabnn ne kadar teselli bilmez hl gstereceini tahmin zor deildir. Orhan Gazi, ehzadesinin karlma haberinin ilk aknln atlattktan sonra verdii emilerle btn imknlarn arama iine seferber etti. Bu arada da, ekseriyeti Rum olan Foa beldesi ahalisinin, Rum imparatoruna mensubiyeti vard. Orhan Gazi bu imparatora mracaat ederek, urad feketi ve bunu sona erdiren bir hizmete muvaffak olursa, nice hediyeler vereceini uaad ettii gibi istedii kadar da maddi yardm yapmaya hazr olduunu uaad etti. Bu ie verdii adamlar gelip, gidip Rum mparatorunu ziyaret edip, aramalar sklatrma hususunda hep ikaz ediyorlard. Beri yandan Bizans'da imparatorluk kavgas var olduundan her iki tarafda Orhan Gaz'nin yardmn elde etmek istiyordu. Halbuki Orhan Gazi; az nce ehid olmu olan Rumeli Fatihi Sleyman Gaz'nin zntsyle hayli sarslm karlan ehzade Halil olay pek ar bir darbe olmutu. Padiah Foa'ya gnderilecek gemilerin her trl masrafn tediye edeceini bildirdii gibi, Bizans taht meselesinde imparatora yardmc olaca beyannda da bulunmaktan geri kalmamt. Foa hakimine mracaat eden Dede imparator onis Kan-takuzinos, buradan pek souk cevaplar ald. Haddinden fazla paralar tleb ederken, bu hkim nice nice unvanlar ve se-lahiyetlerle tehiz olunmay istedi. mparator Kantakuzinos mracaatlar yineledike, Foa hakimi neredeyse imparatora kar isyan edecek tauuiara brnmekteydi Yoksa bu karlma ii, bambaka bir plnn znm tekil ediyordu. Belki de, Orhan Gazi bunlara kaimpederi araclyla muhatap olurken, kendisi direk olarak meseleye girmiyor ii devletler aras bir mesele haline getirmekten uzak kalmay yeliyordu. Denizlerin k, tabiiki karadaki ktan farkl olup, sularn denizlere akmaya balad ilk baharda, rzgr ve frtnalar o usuz bucaksz ummanda birbiri pei sra gelen dev dalgalar, gemileri ceviz kabuu gibi bir dalgann kucandan dierininkine atarken, en kk muvazenesizlik geminin gark olmasna sebeb olurdu. te denizlerin bu mevsimi yaanrken ehzade Halil'in dedesi onis Kantakuzanos byk gemiyi Foa'ya gnderdi. Bu gidi Foa'y muhasaraya dnk bir gididi. Ancak Foa yarm adasnn ablukaya alnmas, buray ele geirmeye yetmezdi. Kara tarafndan da bi tazyik gerekirdi. Bu da Saruhan zerinden olabilirdi. Bu seferde Saruhan diye bir mesele ihdas olunmaktayd. mprator Kantakuzanos, nice paralar ve Amucazde unvan vermek suretiyle Saruhan Beyinin kendisiyle mttefik olmasn salad. Karlan ocuk iinin faileri Cenevizlilerdi. Foa hakimi arkasnda Ceneviz destei olmad takdirde, ne Bizans imparatoruna dolaysyla da istikbli pek parlak grlen Osmanl beyliine byle st perdeden, hele hele bir kuatmaya

muhatap olacak kadar ii ileriye gtrmekten itinap ederdi. Dier yandan da arkas karanlk bir ie, evlt acsyla hop diye atlamayp, elindeki maay yni kaimpederi Kantakuzanosu ile megul ettirmek, Orhan Gaz'nin ftratndaki devlet adam kumann bir da vuruntu idi. Foaltar beldelerini savunuyor Bizansl gemilerin saldrs sryor ve grlen mdafaann ykm yakn idi ki, hava birden bire deiti. yle iddetli bir lodos esmee baladki, eer gemiler muhasaray kaldrp kendilerini aa atmazlarsa kayalklara ve karaya vura vura paralanacaklard. Bylece bu akn akim kalm oldu. imparator; Sar uh.an Bey'ine o kadar yaknlk gsteriyordu ki, gnn onunla geiriyor. Evine, beldesine misafir oluyor bu ihanet eder mi diye hibir ey aklna getirmezken, itimat ettii adam se, eytann iuasnda olduundan kafasnda eitli tuzaklar kurmakta, bunlarn hangisini yaparsam daha ok krl olurum seimi yapmaya alyordu. Aklndan geenler kendisinden hi ayrlmayan Kantakuzanos'u tevkif etmek oe ok yksek bir kurtulu ceremesi istemek yni fid-ye-i necat'da denilen altunlan talep etmek. Ayrca kendine uzak olmayan ve gc ile almas kabil olmayan.birka kasabann kendi idaresine verilmesini istemek gibi hususlard bu dnceleri. Btn bunlar kolayca tatbik edebilecei kanaatini tayordu. Ancak kurduu tuzaa kendi dt. Saruhan Bey'inin adamlarndan biri, imparator'a olan biteni haber vermiti. Bir gn her zamanki saygsn gsteren Saruhan Bey'i imparatorun nezdine gnderdii gzel koumlu bir at ile hem gezmek hemde karsa av kovalamak maksadn dndn bildirdi. mparator; Saruhan Beyinin tasavvurundan haberdar deilmi gibi davranarak, kendisine mhim ve gizli bir hususu anlatacan bunun iin ben sizi gemime davet ediyorum haberini yollad. Saruhan Beyinin gemiye ayak basmasyla halatlar zld, yelkenler fora edildi ve hzla sahilden uzaklaldt. in ortaya ktn anlayan Saruhan Bey'i; yannda bulunanlarnda duyaca sesle tuzan anlatt. Bir ka gn sonra, Bey'in hanm bir miktar para getirip kocasn serbest braklmasn istedi. Eer kocam brakmazsanz, eve dner dnmez btn blge insann aleyhinize kkrtacam ve herhangi bir tecavze kar, gerek kendimi gerekse yetimlerimi korumak iin birisiyle evleneceim demek suretiyle bir ltimatom verdi mparator; Saruhan Beyini, yannda tutmann veya ldrmenin kendisine bir ey kazandrmayacan, hatta grdke cannn sklacann neticesine vard. Bunun zerine kendine verilen altunlan alp, Saruhan Bey'ini salverdi. teyandan; Orhan Gazi karlan evld ehzade Halil iin kaimbiraderi Matyas Kantakuzanos'un yanna 4 bin asken vermi, o da bu gl askerin yardmyla, Makedonya civarndaki bir ok yeri basyor ve yamalyordu. Aslnda Bizans'a bal olan bu beldeler son zamanlarda Srpllarn idaresine gemiti Bu arada yamalara kar harekta geen blgedeki Srp kumandan Matyas'n kuvvetlerini yenmi ve Matyas da esir almt. Bu haberler; imparator lyonnes Paleogolos'un kulana vardnda, Midilli adasndayd ve Foa'nn muhasara hazrlklarn yapyordu. Askerlerine istirahat

etmeleri iin bir mddet izin vermiti Matyas esir alan Srp kumandanna bir heyet gnderip dosta mnasebetlerini yenileme teklifinde bulundu. Tabiiki hediyeler gndermeyi de ihml etmedi. Srpl kumandan, makbul cevablar verdii gibi esb.i Matyas'i Paleolog'un gnderdii heyete teslim etti. mparator yonnes Paleolog, Matyas ve eini Bozcaada'ya gnderdi. Onun oullarn da Midilli adasn idare etmekle grevlendirdi Bu sralarda Paleolog, kendisi hakknda stanbulda bir yok etme plnnn hazrlandn haber ald. Bu pln akim klmak iin tebdili kyafetle krekli bir gemiyle stanbul'a kotu. Kimsenin haberi yokken saraya girip ileri yoluna koymaya balamt ki; Orhan Gazi'den ardarda heyetler gelip kendisini u szlerle tehdide baladlar; / "Eer Rumlar! Bizim hcumlarmzdan masun kalmak istiyorlarsa sen hemen Foa'ya don ve ehzade Halil'i halas eylet.." Ksa zamana ilerini dzene koyan imparator tekrar Foa nlerine komak mecburiyetinde kald. Gryorsunuz ki sevgili okuyucu! Kuuuet ve basiret birle-timi hkmranlk o gce yakr Orhan Gazi; daha 2. padiahken, Osmanl devleti siyasi evlilik ve gl askeriyle asrlarn Bizans'n nasl istedii gibi ynlendiriyor. ehzade Halil'in ii bir trl nihay etlen mi yor, karld yaz gemi, sonbahar tamamlanm ve ok iddetli bir k yaanm o mevsimde yerini bahara terke balamt. Orhan Gazi karayoluyla baharn ilk gnlerinde Halkidona yani Kadky'ne geldi ve kara ile denizin birletii yere adrn kurup bayran dikmiti. Otandan oturduu halde, mparator'a olunun halini konumak iin gelmesi haberini gndermiti. Her ne kadar iki hkmdar yzbeyz konu-madlarsa da; adamlar kayklarda gryorlard. Bilgileri hkmdarna naklediyordu. mparator onin Paleolog adrn Kadky sahiline pek uzak olmayan kzkulesine kurduundan, haberlemede abuk cereyan ediyordu. Esaretten kurtulacak olan ehzade Halil, Paleologlarn kzyla evlenecek bylece imparator, Orhan Gazi ile dnr olacakt. onnes Paleolog, Orhan Gazi'den bir hayli yksek mebla alarak Foa'ya hareket etti. mparator Foa'ya vardnda temasa getii Foa hakimi Kalofeti, imparatordan yzbin altu-na yakn para, parlak rtbeler alarak ondan sonra bu kadar iddetle taleb olunan ehzadeyi biraz ge ue hayli mkilt ile imparatora teslim etmitir. mparator sevin iinde yannda ehzade Halil olduu halde Bizans'a avdet elti. mparator; ehzade Halil'e ''olum, damadm" diye hitap etmekteydi, lkesinde karklk durmu. Bahar mevsimiyle birlikte ahali Bizarsn dna km, balarn, bahelerini tanzim ediyorlard. ehzade Halil ise Paleologlarn sarayna geldiinde, kendine ayrlan daire nnde, imparatorie Ele-niyir reveranslar yaparak selamlad ve unlar syledi: "Serairi ancak, Halk-l Rabbllemin bilir, nasl ben gaflete esir oldum ve ailemin auu muhabbetinden mehcur ve ne kadar mddet vatanmdan uzak

kaldm. /Ve bellara duar oldum. Kl ve soua aldrmayarak denizden ve karadan nice zorluklara gs geren imprator Efendim hazretleri ibzal buyurduklar himmet sayesinde beni esaretten tahlis etdi. Benden elbette bu lutfa kar hi bir mkfat beklemezler. nk byle bir ey kudretimin feukimdendir. Halbuki kudretim yettii kadar ve hayatm devam ettike hizmetlerine, her mnasib husus iin btn gayretimi btn arzumu feda edeceim." Daha sonra imparator ve imparatorieden msaade istiyerek dairesine ekildi. ehzade zaman zaman pek gsterili ve kymetli elbis rJer iinde halka grldnde alklarla istikbal ediliyordu. Bizans ileri gelenleri bu yeni damada hediye zerine hediye veriyorlard. Bizans saraynda binbir gece masallar gibi bir hayat sryordu ehzade Halil, hamam sefalar, parlak ziyafetlere birbirini kovalyordu. Paleolog onnis'in bu ziyafetler srasnda iki yandaki bir ocuunun lmesine ramen, metanetini muhafaza etmesini, Bizansl tarihi Grigoras alicenaplk diye vasflandryor ki, bu da Bizans tarihilerinin hkmdarlarn medhetmek iin her olaydan isitfade yolunu aradklarn gsterir. Bu ocuun cenaze trenine ehzade Halil'i de davet eden imparator, bu srada on yalarnda olan ve Osmanl ehzadesine nianland rini'yi bu merasimde gsterme imkan buldu. Bize gre o srada; Kantakuzanos ile Paleologlar Bizans tahtnda erik yani ortak olarak bulunduklarndan, tabiiki birbirlerini tasfiye etmek arzu ve teebbsleri gizli gizli yaplmaktayd. Dikkat buyurursanz, Sultan Orhan'n. Aspora Hatun isimli hanm, Teodora adl hanm ki ehzade Halil'in annesidir. Kantakuzanos ailesinden idi, 4. hanm Bayalan Hatun'da Paleolog ailesinen bir prenses idi. Yni gerek Sultan Orhan siyasi evlilikleri her iki kral ailesi ile yapmay nasl evl grmse, lonnis Paleolog'da Osmanl Sultann, kzna kaimpeder yapmay o kadar evl grmekte olmaldr. ehzade Halil; Bizans'da bunlar yaarken Orhan Gazi, znik'ten, Kocaeline gitmiti. onnes Paleolog stanbul'dan bindii bir gemiye yannda ehzade Halil olduu halde zmit'e doru yola ktlar ve ertesi gn limana geldiler. ehzade Halil'i babasna teslim ederken, izmeyi aan imparator,-Halil Beyi oeliahd tayin etmesini rica ederken unlar syledi: '\.Hak budur nk ehzade Halil oullarnn en sevgilisi ve kznn nianls olup, cesur ve bazusu kuvvetli, akll ve hkmet edebilecek olmaa mstahaktr." Dediini ifade eden Bizansl tarihi Gringoras unu ilave ediyor: "zten Orhan Bey buna mtemayil idi. mparatorun syledikleri bu temayln bir meyeln haline getirdi ve bunu hazrlayacak artlar tesbite karar verdi. Orada bulunan Bizans askeriyle, Osmanl askeri kark bir alay tekil ettiler ve yryler yaparken, musiki aletleriyle eitli marlar ve musiki eserleri alnd. Blgede yaayan mslim ve gayri mslimler birbirleriyle dosta elendiler " ehzade Halil Bey'in karlmas; adet Bizans'n hayat bulmasna yaradn gz nne alrsak, bu. karma iinin o devrin gizli istihbaratnn bir almas

olarak deerlendirirsek, fazla bir yanl yapm olmayz. nk karlma olaynn kime yaradna baktmzda, bunun Bizans'a ok fayda saladn gryoruz. Bizans iindeki taht kavgasn bir kenara brakalm. Osmanllarn Rumeliye kmasndan sonra bir eteler cenneti hline gelmi olan Trakya ovaranda, etelik son buldu. nsanlar balarn, bahelerini hrriyet iinde ve pr nee tanzime koyuldular. Osmanl dil idaresi bu blge insann yz yllardr hasretini ektii bir idareydi. Dolaysyla her ne kadar Osmanl klc atnda yaayan blge ahalisi din olarak da, teb olarakda nihayet Bizanslyd. Bu bakmdan, Osmanlnn Rumetiye geii Bizans ahalisine yaramt. Anadolu zerinden Bizans toprana seferler dzenleyen Osmanl kumandanlar zmit, Hereke, Samandra gibi yerleri kl altnda tutup, fethe hazr hle getirmilerdi. Bu bakmdan buralarda yerlemi olan Rumlar ba ve bahelerini ile-yemiyorlar dolaysyla iktisadi bir krizin iinde mahvolup gidiyorlard. Btn bu olumluzluklar Orhan Gazi'nin ehzadelerinden Halil Bey'in karlmasyla baka bir safhaya dkld. Orhan Gazi dostluk elini uzatmak mecburiyetinde kald. Zaten; Yeni yeni bymee balam bir Beyliin basnca olduunun idrki iinde, Bizans gibi avrupann, kolay kolay gzden karmayaca bir devletle temkinli olarak mnasebet srdrmeliydi ve nitekim evliliinde bile tane Bizansl Prensese adrn ve auunu ad. ehzade Halil'in karlmasyla meydana gelen temaslar ve bu temaslar neticeslnde-ki dostluk belirtileri Bizans halkna hemen msbet olarak aksetti. Bu ahali srlarn dna kmak ve arazileriyle megul olma ansn buldu o sene yamayan yamurlar yad, zn zamandr istihsade grlen ktlk, bollukla yer deitirdi. Rahmet bulutlar Bizansllarn zerine yad, Demekki ehzade Halil'in karlmas en ok Bizans'a yaramt. Hemen burada ehzade Halil'in akbetinide verelim. 1359'da Kocaeli sancak beyi olan ehzade Halil, kendinden bir ya kk rini ile znik1 de evlendi. 1361'de Gndz, 1362'de mer ad verilen iki erkek ocuu oldu. Bunlar ocuk yalarnda vefat ettiler. ehzade Halil'de 1362'de onbe yanda olduu halde ld.

SULTAN MRAD-I HDAVENDIGAR Babas: Orhan Gazi Annesi: Nilfer Hatun Doam Tarihi: 1326 Vefat Tarihi: 1389 Saltanat Md.: 1360-1389 Trbesi: Bursa'dadr. Tahta k H. 761/M. 1359 senesinde tahta clus eden Sultan Hda-vendigr Murad, babas Sultan Orhan Hazretlerinin efkatinin ar basmas sebebiyle hayatta kalabilmitir. Fakat efkatin ar basmasndaki hikmet, Cenab- Hakk'n l-i Osman Hanedanna ve slm milletine ilh bir ltfudur. Gazi Sleyman Paa, vefatna kadar geen zamanda tam bir veliahd, tahtn varisi bir kumandan ve devlet adam gibi yetimiti. Btn bu grevlere babasndan sonra liyakat gstereceini ispat etmiti. O'nun bu muvaffakiyetlerini gznnde alan bir sultan, byle bir velahde sahib olduktan sonra, ona mesele karabilecek ikinci bir ehzadeyi yaatmaz-di. nk Nizam- lem, yani btn mslmanarn selameti in, bir baba olunu feda edebilir, bir aabey kk kardelerin ayn niyyet ve samimiyet iin, barlarna ta basp onlar celladn ilmiine gnderebilirdi. leride grlebilecei gibi, bunu yapmayan sultanlar, kendileriyle beraber mslmanarn da zdrab ekmesine sebeb olmulardr. Halbuki sultan odur ki, Hz. mer gibi btn meseleleri kendinin saysn, onlar halletmek iin nefsini ve vcudunu seferber etsin. Kocakarnn un torbasn srtna vuran Halife mer, ya kabn da elinde tamak isterdi. Kendisine yardm etmek isteyen arkasna; ykme ortak olma, mer eksin bu yk der gibi... Sultanlar, zdrab ve ileye garkolsunlar, fakat ahaliyi srr iinde, din-i mbinde tutmay bilmelidirler. Bunu yapabilen ve yapmaya alanlar kazand, yapamyanlarsa heyhat!.. Gazi Sleyman Paa'nn mbarek ruhu cennet bahelerine utuu an; Sultan Orhan cennet-mekn kk ehzadeki Murad- Hdavendigr' ldr diyen tedbirli vezirlerini dinlemedii iin ne kadar sevinmiti... Hereyin sahibi olan Allah'a krler etti. Baz kerametlerini ileride hayat safhas iinde greceimiz Sultan Murat- Hdavendigr'a Cenab- Hakk, bir insann dnya imtihannda muvaffak olduunun btn alametlerini vermiti. Osmanl Devletinin nc padiah olarak tahta kan Sultan Murad- Hdavendigr, Rumeli fetihlerine kald yerden devam etmek iin, o taraflara yrd ise de, Sultan Orhan'n vefatn frsat bilen anadolu'dak Trkmen Beyleri, aralarnda birleerek hatta hristiyan tekfurlarla haberleerek, Osmanl lkesi zerine yrmeye karar vermilerdi.

Osmanl Devleti istihbaratnn en nemli blmn derviler tekil ediyordu. Tasavvuf ehline gsterilen byk sayg, dervilerin daima Osmanldan yana olmalarn temin etmitir. unu da unutmamal ki, bu sayg kuru bir gsteri deil, gnl fatihlerine girecek kap brakan bir kalp sahibi olmaktan geliyordu... te bu dervilerin kendilerine mahsus haberleme sistemleri neticesinde Anadolu'daki bu hazrlk, Sultan Murad'a ulat. Sultan Murad, alimlerini ve kumandanlarn toplayarak bir istiare meclisi kurdu. Toplantnn sonunda ulemadan fetva istedi. nk karar; sefere kmakt.. Ulema da fetvasn yle verdi: Allah (c.c) urunda gazaketmekte olan rnslmana, din dmanlaryla birleerek slm ehirlerine hcum eden ekya ve mnafklarn zerine yrmek; din-i slm'n emridir. Sultan Murad, bu fetvay aldktan sonra, 20.000 askerle Ankara'ya yrd. Kal'a-tl selasi! denilen Ankara Kalesini kuatt. Muhasaraya dayanamyan ahiler, kar koymaktan kalnca, teslim oldular. Tarih H. 762/M. 1360 yln gsteriyordu. Bu kalenin aln btn Trkmenleri artt gibi, Karamanoluna ve ona uyanlara da bir ders oldu. Rumeli'ye Yeniden Gei Sultan Murad, Anadolu yakasnn intizamn temin ettikten sonra, H. 763/M. 1361 ylnda tekrar Rumeli yakasna geip, merhum aabeysi Sleyman Paa'nn kabrini ziyaret edip, trbenin yannda bir cami, fakirlere yemek karacak bir imaret ve gelen-geenin istirahati iin bir han yaptrtt. Bu messeselerin skntsz yayabimeleri iin, gelir getiren bir ok yerleri de vakfetti.. Sultan Murad, daha sonra ordusuyla orlu zerine yrd. Ksa bir direnme gsteren orlu Muhafz, bunu hayatyla dedi. orlu slm Ordusuna ba emiti... orlu Kalesinin ayakta kalmas bir fayda getirmeyeceinden yerle bir edildi. Yrye devam eden Sultan Murad, Bergus kalesini -bugnk Lleburgaz'i-da kolaylkla ald. Sleyman Paa'nn vefatndan sonra Rumeli Ordularnn bana bir kumandan tayin edilmemiti. Buna mukabil Gazi Evranos Bey, Hac l Bey, dmann kalblerine saldklar korkularla, onlar titretmeye kfi geliyorlard.. Meri Nehri kenarnda bulunan Boaz Kalesini fethetmesi emrini alan Hac l Bey, slm Ordusunu aniden bastrmak isteyen Dimetoka Tekfurunun ordusuyla karlat. ok kanl geen ve gs-gse yaplan savata zafer, slm Ordusunda kald. Dimetoka Tekfuru ile askerlerini esir alan Hac l Bey, onlar nne katarak Dimetoka kalesinin nne geldi. Tekfurun ailesi, kaleyi derhal islm mcahidlerine teslim ettiler. Hac l Bey, bu zaferi ganimetlerle beraber Sultan Mu-rad'a arz ederken, babasnn yadigar kumandanlardan Evranos da Kean Kalesini slm Kllar nnde pes ettirmi, slm bayran kalenin burcuna dikmiti. Padiahn huzuruna yeni hizmetler iin emir almaya gelmiti...

Edirne'nin Fethi Kararlatryor ki gzide kumandanyla buluan Sultan Murad, onlar yaptklar hizmetlerden dolay tebrik ettikten sonra, Edirne'nin fethi iin mzakerelere baladlar. Verilen karar zerine hareket edilerek, padiahn ocukluundan beri lalas olan Lala ahin Paa ordunun bir blm ile Edirne zerine yrd. Sultan Hazretleri de Babaeski taraflarna gitti, oray muhasaraya ald. Lala ahin Paa'nn ordusuyla zerine geldiini haber alan Edirne Tekfuru Ander-ya, Sazldere nlerinde slm Askerini karlad. Yaplan savata zafer; slm'nd... Anderya malub ve perian bir halde, Edirne kalesine kapand. Dier taraftan Sultan Murad da Babaeski'nin iini bitirmiti. Sra, Edirne kalesine kapanan tekfuru kovalayan Lala ahin Paaya yardma gelmiti. Anderya, Sultan'n kuvvetleriyle kendisini perian eden orduyu takviyye geldiini grnce, akl bana m geldi yoksa akl banda m gitti bilinmez. Aile efradn topiayp, Meri Nehrinin tama mevsimi olduundan gemi ile Aynos'a inip, oradan da Srbistan'a giderken, Edirne'yi mslmanlar ebe-diyyen braktn herhalde o da anlyordu... Ahali tekfurun katn grnce, kalenin kaplarn islm Ordusuna atlar ve dilleretdestan olan slm Adaletinin himayesinde, yeni bir hayata hazrlandlar... Henz pek bakml bir yer olmayan Edirne'ye, Lalas ahin Paay muhafz brakan Sultan, "Beylerbeylii senin zerindedir, Edirne Muhafzln da verdik, imdi kuzey taraflarn da fethetmek vazifelerin arasndadr diyerek memuriyetini bildirdi. Evranos Bey'e ise; Evranos, senden Rumelinin gney ehirlerini isterim diyerek vazifesini bildirdi. Kendisi de Dime-toka'ya giderek karargahn kurdu ve kumandanlarnn fetihlerini beklerken, dualar, daima slm Askerinin muvaffakiyeti iin oluyordu.. Ksa bir mddet getikten sonra Evranos Bey, Gmlcine ve Vardar Yenice'sini slm'a kazandrm Lala ahin Paa ile Zara Vilayetini zulmetten nura karmt. Dimetoka'ya gelen bu anl gaziler, zafer mjdelerini Sultan Murad Hazretlerine Takdim ettiler. Penik Usulnn Konmas Alimleriyle de mehur olan Karaman'dan kffar zerine yaplan cihada itirak iin gelmi bulunan alimlerin iindeki Kara Rstem adndaki alim, esirlerin azmsanmyacak miktarda alnp satldn grd. Kazasker olan mehur andarl Halil Paa'ya gidip Ganimet mallarndan hums-i er'i -bete biralnmak merudur. Niin Sultan Hazretlerine arzetmiyorsunuz? diye sordu. Durum Sultan Hazretlerine arz edilince, Madem ki merudur, alnsn! diye irade gelince, esir alnp satlmasndan bete bir alnmaya baland. Bu iin idaresi, er'i bir muameleyi hatrlatm olan Kara Rstem'e tevdi olundu. Sultan Murad-i Hdavendigr Hazretleri Filibe'nin fethini Lala ahin Paa'ya,

Hac l Bey ile Evranos Bey'i de aralardaki krntlar halletmekle vazifelendirip, hicr tarihle 764/M. 1362 ylnda Gelibolu'dan Bursa'ya geti. Penik olanlar)) denilen bu esirler, mslman ailelerin yanna veriliyorlar, onlarn yannda dini slm gryorlar, slm'a balanyorlar. slm olup, slm iin mcahidler ordusuna gnlen seve seve katlyorlar, balarna akbrk giyiyorlard... Filibe'nin Fethi Lala ahin Paa, Filibe'nin fethiyle vazifelendirildii andan itibaren almalara balam, H. 765/M. 1363 senesinde Filibe Tekfuru, bu slm Serdarnn askerine boyun emi, Filibe'yi teslim ettikten sonra Srbistan'a gemi Papa V. r-ban'a gnderii ikayetnamelerle, Papann hristiyan hkmdarlarn birletirmesine sebeb olmu, H.766/M. 1364 senesinde Macaristan, Bosna, Srbistan krallar ve Eflak Bey'i 100.000 kiilik bir kuvveti toplayarak yeni bir Hah Seferi olarak slm'n zerine yrmek iin Edirne'ye doru yola ktlar. Filibe slm'n olmu fakat yeni bir Hilal-Salip mcadelesine de vesile olmutu... Meri Zaferi Ve Biga'nn Fethi Hallarn byk bir ordu ile slm zerine yrmekte olduu Murad- Hdavendigr Hazretlerine haber verildi. Gelen haber zerine Sultan Murad Hazretleri, Bursa'dan hareket etti. Ne var ki sultan, gayet ar hareket ediyordu. Ar hareket etmesinin sebebini Anadolu Bey'lerinin itimad vermiyen davranlar tekil ediyordu. Sultan yryor, fakat et kula geriden gelecek sesleri dinyiordu. bir yandan da padiah Hz.leri Hal ordusunun ok uzaktan gelme durumunda olduunu da hesaba katyordu. Yolunun zerinde olan Biga'y fethetmeyi kararlatrd. (Et kula mevzu eUyaullahn batnlar ile semi olduklar yani duyup bildikleri hususlar birde beer mahsus havas hamseden yani be duyudan iitme organyla duyup muttali olmalar keyfiyetidir. Bunun Krb Nevafile yani nafilelerle yaklala ilgisi olduu aktr. nk bir hadisi erifte beyan buyrulduu zere Hak Tei (Azze ve Cele) Hz.leri Ben sevdiim kutumun, gz olurum onunla grr, kulaktan olurum onunla iitir, ayaklar olurum onunla yrrm buyurulmutur. te bu Hadisi erifte zikredilen Semi asft; Ehlullahn Mu-karibtiine Hak Tel tarafndan Kurbu Neuafil Ltf olarak ihsan buyurulmutur. stidraten unu arzedelimki Hak Tel Hz. terine iki trl yaklalr. Birincisi Kurbu Feraiz dieri Kurbu nevafildir. Yukarda belirtmeye altmz Neuafil kurbudu: Yani Kurbu Feraizde Hak Tel Fail kul Mef'ut olduu halde Kurbu Neva-filde Kul Fail Hak Tel (c.c.) Hz. teri Mefl olur Bunu bir misalle aklamakta fayda grrz: yeti Kerimede Resuli Kibriya'ya, mriklere toprak ue kl tanelerini sen atmadn ben attm (izze meyte ue mare meyte ue hem Allah) kutsal kelamnda

kurbu rieuafil'e iaret vardr. Yukarda zikrettiimiz sevdiim kulumun ayaklar olurum hikmetinde de euliyaullahta grlen tayyi mekn srr tecelli eder Bu iki kurb (yaknlk) arasnda hemen ilave edelimki Hak Tel Fail olduu iin Kurbu Feraiz daha efdaldr. An-cak edeben Satiklere ue Dervilere den bir grev vardr. O da herhangi bir olay uygun olmayan bir fiili, Mridi Kmilin et kulana duyurmamak gerekir. Aksi halde manevi tokat mukadderdir Yoksa Salk, Mridi kmil her eyi bilir diye nabeca (yersiz) ileri, insan kamilin kulana duyurmak hatalarn en bydr.) Olanca ahinliiyle kaleyi sard. Biga'nn etraf tamamen Osmanl'nn elindeydi. Fakat kale trl vesilelerle ele geirme planlarna girmemiti. imdi hem kalenin kendisi, hem de slm'a verecei zararlar gze batmaya balamt. Biga kalesi haydutlara yatak olmu, haydutlar da Rumeli'ye gidip-gelen mslmanlara zarar vermeye balamlardr. te yandan Hal Ordusu ok sr'atli hareket etmi ve /v\eri Nehri vadisine gelmilerdi. Lala ahin Paa, sultandan grnen bir yardm gelmediinden telaland ise de, bir ms-jmann dmandan yz evirmiyeceini bildiren ayetlerle ame! ettiinden, kamay asla aklna getirmedi. Derhal bir divan toplayp kumandanlarla istiare etti. Neticede durumun renilmesi iin Hac l Bey ve 10.000 svari dman gzlemeye yolland. Birok tarih kitaplarnda bu byle yazar. Fakat bir dnelim: Dman Meri kysna gelmi, yani slm topraklan iine girmi. Bu ordunun ahvali, yeri mi renilecek ki gzc gnderiiiyor? Hem de en anl ve ecaatli Hac l Bey ve 10.000 svari!.. Bu gzclk filan deil, Lala ahin Paa'nn toplad divanda, kumandanlarn ald hcum kararndan baka birey deildir. Gzc olarak gnderilme karar ise, esas gayenin saklanmas iin kulandan bir taktiktir. unu ok iyi biliriz ki, casuslar her devirde vardr ve var olacaktr da... Hac l Bey ve 10.000 svarinin dman zerine gidii, gzetleme gibi bir tedbirle gizlenmeseydi, dnya harp tarihinin en gzel taktik ve en byk baskn zaferlerinden biri, belki slm ordusunun aleyhine bir netice verebilirdi. Neyse biz gene Hac il bey ve 10.000 svarisinin yaptklarna dnelim. Hac l Bey, Edirne yaknlarnda bulunan Cermen Meydannda dman buldu. Dman kalabalk ve pek marur bir haldeydi. Bu kalabalk ve gurur^ onlar gaflet iinde tutuyordu. Askerleri, subaylar kumandanlar atp-tutuyorlar ve slm askerini yenmenin erefine iki kupalarn balarna dikiyorlar, sarho oluyorlard. Hac l Bey 10.000 kiilik kuvvetini orada bulunan meelik arkasna gizleyip, karanl bekledi. Gecenin ilerlemi saatinde, yiitlerini drt ayr koldan, dmann bir tarafndan girip, br tarafndan kacak ekilde tertib etmiti. Ayn anda byk bir sr'atle harekete geen svariler, dman ordusuna daldlar. Omuz stnde ba b-rakmyan palalarn savurup, birok kelle drp br taraftan ktlar. Dman ordugah kart, kumandanlar arasnda anlamazlk kt zannyla birbirlerine saldrmaya baladlar. Aralarnda dman var zannederek sabaha kadar birbirleriyle boutular, kendi kendilerini

ldrdler. Bu ordunun iinde en ok kuvvet bulunduran Srplar olduu iin buraya sonradan Srp-Snd ad verildi. Bunlar olurken, Sultan Murad Hdavendigr Biga kalesini alm ve slm ikinci bir zaferle daha talanmt... Fetihler Zincirinin Devam Sultan Murad'n fermanyla Timurta Bey askerleriyle Kzlaa Yenicesini, Yanbolu Kalesini, Lala ahin Paa ise, hti-man ve Samak Vilayetlerini teslim almaa uratysa da, muvaffak olamad. Ancak hedefin etrafndaki engelleri temizlemeyi bildi ve birok ganimetle dnd. H. 796/M, 1367 kn Dimetoka'da geiren Sultan Murad ilkbaharda Karina-bad, Hayrabolu, Szebolu ve Aydos kalelerini feth etti. Sultan Murad Hazretlerinin bu fetihleri, adalet numunesi olarak gsterilen idaresini duyan ve tahkik edenler, himayesini istemek iin yarr hale geldiler. Hatta Venedik Krfezi kysnda bulunan Rakze halk, sultana senelik vergi vere-, rek, padiahtan kendilerini himaye edeceine dair bir ahid-name aldlar. Hdavendigr, bu senete -ahidnmeye- Ouz Hanlarnn usullerine uyarak, penesini krmz boyaya batrarak bast. Sonra da bu, turaya tahvil edilerek tura icad edilmi oldu. H. 770/M. 1368 ylnda Edirne Saray tamamland iin Sultan Murad oraya yerleti. Kazasker Kara Halil'e Hayred-din Paa lakabn takarak, onu sadrazam tayin etti. Kazaskerlie de Halil Hayreddin Paa'nn olu Mevlana Ali'yi tayin etti. er'i erife uygun birok kanunlar yapld. Orduya br kat daha nizam verildi. Daha sonra Sultan Murad ordusuyla birlikte hareket ederek Krkklise ve Pnarhisar'n fethetti. Vize zerine yryen Sultan Hazretleri bir ay sren muhasaradan sonra Vize halknn eman dileyerek kaleyi teslim etmesiyle, Vize de slm'n oldu. Sultan Murad, nereye giderse orada emniyyet hasl oluyordu. Bu yzden be sene Rumeli'de kalm birok fetihleri bizzat, dier fetihleri de onun yanlarnda olduunu grp, gayretleri artan kumandanlar yapmlard. Sultan Murad baz tarihilerin ileri srd gibi kararsz bir sultan deil, bulunduu yere emniyyet ve adaletin en yksek numunelerini gtryordu. Bu sebeble kh Anadolu'da, kh Rumeli'de bulunuyordu. Hdavendigr Sultan Murad'n Bir Kerameti H. 774/M. 1372 ylnda Bizans Kayseri, Vize zerine asker gnderip oray tazyik etmeye balad. Vize Muhafz ir Mert Bey durumu Sultan'a'bildirdi. Sultan buna ok hiddetlendi. Derhal Rumeli yakasna geti. Lala ahin Paa ile Evranos Bey'i yanna ard. ahin Paa'y kfi miktarda askerle Fi-recik'i almaya gnderdi. Kendisi de stanbul zerine yrd. stanbul'a 10 saat mesafede olan nceiz Kalesini gnde fethetti. Oradan atalca'ya yryen Sultan Muiad eman dileyene kl kalkmaz fetvasna uyarak, eman dileyen

atal-ca'y bir hoa ald. atalca'nn almndan hemen sonra Fi-recik'in Lala ahin Paa tarafndan alnd haberi geldi. Allah iin cihad edenlere Cenab- Mevla, zafer ve nusret kaplarn ardna kadar ak tutuyor, slm'a zaferin gl yzn daima ltfediyordu. 'l-y Kelimetullah sanca, btn bayraklar alt ediyor, ehidlere cennet, gazilere mertebeler ihsan ediyordu. Sultan Murad- Hdavendigr'n kalp gznn ak olmas, kerametiyle zahire kyoru. yle ki; slm Mcahidleri Karaburun, Kilyos ve Belgrad Orman Kynde boy gsterdikleri zaman, civar kasabalarn ahalisi mallarn Kayzer'in yazl olan Apalonya Kalesine gtrdler. Sultan Hazretleri bu kaleyi sard. Kale kuvveti 15 gn dayand. Sultan hazretleri gazaba gelerek Bu yklacak yerde beklemek, bizim hedeflerimize varmamz geciktiriyor ola ki, bunu Allah yka diyerek ordugahtan uzaklap bir kavan altna gitti oturdu. ok az bir vakit geti ki, mjdeciler geldiler ve kalenin bir taraf kendiliinden ykld, gaziler oradan kaieye girdiler diye mjdelediler. Sultann duas kabul olmu, Cenab- Mevla velisine ihsann ltfeylemiti. O gnden sonra oraya Tanrnn Ykt, sultann altnda oturduu kavaa da Dev-let-i Kavak denir. Bu olay duyan Bizans Kayseri, anlama teklifini ileri srd. Sultan, bu teklifi olumlu karlad. K Edirne'de geirmek zere yola kt H. 775/M. 1373 senesinde sadrazam Halil Hayreddin Paa'yi, Rumeli'nin bat taraflarna gnderdi. Bu belge ve arazileri iyi tanyan Gazi Evranos Bey'i de yanna verdi. Gmlcine'ye kadar beraber gittiler. Hayreddin Paa, Evranos Bey'i leri yrye gnderdi. Evranos Bey, Yor-lu ve skete kalelerini kolaylkla ald. Maruiya adl bir kadnn elinde bulunan Avrathisar'na sra gelmiti. Avrathisar'n saran Evranos Bey, bir mukavemetle karlat. Bu mukavemetin, sonu, Balaban'n Serez Kalesini muhusaraya alm olmas, Maruiya tarafndan haber alnnca hemen geliverdi. Bu arada Lala ahin Paa Kavala'y serdengetilerin baanh bir szma hareketi sayesinde ele geirmiti. Mslmanlarn kendiliinden teslim olan yerlere kars takndklar gze! muamele; Drama, Zihne ve Karaferya Ahalisini kendiliklerinden eman dileyip, kalelerini teslime yetti... Ni Kalesinin Aln Srp kral, daha evvel vergi olarak vermeyi taahhd ettii miktar demedii gibi, slm Topraklarna da tecavze balamt. Sultan Murad' Hdavendigr, H. 777/M. 1375 senesinde Bayezd'i Bursa'da brakp, Srbistan zerine sefere kt. Sultan'n byk bir azimle zerine geldiini gren Srp Kral, hazinelerini Ni Kalesine, ahalisi ile kendisini de dalara vurdu. ehirler bombo kalmt. Sultan Murad ordusuyla bo ehirler zerinde drt ay kadar dolat. Sonunda Ni Kalesini almann art olduuna karar vererek Ni'i sard. ok kanl bir arpmadan sonra kale, slm'n klcna teslim olmutu. Sultan Murad'dan korkusundan dolay dalara kaan Srp Kral, Ni Kalesinin elden gittiini

renince, seneiik birikmi vergiyi ve ayrca ylda 50 okka gm vermek zere andlama istedi. Burada unu belirtmeyi faydal gryoruz ki; akla gelebilir: -drt ay ortada dolaan bir ordu, stelik bir de kanl muharebeden sonra, ii bitmi olan bir kraln teklifini niin kabul ediyor? O kral yok etmesi lazm gelmez mi? diye kendi kendimize bir soru sorabiliriz. Fakat Sultan Murad gibi kalb gz ak vel, mutlaka tslm izgisi dna kmaz. Mslmanlarn, Efendimiz (s.a.v) den beri takib ettikleri harp siyasas budur. Eman dileyene eman vermek, sulh isteyene, sulhun kabul iin ak davranmak... Bir galib ordu, malub ettii ordunun teslimini kabul ede? ve ona iyi muamelede bulunursa, o ordunun neferinden kumandanna kadar, o ordunun koruyuculuunu yapt halkn takdirini celbeden Gnllerinde belki bir iman nuru parldar. Bu byklkle bir insann Dino-i Mbin-i slam'a girmesi temin olursa, bir cihan kazanlm gibi olur. Mslmanlar affedici olmasnda kendisine silah ekip, sonra da eman dileyene hidayet frsat vermesinin, bu gr asndan meydana geldiini sylersek, herhalde yanl bir ey sylememi oluruz. Andlama talebini uygun karlayan Sultan Hazretleri, Ni Kalesini kuvvetlendirip, korunma tedbirlerini aldktan sonra, yine Bursa'ya dnd. H. 778/M. 1376 senesinde tekrar Rumeli'ye gelen Sultan Murat, Bulgaristan zerine yrd. Sultann zerine yrdn haber alan Bulgar Kral Sosmanos Sultan Murad'n karsna birok hediyelerle kp, itaat iinde olduunu ve itaat iinde kalacan, ayrca vergi vereceini bildirince, Sultan bundan memnun oldu. Sosmanos'u Bulgaristan valisi olarak tayin etti. Bu tayin, valilik eklinde olduundan Bulgaristan, Osmanl lkesine katlm oluyordu. Padiah Dn Osmanl Devletinin drt bir yana yaylan an ve hreti, Anadolu'daki Beyliklerin Osmanllarla iyi geinmelerini lzumlu klyordu. Germyanolu Ali Bey, yalandn gryor ve yerine geecek olu Yakup Bey'e bir istikamet vermenin zaman geldiine inanyordu. Olu Yakup Bey'i yanna ararak; Olum, gryorsun ki Osmanllar'gn getike kuvvetleniyorlar. stikballerinin parlak olacan" gryorum. Bizim, onlarn eteklerine yapmaktan baka bir remiz yoktur. Onlarla bir akrabalk kurmak istiyorum. Sana olan vasiyetim udur ki: Benden sonra onlara hi bir suretle kar koymayasn. dedi. Bunun zerine shak Fakih adl limi eli olarak gnderdi. Kz Devletah Hatunu, Bayezd Bey'ie evlendirmek, kzna eyiz olarak da Ktahya, Simav, Erigz ve Tavanl Kalelerini, vereceini bildirmesini syledi. shak Fakih. Germyanolu Ali Bey'in bu teklifini Sultan Murad Hazretlerine bildirince, Sultan Hazretleri memnun oldu. cab edenler yapld. Devletah Hatun byk bir dn alayyla Bursa'ya getirilip Bayezid Bey'ie dn yapld. Bylece Germiyan Beylii Osmanl Devletiyle birlemi

oluyordu. Bu dnn sonu da, Sultan Murad'n kz Nefise Sultan'n Karamanolu Ali Bey'le nianlanmasyla son buldu... Germiyanolu'nun, kznn eyizi olarak verdii Ktahya'y grmeye giden Sultan Murad, Karaman tarafndan gelebilecek tecavzleri bertaraf etmek ve hudutlarmz korumak iin, Hamideli'nden sparta, Karaaa, Yalva, Beyehir ve Seydiehir kalelerinin bize pek lzumu vardr diyerek bu be kalenin belli bir bedel karlnda Hamidolu Hseyin Bey'-den kendisine verilmesini teklif etti. Hseyin Bey, bu tekliften aknla dtyse de, Sultann heybetinden korktuundan kabul ettiini bildirmiti. Sonradan piman olmasna ramen verdii szden dnmeyip, verilen para karlnda be kaleyi Osman Devletine satmtr. Fetihlerin Devam Sultan Murad'n emri zerine H. 784/M. 1383 ylnda ordusuyla hareket eden Rumeli Beylerbeyi Timurta Paa, Pirle-pe'nin aman dilemesini kabul edip sulh yolu, Manastr hcumla aldktan sonra Karleli ve tip zerine yrd. Sulh iinde olarak da Osmanl Devletine dahil olmutu. Sra Sela-nik'in alnmasna geldi. Ne var ki Selanik Kalesi ok kuvvetli bulunduundan, kuatmasnn uzunca srecei tahmin olunduundan Selanik'in etrafnn ele geirilmesiyle iktifa edildi. Sultan Murad- Hdavendigr, byk olu Bayezd Beyi Anadolu hududunun korunmas iin Ktahya'ya, ikinci olu Yakup Bey'i Karesi Valiliine gnderip, kk olu Savc Bey'i de Bursa Kaymakamlna tayin ederek, kendisi de Rumeli'ye geip Edirne'ye gitti. Timurta Paa'ya Arnavutluk ve Bosna'nn alnmas iin tetkiklerde bulunmak zere kuvvetleriyle birlikte hareket etmesini emretti. Timurta Paa, yolda baz kaleleri ald gibi, Arnavutluk ilerine gnderdii baz aknclar vastasyla da birok yerleri basp ganimetler elde etti. Ve oralarn geit, giri-k yerlerini renerek Edirne'ye dnd. Harp Hiledir -(Harp hiledir hadis-i erifinin tecellisinden saylabilecek olan u olay ok dikkat ekicidir. Filibe Muhafz nce Balaban Bey'in askerlerinden olan zahirdeki grnle mellefe-i kulb cinsinden mslman sanlan nce Sndk simli doanc hiristiyanla dnm ve Filibe'den firar ederek Sofya Tekfuru Panokeban'in maiyetine girmiti. Ksa zamanda kendisini sevdiren nce Sndk, tekfurun Doancbas olmutu. H. 787/M. 1386 ylnda avlanmak iin gittikleri Tatarpazar taraflarnda nce Sndk, dengine getirerek, Panokeban ile birlikte av heyecanyla adamlarndan uzak dmler. Akam olunca Osmanl hududuna yakn bir kye gelmiler. Doancba nce sndk, atndan inerek, ben kye gideyim yiyecek alp geleyim. Siz burda bekleyin der. Kye gider ve Deli

Balaban'la Ahmed Gazi'yi bulup plnn anlatr. Oradan yiyecek alp tela iinde tekfurun yanna dner. Trkler bizim burda olduumuzu anladlar der, Tekfuru bir korku alr... tela iinde beni nasl kurtarrsn? diye sorar. Doancba da: Ben seni birtakm abalar-kebeler iine sarp balarm ve bir ormana brakrm, iki atla dnp Sofya'dan asker getirerek seni kurtarrm. der. Aklsz tekfur, bu tedbiri uygun grerek sarhp-sarmalanma-sna msaade eder. Tekfuru balayan nce Sndk, doruca kye gider. Deli Balaban ve Ahmed Gazi'yi yanna alp ormana gelirler ve tekfura Trkler beni tututular diyerek onu gene aldatr. Hep beraber Filibe'nin yoiunu tutarlar. Filibe Muhafz nce Balaban Bey, Doancba nce Sndk'n ellerine sarlr. Birok hrmet gsterdikten sonra kendisinden klavuzluk yapmasn ister. Hep beraber Sofya'ya giderler. Durumu gren Sofya Muhafzlar kaleyi nce Balaban Bey'e teslim ederler. Durum, bir mektupla Sultan Murad- Hdavendigr Hazretlerine bildirilir. Mkemmel bir hile ile kan aktlmadan alnan bu kale nce Balaban Bey'e verilmi, Doanc Sndk'e zeamet, Gazi Ahmed'e ise yiitbalk ihsan edilmitir. Nefise Sltan'n Karamanolu Ali Bey'le Dn Daha evvel sylediimiz gibi Sultan Murad'sn kz Nefise Sultan'n Karamanolu Ali Bey'e nian yaplm, nikah akdi kalmt. Karamanolu Ali Bey, Karaman Alimlerinden Mev-lana Muslihiddin Efendiyi, verdii vekaletle Sultan Murad'n huzuruna gndermiti. Ali Bey, Nefise Sultan'a mehir olarak Akehir, lgn, Aksaray ve bunlara bal ky ve kasabalarn hepsinin kendisine verildiini, ayrca birok hediyelerle donanm kervan takdim ederek nikah akdedilmi ve gelin alay, Konya'ya mteveccihen, Nefise Sultan alarak dnmtr. zc Olaylar Zinciri H. 787/ M. 1385 Ylnda Edirne'de, Macaristan zerine yapaca seferin hazrlklaryla megul olan Sultan Murad Hazretleri, kk olu Savc Bey'in taht davas gderek isyan ettii haberini ald. Bir babann, yetitirdii evladnn isyann ho karlayacan hi kimse iddia edemez. Sultan Murad buna ok zld. Fakat bu mesele, yalnz bir baba-oul meselesi deil, ayn zamanda bir devlet meselesiydi. Baba zntsn ve gzyalarn iine aktp, din-i devlete isyan etmi evladn cezalandrmak zere derhal Edirne'den hareket etti. Anadolu yakasna geti. Savc Bay ise, Bizans Kay-ser'inin olu Andrenikos ile arkada olmular, her ikisi birden babalarna isyan edip, yerlerine gemeyi kararlatrmlard. Dimetokack ile Gvercinlik Kaleleri arasnda Sultan Murad'Ia karlatlar. syana katlanlar, derhal Sultann ayaklarna kapandlar. ki kafadarlar kamaya altlarsa da, fazla uzaklaamadan yakalandlar. Sultan

Hazretleri, Savc bey'in gzlerine kzgn mil ektirerek onu kr etti. Oullar, babalar cezalandrmaldr mehur yasasna uyarak Anreni-kus'u da babas Kayser'e gnderdi. Kayser de olunun gzlerine kzgn sirke dktrerek kr etti. Yabanc tarihiler, Sultan Murad'n, Savc Bey ve arkadalarn ldrttn yazarak, Sultan Hazretlerine gadarhk izafe ederler. Bizans Kayse-rininse merhametli olduunu, olunu drtmedii gibi, kr etme ameliyesinin, ince bir teknik neticesinde yar krlkle geitirildiini yazarak, Bizans Kayserinin merhamet bakmndan ok yksek seviyede olduunu ihsas etmek isterler. Halbuki slm Milleti, milletine ihanet edenin cezasn hibir vesile ile geciktirmeyen bir inancn mensuplardrlar. Ve Karamanogl syan zc olaylar zincirine yeni bir halka ekleniyor... Sultan Murad'n damad Karamanolu Ali Bey, Varsak ve Turgutlu airetlerini, Sultan Murad'n Hamidolu Hseyin Bey'den satn alm olduu kasabalara saldrtyordu. Sultan Murad, durumdan haberdar olduunda, sadrazam Ali Paa ve Rumeli Beylerbeyi Timurta Paa'ya, acele hazrlanp Anadolu'ya gemelerini bildirdi, kendisi de Ktahya'ya geldi. Ktahya toplanma blgesi oldu. 50.000 kadar asker biraraya geldi. Osmanl kuvvetleri, Rumeli Beylerbeyi Timurta Paa, Sadrazam Ali Paa'nn kuvvetlerinin yannda, 2000 kadar da Srp askeri, Kastamonu'dan da bir miktar yardm askeri gelmiti. Karamanolu Al Bey ise Trkmen ve Tatarlardan ok miktarda asker toplamt. H. 788/M. 1386 ylnda iki ordu, Konya'ya 6 mil mesafede karlap harp nizamna girdiler. Sultan Murad'n merkezde yerald, Yldrm Bayezd'n sol, Yakup Bey'in sa cenahta bulunduu Osmanl Ordusu, Tatar ve Varsak airetlerinin ok yamuruna yldrm suretiyle dal yapan Bayezd Bey'in, Karaman Ordusunun sa cenahn kertmesi, Timurta Paa'nn Bayezd Bey'i zamannda takviye etmesi, Karamanolunun midini bitirmi, kafasnda dizdii hayalerin yklmasna yetmi, yzgeri ederek atn ancak Konya Kalesinin iinde durdurabilmiti. Tek are; sultann affna snmak bununda aresi hanm Nefise sultan, babasna gnderip af talebinde bulunmakt. O da yle yapt. Nefise Sultan, Konya ulemasnn refakatinde babasnn huzuruna giderek, ayaklarna kapanp, kocasnn affn istedi. Sultan Murad'dan af vaadini aldktan sonra Karamanolu kendisi gelerek sultann ayana yz srd. Bir daha kar gelmi-yeceini ve sznden asla dnmiyeceine yemin etti. Sultan da kendisni affedip, beyliine brakt. Evranos Bey'in Taltifi Bir hiristiyan iken, Allah indinde tek din olan slm'a kendi arzu ve rzasyla

balanan bu zat, islm Ftuhatinde nemli vazifeler yklenmi ve bunlarn altndan yz ak ile kmt. Kalp gz ak olan Sultan Murad- Hdavendigr Hazretlerinin samimi sevgisine ve bir o kadar da takdirine mazhar olmutu. Evranos Beye bir berat verilmi ve kendisi mcahidlerin bana Beylerbeyi tayin olunmutu. Bayrak, tu ve davul verdii gibi, kendisine bir nasihat olarak da: Rumeli Vilayetlerini kendi klcmla fethettim diye sakn sana gurur gelmesin. unu iyi bil ki, onlarn hepsi Allah'ndr. Ondan sonra Raslnndr, daha sonra Allah'n emri ile Efendimiz aleyhisseiamn halifesinindir. fkras, szkonusu berata yazlmtr. Rumeli Vilayetlerine eyh'ul slm tayin olunan Elvan Fatihe hrmet gsterilmesi emrolunmu, Sela-nik'in fethi de kendisinden istenmiti. Bir Bozgun Dstur'ul Mcahidin li zzeddin adl eserde; ... Yamacln ne kadar zararl olduunu gsteren bir makalede, kazanlmakta olan bir savan, yamaya dalmak yznden nasl malubiyete dntn, harp haline ne ok tesiri olduunu renmek iin, ancak byle bozgun misallerinden sonra anlamak mmkndr... der. Karamanolu ile yaplan savata, Osmanl Ordusu iinde vazife alm olan 2000 Srpl asker, sava iinde ve sonrasnda birtakm yamalama hareketlerinde bulunmulard. Bu hareketi yapanlar, derhal yakalanm ve slm Kanunlarnn emri icab cezalan verilmiti. Srpl askerlerin ileri gelenleri, bu durumu Srp Kralna bildirmilerdi. Srp Kral hiddetlenmi ve bunu, Srplara hareket saymt. Derhal Osmanlya kar komu krallar birlemeye davet etmiti. H. 789/M. 1387 de Srp ve Bosna Krallar aktan, Bulgar kral Sosma-nos gizlice anlatlar ve Osmanl hududuna tecavze baiadlar. Sultan Murad, ahin Paa'y 20.000 mcahidle Bosna zerine gnderdi. ahin Paa kuvvetlerinin nne kan -kodra Prensi, gelip balln sundu. Orduya klavuzluk yapmaya talip oldu. Fakat fikri klavuzluktan ziyade, onlar yamacla tevik etmek, yamann ihtirasna denlerin oalmas, kuvveti paralayacandan, parala-bl-yut politikasnn icabn yerine getirmekti. Maalesef bu prens bunda mu-vafak oldu. Asker paralara ayrlarak yamacla baladlar. kodra prensi son hiyanetini de ifa ederek, gizlice Bosna Kralna haber uurup, yamaya sevkettii Osmani kuvvetlerinin para para olduunu bildirdi. Bosna Kral, her biri bir yerde yama iine dalm bu gafil askerleri kuvvetli ve muntazam olan 30.000 askeriyle kstrd yerde yok ediyordu. Yamacla meyletmenin sebeb olduu bu danklk, toplanma imkan vermedi. Disiplin ve slm lsnden ayrlan bu kuvvetin 15.000'i dman tarafndan ldrldler. Ancak 5000 kii kurtulabildi. 88 senedir ordunun durmadan yapt savalarda byle bir bozguna urad grlmemitir. Baz tarihiler, bu ordunun kumandan ahin Paa deil Timurta Paa'dr derler. Eer ahin Paa ise, bu baka bir ahin Pa-a'dr. Zira daha evvei lm olan Lala ahin Paa, Sultan Murad'n lalas olduundan, ismi zikredilirken daima

unvan olan lala kelimesi de beraberinde kullanlmtr. Trkiye Tarihi yazan Ylmaz ztuna Bey de Kuia ahin Paa olarak belirtir. Lala ahin Paa ve Timurta Paa olmadn sylemitir. Biz de bu gre katlyoruz. Bu bozgunun, yamaclk yznden meydana geldiini tesbit ettikten sonra, en mhim neticesi udur ki; cesaretlenen hristiyaniar, Osmanl zerine yeni bir hal seferi amaya karar verirler. nk geen^zaman, Hac l Bey'den yedikleri tokadn acsn unutturmutu... Kaleler Ftuhat H. 790/M. 1388 Senesinde Edirne'ye 30.000 atlsyla gelen Sadrazam Ali Paa, Yahi Bey'i, Pravadi Kalesini almak zere bir miktar askerle gnderdi. ok hzl bir yryle kale, bir gece iinde slm'a teslim oldu. Oradan Trnova'ya gidilip, o kale de alnd. Akabinde Hazergrad Kalesi, slm Sanca ile enlendi. Osmanl aleyhine Bosna Kral ve Srp Kral ile yapt anlamay gizli tutmu bulunan Bulgar Kral Sosmanos'un elinden krallk alnd. Bulgar Krall ortadan kaldrld. Nibou ve Silistre Kalelerinde slm Bayra dalgalanmaya balad. Nibolu Kalesine Doan bey muhafz olarak brakld. Kosova Sava slm', Avrupa topraklarndan mutlaka uzaklatrma fikr-i sabitinde olan hristiyan devletler, her zaman tetikte bekliyorlard. Osmanl ftuhatnn tkezlenmesi iin dualar ve temennilerde bulunmaktan baka, birbirleriyle temaslarn artryor-lardi. kodra Prensinin klavuzluunun, Osmanl askerini yamacla sevkettii ve 88 senedir malubiyet yz grmeyen bu mcahidler ordusu, yama yznden ac bir ekilde mevcudunun drtte n kaybetmi ancak 5000 gazi ile bu bozgundan kabilmiti. Bozgun, Avrupallarn moralini dzeltmi ve hep birlikte yklenirsek, acaba bu pehlivan ykar, balar ve geldii kylarn tesine frlatabilir miyiz? diye ham hayaller kurarken, bir yandan da hayallerini tatbikata koyma hazrlklarna balamlard. Hdavendigr Gazi de, o senenin kn Filibe'de geirdikten sonra, Hdavendigr lakab icab olarak, btn slm memleketlerinden mcahidleri, yaplacak savaa davet etti. Kastamonu, Germiyanou, Saruhan, Aydn, Hamideli Beylikleri, bu davete derhal katldlar. nk meydana gelecek sava, bir hanedann veya bir rkn sava deil, Allah indinde tek din olan slm'n, batlla sava idi. Her trl asabiyye-tin tesinde o beyler ve halk, mslman olarak bu slm Orduuna yardma severek kotular. nk Ancak mslmanlar kardetin mealindeki ayet-i kerime, onlar bu yksek uur iinde tutacak ilh bir emirdi. ehzade Bayezd ve Yakup Bey'ler de kuvvetleriyle beraber Hdavendigr'a mlaki oldular. Hep beraber hareket edip, Alaeddin ovasna yrdler. Ksendil Prensi Kostantin ve askerlerini de yanlarna alarak Kosova

meydanna geldiler. Ehl-i Salip Ordusu ok kalabalkt. Bu kalabalk hakknda baz tarihilerin rivayetini buraya almay uygun grdk: Hayrullah Tarihinde; Sultann Ordusu ikiyz bin, Ehl-i Salip Ordusu 500.000 dir. Hammer ise, Hal Ordusunu 200.000, Osmanl Ordusunun ok dk sayda olduunu, Namk Kemal (air Namk Kemal) Bey, Osmanl Ordusunu, Hal Ordusunun te biri olarak 60.000 kii kabul ediyor. Bu da dmann 180.000 kii olduunu gsteriyor. Tc't-Tevarih'de Hoca Sadeddin Efendi ise; Osmanl Ordusunu 40.000 olarak kabul ederken, Ordu-yu Hmayun dmann bete biri kadardr diyor ve dmann 200.000 olduunu kabul ediyor. Biz de bunlarn pek byk farhlklar olmadn, dmann te bir saysnda Osmanl Ordusunun, kendisinden misli kuvvetle (bu dman kuvvetinin 15.000 zrhl svari olduu btn tarihlerde ittifak edilmitir.) boumutur diyoruz. Hdavendigr, ordusunu^istirahate aldktan sonra, harf meclisini toplad. Sras gelmiken, ordunun istirahate alnmas demek ne demektir, onu biraz izah edelim: Osmanl Ordusu, hazerde ve seferde, din-i mbin'in farz olan hibir hususunu terk etmemitir. Namazlarn sefer olarak klmlardr. Orularn daima tutmulardr. Ehl- tarik olan askerler, zikirlerini daima yapmlardr. Tabur imamlar, aiay mftleri, askerlere daima vaz-u nasihatte bulunurlar. Sahabe-i kiramn hayatlarndan rnekler verirler. Onlar, 'Allah iin arprken lenler ehiddir. Allah katnda makbul olan iki iz vardr ki, birisi; Allah iin alyan gzn yalarnn izi; dieri de Allah iin yaplan savalarda alnan yaralarn izi... hadis-i eriflerinin izahlarn yaparak onlarn cesaret ve ecaatlerini galeyana getirirler. stirahat srasnda, yapaca iten alaca mkafaatn uuruna eren mcahidler, dman zerine Allah Allah nidalaryla yle bir saldrrlar ki, dman iin malubiyet ve helak olmak kanlmazdr. stirahat; yan gelip yatma veya trl dedikodularla deerlendirilmezdi. Cenab- Hakka ibadet edilir, O'ndan nusret ve zafer istenirdi. Sultan Murad- Hdavendigr, harp meciisinde ilk sz, babasnn yadigr, hac'dan yeni gelmi olan Evranos Bey'e verdi. Evranos Bey; dmanla nerede harp edilecekse, oraya onlardan evvel gidip, iyi bir mevkii tutmak ve ifk hcumu onlara yaptrarak, harp nizamlarnn bozulmasnn temin edilmesi reyinde olduunu syledi. Timurta Paa, Yahi Bey, ehzade Yldrm ve Yakup Bey'ler, Sadrazam Ali Paa, Evranos Gazi'nin szn tasdik ettiklerinden, Sultan Hdavendigr benim de fikrim budur. naaSah harp meydannda tatbiki de mmkn oiur. dedi. Sultan Murad, ehzade Yldrm Bayezfd ve kumandanlarn yanna alarak, Orduyu Hmayunu teftie knca, yksek bir tepeye trmand. Ovaya bir nazar atnca dmann okluunu grd. Bunun zerine; "mrmde bu kadar kalabalk ordu grmedim. dedi.

adrna dnen Sultan Murad, tekrar harp meclisini toplayarak mzekere at. Baz kumandanlar, hristiyanlann deve grmediini atlarn develerden ekinebileceini, slm Ordusunun develerin arkasna yerletirilmesini, develerden korkacak olan dman atlarnn dalaca iin, harp nizamnn bozulacan sylediler. Cesur Yldrm, babasndan msaade alarak Biz imdiye kadar, hayvan arkasna saklanp savarak m galibiyetler aldk? Allah'n inayet ve siyanetinden baka eye iltica yoktur. Bu dinimizin de, devletimizin de anna yakmaz. diyerek itiraz etti. Sadrazam A!i Paa ise, sz alarak, Ya bir de develer, onlarn zrhlarnn kard seslerden rker, geriye dner ve bizim stmze gelirse, halimiz nice olur? diye Yldrm' destekleyince, bu tedbir gndemden kalkt. Bermutad saf harbinin tertibine geildi. Evranos Bey, sa ve sol cenah balarna biner oku koymak ve harbin onlarla almas gerektii hususunda bir fikir beyan etti. Bu fikri de uygun grlerek kabul edildi. Btn bu tedbirleri alan ve ordunun tertibini kuran Sultan, yine de mahzundu... nk sava alannda yalnz nefsi deil, slmn ordusu vard. Bu ordu, Anadolu'nun btn askeriydi. Allah saklasn herhangi bir malbiyet, Rumeli'ye yeni gemi birok Mslman ailenin mahvna, perian olmasna sebep olabilirdi. Hdavendigr, bin can olsa, binini de byle bir akbete uramaktansa, slm Milleti iin feda etmekten ekinmezdi. Gazi Hdavendigr, tek melcei olan Rabbul Aleminin huzuruna durdu. slmn hakikatlarna en kutsal mertebelerden nazar etmi, hakikat mertebesine varm, herkesin Mslmanlar Padiah demesine hak kazanm temiz bir zat olduundan, btn gece huls-u*kalb ile Cenab- Hak'tan istim-dadda bulundu. Ordu-yu Hmayun'un zaferini kendisinin e-hadet mertebesine ulamas iin yalvard, yalvard... Sultan, sabahleyin orduyu tanzim ederken sa cenaha ehzade Bayezid ile, Rumeli Beylerbeyi Timurta Paa'y, Evranos Bey, nce Balaban, Toluca Balaban, Msteceb Suba ve emrindeki frkalar koydu. Eyalet Askerini ehzade Yakup Bey'le Anadolu Beylerbeyi Saruca Paa'y Koundu askeriyle, Kastamonu Bey'i, Hamideli Bey'i, Mentee ve Teke Beyzadeleri, Germiyan Sipahisiyle nebey Suba'y, Kara Mukbil Bey'i sol cenaha tayin kld. Kendisi Yenieri, Kapkulu halk ve Sadrazam ile ortada yer ald. Ayrca Evranos Bey'in reyi zerine, her iki cenaha ve n tarafa biner kiilik oku kuvveti koydu. Dman tarafnda ise, Srp Kral Lazar ortada, nnde zrhl birliklerle Brankovi, Srp ve Arnavut askerleriyle sa tarafta, Bosna Kral Bonak ve Bulgar askerleriyle sol tarafta, vazife almlar; Venedik, Eflak, Leh, ek ve Macar alaylar da her cenaha taksim olunmulard. Savatan nce mcahidler ordusu zerine doru, frtna denebilecek kuvvetli bir rzgr esiyordu. slm askeri bu rzgrn tesirinde kald gibi, toz-toprak da gzlerine doluyordu... Btn gece Rabbul Alemn'e dua eden Hdavendigr'n duas kabul olunmu, , sabaha kar yaan yamur, hem toz-topra kastrm,

hem de rzgrn durmasna vesile olmutu. Sava, okularn ok atmasyla balad. Okular birok dman telef ettiler. Yldrm Bayezid'in zerine saldran Bonak Kral pskrtld. Srp Kral ise, ortada yer alm olan Hdavendigr'n zerine gitti. iddetli bir cenk balad. Bu arada bir ok isabet eden Sultan'n at yere dt. Sultan Gazi derhal at deitirip, yerinden ayrlmad. Bu srada Brankovi, ehzade Yakup Bey'in zerine var gcyle yklendi. Bu saldry karlamakta zorluk ekildi. Eer arkada develer ve meelik orman olmasayd, bu cenah kebilirdi. Burada da gs gse bir sava balad. Durumu gren Yldrm Bayezid, nl ve ar grzn eline alp yldrmlar gibi s-tste dmann balarn omuzlarna akarak, Yakup Bey cenahnn imdadna yetiti. Her darbesi bir kafa kryor, krlan kafaya ait her vcut, bir demir ktlesi gibi ayaklar altna dyordu. Sa cenahtaki dier kumandanlar da Yldrm Bayezid'in at zafer yolunun zerine kotular. Bu yardm sayesinde kendisini toparlayan sol cenah kumandanlar, bozulan askeri intizama sokup, yeniden sava alanna girdiler. Brankovi'in imdadna. Hal Ordusunun baz komutanlar kotular. Sava, artk sol cenahta cereyan ediyor. Mcadelenin en amansz olanlarndan biri, slm'a zaferin glmseyen yzyle tevecch ediyordu. Sekiz saat sren bu kanl bouma, Allah'n yardmna nail olan Osmanl Ordusunun zaferiyle bittiinde, sava alan binlerce cesetle doluydu... Hdavendgr muzaffer olmutu. Fakat me'yus idi... k duas tam olarak kabul olunmam grnyordu. Zira O Rabbul Alemn'e zafer iin dua ederken, kendisine ehitlik devleti iin de niyazda bulunmutu. Sultan Mrad-I Hdavendigrn Hanmlar Ve ocuklar Sultan Murad'n Gliek Hatun, Tamara veya Mara ve bir de Melek Hatun (Paa) adl hanm bulunmaktadr kaynamza greki bunlardan Gliek Hatun, Yldrm Bayezid'in annesidir ve Yldrm Bayezid dnya'ya gelirken dedesi Orhan Gazi 81 yanda olduu halde ahiret yolculuuna kyordu. Gliek Hatun'un ^91/1388 ve 802/1399 tarihli vakfiyelerden Rum olduu anlalmaktadr. Bu hanmn vefat tarihi belli deildir. Tamara veya Mara ad ile anlan hanm Bulgar Kral iman'n kz olduunu syleyen olduu gibi kizkardei diyende vardr. Evlilikleri 1376 ylnda vukubuldu-unda Sultan Murad'n olu Yldrm Bayezid 16 yan srmekte idi. Melek Hatun veya Paa Melek Hatun diye anlmaktadr ve Kzl Murad'n kzdr. Alderson; Sultan Murad'n 7 evlilik yaptn ileri srer ve andarlolu 2. Sleyman'n kz, Kstendil Bey'inin kz John Paleologosun ve Seyyid Sultan'n kzlaryla evlendiini ileri srer. Kz ocuklar ise; Nilfer Hatun, Melek Hatun olup Nefise Melekhatun 1. Mu-rad'n byk kzdr. Karamanolu Alddin Ali Beyi. Murad'a gnderdii eli ve hediyelerle, Melek Hatun'un izdivacna t-lib olmu takriben 1380 senesinde bu evlilik vukubulmutur. Karamanolu bu evlilii siyasi evlilik

olarak dnmse de, Sultan Murad'da bu dncenin dndaki bir maksad gt-memitr. Ancak Nefise Melek Hatun ok zdirab ekmitir. nk her seferinde szn yiyen bir koca, ve her seferin de kznn ve torunlarnn hatr iin damadn affeden bir padiah baba arasnda kalmtr. Asil bir ailenin ferdi olduundan koca evini tercih eden bir asalet numnesidir. Melek Nefise Hatunda nevar ki aabeyi Yldnm'n sabr tkendiinde, Alddin Ali Bey'i, yapt dmanca hareketleri yznden ldrtt. Kzkardeinide, yeenlerini de Bursaya aldrd. 1402 Ankara sava yznden Osmanl'nn bana gelenler, Nefise Melek Hatun'un yine Karamana dnmesine sebeb oldu ve burada vefat etdi. 1381 ylnda kendi yaptrd Sultan Hatun ad verilmi trbede defnolundu. Nilfer hatun adl kz hakknda da pek bir malumat bulunmamaktadr. Ylmaz ztuna; Nilfer hatundan hi sz etmemektedir. Sultan Murad- H-davendigrn erkek ocuklarna gelince; Yldrm Bayezid'in en byk olu olduunu ifade etmitik. 2. oul olarak 1362'de doan ve 27 yanda 1389'da Kosova meydan muharebesinin akabindede devlet adamlarnn zm olarak katledilen Yakup elebi'dir. nc oul ise Savc Bey'dir ve 1364 ylnda dnya'ya gelmi, ancak babasna isyan hase-biylede idam edildiinde trihler 1385'i gsteriyor ve ya 21'in iindeydi. brahim Bey ve Yahi Beylerde her ikisi babalar Sutan Murad'dan evvel vefat etmilerdir. Sultan Murad'n sadnazamlarna gelince 761/1359 ylnda tahta kan padiah, Ankaral Devlethan bin Hac Paay makam sadaret de bulmutu. Hac Paa 11 yl hizmetten sonra, 1360 yl iinde mhr, Kayserili Yusuf Sinaneddin Paa'ya 1364 yl eyll ayna kadar takriben 4 sene kadar tamak zere devretmiti. Eyll 1364'de grevi devr alan, andarl Kara Halil Hayreddin Paa bu trihden 2003 ylna kadar, en uzun zaman sadaret mevkiinde kalan devlet adam olarak, 22/ocak/1387 senesine kadar 22 sene, 4 ay, kalmak suretiyle alamaz bir rekorun sahibi olarak hizmet verdi devlet-i liyyeye... Vazifesinden vefat mnasebetiyle ayrlan bu ztn olu andarlzde Ali Paa 22/ocak/1387'den 18/ara-lk/1406'ya kadar, 19 sene, 10 ay, 27 gn sadrazam olarak grev yaparken, bunun yalnz 2 sene, 6 ay, 19 gn Sultan Murad'a vezirlik yapmak suretiyle geti. Bu bakmdan Hda-vendigr Padiah otuz yllk saltanatn sadrazamla tamamlam oldu. Sultan Hidavendigr'n ehadeti Harp meydann gezmeye kan Sultan Murad, ller arasndan kan bir adamn, Mslman olmak istediini belirtip, Hdavendigr'n elini pmek arzusuna mani olmaya alan askerlerin seslerini Sultan Hazretleri duydu. Brakn gelsin dedi. Elini pmek zere eilirken koluna saklad haneri aniden ekip, Hdavendigr'n kalbine saplad. Bu adam, Srp Kralnn damad Milo Kabilovi idi... Yetien Yenieriler, hainin kamasna meydan vermeden ban ezdiler. Sultan Murad- Hdavendigr hazretleri, duasnn kabul edilmesinden memnun olarak, olu ehzade Bayezid'e haber gnderilmesini

istedi. Sultan Mrad-I Hdavendgar'n Son Szleri Babasnn gnderdii haberi alan Bayezd, derhal geldi. Kanlar iinde yatan babasn grnce, gzyalarn tutamad gibi, arada bir ahh ekiyordu... Son nefesi yaklam olan Sultan Murad-i Hdavendigr, ar ar ban kaldrd. Bu kahraman evlda sevgi dolu gzlerle bakt. En samimi hislerini terennm eden u szler, dudaklarnan tam bir uur iinde dklmeye balad. Olum! Dnyada kim akbetinden kaabilmi ki, benim iin alyorsun? Eer alyacaksan, mslmanlara ala!.. Onlarn hallerini perian brakma! Yerim sana kalyor... Adaletinle sevdir kendini... Sevginle sevdir kendini... Beni de hayrl bir evlt brakm olarak, hayrla ydettrmeye al... unu hi bir zaman unutma ki, padiahln sermayesi adalettir. Saltanat rahat bir i sanma... Dnyann en zor ilerinden biri, saltanat omuzlam padiahlarn vazifesidir. Dnyada gzel bir nam brakmaya al... Ecdadnn anna lyk olasn... mealindeki szlerle nasihatini bitiren Hdavendigr kendisinden sonra hi bir padiaha nasip olmayan saadetler iinde, milletini zafer, kendisini ehitlik mertebesine kavuturmu olan ms-tecap duasnn mkfat olarak pk ruhu cennet-i lnn bahelerine kelime-i ahadetlerle utu gitti... 1325 Milad ylnda doan Hdavendigr, 64 yllk mrnn 30 senesinde Sahib-i Saltanat olarak yaamt. Cenab- Mev kabrini nur, meknn pr nur eylesin... Devlet-i Myye-i Osmaniye'nin, Avrupa ktasnda varln kesin-letiren Kosova Meydan Savann neticesi, kffar pek feci bir malubiyete duar etmesi, buna mukabil yapt duann Rabb'l lemin tarafndan kabul neticesinde Hdavendigr Gazi'nin ehadet mertebesine vasl olmasdr. Byk ve kymetli bir zaferin sonunda I. Sultan Murad- Hdaven-digr'n ehadeti, zaferin sonucunu buruklatrmt. Bu buruklua baka bir burukluk da eklenivermiti.

SULTAN YILDIRIM BYEZD HAN Babas: Sultan I. Murad Han Annesi: Gliek Hatun Doum Tarihi: 1360 Vefat Tarihi: 1403 Saltanat Md.: 1389-1402 Trbesi: Bursa'dadtr. Sultan Yldrm Bayezid Tahta k 26 Yanda Aksancak altnda H. 791/M. 1389 senesinde babasn ve kardeini kaybetmi bir insann elm duygular iinde tahta kan Yldrm Bayezid, ok cesurdu. Cesur oi-duu kadar da kuvvetliydi. Kuvvetli olduu kadar ve Yldrm lakabna hak kazanacak surette de sr'atle hareket ederdi. El gzl, Kumral sakall, beyaz ve yuvarlak yzl, heybetli ve fkeli, merhametli ve adaletli bir padiaht. Yakub Beyin ehadeti Hdavendigr Gazi'nin zaman- tasarruflarnda, Yldrm Beyazd Bey'i tahta hazrlad grlyordu. Ayrca beka alemine intikal eylemek zere olduu sralarda, Yldrm Beyazd'a verdii nasihatler, tahta geecek bir oula verilecek nasihatler cmlesinden olduundan, tahtn sahibini kesin ola-rak belli etmi oluyordu. Devletin ileri gelenleri, Savc bey vakasn da bu arada ha-trlayverdiler. Bir idam, bir isyandan hayrldr mealinde bir hkmle Yakub Bey'in idamna karar verdiler. Ve sabah olmadan adrnda hkm tebell eden Yakub bey, kadere rza gstererek kalbi mutmain makamnda eriat-i Ahmeddiy-ye'nin icabatn yerine getirdi. Sabah olunca Osmanl Devletinin banda hkmdar olarak Sultan Yldrm Beyazid Han vard. Bu infazn abukluunu Yldrm Bayezid Han'sn Yldrm lakabna izafe eden yabanc tarihiler, Yldrm lakabnn bu olayla ilgisi olmadn aslnda gayet iyi bilirler amma, slm'a olan dmanlklar, onlar byle iftiralar yapmaya sevk etmitir. Anadolu Beyliklerinin lhak Avrupa'ya koparlamaz bir kement atan Osmanl Mca-hidleri, buralarda yerleebilmeleri iin durmadan savamak zorundaydlar. Burada yaplacak savalar, ne Anadolu Beyle-riyle yaplan savalara, ne de Bizans'a gz da vermeye benzerdi. Avrupa ile yaplacak savalar ok byk olabilecei gibi, ayn zamanda lojistik destek bakmndan da glk gsterir idi. Bunu temin

etmek inse Rumeli yakasnda 10 sene srecek bir tahkimat ve hazrlk gerekirdi. Halbuki Anadolu'da bulunan Karamanolu ve sfendiyarolu'nun mevcudiyeti, Yldrm'n deil 10 sene Anadolu'yu gzden uzak tutmas 1 sene bile gzden uzak tutmasna imkan vermiyordu. Yldrm Bayezid Han bunu gznne alarak, imdilik Rumeli'yi rahat brakmay, Rumeli ile yapaca cihada mani olan engeleri ortadan kaldrmay plnlad. Tabii ki bu engeller, Karamanolu ile sfendiyarolu idiler. te yandan Rumeli'yi iyice babo brakmamak iin kumandanlarndan Firuz Bey'i Tuna boylarna gndererek, oralar didiklemesini, ayrca Vidin Kalesini fethederek o blgelerdeki politikalar dikkatle takip etmesini Firuz Bey'e tenbih etmeyi unutmamt. * Kendisi, askerin byk bir blmyle Anadolu'ya gemiti. Anadolu'da mstakil beylikler halinde Aydn, Saruhan, Mentee, Germiyan, Karaman ve tsfendiyar Beylikleri hkm srmekteydiler. Ne var ki o srada vefat eden Saruhan Bey'inin eyaletini, Karesi eyaletine ilhak eden Yldrm Bayezid, Aydn Beyliini de ortadan kaldrmt. Germiyan Beylii, bu olanlardan rkerek, derhal Yldrm'n huzuruna gelerek arz- sadakat etmise de, sadakatini gsterme frsat olarak kendisine Rumeli'ne gemesi emredilmitir. Bu durumu dikkatle takip eden Mentee Beyi, oluk ocuunu tanabilir malnn byk ksmn yanna alp, beyliini, topraklarn Yldrm Baye-zid'e terk etmitir. Artk sra Karamanolu'na gelmiti. Belki dier beylikleri ortadan kaldrmaya sebeb yoktu diyen tarihler vardr. unu belirtmeliyiz ki, kffara yaplacak seferde mutlak surette geri hatlarn emniyeti temin olunmaldr. Mstakil olan bu beylikler, airet asabiyetiyle Osmanly rahat brakmazlard. Avrupa'da savaacak mcahidler ordusunun arkasnda byle bir kambur braklamazd. Nitekim braklmamtr da... Dier beylikler iin sebeb yoktu diyen birok tarihler, Karamanolu'na gelince, zaten onun hibir zaman rahat durmadn, hatta Kosova Meydan savanda kafirlerle irtibatl olduunu ve mnasebetlerinin bulunduunu sylerler. Aslnda buna da fazla itibar etmemek gerekir. nk kesindir ki, Hdavendigr lakabnn tecelisi olarak, Anadolu mslmanlar Kosova savana alaka gstermiler, hibir ihtilaf konu etmeden, davay bir hilal-salip kavgas olarak kabul edip, Hdavendigr'n daveti erefine seve seve komular, bu mcahidler ordusunun drt ba mamur bir zaferle talanmasna bileklerinin gc, kalplerinin zikriyle katlmlardr. Biz Karamanolu'nun kffar ile anlat yolundaki sylentileri kabul etmiyoruz. Belki Karamanolu iinden birka siyaseti malub olursak.. korkusuyla byle bir muhaberata ginnilerse, bu btn karamanolu askerine temil edilemez. Karamanolu ve dier beyliklerin ortadan kaldrlmasnn lzumu tek maddede belidir ve bizim grmze daha uygun gelmektedir. Hal Dnyasyla arpacak slam Mcahidleri, arkalarnda post kavgas, toprak kavgas karabilecek hibir ihtimal brakmama tutumunu takip etmiler, elhak dorusunu yapmlardr. Daha sonraki tarih safahat gstermitir ki, bat zerine gidilecek seferler, daima arktan gelen belalar yznden

aksamtr. Timur bels gibi... Karaman zerine gidilip Konya fetholunmu ve ehar en-be Nehri hudut saylp ikiye blnerek bir ksm Osmanl Devletine ilhak olunmutur. H. 792/M. 139O' gsteriyordu tarih... imdi sra Kastamonu, Sinop ve Samsun'da hkmn srdren sfendiyaroular Beyliindeydi. Fakat Yldrm, Ulah askerinin Tuna Nehrini geerek Rumeli'nin baz yerlerini tazyik ve tahrib etmeye baladn haber alnca, derhal Rumeli'ye geti. Bu gei, sfendiyaro-lu'nun ve Kostantiniyye zerine yaplacak seferleri imdilik iptal demekti. Vdin'i fetihle grevlendirilen Firuz Bey, vazifesini yerine getirmi, Vidin Kalesine slam Sancan ektii gibi, iah memleketinin de tozunu atmaya balamt. Buna mukabale-i biPmisilde bulunan lahllar, Tuna'y geip evlad- fatihan rahatsz etmeye baladklar hrada, Yldrm unvanna layk padiah Bayezid han, son sr'atle muzafferen Bkre'e girerek, Ulah Bey'ini imtiyazl bendegn olarak rnaiyyetine almtr. Tarih H. 793/M. 1391 yln gsterdiinde Yldrm o ii de, yldrm hzyla halletmi oluyordu. Durum Yldrm Han'n Rumeli'de kalmasn icab ettirirken, sr'ati hareketine istinaden Yldrm Anadolu'ya geerek sfendiyar Olu'nun zerine yrm, sonra da Sivas zerine sefer amt. Halbuki Avrupa'nn durumu Sultan dndrc bir hal almt. nk Osmanllarn Avrupa'ya yerletiini gren Dou Avrupa Amanyas imparatoru IV. arl (de Lxem-borg)'n olu Sgismund'un kumandanlnda birlemekte idiler. Yani Osmanl kuvvetinin aknts Avrupa sularn kartrarak, kk bir anafor meydana gelmesine sebeb oluyordu. te iki ate arasnda kalmann zaman geliyordu. Hi olmazsa dahili yangndan korunmak iin Anadolu birliinin ve Bizans'n tehlike tevlid edebilecek durumlarnn izale edilmesi lzmd.. Yldrm Bayezid Han, gayretlerini bunu temine hasrediyordu. Bu gailenin yannda Avrupa gailesi, ayrca Timur'un Anadolu'ya gelmesi tehlikesi pek yakn deilse de, uzak da deildi. Sigismund, annesi tarafndan miras yoluyla Prusya Dukaln ald gibi, kars Maria'mn babas Macar Kral Lui'nin lmyle Macarlar tarafndan kral seilmiti. Byle kolaylkla ele geirilmi makamlara; CIlah, Bodan, Erdel, Bosna memleketleri de iltihak etmiti. Sigismund, aradan ok gemeden Almanya imparatorluu tacyla, Bohemya krall talarn miras ve seim yollaryla uhdesine almt. Baltk deniz sahili ile Tuna sahillerine kadar olan topraklar Sigis-mund'un idaresine kalm, sanki bir Avrupa kral meydana kmt. Karaman Ve Sivas'n Fethi Ulah tecavzn nleyen Sultan Bayezid Han, Edirne'ye dnerek ordunun ihtiyacnn temin edilmesini beklerken, Ka-ramanolu'nun Bayezid Yldrm'n

Belerbeyi olan Demirta Paa'y esir ald haberi geldi. Yldrm Bayezid bu haberi alnca ok kzd. Avrupa'y brakp Karaman zerine sefer aarak, enitesi Aleddin Bey'i, hemiresi Nefise Sultan'n yalvarmalarna, niyazlarna bakm-yarak, esir olarak alp ok eziyet verdii Demirta Paa'ya vermitir. Demirta Paa da ta Sultan Hdavendigar'dan beri Devlet-i Osmaniyye'nin bana gaileler aan bu Alaeddin Bey'i idam ettirmitir. Karaman Eyaleti tamamen Osmanl topraklarna ilhak olunmutur. H. 795/M. 1393 ylnda bu ii bitiren Ydrm Bayezid Han, oradan Sivas zerine yrmtr. Alimlii ile mehur olan Kad Burhaneddin adl zatn idaresinde bulunan Sivas eyaletini, sonra da sfendiyar Beyliini fetih suretiyle ele geirerek Anadolu'nun fethini tamamlamtr. Bizans'n Yapt Srlarn Kendilerine Yktrtlmas Kayser, uzun zamandan beri Avrupa'ya feryadlarla dolu yardm mektuplar yazp istimdat ediyordu. Ayrca bir ihtiyat tedbiri olarak iki tane bur yaptrm ve daha evvelki muhasaralarda yklm kaleleri tamir ettirmiti. Bu haberi duyan Yldrm Bayezid, Kayser'e yaptrd burlar derhal ykmasn emretmitir. arnaar bu emre uyan Kayser kaleleri yktrmak mecburiyetinde kalmt. Bu da gsteriyordu ki, Kay-serliin bamsz bir devlete benzer taraf kalmamt.. Bayezid Han'n tahta kt srada Kayser'in oullarndan Andrenikos vergi vermeyi vaad ettiinden 10.000 askei gnderilip Yani Paleolog tahttan indirilmiti. Onun yerine Andrenikos Kayser ilan olunmutu. Bunun zerine Yani Paleolog padiaha iltica ederek kendisinden istenecek vergileri vermeye hazr olduunu bildirmesi ve tahtn kendisine iadesi yolunda stirhamda bulunmas padiah nezdinde kabul grdnden, Yani Paleolog Osmanl askeri refakat ve himayesinde tahtna iade olunmutur. Kayser tarafndan gelen istimdad feryadlanna kulaklarn tkarnyan papalk yapt tazyikler neticesinde Ceneviz, Venedik, Rodos valyelerinden mteekkil bir ehli salip ordusu Selanik'e karak etraf yamalamya balamt. Bu ise: Yldrm Bayezid Han'n ehli salibe kar byk bir muzafferi-yet kazanmasna ve dolaysyla Selanik, Atina ve Trhal'a gibi byk ehirleri eline geirip Osmanl lkesine katlmasna vesile oluyordu. Ngbol Sava Kayser'i, yapt istimdadlar yznden cezalandrmaya karar veren Yldrm Bayezid Han, stanbul'u muhasara etmeye karar vermiti. Tarihler H. 796/M. 1394 yln gteri-yordu. Ne var ki Kayser'in imdadna koan kuvvetlerin en by Osmanllarn Rumeli'de kallarn tehdid edebilecek byklkte bir ordu, Sigismund'un kumandasnda kendi askerinden baka Almanya ve Fransa'dan gelen kuvvetlerle birlemiti. Tuna'y geerek Vidin Kalesini zabt etmi, Nibo-lu'yu muhasara

atna almt. Zaten Sigismund'un byle bir sefer yapacan ok evvelden tahmin etmi olan Yldrm Bayezid Han, hazrlklarn yaparken daima bu seferi de hesaba katmt. Oteyandan Nibolu'yu sarm olan dman padiah ok uzakta deyip, ok rahat hareket ediyorlar. Ve padiah gelmeden Nibolu Kalesini ele geirebileceklerini umuyorlard. Ne var ki kalede anl gazileri ve onlarn Beyi olan Doan Bey'in nasl birer mcahid, Allah'n ne yaman bir askeri olduklarn akl ve hayallerine bile gevremiyorlard. Kaleye kar yaplan hcumlar, gaziler ve onlarn kumandan olan Doan Bey tesirsiz brakyor ve padiah Yldrm Bayezid'in mutlaka yardmlarna yetieceine emin olduklarndan can ve bala direniyorlard. Sigismund'un ordusunda Avrupa'nn seme valyeleri ve komutanlar yer almsa da, Nibolu kalesine kapanm bir avu mcahidi skp atamyorlard. Burgonya Dukas korkusuz Jan, mareal Filip Dartunun kumandasndaki valyeler, slam aknclar nnde aresiz kalyorlard. Doan Bey; her geen gn cephane ve yiyecein azaldn gryor, gazilerin birer ikier ehadet erbetini imeleri ve baz ar yarallarn zntsn yreinde hissediyor, fakat bu zntsn hi darya sezdirmiyor, Hakk Tel'ya niyazlarda bulunarak Yldrm Bayazd Han'n yetimesini tafeb ve istirhamda bulunuyordu. Yldrm'n Doan Bey'le Konumas Yine akamn alaca karanl km akama kadar dman gzlemi, onlarn hcumlarn pskrtm, gaziler namazlarn klmlar siperlerine dayanmlard. Doan Bey de gazilerin yanlarna urayarak onlarn kuv-ve-i maneviyyeferini ykseltecek szler syleyip hatr ve hallerini sora sora burlarda dolayordu. te o srada dman ordusunun arasnda btn heybetiyle ve bembeyaz atyla, yldrm sr'atiyle kefenini boynuna dolam, zerindeki yeil cbbesinin eteklerini savura savura kanatlanm gibi bir atlnn kotuunu grd. Biraz yaklanca gzlerine inanamad. Gzlerini outurdu. Bu vaziyette bu bir serap olamazd. Evet O'ydu... Sevgili padiah, Efendisi, Yldrm Bayezid Han Hazretleri dman ordusunun arasnda, gecenin karanlna ters den, harbiye-i askeriyyenin 'kamuflaj' diye tabir ettii araziye uyma kaidesini para para eden, beyaz at, boynunda beyaz kefeni banda kar gibi bembeyaz saryla szle szle geliyordu. Doruca Doan Bey'in zerinde bulunduu burca yaklat. Doan Bey'i eliyle oraya koymu gibi seslendi: Bre Doan! Bre Doan! Buyurun Sultanm, emredin! Halin nicedir iyi bilirim. Biraz gayret yetitim, yarn inallah herey hallolur. Beli Sultanm. Sultan Yldrm Bayezid Han, bu muhavereyi yapp atn dnrd. Burak misali

ua ua gzden kayboldu. Evet, Yldrm Bayezid Han, o, kendine has lakabna uygun olarak, yldrm hzyla Nibolu nlerine yetimi, ocukluk arkada Doan Bey'in kalesine haberci gndermeyip bizzat gitmiti. O alaca karanlkta dman ordusunun ortasndan, beyaz at, beyaz, sar, boynunda ^efeni ile beyazlar iinde gemesi ve grlmemesi zahiren mmkn grlmemekle beraber, gnl ehlince mmknsz deildir. Acaba sahib-i velayet Hdavendigr Gazi Hazretlerinden iras (miras) yoluyla mertebeler de mi almt Yldrm Bayezid han!? Belki de.,. Sabah olunca Yldrm Bayezid bata olmak zere slm askeri, ehli salib zerine saldrdlar. Ancak bu saldr, bir taktik saldryd. Hedef; mutlaka dman imha edecekleri yere ekmekti. Bu sebeble hafif silahlarla mcehhez bir aknc kuvveti dmana savlet etmi, bir mddet arptktan sonra yzgeri ederek, dman imha edebilecekleri sahraya eke-b"lmilerdi. Baz tarihlerde, bu taktii ya anlamyan mver-rin'er veya anlamak istememelerinden dolay, Aknclarn bai bozuk olarak saldrdklarn, korkusuz Jan ve Mareal Filip';n valyelerinin aknclar bozguna urattklarn ileri srerkr. Halbuki olay dediimiz gibi, dman imha edilecek yere e'Kme plnnn tatbikinden baka birey deildi. Bir hilal gibi engebeli arazinin yamacna yaylan slm askeri, aknclarn dman istenilen noktaya getirdiini grnce bir kska gibi, hilali dairesel biimde kapatm, ancak kamak isteyenlere bir ak yol brakarak, tarihin en byk imha savalarndan birini gerekletirmilerdi. ok kanl bir imha harbi bittiinde, tarih H. 798/M. 1396 yln gsteriyordu. Mareal Filip, birok Fransz ve Alman valyesi telef olmular, Korkusuz Jan ise esir dm, Si-gismund da ak braklan yoldan kamay baarm, fakat yurduna dnebilmek iin aylarca tebdil-i kyafet ederek dolamak zorunda kalmt. Bu kesin malubiyet, Avrupa lkeleri ve Papa trafndan duyulunca yas ilan etmiler, gnlerce kiliseler anlarn acs ac alarak insanlarn kiliselere toplayarak dualar etmilerdir. Yldrm Bayezd'n Civanmertlii Savatan sonra esirlere iyi muamelede bulunulmas, zaten Islamiyetin emirlerindendir. Bir slam padiah olan Yldrm, bu hkmden ayr hareket edemezdi ve etmedi de... Korkusuz Jan'a iyi szler syleyip onu teselli etti. Bunun zerine Korkusuz Jan, bir daha Yldrm Bayezid'e kar kl ekmiyeceine yemin etti. Bir mddet sonra Avrupallarn, esirlerini kurtarmak iin topladklar fidyeler alnp esirjer salverilirken, Yldrm Bayezid Korkusuz Jan' yanna artarak, asrlarca dilden dile dolaan civanmertliinin bariz bir numunesi olan u szler syledi:

valye, bir daha bana kl ekmiyeceine dair ettiin yemini, klcnla beraber sana geri veriyorum. Memleketine git, istirahat et, kuvvetlen, btn ehli sahibi bana toplayp yine gel. Ben ordularmla daima burada olup, sizi yenerek anmza an katma frsatn vermenizi bekleyeceim. stanbul'un Yeniden Muhasaras Nibolu'ya gitmeden evvel Yldrm Bayezid, stanbul'un muhasarasn emretmi ve boaz kontrol altnda tutabilmek iin, bugn Anadolu Hisar olarak bilinen Gzelce Hisarn H. 796/M. 1394 ylnda yaptrmt. Nibolu Zaferinden sonra askerinin bir ksmn Macaristan'n ilerine gnderen Yldrm Bayezid, geri kafan askeriyle stanbul muhasarasna gelmiti... Telaa kaplan Kayser, senede 1000 altn vergi ile stanbul'un iinde bir mslman mahallesi kurulmasna rza gsterdiini imam, mezzin ve kad tayininin padiaha ait olduunu kabul ederek sulh istirhamnda bulundu. Yldrm Bayezid, bu sulh teklifini kabul edip muhasaray kaldrd. H. 799/M. 1397. slam Mahallesinin Kurulmas Sultan Yldrm Bayezid Han namna hutbe okunacak olan bu slam Mahallesine imam, mezzin ve kad tayin edildikten sonra, Gynk'n Tarakl Yenice'sinden getirilen ok miktarda mslman aileler buraya yerletirildiler. unu unutmamak lazmdr ki, bir yerin maddeten ele geirilebilmesindeki kolaylk, o yerin nce manen elde edilmesiyle daha da kolaylar ve salamlasn te buraya getirilen bu mslman aileler, bir cihetleriyle de <gnl fatihleri idiler... Fakat, Timur Vaka-i hazininden sonra Kayser bu mahalleyi datm ve mslmanlara eziyetler vermitir. Timur Osmanl lkesini ineyip Yldnm' yenmekle kalmam, Bizans iinde bir avu gnl fatihinin de izdraplar iinde terk-i can etmelerine sebeb olmutur. Bu arada, yeri gelmiken bu mahalle ile ilgili olarak biraz bilgi vermeye alalm: imdi stanbul'un Galata veya eme Meydan denilen semtinde bulunan Arap Camii, sz konusu slam mahallesinin merkeziydi. Bu Arap Camii, Emev Halifelerinden Sleyman zamannda ina edilip ibadete almt. Az bir mddet sonra Bizansllar tarafndan kapatlmt. Kiliseye tahvil olunan Arap Camii, Turul Bey'in talebi zerine, bir mddet daha cami olarak ak tutulmutu. Tekrar kapatlm olan Arap Camii, yine kiliseye tahvil olunmutu. nc seferinde Sultan Salahaddin-i Eyyb Hazretlerinin mracaatyla yeniden cami olarak ibadete alm, fakat bir sre sonra yeniden kiliseye evrilmiti. Drdnc defasnda Yldrm Bayezid Han, tekrar camiye evirttirmiti. Ne var ki khne Bizansa, Timur'un Osmanly Ankara Savanda meflu brakmas, yukarda izah ettiimiz gibi camii yeniden kapatmalarna ve mslman ahaliye ikence etmeleri frsatn vermitir. Gnmzde ise Ayasofya

Camiinin mzeye evrilmesi ihaneti, ya hiristiyanlarn mslmanlara tarihte yaptklarn bilmemekten, yahud da yaplan yaplmtr, bize ne.?. zihniyetindendir. Timrlenk H. 801/M. 1399 ylnda Msr Sultan Berkuk lnce, yerine 12 yandaki olu Melik Nasr Ferec tahta geti. Melik Nasr'in ya kk olduundan, Atabeyler idareyi ele aldlar. Tabii bu arada nfuz mcadeleleri de ortaya kt, karklklar ald yrd. te bu karklklar Timur'un itahn kabartt. nk O, byle kark yerlerde neticenin daha abuk alnacan gayet iyi bilirdi. Semerkant'tan kalkp Rey ehrine geldi. Bu geliten rken, Irak Emiri Sultan veys Celairi'nin olu Sultan Ahmed, Karakoyunlu Kara Yusuf'un Taht- idaresinde olan Diyar- Bekir'e gidip oradan beraberce H. 802/M.1400 senesinde Ydnm Bayezid, cennetmekan babas Hda-vendigr'n en iyi dostianndan olan Sultan CIveys'in oluna kucan at. Ve onun arkada Karakoyunlu Kara Yusuf'u da slrn kardeliinin en gzel numunelerini gstererek arlad. lk Mektup Sultan Ahmed veys'nin ve Karakoyunlu Kara Yusuf Bey'in Sultan Yldrm Bayezide snmalarn takiben; Timur'un elileri Sultan Yldrm Bayezid'e bir mektupla gelip, kendisine takdim ettiler. Szkonusu mektup, ksaca yleydi: Ey Anadolu'nun hkmdar olan Yldrm Bayezid! Biz, Allah'n btn ehirlerinde yeni bir sultanz. Btn beylere ve hkmdarlara galip gelmiiz. Btn halk bizim kllarmzn korkusundan ve askerimizin heybetinden katlar. Bunlar bir fesad tohumudur. Btn ehirlerin ve ahalinin ba belasdrlar. Bunlarn taslad byklk Firavun ve H-man'a benzer. Eer sen, iinin sonu kt olmasn istemezsen, onlar kabul etme, Onlar nereye girseler uursuzluk getirirler. Bu makule kimselerin, Anadolu'nun kanad altnda bulunmas yakmaz. Sakn onlara sahip kma. Onlar tut ve hapset yahud da kov.! Memleketinden kar! Bizim emirlerimize kar gelmekten saknnz. Bize kar gelenlerin hallerini duymusunuzdur. Onlara nasl davrandmz renmisinizdir. Artk birbirimizle dvmek ve savamak yle dursun, dedikoduyu bile uzatmaynz. Allah'n doru yola ilettiine selam olsun. Hergn olduu gibi, bugn de i Allah'n elindedir. inde ince bir hakaret grlen mektup, Yldrm Bayezid gibi ahsiyetli, gazab yksek zatn gznden kamazd. Nitekim kamad da... Bata sadrazam olmak zere birok vezir ve kumandann itidal tavsiyesine ramen, ok iddetli bir cevapla mukabelede bulundu. Mealen bu cevab da buraya alyoruz. Ey Timur adyla anlan kuduz kpek! Mektubunu okudum, yazdn samalarla beni korkutmak stiyorsun. Yoksa beni Acem hkmdarlar gibi mi sanyorsun? Senin yaptn iler, verdiin sz bozmak, ahdini inemek, kan dkmek ve

rza gemektir. Biz ise douda ve batda gelen sultanlarn en efdali, uzak ve yakn btn hakanlarn en ereflisiyiz. Sen bizim askerimizi ve onun nizamn bilirsin. Dv, bizim mil adetimizdir. Sava, bizim san'atimizdir. Allah urunda gaza edenlerin meslei, bizim mesleimizdir. Biz ancak Allah'n adn* yceltmek in arprz. Erkeklerimiz yaptklar bu Cihadla, nefislerini ve mallarn, cenneti almak iin satmlardr. Hasl bizim btn ilerimiz, din dmanlaryla dvmektir. Sen bizim memleketimize gelmezsen, karlarn talak e bo olsun. Eer sen gelip, ben de kaar ve seninle dvmezsem, benim kadnlarm da talakla bo olsun. Mslmanlara selam olsun. Allah'n laneti de, kyamte kadar sana ve sana bal olanlar zerine olsun. Bu sert mektubun yazlmasman malumat sahibi olanlar Timur'a gnderilmemesi iin ricada bulunduiarsa da, padiaha kabul ettiremediler. Onlar Timur'un mektubundaki meydan okumay ya anlamarrftlard -ki bu biraz zordur- ya da Timur ordusunun vahetinden rkyorlard. Galiba doru olan da bu ikinci kt. Yani misaller bunu dorulamaktayd. Hi phe yoktu ki Yldrm Bayezid Han, ok cesur, kahraman ve sava meydanlarnda bizzat dven, ba alp an veren yiit bir padiah idi. Osmanl askeri bile ayn kahramanlkta, ayn fedakarlkta tannyordu. Bizans nnden Sivas'a Tirnurlenk'e cevab mektubu gnderen Yldrm Bayezid, yine Bizans muhasarasna gitmiti ki, Timurlenk Sivas'a hcum edip, ok byk zulmler yaparak, adeta Sivas' kana boyad. Bu haberi alan Yldrm Bayezid, Anadolu'ya dnerek nce Sivas' ald. Oradan Malaryaya uzanp ele geirdikten sonra, Timur'un bals Erzincan Emiri Tahirddin'den vergi istemek zere eliler gnderdi. Tahirddin, vergi vermedii gibi, bu durumu Timur'a bildirip Yldrm Han' ikayet etti: Timurlenk bu ikayetnameyi alnca mthi kzd ve derhal Sivas zerine yrd. Bu srada Yldnm'in olu Erturul Bey, svas valisi olarak vefat ettiinden, Sivas muhafzlar da aknd. Timur, bu aknlktan istifade ederek Sivas'a yeniden girdi. Birincisine rahmet okutturacak zulm ve ikencelerde bulundu. Kazdrd ukurlara 4000 kadar Osmanl askeri olan mcahideri diri diri doldurup, zerlerini toprakla rttrd. Yalnz kale muhafz olan Malko Bey'i ldrmeyerek git grdklerini efendine anlat dedi ve geri gnderdi. Malko Bey, Yldrm Bayezid'e elim vak'ay anlattktan sonra, gene de bu adama uyulmamasn tedbir olarak syledi. Yldrm: Sen nedersin Malko? Diri diri slm askerini topraa gmen bu adamla ben nasl sulh yaparm? Bu mmkn m? diye cevap verdi. Yara ok derinliine inmemiti bu sefer... Evlad Ertu-rul'un'vefat bir yandan, 4000 slm askeri -ki onlar da onun evld saylrd- diri diri gmlleri bir

yandan ve fetihten sonra elden kan Sivas.; bunlar dayanlacak eyler deildi... Yldrm Bayezid tahttan ekilmeyi ve yerine ikinci olu Sleyman elebi'yi tahta karmay dahi dnd... Birgn Bursa dnda dolarken, koyunlarn otlaa salm, kendisi bir aa glgesine ekilmi kavaln fleyen bir oban gren Koca Yldrm: al oban al. Ne Erturul gibi evladn, ne de Sivas gibi kal'an gitti. Ne cann yand, nede cierin yakld... diye sylendii rivayet olunur. Bu acy unutmak mmkn olmad. Hatta taht brakmay dndnde, bu acy bahane edip Timur'dan ekindi derler diye taht brakma fikrini aklndan kard. Ankara Sava H. 804/M. 1402 Yl, Zilhicce aynn 19. gn, Ankara'nn ubuk suyu kenarnda meydana gelen tarihin nemli sayfalar arasnda byk bir yer tutan bu sava, slm'n en ac hatralarndan birini meydana getirmitir. Bu savan tafsiltna gemeden nce, iki ordu hakknda baz malmatlar vermeyi lzumlu grdk: Yldrm Bayezid'in ordusu 150.000 kiilik bir ordu idi, fakat bunun 50.000 kiisi yeni fetholunmu beyliklerin askeriydi. Bunlar Yldrm Ordusunun intizam ve sadakatindeki yksek mertebeye gelemedikleri gibi, Timur'un bu savata galip gelmesi halinde, yeniden beyliklerine kavuma midini de tayan askerlerdi. Bunlardan bazlar unlard: Srp, Karaman, Germiyan, Aydn ve sfendiyar ktalaryd. Timur'un ordusu ise; 700.000 Tatar svarisinden mrekkep olmakla beraber, babozuk bir Asya ordusu deil, aksine her 10 nefere bir onba, 10 onbalk bir kuvvete bir yzba, 10 yzbalk bir kuvvetle bir binba, 10 binbalk kuvvete bir emir, 10 emirlik bir kuvvete bir emir'l mera kumanda ediyordu. Timur, ordusunun sa cenahna olu Mirza Amir ahin'i, sol cenahna Mirza Emir ahruh'u koyarak, merkeze de bizzat kendisi geerek, btn orduya kumanda ediyordu. Bayezid'in ordusu ise, sol kolda Srp Kral stafan ile Rumeli askerinin bir ksm, ahruh'a kar, yani sa cenahta Yldnm'n olu ehzade Sleyman elebi ile Anadolu askeri, merkezde ise kahraman olu kahraman Yldrm Bayezid, Yenieri askerleriyle yer almt. lk hcumu Mirza Amir ahin balatt grid. Yaplan iddetli hcumu, Rumeli askeri fevkalde br ekilde pskrtt. Davul ve zurnalar alyor, koyiitler naralar atyor, oklar havada hedefine mteveccihen vzr vzr vzldyordu. Timur, nnde bulunan.32 filin ve 10.000 zrhl askerin arkasnda saa-sola emirler yadryordu. Yldrm Bayezid ise, ala kl dvyor ve omuz stnde ba brakmyordu... Timur, verdii bir emir zerine merkez kuvveti, Yldnm'm merkez kuvvetine iddetli bir hcum yapt. Ne var ki mdafaann iddeti hcumdan daha az iddetli deildi. Timur'un merkez kuvveti yedii kar darbe ile ard, geri

dnemeyip bozuldular ve sol tarafa yklmaa baladlar. te zafer yine Yldrm Bayezid'e gl yzn gstermeye balamt... Fakat... hanetler Zinciri Tam zaferin Yldnm'a mteveccih olduu anda, Kara Tatarlar Timur'un ordusunda yer alan Tahiruddin tarafna getiler. Gemekle de kalmayp, Osmanl askerinin zerine ok atmaya baladlar. Bir aknlk meydana geldii srada, Ger-miyan, Aydn ve Saruhan askeri de Timur ordusunda bulunan beylerin yanna iltihak ediverdiler. te bu durum savan neticesini deitirirken, Yldrm namna byk bir ansszl da beraberinde getiriyordu. nk zaten ok byk bir fark olan 700.000 ile 150.000 arasnda ki oran, takriben 30.000 askerin de gidiiyle kabil-i kyas olmaktan kmt. nk 30.000 asker Yldnm'n ordusundan ayrlmakla kalmam, kar kuvvet tarafndan olarak saldrmaya balamt. Bu da yetmiyormu gibi, dmanla iice bir durum ortaya kmt. ehzade Sleyman durumu grnce, Sadrazam Ali Paa'ya; Paa, ne yapmak lzmdr? diye sordu. - . Sadrazam: Kamak selmettir, gidelim! diyerek atnn ban evirince, ehzade Sleyman elebi de ona uyarak, Bursa'ya doru at srmeye baladlar. Tarihin En Cengver Sultan Yldrm Han Yldrm, bu olanlar grdkten sonra, atnn zengileri zerine dorulup, Timur'un merkezine bir nazar atfettikten sonra, btn iddet ve sr'atiyle Timur ordusunun kalbine dolu dizgin, ala kl ilerlemeye baad. nne kanlar yedikleri darbe ile canlarndan oluyorlard. O srada elebi Sultan Mehmed, emsalsiz kahramanlklar gsteriyor, klcn bir vc?uddan karp, baka bir boyun uuruyordu. Elhak kahramanln, ecaatin en gzel rneklerini ortaya koyuyordu. Timur Ordusunun nice birliklerini yerle bir ediyor, fakat tkenmez sel gibi gelen taze birlikler, kafi zafere imkn vermiyordu. Buna mukabil elebi Meh-med'in dilaverieri ehitlik erbetini itike, onlarn yerine takviye gelmiyordu. elebi Mehmed'in dayanmas, artk kahramanlk olmaktan kyor, bir intihara gidie benziyordu. Lalas Bayezid Bey 800 svari ile, ileride Osmanly yeniden kuracak olan bu kahraman ehzadeyi, g bela ric'ate raz ediyor. Tokat ve Amasya taraflarna ekilmeyi kendisine kabul ettiriyordu... Artk, harp sahnesinde Kahraman olu kahraman Yldrm Bayezid Han ve O'nun bir avu mcahid arkadalar kalm-t... ehzadelerden de yalnz Musa elebi vard... Durum byle bir raddeye gelince, Minnet Bey adl ceng-ver: Sultanm, kazanmamz mmkn grnmyor. Harb meydanndan siz

uzaklancaya kadar ben sancak altnda kalr, askerimizle dman oyalarm.' dedi. Yldrm, bu teklifi dinlemedi bile... O dmandan, harb meydanndan kaacak bir kalbn adam deildi... Atn yeniden mahmuzlaysp, can ala ala Timur'un zerine doru umaya balad. nnde kimse duramyordu. Timur, Yldrm Bayezid'in yalnz bana etraf yara yara zerine geldiini grnce, korkudan titremeye balad. Bu srada Timur'un yannda bulunan Germiyanolu, Yldrm' gstererek Hnkarm, cierini almaya gelen Yldrm'dr. diye bard.. Ne var ki Timur'un askerleri, bu kahraman padiahn zerine a atmlar ve onu atndan drmlerdi. Elindeki hanerle kendisini mdafaa eden padiah, bu arada birok kiiyi daha telef etmiti. Sonunda toplu bir hcumla elinde haneri olduu halde kendisini yakaladlar ve esir ettiler. Malubiyet kesinlemi, Osmanl hkmdarlarnn en cengver evld Yldrm Bayezid Han esir olmutu... Bir em'a ki, Mevla yaka bir vech ile snmez. (Allah'n yakt kimse sndremez.) Yldrm Bayezid'in Hanmlar Ve ocuklar Osmanl kaynaklarna gre; Yldrm Bayezid'in izdiva ettii hanm says, Germiyanolu Sleyman ahn kz Devlet -ah Hatun ile balar ve bu birincidir. 2. si ise, Srp Kral La-zar'n kz Maria veya Olivera Despina'dr. 3. hanm ise Aydi-nolu beyliinin reisi sa Bey'in kz Hafsa Hatundur. Devlet-ah Hatun, annesi tarafndan Mevlna Celleddin Rumye Mevlnanm olu Veled elebinin kz Mutahhare Hatundan dnyaya gelmesiyle mensubdur. Dnleri 778/1378'de yaplrken eyiz olarak Germiyanolu Tavanl, Emet, Simav ehirlerini verdi. Devlet Hatun sa ve Musa elebileri dr-ya'ya getirmitir. Devletah Hatun 1414'de Bursa'da vefat ettiin de 1402'de husulegelen Ankara hezimeti ve kocas Yldrm Bayezid'in vefatnn zerinden oniki yl gemiti. Ta-biiki iki olunun taht kavgalarnn da ahidi olduunu gz nne alrsak bir hayli muzdarib yllar geirdiine hkmedebiliriz. Bir rivayete gre Devlet hatun'un elebi Mehmed'in de validesi olduu sylenirsede bu hususu dorulayan herhangi bir kayt olmadn, tam tersine elebi Mehmed Sultann annesinin, bir mhtedi olan, 816/1414'de len adnin dahi bilinmediini, smail Hakk CJzunarh vesikalarla ispat edilmi demektedir. Yldrm'n ikinci hanm Srp Kral La-zar'n kzdr. Kosova sava sonrasnda Lazar'n yerine geen Lazarovile antlaan Yldrm Bayezid bu evlilii siyasi adan pek mnasip grd. Olivera Despina adl bu hanmn Maria diye anld varittir. Osmanl tarihileri bu kadnn padiah batan kardn bu ite sadrazam andarl Ali Paannda engelleme yerine tevikkr olmas ayr bir talihsizlikse de, Yldmm'a den cihangir bir ruha sahip olma, yrekli ve bilekli bir dev ahsiyet olarak kendisini tamak ve muhafaza etmek olmalyd. Hemen ilve edelimki bu hanmn erkek kardei Stefan Ankara sava esnasnda bozgun

husule geldiinde sadnazamndan tutunda, evltlarnn ounun firar yoluna dtnde enitesini brakmayarak onunla birlikte kl salladn kaimbiraderin sadk bir kimse olarak temayz ettiini hatrlatalm. Maria Despina'nin mslman ismi alp aimadiin, Islmla ereflenip ereflenmediine dir bir bilgiyede sahip deiliz. Ancak Yldrm Bayezid'den olan iki kz ile beraber Bursa Yeniehir'de Timur'un adamlar tarafndan yakalanmlar ve Ktahya'da bulunan Timurlenk'e'gn-derilmi ve Timur'unda bu hanm saki gibi yni iki datcs olarak sofrasnda bulundurduu mehazmz olan Padiahlarn Kadnlar ve Kzlar adl kitapda, 8. sahifede yer almaktadr. Bayezid'in 3. hanm olarakda Aydnolu Beyliinin reisi Isa Bey'in kzdr. Kosova zaferi sonrasnda Anadolu Beyliklerini Osmanl genilemesini engellemek ve onlarca yutulmay nlemek iin kurduklar komployu haber alan Yldrm, en iyi mdafaa, hcumdur anlay iinde bunlarn zerine tek tek yrd. Aydnolu Isa Bey, Yldrm karsnda harben bir ey yapamayacan kestirdiinden ve bu arada da Hafsa Hatun'un talibi olan Yldrm' kendine damat olarak uygun grdn syleyince i kolaylat. Osmanlya akraba olurken, topraklarnn bir blmn de byiece muhafaza etmi oldu. Hafsa Hatun hakknda fazla bir bilgi sahibi olmadmz gibi Tire'de bir eme, Bademiye'de bir zaviye yaptrdn, vakflar kuran biri olduunu reniyoruz. Yukarda saydmz hanmn dnda Aldersonun iddiasna gre Osmanl Devletinin bu 4. padiah u kadnlarlada izdiva yapmtr: Salono Kontu Louise Fadrique'nin kz Maria, 5. Jan Paleologos'un ad bilinmeyen kz Angelina, Macar John'un kz Maria, Kostantin'in ad bilinmeyen kz olmak zere drt hanm ileri srer. Bizim kaynaklarmzda bunlara-dir hi bir kayt yoktur. Bu bakmdan byle iddialarda ihtiyatla karlamak gerekir ve hedefleri mehul iftiralar olarak deerlendirmekte yanl olmaz. Hazreti Yldrm Bayezid'in kz evltlarna gelince; bunlarn hemen banda Hundi Ha-tun'u zikretmek gerekirki bir kutlu ryann nda gerekleen bir evliliin sahibidir Hundi Hatun. Hani derlerya gkyznde kylm nikhlar vardr! Ondan bir nikhtr bu hanm-sultanin yapm olduu izdiva nk damad Mehmed em-seddin nm dier Emir Sultan'dr. Padiah kz bu nasibi ryasnda grm ve orada iaret edilen srra bal olarak herhalde Rumelide seferde olan babasna Emir Sultan'a varacan bildirmitir. Yldrm da her zamanki gibi fke atna binmi ve kz ile mstakbel damad katlettirmek iin krk kiilik bir kuvvet gndermisede evliyann eazmndan olan Bunari (k.s)'u muhafaza eden Mevlmz, gelenleri bir kaditmiler gibi hareketsiz hle koymutur. Bu olaan st hli haber alan padiahn mukavemeti krlm ve kendi elleriyle kzn bu yce ztla evlendirmitir. Hundi Hatun bu izdivada evlat dourmu ve Emir Ali ad verilen oul ile iki kz olmutur. Nere, bu ocuklar annelerinden evvel, bu dnyadan ayrlmlardr. Hundi Hatun, Emir Buharinin Bursa'daki trbesinde medfundur. Oruz hatun diye de bir kz olan Yldrm' in bu evld hakknda bir malumat bulunmamaktadr. Yine Fatma Hatun adyla bilinen dier bir kz aabeyi Emir Sleyman elebi tarafndan Edirne'ye gtrld. Bizans

mparatoru le anlaan Sleynaan Fatma Hatunu Bizans'a gnderdii ve bununla antlamaya sadk kalacan ispata alt sylenir. Sultan elebi Mehmedin kzkardein Bizans'tan, Bursa'ya getirttii ve orada bir sancakbeyi ile evlendirdii bilinir. Fatma Hatun vefatndan sonra Orhan Gazi trbesine defnolundu. Erhondu Hatun adl bir kz daha olan Bayezid'in, nl kumandanlardan Pars bey'in olu Yakup bey ile evlendirdiine dir, elimizde fc>.ilgi olup, Umur ve elebi Mehmed adl iki olu olan Erhondu Hatun hakknda da daha fazla malumat sahibi deiliz. Lakab ile msellem Yldrm Bayezid'in oullarna gelince; ya srasna gre; Sleyman, Erturul, sa, Mustafa, Mehmed, Musa, Kasm, Yusuf, Hasan, Byk Musa ve brahim olmak zere 11 erkek ocuu olmutur. Ankara savandan sonra meydana gelen fetret devri diye anlan dnemde devlet-i liyye, 13 sene gibi mhimce yllan taht kavgalaryla geirmek mecburiyetinde kald. Mtecaviz Timur, bu saldrsyla mslmanlarn byk bir blmnn zdrablara duar olmasna sebeb olduu gibi, slm faaliyetinin, inktaa uramasna sebeb olduunu asla unutmamal ve onun bu tecavzn asla hide ho grmemek lzm gelir. Sultan Yldrm Bayezid'in sadnazamlanna gelince andarhzde Ali Paa, babasndan devr ald sadareti, Kosova Meydan savann yce ehidi, Murad- Hde-vandigra hizmetle geirirken, takdir tecelli ettiinde ve tabt-i li Osmaniye Yldrm getiinde babasndan kalma sadr-azama grevinde devam etmesi emrini veren yeni padiah, tek iekle yaz olur mu? Sorusunuda sordururcasma, tek sadrazamla 13 yl sren saltanatn tamamlarken, Yldrm; Ankara savanda ya ahadet ya istikll diyerek elindeki grz ile Timur saflarn darmadan ederken sadrazam Ali Paa cebanet gstererek hem kendi etti firar hemde mahdumlar kaa zorlad. Musa elebide babasnn yannda prsa-dakat, meydan-i harbi terk etmedi. Dolaysyla aslnda tecrbeli sadrazam Yldrm'n Timur karsndaki, hl ve tavrn kellesinide kaybetmeyi gze alarak, st perdeden deil makule ekmenin yolunu bulsayd vazifesini baaryla tamamlam olur idi. Yldrm Bayezid'in Vefat Esirleri balyan, balad esirlerin yeminlerini de kendilerine iade ederek gidiniz, kuvvetlerinizi toplaynz ve benim zerime geliniz. Ben sizleri yenmek iin, daima burada olacam.. diyen bu kahraman padiah, phesiz ki esir olarak yayamazd. Hele bu malubiyetten sonra, ona mlk ve taht iade olunsa dahi yayarnazdh nk o zaferler kazanarak slm, btn bayraklarn zerinde dalgalandrmakla vazifeli bir kahraman padiaht... O yzden yaamad. 40 yanda ebed hayata getikten sonra ehid babas Hdavendigr'n istedii gibi, hem kendisini, hem de babasn hayrla yd ettirecek bir isim brakt. Yldrm Bayezid Han, 14 yl sren padiahlnda saysz zaferler kazand. Birok vakf ve ederler meydana getirdi. Mekn cennet, makam yce osun. (Amin) Rahmetulahi Aleyh

SULTAN ELEB 1. MEHMET Babas: Yldrm Byezid Han Annesi: Devlet Hatun Doam Tarihi: 1387 Vefat Tarihi: 1421 Saltanat Md.: 1413-1421 Trbesi: Bursa'dadr. Fetret Devri Ankara Savann elim neticesinden sonra, Devlet-i liy-ye'nin durumuna bakmadan; Fetret Devride denen ehzadeler Saltanatm ksa da olsa tetkik etmeden nce, elebi Meh-med Hazretlerini anlatmak ve onu anlamak kabil olmaz. Sadrazam Ali Paa'ya Paa tedbir nedir? dediinde; li Paa'dan, Kamak selamettir, gidelim! cevabn alan ehzade Sleyman, atnn ban Ali Paa'nn gittii istikamete evirerek sava meydanndan malub bir ehzade olarak ayrlmakla kalmam, daha saatlerce srecek savan ilk bozgun annda kamakla ordunun kalanlarnn da kuve-i mane-viyyelerini yerle bir etmiti. ehzade Sleyman, sava meydann terk edip giderken, elebi Mehmed arhlarn kumandan sfatyla, Ankara Savann en parlak kumandanlarndan biri olarak klcndan kan damlatyordu. Saatlerce sren meydan savanda, Yldrm Bayezid'e layk bir evlat olduunu ispat ediyordu. Nihayet Bayezid Bey adl Lalas, ehzadem artk gidelim, hibir mid kalmamtr. Osmanly yeniden kuracak olan sizsiniz. deyince, elebi Sultan Mehmed, istemiye istemiye bu sze muvafakat gsterdi. Yanndaki 800 svari le, valiliini yapt Tokat ve Amasya'ya doru ekildi. Timurlenk, Osmanl Ordusunu Ankara Sahrasnda yenmekle kalmam, Anadolu Beyliklerini yine eski beylerine vererek, 102 senelik bir urama neticesinde meydana getirilen Anadolu birliini paralamt, bir daha Osmanlnn birlii temin etmemesi iin, elaltndan btn ehzadelerle haberlemeye girimi, onlarn iddia- saltanat eylemeierindeki arzu ve heveslerini okuyarak, onlara mstakil kalmalarn tlyordu. Bylece saltanat hrsna den ehzadeler, malub olmu bir Osmanl Devletinin yaralarn, birleip saracaklarna, bu yaray ancak ben sarabilirim itihadyla hareket ediyorlard. kr Allah'a ki, btn bu ehzadeler, mslman olmann uuru ie menfaat kavgas deil, izdraplar iinde olan Osmanl lkesindeki mslmaniann zdrapla-rn ben dindirebilirim diye dnyor ve idda-yi saltanatta bulunuyorlard. imdi ksaca bu ehzadelerin saltanat maceralarna ve akbetlerine temas ettikten sonra, elebi Sultan Mehmed Han'n hayatn anlatmaya devam edeceiz.

Sleyman elebi Sleyman elebi, Yldrm Bayezid Hazretlerinin hayattaki ehzadelerinin yaa en byk olan idi. Sadrazam li Pa-a'nn da yardmlar ve kendisine biat etmesi zerine, Osmanl tahtna Edirne'de clus eylemiti. Evranos Bey Yenieri Aas Hasan Aa, nebey kumandanlar biat etmiti. Me var ki Sleyman elebi, Edirne'ye gitmeden evvel, Bursa'ya urayp hazinenin olann yanna ald gibi, hanedandan olanlar da yanna alarak znik'e, znik'ten bindii gemilerle de istanbul'a ve oradan Edirne'ye gemiti. Anadolu, byk alkantlar iindeydi. imdilik Anadolu iin yaplacak birey yoktu. Yalnz Rumeli yakasnn intizama sokulmas gerekiyordu. Bunu temin etmek iin de stanbul'a urayp, Kayser'e baz tavizler vererek, Timurlenk'e yardmc olmamasn temin etti. Kk yataki ehzadelerden ikisini rehin manasna gelecek ekilde Kayser'in sarayna brakt. Sleyman elebi ilim ve edebiyatta sz sahibi bir ehzade idi. air ve ulemay himaye ederdi. Sefahete dkn olmas ise onun dezavantajyd. Venedikle ticaret anlamas yapan da Sleyman elebi omutur. H. 81 l/M. 1409 Sadrazam li Paa ikiye mbtela olmasna ramen, devleti ynetmekte pek baarsz saylmazd. Saltanatnn ilk zamanlarnda Rumeli'nin intizamn teminde muvaffak olan Seyman elebi, Ulah ve Srp hkmetlerine kuvvetini kabul ettirmi, Bosna'y yeniden Osmanl Devletine balayc ekilde bend ettirmiti. Alp Dalarnn eteklerine kadar varan aknlarla kuvvetini muhafaza ettiini gsterecek numuneler sergilemiti. Daha sonralar, hereyi mahveden sefahet alemleri, Sleyman elebi'nin uurunda bir zayflk meydana getirmiti. Kumandanlar ve alimler, kendisini safahete kurban eden Sleyman elebi'den yz evirmeye baladlar. O zamana kadar kendisine silah ekmeyen ehzadeler onun gidiatn beenmedikleri iin, Rumeli'ye geip, tahtn elinden almay dnmeye baladlar. Anadolu'nun Durumu Timurlenk'in Ordusu, Savatan sonra Anadolu'yu bir harabe haline getirmiti. Amasya'dan Eskiehir'e kadar olan topraklar elebi Mehmed'de, Bursa'dan boazlara kadar olan blge de sa elebi'nin hkm altndayd. Bu iki karde ehzade, Sleyman elebi'nin durumunu grdklerinden, birleerek hareket edeceklerine, nce kendi aralarndaki kozu halletmeye baladlar. elebi Mehmet, sa elebi'ye nasihat etti ise de, sa elebi buna alayla karlk verdi. Ayraca Sleyman'dan yaa kk olmakla beraber, yaa senden bym diye cevap verdi. te tam bu srada Timur, Musa elebi'yi kkrtp ortaya karnca, iler iyice kart. isa elebi ile Mehmed elebi CJlubat Ovasna karlatlar. Tabii sonu: sa elebi malub olunca Bizans'a kat, zaten Kayser'le ittifak vard. Daha nce ittifak perinlemek iin-Kayser'in slalesinden bir kzla evlenmiti. Kayser vastasyla Sleyman elebi'den yardm alan sa elebi, yine Mehrned

elebi'nin karsna dikildi. Fakat yine maiub oldu. Fakat isa elebi yine kurtulmu, bu sefer de Saruhan, Ger-miyan Beyleri ile anlaarak 20.000 atl ile Mehmed elebi'nin zerine yrmt. Bu sefer de Mehmed elebi az bir kuvvetle onlar karlamasna ramen, perian etmiti. Sava sonunda Saruhan Beyi Hzr Bey esir oldu. Hzr Bey'i idam ettiren eiebi Mehmed, topraklarn da zabt etti. Aydn Bey'i Cneyd ve Germiyan Bey'i Yakub Bey, Mehmed elebi'den eman dilediler. sa elebi ise, bu defa da Karaman taraflarna firar etti ve bir daha da sesi duyulmad. Sleyman elebi, kendi adam olan Cneyd Bey'i ve kuvvetlenmekte olan Mehmed elebi'yi cezalandrmak iin Edirne'den kalkt ve Anadolu'ya geti. Bursa ve Ankara Kaleleri, Sleyman elebi'ye sahib-i saltanat olmas mnasebetiyle derhal kaplarn atlar. Cneyd Bey, ittifak ettii beylere haber vermeden, ordugahn terk ederek Sleyman elebi'ye katld ve affn diledi. Mehmed elebi, aabeysinin kuvvetli durumunu grnce, geri ekilmeyi daha uygun buldu. nk ne de olsa, akacak kan mslman kan idi... Buna imkn vermemek, bir msi-mann esas vazifesidir diye dnmt... Musa elebi ise, Mehmed elebi'nin yanna iltica etmiti. Sessiz bir ekilde mrn geiriyordu. Durumlara ok zlyor, fakat karmak istemez grnyordu. Mehmed elebi'nin, Karaman Bey'i ile yapt ittifaktan sonra, kendisine mracaat ederek, Rumeli taraflarna memur edilmesini isteyen Musa elebi, Ulah ve Srp yardmyla kuzeyden yaplacak bir hcumun, Sleyman elebi kuvvetlerini zayf dreceini ileri srd. Mehmed elebi, Sleyman elebi'nin idaresinin bozulduunu gryor, ehi-i slm'a anz olan kuvvetlinin yaama hakk, zayfn ise ezilme ve yok olma anlay, bu mslman evladn zyordu... Musa eleb'nin eline tavsiye mektuplar vererek, kendisine istedii memuriyetleri verdi. Bunun zerine Musa elebi, Sinop zerinden Glah lkesine doru yola kt... Sleyman elebi'nin Sonu Musa eleb'nin Sinop, Ulah ve Srbistan zerinden her geen gn kuvvetlenerek Edirne'ye geldiini haber alnca, alel acele Bursa'daki elencelerini brakarak Edirne'ye hareket etti. ki ordu birbirleriyle karlat zaman ok entera-san durumlar grld. Musa eleb'nin kuvvetlerinden baz kumandanlar birlikleriyle beraber Sleyman elebi tarafna, Sleyman elebi tarafndaki baz kumandanlar da birikleriyle beraber Musa elebi tarafna getiler. Yaplan sava Sleyman elebi kazand. Musa elebi dalm ordusundan mahrum olarak gnleri kah Ulah Bey'i, kah Balkanlarda vakit geirmeye balad. Bu arada da Sleyman eleb'nin hal ve durumunu istihbar etmeye alyordu. Sleylan elebi, bu savan verdii rahatlkla kendisini daha fazla sefahet

alemlerine vermiti. Bu sefahet alemine aid bir ksa blm Solakzade'nn tarihinden okuyalm: ..Her sabah ve akam Edine hamamlarnda akyan Nazi-kendam ve Ho Hram elinden n cm- bde- g(itfam et-mede ve akl ve idrakini nefs-i emmareye ram etmede idi.. u gnk anlamyla anlatmaya gayret edelim: Krmz urubu cam kaseler iinde edal ve cilveli yryleriyle sallana sallana sunan urup datclarnn elinden ierken, akl ve dt durumu nefsinin arzusuna brakmasdr. Musa elebi, gn gn takip ettii aabeysinin durumu zerine yeniden asker toplamaya muvaffak olarak Edirne'nin kapsna geldi dayand. Durumu haber alan kumandanlar saraya kotuklarnda Sleyman eleb'nin yine hamam safasnda olduu rendiler ve kendisine haber gnderdiler. Sleyman elebi, gelen haberciyi kendisini rahatsz ettii gerekesiyle tellaklara dvdrtt. Bunun zerine gn grm ihtiyar kahraman Evranos Bey, hamama girip Sleyman elebi'ye nasihat etmek istedi. Ne var ki szn dinletemedi. Ondan sonra Yenieri aas Hasan Aa hamama girdi. nc defa rahatsz edilmekten gazaba gelen Sleyman elebi, Yenieri Aas Hasan Aa'nn sakaln-byn tellaklara kestirip, onu da dar attrd. Yenieri Aas Hasan Aa bata olmak zere btn kumandanlar, Sleyman eleb'nin yapt bunca hareketten sonra kendilerine ba olamiycan idrak ederek, Musa eleb'nin muhasara ettii Edirne Kalesinin kapsn amaa gittiler. Timurta Paa Oullarndan Karaca bey, Kara Mukbil Bey gibi birka sadk dost, Sleyman elebi'yi hamamdan alp saraya getirdiler. Sarayn kapsn kapayp gece karanlna kadar ehre girmi Musa elebi kuvvetlerine mukavemet edip, gecenin ilerlemi saatinde Karaca Bey, Kara Mukbil Bey ve Sahib-i saltanat Sleyman elebi, yanlarna adklar seyisle birlikte stanbul yolu zerine koyudular. Lakin ertesi sabah kimliklerini tesbit eden kyller etraflarn evirip onlar ldrdler. Padiah olup olmad tartma gtren Sleyman elebi, baz tarihlere gre, I. Sultan Sleyman'dr. Baz tarihlere gre de Kanun Sultan Sleyman'n Sani, yani ikinci unvann almamasndan dolay, I. Sleyman'n padiah kabul edilmeyecei grndedirler. Biz de 4eriz ki: lk zamanlar Mehmed eleb'nin dahi biat ettii sylenen Sleyman elebi, padiahlndan evvel Ankara Savann feci akbetinden olan ahvalde, mhim olan kimin padiah olduu deil, devletin bu gaileden kurtulabilmesi mhim!.. Btn ehzadeler msbet ve menfi taraflaryla iddia- saltanatta bulunduklar zaman, belki farknda olarak veya olmayarak kendi aralarnda yaptklan kavga ile herkesi seyrettirmi; Allah muhafaza etsin, slm d bir kuvvetin unlar bir halledelim.. demelerine frsat verdirtmemi olmalardr. Musa elebi'nin Saltanat Musa elebi, Yldrm Bayezid, Yavuz Selim, Drdnc Murad ayarnda yiit

bir ehzadeydi. Aabeysi Sleyman elebi'yi tahtndan mahrum eden Musa elebi H. 814/M. 1412 de adna hutbe okutup, tahta geti. elebi Sultan Mehmed'e verdii szden cayd. Musa elebi, Ankara Savanda Yldrm Bayezid Han'n yanndan hi ayrlmam, onunla birlikte omuz omuza dvm ve cennetmekn babasyla beraber esir dmlerdi. Babasnn esaretinde de yannda kalm, ona hem dert orta, hem de bir teselli-bende vazifesini grmt. Babasnn vefatndan sonra serbest kalnca, tek emeli karklk iine dm olan Devlet-i Osmaniyye'nin bir an evvel intizama kavumas ve esaret yllarnda grm olduklar hakaretlerin intikamn icab ederse taa Semerkand'a kadar gidip almakt.. Tecavze urayan Osmanl Devletinin namus ve erefini iade etmekti. Tahta getikten sonra ilk icraat, aabey-sini ve gzide arkadalarn ldren kylleri tesbit ve cezalandrmak oldu. Daha sonra Ankara Savanda ihanet ederek kaan ve bu sefer de aabeyi Sleyman elebi'ye ihanet ederek kendi tarafna geen kumandanlar ok iddetli bir ekilde azarlad. Onlara sadakat ve itaat dersi verdi. Btn bu yaptklarnz, dn babama, bugn aabeyim ve yarn da bana yaparsnz, dedi. Bu syledikleriyle ne derece hakl olduunu ok ksa olarak mtalaa etmekte fayda gryoruz. Yldrm Bayezid Han'n veziri Ali Paa, iki ile mall, fakat baarl saylacak bir devlet adam olmasna ramen, kt bir rnek olmu, hatta bir ara gerek Ali Paa'nn ve gerekse Yldrim'n hanm Oliveranin, yznden Yldnm'n ikiye alt sylenir. Buna baz tarih misaler de verilir. yle ki; Cllu Camii yaptran Bayezid, camiin alna Emir Buhar Hazretlerini davet eder. Bir ara Efendim, camii beendiniz mi*? diye sorar. Emir Buhar Hazretleri: Pek gzel de Sultanm, yalnz iinde meyhane yok, diye cevap verir. Yldrm Bayezid: Allah'n evinde meyhanenin ne ii vardr? deyince; Emir Buhar Hazretleri: Sen, tecelligh- lh olan kalbini meyhaneye evirdikten sonra, nice olur? deyince, Yldrm Bayezid derhal ikiye tevbe eder ve bir daha imez diye anlatlr. Yine bu devre aid halk arasnda anlatlan bir vaka da udur ki, dorusunu bilen bilir. Yldrm Bayezid'in bir davada ahitlik etmesi icab eder. Fakat, zamann kads mehur alim Molla Fenar, padiaha hitaben: Sizin ahitliinizi kabul etmem. nk siz cemaate gelmiyorsunuz der. Bunun zerine kahraman olu kahraman Yldrm camiin cemaat olmay kendisine iar edinir. te bu iki misal, Osmanl Devlet adamlarnn ve ahalisinin, nasl bir padiah istediinin bariz rneidir. Hayat tafsilatn vermeye altmz Sleyman elebi'nin, yine Sadrazam Ali Paa'nn kt bir rnek tekil etmesi yznden, Ankara Savanda daha ilk anda ka, sahib~i saltanat olduktan sonra, iret ve sefahatte kula atmas hele tehlike annda kendisini haberdar eden kumandanlarna kar yapt davran, onu her trl

harekete hedef tekil etmitir. Ve onu hedef alanlar, eriat- Muhammediye namna hareket ettilerse, el-hak hakldrlar. Nefisleri icab ise, onu da Cenab Mevl mizannda gsterir. Bu izahat yaptktan sonra, Musa elebi'nin tarihe-i hayatna devam edebiliriz. Babasnn yadigr olan topraklar en ksa zamanda geri almaya karar veren Musa elebi, nce Srp Kraln te'dib etti. Muzaffer ofarak Srbistan'a giren Musa elebi, ortal dehet iinde brakarak kral dize getirdi ve itaati altna ald. Rumeli'ye gemesine yardm eden Kayser'e, Sleyman elebi Karadeniz sahiliyle, Adalar Denizi sahilinde mhim mevkileri hediye etmiti. Musa elebi, bunlar almak zere hemen harekete geti. Ve bir sene iinde Yldrm Bayezid zamanndaki hudud ve durumu temin etmi oldu. Kayser Manuel bir taraftan Musa elebi'nin direktifleri zerine ald yerleri geri verirken, dier- taraftan Mehmet elebi ile temas kurmaya alyordu. Ayrca Sleyman elebi'nin olu Orhan Bey'i de taht- saltanata tevik ediyordu. Orhan Bey, Kasm elebi ve Fatma Sultan daha nceden Sleyman elebi tarafndan Kayser'e rehin braklmlard. Musa elebi, Sadrazam brahim Paa'yi Kayser'rin yanma fevkalade elilikle gndermi ve isteklerini yle sralamt: Birikmi vergi borlarn de! Padiah hakknda frldaklar evirme! Ne var ki Sadrazam brahim Paa, Bizans Kayserine bu istekleri kabul etmemesini de beraberinde syledi. hanet irtikab etti. Burada yine bir mtalaa serdetmek zorunda kalyoruz. yle vki: brahim Paann bu ihanetini mazur gstermeye gayret etmiyoruz. Hatta daha da leri giderek bir mslman padiahn, mslman bir elisi olarak, stelik de uhdesinde sadrazamlk tayan bir zatn, slamn can dman Manuel gibi bir kefereye akl vermesi, phesiz ki byk bir ihanettir. Yalnz unu ilave etmek isteriz ki; bir padiah kumandan ve alimle-riyle mutlaka uyum iinde olmaldr. CJyuamad kimseler varsa, onlar izale, veya izole etmesini bilmelidir. Anlatlr ve baz tarihlerde yeralr; Tahta getikten sonra Musa elebi, kumandanlarn gerek babasjna ve gerekse aabeysine kar yaptklar ihanet yznden tekdir eder. Devlet-i Osmaniyye-nin ykselmesinde b^k hissesi olan kahraman Evranos Bey, zntye kaplr ve ihtiyarladn ileri srerek uzletgh-na ekilir. Bu kahraman insan bir kere daha krmay kendine gaye edinen Musa elebi Evranos Bey'i sarayna davet eder. Evranos Bey, cevap olarak artk gzlerim grmyor, size hizmetim dokunamaz) gibilerinden haber gnderdi. Bu haber zerine Musa elebi, kahraman Evranos'u zorla saraya getirtip, sofrasna oturttu. Kr olup olmadn anlamak iin, sofrada Evranos'un nne buyrun kzartlm pili bu-du diyerek, kurbaa butlan dizdirir. Ne var ki ihtiyar Evranos, Musa elebi'den daha kurnaz davranarak, kurbaa butlarn pili butu imi gibi yer ve azn siler oturur. Bunun zerine Musa elebi, Evranos bey'i serbest brakr. imdi bir dnelim: Byle bir kahraman, bu duruma dren ahsn yanndaki hizmetliler, ne kadar drst hareket

edebilirler? Eer onlar byle kk drecek yerde, balarn alsayd, onlar iin belki daha erefli olabilirdi. Bu davranlar, byle gaile dolu bir zamanda yaplrsa, bir de elebi Mehmed gibi kahraman olu kahraman, merhameti deryalar gibi taan, en azndan Musa elebi kadar Devlet-i Osmaniyye'yi ve Millet-i slamiyye'yi dnen bir rakib ehzade varsa... Musa elebi yerine Mehmed'e gitmeleri mmknd... Ama, azl bir slam dman olan Bizans'a asla! Yukardaki hatrlatmadan sonra yine mevzumuza dnelim. Musa elebi, brahim Paa'njn bu ihanetin rendikten sonra geldi, Bizans' muhasara etti. Kayser, elebi Mehmed'e is-timdad feryadlar gndermeye balad. elebi Mehmed, hedefine adm adm, bir matematik problemi zer gibi yryordu. Kayser'in istimdadna yapmack bir samimiyetle kotu, skdar'a geldi. Kayser Manuel, bizzat karlamya kt. Kapsna dayanan felketi, elebi Mehmed'e anlatt. gn ziyafet ve elenceler yapldktan sonra, elebi Mehmed, C-eyd Bey ve Ankara muhafz Firuz Beyzade Yakub Bey'in, syan haberlerini aldn ileri srerek geriye dnd. Cneyd 3ey, elebi Mehmed'in zerine geldiini grnce, hemen ya-na koup sadakat yeminleri etti. elebi Mehmed, kendisini affedip Aydn Sancan verip, doru duracana dair sz alp salverdi. Yakub Bey ise, Savamadan teslim olduysa da, onu affetmeyen elebi Mehmed, 'Tatar arda namyla naruf, Tokat Hapisanesine gnderdi. Hedefe Son Yry elebi Mehmed, artk devleti tek elde toplamann zaman geldiine karar verdi. Bunun hazrlklarn yapmaya balad. nce Zulkadrolu Sleyman Bey'den yardm ald. Kayseri ve Srp Kral ile anlat. Sefere kan elebi Mehmed, kurbaa butlarnn acsn unutmayan Evranos Bey'den ald taktik ve talimatla hareket ediyordu. Rumeli Beyleri kendisine iltihak iin vesile aryorlar. Bunlarn ileri gelenleri Bat Rumeli ve Trhala'dr. stanbul civarna knca, sur haricinde bulunan askere bakmasn. Onu brakarak, yandan Balkanlar (ormanlar) bulsun. Balkan eteklerinden Sofya'ya, ehir kyne, Ni'e gitsin. Ni'te, Srplar ile birletikten sonra, Kosova'ya kadar insin. Oraya kendisi (Evranos) ve Trhala Beyleri gelecekler. te bu suretle tam kuvvet toplanm olacak. Ayrca o vakte kadar Musa ele-bi'nin yanndaki sancak beyleri ve aknc takm da zlp gelmi olacaklar. Muvaffakiyet bylece meydana gelir. Bu talimat tatbik eden elebi Mehmed, Kata Limanna kt Terkos zerinden Krk Kilise'ye doru yrd. Ne var ki, bu yry haber alan Musa elebinin askeri, doruca Edirne'ye hareket etti. Fakat Mehmed elebi'nin nc kuvvetleri daha evvel Edirne'ye vardlar. Kapy amayan Edirne Halk iki karde kozunuzu pay edin, sonra bize geliniz. dediler. nc kuvvetler fazla srar etmediler. nk Edirne ilk hedef deil, son hedefti. Zara, Filibe ve htiman -Ak kirman- zerinden yrye devam olundu. Musa elebi,

taktii anlayamam, yalnzca elebi Mehmed'e Srbistan'dan yardm gelmesin diye, htiman Boaznda ufak bir muhafz bl bulunduruyordu. Bekledikleri yerin aksi tarafndan vuku bulan taarruz, bu bln abucak zlmesine sebeb oidu. Bylece Mehmed elebi, Sofya'ya, ehir Ky'ne ve Ni'e selmet iinde vasl oldu. Evranos Bey'in tavsiyesiyle yaplan yolculuk muvafakiyetle tamamland. Evranos Bey, yannda Trhala Beyleri bulunan Burak Bey, Hamza Bey ile iltihak ettiler. Bu kuvvetlerin tamamyla dnp, Kstence zerinden Sofya Ovasna geldiler. Musa elebi'nin yannda yalnz yenierilerle kendi kap-kullanndan baka kimseler kalmamt. Cesur bir dilaver olduundan bu byk kvete kar kmaktan ekinmemiti. amurlu Ova Sava htiman civarna amurlu Ova denilen mevkide H. 816/M. 1413 te iki ordu kar karya geldiler. elebi Mehmed tarafna gemi olan Yenieri Aas Hasan Aa, ne karak Yenierilerin yaknndaki bir tepecie kp Musa elebi gibi bir zalimi terk ederek Mehmed elebi gibi bir dilin tarafna gemeleri iin nutuk irad etti. Musa elebi dayanamad. Ve atn mahmuzlad gibi Hasan Aa'nn zerine srd. Hasan Aa kamaa balad. Musa elebi Ydrm sr'atiyle yetiip, onu bir kl darbesiyle ikiye biti. Hasan Aa'nn mdadna koanlardan birine kl sallarken daha baka biri Musa elebi'nin koluna sallad klla, Musa elebi'nin kl tutan kolu koptu. Bu vak'a, Musa elebi'nin askerinin bozulmasna sebeb oldu. Ba edemeyeceini anlayan Musa elebi, yan tarafa doru uzakarak sava alanndan ekilmeye balad. Takibine koanlar, az sonra bir hendek iinde amura batm atyla, can teninden ayrlm Musa elebi'yi buldular. Atlah Rahmet eylesin... Sultan I, Mehmed elebi Devri Hicri 804/miladi 1402 senesi Ankara savann elim neticesinden sonra Mehmed elebi'nin sabrla, merhametle ve cesaretle rg rer gibi kendisin devlete hazrlamas onbir sene srd. Nihayet Evranos Bey'n yardmlarmda arkasna alan Sultan elebi Mehmed Hazretleri devlete sahip olurken Fetret Devri'ninde bittiini iln ediyordu. te o srada tarihler Hicri 816/mildi 1413 yln gsteriyordu. 1402'den 1413'e kadar geen zamanda ehli slam'n yaralarnn, temelinden oynam devletin, tedavi ve salamlatrlmas taht ele geirmekten daha kolay deildi. elebi Sultan Mehmed, nev'i ahsna mnhasr bir zat oia-rak iki sfat ile temayz etmitir: Bilhassa skunet ve yakkllna ramen, ok kuvvetli pazulara malik ve kendisine verilmi olan Pehlivan elebi unvanna layk bir zatt. kinci sfat ise, son derece merhamet sahibi olmasyd. Gerek devlete,

gerek ahsna kar defalarca isyan eden Cneyd Bey ve Karaman Olu'nu her seferinde affetmesi, O'nun merhametinin en byk numuneleridir. elebi Sultan Mehmed'in ilk ii; Rumeli taraflarnn intizamn temine almak oldu. te bu srada Bursa'dan gelen bir haberci, Sleyman elebi'nin kk olu Kayser tarafndan tahta tevik edilerek salverilmiti. Kk ehzade, yanndaki adamlaryla Eflak'a gitmek zere Karin bd'a geldi. O blgedeki aknclar, tahta kmasn temin etmek iin, Yanbolu'ya gtrdler. Durumu haber alan padiah, hemen Yanbolu zerine yrd. elebi Sultan Mehmed'in geldiini gren asiler, hemen daldlar. ehzade, bizzat kendi lalas tarafndan yakalanp elebi Sultan Mehmed'e teslim edildi. Merhamet sahibi elebi Sultan Mehmed, kendisini ldrmeyip sadece azarlyarak O'nu Bursa'ya gnderdi. Kendisine ve kz kardeine ikramlarda bulunmutu. Bu srada Bursa'y ele geirmeye alan Karamanolu'na sefer alm, Bursa'y kurtarmaya gidilirken bu asi ehzade, seferin gecikmesine sebeb olmutu. Sultan elebi Mehmed, yannda aabeyi merhum Musa elebi'nin cenazesiyle, Bursa zerine yrmeye devam etti. Tahtn tek sahibinin Sultan elebi Mehmed olduu haberini alan Karamanolu'nun akl bandan gitti. Kale muhafz vaz Paa'nn ecaati ve metaneti Bursa Kalesinin dmesini nlemiti. Ne var ki, kalenin etrafndaki ehri atee yerdiren Karamanolu, tela iinde kamaya balaynca, Karamanolu'nun Harman Danesi adl bendelerinden birinin Osmanolunun lsnden korkup bu kadar telaa kaplyoruz, ya dirisi gelse halimiz nice olur? dedii mehur olmutu. Karamanolu'nun Bursa'dan kamas zerine, Sultan Mehmed ehre girer girmez vaz Paa'y mkafaatlandrarak, kendisine vezirlik ihsannda bulundu. H. 817/M. 1414 senesinde Karamanolu'nun zerine yrmek iin sefer hazrlklarna balad. Bir taraftan Kastamonu Bey'i sfendiyar Bey'e, orduya katlmasn veya olu ile beraber kuvvet gndermelini isteyen haberi gnderirken, Germiyanolu Yakub Bey'i sefere kacandan haberdar edip, tedarikli bulunmasn istedi. Bu haberleri alanlar, icabn yerine getirdiler. sfendiyar Bey, olu Kasm Bey'i kuvvetli bir ordu ile gnderdi. Germiyanolu ise, sultann ve ordusunun konaklayaca yerlerde ald tedbirlerle yiyecek hazr etti. elebi Sultan Mehmed, bu durumlardan ok memnun kald. Sefere Seyyidgazi zerinden yrye devam edildi. nce Akehir, sonra Beyehir, Seydiehir ve daha sonra da Konya yaknlarnda Orta ayr denilen yere gelindiinde, Karamanolu ordusuyla grnmt. Yaplan savata Kara-manoiu malub ve mnhezim olarak kat. Karamanolu'nun yakalanamaymdan ok zlen Sultan elebi Mehmed, o srada yamurlarn ok iddetli sellere sebeb olmas yznden, ordunun ektii sknty grnce, merhamet dolu kalpli bu sultan, zntsnden yataa dt. Zamannn en byk hekimlerinden olan Ferhat ile irin hikayesinin Trke manzum yazar eyh lakabh Sinan, padiahn hastaln derhal tehis etti: Karamanolu bu hastaln sebebidir. Bu zc olaylarn msebbibidir. O

yakalanrsa bu hastalk geecektir. dedi. Bunun zerine Yldrm'n bergzar, elebi Sultan Mehmed'in en yakn bendegn Ba-yezid Bey, dalarda saklanan Karamanolu'na, yapt bir basknla onu ele geirdi. Padiahn huzuruna getirdi. Hekim Mevlana Sinan eyh'nin, tehisinin doruluu derhal meydana kt. Karamanolu'nun yakalan, padiahn shhatine kavumasna yetti. Karamanoiu iin byk bir adr kurdurup, onu arlad. Bu srada Konya Kalesinde bulunan Karamanolu Mehmed Bey'in mahdumu Mustafa Bey Konya'nn ileri gelenlerini yanna alarak Sultan Mehmed'in huzuruna vard. Babasn affetmesi in erafia beraber yalvarmaya balad. II. Abdlhamid Han cennetmekn, merhametini bu ceddinden tevars etmi olacak ki, O da byle merhamet dolu bir insand. Bir emri ile yok edebilecei Hareket Ordusunu, mslman kan akmasn diye btn srarlara ramen o yok edici emri vermedi. O ordu, O'nu 33 sene maharetle idare ettii Osmanl Tahtndan indirirken, Osmanl'nn tarih sayfalanna gmlmesini abuklatrmaktan baka birey yapmadnn farknda myd? Evet... Belki de... Bu yalvarmalara dayanamyan elebi Sultan Mehmed, Karamanoiu Mehmed Bey'in bu istirhamlara; Ey ltufkr hkmdar! Bu sefer de beni balarsanz, (eiini gsne koyarak) bu can bu tende durduka sadakatten ayrlmyacaim. diyerek, ok ar yeminler de ilave edince, aff- ahaneye mazhar olduu gibi, Konya'y yine eline alm oldu. Huzurdan kan Karamanolu Mehmed Bey, adrdan biraz uzaklanca, koynundan kard bir gvencini ldrd ve Osmanolu ile dmanlmz beikten mezara kadardr diye sylenerek Konya'ya gitti. Avrupa'ya lk Eli Gnderilmesi H. 819/M. 1416 Ylnda Venedik'e bal bir prensin mstakil idaresi altnda bulunan Naka, Andra ve baz Akdeniz adalarna yerlemi olan korsanlar, Osmanl gemilerinin yollarn kesiyorlar, yama ediyorlard. elebi Sultan Mehmed, hazrlatt harp gemileriyle Adalar Denizine bir sefer tertipie-di. Gelibolu nlerinde Venediklilerle karlaan harp gemileri derhal savaa tututu. ok iddetli bir savatan sonra her iki taraf da kendi limanlarna ekildi. nk her iki taraf da ar yaralar almt. unu da unutmamal ki, Venedik gibi usta gemicilerin ve byk kalyonlarn bulunduu donanmaya, Osmanl gemileri kk gemiler olmalarna ramen ezilme-dikleri gibi, malub da olmamlar, Venedik Donanmasn pskrtmeye muvaffak olmulard. Bu deniz savasndan sonra Akdeniz (anakkale) Boaz dman harp gemilerine kapatlmt. Venedik Donanmas birka defa daha gelip Akdeniz boazndaki kaleleri topa tutmusa da bir netice alamaynca, eliler gnderip anlama yapmak istemilerdi. Bu anlama istei kabul edilmi ve Sultan elebi Mehmed Hazretleri tasdik ettii anlama suretlerinden birini gndermek zere saray avularndan bir yaveri Venedik'e gnderdi.

Grlyor ki ticaret ne kadar nemli bir faktr olarak ortaya kyor. Hatrlayacamz gibi I. Murad- Hdavenigr zamannda Venedik'e yakn olan Rakza Hkmeti, Devlet- Osmaniyye'nin ilerleyiinden ne kadar byk bir devlet ka can tahmin ettiinden, itigali olan ticari hayatn emniy-yete almak iin Hdavendigr Hazretlerine balln bildirmiti. Bilindii gibi deniz tamaclnn en nemli unsuru emniyettir. Bu emniyeti salamak iin, Osmanl'nn parlak istikbalini gren Rakza Cumhuriyeti ilk anlama yapan Avrupa lkesi olmutur. Daha sonra da Sleyman elebi'ye mracaat eden Venedik O'nunla da bir anlama yapmt. Sultan elebi Mehmed'e bavurarak anlama yenilemeyi isteyen yine Venediklilerdi. nk ticaret o lkenin can damaryd. Bu can daramarnin en nemli geidi Osmanlnn elindeki Akdeniz Boaznda dmleniyordu. Bylece Avrupa'ya ilk eli Sultan elebi Mehmed zamannda gnderilmi oluyordu. Rumeli ve Anadolu'da intizamn temini ile uraan elebi Sultan Mehmed, adm adm dolayor, nizam kame etmeye alyordu. Sultan Orhan Gazi Hazretleri zamannda fetho-lunmu, Ankara Savandan sonra Kayser'in eline gemi bulunan Hereke, Gebze, Darca, Pendik ve Kartal H. 822/M. 1419 ylnda Timurta Paa'nn olu umur Bey tarafndan harp yaplarak, kan aktlarak, ba verilip can alnarak geri alnd. elebi Sultan Mehmed, Eflak ve Engrs zerine yrmeye karar verdi. H. 819/M. 146 ylnda ayana kapanan Eflak Bey'ini, merhametle dolu kalbi yine afla mkafaatlandr-di. Eflak'n iini halleden Sultan elebi Mehmed Hazretleri, kutlu zaferlere balang olan admlarn, Engrs zerine evirdi. lk ii, Engrs'n kuvvet istinad olan Severin Kalesini zabt eden slm ordusu, Engrs'n kalbini koparp alm gibi olunca, Engrs'e den; elebi Sultan'n ayaklarna kapanmakt... Onlar da trl hediyeler sunarak yle yaptlar. Bir Kaza Edirne'ye dnmek zere slm Ordusu, yola revan olduktan bir mddet sonra, padiah atn hzla srerken, tkezleyen at yere dm ve zerindeki muazzam svari Mehmed elebi Hazretleri vaziyete hakim olmusa da, iddetli d bir rahatszlk vermiti. Zaten her savata slm'n bir neferi olarak kl elinde, kefen boynunda, ba alp an veren bu kahramanolu kahraman sultan, her gazada yaralar alm, defaatle savalardan gazi rtbesiyle terhis olmutu. Rivayet olunur ki, vcudunun 40 yerinde yara vard. Onlar, o yaralar, Allah nezdinde makbul izlerdendi. nk Mahbub-u Hda, hadis-i eriflerinde bunu beyan buyurmulard... Sultann Anadolu'ya Seferi ehzade Murad Hazretlerini veliahd ehzade olarak Amasya Sancana vali

gndermi bulunan Sultan elebi Mehmed, attan dmenin verdii sarsnty zerinden ifayab olarak attktan sonra Timur fitnesinin ban balarndan olan Karakoyunlu Yusuf, birtakm karklklar karm, Orduy-u Hmayun da bu ban yoketmek zere sefere kmt. Kara Yusuf, rak ve Azerbeycan taraflarnda istiklal ilan etmi, Diyarbakr Beyi Kara Osman ile Bayburt ve Erzincan iin ce-dellemeye balamt. Uzun zaman devam eden ekimelerden sonra Kara Osman Bey Erzincan' ele geirip Pir mer'in idaresine vermiti. Ne var ki bu Pir mer'de nefs-i emmare ar basm, kendisine beldeler zabtetme hissi hakim olmutu. Bunu iin de ebinkarahiar' fethetmeye kendini vazifeli addediyordu. Bu fikir, Pir mer'i toplad askerle ebinkarahisar' kuatmaya kadar gtrd. Buna mukabil ebinkarahisar Beyi Melik Ahmedoiu Hasan Bey, Veliahd ehzade Murad'a bavurmu yardm istemiti. Cneyd Bey'i ldren Alparslan olu Hasan Bey ise, Canik Eyaletini ele geirmiti. Ayrca sfendiyar Bey de Samsun ve Bafra'y igal edip, olu Hzr Bey'in idaresine vermiti. Bu kemekei durdurmak iin Veliahd ehzade Murad tedbirler aldysa da/elebi Suitan Mehmed Hazretlerinin Amasya Ovasnda grlen renkli adrlar, bu kargaaya son verebilmiti. Hele tular, adalet getiren endamlaryla boy gsterince, Gavur Samsun kalesini yakp kamak dmt sergerdelere... elebi Sui-tan'n kumandanlarndan olan Bierolu Hamza Bey, derhal hareket edip, eriat-i Ahmediyye'yi gavur Samsun'da hkmran kld. Sra mslman Samsun'a gelmiti... Mslman Samsun'un Fethi Gavur Samsun'u, fazla bir zorluk ekmeden fetheden Hamza Bey, Sultan elebi Hazretlerine, Mslman Samsun'u almann kolay olaca haberini gnderdi. Ota- Hmayun Merzifon'da kurulduu zaman, Mslman Samsun'un Beyi Isfendiyarolu Hzr Bey; akacak kan mslman kandr. Malubiyyet ibresi beni gstermektedir. Ben sultandan af istersem, o kabul eder diye dnerek, birok hediyelerle Sultan elebi Hazretlerinin huzuruna kt. Affa mazhar olup, hoa arlanarak, gitmesi iin gerekli kolaylklar gsterildi. Hzr Bey Samsun'dan ayrlrken Mslman Samsun da, islm'n klc Devlet-i EbedMddet olan Osmanl'ya katlyordu. te, vakf hizmetlerine ehemmiyet veren Osmanli padiahlar iinde, Sultan elebi Mehmed Hazretleri'nin zel bir yeri vard. Merhametinin okluu, bu hizmetlerle temayz etmesinde, mutlaka byk tesir husule getirmitir. Timurun bir kasrga gibi gelip gemesi, askerinin yama ve gaddarlnn faturasn Osmanl Devleti pek ar bir ekilde demi, her taraf yangn ve harabeye dnmt. Bu yangn ve harabe, ancak bir imar yar halinde, tamir ve eski haline getirebilirdi. elebi Sultan Mehmed, buna ok gayret etmi ve bunda da muvaffak olmutu. Ama en byk eseri; Bursa'da yaptrd muazzam Yeil Cami ve klliyesidir. Bu eserin, zellikle imareti zerinde durulmaldr. Bu

muazzam eserin kble tarafnda kendisi iin yaptrd mtevazi trede, ruh-u manevisiyle, cami ve klliyesine huzur iinde koan insanlar belki de gryor. eyh Bedreddin Ayaklanmas Simavna Kads olu eyh Bedreddin Mahmud, ehzade Musa elebi'nin Kazaskerliini yapm fakat, ilm-i zahir ve ilm-i btnda hrmete ayan bir mertebede olmas, aff- ahaneye uramasna vesile olmutu. Kendisine 1000 ake maa ve znik'te isknn emreden Sultan elebi Mehmed, alimlere ne kadar hrmetkar olduunu isbat etmi oluyordu. Onun ballarndan Brklce Mustafa'nn ok dzenbaz bir adam olduunu Tc-t-Tevrih sahibi Hoca Sadeddin Efendi Hazretleri u beytinde ne gzel ifade ediyor: Sofu davranyla hilekrlkta baekti, nice dzenler kurdu. Hilebaz yapsyla felei aldatp, ne oyunlar oynad. Etrafna toplad temiz inanl, fakat temyiz kabiliyeti zayf ahali ile bir kuvvet haline gelmiti. Bu durumu haber alan Simavna Kads olu eyh Bedreddin, bu iin ucunu kendisine dokunacan anlad iin sfendiyar Oullarna gitti. Oradan bir gemiye binerek, Musa elebi'nn bir zamaniar hkmran olduu Eflak diyarna ulat. Eflak hkmdar, Osmanl'ya bir mesele karacak adam bulduu iin sevindi ve kendisini ok iyi karlayp ikramlarda bulundu. Dier taraftan, Torlak Kemal -ki aslen yahudi olan bu adamn- da, toplad 5000 kiilik mevcutla harekete getii grlmt. Padiahn Amasya Vilayetine Vali yapt ehzade Murad, Torlak ve Brklce'nin zerine yrd. Aydn vilayetinin Karaburun mevkiinde karlaan iki ordu, ok iddetli, fakat ksa sren bir savatan sonra, ehzade Murad galibiy-yetini ilan etti. Brklce Mustafay idam ettiren ehzade Murad, Manisa taraflarna firar eden Torlak Kemal'in takibine, Beyazd Paa'y memur etmiti. Beyazd Paa da mel'un yahudiyi Manisa'da yakalam ve orackta idam etmiti. Simavna kads olu eyh Bedreddin'in adamlar bu haberi alnca, derhal ortadan kayboldular. Bir ksm da kendi balarn kurtarrlar zannyla, eyhlerini bizzat tutup, Rumeli tarafnda bulunan elebi Sultan Mehmed Hazretlerinin taht huzuruna getirdiler. Adil Mahkeme eriattedir eyh Bedreddin'in ilmi tartma gtrmeyecek bir seviyedeydi. Bu sebeble Sultan Mehmed elebi Hazretleri, dudaklar arasnda kacak kaldrn kelimesini kullanmaktan sarf- nazar ederek bu iin hallini, zamannn alimlerinin divanna brakmt. Padiahn huzurunda yaplan muhakemede, birok lim kendisine sualler sorarak, lim adamlarnn yzne kara aldn sylediler. Bunlarn iinde bulunan Mevlana Sadeddin-i Teftzn'nin talebelerinden Mevlana Haydar-

Hetev, ileri srd er'i delillerle eyhe k kaps brakmad gibi, elCsiye sresinin 23. ayetinde Allah onu bilgisi olduu halde yanltt fehvasnca suunu kabul ettirip; Kim ki size gelip de, hepinize ba olan bir kimse zerine ayaklanmanz emreder ve varlnz paralamak isterse, onu ldrnz! hadis-i erifini syleyerek hkm bildirmiti. eyh Bedreddin, dil eriatin bu inkr gtrmez hakikati karsnda suunu kabul etmi, nedamet iinde boynunu pe uzatmt. Buraya ufak da olsa, gnmzle ilgili bir mtalaa koymadan kendimizi alamadk. Baz materyalistler, komnizmi tarihsel adan ele aldklarnda, Osmanl lkesinde cereyan eden bu vak'ay da zikrederler. Yalnz unu bir trl anlamak istemezler ki; her sosyal ve ekonomik patlamalarn, ihtilallerin arkasnda, daima bir yahudi parma vardr. Nasl ki Kar Marx bir yahudi, Lenin ise yahudi bir ailenin damadysa, yukarda ksaca izah ettiimiz eyh Bedreddin Vak'asnda da barollerden biri yahudi olan Torlak Kemal Hud tarafndan icra olunmutur. eyh Bedreddin ise, ilminin kurban olmu bir zavalldr. Zira Niyaz Msr, eyh Bedreddin iin u msra syleyerek, onun ilim rtbesini izah etmitir. Muhiddin ile Bedreddin, ettiler ihya-y dn, Niyaz, der ya fsus anbardir varidat. Fakat ilmiyle cehenneme giden ok kimseler vardr. elebi Sultan Mehmed'in Hanmlar Ve ocuklar mrnn en verimli alarnda; Devlet-i li'yyenin yaad fetret yni; baszlk dnemini sona erdirmee alarak, geiren, Sultan elebi Mehmed; ilk izdivacn, Dulkadroul-lar beyliinin reisi Sli Bey'in kz, Emine Hatun ile yapmtr. Byklerin ii baka olur, felsefesi iinde bu evlilik siyasi bakmdan da yaplmas lzm gelen bir izdivat. Memlklar-la ve Dulkadrouilar arasndaki atmalarda Dulkadrolu Beyliini desteklemek Osmanllar iin daha faydal idi. Bu evliliin!403 ylnda gerekletiine atfu nazar ettiimizde fetret dneminin o muhataral ve Anadolu'da ki Trk Beyliklerinin yaral aslan Osmanldan nasl para koparrz hesab yaparlarken, Dulkadrolu Beylii ile akrabalk kurmak ok akll ve gerein ta kendisi olan bir hareketti. te Sultan Ftih'e ileride baba olacak olan 2. Murad unvanyla taht'a geecek olan ehzade Murad bu izdivacn bir meyvesiydi- ve evliliin senesinde bu sevin verici doum vukubumutu. elebi Mehmed Hn'n bilinen 2. izdivac Kumru Hatun ile olmutur ki bu hanm cariyelikten kadmefendilie ykselmitir. Seluk Hatun, padiahn bu hanmyla yapt evlilikten dnyaya gelmitir. Alderson ise her zamanki gibi bizim kaytlarmzda olmayan bir evlilikten bahsederki o da, Ah-med Paann kz ehzade Hatunla evlendiini ileri srer. elebi Mehmed Hn'n kzlar:Seluk Hatun, Hafsa Hatun, Aye Hatun, Sultan Hatun ve lald Hatun, hanimsultantar oimak zere be kznn ad

bilinirken, aslnda, yedi kz dnya'ya geldi. Bu kzlardan Seluk Hatun; elebi Mehmed hnn Kumru Hatun isimli hanmndan dnyaya gelmitir. 810/1407'de Amasya veya Merzifon'da bahse konu doum vukubulmutur. 2. Sultan Murad 1425'de andarolu brahim Bey'in; Hatice Halime adl kzyla evlendii zaman kz kardeinin dnnde birlikte yapt. Seluk Hatun 2. Mu-rad'm kaimpederi brahim Bey ile evlendirildi. Bu izdivadan Seluk hatun Yusuf ve shak Bali adl iki oul doururken, Hafsa ve Hatice adnda iki de kz dnyaya getirdi. Seluk Hatunda kocas brahim Bey'in vefat zerine, Bursa'ya avdet etdi. Burada vefat trihi olan 1485 ylna kadar yaad ve Yeil Trbeye defnolundu. Hafsa Hatun ise, andarl Halil Paanin olu, kumandanlardan Mahmud elebiye, aabeyi olan 2. Murad tarafndan verilmitir. sfahan ah, Ali elebi, Hseyin elebi, Hasan elebi ve Mustafa elebi ad verilen ocuklar olmutur. Bursa'da Yeil Trbede defnolunmutur. Aye Sultan ise elebi Mehmed'in yedi kzndan ismi bilinen nc kzdr. 1469'da Edirnede Aye Kadn Camiini yaptrarak vakflar balad gibi skb'de de bir camii yaptrmtr. Edirne'de bu hayrhah hanmn adyla anlan, Aye Kadn mahallesi vardr. Yeil Trbeye defnolunmutur. Ad bilinen dier bir kz ise Sultan hatundur. 828/1425'de Candarolu ankr Sancak beyi Kasm Bey ile evlendi. Hakknda baka bilgi olmayp dier kz lald hatun'da muhtemelen Karamanolu brahim Bey ile evlenmitir. elebi Mehmed hn'n sonradan padiah olan, 2. Murad'dan baka Mustafa, doumu Amasya 408/1410 vefat znik 1423, Mahmud nerde doduu malum olmayan ve 1413 ile 1429 yllan arasnda yaad bilinen ancak vefat yeri de bilinmeyen bu ehzadeden sonra, Bursa'da 1429'da veba'dan len Yusuf vefatnda 15 yanda olduuna gre doumu 1414'de gereklemi olmal. Yine 416'da doup 4 yanda vefat eden ehzade Ahmed, 1405'de doan iki yanda 1407'de len ehzade Kasm, sadece adlar bilinen lm ve doum tarihlerini bilemediimiz ehzade Mehmed ve Orhan'la eiebi Sultan Mehmed'in; erkek ocuk saysnn sekizi bulduunu ifade edebiliriz. Fetret devri sadnazamlan olarak; Yldrm Bayezid'den sonra yni 1402 Ankara sava sonrasnda firara ba vuran andarl Ali P^a 1. Murad dneminde balayan sadaretini, Yldrm'lada devam ettirmi onun esarete dmesinden sonrada olu Sleyman elebiye'de vezirliini devam ettirmitir. Bu mddet genel olarak 19sene, Oay, 27gn srmtr. eyh Ramazan Paaofu Krehirli Bayezid Paa, 4 sene, 2 ay, ve ondan sonrada Amasyal hMeiik Paa 5/temmuz/1413'e kadar 2sene, 4 ay, 16 gn, vezirlik etmitir. Osmanckl mmzde Halil Paa ise Anadolu' da elebi Mehmed'e 28/temmuz/1402'den 5/temmuz/1413 ylna kadar 8 sene, 11 ay, 8 gn sadnazam olarak hizmet vermitir. Osmanl devletinin 9. sadrazam olan Amasyal Bayezid Paa 5/7/ 1413'de ald mhr, 8 sene, 1 ay, 27 gn tadktan sonra 31/austos/1421'de andarlzde brahim Paaya brakm oldu. Amasyal Bayezid Paa, 4/ma-ys/1421'de vefat eden padiahn son sadrazam olmutu. Tabiatyla da 2. Muradn ilk sadrazam da, Bayezid Paa olmu oluyordu.

Sultan elebi Mehmed Hazretlerinin Vefat Timur belasnn sndrmek zere olduu yeniden parlatan, onu eski aaal durumuna kavuturan yce sultan Mehmed elebi Han, H. 824/M. 1421 ylnda, vcudunda 40 kadar yara izi ile beraber fni dnyadan gmt. ehzade Mustafa'nn sa olduunu bilen elebi Sultan Mehmed Hazretleri, 8 yl sren saltanatnn devamn, sevgili olu veliahd ehzade Murad Hazretlerine vasiyyet etmiti. Vefat, Ordu-yu Hmayundan gizlenmiti. Ancak, padiahlarnn grnmemesinden birey sezen mcahidler, padiahmz grmek isteriz! diye nmayie baladlar. Bunun zerine cesedi tahnid edien Sultan Hazretleri, lo bir odada askerin zabitanna gsterilmi, arkasnda duran bir kii de, zabitlerin selamna selamla mukabele edebilmesi iin elini-kounu oynatmaya mecbur kalmt. Bunu gren zabitler, padiahmz berhayat (yayor) diyerek, askeri intizama almlard. Ceset-i pkiyle 42 gn daha slm Devletine hizmet eden Yce Sultan Mehmed elebi Hazretleri; mekann cennet, makamn mbarek osun.! Rahmetullahi Aleyh. Osmanl Ve Denizler Merhum Amirallerimizden ve yz yana yaklat srada vefat eden Afif Bykturul, 1982 senesinde T. C Deniz Ba-smevinde tab edilen" Osmanl Deniz Harp Trihi ve Cumhuriyet Donanmas" adl drt ciltden meydana gelmi almas ile bunu yaymlam olmas milletimizin gerek asker, gerekse ticaret filosu gereksede Trk denizcilik trihi bakmndan, merhum amiralimizin milletimize ve denizcilerimize niz bir hediyesidir. Eserini, son derece ciddi kaynaklara dayanarak meydana getirmesi ve meslein, en uzman kiileri arasnda yer almasndan dolay bu almadaki tahlilleri, btn denizcilerimizin, tarihi ve trih merakllarnn istifade etmesi gereken, bir bal petei gibidir. Biz bu almamzda; Osmanl deniz trihi hakknda umumiyyetle bu kayna esas aldmzdan, merhum Amiral'in bu kymetli eseri hakknda birka sz sylemeden geemedik. Kendisini rahmetle yd etmeyi vecibe-i diniyeden addederim. Dnyalar ve Deniz Ortaan banda, dnyann yuvarlak olduu pek bilinmiyordu; dnya hakkndaki bugnk bilgilerimiz o devir insanlarnn mehulyd. nsanlar birbirlerinin varlndan habersiz olarak drt ayr dnya'da yayorlard. Bu drt ayr dnyay; Akdeniz, Baltk denizi ve Botni krfezi, in ve Japon denizleri ile Meksika krfezi ile Karaib denizleri etrafnda toplanmlard. Bu denizlere daha sonralar ilmen; "Mediterranean (Topraklasaras deniz) ad verilmitir. Bu drt denizin tabii ve stratejik yaplar birbirinin aynyd. Hepsinin de giri k kaplar var, hepsinin de, kendisini blen yarmadalar ya da Ada'lan vardr. Hepsinin ulatrma durumlar benzerlik arzetmiti. Deniz aralarnn yetersizlikleri bahsettiimiz bu drt dnyann

biribirleriyle balant kurmay hayli zaman geciktirmitir. Sahil insannn ilkel krek anlayyla srp giden hayat ak denizlere kmaa pek imkn tanmamtr. Htt harita ve pusula gibi mhim olan ara ve gerelere ihtiya hissedilmediini rahata syleyebiliriz. Ky gemicilii dediimiz hususu milattan ncede, sonra da, ekseriyeti bilhassa Ege denizinde olmak zere nice deniz savalar vukubulmutur ki bunlar; Romallar, Kartacalar, ranllar ve Bizansllar arasnda cereyanlar, ileri dnemlere tesiri olan savalar olarak grlmemitir. ranl'lar Trabzon zerine geldiklerinde, buray Bizans'dan koparmak istemelerine ramen cephenin gerisini Bizans tehdidi altnda grdnden ekilmeye mecbur kalrken, Arablarsa gemilerinin gl bir donanma tekil etmemi olmasndan dolay boaz-lan alamamlard. Beri tarafta Avrupa'nn kuzey denizinde de Normaniar ve Aragonlar denizde ve denizciikde kuvvetli olduklarndan, avrupa ktasnn kuzey kylar onlardan sorulmaktayd. Deniz dnyasnn kolay anlalamamasnn bir ok nedenlerle beraber, iki nemli nedeni ne kar. Evvel denizle alakal vakalar, insanolunun yaradl karakterine uymuyordu. Kara hareketinde insann, dman basmak, yakp ykmak, tahrip etmek htt yok etmek macera gibi geliyor insana zevk veriyordu. nsanlar, gidip gelip ayn limana geri dnen donanmalarn harektn incelemekten pek holanmad gibi savalarda kat'i neticenin kara'da alndn gzn-ne aldklarn biliyoruz. Merhum amiralin ifadelerinden yukardan beri zetlemeye gayret ettiimiz bu ifadelerin, aynen alnt yapmamz gereken bir blmn aaya alyoruz: "Bizim trih otoritelerimiz Osmanl devletinin imparatorluk biimine girmesini hep ve yalnz kara olaylarna baladklar iin hep Bizansdan sz edip durmulardr. Halbuki karada Bizans ne kadar nemliyse, denizler de bata Venedik ve Ceneviz olmak zere, talya'nn denizci cumhuriyetleri daha az nemli deildi. nk; Osmanl devleti btnln Anadolu'yu bir araya getirmekle yetinmi boazlar zerinden Mora'ya atlamt. Bu atlay, bata kara deil deniz sorunlarnn relendirilmesine balyd. Bu cumhuriyetler daha balangta bir araya gelip denizyollarn kesebilselerdi, kukusuz Osmanl'larn kta'ni] Akdenize bakan paralarnda imparatorluk kurmalar olaan olmayacakt. Nitekim; Amiral Guiseppe Fioravanzo: <Karada imparatorluk kurmak isteyen diktatrler, sadece kara kuvvetlerine dayanrlarsa ilknce ellerindekihin bile yok olduunu grp sonra hayata gzlerini kapamlardr Deniz kuvvetine dayanan imparatorluklarsa ok uzun mrl olmutur^ Demitir. Hakikatten muhterem okurlarmz, pek mehur olan 2. Abdlhamid'in hatratnda, Osmanl devleti bir deniz lkesiyle ittifak yapmaldr. Denizlere hkim olan dnya'ya hkimdir beyann, merhum Amiralin satrlarn te'yid ettiini gryor ve anlyoruz. Efendim; talyan denizci cumhuriyetleri ibaresi zerinde bir miktar durmak istiyorum. Bu gnk talya'nn 14. asrdaki durumu, kullanlan cumhuriyetler terimine pek uygun o!-duunuda aada alntlayacamz paragrafdan pek iyi

reneceiz: "..talyan denizel cumhuriyetleri, ilknce kendi aralarnda rekabete balamlar binbirlerine kar yaptklar mcadelelerlede zayf olanlar etkisiz hle getirmilerdi. Bu denizci cumhuriyetleri Cenova, Floransa, Venedik, Amal fi, Toscana, Ancona ve Napoli krall, Sicilya ve Sardunya krallklaryd. Cenova, Venedik vePiza cumhuriyetleri, tekileri tesirsiz hle soktuktan sonra." talya'nn bir izmeye benzerlii haritada ayan beyan bellidir. Byle bir arazinin denizle evrili olmas ahalinin denizin nimetlerinden istifadeye almas tabiidir. Yukarda saylan cumhuriyet ve krallklara dir isimler bugnk talya'nn birer ehridir. Anadolu zerindeki beylikleri. nasl makul karlamsak, sonradan da birlii temin mesaisine girimisek, bu talya cumhuriyetleri meselesi de ayn gelime iindedir. Devlet-i liye Anadolu birliini teminde, en evvel ve en ksa zamanda becerendir. Amiral merhum Afif Bykturul eserinin 1. c. sh. 7'de demekteki: "znt ile ifade etmek gerekir ki, Deniz kuvvetlerimizde ok eskiden beri, trihin krekli ve yelkenli gemilerin tiplerini, tip adlarn ve mimarilerini tespite pek iltifat edilmemitir Yabanclar kendi teknelerini cilt cilt kitaplarla vede pek artistik baskl olarak yaymladklar halde, bizlerde byle merak uyandramamtu: Geri eitli deniz yazarlarmzn krek ue yelken dnemine ilikin yaptlar yok deildir, fakat kaynak eksikliinden bunlar da biribirleriyle eliki halindedir." fadesinden sonra sayfann dibine koyduu bir dip notla, krek ve yelkenli gemilerle alakal kitaplar, deniz mzemize balayan, Bayan Engin zdeniz'i takdir ve kranla andktan sonra yine yelken ve krek dnemine dir, yazarlarmzn eserlerinin ok gizlidir kaydyla kasaya kaldrlm olmasna itirazm koymutur. Osmanllardan nceki Yerleimler Kara ulam vastalarnn kfi miktarda olmamas, Karadeniz'e akan, seyri sefaine yni su yolu nakliyesine elverili nehirleri, ekonomik alanda byk bir deer saymak gerekir ve bu nehirler arasnda Tuna, Dinyester, Dinyeper ve Don nehirlerini mhim saymak icap eder. Hemen ilve edelim ki Hazer denizine de, Volga nehri akmaktadr. Bu su yollarndan akan ticaret gelirleri tabiatyla ekonomik bakmdan bu su yollan zerinde mcadele ele geirmek hususunda srp gitmitir ve gitmeye de devam edecektir. Karadeniz boaz, yni stanbul boaz Karadeniz kaps olarak ticaret yolunun herkes tarafndan ele geirilmesi hlyasyla yanp tutuulan stratejik hedefti. Hedef olan yerlerin arasnda anakkale boaznn yer aldmda hemen hatrlatalm. Merhum Amiral Afif Bykturul bakn ne diyor: "Anadolu vede Balkan yanmadalanyla Ege denizinin kurduu bu verimli blgenin doa yapsyla, tek bir devletin elinde bulunmas gerektiriyordu. Blgeye tek bir devlet sahip olursa o devlet mutlu yaamann en byk aday oluyordu. Blgede eitli devletler biramda yayorlarsa, birbirleriyle anlaamadklar takdirde kolaylkla srkleniverlyoiiard. zellikle Anadoluda hibir devlet deniz sorunlarn

anlayp bundan yararlanamamsa, uygarlk kalntlarn brakp trihten yok oluvermiti." beyanyla imparatorluu yakalamann denizlerin kontroln elde tutmann gerektiini vukufla ortava koyuyor. Ancak bu hedefi anlamak ne derece kolaysa, idareyi kon-rola almak o kadar gtr, hkm verirsek sylediimiz yanl olmaz. Nitekim; Akdeniz'i Trk Gl hline getiriimizi Barbaros'u ve 1520 yl sonralarn beklememiz gerekmitir Osmanl devleti olarak. unun zorluunuda ispat eden bir baka rnek olarak, Osmanl'dan evvel blgeye tam sahip olann Bizans imparatorluu olduunu gsterebiliriz. Bizans' trihten kazyan Osmanl, denizlerde ki eriksiz hkimiyetini ancak altm seneyi aan bir zaman diliminde yni 1453 sonras ve 1538'deki, Preveze zaferi ile tamamlamaya muvaffak olmutur. Osmanl donanmas da, ticaret gemileride Kbrs, Rodos ve 12 Adalarla dier stratejik deniz limanlarnda slenen korsanlarla hayli zaman mcadele etmitir. Bunlar Rodos valyeleri, Sent Templier gibi isimler ile organize olmu ve bat leminin Osmanl zerine uzanan, adet ileri karakolu gibi grlmtr. Yni dememiz o ki; Papalk bata olmak zere btn avrupa devletleri korsanlar ile zaman zaman mttefik hareket etmeyi gerekletirmilerdir. Hemende ilve edelim ki, Sultan Ftih stanbul'u zapt iin hazrlnda Rodos valyelerinin dostluu istemelerine Venedik tehlikesini amak iin 21/aralk/145 l'de olumlu cevap vermitir. 20/ara-lk/1522 ylnda Kanuni Rodos adasn fethedince Rodos valyeleri, Malta'ya getiler ve Malta valyeleri adn aldlar. Malta valyelerini 1789'da Franszlar Malta adasn igalle sonlandrmlardr. Anadolu Beylikleri hakknda malumat verdiimiz blmde, Seluk bey'lerinin grevleri olan bat istikametindeki savunma ve fetih vazifelerini deniz zerinde de gstermiler ve Beyliklerin deniz hareketleri hakknda bilgiler vermi olduumuzdan Orhan Gzi'nin, Aslan Karamrsel Bey'i, 1326 ylnda Karasi'den getirtip, Karamrsel dediimiz yerde, 24 gemisiyle birlikte slendirmesine gelelim ve donanmay hmayunun macerasna burdan bakmaya girielim. Sultan Orhan askeri kuvvetlerini, Rumeli tarafna ulatrmak iin 1345 ylnda Anadolu'dan Ceneviz gemileriyle gemi vede Edirne'yi almt. Farkna vard hususun banda u gelmekte idi. Donanmaya sahip olmamak tbir-i dierle, gl bir donanmaya mlik olamamak. Eer gl donanmas olsayd, stanbul'a sanca Osman'yi dikmek ona nasip olabilirdi. Amma bu seferin u fayday da getirdii bir vakadr. anakkale Boaz savunmasn Gelibolu'da kurmak ve tehlikeli bir korsan yata olan mroz, imdiki Gkeada zerine 1347'de karma teebbsnde bulunduunun akabinde 1352 senesinde Marmara denizindeki btn adalar feth etmekle Osmanl'nn k, deniz takviyesi ile birlikte hz kazanmt. Orhan Gazi bu arada donanma personeli yetitirmek niyetiyle, sler kurmay kuvveden fiile kard. Bunun en byk grntsn Karamrsel'de ilk tersaneyi kurmas, tekil etmitir. Yassada'y ele geirirken Bizans filosunu yenen Osmanl filosu istikbalinin parlak olduu iaretini veriyordu ve Orhan Gazi dneminin, denizcilik zerinde ksa vadeli yatrmn ilk filoyu Karesi Beyliinden almas, orta vadeliyi kisavadeliyi Karamrsel

civarnda tersaneyi inaasn devreye sokmas ve gemi yapmna msaid aalarn bulunduu havaliyi elegeirme plnlarna ncelik vermesi olarak deerlendirirken de uzun vadeli de ise, anakkale Boaznn neminin idrki iinde Gelibolu'yu donanmann hazrlanaca savunma ve saldrnn ss'l harekesi yapmay, fiiliyata dkmesi olarak vasflandrrken krsal alan insan olan tebaasnn (mslim, gayri mslim), denizcilik brannda yetimesini salayana kadar, yabanc eleman istihdamna ve bunlarn yanna gnll olarak kendi nsanlarmz koymu olmas, takdire ayan ve bir mareal pln saylmas iktiza eder. Sayn iber Ortayl'nn, bir konumasnda Osmanl padiahlarnn ekseriyeti en byk mareallerdir demesi, bizim denizle ilgili plnn da Orhan Gazi'yi mareallikle vasfetmemize cesaret vermitir. Sultan 1. Murad'n Deniz Hareketleri 1360 ylnda tahta geen Orhan Gzi'nin olu Murad- evvelin deniz ciliimizie alakal pederinin, orta ve uzun vadeli hedeflerinin hayat bulmasna yardmc olduu asla inkr edilemez. almamzda; bir kaynak olarak deerlendirmeye ve istifadeye altmz merhum Afif Paa; mezkr eserinde , pozitivist bir yaklamla meselelere bakan neslin bir mensubu olarak, Bizans imparatorluk ailesinin sistemini, aynen kullandn eri srmtr ve de kendinden sonrakilerede tehlikeli bir usl olarak miras olarak brakmt der. Peinden de ngiliz Amiral Sir Henry Felik Woods'un "Trkiye Anlan" adl ve evirisini Amiral Fahri oker'in yapt veya yaptrtt hatratndan da u cmleyi alntlayarak, pozitivist anlayn aknln maalesef yie glendirmeye kalkm: Wodds de-mekteymi ki: "slmlk; yzyllar boyu ilme hizmet eden ve bir ok yeni bulular gerekletiren ve nsanla yarar saiayan, mstesna bir vasta olmutur. Ancak kurallar, geri kalm bir saate benzemitir. Durmak zere olan bu saati ayarlamak zamanda gemitir.." imdi bu ifade ile, Sultan Murad'in tercih ettiini ifade ettikleri, Bizans imparatorluk ailesi tarz hayatn takipilerine kt rnek oldu demenin. Eer kast edilen Bizans kraliyetinden hanm alm olmas ise selefleri de ayn evlilik tarzyla mebudurlar ve bu hataysa Osman Gzi'ye bu hatay izafe etmek gerekir. Ancak ortada Bizans'a riayet eden bir usl nerede, kaynaklarda ketum iie sistemini dinimizin emri olarak benimsemeyi ilke edinmi bir slleye byle asl fasl olmayan usller kullandlar itham, bu kymetli eserin satrlar arasnda yeri olmamas ger.eken ifadelerdi. Bizim bu hususu belirtmemiz, trih almalarnn ok tenkitisi olur. Bunun ou da tenakuzlarn yakalanmasna vabestedir. Biz; merhum amiralimizin, denizcilik branna ait deerli bilgi ve iratlarna ba vururken ehliyetine nem verdik. Merhum da brannda bize gre ehil bir zatt zten hemen bu mevzuun devamn da poligami yni msl-manlarn taaddt- zevcat birden fazla izdiva hususunu gndeme getirerek, "..padiahlarn eitli milletlere mensup prenseslerle evlenince bu prensesler, senin olun hkmdar olacak, benim olum hkmdar olacak diye, saray iinde ve dnda hizipilie balamlar ve ehzadeleri birbirine drmlerdi. Saray entrikalar da bunlardan domutu." demek suretiyle dinin bu husus da olan msaadesine kar kmay neriyor. Merhum haksz saylmaz onlarn nesli, subaylarmzn ecnebi

bayanlarla izdivacn yasak olduu dnemi yaamtr. Nice byk sevdalar, bir zabiti ak olduu matmazel ile meslei arasnda tercihe zorlayan kanun ile yaadlar. Niceleri; aklarn yreklerinde soutup subay olarak hayatlarn devam ettirdiler ki niceleri de aklarnn Kerem'i olup meslekleriyle olan balar zdler. Bilhassa Osmanl dneminden beri; denizcilerin giyim kuam, denizin verdii zindelik ve Cumhuriyet dnemi denizciliinin cazip kyafeti sadece bizim gen kzlarmzn kalblerini lerzn (titretmeyip) etmeyip, ecnebi Umanlara giden yiit leventlerimizin ve patronalarnn k olan ecnebi milletin matmazel ve madamlarnn hayranln ve kalplerinin bu gsterili fizik, munise arkl bak nice ak teini frlatan ok gibi olmutur. te ecnebiler ile izdivac yasaklayan anlay tenkid etmeyi gze alamayanlar, padiah efendilerimizin ve dinin msaadeside bir kap aralamak, bir pencere amak metodunu kendime dstr ettiimden, ayn anlayn okurlarma sirayetini arzu ettiimden detaylar nakilin nemine ayrca iaret etmek sterim. Dnya denizlerinin, hele gnmzde eitli antlamalar vede tekil olunmu eitli kurumlar kanalyla beynelmilelliyet anlay iinde her milletin gemisinin erbete ve hrriyet ile get- gzar etmesinin, yni denizlerde dolaabilmesinin temin edilmi u olduu dnemde gemici terimlerinin standardnn da ta 1. Murad zamannda uluslararas olarak kabullendiinin isabeti, bir ven-i lisan veya lisan- din hlinde alnmayp da meslek lisan alnmasndaki hazm da belirt mek gerekir. Dnya denizcilerinin pir olarak tabii ki Hz. Nuh (a.s) olduu ileri srlmesi pek doru olmakla beraber, talyan, Ceneviz ve Venedik gemiciliinin yaygnl da su gtrmez bir hakikattir. Dolaysiyla bunlarn bugn bile kullanlan krek dnemi terimlerini dile getiren; oturak, yarm oturak, al beraber, direk, anaklkla dier ifadeler, yine gemi paralarna ve yelkenlerine verilen adlar, bunun yannda komutlar olan, orsa, alabanda, vardavele vealesta orsa alabanda gibi nice terimlerin kabullenilmesini idrak etmek gerekir, ]. Murad; Gelibolu ssnn ve tersanesinin ikmlini hzlandrmakta acele ederken, 1366'da Trk donanmasnn ilk plnl ikml ssn tamamlamaya muvaffak olmutu. Bozcaada'nn Venedikliler tarafndan, boaza kar bir s olarak kullanlmas, Osmanllarn muhalefetine maruz kalmaynca durumu Cenevizli'ler dnmeye baladlar ve sonunda denizci olan bu iki cumhuriyetin birbirleriyle savat grld. Demekki Osmanl padiah gtt politikayla, ayn dinden olan bu iki cumhuriyeti sava karan aldracak hle getirmeye muvaffak olmutu. Sultan 1. Murad; 1371 ile 1374 yllar arasnda, Kavala, Edirne ve Dramay almak suretiyle Bizans' enbere alm oluyordu. Bizans'n yardm grebilecei tek yol olarak Ege denizi tarikiydi. Deniz yolu ak olduka; bizim iin en tehlikeli husus, Bi-zan'sin, Venedik ve Cenevizlilerle uyumas, bir savunma gurubu tekil etmesi, bir ok tehlikeye ak olmamza- sebebiyet verebilirdi. Bozcaada'ya ses karmayan, padiah bu ileriyi gren siyasetiyle, Rumeli'nde kklerin derinlere dalmasna yol aanzaman dilimini temine yol am oldu. sla -m gnl fetihlerini Rumeli yakasnda nice

sevda ve ak ykleriyle islmlaan gayri mslim ailelere her geen zamanda yenileri katlyordu. Gnln, zorbala, btla stn gelii yaanyordu.. Bozcaada Meselesi Bozcaada'nn; Venediklilerde olmas veya Cenevizlilerde olmas Osmanl politikas asndan pek fazla nem tamamakla beraber Venedik'te olmas, Cenevizliler de olmasndan daha zararlyd. Nitekim; 1376'da Ceneviz donanmas Bozcaada nne geldi. Karaya ktlar. Buradaki srgn olan Bizans'l Andronik'i kurtardlar. stanbul'a tadlar ve imparator iln ettiler. Bozcaada, bu sefer zerinde srgn yaayacak olan Yuannis olu Manuel'in imparatorluunu yd edecei gnlerini geirmek zere misafir ediyordu. Cenevizlilerin, Bozcaada dolaysyla Venediklilere yapt bu basknda kafi olarak var olan fakat pek ortada grlmeyen Osmanl muaveneti, aday s olarak kullanacak olan Cenevizlileri 1. Murad'a minettar kalmalarn salamt. Trih 1379'a geldiinde ise; Venedik de bu sefer Bozcaada stne yklendi ve srgn Yuannis'i stanbul'a getirip tekra-ren tahtna oturttu. Fakat; Andronik'e srgn yeri olarak bu seferada deil, Serez lyk grlmt. Sultan 1. Murad iin Bozcaadann el deitirmesi nemli deildi nk birbirlerine hasml sren iki kuvvet vard, stelik iler yeniden balamt ki buda bir karklkt. Hasm tarafn karklk yaamas dier taraf iin daima nisbeten rahat nefes alma ans meydana getirir. Ne vard ki burada, babalar, yni Andronik ile Savc Bey'in babalar kendilerine kar ittifak eden oullarnn, isyanna muhatap oldular. Trih de "Serez Olay" diye anlan bu isyann 1. Murad tarafna deni olu Savc Bey'i katlettirmesi olduki tabii ki bundan ok mkedderdi. Ancak byle sert davranmasnn esbab, bu mttefikane yapan isyan sadece bakaldrmak ekli iinde gemeyip, silah ve asker kullanlmas meydana gelen atmalarda can kaybnn bulunmas hkm- slama tamamen uygun olarak tatbikiydi. Andronik'in ise gzlerine mil ekilerek ama edilmesi oldu. Bizans bu olaydan sonra ancak yetmi yl daha hayat srebildi olduka cansz olarak. ehzadeyi ldren iradeyi Osmanl devletine beyzkrkiki yl daha yaama ans verdiini gryoruz. znty soracak olursanz, ir ne demi: "Syleyin anam'a, anam alasn/babamn olu var beni neylesin" Byle bir dizeyi gazellerimizde ve uzun havalarmza hediye eden ir yalan m sylyor?!! Anlay meselesi ve katlanabilme gc, standprd olmaz. yle deilmi efendim? Yldrm Bayezid'n Deniz Hareketleri Kosova savandan sonra Osmanl tahtna oturan Yldrm Bayezid deniz hareketleri hususunda iki meseleyle kar karya idi. lki Anadolu topralar rumeli topraklar ve bunlar ikiye ayran denize hakim olmak hususuydu. Bu padiahn dnemi de donanma bakmndan yeterli seviyeye ulamadan gemi

bulunmaktadr. teyandan Cenevizin Beyolu kolonisi, Midilli beyi Franesko Gatilisyo, Kbrs Kral ve Sakz adas beyi Osmanl devletine kar birlemilerdi. Belgrano adl tarihi bu birlie Etkisiz ttifak adn vermiti. nk avrupa devletleri de; bunlar desteklememiti. Yldrm Bayezid'in ikinci sorunu da babasnn dneminde olduu gibi Venedik ve Ceneviz Cumhuriyetlerinin ittifakn nlemesiydi. Bunda da Yldrm'n komutanlarndan Saruca Bey'in idaresinde Ege denizinde Venedik Kolonilerine yapt aknlar bu lkenin Osmanl ile bar muhafaza etmesine yaryordu. Saruca Bey'in vurduu yerler olan Eriboz, Sakz ve Mora'daki ticaret merkezleri bu cumhuriyetin can damaryd. Yine meselenin baka bir yn de Bayezid, Anadolu Beyliklerinin ilhak hareketini yrtmeye balayacandan, Venedik ile htt Bizans ile kavgasn tatile sokmas lzm geldiini biliyordu. nk beyliklerin balarna gelecek Osmanl istilasna kar, Bizansn kendilerine arka kacana mit tayorlard. Venedik'se; Osmanl istikbalinin parlak olacann iaretini tecrbesiyle idrk etmi, Bayezid'e sokulmaya pek arzuluydu. Yldrm; beylikleri tek tek ilhak ederken sra Kastamonu'ya gelmi o tarafa yneldiinde sknts, kendisinin e kuvvetine mlik Sivas hkmdar Kad Burhanettin idi. Buna bal olarak Kastamonu hareketini bahara erteledi. sabet etmi ki o sene Kad Burhanettin kuvvetleri, Yldrm'n nclerini malubiyete duar ettiler. Ayn zamanda Macar kral, Yldrm'n Anadolu tarafndaki kouturmasndan istifadeyle Nibolu'yu muhasara, Eriboz, Nake, Sakz, Midilli Dukalklar ise, Macar kralna yardm niyetiyle, anakkale zerine filolar ile taciz hcumlar yaparak, Yldrm Bayezid'in Rumeliye gemesini geciktirmek, Nibolu'nun dmesini temine alyorlard. Bayezid; bu engellemelere kar Sar ca Bey'i Boaz nndeki filolar datmasn emretti, kendi de Nibolu'ya eriti. Nibolu gailesini halleden padiah'n Adriyatik denizindeki Dra limanna ak, avrupann dn koparmt. Avrupa; spanya zerinden Araplarn Fransa'ya yaklamasnn yannda, bunlarla dinda olan Osmanl'nn dou Avrupa ve Adriyatik zerinden pr velvele bir kbus gibi yaylmasn ve kskaca dmekten, nasl syracaklarn bilemedikleri gzlendi. Saruca Bey'in Yaptklar Ege'de bulunan ada'larn beslenme iini genellikle Anadolu'ya dnk hat ile yapt bilinen bir gerektir. Bu gerek adalar tekil eden bilhassa Kbrs, Rodos, Oniki ada, Sakz Sisam, Limni adalar ile Anadolu limanlar arasnda, yiyecek maddeleri trafii bulunduundan Ada idarecileriyle, yni Dka'lklar ile Osmanl ky beylikleri arasnda bir iliki meydana geldii gibi ticaretin dostluun devamndaki tesiri burda daha net grlmekteydi. Osmanl'lar; Aydn ve Saruhan beyliklerini hududlarna katt yl, avrupa pek byk bir ktlkla kar karya kalm, ada'lar ise devlet-i liyeye daha da fazla muhtaciyete dmt. Ne eksikliktir ki, Osmanl donanmas gl, byk bir donanma olsayd, ada'larn tamamn ele geirmek ok kolayd. Donanma olmadndan bu frsat karld. Bayezid ise, ada'lar zorlamak iin buralara gda

evkini yasaklad. Fakat yasan ters teptiini ok grmeden grd. nk, lm eek, kurt'tan korkmaz misali, Nake, Eriboz, Sakz ve Midilli adalarnda yaayan Venedik beyleri birleerek, Anadolu sahillerine basknlara giritiler ve hayli yeri vurup, yamaladlar. Saruca Bey'de, altm gemilik fiiosuyla mukabele ederek, onlar malup ettikten sonrada Oniki ada, Eriboz, Antalya kylarn vurduktan Sakz Adasn tahrip ederek, anakkale'ye avdet etti. Amiral Bykturul merhum, eserine ald bir dip notta talyan amiral Giuseppe Fioravanzo'nun; <Os-manllar denizlere sahip kmak iin mcadelesini yapmadklar iin imparatorluklarn kay bettiler. > dediini kaydeder. Bayezid'in stanbul muhasarasnn aslnda temel baars, avrupa yardmnn gelmesi mmkn tek yol Ege denizi tariki olup buradan gelecek yardmn, anakkale nlerinde durdurulmas ile Bizans'n dmesi kader birliiydi. Saruca Bey bu mdafaay ne kadar yapabilirdi ve ne kadar srdrebilirdi? Bu soru padiah hayli dndrmekteydi. Bu srada, 1394 ylnda Timurlenk faktr Osmani-Bi-zans denklemine dhil olmu, iki bilinmeyenli denklem, ok bilinmeyenli hle dnmt. Bu te karan en kolay olan Bizans idi. nk ona den Timurlenk'in Bayezid'le kapaca ana kadar, Osmanl muhasarasna dayanmay baar-masyd. Bizim mektep trihlerinde Nibolu sava bir kaie, bir sa-. vunma, Doan Bey ve Yldrm Bayezid'in konumas olarak nakledilir ve zafer elde edildi denerek geitirilir. Halbuki bu hal seferi ve ittifakndan baka bir ey deildir. Venedik senatosu, 1394 ylmda amiral Mocenigo'ya Venedik'in 3, Gi-rit'in 3, Eriboz'un 1, Nake'nin 1 gali vermesiyle toplam sekizi bulan Gali ile Osmanl zerinde, bask kurmaa kalktklarnda Macaristan kralnn senatoya gnderdii bir bykeli iin rengini deitirmiti. Macar kral, 1396 ylnda ilkbaharda Osmanl zerine Tuna nehri zerinde Dolnari mevkiinden, Osmanl snrn yarmak suretiyle stanbul'un stne inmeyi gerekletireceini ileri srd. Sekiz gali'den tasarlanan Venediin organize ettii filoya be ilave yaplarak 13 galiye karlmasn istedi. Venedik senatosu Macar kralnn plnn uygulanabilir addettiinden, Mocenigoya elindeki dokuz gali ile Bizans'n yardmna gitmesi emrini verdiler. 1396 yl Nisan ay banda Fransz kuvvetleri Paris'den yola km, Burgonya Dk' Filip'in olu Jan, bin tane valye, yedibin cretli askerin banda yer alyordu. Mareal Boche ve Amiral Jan do Vien'in-de valyeler arasnda olduu grlmekteydi. Alman, Leh, ek'lerinde Franszlara itirak ettii grld. stelik aralarna Eflk Voyvodasn, Bizans kral Manuel'i alacaklard, Venedik filosunun yerini ise Hal donanmas alacakt. Organizasyonun bykln biraz dnaumzde, hemen unu anlamahyzki, gayrimslim ile msiim-ler kavgas, hak ile btl kavgasdr. Ancak tccar cumhuriyet olan Venedik ticaretin akbetini, savan ve Osmanlnn malub edilmesinden mhim saydndan, ticar karn Cenevizlilere kaptrmamak iin gizlice Bayezid'e yollad Misel Contarini ve

Nicomo Vallerse adl iki eliyle bar imknlarn arad.. Venedik denizcileri hal kuvvetleri iinde yer almalarna ramen istekle i grmediklerinden deil stanbul'u kurtarmak, hallar Tuna'da bile tutunamadilar. Saruca Bey; stne gelen krkdrt gemiden mteekkil, hal filosunun karsnda her bir damla su iin^savunma yapm Marmara denizi iine ektii bu filoyu, onbe gnden fazla oyalam nlerinden ekilip, zmit krfezine ekildiinde hallar Karadeniz zerine gitmekte gryoruz. Hal kara kuvvetleri bu mddet iinde Tuna azna gelipde kendilerini alacak gemileri gzlediler. Bu donanma sadece Bizans'a, cephane ve silah yardm getirmeye muvaffak olmutu. Nibolu'ya gitmesi hayli geciktiinden bu sava Yldrm Bayezid kazanm olmakla beraber, Tuna zerinde gl bir donanma ile dmann ricat yolunu kesmesi gerekirdi ki bu olmadndanda, dman imha muharebesinin fecaatinden, verdii byk zayiatla kurtuldu. Osmanl denizciliinin muhtasar fakat ok ehil ve ada bir yazarmz merhum Amiral Afif Bykturul'un almasndan istifade ederek takdim ettik. Bu blmden sonra 2. Bayezid ksmnn sonunda, denizciliimizin Fetret dnemi sonrasndaki durumu serlevhas altnda incelemeye devam edeceiz.

Feridnn Nafiz zlk ki Tarihinin Fikir Msademesi Dzmece Nazariyesi fls Etmitir Fatih Sultan Muhamed'in Dedesi hakknda Bay smail Hamiye karlk ki Tarihinin Fikir Msademesi Trklk mecmuasnn 4.c saysnda Osman Gazinin nesebi hakknda bir yaz vard. smal Hami Danimend, makalede Akehir kasabasnda bulunan bir eme kitabesini ele alarak diyor ki: Fatih zemannda kendi adna kazlan bu kitabenin delletine gre Marnileyhin dedesi elebi Sultan Mehmed deil Dzmece Mustafadr. Heman ilave edeyimki muharir bizzat Akehire kadar giderek bu kitabeyi yerinde tedkik etmemi ve hatt bunun ilm bir zaruret olduunu duymamtr bile. Hi olmazsa Fotorafisini getirerek onu incelemesi gerekirken bunu dahi dnememidir. smail Haminin dayand yegne vesika Msterik Cl. Huart in "Konya-Sema'zen Dervilerin ehri" kitabnda sahife 117'de bulunan ibu eme kitabesinin Franszca tercemesidir. Halbuki Huart'in Kk Asya arabca kitabeleri adnda baka bir eseri daha vardirki bu kitabe orada arabca metin ve Franszca tercemesiyle birlikde rnevcuddur. Lkin !.H. onu da maalesef hi iitmemi olacakki en ufak iymada bile bulunmyor.

Tek szle, masa banda hazrlanm yarm bir yaz, fakat kocaman ve fevkalade bir iddia. Makale bu ilerle ilgili olanlarda hayret bende dahi esef uyandrd, Akehire arkadam Dr. Azize yazarak fotorafileri getirttim, tedkik ettim, muhari-rin iddias hilafna olarak Musa ad ile Murad ad arasnda oui anlamna gelen tek bir sz yok, fakat buna mukabil Mustafa adndan evvel Bisa'yi kelimesi kazlm. Bu mhim vesikay bir makale halinde Cumhuriyet gazetesinin 22/7/1939 gnl saysnda nerettim. Bu alanda kendini biricik atl sanan muharrir, dehetli inkisar hayale uram, st perdeden atb savuran bir yaz ile bana 28/7/39'da cevab verdi. Bu yazsnda ilmin istifade edecei bir sz bile yok. Ben yazmda Arabcadaki i'rab kusurlarmn affn niyaz etmitim. Kii noksann bilmek gibi irfan omaz! nktesinin gafili, bunu aleyhimde bir silh oa-rak kullanlm. Fakat bu makalemde, onun bu kesmez kih-cn deil, bilgi ve souk kanlln sngsn istimal edeceim ve hkm onun yazsn, bu makaleyi okuyacak mnevver insanlara brakacam. Trk lmini indifikten kurtarmak ve ona yakan ar ball vermek lzmdr. Feridun Nafiz zlk Ftih'in Nesebi. Dzmece Nazariyyesi flas Etmitir Cumhuriyet gazetesi'nin 22-7-39 gnl saysnda Ftihin dedesinin Dzmece Mustafa olmadn isbat ve iln eden yazma (smail Hami Danimend) kendi seviyesinden konuan dil ile gya cevap verdi. lm ve afak hava ierisinde nezahet, nezaket cmleleri kullanarak yazdm makale (Ne-sebname) muharririnde byk reaksiyon hasl eylemi. Yazmn istinat ettii Thema, (smail Hami) imzal muharririn Trklk mecmuasndaki u cmlesi idi: (..Bununla beraber tarih metodu itibarile muasr kitabelerin birinci derecede ehemmiyeti haiz vesikalardan olduu dnlecek olursa, btn mverrihlerin ifadelerini bir tarafa brakarak bu kitabeyi esas ittihaz etmek lazm gelir. Her halde uras muhakkaktr ki Osmangazinin nesebi yle dursun hatta onunla (Ftih) arasndaki nesiler hususunda bile tereddd mcib olacak noktalar vardr ve imdi bahsettiim mesele de ite bu noktalardan biridir.) Muharirin u kat' ifadelerinde art tasavvuru cidden glne tevil, rk bir mantk olur. Byle nazik, ayni zamanda ok mesuliyetli hkm kat surette kestirib atmak iin dayanlan vesikann her trl phe ve ithamdan uzak bulunmas gerektir. O, bunlar asla gz nnde tutmadan Frenk seyyahnn acele okuduu kitabeyi ihada ve yalnz bununla da kalmyarak hatta onun hakknda hala tereddd ve inkrda srar ederse -meselede- baka amillerin tesiri hatra gelir. Fransal msterik CI. Huart'n kk Asya kitabeleri pek ok yanllarla dolu olduu esasen kitabelerle uraanlarn malmudur. Hal bu merkezde iken onu en byk epigraf grmek onun okuduunu nass kat' eklinde kabul eylemek

dee d'inferieuritee den baka birey deildir. (I. H.) bu frengin o derecede esiri fikridir ki Akehir kita-besindeki 2 kelimeyi onun kraat tarznda okunmadn grerek kplere binmi. Dzmeceyi Fatihe dede yapmak frsatn karan muharrir, ruh asab kjn ve gayzin bakalarna tecavzle teskine yeltenmi.Hazine mi, Hanemi? bunu nasl okumak gerekdir. Bu kelime-mddeamizn esas noktasn ve yegne mevzuunu tekil etmedii halde Nesebname muharriri bu szler stne grlt kopararak kariin zihnini oraya imale ve mnakaa noktasn ihmal eylemek istemi. Yazd yarm stunda ilm hibir hakikat yok. Cumhuriyetin 22-7-39 gnde kan yazm hazrlam ve Akehir kitabesini Hazihil Hazineti eklinde okumu ve yle yazmdm. Yurdun aydn insanlar nne kacak arabca kitabelerin -iyi arabca bilen bir zat tarafndan bir defa grlmesini- makalemi kendisine yolladm -Prof. Dr. A. Sheyl'den rica"etmidim. Arkadam, bana gnderdii mektubunda aynen unlar sylyor: Dne kadar erefeddin efendinin tercmesi srd, makalenizde ona gre bir iki noktaya dokunuldu, Cdddeye T ilve edildi, Hazine Elhane oldu; o kadar. Profesr erefeddin, Muhammed bin Murat szn Mehmet olu Murat gibi bir kalem sehvi ile tercme etmi, mute-riz onu da bizim cehaletimize hkm kiyaset ve ferasetinde-bulunmu. Arabcada iktidar msellem olan Prof. erefeddin, bu m-nakalarda kendi elile ve ilmile vukua gelen hale seyirci kalamaz, nk ilmin iarn o zat ,niversite Ordinarius profesr haysiyetile- daha l bilir. Netekim sayn Profesr bize u kymetli mtaleayj gndermitir: "ve lev la ezeha mahtideyet elhaniha velevl seraha ma tasviriha el vehmi" bn-i fard-hamriye Bu beyitteki Han, arih/Hasen el-Birun tarafndan Beytl-hamr diye izah ediliyor. Kamus sarihi Tacl-arus da bu han kelimesi hakknda u szler vardr: "el hanet mevd beya ehamr. Kal Ebu Hanife: zniha farsi-ya ven eslihahne ve Ebu Zeyd Buseyd el han clis han" Demek ki ebu Hanifenin zannna gre bu; Farsadaki Hane imi. Ve benim ta'yinime gre bu Ev dir. Hariri makame-i Vastyesinde: ve Ebu Zeyd Buseyd el-Han calis Buradaki Han Findik diye erhediliyor ki Findik bizim Han, Ev, menzil dediimizdir. Yine bu makamede: velem yecalehu mimmen hane fi han geer ki bu da dediimizdir ki ehirlerde gurebann nazil olduklar mahal olmak zere erhedilmektedir. Ord. Prof. . Yaltkaya l. Huart Hzine kelimesini franszcaya evirirken Maasin yahut Chteau d'eau diye iki suretle niin tasrihde bulunmu? halbuki kitabelerde ayn yani gz^gze tabiri mte-arifdi, bu kitabe bu emenin mi. Yzlerce eme kitabesi gsterebilirim ki onlardan da ayn sz kullanlmtr.

Nesebname muharriri hane sznn Farsa olub arabada kullanlmadn hangi bilgisi ile iddia ettii mehlmz-dr. uraya dercedeceimiz arabca ve trke lgat kitablar-nn tarifatna gre hane sz han kelimesi gibi arabcada kullanlmaktadr. El-Hanet Ev, beyit, mesken ve bir nesnenin vaz' olunmasna mahsus ve etraf bir vehile mesdud ve mahdud olan mahal. Kitab mntehebat lgati Osmaniye S. 263. 1238 tab. El-Han Meyhaneye denir. Okyanus. El-Hanut Dkkna denir, Hanut mnasna; yahud dkkn sahibine denir ve tccar sakin olduu mahalle denir ki lisanmzda dahi han tabir olunur. Sarihin beyanna gre bunlar farscadan muarebdirler. Netekim Eve hane derler. Okyanus. E!-Haunt nun ile calt vezninde meyhaneye denir ve meyhaneciye denir ve hamut, mennesdir, beyit ve dkkn tevi-liyle mzekker dahi olur ve buna hane dah lgattir. Muhtar shah. Han: Padiah ve bey ve krbansaray ve bazirgn odalarn havi ticarete mahsus olan bina. Mkemmel lgati Osmaniye. Bu notlarn dellet ettii manalar karsnda baka trl tevile imkn yoktur. Nesebname muharririnin sand gibi hane mcerret ev, ikametgh manasna gelmiyor, etraf bir eyle evrilmi ve bir meta' koymaa mahsus yer anlamna istimal ediliyor, su konulan yere dahi hane denilebiliyor. mmeye tahsis edilen eylerde beyit sz bir vehile kullanlmadn bildirmek isterim: Tbhane, mhendishane, tophane, takvimhane, fetvahane, hastahane, postahane, pastahane, feshane, kimyahane ve saire. Mecid 1 den sonra hane kelimesi yerine (Dr) sz istimal ediliyor: Darlmualii-min, Darlfnun, Darlmesnevi, Daruttibaatulamire, Dar-afaka, Darlaceze, Drelelhan, Darttalimi musiki, Darlbe-dayi, Darleytam vesaire. Hane kelimesi arabca izafetle terkib yaplr: Ktphanetl umumiye, Serkis efendinin arabca ve arabcaya mtercem kitablann bibliografik kamusunda Ramazanulmisriden bahsedilirken Mhendishanetlmsriye medresesinde mderris olduu tasrih edilmektedir. S. 15, Msr 1928. Mektep ocuklariyle onlarn zihniyetini tayanlar bu ince kaidelere elbette akl erdiremezler. imdi asl mevzua avdet edelim: Biz makalemizde Huart'n okuduu (Murad bin Mustafa) sznn tamamile yanl olduunu syledik. Anadoluda bulunan ve emir, vezir, hayr sahipleri ynnden yaptrlm messeseler stndeki kitabede hkmdar adndan sonra sahibi hayrn ismi anlrken (al yedi, bazan El'abdlfakir) gibi tabirlerin gemesi mutaddr. Akehir kitabesinin fotogra-fisi mahallinden gelince orada (Bisa'yi) kelimesini bulduk. Bu sarahat karsnda artk onu (Murat bin Mustafa) eklinde okumann mmkn olmad ve dzmece nazariyesinin ifls eyledii phesizdir. smail Hami Danimend, bu hakikat karsnda eski fikrinde tutunamyarak:

Huart'n ifadesini sahife numaras ile beraber mehaz gsterdim: -bu kitabeyi kendim okudum- gibi bir iddiada bulunmadm, binaenaleyh kitabenin yanl yahut doru okunmu olmas beni alkadar etmez, (Cl. Huart'i alkadar eder.) Cumhuriyet gazetesi, 28-7-39 tarihli makale: Diyor ki byle bir szn tarih gibi ciddi bir ilimde deil Karagz oyununda bile sylenmesi herkesi gldrr. Halbuki ayni muharrir, bu imdiki ifadesile taban tabata zt olarak Trklk mecmuasna aynen yle diyordu: Tarih metodu itibarile muasr kitabelerin birinci derecede ehemmiyeti haiz olduu dnlrse btn mverrihlerin ifadelerini bir tarafa brakarak bu kitabeyi esas ittihaz etmek lzm gelir ve Fatihin kendi namna kendi devrinde yaplm olan bir kitabenin yanl olmak ihtimali ok zayftr gibi kuvvetle sarld faraziyeyi ksa bir mddet zarfnda bir bakas tarafndan yanl olduu sylenince kabahati rt basa kalkmas cidden ackldr. Bu kitabeyi iyice tedkik lzmdr eklinde ihtiraz kayd gerekirdi. imdi Cl. Hurat'n Epigraphie arabe d'Asie mineure isimli eserinde bu Akehir kitabesini nasl okuduunu ve yine bizzat kendi tarafdan ne suretle tashih edildiini inceliyelim: Grdmz nshann tafsili ve ehemmiyet: Pariste 1895 ylnda Paul Lemaire matbaasnda baslan 96 sahifelik kitabn en ehemmiyetli ciheti. Cl. Huart ynnden bir-dostuna armaan edilmesi ve Huart tarafndan kendi kamelime tashih ve tezhib edilmesidir. Kitabn d kabnda aynen unlar azldr: Le monsieur e. Drouin. Souverain de cordiales relations Cl. Huart Kitabn i kapanda ise: E. Drouin, 14, R. Verneuil Paris . Avril 1896 Cmleleri stempel ve el ile yazlmdr. Kitabda bulunan kitabelerin pek ou ve bir hayli kelime Arab ve Latin harfle-rile tashih grmtr. Bununla beraber kitab batan sona kadar yanllarla -amma ne byk ve ne mhim yanllardoludur. Bylelikle elimizde bulunan kitabn kymeti cidden yksekdr, gya manevi bir el onu yanllar dorultmak iin bize gnderilmitir. Kitabenin ikinci satrnda Mehmet, Murad, Mustafa szlerinin arasnda (bin) diye kelimeye tesadf edilmemesi ok garibdir. Ancak resimde dah grld gibi Mustafa kelimesinin altnda biseb' gibi okuyacamz bir sz arab harfile baslm ve ondan sonra Muradn nnden ekilen bir kurun kaiemile kenarda bisa'yi kelimesi -msteriklerin o kargack yazs ile- gayet vazh olarak grlmektedir. Demek neseb-name muharririnin bir trl okumaa cesaret edemedii bu bisa'yi kelimesini Huart doru okumutur. Tarihle uraan lann ktphanelerinde -haydi muharririn bu ilerle yeni uratn kabul edelimbulunmas derecei vcbde olan bir kitaba bakmamak nasl affedilir. Hele stanbul gibi her trl ilim messeseleri bol olan yerde bu derece gaflet ne ile izah olunur. Huart fils de olu szn kendisini ilve etmi olduunu bildirmek iin bu kelimeleri mu'tarza iine alm . H., Huart'in ldnden dahi bihaberdir. Akehir emesinin kitabesini ve umum durumunu gsteren fotoraf kapakta

takdim ediyorum. Akehire kadar gitmei tavsiye edene son szm: Bu aklnz eskiden hangi canibe gitmiti diye sormak olacaktr. Dnya tarihinde bir devre aan Trk olu Fatih Sultan Muhammet, elebi S. Mehmet olu Sultan Muradn oludur. Dzmece nazariyesi fls etmitir. Not: Cumhuriyet gazetesi'nin 28-7-1939 nshasnda intiar eden yazya karlk ve taahhtl olarak ayni gazeteye yolladm makale bugne kadar neredilmemitir. lm ve htt mill bir tezin mdafasi olmasndan sarf nazarla ahsiyatla uraan mtecavize cevab tekil eden makalemin derci kanun icab idi. Cumhuriyet gazetesinde stununda, Trklk mecmuasn reklam eden muharririn, nesebnameci ile samim dost geinmesi cevabmn baslmasna engel oluyormu. Hak ve adalet karsnda dostluklarn, menfaat ve ihtiraslarn bir kenare ekilmesi icabeder. Matbuat, sahifelerini ilme ve hakka amyacak olursa bir takm kimseler bundan cret alarak hereyi -tahkiksiz, tedkiksiz- yazmaa kalkarlar ve bundan ilim mteessir olur.

SULTAN II. MURAD HAN Babas: Sultan elebi Mehmet Han Annesi: ehzade Hatun Doum Tarihi: 1404 Vefat Tarihi: 1451 Saltanat Md.: 1421-1451 Trbesi: Bursa' dadr. Cennetmekan elebi Mehmed Han'n irthalinden sonra Osmanl tahtna 18 yanda clus eden Sultan Murad Han; yann ok gen olmasna ramen, sava meydanlarnda ve devlet ilerinde pimi, mkemmel bir kumandan, liyakatli bir devlet reisiydi. Babasnn nc evldyd. Kendinden byk olanlar daha evvel vefat ettiklerinden stelik de babas zamannda meydana gelmi olan Brklce Mustafa syann bastrrken, kumandanlktaki stn meziyetlerini gsterdiinden, slam askeri tarafnda da kalb bir sevgi ile seviliyordu. Ankara Savann meydana getirdii elem ve zd-rapl sonu, bu slam Devletini yklmann eiine kadar getirmi, ne var ki mdebbir, sebatkr, hamiyyetli Sultan elebi Mehmed Hazretleri adm adm ilerliyerek berzah- izmihlale geimi devlet gemisini kucaklam, uzun almalardan sonra Devlet-i Aliyye-yi, Nbolu Savann galibi devlet seviyesine getirmeye biiznillah muvaffak olmutu. Sultan Murad Han, tahta clus eyledikten sonra, ilk ii, babas Sultan elebi Mehmed Hazretlerini Bursa'daki Yeil Tr-be'ye ebed istiratgahna yerletirmek oldu. Suitan Murad. kk kardelerini idam ettirmemitir. Ne var ki, bu kk biraderler, sonradan bir i harbin zuhuruna sebebiyet vereceklerdir. Burada unu belirtmeyi lzumlu grrz ki; Yldrm Baye-zid Hazretlerini, kardei Yakub Bey'i ldrlmesinden mes'uf tutanlar: ..Bu kahraman olu kahraman padiahn bana ne geldiyse, bu Yakub Bey olaynn cezasdr. diye, nere-deyse el rparlar. Sultan Murad'n kk biraderlerini dr-memesni takdirle karlarken onlarn sonradan, bir i harbe sebebiyet veren iddiay- saltanatlarndan dolay zntlerini ifade etmezler. Bu satrlarla biz, ehzadelerin illa ldrlmesi taraftan olduumuzu sylemek iin yazmyoruz. nk takdir tecelli etmeden, lm husule gelmez inancndayzdr. Bunu ifade etmemizin sebebi: baz gr sahihlerinin Osmanl padiahlarnn zalimliini, kan dkcln fade etmek kstahlna derek, o mbarek insanlar hafife almaa kalkmalar yzndendir. Bu ehzade idamlar iin, eriatn neresine sdracaz diyenlere cevap olarak deriz ki; Onlar, eriat- Muhammediyyeyi 'l ve hkim klmak iin trnaklarn etlerinden aynrcasna karde feda ediyorlard. Acaba bizler bugn ne yapyoruz? neyse, biz dnelim mevzuumuza; elebi Sultan Mehmed Hazretten, kk ehzadelerinin hayatlarn korumak gayesiyle onlarn Kayser yanna talim ve terbiye iin gnderilmelerine muvafakat etmiti. Sultan

Hazretlerinin vefatndan sonra Kayser Manuel Sultan Mu-rad'tan iki ehzadeyi yanma gndermesi iin eli gndermiti. Sultan Murad ise, ehzadeleri Kayser'e gndermedii gibi, birer sancak beyi olarak vazifelendirmi, gelen eliye de; mslman ehzadelerin hristiyan hkmdar yannda terbiye olmalar iar- Islamiyyeye uygun deildir. cevabn vererek bu meseleyi bitirmitir. ehzadeleri Osmanl hkmetine kar kullanmak maksadyla yanma almak isteyen Kayser Manuel, Sultan Murad'n bu cevabn renince, plnn deitirmek mecburiyetinde kalmt. Bizans artk o hale gelmiti ki, devamn kendi zerinde gz olan devletlerin i ilerini kantrabiime muvaffakiyetinde gryordu. Bu yzden Limni Adasnda bulunan Yl-drm'n oullarndan olduu sylenen Dzmece Mustafa'y derhal yanna getirtip, onunla bir mukavele akd etti. Bu mukaveleye gre, Dzmece Mustafa, Kayser Manuel'e Gelibolu, Tirhala havalisiyle Rumeli'nin btn Karadeniz sahilini vermek artyla Kayser'in yardmn alarak iddia-y saltanat iin Osmanl topkiarna girecekti. Kayser Manuel, Mustafa'nn yanna bir miktar da asker vererek Gelibolu civarna salverdi. Dzmece Mustafa'nn yannda iki kl art vard. Bunun bir tanesi Dimitrius Laskaris dieri ise, ihanet kelimesinin mazhar Cneyd bey'di. Bilindii gibi bu Cneyd bey, ta Yldrm Bayezid Han zamanndan beri Devlet- Osmaniyye aleyhine evirmedik frldak brakmam, kurnaz, cesur ve kuvetli bir adamd. Dzmece Mustafa, hitabet san'atnde pek yksek bir mev-kiie varm, heybet, cesaret ve kuvvette Yldrm Bayezid Hazretlerini hatrlatr bir insand. Gelibolu, Dzmece Mustafa'ya belki de bu hasletlerinden dolay hi mukavemet etmeden kaplarn am, kendisine ba kumandan tayin ettii Cneyd Bey'ie beraber Edirne'ye hareket etmelerine hi ses karmamlard. Gerek Edirne ehri, gerek o civardaki yerler, Dzmece Mustafa'y memnuniyetle barlarna basmlard. Evranoszadeler gibi baz kumandanlar dahi kendisine biat etmilerdi. Ksa bir mddet zarfnda (aslnda ehzadelii pheli olan ve Dzmece lakab da buradan gelen) bu adama btn Rumeli vilayetleri sadakatlerini bildirmilerdi. Bu durum byk bir vehamet kesbetmiti. nk Mustafa uydurma bir Mustafa deilse, taht- saltanat onun hakk oluyordu. Sultan Murad Hazretleri ise bu fitnenin stne gidip bu ufuneti, zafer kvlcmlar kartan klcyla aktp, Devlet-i Osmaniyyenin yeni bir rahatszla duar olmamas dncesinde Fakat tecrbeli vezirleri brahim Paa ve Bayezid Paa reyleri sorulduunda u mtaada bulundular: "... Sultanm, Mustafa elebi'yi halk, Yldrm Bayezid'in bergzan zannederler, asker de bu fikirde olabilir Hele hilekr Cneyd Bey, onun seraskerleridir, umulmaz dolaplar euirir. Eer bu ordunun banda siz gider de maazallah bir ihanet olursa herey biter. Brakn bir kumandan riyasetinde bir ordu onun zerine gitsin. Eer kaybedilecek olursa o kumandan gzden der, o ordu yenilmi olur. Fakat siz sultanm gider de malub olunursa, yaplacak birey kalmaz dediler. Bu mtalaa karsnda Sultan Murad 30.000 kiilik bir ordunun bana lalas Bayezid Paa'y kumandan tayin ederek gndermeye karar verdi. Belki ileriyi

gren, belki de ruh-u sultanisiyl Ruh meuzuu gerek ilahiyat ue gerekse metafizikte en ok tartma konusu olan ilerdendir. nsanolunu artan nokta beni beer ile sair canllarda ortak bir hayat emaresi yani hayvani ruh'un mevcudiyetidir. Bu artc durum dolaytyladrki materyalistler nasl hayvan ld zaman grlen hayat eseri son buluyorsa insanda da konu olamayaca gaflet ve dalaletine ve bunda musir kalmla; -dr. Hatta Lui Buhner denilen kfir yle bir sual sormutur. stiridye ve Midye'de hayat olduuna gre onlarnda lmsz bir ruha sahip olduunam inanacaz demek cretini gstermitir. Btn Materyalistler gibi o da anlayamamtr-ki, insan, nsan yapan ue asla dier canllarda bulunmayan br ruh daha vardr ki bu ruh hi bir canlya insanolu arasndaki ortak deildir. Buna akl miad veya Ruhi Sultani derler. Bunun mahiyetinin bilinir eylerden olmad ve iedn esrarnda bulunduu evvel Kur'an- Kerimin u yeti ile sabittir. Asr Saadette mrikler iki^Cihan Serveti efendimize ruh nedir? diye sorduklarnda yeti kerimede bu srra yle temas buyurulmutur. Alemlerin yce yaratcs, Habibi Ekremine Onlara ruh rabbimin emridir demekle iktifa et ilahi emrini vermitir. (Kulit ruh minemri rabbi) bize kalrsa Sultani ruh'u ifade eden bu ayette ve nefaht fihi min ruhi esrar yani kendi ruhumdan ona fledim gizlilii mevcud olduu iin. Cihan halkna fazla tafsilat verilmemiti t: Byle olunca ruhi sultani dediimiz iye nefaht fihi min ruhinin bilmedii hi bir ulum (bilgiler) yoktur. Onun aksetmesine mani olan 'cismin kesafetidir. Ondan kurtulan VelVler bu imtiyaz ve srra sahib olurlar. lahiyat bakmndan izahm yaptmz ruh, yani ruhi sultaniyi aadaki beyit kadar vuzuhla (aka) anlatmak pek gtr. Gel nefaht fihi min rhi'nin anla srrn kimse bulmazd hayat baki ol dem olmasa Bugnn lisanna gre manas udur ki: Ey insan olu! Gel Hak Teal'nn kendi ruhundan sana fledii ruh'un srrn ren. Eer o ruh olmasayd hi kimse ebedi hayat bulamazd anlamnadrki Sultan Ruhu bu kadar ak anlatmak mkldr. lahiyat bakmndan verdiimiz bu izahattan sonra metafizik ve felsefe bakmndan da ruh, k burada kast olunan ruhi Sutant'dir. Ay m inceleme mevzuu olmutur. Spritalistler maddecilerin insanda dier canllarda bulun-myan bir ruh olduunu yle ispatlamlardr. Mesel Darvi-nizm insann maymun aslndan geldii safsatasna verdikleri cevapta demilerdir ki (ama hi bir maymun'un uzun asrlardr insan olduu ve insann yapt eyleri yapt grlmemitir. nsanolu kinatn yaratcs tarafndan baka bir gaye iin yaratlmtr. Ahiret hayalda bunun iin mevcut-, tur) Ve birde Materyalistlerin insan uurunda vukua gelen bozukluklar ruhun yokluuna delil olarak gstermelerine kar Spritalistler u hakl izah yapmlardr. Bir piyano dnnki elbette bir piyanist tarafndan alnmaktadr. Tularda bir bozukluk olursa sesin 'bozuk kaca aikrdr. Amma bu piyanoyu almakta olan piyanistin yokluuna delalet etmez. te Spirtalistter, ruhla cisim mnasebetini buna benzetmilerdir ki; Bizce pek hakl sylemilerdi

neyve biz mevzua dnelim nin mutad teftiinde sayca azalr. Bu durum, paann midinin zayflamasna, dolaysyla sultann huzurunda sylediklerinin ikinci blmn tatbike sra gelir. Yannda kardei Hamza Bey olduu halde dierleriyle beraber Dzmece Mustafa'ya biat ederler. Dzmece Mustafa kendisini gayet gzel karlar, hsn- kabul gsterir, ikramlarda buunur. Ne var ki hilekr Cneyd Bey, Mustafa ele-bi'den, Bayezid Bey'i ister ve alr almaz da bu anl vezirin plesi alnn al kana boyayarak Edirne Saraynn mermerleri zerine dker. Onu ehid eder. Tarih bu elim olaya H. 825/M. 1422'deahid oluyordu. Sultan Murad Hazretlerinin durumu ok mkil bir mevkie dayanmt. Dzmece Mustafa herkesi bylyor, her geen gn durumunu kuvetlendiriyordu. Artk Sultan Murad'n etrafnda bir mitsizlik a rlm bulunuyordu. te bu srada tecrbeli vezir brahim Paa, Sultan Murad'n huzuruna ikt. Ve padiahm bir tedbir vardr ki yapalm, sz ferman buyurun arzedeyim: Padiah anlat deyince Vezir brahim Paa yle devam etti: Sultanm bilirsiniz ki, Rumeli askerinin en nemli blm Aknclardr. te bu aknclarn hepsi u anda, Dzmece Mustafa'nn ordusunu tekil ederler. Onlar tarafmza ekecek adam bir anahtardr. O da Musa elebi hizmetinde bulunduundan cennetmekan pederiniz tarafndan Tokat'ta mahpus akncy beyi Mihal olu Mehmed Bey'dir. bir radenizle onu serbest braksanz, o aknclar her halde, bu dzme ehzadeden ekip size bend eder. Padiah bu teklifi kabul eder. Mihal olu Mehmed beyin serbest braklmasn emreder. Dier tarafta ise Dzmece Mustafa, sarayn debdebesi ile birlikte ne olduunun farkna varm, Bizans Kayseri Manuel'le yapt mukaveleyi hatrlatan Dimitrius Laskaris'e; Ben kendi topraklarm imparator Manuel hesabna yeniden fethetmiyorum. Sen imdi, kuvvetlerini al ve yurdumdan ekil. Beni hapsettiiniz Limni'de ettiiniz hakaretler, size sayg duymama mani oluyor. Ne var k beni Selanik'te misafir olarak arlamtnz. Bunu da unutmuyor, bu imdiki misafirliinizle demi bulunuyoruz. mparator Ma-nuel'e syleyiniz; bundan sonra kendisine bir Osmanl Sultan olarak hitab edeceim. diyerek mukaveleyi tanmayacan bildirdi. Tabii geirdii uzun esaret yllar vcudunun ve nefsinin bu boluk ve rahatlk iinde gevemesine yolat. Hilekr Cneyd Bey, mthi zeksyla Mustafa elebi'nin bu saltanat sonuna kadar gt-meyiceini anladndan adamlar vastasyla brahim Pa-a'yla haberleme temin edip, Sultan Murad kendisini affeder. zmir, Tire, Nif (Kemal Paa) gibi eski yerlerini ona iade ederse, bu gailenin kalkmasna yardm edeceini bildirdi. brahim Paa, Cneyd'in bu isteklerinin kabul edildii haberini gnderince, ihanet emberi artk Mustafa'ya musaat olmaya balamt. Bu ihanetin kolay gereklemesi Dzme-ce'nin, Sultan Murad Hazretlerini zerine yrmesini temin etmeyle bahyacakt. Cneyd Bey, Dzmece Mustafa'y tahrik ediyor, Sultan Murad' tahttan kovup memleketin her tarafnn hakimi olmas icab ettiine inandrmaya ve bunun iin Anadolu'ya gemesini temine alyordu. Ve

sonunda ikna etmeye de muvaffak oldu. Savasz Sava Cneyd Bey'in, Sultan Murad zerine yrmesini kabul ettirdii Mustafa elebi, yanndaki aknc askeri ve babozuk-larla Venedik'ten kiralanan kadrgalarla Lapseki'ye geerek Anadolu toprana ulamt. Ordusunu Lapseki Ovasna yaym bulunan Mustafa elebi, her ferdin ate yakmas emrini verdi. Yaklan ateler, ovada ok byk miktarda asker bulunduunu gsteriyordu. Bu dehetli manzaray gren Sultan Murad, hayret etti ise de basireti vastasyla bu aldatmacaya kanmad ve 20.000 seme askerle beraber ftursuzca yrmeye balad. Ve Dzmece Mustafa'nn ordusunu takibe balad. Vezir ibrahim Paa, Mustafa elebi'ye gizlice haber uurmu, Cneyd Bey'in ok dikkat edilmesi lazm gelen bir adam oldunu, ihanette sabkasnn az olmadn, kendisine ihanet iin de Sultan Murad'a bavurduunu anlatarak, kendisinin ise dostu olduunu bildirir anlamda haberler gndererek Mustafa'nn kulana kar suyu karm, Cneyd bey'e pheyle bakmasna vesile olmutur. Cneyd Bey, hakikaten ihanet iinde olduundan birbirlerini pheli bir halde kontrol ediyorlard. Birbirlerine olan itimadszhklar bir trl saldrya geme frsat vermiyordu. Bu itimadszlk o derece ileri noktaya varmt ki, birbirlerine zaferi elleriyle gsterseler yalan diyecek hale gelmilerdi. Tabii bir trl hcum emri alam-yan ordu ise, hzn kaybetmi, dnmeye balamt... yle ya karmzdaki dman kimdi?.! Kfir deiller... stelik kahraman bir padiaha, ayn zamanda tarikat ehli olup seyr- slk dalgalarnda mridin gsterdii derslerle kuia atan bir zat-i padiah idi... Ordu dnmeye baladm, ok ey deiir... O dnmeyi kim kendi istikametine evirirse, zafer ona tatl glcklerle koar. te bunu baaran Sultaft Murad nam- hesabna Vezir-i azam brahim Paa oldu. Tokat Hapisanesinden tahliye olunup iade-i rtbe edilen Mihal olu Mehmed Bey vastasyla Dzmece Mustafa ordusunun en dzenli blm aknclar, nehrin br kysndan gecenin karanlnda nev'i ahsna mnhasr sava na'rasn atan sevgili kumandanlar Mihal olu Mehmed Bey'in sesini duyunca, harp tlini, ehlini Mustafa elebi'den ekip, Sultan Murad- Sani Hazretlerinin avu-cuna koymutu. Btn aknclar, beyleri vastasyla Sultan Murad Ordusuna iltihak etmilerdi. Cneyd Bey ise, durumu sezdiinden, yanna ald 60 kiilik maiyyetiyle karanlklar iine dalarak, zavall elebi Mustafa'y, snm bulunan talih yldzyla babaa brakmt. Mustafa elebi byk bir kalabalkla getii Lapseki'den bu sefer tek bana bir balk kayiyla Rumeli'ye geiyordu. Sultan Murad, artk durmad, takibe devam etti. Rumeli'ye geti. Edirne'ye yakn bir yer olan Yenice da kynde sakland aa kovuundan kendi eliyle karp Edirne'ye getirdi ve kalenin en yksek kulesine astrp, Dzmece Mustafa Olaynn son bulduunu btn eme ilan et. Tarihler H. 826/M. 1423

senesini gsteriyordu... stanbul'un Mharasa Edilmesi Sultan kinci Murad, Dzmece belasn savasz bir ekilde neticelendirince, bu ve bundan evvelki fitnelerin msebbibi Kayser Manuel'i cezalandrmak, stanbul'u fethetmek gayretiyle derhal muhasaraya ald. 20.000 kiilik ordu muhasarada vazife almt. ok byk gayretler sarf edildi. Padiahn yaptrd tahta surlar, Bizans surlarnn hizasna ykseltilmi, karlkl ok atlar ile yaplan savalarda bir miktar slm askeri ehid, bif miktarda Kayser'in askerinden mrd oianlar olmutu. ki sr arasndaki hendek llerle dolmutu. Zafer ok yakn bir duruma geldii srada yine bir i isyan Manuel'in imdadna yetimi Bizans dmemiti. Ordu-yu Hmayun Anadolu'ya dnp terazinin bozulan muvazenesini temin iin yola koyulmutu. Bu srada ok yalanm olan Manuel, hayatnn son nefesini vererek lm, yerine olu o-ne Paleologos'u brakmt. Manuel'in lm bir fitne kumkumasnn, bu fani dnyadan defolmas saylmt. Kk ehzade Mustafa Sultan syan Karamanolu ve baz Anadolu Beylerinin, hatta Manuel'in tevikleriyle iddia- saltanat ederek, isyan meydanna kan ehzade Mustafa Sultan, (ehzadelere Sultan unvanyla hi-tab edilmesi, padiahlarla kartrlmamas in yle bir yol bulunmutu. Padiahlara Sultan unvanyla hitab ve yazlaca zaman kendi isminden euvel (Misalde olduu gibi; misal: Kanuni Sultan Sleyman ekliyle, grld gibi Sultan Unvan ismi has'tan evvel sylenmi oluyor. Buna mukabil padiah olamam ehzadelere misalde olduu gibi; misal: Cem Sultan grld gibi burada ismi has Sultan nuantn dan evvel sylenmektedir.) znik'i sktrmaya balamt. Karamanolu bu kk ehzadeyi ..sen imdi kksn, onun iin Sultan Murad seni ldrmyor. Byyp, bulua erince grrsn ki, seni o zaman ldrr. diyerek bu kt ie raz etmiti. Ne var ki bu gaile, fazla uzun srmemi, nk elebi Sultan Mehmed Hazretlerinin hizmetinde iken Sleyman elebi tarafna kaarak ihanet ehli olduunu gsteren urubdar lyas Bey, lalas olduu Mustafa Sultan, birtakm vaad ve zafer mjdeleriyle oyaladktan sonra, ikinci Sultan Murad'n mrahoru Mezid bey'e teslim etmi, Mezid Bey ise elebi Mustafa Sultan' asarak, onun hayatna ve bu gaileye son vermiti. Padiah, hazr Anadolu'ca gemiken Aydn'a yeniden Bey olmu Cneyd Bey' dam edip, Aydn, Mentee, Hamid ve Karaman taraflarn Devlet-i liyye'nin hudutlarna ilhak eylemitir. Padiahn lalas Yrge Paa da bu srada Anadolu'nun doudaki snrlarn bir hayli intizama sokuyordu.

Rumeli'de Durum Anadolu zerinde adalet ve skunet getiren bedeniyle dolaan Sultan Murad Hazretleri, Anadolunun emniyyet altna alndn hissedince, zafer dolu baklarn Rumeli taraflarna evirdi. kinci Sultan Murad'n ilk ii; Selanik olmas mukarrerdi. nk Selanik, Yldrm Bayezid Hazretleri zamannda Osmanl hudutlarna katlmken, fetret devrinde yine rumlann eline gemiti. "Bir mslman devlet, her ne ha ile kaybettii topraklan yeniden ele geirmek niyetini iinde tamazsa, maazalah gnaha girer. diyen birok lim, bu ictihadta-dr. Seyr-i slk erbab bir zat olan Hazreti padiah, her halde bu hkmden bhaber deildi. Kayser, Selanik'i Osmanl'nn birgn almak isteyeceini bildiinden sz konusu ehri Venediklilere hediye etmiti. Tabii Venedikliler Murad Gazi'nin nnde ancak 15 gn dayanabildiler ve Selanik'i slam Ordusuna terk eylediler. Zaman H. 833/M. 1430 tarihini gsteriyordu. Bu srada Srbistan ve Macaristan, kendi aralarnda amansz bir savaa baladlar. Hazreti padiah, bu savata Srbistan'a yardm etmeyi, Devlet-i slamiyye'nin menfaatine uygun grd. Bu mdahale ile Avrupa'y sktrabilecei bir kprba daha temin etti. Bu yardma mteekkir olan Srp Kral Yorgi Brankovi kzn padiaha takdim etmiti. Arnavutluk'un istilasn da ihmal etmeyen Sultan kinci Murad; Gney Arnavutluk'u idare eden bir talyan serserisi oian Toc-ci'yi abucak maiub etmi, Kuzey Arnavutluk'un beyi olan Yani Kastoryato ise, istiklalini muhafaza iin ok direnmise de zaferin, Sultann olacan grerek teslim olmu ve drt olunu dergh- padiahiye gndererek itaat altna girmiti. H. 835/M. 1432 senesinde len Kastoryato'dan sonra -kodra'da Memalik-i Osmaniyye'ye ilhak olunmutu. Kastoryato'nun kk olu olan skender Bey, padiahn sevgi ve tevecchne nail olmu olmasna ramen, yapt mracaatla vatanna dnmek istediini bildirmi, kendisine bir miktar asker verilerek istei yerine getirilmiti. Ne var ki, kuru bir rklk davasna sarlarak uzun yllar, slm Devleti olan Osmanlnn mslman olu mslman padiahlarna gaile karmtr. skender Bey, dou ve bat tarihlerinde ehemniyetle anlr bir adamd. Bize gre eer slm Ordusunun bir kumandan olarak vazife alsayd, bu hreti, slama hizmet etmek olacandan, ahiret hayatn da ssleyen bir hret olurdu. Yine o vakitte ok mehur olan Ulah Beyliini elinde tutan Vlad Drakula, yani iblis vard ki, bu kan iici slam dman hretini alaka ikenceler yaparak elde etmi bir tiran, bir zalim canavard. hreti asla skender Bey gibi merdane olmayp, kalle ve haince idi. Bu canavarn hesab ancak Hazreti Fatih Sultan Mehmed Han Devrinde griebmi ve mr defteri kafas kesilip, bala daldrlarak drlebilmi-ti.(Bal'a daldrma tabirini ksaca bildirmek lzumunu duyduk. ldrlen bir liderin yolundan gidenler onun yolunu devam ettirebilmek iin o zamann haberleme imknlarnn azl mnasebetiyle o

liderin lmediini haika inandrmaya alrd. Kafas kesilerek memleketin muhtelif yerlerinde tehir edilerek halkn bu yalanlara kanmamas temin olunmaya alrd. Fakat ksa bir mddet iinde kokan ve bozulan bu kafalar uzun zaman ttehir olunamazd. te kesildikten sonra bal iine daldrlan bu kesik kafalarn bir mddet daha bozulmadan muhafazas salanr idi.) Sultan Murad, Transilvanya, yani Erdel zerine hcum ederek birok ehri ezip gemi 100.000 den ziyade esir alarak dnmt. Semendire Kalesini de ele geiren Sultan Murad Hazretleri Ankara Sava mellimesinden sonra elden km, daha evvel fetholunmu yerieri yeniden Devlet-i liyye hudutlarna ilhak etmiti. Sultan kinci Murad, Belgrad' muhasara edip 6 ay almak iin uratysa da nasib olmadndan muhasaray kaldrd. Muhasarann kaldrlmas Orduy-u Hmayun'da kt bir tesir icra etmi, kuvve-i maneviyyesi sarslan asker, birtakm hatalar yapmaya balamt. Bu duruma son derece zlen padiah, taht bile brakmay dnmt. Bu hadiseler gndz ortasnda, ortal basan karanlkta mum ve me'aleler yaklmas sebebiyle, semavi bir olay olarak deerlendirilemeyin-ce, bir emniyetsizlik, bir tatszlk herkesi sarmt. Bu zntlerin felakete dnmesi yle olmutu: Belgrad Kalesinin muhasaras srasnda Macarlar imdad kuvvetleri gndererek Belgrad Kalesini mdafaaya yardmc olmulard. Sultan Murad muhasaray kaldrdktan sonra nl kumandanlarndan Mezid Bey kumandasnda 20.000 kiilik bir kuvveti Erde! Kalesini hk ile yeksan etmek zere gndermiti. Ne var ki Mezid Bey'in karsna aniden Jan Hnyad birlikleriyle km, kurduu pusuya drm ve slam mcahidle-nni kumandanlar Mezid Bey de dahil hepsini ehid etmitir.. Jan Hnyad, belki yi bir asker, fakat iyi br insan deildi. Bunun en bariz misali, kazand bu savatan sonra siam ehidlerini bir blmnn aziz balarn bir arabaya doldurta-rak Srp Kral Brankovi'e, kendisine iltihak etmesi in, niane olarak gndermesi olmutur. Bu malubiyet ve yaplan uygunsuz hareketlere ok zlen Sultan Hazretleri, ahabed-din Paa kumandasnda bir kuvveti, Erdel zerine gnderdiyse de, kumandan olacak liyakate sahib olamadndan, bu ordunun da akbeti fena odu. ahabeddin Paa, savan ba- . larnda korkuya kapld, yanndaki askerin bir blmyle firar etti. Kalan asker ise, Allah yolunda ehid olmay cana minnet bildiler. Padiahn Taht Brakmas Ve Sebebleri Sultan kinci Murad, arka arkaya muvaffakiyetsiz seferler yapan kumandanlarnn, slam askerinin perian olmasna sebeb olacak hatalarla mall olduunu grnce, Osmanlnn o gne kadar tatbik etmedii bir siysi manevray yapt. Bu siyas manevra uydu. Arka arkaya alnan malubiyetler, bu in arkasnda bir bozukluk olduunu gsteriyordu. Bu bozukluk tedavi edilmeden, yeni savalar galibiyet getirmez, aksine ok eyler gtrd. Ecdadnn imdiye kadar kat'iy-yen tenezzl edemedii, malubken sulh isteme

siyasetini seti. Buna derviane sabryla katlanabildi. Bu sulh isteme zamann ok iyi ayarlad galib dman Jan Hnyad'n tereddtsz kabul etmesinden hemen anlalr. nk Jan Hnyad Avrupallarn uzun sefer adn verdikleri bu seferde phesiz ki ok ypranmt. Ordusu ise, artk itaatsizlie balamt. Jan Hnyad, biliyordu ki, bu sulh teklifini red etse, padiah kuvvetlerini toplayp mukavemet edecek, bu mukavemet kuvvetle muhtemeldi ki, Jan Hnyad' perian edebilirdi. Demek ki her iki taraf menfaatini iyi he-sablam ve sulh akdetmesini bilmilerdi. Sultan Murad'n bykl burada bir defa daha meydana kyordu. Btn mes'uliyeti omuzlarna alarak menfaati Devlet-i Osmaniyye icab sulh admn, herkes ne der diyerek, dnmemi atmaktan ekinmemiti. Sulhun yaplmasndan sonra ac bir haber yetiti; Sultan Murad'n byk ehzadesi Amasya Valisi Alaaddin Sultan vefat etmiti. Bu habere ok zlen Sultan Murad, byk mitlerle yetitirdii olunun vefatnn akabinde Jan Hnyad ve ordusunun ne byk ganimetlerle Osmanl yurdundan ekildiini renince, ok daha zntye kapld. Bata zikrettiimiz bozukluklarn sebebini de aratrdnda, bunlarn az ey olmadiini grd. nk ahabeddin Paa zihniyetli kumandanlar oalm, irtikb ve suistimal artmt. Bunlar ancak kl dzeltirdi. Kl girdii yerden kan karr. Sultan Murad, babas gibi gayet merhametli ve kan dkmekten holanmaz bir padiah-i cihan idi. Bu kadar sebebin biraraya geldii zaman, Sultan kinci Murad, Osmanl Tahtn Manisa Valisi ehzade Mehmed Sul-tan'a devrederken, belki de alarn ahid olmad, Efendimiz Peygamberimiz (s.a.v.)'den sonra en byk kumandan-' nn padiahlk stajn yaptryordu. Sultan Mehmed Han'n Tahta lk Geii H. 847/M. 1444 Balarnda, Osmanl Tahtna oturan istikbalin Fatih Sultan Mehmed Hazretleri daha 14 yandayd. 14 Yandaki padiah istedikleri gibi idare edebileceini zannedenler, ksa zamanda aldandklarn anladlar. nk padiah, belki tecrbesizdi, fakat dirayet ve basireti, onlarn hepsini yanltt. Tecrbesizlii yznden tayinlerde bir-iki hata yapldysa da, onlar da dzeltmek, gayr-i mmkn deildi. Kendisine mavir setii Zaanos Paa, padiahn iradelerinin yerini bulmasn dikkatle takib ediyor, neticesini kendisine bildiriyordu. te bu srada, Sultan Murad- Sni'nin Jan Hnyad'ia yapt 10 yllk saldrmazlk anlamas, kfirin tabiat- icab, gen padiahn zaaf sahibi olduunu zannederek anlamay bozup, btn hristiyan dnyasn toplyarak Osmanl hududuna daldlar. Bunlar azlarndan u cmleyi drmyorlard: Mslmanlar Rumeli'den tamamen tard edip, Anadolu'ya sreceiz.... Tabii ki son konuann, iyi konuacan unutuyorlard. Dmann, Osmanl hududunu tecavzleri, kumandan ve vezirlerin telaa

kaplmalarna sebeb oldu. Gen padiaha, babasn tahta davet etmesi iin ricada bulundular. Sultan Mehmed, bu teklifi hemen kabul etmeyip beklemeyi tercih etti. Bunun zerine Sultan Murad'n yakn olan vezir ve kumandanlar, gnlerini Manisa'da bal olduu tarikatin usul ve erkn -ibadet- ile geiren padiahn yanna vardlar ve ricalarda bulundular. Padiah da bu teklifleri ne red, ne de kabul ettiini belirtecek bir iarette bulunmad. te bu srada bykler by olmann ilk iaretlerinden olan u davet, Sultan kinci Mehmed'n dudaklarndan dkld: Eer padiah isen gel, ordunun bana ge! Yok eer padiah ben isem, sana emrediyorum gel, ordularmn bana ge te bu red edilemez davet, Sultan Murad- Sni'nin bakumandan olarak, Varna'da vaki olacak savan sevk-ul ceyi-ni (idaresini) yklenmeye yetmiti. Varna Meydan Muharebesi Karlarnda gen padiahn kumandasnda bir Osmanl ordusu bekliyen Ehl-i Salip kendileri iin ac bir sprizie karlatlar. nk karlarnda, sava meydanlarnn muzaffer sultan, kahramanln sembollerinden olan bir siyas deha'y buldular. kinci Sultan Murad Hazretleri, savaa balamadan evvel ordusunu tertib etti. Sava baladnda, ehl-i salip valyelerinin iddetli bir hcumu, sa ve sol cenahlarn dayanamayp kmesine sebeb oldu. Kral Ladislas, kuvvetleriyle Sultann bulunduu merkeze doru hcuma kalkt. te bu srada birok Osmanl Askeri ric'ata baladlar. Sultan Murad durumu grnce, yerinden bir milim bile ayrlmamaya karar verdi. Kapkulu askerleri ile beraber, dalar gibi durarak mukavemete hazrland. Bir murakabe yaptktan sonra, atnn stnde ellerini aarak, Dergh- lhiyye'ye yalvarmaya balad. Bu duay Tc't Tevarih sahibi olan ve I. Halife Yavuz Sultan Selim Hazretlerinin can dostu Hasan an'n olu, ehl-i tasavvuftan Hoca Sadeddin Efendi'nin naklinden mealen almay uygun grdk: lahi, dil padiahlarnn sultanlklar in, nefs gazilerinin pehlivanklar in, din- mbin yolunda ba ve cann feda eden yiitlerin hrmetine, kanl kefenlere brnm ehidle-rin kendilerini adadklar din- mbin yolunun izzetine...! lahi, ol peygamberlik divannn sultan, ol yiitlik elvannn sleyman, hakikatleri aratran kervann rehberi, muvaffakiyet meydannn hzl koan binicisi, ol varlk aleminin reticisi, Cenab-i Peygamber Hazretlerinin pk rhu sefas in, o! ycelik katnn gnlleri aydnlatan n in, slam askerini, azgn ve kafirlerin ayaklar altnda inetme! slam Gazilerini, slam dmanlarnn sert silleleri ile perian hai eyleme! slam topluluuna Kitab- muhkeminde buyurduun sonsuz yardmlarnla, slamn bayran yce eyle! nd-i lh'de kabul olunduu phesiz olan bu istimdad-dan sonra, ordu bir para toparland. Ladislas'n merkeze hcum ettiini sylemitik. ok sr'atli

koan at, Ladislas'n askerlerinden uzaklamasna sebeb olmutu. Sultan Murad'n verdii taktikle, slam askeri onun nn boaltt. O koridora hzl giren Ladislas, aslnda son sr'atle eceline kouyordu. Sun'i olarak alm koridor, derhal bir ember halinde kapatlnca, Koca Hzr adl gngrm bir Yenieri, Ladislas'n atn yere ykt. Sonra da Ladislas'n ban vcuduiian ayrarak bir mzraa takt ve ehli salip ordusuna gsterdi. Bu, imzalad anlamay inkr eden ba, ehli salip ordusunun da yklmasna sebeb olmutu. Kumandanlarnn, en nemlilerinden birinin kellesini mzrak ucunda gren dman askeri, Tuna Kylarna doru son hzla kamaya baladlar. Varna Meydan, dmana mezar olurken, slam askerinin saysz zaferlerine bir yenisini daha ekliyordu... Tarih ise; H. 848 ylnn 9 Recebini /M. 22 Ekim, 1444 yln gsteriyordu... Sultan Murad'n Yeniden Tahta Geii Sultan ikinci Mehmed Hazretleri, drt ba mamur bir zaferin banisi olan babasnn yeniden tahta gemesini mnasib buluyor, fakat bir vesile ile bunu kendisine aamyordu. Ayn ekilde Sultan Murad- sni, ok gen olan olunun, henz asker iinde kendisine istinad noktalan bulunamadn gryor, bu stajn yettii kanaatini tayordu. Hele malub edilmi kffarn, bu amarn acsn abuk unutacan hisseden Sultan Hazretleri, tahta yeniden gemeyi dnmyor deildi. Fakat bunu aklayamiyordu. te manev sultanlarn kalperinde teceli eden haberlemeler, elhak bu iki zahir ve batn sultanlarnn kalplerinde tecelli etmiti... Vezir ve kumandanlarnn agah olmalarna Sultan II. Mehmed sebeb olmu; Cihan padiah dururken, bize Manisa'da valilik yakr diyerek, teklif-i saltanat babasna bildirmi, Hazret Padiah da; Bir istihareye bavuralm, neyse ona gre hareket ederiz. dedikten bir gn sonra, kutlu vazifeyi omuzlarna alarak Osmanl tahtna yeniden oturmutu. Germehisar'fn Ykl Ve in Ehline Verilmesi 150 Yla yaklaan mryle Osmanl Devleti, hala kuvvetli bir donanma meydana getirememi istikbal denizlerdedir. Kelam- kibarnn icabn henz uygulayamamt. Bunun da aclarn Anadolu'dan Rumeli'ye, Rumeli'den Anadolu'ya geerken hissediyorlard. Hatta bir seferinde elebi Mustafa'y (Dzmece) takib ederken, Venedik gemilerine binmiler ve Venedik Gemisinin sefih kaptan; Sultan Murad'a Foa'nn ap Madeninden alnan vergiyi affediniz eklindeki teklifini! donanma yapmam olmann zntsn iinden hissederek nefretle verginin affedildiini bildiren ferman imzalamt. Ehli Salip Ordusu, aralarnda ittifak ettii ve Osmanl hududuna tecavze balad zaman, kfir donanmas da Gelibolu nlerine geliyor, oray kesip Anadolu'dan yardm alnmasn nlyordu. Bu duruma iki are vardr:

Birincisi; Kuvvetli bir donanma vcuda getirmekti, ki bu uzun. bir sulh zamannn iiydi. Buna da frsat bulamyordu. kincisi ise, Bu kffar lkelerinin arasn amakt. Bu yol ise Mora Yarmadasndan balyordu. Mora Yarmadasnn kara ile bitiik blmne yeralan Germehisan, hakikaten ok etin bir hisard. Sultan Murad, Germehisan engelini ortadan kaldrmay kafasna koyduu an, Emaneti ehline veriniz emri gereince, bu ii yapacak olan adamn, Tokat hapishanesinde mahkm bulunan Turhan Bey olduunu haber aldmda derhal Turhan Bey'i aff- ahaneye mazhar kilarak, huzuruna getirmi ve Germehisan zerindeki hesaplan mavereye balamlard. Mavere sonunda Serezden kuvvetli bir orduyla harekte geen Sultan Murad, Germehisann yerle bir etti. yle ki; kulenin nnde al-rp aa ve kalaslarla sun' bir kule yapan slam askeri, ne toptan, ne de tfekten yld. Cadde gibi yapt surla dman iine atlayp, onlar bir gzel kltan geirerek, kaleyi yerle bir ettiler. Germehisan, slam askerine an vererek baeerken, tarih H. 850/M. 1446 yn gsteriyordu. Yrye devam eden Sultan Murad, ehzade Mehmed Sultan yanna artp, beraberce Arnavutluk eyaletinin nemli kalelerinden olan Akahisar iki aylk bir kuatmadan sonra fethettiler. Dikkat edilirse Sultan Murad- Sni, Akahisar Muhasarasna ta Manisa'da bulunan olu yanna Mehmed Sultan armakla, acaba KOSTANTNOPOL'n (stanbul) fethinin manevrasn m yaptrmt? kinci Kosova Meydan Muharebesi Bu sefer Yanko kfirin tevikiyle Leh ban, ek ban Eflak ban, Seklet ban ve daha birok kffar beylerini bir ittifaka sevketmiti. Durumu haber alan Sultan Murad- Sani, Hdavendigr Sultan I. Murad Gazi Hazretlerinin lakabna nail olmak ltfu-na erimiti. nk hdavenigrhk hibir rk, hanedan, soy ve sop fark gzetmeden toplanan slam ordusunun bakumandanna verilen bir gzel unvan idi... Sultan Murad- Sni, Martojos Doan adl akncsn dman arasna gnderip istihbaratla vazifelendirdikten sonra, Anadolu'ya sald haberciler vastasyla btn slam Beylerine haberler gnderek, kelime-i tevhid bayra altnda toplayp, slamn kffara bir daha muzaffer olmas iin gayret gstermeleri emrini bildirdi. Elhak, btn Anadolu askeri, evlad- fatihan olan Rumeli askerinin yannda yer ald. Sklm bir yumruk gibi, ayrlmaz bir ktle gibi Din-i slam dmanlar karsnda 1389 I. Kosova Zaferinde olduu gibi boy gsterdiler. Can verdiler, ba aldlar ve anlarna an, ta-rih-i leme bir slam zaferi daha kattlar. Hem de silinmez harflerle... Bu zafer, 2 gn 2 gece -farz olan namazlarn nbetlee klnmas artyla aralksz devam etti. Tarihler H. 852/M. 1448 yln gsteriyordu...

Sultan 2. Murad'n Hanmlar Ve ocuklar Sultan 2. Murad'n ilk hanm Hatice Halime Hatun olup, doduu tarih bilinmeyen bu hanm, Candarolu 2. brahim Bey'in kzdr ve Kastamonu'dan gelin olduu Bursa'ya geldiinde tarihler 1425 senesini gsteriyordu. 2. hanm ise Karaca Paann kzkardei olup ad belirtilmemi ancak, ehzade Alddin Ali'nin validesidir. 3. hanm ise, Yeni Htn nam ile anlan Mahrnud ah Bey kz olup, Amasyal'dr. 4. hanm ise Hma Hatun olup, baba ad Abdullah olduundan mhtedi olduu sanlyor. Vefat 1449 ylnda Bur-sa'da vukubulmutur. Sultan 2. Mehmed Ftih'in annesidir. 5. hanm ise, Halime Hatun olup, vey olu Sultan Ftih tarafndan 1452 senesinde sadrazam Sar shak Paa ile evlendirilmitir. 6. hanm ise Mara Hatun olup bu hanm mslman olmad ve babas se Srbistan despotu Brankovi idi. Sultan Fatih bu vey anneye, Aynaroz yaknlarnda tahsis ettii Yezevo maliknesinde yaatmtr. Mara Hatun annesi tarafndan Rum olduu gibi, Bizans imparatorluk ailesine mensuptur. Bylece 2. Murad'n hanm saysnn alt olduunu tesbit etmi oluyoruz. Sultan 2. Murad Hn'n; kzlarna gelince 1425 ylnda doan Hadice Sultan ilk kzdr ve peinden bir yl sonra Hafsa Sultan domu ve nc kz olan Fatma Sultan 1430'da dnyaya geldi. Sultan Ftih'in deerli veziri Zaanos Paayla izdiva yapmtr. Kabri Balkesir'de Zaanos Paa Camii yanndadr. Vefat tarihi yukardan beri saydmz hanmsul-tann ki de dahil maalesef bilinmemektedir. Erhondu Sultan 2. Murad'n kz ibaresinden baka Yakup bey adl bir zatla evlendiine dir bir kayt olup, bir de 1483'den sonra vefatnn vukubulduunu bilebiliyoruz. Hemen peinden, ahzde Seluk Sultan, 5. kz olarak 1430 ylndan nce dnya ya gelmi ve 1480'de Bursa'da vefat etmi Bursa Muradiye (babasnn trbesi) de medyundur. 2 defa izdiva yapmtr. lk izdivac Karaca Paa iledir paa 1444'de vefat etmitir. kinci evlilii Yusuf Paadr ancak izdiva trihi bilinmemektedir. Sinaneddin Yusuf Paa hanmnn vefatndan alt yl sonra vefat etmitir. Seluk Sultan hanm Edirne'de bir cami, medrese, imaret ve ifte hamam yaptrmtr. Sultan 2. Murad'n oullarna gelince 1425 ylnda Edirne'de Damad Karaca Paann kzkardei Hanm sultandan dnyaya gelen lu ehzade Alaadin Al, 1443 senesinde Amasya sancakbeyi iken babasnn yannda Karaman seferine katldktan sonra avdet ettiinde atndan derek ehid oldu. Bu srada 18 yanda olup, veliahd olarak grlmekteydi. Bursa'ya nakledildi ve Muradiye Camii yanndaki trbeye defnolundu. Bu arada istikblin Sultan Ftihinin nnn aldn bu elm olayn rol olduunu unutmayalm. Her ey nsib meselesidir. Bu zc olayn Sultan 2.

Murad'n taht' olu Meh-med'e brakp inzivaya ekilmesine sebeb olduunada iaret edelim. ehzade Ahmed, bir yanda cennet baelerine udu. Yaad tarih 1419 ve 1420 yllar aras oldu. ehzade sfendiyar'nda ana tarafndan dedesinin adn tadna iaret edelim fakat bu ehzade de 1425'den sonra doup, ok yaamadan vefat etdi. ehzade Hseyn 1439, ehzade Orhan 1441, ehzade Hasan 1444de vefat ettiler. Her biri sabi idiler. ehzade Kk Ahmed 1450'nin kasm aynda dnya'ya geldi 18/u-bat/1451'de siyaseten ldrld ve Bursa'da babas 2. Murad'n yanna defnolundu. Bir de sayn Ylmaz ztuna'nn "Devletler ve Hanedanlar" adl kymetli eserinin, 124. sahifesinden u alnty yapmay nemli addettik: "Yusuf Adil ah: Akkoyunlu sultan ve iran imparatoru Uzun Hasan Padiahn yarlna gre; (TM, v, 285) 'pser-i hdavendigr' diye geen bir Osmanl ehzadesi, Tebriz'de mlteci idi. Bu ehzade Ftih taht'a geince ran'a karlm, 2. Murad olu ocuk veya bebek bir ehzade olduu dnlebilir. Yusuf'da Osmanl ehzadelerine verilen isimlerden biridir. Binaenaleyh Yusuf Adil h'n Gney Hindistan'da 2. Murad'n olu ve Ftih'in kardei olduunu, kesin ekilde iddia etmesi ve Adil h (Gney Hindistan Trk) imparatorluunun btn hayat mddetnce bu ecerenin, devletin resm eceresi olarak kabul vede trihiierince phe edilmemesi, bir geree dayanmak gerekir. Osmanl tarihiliinde, bu ecerenin fantazi saylmasna itibar etmemek gerekir. Zira resm Osmanl-tarihilii, Sultan Mustafa'nn bile, Yldrm Bayezid'in olu olmad hususunda di-renmitirki, Sultan Mustafa'nn Yldrm'n olu olduundan en kk phe mevcd deildir. Bk. 'dil-hlar (Gney Hindistan bahsinde). Yusuf Adil ah Trkmen'in, 7. batn torunu skender Adil h bile resm yazlarda Osmanolu olarak zikredilmitir Behmenilerin yerine geen Adil ahlar, 1490-22/9/1686'da devam edip Timurouilannca ilhak edildiler. "Bu deerli eserin alntsndan sonra pek ksa bir yorum ile biz de bir eyler fade etmek lzumunu duyduk. Osmanl devlet idaresi anlaynda, en nemli husus, kitab- mbine uymak bada gelir. Hl byle olunca pheli her olay, trihi glgelendireceinden devrin akll insanlar tamirle urama yerine yk ve yenisini fakat gllu - gsuzm yni zerinde speklasyon olmayan ikame et anlayn tatbik etmilerdir. Hi phe yokki bir makama sahip olmak hereyden evvel Mevlmzn nsib etmesine baldr. Sayn ztuna'nnda gayet iyi bildiine inandm baz kiiler vardr ki bunlardan biri Zlfl smail Paadr ve dorudan hanedan'n olu olmasna ramen, sarayn dna kan validesinin, hamileliini gec fark etmesi kendinin padiah kars, olunun ehzadeleini nlemitir. Abdlmecid Hn; bu Zlfl smail Paaya alaka gstermi, ancak hanedandan addetmeme zntsn yaam fakat leke kaldrmaz bir sllenin temiz nmn muhafazaya muvaffak olduu gibi, merhum Sultan Read'da smail Paann kendinden ekber olduunu bildiinden Paaya pek hrmetkar davranrd. smail Paa da haddini bilir bu konuyu hi konumaz htt im bile etmezdi. Sultan 2. Murad'n sadnazamlarna bir atfu

nazar edersek greceimiz udur. Sultan Murad Osmanl tahtna culs ettiinde trihler 4/mays/1421'i gsteriyordu. Amasyal Bayezid Paay ma-kam- sadaretde bulmutu. Kendisini grevinde ipka etti. Ancak 3 ay, 27 gn sonra andarlzde brahim Paay makam sadarete getirirken teftihler 31/austos/142'i gsteriyordu. brahim Paa; bu grevde 7 sene, 11 ay, 25 gn kalrken 25/austos/1429 grevden ayrlma trihi olmutu. Bu sefer greve baka bir Amasyal geliyordu. Koca Nizameddin Mehmed Paa b. Amasyal Mevlna Hzr Danimend b. Hamza idi bu zat. Bunun dnemide 1440/nisannda sona erdiinde 10 sene, 8 aylk bir zaman dilimini doldurmutu. andarlzde brahim Paann olu 12. Osmanl sadrazam olarak 4/nisan/1440'da geldii vazifede 2. Muradhn'a, vefat olan 1451/ubat'nm 3. gnne kadar veziriazamk yapt. Bu vaziyet karsnda Sultan 2. Murad uzun saltanat dnemini drt sadrazamla tamamlam oldu. Sultan Mrad-I Sni'nin Vefat kinci Kosova Savanda, zaferden sonra birok imar almalar yaptran Sultan Hazretleri, Edirne'de yine bir teftiten dnerken, kpr banda, kendisine glmseyerek bakan aksakall bir ihtiyar grd. Hrmetle Padiahn yaklamasn bekleyen zat; Padiah Hazretlerine seslendi: Ey padiah- cihan; Haiin nicedir? Haydi hazrlan vakit kalmamtr Hakk'a yrmeye... Artk hatalarna bir hata daha eklememeye al!.. Kapna gelmek zeredir ecel... Artk iin tevbeye dnmektir... mealindeki szlerle, ancak srr- mertebe sahibleri-ne has olan bu haber, Sultan Hazretlerini seccadesine oturtup bilerek, bilmeyerek iledii hatalarna tevbe ettirdi. shak Paa ve Saruca Paa pk ihtiyarn szlerini syledii zaman yanndaydlar. Sultan Murad ihtiyarn kim olduunu sorduu zaman shak Paa; ihtiyarn, Hazreti Emir'in tekesinde yetimi saf (nfusu safiye) erbabndan makamnda bir zat olduunu syledi. (Saf mertebesi tasavvuf mertebelerinin sonuncusudur. Nefsin terekk ede ede eriebildii son merhaledir Her asrda bu mertebede zat akdes bulunur. Bunlar kul-bul rad, Gavs ve Kutbul Aktap yni insan kmildir Baz devirierde ise vazifenin bir zatta birletiide olur.) Seccadeden kalkan Sultan, iddetli bir sancyla yataa dt. Derhal vasiyyetini hazrlayp andarh Halil Paa'y sadrazam, olu Sultan II. Mehmed'i taht- Osmani'ye- tayin edip, birok nasihatler yazdrarak, vasiyyetin tamamlad. Kprde, haberini ald davete 4 gn sonra, hakiki tevhid mertebesinde, gnl rahatl iinde H. 855/M. 1451 senesinde rahmet-i rahmana kavutu, mekan cennet, makam yce olsun... Manisa'dan gelerek Osmanl Tahtna geen, alar kapayp alar aacak olan istikbalin Fatih Sultan 11. Mehmed, babasnn mbarek na'an Bursa'ya uurlad.fAz/z okurlarmz pekl bilirlerki slm dini ki Cihan Serveri Efendimiz (s.a.v.) tarafndan tebli olunup tamama erdikte biz mslil-mantar

iin alar bitmitir. Zamanlarn en saadetlisi Peygamberimiz Efendimiz (s.a.v.) Hazretlerinin bedeni zahirisi ile grnd devirdir. Bu sebebten burda alar aan, alar kapayan Hkmdar tabirini, Bat'nn geri kalmlktan uyanmasna vesile olan, stanbul'un Ceddimiz tarafndan fethine, yine Bat'Ularn syledii bir tabir sebebiyle bahsettik. Yoksa biz inananlarn; Batnn kendi problemi olan orta a, Yeni a gibi karanlklarla hamdolsun alakamz yoktur. > Bu cihan padiahnn hayatn, Hoca Sadeddin Efendi'nin u msra ile bitiriyoruz: Bu yola istersen dervi ol, istersen sultan, lm denilen geit kar nne son an. Hazreti Padiahn, Osmanly sevenlere efaati olsun.

SULTAN 2. MEHMED (FTH) Babas: Sultan II. Murad Han Annesi: Hrf Hatun Doum Tarihi: 1432 Vefat Tarihi: 1481 Saltanat Md.: 1451-1481 Trbesi: stanbul Fatih Camii Yannda Yatar. Tahta Geii Cennetmekn Sultan Murad' Sninin, Cennetbahelerine utuunu bildiren haberi alan Sultan 2. Mehmed, derhal atna atlam ve Beni seven arkama dsn diye bararak Manisa'dan hareket etmiti. 2'nci defa clus edecei Osmanl tahtnn bulunduu taht ehri Edirne'ye doru birSeba rzgr hzyla mesafeleri yutmaya balamt. gn iinde Gelibolu'ya geldi. Gelibolu'da iki gn dinlenip arkasndan koanlar bekledi. Onlar da bir intizama soktuktan sonra, istikble hkmedecek Sultan, Edirne'ye ilerledi. Devlet-i Osmaniye'nin ileri gelenleri, kumandanlar ve ahal kendisini karlamaya kp tebrik ve taziyelerde bulunuyorlar ve mutlu saltanatn mjdeliyorlard. Taht odasnda resm biat merasimi yapld. Biat merasiminden sonra sadrazam andarl Halil Paa'ya vazifesinde brakld, kzlar aas ahin aa vastasyla duyuruldu. Sultan 2. Mehmed'in ilk clusunda pek anlaamad anlarl Halil Paay vazifede brakmas, babasnn vasiyeti zerine olmutu. nk bu gngrm sadrazam, Sultan Murad- Sani'nin tahta yeniden gemesi iin ok srarda bulunmutu. Bu husus btn tarih yazarlarnca, Sultan 2. Mehmed'in andarl'ya kzgn ve krgn olduu intiban vermise de biz bu fikre evet diyemiyoruz. Bunu da yle izah ederiz: Daha 15 yandayken Eer padiah isen gel ordularnn bana ge, yok padiah ben isem; emrediyorum gel ordularmn bana ge diyen bir zek ah, tertemiz kalbinde kin tayacak bir devlet reisi deildi. slm milletinin hayrna olan her i iin deil tahttan, canndan dahi feragat edecek kadar yksek bir mertebe sahibi sultand. shak Paa'ya, iltifat makamna geecek bir vazife verildi. Merhum Padiah Murad-i Sani'nin pk cesedini topraa koymak zere Bursa'ya nakle memur heyetin riyasetine tayin olundu. Zanos Paa'yi yanna getirten padiah, Has Mavirlik vazifesini kendisine tevdi etti. Merhum babasnn haremlerinden olan Srp Prensesi Mara'y Srbistan'a iade ederken, kendisine geimini 'ahata srdrebilecei maa tahsisiyle beraber, Srp Kralna da hediyeler gnderdi. Daima iyi mnasebetler iinde olma arzusunda olduunu bildirmesi iin Prenses Mara'ya vazife verdi. Bizanstan, Mora Despotlarndan, lahtan, Rakzadan, stanbul Galatadaki Cenevizlilerden, Midilli, Sakz ve Rodos adalarndan ve valyelerinden elilik heyetleri gelmiti. Hepsine hsn kabul gsteren Sultan; Rakza Cumhuriyetine,

vergilerini bundan byle beyz altn zaml olarak demelerini bildirdi. , -Yine Karamanolu Konya hakimi Karamanolu hanedann banda bulunan Karamanolu brahim bey; Selefi Mehmed Bey'in syledii gibi Bizim Osmanoluyla olan dmanlmz mezara kadardr dsturuna bal bir adamd. Ne umduysa kendi malumudur. Bermutad isyana kalkt. MenteeolUj Germiyanolu, Aydnolunu da bu isyana tevik etmiti. Ne varki brahim bey suu unutmutu. Gen padiah ok enerjik, kararl ve byk ler yapacak meziyetlerle mcehhez bir sultand. Derhal anadolu Beylerbeyi shak Paa'ya orduyu seferber edip hedefin Karamanolu olduunu bildiren fermann gnderen Padiah, kendisi de abucak hazrland. Karamanolu brahim Bey, ksa zamanda kuvvetli bir orduyu karsnda bulacan tahmin etmediinden, ayrca kendisine Anadolu'da taraftar olabilecek bir kuvvet bulamadndan derhal aman diledi. Sultan 2. Mehmed; selefleri gibi bu fitneye yumuak kalma niyetinde deildi. O ii kknden halletmek istiyordu. Fakat merhum babas vasiyyetinde; ki Cihan Serveri Efendimiz (s.a.v.)'in tebiratna nail olmas iin yetitirdii olunu il iinin mutlaka Kostantaniyye (stanbul'nin hesabn grmesi olmasn hassaten belirtmiti. Derler ki; Cenab- Hakk'n sevgili kulu Murad- Sni Hz.leri, zamannn byk velisi, Hac Bayram Veli Hz.leriyle sohbet ederlerken, bu mbarek zat'tan, Hazreti Padiah Kostantaniyye iin sual eder ve der Sultanm; acaba bu fetih bize nasib olmaz m? Gelen cevaba baknz: Bu beldenin fethini ne siz ne de ben vcudu fan'mizle gremeyiz. Bize denir ki; u oynayan ocuk ile kapuda dikili bizim kse'ye nasibtir. Evet oynayan ocuk 2. Mehmed ile kapuda dikilen Ak-emseddin'den bakas deildi. Sultan 2. Murad, vasiyyetine koyduu fetih meselesinde her halde bu tebirata da istinat ediyordu. Bizans Kayseri de bu srada bir mnasebetsizlik edip yannda bulunan ehzade Orhan Sultana verilmekte olan tahsisatn arttrlmasn, istei yerine getirilmezse Orhan Sultan salverip, devletin bana mesele karaca tedidini savurmutu. Kayser yapm olduu bu teklifle, Sutan 2. Mehmed'e byk bir frsat tanm oluyordu. nk Kostantaniyye'yi feth etmekten baka bir dnceye ncelik tanmayan Padiah; tahta geii srasnda heyet gnderen ve iyi mnasebetler iinde olmay temenni eden Kostantin Dragezes'in yakasna, kudretli parmaklarn nasl geireceini dnen buna vesile arayan Sultana bu teklif nefis bir bahane olmutu.

Boaz Kesen Hisar'nn naas Karamanolu meselesi mnasebetiyle Anadolu tarafna gemi'plan Hazreti Padiah Bursa'dan Edirne'ye avdet ederken Kocaeli zerinden Gksuya gelip Gzelce Hisar adyla anlan imdiki Anadolu Hisarnn izine st ak muvakkat bir camii yaptrp, otan da Anadolu Hisarna hkim bir tepeye kurdurup kar kyda bir kale inaasna balad. Bu kalenin inas iin; Derler ki; Hz. Padiahn Anadolu Hisarnn iine yaptrd muvakkat camiden sonra Ota hmayununun Hisara hkim bir tepeye kurdurmu olmas, Kayser'in dikkatini eker ve eliler gndererek maksatlarn renmek ister. Gelen heyete Hz. Padiah Kayser'e syleyin bu sr'un karsna den yerde bir manda gn kadar yer istiyorum, yoksa karna kar oralar irademe alrm der. Eliler, Kayser'in yanna dnerler ve durumu anlatrlar. Kayser Zaten oralarda dahi hkmmz pek skmyor, bari bir manda gn (derisi) verin onun kadar bir yer onun olsun der. Br mandann yzlm derisi Sultan Hazretine gnderilir. Sultan Hazretleri; Kayser'in yollad bu deriyi bir saraciye ustasna verir ve iplik inceliinde tek bir sicim yuma haline getirmesini tenbih eder. Sara bu deriyi sanatnn en byk ustaln gstererek bir srrm yuma haline getirir ve Hazreti Padiah takdim eder. Padiah fustalarla (kk gemiler) karya geip bu srm yumann yettii kadar bir alan evirir, iaretler. Padiahn fustalarla kar yakaya getii haberini alan Kayser yine elilerini gnderir, ne yaptklarn sordurur. Padiah; Bize verdiiniz gn kadar yeri iaretliyorum, der. Eliler, biz size manda gn kadar yer verdik, siz ne kadar yer iaretlemisiniz derler. Hazreti Padiah; Verdiimiz gn elimde bu hale geldi, ben de o kadar yer iaretliyorum, der. Eliler; bunun zerine Bu ii akllarnn alamadn sylerler. Hazreti Padiah trihlere geen u muazzam cevab verir. Bizim hakikat kldklarmza, sizin hayaliniz bile ulaamaz. Hazreti Padiah asker ehemmiyet ve denizin avantajn pek isabetle kuanarak bugnk Rumeli Hisar'nn inaasina balad ve ok ksa bir zaman olan drtbuuk ayda inaat tamamlatt. byk kuleye, her kule inaatna nezaret eden vezirlerinin isimlerini verdi. Zaanos Paa Kulesi, Samca Paa Kulesi, ve andarh Kara Halil Paa Kulesi olarak hl isimleri muhafaza olunur. Bu kulenin ehemmiyetini belirten en gzel dizelerden biri olan Enver'nin Dsturnmesin-den merhum Profesr Mkrimin Halil Yinan'n naklinden almay uygun bulduk. Nice kal'a-i incilayin bir hisar Grmedi lem inde rzighar Hsrevn kp gibi ok toplar Atlr gklere andan kpler Ne gemi kaamaz andan kelebek Kim ururlar topla gese sinek

Evliya elebi bu Boaz Kesen Hisarna (Rumeli Hisarna) yzbe adet top konduunu bildirir. Bu Boazkesen Hisarn tamamlatan Sultan Hazretleri maksadn verdii isimle dahi aklam olmuyormuydu? BOAZKESEN andarl Halil Paa Padiah Hazretlerinin tek megalesi Kostantaniyye'nin fethi idi. Baz vezirler ve sadrazam Halil Paa fetihten pek mit-var deildiler. Bu mesele dvanda konuulduu zaman baz itirazlarda bulunurlard. Hatta baz tarihlerde muhasara srasnda Bizans halknn midi krlp teslime hazrland srada gya, Halil Paa haber gndermi biraz daha dayansnlar, muhasara yaknda kalkar, diye haber gndermi de Bizans halk yeniden gayrete gelmi, muhasara o yzden uzam:. Biz deriz ki, bu mmkn deildir nk andarh ailesi, bu devletin kuruluunda byk vazifeler alm insanlardan mteekkildir. Belki dvanda itirazlarda bulunmutur. nk bu yal veziriazam, Timur belsnn devleti ne hallere drdn grm, devr-i fetreti geirmi Osmanl Devletinin ne fitne ve fesatlar iinde kaynadn mahede etmi ne zorluklar geirilerek bugnlere gelindiini biliyordu. Veziriazam Halil Paa ve itiraz eden zevat ihanetten deil geirdikleri badirelerin acsn unutamam ve yine o badirelere dlme korkusundan itiraz ediyorlard. Bu yalan ve iftiralar tarihlerimizden inallah temizlenir ve bu yksek karakterli insanlarn haklan yerine konur. Daha da ileri giderek unu deriz ki, Fatih Sutan Mehtned gibi bir fetih ve gnl sulta-nnn andarh'nn hiyaneti olsayd o mcessem kai'ann sr'una o zatn ismini verdirir ve o ismin kullanlmasnn devamna msaade eder miydi? diye biz de bir sual sorarz. Buraya bir film olaynn da koyarak bu mevzudaki grmze son vermek isteriz. 1950'den sonra bir mason'un idaresinde evrilen stanbul'un Fethi adl film'de ki, bu yerli bir filmdir. Bu filmin maalesef Koca Veziriazam bir hain olarak gsterilmitir. ok uzun yllar islm bir susamlk iinde olan mslmanlar, o tarihlerde evrilen bu filme akn akn gitmiler ve susuzluklarnn bir blmn bu aldatma dolabnda hafifletmilerdi. O filme gre, Byk andari Hali] Paann hiyanet iinde olduuna inanarak ylarca bu gre sahip olarak kalmlard. Tabiiki hakikatlar bilenler ve Hazreti Fatih'in ihraz etmi olduu mertebei makamn ne olduunu anlayanlar hamdolsun bu grlere itirak etmemilerdir. Evet... Sultan 2. Mehmed Hazretlerinin fetih gayretinin, maazallah kt bir akbetle sonulanmas, bu gngrm vezirlere mazideki ac hatralarn akllarna dryordu. Bu vezirler yine birtakm itirazlarla seslerini ykseltirlerken Hazreti Padiahtan u cevab aldklarnn Samiha Ayverdi Hanmefendinin Trk Tarihinde Osmanl Asrlar adl eserinin 1. ciltinin 281. sh.inde, Tcizade Cafer elebi'nin Mahrse-i stanbul adl eserinden

nakletmeyi pek lzumlu bulduk. Br eye Allah'n iradesi taaluk edecek, btn kinat aksine alsa geri dndremez. Eer ol kal'ann (Bizans) benim elimle feth olmas mukadder olmu ise, bur ve brusu tatan topraktan deil de, demirden olmu olsa, mum gibi eritip yumuak eylerim. Klc gibi, sz gibi kalemi keskin azm ve irade sahibi, mn deryalarnda kulalar atan Padiahn yukardaki szleri artk her trl itirazn kapsn kapatmt. Toplarn Dklmesi Btn k muhasara iin hazrlkla geiren Sultan, Urban isimli bir Macar'n yeni usul bir top icad ettiini ve Sultana hizmet iin kendisine bavurmasn gayet msait karlar. nk Hazreti Padiah; ki Cihan Serveri'nin (S.A.V.)'in mbarek hadisi eriflerinden Dmann silh ile silhlannzmealindeki hadisin zahiri ve batini mnalarn ihata edebilecek mertebede idi. O vakte kadar emsalleri grlmemi byklkte toplar dktrlmt. Hele bunlardan bir tanesinin namlusuna bir adam rahata girip kyordu. Bu topa h ismi verildi. Bu top Bizans surlar nne elli ift kzle iki ayda getirilebildi. Bizansllarn kuvve-i mneviyelerini bu top perian ettiyse de bu toptan fazla istifade mmkn olmad. Zira ok byk glle atyor ve ge souyordu. Bir defasnda patlayarak etrafndaki efrad da telef etti. Srlarn nnde slm Mcahidleri 857 Hicr, 1453 Mild senesi Nisan banda mcahidler ordusu balarnda Sultan 2. Mehmed olduu halde Bizans surlar nnde grnmlerdi. Timurtazdelerden Karaca Paa, Silivrikap haricinde igal etmedik bir yer brakmayarak nclk vazifesini bihakkn yerine getirdi. Hazreti Padiah nce Erikap nlerine inmiti. Bilhare byk topu Top-kap'ya sevk ettirip, Eyb sahilinden, Zeytinburnu'na kadar olan araziyi muhasara altna aldrd. Zanos Paa; Kdha-ne deresinden yryp ili ve Beyolu tepelerini igal etti. cab ederse de Galata'y igal edecek idi. Galata o zamanlar Cenevizillerin elinde olup, bunlar iki yzl bir politika takib ediyorlard. Gndzleri Osmanl Ordusunun isteklerini yerine getiriyorlar, geceleri ise btn kuvvetleriyle Rumlara yardm ediyorlar idi. * Fetih'de Osmanl Donanmas Baltaolu Sleyman Paa kumandasnda drtyz para irili ufakl gemiden mteekkil donanma, Emirgn krfezi ile sonradan Baltaolu'mum ismini Balta Uman olarak alacak yerde dizilmi olarak bekliyordu. Bu arada ehli salibin kuat-filmdir. Bu filmin maalesef Koca Veziriazam bir hain olarak gsterilmitir. ok uzun yllar islm bir susamlk iinde olan mslmanlar, o

tarihlerde evrilen bu filme akn akn gitmiler ve susuzluklarnn bir blmn bu aldatma dolabnda hafifletmilerdi. O filme gre, Byk andarl Halil Paann hiyanet iinde olduuna inanarak ylarca bu gre sahip olarak kalmlard. Tabiiki hakikatlar bilenler ve Hazreti Fatih'in ihraz etmi olduu mertebei makamn ne olduunu anlayanlar hamdolsun bu grlere itirak etmemilerdir. Evet... Sultan 2. Mehmed Hazretlerinin fetih gayretinin, maazallah kt bir akbetle sonulanmas, bu gngrm vezirlere mazideki ac hatralarn akllarna dryordu. Bu vezirler yine birtakm itirazlarla seslerini ykseltirlerken Hazreti Padiahtan u cevab aldklarnn Samiha Ayverdi Hanmefendinin "Trk Tarihinde Osmanl Asrlar adl eserinin 1. ciltinin 281. sh.inde, Tcizade Cafer elebi'nin Mahrse-i stanbul adl eserinden nakletmeyi pek lzumlu bulduk. Bir eye Allah'n iradesi taaluk edecek, btn kinat aksine alsa geri dondremez. Eer ol kal'ann (Bizans) benim elimle feth olmas mukadder olmu ise, bur ve brusu tatan topraktan deil de, demirden olmu olsa, mum gibi eritip yumuak eylerim. Klc gibi, sz gibi kalemi keskin azm ve irade sahibi, mn deryalarnda kulalar atan Padiahn yukardaki szleri artk her trl itirazn kapsn kapatmt. Toplarn Dklmesi Btn k muhasara iin hazrlkla geiren Sultan, urban isimli bir Macar'n yeni usul bir top icad ettiini ve Sultana hizmet iin kendisine bavurmasn gayet msait karlar. nk Hazreti Padiah; ki Cihan Serveri'nin (S.A.V.)'in mbarek hadisi eriflerinden Dmann silh ile silhlannz)' mealindeki hadisin zahiri ve batini mnalarn ihata edebilecek mertebede idi. O vakte kadar emsalleri grlmemi byklkte toplar dktrlmt. Hele bunlardan bir tanesinin namlusuna bir adam rahata girip kyordu. Bu topa h ismi verildi. Bu top Bizans surlar nne elli ift kzle iki ayda getirilebildi. Bizansllarn kuvve-i mneviyelerini bu top perian ettiyse de bu toptan fazla istifade mmkn olmad. Zira ok byk glle atyor ve ge souyordu. Bir defasnda patlayarak etrafndaki efrad da telef etti. Surlarn nnde slm Mcahidleri 857 Hicr, 1453 Mild senesi Nisan banda mcahidler ordusu balarnda Sultan 2. Mehmed olduu halde Bizans surlar nnde grnmlerdi. Timurtazdelerden Karaca Paa, Silivrikapi haricinde igal etmedik bir yer brakmayarak nclk vazifesini bihakkn yerine getirdi. Hazreti Padiah nce Erikap nlerine inmiti. Bilhare byk topu Top-kap'ya sevk ettirip, Eyb sahilinden, Zeytinburnu'na kadar olan araziyi muhasara altna aldrd. Zanos Paa; Kdha-ne deresinden yryp ili ve Beyolu tepelerini igal etti. cab

ederse de Galata'yi igal edecek idi. Galata o zamanlar Cenevizlilerin elinde olup, bunlar iki yzl bir politika takib ediyorlard. Gndzleri Osmanl Ordusunun isteklerini yerine getiriyorlar, geceleri ise btn kuvvetleriyle Rumlara yardm ediyorlar idi. * Fetih'de Osmanl Donanmas Baltaolu Sleyman Paa kumandasnda drtyz para irili ufakl gemiden mteekkil donanma, Emirgn krfezi ile sonradan Baltaolu'mum ismini Balta Uman olarak alacak yerde dizilmi olarak bekliyordu. Bu arada ehli salibin kuat- filmdir. Bu filmin maalesef Koca Veziriazam bir hain olarak gsterilmitir. ok uzun yllar islm bir susamlk iinde olan mslmanlar, o tarihlerde evrilen bu filme akn akn gitmiler ve susuzluklarnn bir blmn bu aldatma dolabnda hafifletmilerdi. O filme gre, Byk andarl Halil Paann hiyanet iinde olduuna inanarak ylarca bu gre sahip olarak kalmlard. Tabiiki hakikatlar bilenler ve Hazreti Fatih'in ihraz etmi olduu mertebei makamn ne olduunu anlayanlar hamdolsun bu grlere itirak etmemilerdir. Evet... Sultan 2. Mehmed Hazretlerinin fetih gayretinin, maazallah kt bir akbetle sonulanmas, bu gngrm vezirlere mazideki ac hatralarn akllarna dryordu. Bu vezirler yine birtakm itirazlarla seslerini ykseltirlerken Hazreti Padiahtan u cevab aldklarnn Samiha Ayverdi Hammefendinin Trk Tarihinde Osmanl Asrlar)) adl eserinin 1. ciltinin 281. sh.inde, Tcizade Cafer elebi'nin Mahrse-i stanbul adl eserinden nakletmeyi pek lzumlu bulduk. Br eye Allah'n iradesi taaluk edecek, btn kinat aksine alsa geri dondremez. Eer ol kal'ann (Bizans) benim elimle feth olmas mukadder olmu ise, bur ve brusu tatan topraktan deil de, demirden olmu olsa, mum gibi eritip yumuak eylerim. Klc gibi, sz gibi kalemi keskin azm ve irade sahibi, mn deryalarnda kulalar atan Padiahn yukardaki szleri artk her trl itirazn kapsn kapatmt. Toplarn Dklmesi Btn k muhasara iin hazrlkla geiren Sultan, Urban isimli bir Macar'n yeni usul bir top icad ettiini ve Sultana hizmet iin kendisine bavurmasn gayet msait karlar. nk Hazreti Padiah; ki Cihan Serveri'nin (S.A.V.)'in mbarek hadisi eriflerinden Dmann silh ile silhlannz mealindeki hadisin zahiri ve batini mnalarn ihata edebilecek mertebede idi. O vakte kadar emsalleri grlmemi byklkte toplar dktrlmt. Hele bunlardan bir tanesinin namlusuna bir adam rahata girip kyordu. Bu topa h ismi verildi. Bu top Bizans surlar nne elli ift kzle iki ayda getirilebildi. Bizansllarn kuvve-i mneviyelerini bu top perian ettiyse de bu

toptan fazla istifade mmkn olmad. Zira ok byk glle atyor ve ge souyordu. Bir defasnda patlayarak etrafndaki efrad da telef etti. Surlarn nnde slm Mcahidleri 857 Hicr, 1453 Mild senesi Nisan banda mcahidler ordusu balarnda Sultan 2. Mehmed olduu halde Bizans surlar nnde grnmlerdi. Timurtazdelerden Karaca Paa, Silivrikap haricinde igal etmedik bir yer brakmayarak nclk vazifesini bhakkn yerine getirdi. Hazreti Padiah nce Erikap nlerine inmiti. Bilhare byk topu Top-kap'ya sevk ettirip, Eyb sahilinden, Zeytinburnu'na kadar olan araziyi muhasara altna aldrd. Zanos Paa; Kdha-ne deresinden yryp ili ve Beyolu tepelerini igal etti. cab ederse de Galata'yi igal edecek idi. Galata o zamanlar Cenevizlilerin elinde olup, bunlar iki yzl bir politika takib ediyorlard. Gndzleri Osmanl Ordusunun isteklerini yerine getiriyorlar, gecelen ise btn kuvvetleriyle Rumlara yardm ediyorlar idi. * Fetih'de Osmanl Donanmas Baltaolu Sleyman Paa kumandasnda drtyz para irili ufakl gemiden mteekkil donanma, Emirgn krfezi ile sonradan Baltaolu'mum ismini Balta Liman olarak alacak yerde dizilmi olarak bekliyordu. Bu arada ehli salibin kuat-filmdir. Bu filmin maalesef Koca Veziriazam bir hain olarak gsterilmitir. ok uzun yllar islm bir susarnlk iinde olan mslmanlar, o tarihlerde evrilen bu filme akn akn gitmiler ve susuzluklarnn bir blmn bu aldatma dolabnda hafifletmilerdi. O filme gre, Byk andarh Halil Paann hiyanet iinde olduuna inanarak ylarca bu gre sahip olarak kalmlard. Tabiiki hakikatlan bilenler ve Hazreti Fatih'in ihraz etmi olduu mertebei makamn ne olduunu anlayanlar hamdolsun bu grlere itirak etmemilerdir. Evet... Sultan 2. Mehmed Hazretlerinin fetih gayretinin, maazallah kt bir akbetle sonulanmas, bu gngrm vezirlere mazideki ac hatralarn akllarna dryordu. Bu vezirler yine birtakm itirazlarla seslerini ykseltirlerken Hazreti Padiahtan u cevab aldklarnn Samiha Ayverdi Hanmefendinin Trk Tarihinde Osmanl Asrlar adl eserinin 1. ciltinin 281. sh.inde, Tcizade Cafer elebi'nin Mahrse-i stanbul adl eserinden nakletmeyi pek lzumlu bulduk. Bir eye Allah'n iradesi taaluk edecek, btn kinat aksine alsa geri dndremez. Eer ol kal'anin (Bizans) benim elimle feth olmas mukadder olmu ise, bur ve brusu tatan topraktan deil de, demirden olmu olsa, mum gibi eritip yumuak eylerim. Klc gibi, sz gibi kalemi keskin azm ve irade sahibi, mn deryalarnda kulalar atan Padiahn yukardaki szleri artk her trl itirazn kapsn kapatmt.

Toplarn Dklmesi Btn k muhasara iin hazrlkla geiren Sultan, Urban isimli bir Macar'n yeni usul bir top icad ettiini ve Sultana hizmet iin kendisine bavurmasn gayet msait karlar. nk Hazreti Padiah; ki Cihan Serveri'nin (S.A.V.)'in mbarek hadisi eriflerinden (Dmann silh ile silhlannz mealindeki hadisin zahiri ve batini mnalarn ihata edebilecek mertebede idi. O vakte kadar emsalleri grlmemi byklkte toplar dktrlmt. Hele bunlardan bir tanesinin namlusuna bir adam rahata girip kyordu. Bu topa h ismi verildi. Bu top Bizans surlar nne elli ift kzle iki ayda getirilebildi. Bizansllarn kuvve-i mneviyelerini bu top perian ettiyse de bu toptan fazla istifade mmkn olmad. Zira ok byk glle atyor ve ge souyordu. Bir defasnda patlayarak etrafndaki efrad da telef etti. Surlarn nnde slm Mcahidleri 857 Hicr, 1453 Mild senesi Nisan banda mcahidler ordusu balarnda Sultan 2. Mehmed olduu halde Bizans surlar nnde grnmlerdi. Timurtazdelerden Karaca Paa, Silivrikapi haricinde gal etmedik bir yer brakmayarak nclk vazifesini bhakkn yerine getirdi. Hazreti Padiah nce Erikap nlerine inmiti. Bilhare byk topu Top-kap'y3 sevk ettirip, Eyb sahilinden, Zeytinburnu'na kadar olan araziyi muhasara altna aldrd. Zanos Paa; Kdha-ne deresinden yryp ili ve Beyolu tepelerini igal etti. cab ederse de Galata'y igal edecek idi. Galata o zamanlar Cenevizllerin elinde olup, bunlar iki yzl bir politika takib ediyorlard. Gndzleri Osmanl Ordusunun isteklerini yerine getiriyorlar, geceleri ise btn kuvvetleriyle Rumlara yardm ediyorlar idi. * Fetih'de Osmanl Donanmas Baltaolu Sleyman Paa kumandasnda dortyz para irili ufakl gemiden mteekkil donanma, Emirgn krfezi ile sonradan Baltaolu'mum ismini Balta Liman olarak alacak yerde dizilmi olarak bekliyordu. Bu arada ehli salibin kuatmada olan Bizans'a yardm olarak gnderdii be byk kalyonun gelecei istihbar edildi. Bunun limana girmemesi, yardmlarn gerekletirmemesi iin tertibat alan donanmamz; o tarihlerde denizciliimizin daha emekleme anda olmasndan ve boaz sularnn kendine has akntlarnn ve gemilerimizin ounluunun kk boyda olmasndan doiay tutuulan savata manevra kabiliyeti fazla olan ehli saiib kalyonlar kamay baarmlardr. Bu ksa savata gzne bir ok isabet eden Baltaolu Sleyman Paa'nn Bir baa bir gz yeter deyip oku kendi eliyle kard tevatr rivayettendir. Durumu Beikta sahilinde vezirleriyle takip

etmekte olan Padiah Hazretleri, ehli salip gemilerinin kurtulduunu grnce beyaz atn mahmuzlad gibi denizin iine dalar. Baz tarihlerde ok kzan Hazreti Padiahn Baltaolu Sleyman Paa'ya vuz sopa vurduunu yazarlar. Biz deriz ki, bu tarihiler ya hi sopa yememiler veya say saymamlar. Bir gzn kaybetmi ve bulunduu yerden ayrlmayan bir paasn dvecek adam deildir. Hazreti Fatih... Ola ki, muvaf-fakyetsizlikten dolay azarlasn. Batl tarihiler, Bizans mukavemetilerinin saysn ok eksik gstermeye alrlar. Asker kuvvet olarak dokuzbin kii olduunu sylemek kstahlnda bulunurlar. Halbuki surlarn uzunluu gz nne getirilirse bu dokuzbin kiinin bir tek kapy bile mdafaa edemeyecei kesindir. Ayrca bu muhasarada devrinin en ileri silh olan muazzam toplarla ie balayan Osmanl Ordusu, ayrca serdengetilerden bazlarnn lmlar aarak ehre girmeye altklarn gz nne alrsak bu nasl bir dokuzbin keferedir ki, her yere yetimilerdir. Daha be sene evvel onlarn 200 bin'er kiilik ordularn 60.000 kiilik kuvvetle Kosova sahralarnda, Varna nlerinde perian eylemitik. Hi olmazsa bunu gz nne alarak 9 bine bir sfr soyarak 90.000'e ksnlar bakalm. Yalnz unu ilve etmek icab eder ki, bu muhasarann tahmini yapan Kostantin Dragazes ok daha evvelden iki kiliseyi birletirme abalarna balam ve bir hayli de merhale kat etmiti. Hatta bir defasnda Asayofya'da Katolik yini icra olunmu, Kostantin ve Bizans ileri gelenleri yinde bulunarak birlemeyi kesinletirmek metodunu semilerse de Patrik Kenadyus ve ballar bu yini Ayasofya'y telvis (pisletme) saymtr. (Ne var ki, Bizanslnn dahi Papann bu yinini red etmesine ramen biz Mslman olarak camiden mzeye tahvil edilen Ayasofya'ya Papa'Iarn gelip dua etmelerine msade ediyoruz. Cenab- Hak bize akl ve izan nasib etsin) Papann serpuunu Bizans'ta grmektense mslmanla rn sarn grmeye raz hale gelmi bir Bizans ahalisi de mevcuttu. Ak eyhin Kerameti Kostantaniyye'nin ftihi iki tanedir. lki gnl fatihleridir ki, bunlar uzun yllar evvel stanbul'da yerlemi slm mca-hidleridir. kincisi ise madde plnnda, sebeb dnyasnda ya-ayib adetullaha riayetle can verip an alan, kan dkp kal'a alan slm mcahidleridir. Bu mcahidler ordusunun mnevi mimar Ak emseddin Hazretleri, Sultan 2. Mehmed' Kostantaniyye'nin fethi iin daima tevik etmi, desteklemi ve onun ve ordusunun muvaffakiyete ulamas iin Rabi l'ya niyaz ve tazarruda bulunuyor idi. Bir gn Sultan Hazretlerinin Kutlu otana u haber ulat. Ak eyh, keif yoluyla Peygamber Efendimiz (S.A.V.)'in mihmandar Hazreti Eb Ey-yb'l Ensr'nin kabri eriflerini bulmutu. Bu haber slm ordusunda bir mjde olarak kabul olundu. Mcahidler ordusunun kuvve-i mneviyesi en yksek dereceye vard. nk bu kuvve-i mneviyenin ykselmesi iin sebeblerin en by bu byk sahabinin hayatnda mndemi idi. Medine'de bir gn Kur'an- Kerim okurken cihadla ilgili ayetlere gelince doksan yandaki bu aksakall sahabi ayaa kalkar

zrhn kuanr, klcn beline takar, okunu yayn alr. Ben Halifenin ordusuyla cihada gidiyorum, der Evlt ve torunlar baba sen yalsn, o i bizim iimiz artk, derlerse de o mbarek sahabi vecd halinde, kimseyi dinlemez ve Halifenin ordusuyla Beldeyi Tayyibeye cenge gelir ve burada ehadet mertebesine de nail olur. Bu doksan yandan sonra cihada kan sahabinin kabrinin bulunuu fethin yaknlnn iareti olduu aikr olduundan, blbln gl dalna konmas gibi, zaferin de slm mcahidlerinin auuna gelmesinin sembol olmutur. Dolaysyla kuvvei mneviyyelerinde tezaydne vesile olmutur. Gemilerin Karadan Yrtlmesi O kerim ve Devletl Padiah, Boazkeseni yaptrrken Bizans elilerine Benim hakikat kldm yere sizin hayallerimiz bile ulaamaz derken bu muazzam olay da herhalde kastetmi olmaldr. Bu muazzam olay biz anlatrken bir gemiye bir tank ykleme zorluklarn dndmzde bundan bebuuk asr evvel karada yrtlen gemileri, a karnmz doyurmak ve plak bedenimizi giydirmeye ancak yeterli olan aklmzla yapmann zorluklarn da dnmesini bilmeliyiz. Dolmabahe'den (o zamanki ad Yeni Hisar) yukarya detilmi keresteler yalanm ve gemiler bunlarn zerinde kzlerin ekmesi ve mcahidlerin bilek gleri ile aslmalarnn yannda dervi gazilerin H Allah! H Allah! zikirleri arasnda Halic'e indirilen gemiler sabahleyin Bizans halknca, Halic'in sularnda seyir ederek Bizans'n geri hatlarn da topa tuttuu grlnce, btn mitleri bir balon gibi snd. nk limann n tarafna gerdikleri zincir oray korumutu amma; akllan durduran bu harika olayn gereklemesine mni olamamt. Derler ki; Halic'e inmi gemilerden geri hatlarna at yaplan Bizans'n hl gevemedii mdafaaya devam ettii grlr. Ehlullahtan olan hazreti F^tih durumu tefekkr eder ve ol perdeler alp ona ayan olur. Cibali Baba derler bir sufl vel duas berekt ile bunlara zarar ilimesine mnidir. Secdeye kapanan Hazreti Padiah, Rabbi Zlcelle yalvarr yakrr ve der ki, Ya rabbi; eer ki Cihan Serveri'nin hadsi eriflerinde mjdeledii emir bensem tebcil eyledii asker bu askerse buna mni olan sen bilirsin, onu kabz eyle) diye dua eder. Ve dua Cenab- Hak indinde kabul olunup Cibali Baba kabz olunur ve siyanetten mahrum Rum taifesi, zarara ve ziyana uramaya balar. Kati Ve Son Hcum Fatih muhasarann sonlarnn geldiini hissediyor, fakat mridi, efendisi Ak emseddin Hazretlerinden durumu renmek fethi myesserin ne gn olacan sormak zere ir Mahmud Paa'yi iki defa eyh'in otana gnderdi. kinci gi-

dite cevab gelmiti. Cemaziyel evvel aynn onsekizinci gecesinin afanda umum bir taarruz yaplrsa Allah'n inaye-tiyle fetih myesser olacaktr. dendi. Derhal hazrlklara giriliyor, btn gece Orduyu Hmayun ibadet ve sava hazrlklar le megul oluyor. Btn kumandanlar birliklerini dolayor, onlar hazrlyorlard. afak skerken Beyaz Atnn zerinde bembeyaz elbiseler iinde Hazreti Padiah ordunun en n safnda klcnn zafer prltlarn aksettiren parlaklyla hcum emri veriyor. Dmana bizzat taarruza geiyor. Artk zafer slm'ndr. Kostantaniyye zaferler Sultann oluyor. Fatih ona lkap, slmbol Kostantaniyye'ye isim oluyor. Hazreti Peygamber (S.A.V.) Hendek Savanda sahabinin kramad bir ta paralarken kan kvlcmda grd Sultan bu Sultand ve asker bu askerdi. O ne gzel bir emir, o ne gzel bir askerdi. Fatih Sultan Muhammed Han ve slm Ordusu Osmanl Ordusu idi. Evet muhasara 53 gn srm, Ak emseddin Hazretle-ri'nin mjdeledii gn feth olunmutu. Hicri 857, Mild 1453 29 Mays Sal gn slm Ordusu mjdelerin gerekletiini iln ediyordu. Srbistan Seferi Kostantaniyyeyi, stanbul Fatih Sultan Mehmed Hazretleri, yirmi gn kald bu yeni beldede intizam temin ettikten, Rum ahalinin slm iinde gsterilen artlarn yni Hristiyanlarn dini inan ve ibadetlerine yn verecek patriklerini setikten sonra bugnk stanbul niversitesinin bulunduu yere bir saray yaplmasn irade etmiti. Yine payitaht olan Edirneye dnmeden son bir iradesiyle Karadeniz kylarndan bebin ailenin stanbul'a getirilmesini ve yerletirilmesini emretmiti. Edirne'ye bir ok lkenin sefaret heyetleri geldiler. Tebriklerini sundular ve bir ok hediyeler de getirdiler. Bunlarn iinde Srbistan Eli Heyetinin durumu zellik tekil etti. Eskiden Osmanlnn olan baz kaleler yine Srblara gemi idi. Bunlarn bazlarn kurtarmay dnen Srbllar, bu kalelerden bir kann anahtarn hediye olarak gnderip Fatih Hazretlerinin gzn boyamak istediler. Fakat Hazreti Padiah, Avrupa serhadlerindeki siyas durumlar pek yakndan takip ediyordu. Kral Yorgi, Srbistan krall ile alkas olmad halde bu yerlere ve Srp krallna sahipleniyor ve ayrca Sultan 2. Murad'n Haremi Prenses Mara'nn hakkn da gasb etmi bulunuyordu. Sultan Fatih Srb elilerine Yorgi bir iki para khne kal'a ile aldatmak ister, onun ancak Sofya dibinde kk bir sancaa hakk olabilir diyerek niyetini bildirmiti. Kral Yorgi bu haberi alnca birtakm dahil tertibatlar ald. Aile efradn yanna alarak Macar kral makamnda bulunan Yanko Hnyad'n himayesine girdi. Topladklar hafif svari alaylar ile Srbistan ve Bulgaristan'a dahil olup ehirleri yama ve ykmaya, insanlar kana boyamaa baladlar. Trnova

civarna kadar geldiler Askerimiz onlara yetiemeden Tu-na'nn br tarafna getiler. Hazreti Padiah sratli birliklerle Srbistan'a dahil olup bir ok yerleri zabt etti. Ostrovice'yi muhasara altna ald. Bir mddet de Semerdire'yi sktrp gzel bir ders verdiler. leri gelenlerden ellibin kii esir topladlar. Firuz Bey kumandasnda bir miktar asker brakld. stenilen muvaffakiyet elde edildiinden Hazreti Fatih Edirne'ye dnd. Sultan Hazretlerinin avdetini haber alan Hunyad ve Yorgi yeniden saldrdlar. Bu sefer yanlarnda birok hristiyan delvetlerin ordularndan birlik vard. slm askerinin ounu ehid ve kumandan Firuz Bey'i esir aldlar. Padiah hemen ehir ky tarafna sefer ktysa da Hunyad Macaristan ilerine kat. Yorgi ise padiaha senede otuzbin altn vergi vererek sulh teklifinde bulundu. Fatih Hazretleri bunu muvafk grd. Hicri 858/Mildl 1454. Bu anlamadan bir ka ay sonra Evranos zadelerden shak Paa'nn olu sa Bey, Sultan Fatih'e ulak gndererek Srbistan'n fethinin zamandr, diye bilgi sundu. Hicr 859/Mild 1455 ylnda Srbistan'n byk bir blm Devleti Osmaniye'nin hududlarna lhak olunmu oldu. Padiah Hazretleri oradan Kosova'ya inerek /Hdavendigr Sultan 1. Murad Hazretlerinin ehadet yerini ziyaret etti ve Hatmi erif tilvet olundu. Oradan Selanik yoluyla Edirne'ye geildi. Bu Selanik yolu ile dnte Solakzde nam tarihi Hamza Bey'in donanmasnn Padiah Hazretlerini naklettiini sylerken gemiye arab da yklendiini yazar. Merhum Mizanc Mehmed Murad Bey bunu fevkalade bir isabetle red eder. slama ballkta ems az bulunur bir insan olarak grd Hazreti Fatih'in ikiyle katiyyen alkas olmadn belirtikten sonra tarihlerden byle iftiralarn temizlenmesini pek isabetli olarak tavsiye ediyor. imdi biz merhum mizanc Mehmed Murad Bey'e bu mevzuda itirak ederek diyoruz ki; Batl tarihiler bu tip iddialar bizim kaynaklarmzda bulmasalar bile eninde sonunda slm dman olduklarndan bu zatlara iftiradan kendisini alamazlar. Peki bizim olan Solakzde merhum byle bir eyi olmadan nasl yazabiliyor. Sultan Hazretlerinin irette olmad ihraz ettii manev makamlar mnasebetiyle de aikrdr. u halde bu zatlar nar urubu vesaire urublar itiklerine gre urublarn arab gibi okunmas ihtimali daha ar basmakta olduu intiban veriyor bize. Belgrad Muhasaras Belgrad' almaya karar veren hazreti Fatih Srbistan'a dalarak nne gelen yerleri ineyip geti. Muhasaralarda en nemli silh phesizdir ki toptur. stanbul'un fethinde kullanlan bu toplarn buralara tanmas ok zor olduundan Sultan Hazretileri yksek dehas sayesinde seyyar top dkmhaneleri kurdurmu, her muhasaraya gittikte muhasara yerinin icabna gre toplar dktryor idi. Bilhassa hesaplarn kendi yaparak mucidi olduu Havan Toplan ok nemli vazifeler gryordu. Burada u durumu mutlaka belirtmeyi

lzumlu gryoruz: Bilindii gibi zamanmz Ekonomi eytan ismini verebileceimiz salgn bir hastaln insan uuruna yerleip her eyi madde asndan grmelerinden dolay manev hayat red veya lzumsuzluuna kail olanlarn mateessf ok olduu bir zamandr. Baz gr sahibler kardelenip mz tarihi islmiyet'ten verdikleri misallerle; yanl yola sapm ekonomi eytannn tuzana dmlere yol gstermek isterler. Ne var ki onlar esir olduklar madd dnyalarndan hals olamayp bu tavsiyeleri ve misalleri kulak arkas ederler. Her muhasara edilen kal'ann hususiyetine gre top dktren ecdadnn acaba sanayii ile ekonomik bir olayn gerekletirildiini dnebilirler mi? Belgrad kal'as nnde 320 adet muhtelif ebat ve sistemde top dktren Hazreti Fatih, slm milletinin yksek vasflarndan birini ortaya koymu olmuyor muydu? Hl harp sanayini kuralm m, kurmayalm m mnakaas yaplan memleketimizde ne acip ve zc bir haldir bu mnakaa. Ecdadmz bu mnakaalar deil yapmak, dman kalesi ve siperleri nnde, onlara gstere gstere harbin gerekli silhlarn imal ediyordu. Y-rabbi sen bu millete izan nasib eyle, harb sanayini kurmasna vesile olacak intibahi ltfeyle. nk atalar szdr: stersen sulhu salh hazr ol cenge. Biz gene Belgrad nlerine dnelim. Belgrad nlerinde yzyirmi adet top dktren Sultan, kaleyi muhasaraya ald. Ayrca ikiyz para kk gemi Tuna nehri yoluyla Belgrad nlerine getirilmi yarm ada eklindeki ehri, Tuna ve Sava nehirlerinden de muhasaraya katldlar. Belgrad kalesi kolay alnr bir kale olmamakla beraber stanbul surlarn am bir ordu iin her halde zor deildi. te bu muhasaraya byle bakldndan olacak ki netice iyi olmad. Evvel hedefin Belgrad kalesini almak olduu aka ifa olundu. Halbuki Belgrad kal'as Avrupa'ya alan bir kap idi. Papalk, Osmanl Devleti'nin maksadn renince btn hristiyan dnyasn ayaa kaldrd. Yanko Hnyad'n komutasnda ok byk bir ordu tekil edildi. Ayrca gayet iri kalyonlarla mcehhez bir donanma da bu ehli salip seferinde vazife ald. Ehli salip donanmas Tuna ve Sava nehri zerinde muhasaraya katlan donanmamza iddetli bir saldrda bulundular. Maalesef hl denizlere hkim olabilecek duruma gelememi donanma bu sava kaybetti fakat gayet akllca bir davranla gemilerini kendileri yakarak dman eline gemesine izin vermediler. Donanmann bu malbiyetine ramen muhasaraya devam edildi. Bir hafta sonra umum bir hcumla ehre girildi. Ve bir ksm igal olundu. Lkin ehrin br ucundan, Yanko Hnyad komutasndaki ehli salib ordusu da ehre girmiti. Osmanl Ordusunun ok az bir blm Karaca Paa balarnda olduu halde ehre girebilmilerdi. ehir iine giren mcahidler ricat yolunu semeyip dmana pala savurmay cana minnet bildiler ve balarnda sevgili paalar Karaca Paa olduu halde vurua vurua e-hidlik mertebesine vasl oldular. Karaca Paa'nn kale iinde kal, ehadetinin kesin oluu Hazreti Padiah ok zd, btn tedbiri terkedip

kale kapsna drt nala kaldrd atyla yaln kl saldrd. Dman iinden ok iri bir silhor Hazreti Padiahn zerine kotu. Onun hcumunu ustaca bir manevrayle savuturan Sultan klcn yle bir hrsla indirdi ki herifi baltann kuru bir kt ikiye yarmas gibi bandan aaya kadar ikiye ayrd. Etraftan koanlar padiah tek bana kaleye hcum etmekten zor caydrabildiler. Karaca Paa'nn ehadeti btn azeb askerinin kuvvei maneviyyesini altst etmiti. Onlar intizamsz bir ekilde dalmaya balaynca durumu gren Yanko Hnyad ve Yorgi hcumlarn ota Hmayuna doru sevk ettiler. Azeb askeri iyice dalm bir miktar Yenieri ile Kapkulu askeri balarnda en gzel emir Hazreti Fatih olduu halde ok kanl gs gse, kl klca bir sava yaptlar. O gn sava meydann^ rakibsiz cengveri Hazreti Ftih idi. Omuz stnde ba brakmyor, bir yandan da sistematik bir ekilde ordunun geri ekilmesini idare ediyordu. te bu srada ayandan hafif bir yara alarak gazilik rtbesine nail oluyordu. Bir mddet sonra altbin kadar slm ordusu svarisi sava yerine yetiince mukavemet dengeye dnt. Bir mddet sonra da dman ordughdan def etmeye muvaffak oldular. Padiah bunu bir malbiyet olarak telkki edip firar edenleri bulduu yerde bu dnyadan da, ordusundan da terhis ediyordu. Ehli salip ordusu ise son derece telefat vermi, Yanko Hnyad dahi ald yaralarn tesiriyle bir mddet sonra bu dnyadan terki can eylemiti. Kral Yorgi ise o oktan lmt. Hicri 860/Mild 1456. Sultan Fatih bu seferden sonra kendisine kaca seferin nereye olduunu soran vezirlerine Sakalmn bir teli bundan haberdarsa onu yolup atarm diye cevap verdii sylenir. Mora'nn Fethi stanbul'un slm'a ram olmasndan sonra Mora yarmadas birden bire anari ve kargaaya sahne oldu. Kostantin Dragazes'in kardeleri Tomas ve Dimitri Dragazes Mora'dan kamak iin hazrlklara baladlar. Bu srada Hazreti Fatih bunlara gnderdii bir emirle ylda onikibin altn vergi verdikleri takdirde vazifelerinde kalabileceklerini bildirmiti. Bu haberi alan bu iki karde kalmak m zor gitmek mi zor dncesi iindeyken ve kalmaa karar vermek zereyken ahali bunlarn kama haberini alm olduundan iyice galeyana geldi. Bir de Manue! Kantakuzen kendi hesabna bu ki kardein aleyhine kyam etti. stelik de Arnavud sergerdelerinden Topal Petro, Fatih Hazretleri tarafndan taleb edilen oniki bin altn kendisinin dyeceini iddia ederek kyama kalkt. Artk iler orbaya dnmt. Korent Muhafz Hasan Bey; durumu Hazreti Padiahn otana bildirdi. Sultan Fatih Hazretleri; ii ehline vermeyi hem Cenab Hakk'm kitab- Muhkemindeki yeti kerime ve bu yce emri uygulamaktan bir an bile ayrlmayan ced'inden tevars eylemiti. Mora iinin ehli de Turhan bey idi. Turhan Bey'n yanna verdii bir mfreze ile daha evvel yaplm Mora seferlerinin bu usta emektarn Mora'ya gnderdi. O havalide herkes Turhan Bey'in

namn bilir, sevgiyle kark bir korkuyla kendisine tbi olurlard. Ve nitekim ileri gelenler Turhan Bey'i hemen karladlar. Turhan Bey.,, kendilerini hsn kabul ile karlamakla beraber babacan bir tavrla azarlad. Adaletsizlikle memleketin idare olunamayacan anlatt. slm'n muvaffakiyetinin iyilere mkfat, ktlere ceza vermekte kusursuz ve adil olmaktan geldiini izah etti. kendilerini dzeltmezlerse Hazreti Padiahn memleketlerini igal edeceini bildirdi. Turhan Bey, Dimitri ile Tomas'n hkmetlerini tasdik etti. Onlara as olanlar da cezalandrd. Bylece d grnte sknet temin olundu. Fakat Tomas stanbul'un mslman-larn eline gemesi yznden yok olan Dou Roma kayserli-ini yeniden kurmak ve bu unvanla anlmak sevdas iie yanp tutuuyordu. Bu hlyalarn gerekletirmek iin ise durmadan fitne ve fesadlar karyordu. Tomas vahetini arttrm, yanna davet ettii akrabalarn ocuklar ile beraber hapse atarak onlar alktan ldrd. Ahaya Prensinin damadnn gzlerini oyup, kulak ve burnunu kestirip ayak ve kollarn krdrd. Lkin bu srada istimdad feryadlar da dergh Padiahye varmt. te Hiristiyan bat'mn insan buydu. Bunlarn zulmne, birbirlerine yaptklar haince, canavarca ikencelere Allah adna, insaniyet namma son vermek mslmanlara dyordu. Hey batl ve vah Avrupa; sen nasl bir manta sahipsin ki, senin dindana ve rkdana adalet ve insanca hayat yaamay getiren mslmanlara Barbar Trkler dersin. Hazreti Fatih, Mora'ya yrrken ilk feth ettii kale Tarsus kal'as idi. Burann muhafzlar savaa lzum kalmadan teslim olduklarndan kendileri eman ile mkfatlandlar. Lkin ertesi gn bir i darbeye teebbs ettiklerinde derdest yakalanp elleri, ayaklan gzel bir sopadan geirilip hurdaha olundular. Bunun zerine kffr bu kale'nin ismini deitirip Tokmak Hisar koydular. Akllarnca dayaktan geirilen ihanet ehli kale muhafzlarna yaplan sanki ikenceymi de bu isim ebediyyen bu barbarl haykracakmi! te bu Avrupal byledir. Hem sandal sallar hem de frtna var diye feryad eder. Hicr 862/Mild 1458 yln gsteren tarih, Mora'nn tamam ve Yunanistan'n byk bir blmnn Osmanl hu-dudlarna dahil ve sancak beylerine taksim olunmasna ahit oluyordu. Adalarn Fethi Adalarn fethine Edirne'nin yegne iskelesi olan Aynos iskelesini almakla baland. Arkasndan Limni, Midili donanmay hmayhuna boyun emiti. Rodos iyice sktrlm ve stankye asker karlmt. Arkasndan mroz, Taoz feth olunmu idi. Bu suretle Rumeli sahilindeki adalar zapt olunmu oldu. Bu srada Midilli adas halknn byk bir blm stanbul'a nakil olundu. Sadaretten azledilen Mahmud Paa kaptan deryala getirilmi, bu zat tenzili makama ramen hizmetten ftur getirmemi, tayin buyrulduu vazifede byk muvaffakiyetler gstermi, donanmay bir gzel slah edip intizama koymu, yllanm Venedik sava gemilerini bucak bucak kamaya mecbur brakmt.

Bu arada da Akdeniz'in en mhim adalarndan olan Girid Kbrs'tan sonra gelen Eriboz adasn feth eylemiti. Venedik Muharebesi Ve skender Bey Gailesi anakkale Boaznn tahkimatn yapmaya karar veren Hazreti Fatih, derhal ie giriti. Rumeli sahilinde seddlbahir, Anadolu sahilinde ise anakkale istihkamlar yapld. Her iki tarafa da otuzar adet byk toplar yerletirildi. stanbul'un deniz tarafndaki surlar da salamlatrip top-lada donatld. Bu arada Kadrga liman da temiz ve intizaml bir liman haline getirildi. Bu arada Hazreti Fatih dnya siyasetine yksek vukufunun en nemli delillerinden biri sayla bilecek olan u manevray yapt. Midilli adasnda Floransa'-lara bir imtiyaz tanyarak onlar Venedik ve ehli salib kkrtcs Papa'nn gizli toplantlarndan haberler getirmekle kulland. Bu arada da Arnavutluk Beyi, skender Bey gailesine son vermek zaman geldiine karar verdi. skender Bey, Venedik himayesine girmi btn Arnavutluk sahilini Venediklilere mstemleke gibi vermiti. Venedikliler kodray bile kendi ehirleri gibi kullanyorlard. Buna mukabil skender Bey, slm mcahidlerine kar yapt savalarda bunlardan yardm alyordu. Sultan Fatih'in gnderdii mfrezeler bunlar ovalarda yaptklar savalarda yeniyor buna mukabil skender Bey kuvvetleri dalara ekilip mcahidleri zerine ekince galibiyet onda kalyordu. Bu savalardan birinde skender'in kardelerinin oullarndan biri esir edilmiti. Bu adamn ismi Hamza Bey'cii. Kendisine bir miktar asker verildii takdirde bu iin sonunu getireceini sylyordu. Yanna bir miktar kuvvet verildiyse de bir netice almak mmkn olmad. Ancak bu savalardan birinde skender Bey ok byk bir bozguna urad. Ordusunun en cengver askerinden bebin kadar bu savata can vermi, o yetmiyormu gibi en kymetli arkadalarndan Mzahi telef olmu, stelik de Debreli Musa adl bir sergerde de Sultan Fatih tarafna iltica etti. Bu srada Hazreti Fatih baka ilerle megul olunduu iin skender Bey'e imal (Kuzey) Arnavutluk sanca verilerek bu sancak beylii skender Bey'e tevdi edilerek bir mtareke yaplmt. Bu mtarekenin artlarndan biri skender Beyin oullarndan birini dergh Hmayuna gndermesi idi. skender Bey bunu aka red etmemi olunun kk olduunu ileri srmt. Sultan Hazretleri de bu mtarekeyi bozmak istemediinden zerine varlmad. nk siyasal durum byk bir harbin almetlerini hissetirmee balamt, Hicr 864/Mild 1460. Bu mtareke yl kadar devam etti. ne var ki, sene getikten yni Hicr 867/Mld 1463 ylnda Papa kinci Pius bir ehli salip ordusu tertib etti. Bu ehli salip kuvvetlerine skender Bey'i de katmak iin, Dra Piskoposu Ancelo'yu vazifelendirdi. Bu cerbezeli adam balangta skender Bey'i kandrmaa muvaffak olamad. skender Bey, ben, ahde imza koymuum, besa demiim, diye teklifi geri evirebiliyordu. Lkin Ancelo, bir dinsize kar (h) verilen szn hkm yoktur, diyerek skender Bey'i kandrmaya muvaffak oldu. Rahip Anceio bu

muvaffakiyeti yznden kardinallie terfi ettirilirken, Osmanlnn bana yine pskll bel olarak skender Bey sava alanlarna yrmt. nce eremet Bey, sonra da Balaban Bey'in mfrezeleri ile yapt savalarda kh malb, kh galib oluyordu. Ne var ki, bir sr zarar verdii meydanda idi. Bunun zerine Hazreti Fatih bizzat kendisi bunun zerine yrd. Fakat skender Bey, dalara kat. Arazinin verdii avatajlardan istifade ederek Sultan Hazretlerini ok uratrd. unu hemen ilve etmek icab ediyor ki, basnmzda Gazete oiarak hretini yapan bir gazete kard Binbir Temel adl seri kitaplarda Acem klc gibi iki tarafl bir kesme yaparak bazen fevkalde gzel eserlerin gn yzne kmasn temin ederken bazen de son derece mide bulandrc kitaplar da yaynlamaktadr. te bu mide bulandrc kitaplarn banda Trk Dostu diye tantlan La Martin tarihidir. Yedi kitap halinde kartlan bu kitap, bu slm milleti iine bir sr nifak tohumu atan bir kitaptr. te bu kitapta Hazreti Fatih gibi bir ztn karsnda skender Bey bir dev gibi gsterilir. Ve skender Bey'in Hazreti Fatih tarafndan hi malp edilemediini ileri srer. phesiz kesin galibiyet iin iki taraf kuvvetlerinin birbirleriyle bir meydanda kat'i bir netice iin arpmas icab eder. Devaml kaan bir taraf, kovalayan tarafa galib gibi gsterilmek istenirse buna bitaraf tarihilik, yok Trk dostu gibi lkablar verilmez. Hal ruhunu iinde muhafaza eden ve kusmuunu kibar szler ve hareketlerle zerimize avu avu b... atar gibi tarafgir ve slm dman olarak vasflandnlabilir. Bu La'martin tarihini okuyanlar bilsinler ki, Osmanl Tarihini bu adamdan renmeye kalkmak, Dini slm msteriklerden renmek kadar batl ve tehlikelidir. Bu mlhazamza bir misalle son vermek istiyoruz. Gnmzn slamc genliinin yapsnda bir yeri olan bir yazar, kendisine sataan bir gazeteciye neden cevap vermediini soranlara, bir rovelver patlad diye krkikilik top atelenmez, diye nefis bir cevap vermitir. te bu olay da, Sultan Fatih bir Cihan Fatihi; skender Bey se bir da birliini komutandr. Mukayese olunmaz mukayese yanltr. Bahtszlktr. Maksatldr. Biz gene mevzumuza dnelim. % Bu uramalardan bkan Sultan Fatih, skender Bey'in etrafn evirtip dtan gelen yardmlar kesmee muvaffak olduktan sonra ordusunun byk bir ksm ile ekildi. Zaten az sonra da skender altm yanda Venediklilere ait olan Le ehrinde ld. skender Bey'in lmnden sonra Arnavutluk seve seve Osmanlya tbi oldu. Ne var ki kodre. daha evvel yazdnz gibi adeta Venedik tasarrufunda idi. Hadim Sleyman Paa kuvvetleriyle buray muhasara etti. Harp sanayimizin kendimize ait oluunun faydalarn dile getiren bu kuatmada toplar kodra kalesinin nnde o kalenin icabatna gre dkld. Ve topa tutuldu, alan gedikten slm mcahidleri dald-larsa da ehri ele geirecek bir kuvvetle giremediklerinden bir mddet gs gse arpp geri ekildiler. Kalenin mukavemete imkn kamam, ikinci bir hamleyi karlamaya hli yokken bu srada Hadim Sleyman Paa'ya gelen bir emir muhasarann derhal kaldrlmasn icab ettirmiti. .Budan Bey'i isyan etmiti. Bunun te'dip edilmesi gelen emirde yazlyd. Demek ki

vakti saati gelmemi olan fetih; vaktini bekliyecekti. Hicr 880//Mild 1475. Nevar ki sene sonra Hazreti Padiah bizzat ordusunun banda olduu halde Ve-nedik'i sulha raz ettiinden fetih gerekleecekti. Bodan syannn Bastrl Hadim Sleyman Paa gelen emir zerine kodra muhasarasn kaldrm ve Bodan zerine yrmt. Tuna'dan Eflk yakasna getiler. Ne var ki yorgun ve hastalkara tutulmu ordu, yollarda birtakm yama ve apul hareketlerine baladlar. Bodan hkimi bu haberi aldndan birliklerini muntazam bir hale koydu. Dalma durumuna dm olan slm Ordusu bu muntazam birlikler tarafndan tutulduu yerde imha edildi. Maalesef pek ok ehid verildi. Hadim Sleyman Paa dahi kendisini zor kurtard. Bu haberi alan Yce Padiah ordusunu o tarafa evirdi. Bir ormann iinde istihkm kurmu olan Bodanllann zerlerine at kesif top ateinden rken Yenieriler, dmann zerine yrmeyince, sava alanlarnn bu kahraman Sultan eline ald kalkan ile tedbirin alm, Cenab Mevl'nn koruyuculuu sayesinde bizzat dmana hcuma geince, Kapkulu askeri ve daha sonra Yenieriler gayrete gelerek o orman Bodanlya mezar ettiler. Yiitler can verdiler, cennete alndlar, gaziler can aldlar, an verdiler. Yce slm askeri ve onun dahi Sultan Hazreti Fatih zafernmesine bir sayfa daha ekledi. Trabzon Kayserliinin Ve sfendiyar Beyliinin lhak Rumeli ve Avrupa'daki meseleleri hl eden Yce Padiah, Aknclarna, Avrupa ovalarn iaret etmi, atlarnn nallar: ile buralarnn tozunu, naralar ile kulaklarn tozlarn, grz ve kllar ile vcudlarn ortadan kaldrcaklar yerleri hedef olarak gstermi ve zaferlere in gzlerini Anadoluya e virmiti. Trabzon, stanbul'un fethinden sonra bir Kayser'lik hviyetine brnm Rumlarn kblegh ve yeniden can bulma mitlerine bir istinat olma hline gelmiti. Arada sfendiyar Beylii topraklar uzanyor, Karadeniz Erelisi ve Amasra limanlar Cenevizlilerin adeta nfuzu dairesinde bulunuyordu. Bu i byle babo braklrsa Anadolu'nun yeniden kaynamaa balamas iten bile deildi. Msr Sultanna, Hacca giden yollarn menzillerindeki su sarnlarn yaptrmas iin haber gnderen ve bu sarnlarn yaplmasnda kullanlacak madd yardm da beraberinde gndermekle suih iinde meseleleri hl etmeyi gaye edinmi bir Padiah Cihan elbette hkm ferman olduu lkesinde bir dinamit fs barndrmak istemezdi. O fy yok etmek ve o fy meydana getirmeye alan elleri krmak, mel'un ba'larn koparmak phesiz vazifesiydi. Sadrazam Mahmud Paa, ilkbahar mevsiminde Amasra nne gitti ve o srada da Hazreti Padiah, Bursa zerinden yola kmt. lk muvaffakiyet Amasra'da elde edildi. Amasra; Cihan devletinin anl ordusunu ve donanmasn karsnda

grnce derhal teslim oldu. Peinden Sinob'u da feth eden Sultan; Amasra, Sivas tarikiyle (yoluyla) Erzincan'a oradan da Erzurum yoluna dnce asl maksad anlald. Maksat anlald sz zerine ok ksa hatrlatma yaplm. Hz. Fatih seferi nereye murad ettiini hi bir zaman sylemezdi. Ancak yaplan hazrlklarn azl ve okluu buna bir l tekil edebilirse de bu da kesin bir tahmini icab ettirmezdi. te bu Yce Sultan srrn esrarn muhafazaya sk skya bal bir zt idi. Evet maksat Cizun Hasan'd. Uzun Ha-san'n bir darbe almas icab ediyordu. Akkoyunlu devletinden ve Uzun Hasan denilen bu zattan 3r nebze olsun malmat verelim. Timurlenk'in lmnden sonra birbirine den oullarnn kavgalar, Akkoyunlu aireti =xniri Uzun Hasan'a bir deviet tesis etmesine frsat vermiti. 3u devletin hududu epeyi de geni ve yekpare idi. Yni dev-etinin iinde baka bir kenin topra yoktu. Ham hayali, Ti-murlenk'in kurduu bir devlet gibi byk topraklara sahip bir jlke tasarlamakt. Yzbinlerce asker hav, bir ordusu vard. Uzun Hasan, bir sene nce Hazreti Fatih'in huzuruna gnderdii bir eliye, Devleti Osmaniyye'nin t elebi Sultan viehmed zamanndan balayan her sene hediye gnderilerek devam temin edilecek dostluun nianesi olan bu hediyelein gnderilmediini bu zamana kadar geen vakit zarfnda tunlarn yekn olarak denmesini talep etmiti. Yce Sultan Mehmed Fatih Han bu talebe kar btn ciddiyet ve nezketini muhafaza ederek u ince ve tarihi cevab verdi: Sizi bana gnderen zn Hasan Bey'e selmlarm gtrnz. Talep ettii eyleri vermek zere geiecek sene bizzat kendim geleceim, o vakit grp, konuabiliriz. Baz tarihiler bu cevab veren Hazreti Fatih'i, derhal Yld-m Bayezid cennemeknn, Timurlenk'e verdii cevab mukayese ederek Fatih Hazretlerini takdir edip, Bayezid Hazretlerini sert mektuplarndan dolay ktlemee alrlar. Bu slm milletinin evldlar ok iyi bilirler ki hal ve keyfiyet her zaman ayn olmaz. nsanlarn meziyetleri de bir presten kma imalt gibi tpa tp olmaz. Uzun Hasan, Koyunlu Hisarn nfuzu Osmanl hududu dahilinde olmasna ramen gaflete derek zorla ele geirdi. Bunun zerine bir Osmanl mfrezesi, Gedik Ahmed Paa kumandasnda Koyunlu Hisar'a gnderildi. Bu mfreze Koyunlu Hisar' muhasara altna ald gibi etraftaki yerleri de yle bir bast. Uzun Hasan yardm kuvvetleri gnderdi. Gedik Ahmed Paa ve mcahidleri gelen bu orduyu da perian ettiler. Uzun Hasan bu malbiyetten rkd ve validesi Sara Hatunu ve ulemadan eyh Hseyin nam bir zat eli tayin edip Hazreti Fatih'in otana gnderdi. Sulh talebinde bulundu. Sultan Fatih gelen heyeti ve Uzun Hasan'n validesi Sara Hatunu Validem diyerek hrmetle kalad. Ve kendisine Trabzon'a yapaca seferde Uzun Hasan btaraf kalrsa ona ilimeyeceini syledi. Uzun Hasan buna evet dedi. Ancak Hazreti Fatih Sara Hatunu salmad, en derin hrmet ve sevgi ile ota hmayununda arlad ve Trabzon nlerine kadar gtrd. Sara Hatun, her

mnasebet dtke Hazreti Fatih'i Trabzon'a gitmekten caydrmaya alt. Sarp dalardan geerken atlardan inip bir hayli yaya yrmek zorunda kalnyordu. Bu zahmetleri maride eden Sara Hatun: Oul, muazzez vcudunun bunca zahmetlere maruz brakmasna nice Trabzonlar bile bedel deildir, deyince Yce Padiah u akllar durduran manev srlan havi cevab verdi: Klc cihad fsebiliHh iin kuanmm, eer vazifemi yapmazsam ve gazi olmayacak olursam yarn ne yzle huzuru Hak'ka kabilirim. Trabzon nlerine gelmi olan Sadrazam Mahmud Paa kumandasndaki donanmay Hmayun, zaferler sultann bekliyordu. Hz. Fatih, Trabzon nne gelince bir elilik heyeti ter-tib edip Kayser David'e u teklifi bildirdi: Eer mukavemet etmeden ehri teslime edersen burdaki gelirin kadar sana irad verilip Rumeli'de Siroz ehrinde oluk ocuun ile yaarsn. Yok mukavemet edersen mutlaka ok ar cezaya mstehak olursun dedi. Kayser David, bu teklifi uygun buldu. Ei, ocuklar ve bendegnmi yanna alarak deniz yolu ile gsterilen yer hareket etti. Trabzon'un fethinden dolay bir ok ganimet Sara Hatuna takdim olunup selmlar sylenerek zn Hasan'a gnderildi. Anadolu przleri hl edilmi, imdi yalnz Karaman Beylii tek prz olarak ortada kendini gsteriyordu. Karaman lhak Karaman Bey'i brahim Bey, Osmanl Devletinin kuvvetiyle ak atamayacan anladndan ak ekilde husumet gstermiyordu. Buna mukabil bir yandan Gzun Hasan Bey'le, dier taraftan Papalk ve Almanya mparatorluklar ile gizli mnasebetler iinde idi. Yalnz u vardr ki; Avrupa'nn Osmanl Devleti ile uraacak hl ve durumu mevcut deildi. Lkin bu mnasebetler Hazreti Fatih'in et kulana ulamad. Karamanzdelerin an'anev Osmanl'ya kar olan husumeti babadan oula tevars ediyordu. brahim Beyin yedi tane olu vard. Bu aile ana tarafndan Osmanl'ya akraba oluyorlard. Karamanllar, Sultan Fatih Hazretlerinin halazadeleri idiler. te bu yedi ouldan alts Yce Padiahn halasndan dnyaya gelmilerdi. Bir tanesi ise brahim beyin cariyesinden olma idi. Alt olunun Osmanl'ya meyilli olabileceini hesab eden brahim Bey cariyeden doan olu shak Beyi kendisine vris tayin etti. Ana tarafndan Osmanl olan alt olunu mirasdan mahrum etti. Beyzadeler bu karara son derece mteessir olarak syan bayran atlar. brahim Beyi Konya'dan uzaklatrdlar. Bunun znts ile vefat eden brahim Beyden sonra ocuklar miras kavgasna devam ettiler. Bunlardan Pr Ahmed Bey Konya'da Karaman tahtna culs eyledi. shak Bey bu durum karsnda zn Hasan'a bavurdu. Gzun Hasan kuvvetleriyle Konya'ya yrd ve Pr Ahmed, Sultan Fatih Hazretlerine iltica etti. shak Bey hkmetini kurdu. Ne var ki zn Hasan'n askerleri Konya'da yaptklar zulm ve enaatle halkn sadece

dmanln kazanabildiler ve hepsi Pr Ahmed Bey tarafn tutmay kararlatrdlar. shak Bey hkmetinin tannmas iin Hazreti Padiaha hey'et gnderdi, padiah, Hazreti Yldrm Bayezid zamanndaki aramba suyunu hudud kabul ederse hkmetini tas dik ederim, diye cevap gnderdi. Lkin shak Bey bu mukabil cevab kabul etmeyince Hazreti Fatih, Anadolu muhafz Hamza Bey'e Pr Ahmed Bey'in tahtna oturtulmas iin emir verdi. Hamza Bey ve Pr Ahmed Bey Konya zerine yrdler. Ermenek civarnda shak Bey'le karlatlar. Meydana gelen savata shak Bey fec bir malbiyete urad ve soluunu zn Hasan Bey'in yanna iltica edince rahata alabildi. Silifke kalesi, shak Beyin hanm ve onun kk olan ocuu eline kald. Tahta geen Pr Ahmed Bey Saklanhisar, Ilgn kalesi ve Akehir'i bir hediye olarak Devleti Aliyei Osmaniyyeye takdim ettiler. Hicr 868/Mild 1464. Lkin bu zm Sultan Fatihi tatmin etmemi, Karaman' mutlaka Osmanl sanca altna almas cab ettiini ciddi ciddi dndrmeye balamt. Ne var ki Pr Ahmed Bey yine baba tarafna eker huyunu gsterdii, dn pmek iin kapand eli bugn yava yava srmaya balad. Bunun zerine Karaman'a Seferi Hmayun tertib olundu. Sadrazam Mahmud Paa, Pr Ahmed'i Konya'dan kard. En sonunda Lrende civarnda yaplan iddetli bir savata Pr Ahmed hezimete urad. Karaman Sanca ad verildi ve byk ehzade Mustafa Sultan a verildi. Hicr 872/Miid 1468. ehzadenin Lalas sfatyla Gedik Ahmed Paa idareyi ele ald. Uzun Hasan le Otlukbeli Sava Uzun Hasan'n hemen zerine gidilmesini dnen Yce Fatih sadrazamla yeniden Mahmud Paa'y tayin etmiti. Mahmud Paa, durumu gryor, Yldrm Bayezid Hz.ierinin bana gelen Ankara Sava malbiyeti daima nnde rnek vazifesi ifa ediyordu. Sultan Fatih derhal orduyu hmayunu harekete geirip gururundan ne yapacan aran, bir slm devleti olan Osmanl'ya kar, Papa ve Hristiyan devletlerle anlama zemini arayan bu adama ki, daha evvel annesi Sara Hatunla selmlar dahi gndermiti. imdi ona hemen haddini bildirmek istiyordu. Anadolu Beylerbeyi Davut Paa, Anadolu askerini yanna bir miktar Rumeli hafif svari askerinden alarak Sultann emriyle Konya'da bulunan ve zn Hasan'n her an taarruzuna uramas muhtemel ehzade Mustafa Sultan ve onun lalas Gedik Ahmed Paa'nn yardmna gnderildi. Hakikaten Clzun Hasan da bir ordu tertib ederek balarna olu Yusuf ve Zeynel mirzalarn yanna asl kumandan olarak Mehmed Bakr Mirza tayin olunmutu. Karamanzde Pir Ahmed Bey ve Kasm bey de bu orduda yer almlard. ehzade Mustafa Sultan, bunlar kemali metanetle karlad. Sultan Fatih Hazretlerinin gnderdii kuvvette yetimi olduundan bu metanet daha da ziyadelemiti. Kreli gl civarnda byk bir sava oldu. Osmanl ordusu

sava kazand. Mehmed Bakr Mirza dahi ller arasndayd. Kara-manzdeler ise firara muvaffak oldular. Hicr 877/Mild 1473 Bu savatan sonra orduyu hmayun bir nefes alm oldu. ark hududuna doru tam bir emniyet iinde yrmee balad. Rumeli askeri Gelibolu Boazndan geerek Yeniehir'de toplandlar. Resm geid yaparak ahaliyi slmiyyenin moralini takviye etme baarsn gsterdiler. Ve tekrar yrye devam ettiler. ehzade Mustafa Sultan ve ehzade Bayezid Hazretleri de anl askerleriyle birlikte orduyu hmayuna iltihak ettiler. Sivas'a gelince burada bir mddet dinlenip, eksiklikler tamamland. Bu arada Rumeli Beylerbeyliine tayin olunmu bulunan Murad Paa, seyyar bir mfreze ile nden Erzincan'a doru gnderildi. zn Hasan'a gelince Frat kenarnda salam bir mevki tutmutu. Sadrazam Mahmud Paa ve Mihaiolu Ali Bey'in tembihlerine ramen Has Murad Paa, zn Hasan kuvvetlerine hcum etti fakat bu bir taktik hatasyd ki, maalesef bu hatann neticesi bata Rumeli Beylerbeyi Has Murad Paa olduu halde bu seyyar mfrezenin mcahidleri ehadet erbetini itiler. Baz tarihlerde bu Has Murad Paa'nn Bizans'ta ihtida edenlerden olduunu syleyen satrlara rastlanmaktadr. Bu hcumun yaplmamas icab ettiini syleyen bu tarihler askeri ile beraber ehyd den bu paay istihfamla anar bir duruma getirmi olduklarnn farknda olmaldrlar. Biz eriat slmiye mertebesinde bu meseleye dmanla savaarak ehadet erbetini imi bu askerlerin balarnda kumandanlar Has Murad Paa olarak bir ehidler zmresi sayp kendilerine Allahtan rahmet dilemeyi lzumlu grrz. Niy-yetleri ancak lemlerin Rabbi bilir, zn Hasan bu n savata, Mehur Turhanzde mer bey ve baz ileri gelen svari birlik komutanlarn huzurunda esir olarak grnce u ham hayalini dile getirdi. Bu seyyar mfreze Rumeli svarisidir. Bu svariler Osmanolu ordusunun bel kemiidir. Ben bu kemii krdm. Osmanolunun artk bana mukavemete mecali kalmamtr. Bundan byle Rumeli saltanat, ile devleti Kayseriyye artk benim olacaktr. dedi. Otluk Beli Savanda Varlan Netice Sultan Fatih Hazretleri' yukarda ksaca tafsiltn ve'rdii-miz olaya ramen orduyu hmayunu zn Hasan'n zerine yrtmekten vaz gemedi. Uzun Hasan ise Baysurt civarna ricat etmi ise de sava mukadderdi. nk aya zaferlerle kutlu Padiah avn mutlak yakalamaa, boyundan byk iler yapmaa kalkan zn Hasan'n beyni blsna grz misali yumruunu vurmay kararlatrmt. imdiye kadar o sultanlar sultannn karar verdii eyi yerine getirmediine ahid olunmamt. Ve yine karar sahibi devietl kararn infaz edecek idi... Nihayet iki ordu Tercan civarnda Otlukbeli'nde kar karya geldiler. ok iddetli bir sava neticesinde zafer gl yzn Osmanl'ya gsterdi. Bu muharebede ehzade Mustafa Sultan ve ehzade Bayazd Sultan byk

kahramanlklar gsterdiler. Uzun Hasan ordusunun Osmanl ordusu karsnda tutunamayacan anlaynca her eyi yzst brakp firar yolunu seti. Yce padiah onu kovalamya lzum grmedi. nk netice ok kesin olarak meydana kmt. Sultan Hazretleri bu zafere kr ettikten sonra buna bir cemile olmak zere ne kadar kendine hediye edilmi kle varsa hepsini azad eyledi. Tarihi Solakzade bu saynn krkbin kiiyi bulduunu kaydeder. Avrupayla Byk Sava Silsilesi Hazreti Fatih, Hicr 878/Mild 1473 senesi sonunda Ot-lukbelinde zn Hasan gailesine son verirken ayn zamanda Avrupa ile savayordu. Avrupa, zn Hasan'a bel balam onun muvaffak olmas halinde, Timurlenk'in kendilerine yet-mibir yl evvel temin ettii avantaj yeniden kazanacaklarn sanyorlar idi. Halbuki ileri yine yanl tutmulard. nk ne zn Hasan bir Timurlenk'ti ne de orduyu hmayun, cen-netmekn Bayazd Yldrm Hazretlerinin urad ihanetle yaralanacak bir orduydu. O yetmiyormu gibi bir de seyr-sluk deryasnda, eyhi Akemseddin Hazretlerinin irad ve mnevi terbiyesiyle Kutbul Evliya makamnda bir Sultan karsndaydlar. Mnkir Avrupal ne bilsin ki Allah'tan baka istinatgah yoktur. Sz buraya gelmi iken buna misal olmak zere kinci Halife Hz. mer'in bir kssasn nakledelim. ki Cihan Serveri Efendimiz Hazretleri (S.A.V.)'den sonra, tarihlerin kaydettii en byk kumandan Halid bni Velid'dir. Bu savalarn byk taktisyeni, meydanlarn yegane aslan, vefatnda vcudu pk'ine bakldnda yara almam hi bir yeri kalmayan bu byk sahabi slm ordusunun bir istintgah haline gelmiti. Mcahidini slm hangi savaa giderse gitsin: Bamzda Halid bin Velid varken mesele yoktur. demee balarlar. Bu artk bir terane haline gelmi her mcahid bunu sylemee balamt. Bu durumu gren Hz. mer derhal gnderdii bir emirle Halid bin Velid kumandanlktan alm ve bir kle azadlsn kumandan tayin buyurmulard. O koca sahbi byk kumandan Halid bni Veiid derhai emre itaat ederek makamn yeni tayin edilen kumandana brakt gibi bir slm neferi olarak savaa katlmt. Okurlarmz ltfen buraya ok dikkat buyursunlar. Bu tyinden sonra m'minlerin emiri sordurmu asakiri mcihidin bu tayine ne diyorlar? Cevap u: imiz Allah'a kald Diyorlar. Hz. mer: Hah ite imdi tamam, nk m'minin btn ii Allah-ladr. Onun yardmyladr. te Avrupal, Allah (C.C.)'un yardm zerinde olan bir Vel Padiahn ve onun mcahidlerinin zaferle mjdelenmi olduunu ne bilsin, zn Hasan' malp ve mnhezim bir halde harp meydanndan karan Fatih Hazretleri orada yalnz zn Hasan' yenmi deil, Hristiyan taassubunu da para para etmiti. te Hicri 886/Mild 1480 ylna gelindiinde Osmanl aknclar Avsturya

nlerinde, talya ovalarnda. Venedik limanlarnda, Krm adalarnda Livay hamd sancan an ve erefle dolatrmlar ve Avrupayi toptan bir malbiyyete, her birini teker teker malb ederek duar etmilerdi. air Yahya Keml bey asrlar sonra yle sesleniyordu: Pr Velvele kt Gedik Ahmed Paa Otrantoya... t Hz. Fatih krkdokuz senelik bir mre byle byk olaylar sdrmtr ki bir m'min bunu mutlaka Cenab Allah'n zafer ve nusret vaad eden vaadinde ve esbaba tevessl etmede olduunu dnmek ve kabu! etmekle mkelleftir. M'min'in dndakinin ne dnd m'mini alkadar etmez. Sakalmn bir teli seferi ne tarafa yapacam bilse, onu yerinden koparr atarm diyen bu byk Vel Sultan Fatih, ehidlik mertebesine bir dnmeyen dnme olan Jakop (Yakup Paa.) tarafndan azar azar verilen zehirle nail olmu, bugnk Gebze kazas civarnda terki can ettikte, dmanlarnn kr ayinlerine, bayram yapmalarna ondan kurtulmalarna sevinten uan bir kffar mileti te yandan kald yerden vazifeyi gtrecek bir slm milleti brakmt. Hicr 887/Md 1481'de Hz. Fatih'in sayl nefesini sonuncusunu verdii gnde. Muhterem okuyucu, Hz. Fatih'in devir ve ahsiyyetini vermeye altmz bu blme iri zam Abdlhak Hamid Tarhan'n Merkadi Ftihi Ziyaret adl nefis iirin metni ve aklamasn koyarak noktalamak istiyoruz. Cenab Mevl Murad olu Hz. Fatih Sultan Muhammed'e rahmet ve onun efaatine bizleri de ilhak eylesin. Merkad- Fatih'i Ziyaret Her kuesinde dehrin, nm- bek-nisrn; ayestedr denilse lem seni mezarn. Kaldn cihanda bin, her nn oldu bir devr; Mlki ezeldi gya tahtnda hem civarn. Sensin o padiah ki bu mmet-i necibe; Emsr bahiindir, ebhar yadigrn. Meydn- harbi kldn san*tahtgh-s evket; Lekerdi hep msellh etb-i bimrn. Sen cism idin fen-Yb, ol ruhi cvidni; Dtn cda sen amma. bakdir itiharn. Ettin muvahhidine mlk-i cihd mefth, Sulh oldu anda cri fermn- feyzbrn. Mazi o perdei gayb kade-i huzurun, ti, o rh- muzlim mde-i gzrn. Tevhid idi meramn islm ile enam, Birleti ol uurda ilminle iktidarn. Beyt-i Hudya konmu chn metf- eslf; Durmu banda bekler, bir kavm trbedrn. Taknda mncelidir hep beyyint- mn, Esrr- !em yezelden masn'olan bu darn. Bir maksada ederdi seyf kalem tevecch, Ahkmna uyard knunu rzgrn. emir kuvvetinde hmendi lerze-bah Mu'cizdi misl-i hme emir-i hud'akrn

Okardi zlf-i yr tedbir-i dilnen, arpand fikr~i hasma takrir-i dil-ikrn. Her aha byle tli' yar olmaz ey eheneh, Ndir geyir nazri bir byle ehriyrn. Bir dem yzn glnce lem bahar olurdu; Misl-i ksf her-c zahirdi birarn. Yoktur senin gurubun, ey neyyir-i mali, Var u'le-i dehadan bin necm-i tbdrn. Bir mecma'-i siyaset buldun ukle esbn, Tbn ufuklarndan ecz-i trmrn. Ervh- m'minindir, encm kadar meail, Bl-y trbetinden tenvir eden kenarn. Sen muhrik-i fitendin, ey te-i celdet; Sndn nihayet amma berk oldu her irnn. Mehd-i vcudu oldun bir ok nevdirin sen, Hkinden oldu nbit esbab krzrn. Bir yldrmd nzen, peyveste ka'r- hke; bir burc-i Hak-nmndr, ermi ge menrn. Bab- necat sensin, ey Fatih, eyleyen feth, Mifth yapt ancak cedd-i bzrgvnn. Her dem sana aktr ebvb- Ar- rahmet, Trbendir en azmi feth ettiin diyarn. Gsterdiin mali ehramdr mselsel, Khsrlar umumen blin-i ihtizrn. Perverdigra nazr bnyad- ser-blendi, Sfillerin elinde tbt-i pr-vekrn. ster idin ki olsun dmenle yr yek-dil: Devrn idi rakibin, Allah idi nigrn. Tahtn getirdi bir dem umkyyeti kyhama, Eyler rka da'vet ulviyyeti mezarn. Her gn ederdin ihya bir baka cilve-i akl, Bi-h-i haletindi erkn- hyrn. Hl dahi uklun ser-haddidir geilmez, Seyl-i dum' birle mahsur olan cidarn. . Au-i mdenden hk-i vatan eazdir; Andan daha muazzez bir nurdur gubrn. Sen pene-i kazadan bi-fark idi deminde, Zeyl-i rzy sarm bz-yi zi medarn. Titrerdi secdeghn olduka sen cebn-sy, Hl gelir zeminden tekbir-i zrznn. Her azmin eylemiti tefsir-i yet-i Hak, Zahirdi nsiyende sr r-yrn. Seyyre-i vatadr, ardnca peyk-i harn, Eyler tavaf her-s rh-i ftkrn. Sen yattn dekte bisterdi gle-i top Tfn- hn u te glzr- nev-bhnn. Eyler bu dem banda leyi nehr-mnend Tekil-i nr-i u zulmet sayen ile enrn. Klms tulu' yerden, gzler bu inklb: Bir devrdir mcessem destr-hundisarn. Kahhr- mntakimden hi kalmad mahfet; Senden biz eyleriz havf, ahz et gelip de srin. Ad cana cenahn cnn- sermediyyet, Etti an der- cn- cihan-sipnn. Ecr-i azim-i vasfn kaydnda Hmid ey ah Kl bu sevabn sen afv ol

gnahkrn. Mehdinde irna ilhamlar gerektir: Ta'rifi yerde bitmez Ara kan kibarn. erh Yukarya aldmz Abdlhak Hmid Bey'in Merkad-i Fatihi Ziyaret adl iirini muhterem aabeyimiz merhum Melih Yulu beyefendinin esrar tasavvufa bihakkn vakf olmas mnasebetiyle erhini istirham ettiimizde ltfettiler biz de siz okurlarmza aynen sunuyoruz. Fatih'in Kabrini Ziyaret diye de sylenebilir. Bu iirin baz beyitleri ok derin mnlar ihtiva ettiinden iirin gerek kl halinde gerekse baz beyitlerin edeb bakmdan bir kritik hem de erhe tbi tutulmasnda zaruret vardr. Kanaatmzca lfzlar mnay tam istiaptan ciz ve mn elfz'a smaz durumdadr. her kuesinde dehrin nm beka nisann/ayestedir denilse lem senin mezarn Beytinden mn derinliine tam gibidir. Yeknazarda bu beyitten u anlalyor. Ey Yce Fatih cihann her kesinde senin nmn var, deta bu lem senin mezarn denilmekte hata yoktur. Amma bunu izah ve erhi yaplmadan Dehrin neden dolay Fatih'in mezar olduu anlalmamakta, mphem kalmaktadr. Esasnda Hamid Bey unu ifade etmek istemitir. Dehrin ne tarafna baklsa Ftih'in daima baki ve payidar olan namn grrz. Mezarlara kitabe dikmek o mezarda medfun olann namn oraya te'yit iindir. Dnyann her kesinde Fatih'in nm olduuna gre, ona her yerde bir mezar kitabesi dikilmi olur. Her yerde bir mezar kitabesi dikmekte btn lemi bir mezar yapmaktr. te onun iin lem Fatih'in mezar denilse ayeste (lyk) dir. kinci beyitten itibaren iire mn vermee devam edelim: Fatih cihanda bir an kald fakat kald zamann her an bir devir kadar uzunmu gibi feyizli eserler verdi. u halde o mahdut zaman, snrsz gayr mahdut yapt. Otuz ksur senelik saltanatnn mademki her an bir devir kadar uzundur. Bu otuz sene sonsuz bir zaman demektir. Zaman denilen mefhuma bu ezelliyeti verdiinden anlalyor ki meknende onun ezelliyet taht mlknn yanndadr. Bir ahs meknen byle fevkalde bir mazhariyyete nail olmasa zamanen o ezeliyyeti veremezdi. iirde ok nemli mnas erhe muhta bir beyit de yledir: Mazi o perde-i gayp kadei huzurun At o, rhi muzlm amadei gzarn Maziki bir gayp perdesidir. Ne kadar saysz insanlar ve hretler o perdede kaybolup gitti. Fakat byle ypratp yok eden bir mazi senin huzurunda tzimen divan duruyor. Atiki karanlk bir yoldur. Kimlerin oradan geeceini yni tide kimlerin yaayacan, hangi hretlerin at itibariyle payidar kalaca mehuldr. te byle olan t daima Fatih oradan geecek diye hrmetle bekleyip duruyor. Grlyor ki Hamid, mazi o perdei gayb derken nice naml kimseleri nisya-na gmer gayb perdesi olan maziyi kasdetmektedir. Hamid baka bir iirinde de Nisyan o makteli ekbir demektedir ki ayn mnadadr. iirin kymeti ne. kadar yce olursa olsun tasavvuf! bir anlam tad iddia

olunamaz. Hatta: Nice karagzleri mahvetti suret perdesi msra kadar bile sofiyyane bir hikmet tamaz. Yine iirin dier beyitlerini de erhe devam edelim. Kl tedmirin kalem tedbirin bir remzidir. Halbuki ey Fatih sen kudretindeki azamete bak. Kalemi kl ve klc kalem gibi kullanmay bildin. Kalemin bir kl gibi titretici idi. Siyasetin hilelerine kar kulandn klta icazkr bir kalemdi. Klcn dost iin yrin zlfn okayan nvaz gibi dilne br ltf tedbir olur. Fakat dmana gelince; kl ve szn bir yldrm kesilerek arpar dmann dn paralard. Cihana o kadar hkimdin ki eer sen glersen cihan da gler ve cihanda kaharlar aard. Fakat celdet anlarnda hiddete gelmisen, o zaman da cihan ksufa uram gibi karanlk ve korku iinde kalrd. Celdet tarafndan grnnce mzran kaar hake (topran derinliine) inen bir yldrmd. Hakkaniyyet tarafndan grnnce o zamanda trbenin yanndaki camiin minarelerini sadece bir minare deil hak ve hakikatin gklere kadar uzanm ve ba gklere deen bir burcu gibi grmekteyiz. Ey Fatih; sen trbene girmekle halik sana btn ar rahmetinin kaplarn at sen ki hayatnda bu kadar saltanat ve lkeler fetih ettin. Fakat lmnle de ar' fetih etmei basardn. u halde feth ettiin diyarn en azametlisi kendi trbendir. Madem ki, trbenle sana ar dahi meftun olur. ahsiyyetin de o kadar byk ki eer bunu da madeten ifade etmek lzm gelse byk dalar sana yastk olurdu. Tahtn ki yukardadr fakat herkesin yalnz yksekte zannettii o taht o kadar derindir ki derinliin kendisi de ona hrmeten ayaa kalkar. Buna mukabil mezarn topran ierisindedir. Herkes sanr ki mezar ukurdadr. Halbuki ukurda olan mezarn hakikatta o kadar ulv ve yksek ki ulviyye-tin kendisi bile bu yksekliine hrmeten eilip rka varmaktadr. Bir kaza var bir de ona bimecburiyye, boyun emekten ibaret bir rza var. Senin penen ise o rzann eteini sarm bir kaza idi. Rza na! daima kazaya malp ise cihanda senin bir kaza gibi olan gcnn karsnda rza idi. Sen ebediyyete erdike sermediyyet kelimesi seni kucaklamak istedi. Fakat ezel ve ebedden ibaret iki kanadn aarak seni kucaklamak isterken seni cihanlar kapiayan hudutsuz ruhun onu tuttu, kucaklad. Seni sermediyyetin Melikesi bile ihata edememi, sen ona muhit olmusun, demektir. Ftih Sultan Mehmed'in Hanmlar Ve ocuklar Bizim kaynaklarmza baktmzda Sultan 2. Mehmed'in izdivacnn saysnn be olduunu gryoruz. Bunun ilkini Gibahar Hatun, 2.sini Glah Hatun, 3.sn Sitti Hatun. 4.s iek Hatun ve sonuncusu yni 5. cisi Heiene'dir. Sayn Ylmaz Oztuna; on izdivacn Sultan Ftih'in hayatnda yer tuttuunu anlatrken aatay iuay'n kitabnn dipnotunda Alderson'un padiah 17 hanmla evlendirdiini okuyoruz ancak sayn luay, bunu mbalaa olarak kabul

ettiini bildiriyor. imdi biz bu iddialardan ecnebi olannkiyie balayalm padiahn hanm olanlar kimlermi! "Turgatir'in 1450'de ad bilinmeyen kz 1, bir Fransz kz olan, 1453'de Ftih'in haremine alnan Akide Hatun 2, 1453 trihin de ald ve ayn sene ldrtt rene 3. , yine ayn trih de ad bilinmeyen bir hanm 4. oluyor. 1455 senesinde ald Lespos Adas hkimi 1. Dorino'nun kz 5., 1456'da ald, George Pharan-tezn kz Tamara 6., 1458'de ald Mora Despotu Demetri-usun kz Helen 7., 1461 ylnda alp brakt ve Zaanos Paa' nn evlendii Trabzon mparatoru David Komnenos'un kz, Anna 8., 1462 ylnda ald Lespos Adas hkimi, 1. Do-rinonun; 2. kz, Maria Aleksandra Komnenosun kars iken, Trabzon'un fethinde Ftih'in haremine ahnmtirki 9. olmakta, 1470'de Negro Ponta savanda esir alnp hkmdarn szlerini dinlemediinden, ldrlen Anna onuncu birde hangi tarhde hareme alnd bilinmeyen Esmahan vardr ki bu 11. olmaktadr. Zaanos Paann bir kznn Sultan Fatih'le dier bir kznn, Mahmud Paa ile evli olduunu iddia eden Babinger, Zanosun bu kzyla Ftihin 12.yi bulduunu dier be hanm da bu sayya eklersek Alderson'un 1 7 rakam bulunmu olur. imdi biz kstl olsa da Gibahar Hatun hakknda verilmi malumat nakille Yce Ftihin deerli hanmlarn tanmaya alalm. Gibahar Hatun aslen Arnavut'tur diyor, nl babinger, 872/1468 tarihli bir vesikada "Gibahar Hatun bint-i Abdullah" diye geer. Bu ifadenin mhtedi olduu dikkat ektii bilinir. Osmanl padiahnn haremine 850/1446'da girdii rivayeti vardr. 1448'de Bayezid-i Velfyi dnya'ya getirdi. Gevher Sultann annesi olduuda sylenmektedir. Gibahar sultan 898/1492'de vefat etmi ve Ftih camii avlusunda ki trbesine defnolundu daha sonra kz Gevher sultan da oraya gmld ve trbesinin bakm ve lzm gelen masrafn temin iinde Tokat ile Bozyk'de baz yerleri vakfetmitir. Glah Hatun ise Ftih'in Manisa sancakbeyi iken 1449'da haremine ald ifade edilmektedir. 1450'de de ehzade Mustafa'y dnyaya getirmitir. Yaarken Bursa'daki trbesini yaptrtmtr. 892/1487'de vefat etmi yaptrd trbeye defn olunmutur. Sitti Hatun ise, Dul-kadroullarndan olup, Karamanolu'nun bir tertibini bozmak iin 2. Murad'n olu Mehmed'e almak suretiyle Dulkadroullanyla akrabalk kurma dncesinin Osmanlya getirdii gelindir. Tam ad Sitti Mkerreme hanmdr. 2. Murad bu dn ok gsterili yapmak suretiyle btn Anadolu Beyliklerine Osmanlnn geldii noktay sergilemek yoluna gitti. Gelin nce Bursa'ya oradan da Edirne'ye gtrld. Muhteem dn orada oldu. Yeni evlilerde ay kadar burada kaldktan sonra Manisa'ya gittiler. Sitti Hatun kocas padiah olunca gelin geldii Edirne'ye geri geldi ve orada mrnn bundan sonraki blmn hayr ve hasenat ileyerek geirdi. Kocas Fatih Sultan Mehmed'den ald izin zerine Edirne'de byk ene bir saray yaptrd. Sultan Fatih'e bir ocuk veremedii biliniyor. 1484'de tamamlatt camiin mihrabn nne iki sene sonra vukubulan vefat zerine def-nolurdu. Sitti Sultan'in biri taht- revan zerinde, dieri erkek kardelerinden biriyle yaplm resmi bulunmaktadr. iek hatun'sa hakknda Srp, Fransz veya Rum olduuna dir rivayetler olan bir hanmsultan. Ali

adnda da bir kardei vardr. Sultan Ftih'in haremine 1457/58'de alnd sanlyor. 1459 senesinde; ehzade Cem'i dnyaya getirdi. Ftih Sultan Mehmed vefat ederken, iekhatun olu Cem'in yannda bulunuyordu. Cem; aabeyi Bayezid'e lkeyi taksim teklifi yapt zaman, red cevab ald. Bunun zerine iki karde savat, blnme anlayna kar olan Bayezid-i Vel, savada galibdi. ehzade Cem, validesini, hanmn ve ocuklarn alarak Kahire'ye gitti. Cem'in esareti boyunca iekhatun bir anne olarak Kahire'de ackl bir hayat srd ve nihayet 903/1498'de, orada mrn tamamlad. Mora Despotu De-metrusun kz olan Helene'ye gelince 1442 ylnda doduu ifade edilmitir. Sultan Ftih'in Mora seferi dnnde gzelligi ile nm yapm Helene'yi haremine gnderdiyse de, hakknda bir suikast dzenler en azndan, zehirleyeceine dir phesi, evlenme iini gerekletirmedi. Ancak bunun Yunan kaynaklarndan neet etmesi haberin biraz ihtiyatla karlanmasn akla getirmektedir. Sultan Ftih'in Gevherhan isimli bir kz olup, Glbahar Hatun'dan dnyaya gelmitir. 1474 ylnda Uzun Hasan'n olu uurlu Mahmud Bey, babas zn Hasan ile ihtilafa dnce Ftih Sultan Mehmed Hn'a dehalet etdi. Ftih; hem kz Gevherhan bu delikanlya verdii gibi Sivas'a Beylerbeyi olarak tyin etdi ve karsn koluna takan damad Sivas'a gitdi. Bilahire ran'a davet edilen Mahmud Bey; orada 1477 ylnda katledilince Gevherhan Sultan yavrusu Gde Ahmed'i kucana alp stanbula avdet etdi. Bir mddet sonra Gevherhan sultan vefat etdi ve validesi Glbahar Sultan'n trbesinde topraa verildi. Gde Ahmet i-se days olan padiah Bayezid-i vel'nin kz, Aynahla izdiva etdi. Bilahire Akkoyunlu hkmdar oldu. Sultan Ftih'in oullarna gelince byk olu sonradan padiah olan Bayezid-i Veli, 1450 senesi ekim aynda Dimetoka saraynda Glbahar Hatundan dnya'ya geldi. Tam ad Yldrm Bayezid olmakla beraber ceddi Yldrm Bayezid'le kartrlmasn diye, yldrm adndan sarf- nazar olundu. Osmanl devletinin 8. padiah oldu. Vel olduu rivayeti doru bir tesbittir. Ftih'in 2. olu ehzade Mustafa, Edirne'de 1451 yl sonuna doru Karamanolu ailesinden Glah hatun'dan dnyaya geldi. ir ruhlu ve kl ehli biri olduu hakknda pek kuvvetli rivayetler vardr. Yabanc lisan olarak talyancayada nem verdii bilinir. Bu lisan Gian Mario Angellodan renmitir. Hoca Selman'in Cemid- Hurit mesnevisini nazm hlinde FarsadanTrkeye tercme etmitir. Babasnn sol cenahnda girdii savalarda liyakat gstermitir. Sultan Ftih 6 ay sren bir hastalk sonucunda bu ehzadesini kaybetmenin zntsn hep hissetti. 23 yanda idi vefatnda trihi ise 25/12/1474 olup, Muradiyedeki trbesine sakladlar. ehzade Gyaseddin Cem, Sultan Ftih'in 3. oludur. Validesi iek Hatundur. Dnyaya gelii Edirne'de 23/araltk/1459'da saat 6. 24 gee vukubulmutur. nc oul olmas ilmi ve terakkiyi bolamasna sebeb olmad. ok ciddi bir eitim grd. Belkide cidden tahta gemek zere, zel gayret gsterilmi olabilinir. nk padiah hanmlarnmda kzl elmas, bir gn vlidesultan olmakt ve imdiki tbir, first leydi olarak kadnlnda vazgeilmez stnlk taslama zevkini tatmaktr. Fakat bu hrs islm lemine yle pahalya ml olduki, spanya'da

Katolik zabella ile engizisyon taraftarlarnn, iledii insanlk suunu, dnya'da tek nliyecek lke olan, Osmanl devleti bu Cem gailesi yznden, Endlsten gelen yardm isteklerine kulak tkama mecburiyetinde kald. nk Papalkla alakal, bir hal anlaynn meydana getirdii gurubun elinde, kafas kesik bir horoz gibi oradan oraya dolatn-lan Cem, Bayezid idaresindeki devlet-i liyye iin, Macaristan zerinden balkanlara tehiz edilmi bir orduyla hudud-u Osmaniden ieri brakrz tehditlerine mruz kalyor vede kahredici gcn bu muhatara yznden ne mslmanlar ne de Ispanya'daki insanlk dramna son verecek olan narasn patlatamiyordu. Ne zaman Cem 25/ ubat/1495'de Napoli'de, 35 yan am olarak vefat ettiinde Bayezid-i Veli; Kaptan deryas Keml Reise istikamet spanya, ne bulursan kurtar emrini verdi. Kurtanlanlarsa Safarat yahudileri ile yok denecek kadar kalm mslmanlar, zulme uram insanlar oldular. lmnden drt sene sonra lkeye getirilen Cem'in na, Bursa'da Muradiye'deki aabeyi Mustafa'nn trbesine def-nolundu, sonra da bu trbe bazlarnca Sultan Cem trbesi diye anlmaya balad. Sultan Ftih'in sadnazamlarna gelince; padiah taht'a ktnda andarl Hayreddin Paa, 1440'dan beri makam sadaretteydi. Ne var ki stanbul'un fethi meselesinde, uyua-mayp dafarkh dnceler ve politikalar gttler. Sultan Ftih; byksabr gsterip, feth-i mbin gerekleinceye kadar sadrazam idare etdi. Fetihten drt gn sonra ve 13sene, 2gn hizmet veren Halil Paann elinden hem mhr hmayunu hemde omuzunun stnden kellesini alverdi. Yerine bir yl srecek sadaretiyle Damad Zaanos Paay getirdi. Daha sonra 14. sadnazam olarak, Adni Vel Mahmud Paa'y getirdi, bu ztn ilk sadareti, 1454 ile 1466 arasnda 12sene srd. 1466 ile 1469 arasndaki 3 sene sa-daret-i uzma Rum Mehmed Paaya tevcih olundu. 1469'da sadarete Sar Ishak Paa getirildi ve bu grevde 3 sene muammer oldu. Onun boaltt sadarete, yeniden Adni Vel Mahmud Paa 2. defa olarak getirildi vede bu sefer ancak bir yl vazifede kalabildi ve idam tanda hayat sona erdi. Mahmud Paann sadaretinin toplam 13 yl tutmaktadr. Mahmud Paadan sonra Gedik Ahmed Paa sadnazam olmu 1473'den, 1477'ye kadar 4 sene bu makamda hizmet vermitir. Karaman Mehmed Paa, 18. Osmanl sadnazam! olarak vazifeye getirilmitir. Sultan Ftihin, son sadrazam olduuna gre dokuz defa sadnazam nasbeden Sultan Ftih bu dokuz tevcihde 8 ayr ahsla alm, bunlardan Adni Vel Mahmud Paay iki defa sadaretle grevlendirmitir. Osmanl'nn knda Avrupa'ya Bak Osmanl beylii; bilhassa Orhan Gazi dneminde, Marmara denizi ve stanbul'un Anadolu yakasndaki gnl ve toprak fetihleriyle megulken, Orhan Gzi'nin byk olu Sleyman Paa'da Rumeli yakasna km oralarda hem de Bizans tahtnn eriki ile babas arasndaki kaim peder-damad ilikisinin verdii avantajla gnller ve beldeler fethetme abalarn srdrmekteydi. Avrupa

topraklarnda Dou-Roma imparatorluu adyla, bin yldan ziyade bir zaman diliminde hayatiyetini srdren Bizarsn islm ordular karsnda defa-atle zelil duruma dmesinin ardndan, mildi bin ylndan itibaren kendini toparlam, kar taarruza gemi, Dou Anadolu ve Suriye'nin kuzeyinide yeniden hududlanna katmt. Bu Bizans k m. 1071'de bir final ile nihayetlendi. nk bu trihde Byk Seluklu hkmdar Alpaslan, bir melha-mei kbra hlinde cereyan eden, Malazgirt Meydan Muharebesinde Bizans'n imparatoru ve bu savataki, kumandan olan Romenos Diyojenis'i kahkaar bir bozguna uratt. Anadoluyu Trklerin ounluunu tekil ettii zafer kll adamlar ebediyyen ele geirmi ve mslman yapma vizesini elde etmiti. 1071'den sonra Anadolu'da kendini gsteren Mool kasrgas Anadolu Selukiye devletine inkraz yni k getirdi. almamzn Anadolu Beylikleri balkl satrlarnda da belirtmeye gayret ettiimiz gibi, bir toparlanma dnemi geirildiini ie lyk beyliin k mcadelesine katlan beyliklerin serencmn kayd ile sayfalarmz sslemitik. Peki Anadolu ahvli buydu da; stanbulun Rumeli yakas ile Avrupann dousu vede orta avrupa ve avrupann Akdeniz havzasnda mtemekkin yni, yerlemi devletler 14. asrda ne ahvldeydiler. Bunlar hakknda da ksa bir bilgi turu atahm. Balkan yarmadas denilen yerde, Bizans devletinir rntlar zmresinden olan Bulgar ve Srp krallklar vard, leoiogos hanedanna mensup prenslerin idare etmekte u eski Yunan iddiay srdrmeye alan Yunan prens|| nin ise, asker adan hi bir ehemmiyeti yoktu. Balkan yQ madasnn, eski yerleimcileri Traklar, Hazar, Avar ve Bu|G adl Trk kabilelerini 14. asrda iskat etmeyi baarm Sr ve Bulgarlarn lideri olduu manzaras karmza kar. EU| lar Trklerin ok tanrl dininden, hristiyanla gemi ve g zans ile mnasebetleri hasebiyle ortodoks mezhebine d^j, olmu Trk kavimlerindendi. Bulgar devleti; Orta til hav2f) smdan gelen Bulgar Trklerinin yerli Trk ve Islavlarla kar: mak suretiyle trih sahnesine 7. asrda karm olduklar : devletti. darelerini Trk usl olan Hn'lk sisteminde yrtmekteydiler. Ancak Bizans' temsil eden misyonerler bunlara zamanla hristiyan usl idare tarzn benimsetmeye muvaffak oldular. Srplar ise Bizans kucanda yetimekle berab'.-., zaman iinde 13. asrda yni 1201'lerden sonra btn komular aleyhine htt Bizans aleyhine de olmak zere tevess etme yni byme ve genileme stratejisi gtmeye bala'11^ ve <Byk Srbstan> hlyas ihdas etmitir. Bu hlya zaman zaman Srplarn ellerinin eritii heryfrde byk bir vahet iinde nice katliamlara teebbs etme haS talna yakalanmasn getirmitir. almamz yapt dnemlerde bile balkanlarn kasab unvanna yenilerini e tecek hunharlklara teebbs halindeydiler. Tuna Nehri kuzey cihetinde Eski Roma'nin mstemlekesi olan sim' Romanya'da yaamakta olan Slav boylarn emrine becermi olan Macar Trklerinin kurmu bulunduu Eng Krafl ad verilen bir devlet vard. Romanya arazisinin kimi blm yerli beyler tarafn ynetilirken, kimi yerleride Macar kralnn hkm altnda

Tabii ki Macarlarn hungaria veya hun adyla daha eski trihlerde yd edilmesini onlarn Trk rkndan olmalarna senetlemek kabildir. Fakat; bunlar yaadklar topraklarda dier kavim ve bilhassa slavlarla karmlar ve bol leheli bir lisanla varlklarn ortaya koymular, buna inzimamen, Balkanlarn bats diyebileceimiz alanda yerleen bu ahali, hristiyan olmay semekle beraber, balkanl komularndan farkl olarak Bat Roma'dan mezheb olarak katoliklii setiler. Bylece orto-doks-katolik farkll bu topraklar zerinde rol oyna-maa balad. Macar derebeylerinin topland 1201'den sonraki yllarda ihdas ettikleri bir parlamentolar mevcuttu. Macar asilleri parlamentoyu ellerinde tutuyorlard. Bir Trk sllesi olduu iddias akla yakn den Arpad hanedan by parlamentoyu dare eden kral grnmndeydi. 13. asrn ortalarna doru bu slalenin neslinin kesilmesi veya yle farz edilmesi, parlamentoyu ve kral Macar beyleri kendi aralarndan seer oldular. Macaristan'n hemen kuzey dousunda yer alan, bir devlet olarak da Lehistan' yni Polonya'y grrz. Bu devlet; 1101 ile 1301 yllan arasnda bir Trk devleti olan Altnordu devleti idaresinde bulunmaktayd. Rus beyleri Altnordu hn'larnn tabileri idi. Rusya'nn avrupa ksmnda berhayat olan insanlarn ounluunu, Trk kavminden insanlar tekil etmekte ve hkimiyetde bu zmredeydi. Rusya'da yaamakta bulunan Islavlar efleri olmayan bir gruh idi. 9. asrda ortaya kan Knyazlar yani Rus beyleri Hazar Trklerinin Rus kabilesindendir. Ruslarn birinci devletini bunlar kurmulardr. Rusya ad bu Trk kabilesinin adndan kinayedir. Bat Ve Gney Avrupa Devletleri Ahvli Avrupa milletleri arasnda muntazam durumda grlen devletin bulunduunu ileri srmek pek gtr. nk devam etmekte olan ve trih de yz sene savalar diye hret bul-mu harpler srmekteydi. Almanya ve talya 1201 l 1301 yllar, gelip geerken siyasi birlik sergileyecek durumda olmayan haldeydiler. Bu ki lkenin bahse konu naml savan tabii neticesi olarak dagerek italya, gerekse Almanya bir harabe hlini alm durumdayd. * Fransa ve ngiltere birer krallk olarak yzyl savalarnn en ziyade ypratt devlet halindeydiler. Akdeniz'e yakn spanya sekiz asrdr Endls Emevileri adyla topraklarnda avrupaya medeniyet klan sam mslmanlar, topraklarndan atabilmek iin, yine mslmanlann tevaifl mlk, devletin paralanmasndan beyliklere inksam olmasnn hatas yznden spanya mcadeleye balamt ve hl alamayan jenosit ve barbarln rneini, din adna gsteriyor ve akll hristiyanlarca, <byle din olmaz> diyenlerinin saysn arttryordu. spanya birliini kurarken gerek musevi, gerekse msl-man ve de gerek hristiyan dindarn, yer yznden kazmak dncesinin zebunu olmutu. Mildi

trih, 1328M gsterdiinde Fransa krall avrupa devletleri iinde en disiplinli ve gl devletlerinden biriydi. ngiltereye gelince; Saksonlar ve Normanar mcadelesi ortunda saksonlar, varlklarn nor-manlara kaptrdlar. 13. asrn balarnda ngiltere kral, 2. Hanri'nin 12. asr ortalarnda temine muvaffak olduu kraliyet otoritesini kaybetmiti. Nitekim bunu 1215 ylnda iln ettikleri Magna carta adl ferman, merutiyeti ngiliz anlayna sokmutur. 3. Hanri'nin baarszlklar, ve de parlamentoya yapt davete icabet eden murahhaslar silahlan yanlarnda geldiler ve kral'a dayadklar Oksfort Fermann 1258'de kabul ettirip yaymlattlar. 1265 ylna gelindiinde ngiltere parlamentosunda btn zmrelerin temsilcileri bulunmas suretiyle bir milli meclis grnts salanmt bu meclisin elan srmekte olan hususiyetinin banda yelerince kabul edilmeyen bir verginin lkede alnmasnn kabil olmadnn salanm olmasdr. Bunun nemini de, keyfi tutumla igren idarelerin yaand lke ahalisi gibi hi kimse anlayamaz. Avrupa'da Rnesans Ve Reform 15. yzyl ifdesini tabiiki 1401'sonras ile yd etmek durumundayz. Baka bir tbirle, Anadolu'nun merkezi saylacak Ankara'nn ubuk ovasnda TimurlenkBayezid kapmasna az bir zaman kala; avrupa devletleri, Akdeniz kysnn okyanusa almakta olan kapsnn hemen yannda, bugnk spanya topraklarnda 15. yzyldan, sekiz asr nce hayatiyet bulan Endls mslman medeniyetinden mste-fid olduu ilim ve bilim leminden, vard netice, rendiklerini insanlk dnyasnda uygulama safhasnn geldiini idrk etmesidir. Mslman Araplardan elde ettii anlay ve ilim kollarn, avrupa insannn telkki tarznn ksm- zamini kapsayacak ekilde sentezlemek suretiyle tatbike girimitir. Gerek dini, gerekse itimai ve iktisadi ve de asker alanda uygulama dadaasna girimitir. Bu giriimin dini olmayan ismine r-nesans denmitir. Franszlarn mehur Larus adl ansiklopedisinde Rnesans kavramnn izah yle yaplmaktadr: <15. ve 16. yzyln bir blmnde avrupa kltrnde eski an ruhsal ve biimsel deerlerini, yeniden yaatmaya ynelen harekete verilmi olan ad. demektedir. Bu bir mnada bu ifade de irtica olarak telkki olunabilir, nk geriye 309 dn olarak naklettiimiz ifade bize syletiyor bunu! Tabii ki hi bir toplum yoktur ki, dini inanc olmasn. Bu semavi dinler olabilecei gibi beeri din anlayda olabilir. Bu bakmdan, bir lkede husule gelen ve dorudan insaniyyet cemiyetini alakadar eden, sosyolojik vak'alarn, dine ve ilahiyata dir dokunaklar olacaktr. Nitekim; Larus ansiklopedisinde, 17. cildin, 72. sahifesin-deki rnesans tarifi ile alakal izahatda, u ifade hemen karmza kmaktadr: ..MicheIet ve Burckhardt'n etkisiyle daha geni bir tanm yaplarak Rnesans'a ortaan ilahiyat ve otoriter anlayna kar bir tepki-insann ve dnyann bir kefi-hr,

tenkiti vede dinden uzak bir bireyciliin ortaya kmas gzyle bakld. Bu gr savunanlara gre Rnesans, Dante ve Giotto ile talya'da balam ve 16. yzylda (1501 sonras) zellikle talya savalarnn sonucunda, yava yava btn avrupa yaylmitir. eklindeki izaha baktmzda avrupann klie dini ile mcadelesini balattn ve Rnesans'n byle anlalmasnn, dinde Reforma gidilmesini getirdiini dnebiliriz. Nitekim; 1490'larda 15. yzyln balad 1401'sonrasnda Katolik zabelle ile Kral Ferdinand'n kolbrasyonu yni, ibirliiyle Endls topraklarnda yaamakta olan hristiyanlar dndaki bada msl-manlar olduu halde engizisyona katolik inan iinde yaplan vahice uygulamalar, insaniyyetin yz karas ikenceler, netice itibaryla ve vicdan yoklamas muhasebesi akabinde, byk insanlk ailesinin ekseriyetinin vard kararn bu vahi gidii, klie kodamanlarnn o zaman da mevcut olduu phesiz olan, Siyonist papalar ve papazlarn dnyay srklemek istedii vahim ortama, msaade etmemek direnii olarak da bakmak kabildir. Bu tarz bak gnl rahatl ile yapabilmek iin ad geen ansiklopedinin u satrlarn, tenkiti ve tahlilci bir metod iinde okumamz faydal olacaktr: <..Artk Rnesans denince orta an tam kart akla gelmez; ayrca Rnesans talya'ya ve avrupadaki talyan etkisine balamaktan da vaz geilmitir; buna karlk 1400 ile 1559 arasnda btn byk lkelerin yakn bir alveri iinde ve birbirlerine paralel olarak gelitiine inanlr. Sona ermekte olan orta an anari ve karkl av-rupa da 1400 (yl) dolaylarnda en yksek noktasna varmt. mparatorluk, prenslerin, ehirlerin, valye birliklerinin Karsnda gszd; daha 1415-1420'den tibaren, Fransa, ngilizlerle Burgonyahlann kurban olmutu; Roma kliesi mezhep ayrl, milli klielerin hak iddialar ve tari-katlerin oalmas yznden zayf dmt.> Amman sevgili okurlarm bundan sonraki blm pek dikkatli okuyun ltfen: <...Bir ara ortaya rakip imparator ve biribirini afa-roz eden papa birden kt bile oldu. Bizans; Trk istilsna mahkm olduunu biliyordu; avrupa iktisad bir buhran iindeydi. Lbeck'den Floransa'ya kadar heryerde sosyal devrimler patlak veriyordu; Iskolastik dnce karmak soyutlamalarla oyalanyor ve tam bir phecilie varyordu; iir ortaan kof zerafet formlleriyle gcn tketiyor; -milletleraras gotik-sanat, hristiyan avrupasnda eine rastlanmayan, bir hayalcilie sapyordu. Grld gibi; Bizans'n, Osmanl karsnda varln kaybedecei, avrupaca da kabul edilmi ve beklenen vakte bo verilerek, avrupa kendi kafasnda kopacak kyameti atlatmaya nem atfetmitir. te; btn bunlar bir oluumun sebeblerini meydana koyan Mevl'mzn cilvei rabbaniyesinden olduu trih ve zaman, ly lhiyi hi bir zaman hesab d tutma yoluna gitmeyerek telkki edenlerin kavrayacan hatrlatarak, bir de dinde reforma gz atalm efendim. Sultan 1. Mehmed'in Deniz Hareketleri Bilindii 1402'de Bayezid'in Timur'a malubiyeti Osmanl lkesinde, ehzadeler

kavgas da denilen bir fetret yni otorite boluu yaad. Bunu bir dzine yla yakn sren mcadelelerin sonunda hitama erdiren elebi Sultan 1. Mehmed hn oldu. uras var ki, elebi Mehmed'in Edirne'de devletin beraberliini iln ettiinde, durum ve manzara u hli gstermekteydi ki her eyden evvel Anadolu beylikleri, Osmanllara vermi olduklar topraklardan bir hayli fazlasn Timur vastasyla elde etmilerdi. Bunun bir adm tesi de hayli stare-tejik alanlarda ele geirmilerdi. Hele hele Karadeniz kylarnn nemi byk noktalarna inzimamen, Marmara denizinin Gebze'den Silivriye kadar olan kylarda hakimiyet-i Os-maniyandan alnmt. Yine elebi bu binbir mesele ile urarken Simavna Kads isyan ve onunla uramak btn skntlarn stne ty dikmi, bu sebebten dolay da Rumeli topraklarndaki komu devletlere bar elini uzatmak padiah iin kanlmaz hle gelmiti. Venedik cumhuriyeti; Osmanl devletinin ayaa kalkacana dir kanaata bir hissi kablelvuku ile gelmi Osmanlnn can ekien durumu gz nndeyken yinede mnasebetlerini dzgn tutma yolunu tercih ediyordu. nk Ege Adalarndaki Dukalklarnn hayatiyetinin devam Venediklilerin en byk gayesiydi. Cenevizlilere gelince; bunlarn tesir sahalar ve kolonileri daha ziyade Karadeniz'de bulunduundan Ceneviz lkesiyle buradakiler arasnda balant kurmak zorluu Ceneviz'i Osmanlyladaha da iyi geinmeye ve ona vergi vermeye kadar zorluyordu. Venedik her ne kadar Osmanl'dan ekinmekteyse de, yine Venedik'e bal Naksos Dukal nerede bir Osmanl gemisi buluverse zerine ullanyor ve yamalyor, mallarn pazarlarda satyordu. elebi Mehmed Sultan otuz adet gali yapmak suretiyle savunmay plnlad. Ancak dncesini tatbike koyup, yaptrd gemilerin bir blmyle hemencik 1415'de al Bey komutasnda Andros, Milas ve Tinos Adalarn vurmak zere gndermiti. al Bey bir mddet denizlerde dolat, ele getirdikleriyle dnmeye hazrlanrken karlat Venedik donanmasnn gll karsnda akllca bir manevra ile Gelibolu'nun kalelerinde ata hazr toplarnn menziline ekilmek suretiyle dman saldrsn akim brakacak pozisyona geiverdi. Venedik donanmasda karda Lapseki'ye ekildi. Osmanl - Venedik Deniz Sava Venedik donanmas, Osmanl filosunun Ege Adalarna yapaca saldry nlemek grevini almt. Eer byle bir saldr gelmedii taktirde asla tecavze msaade verilmemiti. Amiral Pietro Loredano, elindeki donanamaya Girit, Oniki Ada ve Eribozadalar Dukalklarndan takviye ald yedi adet kadrgayida hvi olarak alesta beklemekteydi. in dier bir yn de Venedik donanmasnda Osmanlyla konumak zere iki tane Venedikli bykeli'de bulunmaktayd. Nitekim; Venedikliler Gelibolu ssne ekilen al Bey filosunu ekildikleri Lapsekide beklerken karaya kardktan iki eliyi Edirne'ye gndermilerdi. 29/mayis/1416'da, Marmara denizi istikametinden gelmekte olan, bir Ceneviz ticaret gemisinin Osmanl ve

Venedik gemileri Osmanl gemisi zannyla grlmesi, Osmanl - Venedik savann kmasna sebeb oldu. Gelen geminin bandrasn renmek iin bir gemi gnderen Loredano'nun bu hareketini, Trk gemisi zerine gemi gnderiliyor dncesine saplanan bizimkiler de, bir gemiyi gnderdiler, Trk gemisi zannettikleri gelen gemiyi korumak iin. Fakat gnderilen gemilerin birbirlerine ate ettikleri grld. Kale toplarnn hakimiyeti altnda geen, kan savan bidayeti, kahir bir zaferimizle bitiyor ve dman donanmas hayli, ar yaralar alyordu. Fakat al Bey'in dman takip etme karar vermesi hatalarn hatasyd. nk Venedik gemileri byk olduu gibi toplanda vard. Bizim gemide top olmad gibi rakip gemiye rampa yaparak savamak mecburiyetindeydi. Manevralarn sergileyen dman, bizim rampa yapma gayemize frsat vermemek suretiyle yorulmamz salarken, Osmanl donanmasnda ki Katalan ve Sicilyal denizciler hristiyani gayretle olmal istekle arpmaynca zafer bu sefer Venediklilere gld. Enteresandr. Savan hemen sonunda amiral Loredaro, Osmanl ordusundaki hristiyan savalar derhal astrmitr. Bu astrma eylemini talyan Deniz Kuvvetleri Trihi yazar Prof. Camillo Manfrani pek manidar bulmutur. Savan Trk tarafndaki kumandan al Bey ehit dmt. Loredano ise yaral, kendi gibi yaral filosuyla Bozcaada'ya yol alrken bizim donanmamz ar kaybyla babaayd. Osmanl-Ve-nedik dialou balam ve sonunda Osmanl gemilerinin kaybnn masrafn deyen Venedik, Osmanl devletince ticaret gemilerinin boazdan geme msaadesini almay becer di. Donanmas adet yok denen Osmanl, donanmas adamakll gl olan Venedik'i mat etmeyi becermiti. Grld gibi devletimizin zaman zaman donanma yapt ortadadr, ancak deniz gc kuramad mtehassslarn tesbitidir. Hristiyanlarn Reformu? Hristiyan dnyas dnya imtihann; mslman olmamak ve Essalat- Vesselam Efendimize, intisab etmemek suretiyle kaybettii bir vakadr. Mevlmzn murad; onlarn din-i is-lm kabul etmeleri istikametinde olsayd tabiiki, intisab- islmiye ile erefleneceklerdi. Nitekim zaman zaman hristiyanlarn iinden tahkik-i islmiye veya tasavvuf-u tetkiye sonucunda her vasfta insann mslmanlkla erefyb olduunu duyduumuz gibi, bat dnyasna Anadolu'dan giden iilerimizin, 1950'lerde stanbula geldikleri gibi seccadelerini de beraberinde getirmeleri gibi namaz hristiyan lkelere tadlar. 1960 sonralarnda da bilhassa Bat Almanya, daha sonra ngiltere, Fransa ve dier avrupa lkelerinde din-i islm sergilediler. Demostrasyon yni gsterek anlatma ans gidildii gnden itibaren yaplabilseydi, bugn avrupadaki mevcut mslman says, ok ok daha fazlave etkili halde olurdu. Almanya'da 2. kuak, rendii lisannda yardmyla dinlerinden sorulduunda verdikleri cevaplarla cermenleri aydnlatmaya muvaffak olduklar nisbette, mslman saysnn

artmasna vesile oldular. Bu ahvl iinde lkemizde yeniden nev nema bulan milli gr'n avrupada yaamakta olan insanmzn manev dnyasn zenginletirme hizmetine bir vehe vermesi, avrupada aian insanmzn sadece dnyev baar deil, uhrev muvaffakiyete yol almasna pusulahk ve derghl yklendiini u satrlarda sylemeyi, kadirbilirlik olarak saymmdr. Gnmzdeyse, btn avrupann mslmanla hamile olduunu beyanla, hristiyan dnyasnda yaplan rnesansn, dini anlayda da deiikliklere gidilmesini getirdiini gz nne almalyz. Nitekim; yukardada ba vurduumuz Franszlarn nl ansiklopedisi Larus'un Reformla ilgili izahna bir gz atalm bylece istanbul'un fethine avrupann yardma gelememesi-ninde sebeblerinden birinin, bu uralar olduu kanaatini ileri srenlere bir miktar pay vermi olalm. Larus'ta yleki: Reform dzeltmek, daha iyi duruma getirmek amacyla yaplan deiiklie verilen ad. Reforme ekliyle kelimenin mnasn veren Larus Reform olayn yle satirlatrm: 16. yzylda avrupann byk bir blmn, papa'Iarn hkimiyetinden karan ve protestan klielerinin kurulmasna yol aan din hareket. Madde yazar, bu ifadeden sonra hristiyan papazlarn ve vaizlerin bazlar ahlki ve dini reformun yaplmasn, 1500 yl ncesinde dillendirmeye balamt dedikten sonra, Roma'nn otoritesinin sarslmasna se-beb olacandan hibir deiiklie gitmediini vurguladktan sonra, yksek klie makamlarna tyin yapma sisteminde bir deiiklie de gidilmediini ve ahalinin bundan da hayli huzursuz olduunu ifade eder. Rahip Erasmus'un eserleriyle birlikte artk kutsal kitap dedikleri inciller zerinde filolojik incelemelerinde balanldn ve akabinde dini inan ile kurumlarn tenkidine giriildiini beyan ediyor, madde yazar. Peinden gelen paragrafda ise: <10/kasm/1483'de Saksonyann Eisleben ehrinde dnyaya gelen Agustinus rahibi olan Martin Luther uzun sren bir vicdan bunalmndan sonra Aziz Paul'usun-Romahlara Mek-tupunda-insann, manev kurtuluunu dorudan doruya imn'a balayan bir metin buldu. Bu metin btn protestan klieleri iin, bir ilahiyat, bir ahlk ve bir mistisizm kayna olacakt. Johanes Tetzel'in ynetimindeki Dominiken rahipleri Saksonya'da grltl bir kampanya ile Papa 10. Leo'-nun San Pietro Kliesinin yeniden yaplmas iin, gereken maddi imknlar salamak Amacyla sata kard endla-janslara mteri toplamaa alrlarken, Luther Wthenberg niversitesinde kendi imn doktrinini okutmaa balamt bile.. Grld gibi, klie stne kopan kavgada imn meselesi tartlnca iin yataca artk dnlemezdi. Luther'in daha Papa'ya bakaldrmad dnem olduunu hatrlatan madde yazar daha sonra oluumu yle anlatyor; Luther; 1519'da Layipzig'de ilahiyat John Ecke kar, kutsal kitap aratrmalarnda tek otoritenin, serbeste kullanlan kiisel yarg olduunu aklad. Luther'in protestosu katolik dnyasnda byk bir yank uyandrmt..> diyen madde yazan, sz Luther'in doktrinini ortaya koyduu

esere getirir ve derki: <..1520/haziranyla, eyll' arasnda yaymlad balca eserinde, doktrinini aklad. Doktrininin ana hatlar unlard; evrensel ruhanilik ilkesi, kutsal srlarn e indirilmesi, kii vicdannn hrriyete kavumas ve ayn zamanda din btnl, klie ve siyasi disiplin zorunluu. Luther, aralik/1520'de kendisini afaroz eden 10. Leo'nun kararnamesini Wittenberg'de alenen yakt. Ocak 152Vde imparator tarafndan, Worms diyetine arld ve fikirlerini cesaretle savundu. Saksonya seicisi kendisine Wartburg'da nzivaya ekilebilecei bir yer salad. Luther orada Reformun eline bir silah vermek iin kutsal kitab Almancaya evirmeye koyuldu. Luther'in en ateli taraftan olan Andreas Karlstad, bunun zerine, rahiplerin yemin mecburiyetini kaldrd, din adamlarnn evlenebileceini iln etti ve kutsal resimlere tapnmaya son verdi. Missa yini bir kurban olmaktan kt vede bir anma treni haline geldi. Wartburg'dan dnen Luther, bu oldu bittileri onaylad. Daha o zamandan, doktrinlere sansr koyma fikrini benimsemee balamt; nitekim fazla radikal bulduu Karlstad' Saksonya'dan kartt, eyalet iinde, tapnma yinleri ve papazlar olmayan dini topluluklar kurmaa kalkan Thomas Mnzer Mlha-usene snmak zorunda kald. 1524'den beri Gney Almanya'da, Mnzer tarafndan kkrtlan, bir kyl ihtilli geliiyordu. Luther, prensleri bu ihtilli bastrmaa tevik etti; o sralarda bir -Devlet Kliesifikrini benimsemee balamt. mparator ve katoliklerle mcadelesinde prenslerin yardmna muhtat. 1528'den beri devlet adna klieleri denetleyenzi-yaretiler- de ok gemeden, bir eit yeni piskoposluk kurdular. Karlstadn gr, svire'de ve Ren havzasnda kabul edilmee balanmd. Antik hmanizme bal olan vede svire'den paral asker alnmasna kar gelmesiyle tannan, lrich Zivingli, Luther'in arsna uydu ve tasarlad reformlar gereince 1525'de Zrih'de, 1528'de Bern'de kutsal srlar redetti ve ltirjiyi ok sadeletirdi. 1529'da Basel'de Oecolampade katolklere ve hatta Roma'ya sadk kalan Erasmus'a kar Zwingli mezhebini yayd. Bu mezhebi, Starsburg'da 1524'de Martin Bucer kabul ettirmitir. Klie mlknn el deitirmesinde kar gren Alman prensleri Luther reformunu destekliyorlard. eklinde ifadeleriyle Reformun ayn zamanda mlklerin e! deitirebilme ynylede alakal olduu hkmn karmak kabil olur, de-ilmi efendim. Netice olarak unu syleyebiliriz ki; Rnesans ve Reform, pozitivist atlmlar yni deneyci anlaya gelen ve hristiyanln ilmi engelleyen kstaslarndan kurtulan avrupa insan, papazlardan kurtulurken bir mnada, kendilerini teknolojiyi tanrlatran kaosun iinde buldular. Aradan geen alt asr sonrasnda da iine dtkleri ukurda debelenip durmaktalar. Ama unu da ilve etmeden gemeyelim ki, teknikleen avrupa, Kolomb ile bulduu Amerika'ya insan ihracn yapmaa baladnda, genel olarak adet barsak temizlercesine insanlarn bir haylice serazatlarn yeni ktaya gnderirken kendileri de itimai, iktisad ve asker alanlarda pozitivist (deneyci) anlayla atlmn zirvesine doru uzandlar. Harp sanayii ve denizcilik

vastalarndaki gayretli almalar, bu kta devletlerinin her birinin birer smrgeci lke yaftasna hak kazanmalarn, salad inkr edilemez. Belki doydular! Belki de gelitiler! Fakat adaletin yayics olma niyeti dahi tamadklarndan, zlimler zmresini tekil ettiler ve de beyaz adam mantnn vahilik kanadn tekil ettiler. Afrika, Asya insanlar, Amerika kzlderilileri, in ve Hindistan bu zalimlikten, zerlerine den ezilen insanlar topluluu dramn yaadlar. Osmanl'nn avrupay tokatlamasnn bittii 1683'sonras, krre-i arz bu tek dili medeniyet canavarnn tecavzne urad durdu. Milletleri diplomasi alannda, karlkl menfaatler muvacehesinde kategoriye ayrmak belki gerekir, ancak ilhi ikazn -kfr tek millettir- olduunu millet evldnn unutmamas farzdr. Okuma Paras: stanbul'un Fethi zerine Ecnebi Hezeyanlar! Hi phe yoktur ki; tatbiki mnada stanbul'un fethinin Osmanl padiah Sultan 2. Mehmed Hn'a myesser olmasnn ilhi bir mjde olduu herkes tarafndan bilinmektedir. Yaratcmzn, yni Cenb- Allah'n murad dnda bu kinat muazzamada ne gerekleebilir? Bu fetih baarsnn hristi-yan leminin mistik bir ballk hissettii stanbul'un, Bizans'n elinden sklp alnmas tabiiki ohhh ne iyi oldu diye karlanacak deildi elbette. tirazlara, tevillere htt iftiralara kadar varmas beklenen vakaa idi. Nitekim avrupa leminde gerek szle, gerekse yaz ile bu hususda hayli beyanlarda bulunulmutur. Bu hususda en deerli almalardan biri, Fransz akademi zasndan, Gstav lomberje'nin, "Trk Muhasaras" adyla M. Nahid adl yksek tahsilini Fransa'da yapm bir evld vatann tercmesiyle Osmanlca olarak lkemizde yaymlanmtr. lkemizde yaayan ister gayrimslim olsun, gerekse ms-lim olsun, milletimizin emsalsiz mkemmellikteki trihine dmanlk besleyenlerin, bu eserin iinden ekip karp, gen nesillere" bakn stanbul'un fethinde yle olmu" demek suretiyle ehl-i salip zihniyeti sahibi ehas ve tarihilerin, iftira ve hezeyanlarn kendi menfur zihniyetlerinin amalad istikametde bir makale, bir hikye htt bir roman hlinde takdim ederek, zten tahsil hayatnda hissedilir arlkta ilim tedris olunmayan lkemizde, trih derslerinin mfredat bakmndan yeterli olmadn sylemek hi de yanl bir ifde deildir. Allahmzn kendilerinden raz olmasn temenni ettiim, milletimizin gemiine kemiinden, iliine kadar meftun trih retmenleri, yazarlar ve alayl tarihiler dediklerimizin doalama halindeki muhterem ve zel gayretleri olmasa bu ilim dalnn anbarlarna girip, oradan dnyaya, hakikatlerle dolu bilgileri aktarmasalard, bu tr maksadl yaynlarn taarruzu, trihimizde rahneler, yni bir hayli yaralar meydana gelmesine sebeb olabilir idi. te yukarda andmz trihimizin alperenleri, olan Osmanl trih aratrmaclarnn ibzal ettii

gayretler, bu kltrel tecavz hayli redde muvaffak olmulardr. Osmanl islm devletinin kuruluunun 700. senei devriyesi mnasebetiyle devletin de azbuuk himmetiyle yaplan kutlamalar hayli ie yarayan eserlerin gn yzne kmasna sebeb olduu sralarda, hemence menfi yaynlarda sinsi sinsi piyasaya srlmeye baland. Bilhassa valide hanmsultanlar hakkndaki menfi yaymlarada rastlanld. Gnmzde de byle olduunu hatrlattktan sonra; 1935'lerden sonra lkemizde M. Nahit tarafndan 1914 ylnda lomberje'nin birka gnde tercme edilmi ve Osmanlca olarak baslm kitabn, mnderecatmdan baz blmleri latinize ederek, yeni bulumu gibi her 29/mays yaklatnda gndeme getiren devlet ve millet dman zihniyetin bilerek veya bilmeyerek kullanmay salad maalar, milletimiz iinde tereddtlere, trihine kuku ile bakmasna sebeb olmulardr. 1950'den sonra Ftih mam Hatip lisesinde dersler veren Sultan Selim'li Hafz Ali Rza Saman merhumun bu fitne almalarn idrak ederek yazm olduu: "Ftih stanbul'u Nasl Ald?" adl eseriyle, lumberje'nin yazd ve M. Nahid'in tercme etdii almay, yukardaki andmz kitabnda bir, bir iddialar inceleyerek lzm gelen cevaplan vermi, bylece de lkemiz mnevverlerinin istifadesine sunduu almayla trih dnyamza byk hizmetde bulunmutur. Hemen ilve edelim ki, 1950'den nce stanbul valilii grevinde olan Dr. Ltf Krdar merhum, bu lzm gelen kitabn karlmas teebbsatndan haberdar olduunda trihimize sahiplii, vazifesi iinde grdnden, kitabn yazarna imzalayarak verdii ve kitabn hemen n sznn peine konmasn istedii ezcmle nakle alacamz u ifdeyi kaleme almtr: "Sayn yazar Ali Rza Saman; 'Ftih stanbul'u Nasl Ald?' adl eserinizin 1. cildi, stanbul'un 500. yldnm yaklarken neredildiini grmek istediimiz eserlerden biridir." stanbul valisi Dr. Ltfi Krdar. mzal bu tevik ve takdirin ne kadar yerinde olduu, aada aktarmaya alacamz iddialarn rtlmesi babnda istifade olunmas, yazarn seimi ve merhum valinin tevik ve takdiri karsnda isabeti, sizlerde fark edeceksiniz. Biz; 2001 senesi stanbul Fethi haftasndan dokuz hafta nce, bahse konu, lomberje'nin "Trk Muhasaras" adyla Fransa timaiyat limleri (Sosyal ilimler) Akademisini bitirmi bulunan ve lomberje'nin talebesi olan merhum M. Nahid'in 1330/1914'de yaymlamaa muvaffak olduu esere zaman zaman mdehale etmi ve Fransz akademi azas hocas lomberje'e itirazlarn byk bir edeb dhilinde yaparak, mnevverlerimizin bat hayranl hasebiyle bu rk iddialar kabul etmeleri endiesini tadndan byle bir gayrete gelmesini takdirle karladmz elhak Nahid Bey merhumun bir evld- vatan olduunu sk sk hatrlatarak, Rad-yo/a-101. 3 adl radyoda, onsekiz saat sren Metanet Kprs adl programmzda burada yer alan blmlerin, bir ksmn bahsettiimiz programda dinleyecilerimize duyurmu, noktai nazarmz ileri srm ve bu hassasiyetimizden, programda bizi arayan dinleyenler teekkrlerini belirtmek iin, telefonlarmzn kilitlenmesine sebeb olmulard.

Dinleyicinin fark edipde gsterdii bu hassasiyeti gzn-ne alarak, bu kitaptan baz aktarmalar ve cevaplarn vermeyi, bir trih almasnn tabii oiarak kapsamas gerektirdiini dndmden bu almamzda sayfalarmz bu mevzu ile sslemeyi vazife saydm. Gstav lomberje Kimdir? Biz bu hususda iomberje'nin eserini, tercme ve yaynlanmasn salayan M. Nahid merhumun kalemine bavuralm. Mtercimimiz diyor ki: "1903 trihinde Sir Edwn Piyers bu muhasara hakknda ngilizce mkemmel bir kitap neretti" Bunu belirten Nahid Bey; Msy Gstav'n "stanbul Muhasaras" adl almasnn medhal yni giri blmnde, 'bana; bu eseri adm adm takip etmek ve paralar nakletmek kald'.. "Dediini ve yle devamn getirdiini ifade ediyor. "Bu byk vakay rnaha-dede bulunanlar, hemasrlarnn veyahut tamamen ayn dnemin insan deilse bile, bu hususda en fazla malumat sahibi tarihilerin, ndegelenlerinin naklettiklerini iktibas ederek, bu mthi olayn gnln yazmaya nem verdim. Bu eserlerin yazarlarnn en bykleri arasnda kabul olunan Venedikli Barboro, Kardinal zidor, Midillili Piskopos Leonar, Yunanl Kritivulos gibilerinin eserlerinden nakiller yaptm." Demekte. Ayrca; Franes, Dukas ve Halkondilas adl Bizans vakanvslerinin yazdklaryla telif ederek, iki ay sren muhasarann safahatn ve vakalarnn saati saatine takip etmemize imkn salamtr. Trk tarihilere ve Sloven mverrihlere de bavurdum" Diyen; Msy Gstav, eserinin yaplm almalar arasnda en mhim bilgileri verenin bu eser olduunu belirtiyor. Nahid bey merhum ise, msy Gstav'n Akademi Fransez yesi olduunu Bizans trihi ve arkeolojisinin krk yl tetkikini yapm bir ilim adam olduunu da belirtmi bulunuyor. Tabiiki hayli byk bir eser olan bu almann nemlilerin en mhimlerini buraya alarak, okurlarmzn zaman zaman ileriye srlen iddialarn fantastiklii karsnda arp, rpermelerini nlemek iin bir takm maksada dnk ortaya atlanlara, hafza ve bilgilerinin bunlar bizim bildiimiz yavelerdir, dedirtme gayesinden baka bir ey deildir burada buna dokunmamz. Bahsettiimiz konularla ilgili nakillere mantk ve kymeti yksek bilim adamlarmzn cevaplaryla temas edeceiz. stanbul'un nasl alndn anlatmaya alan Ali Rza Saman merhum, lomberje'nin kitabndan ald baz iddialara muknce beyanlarla cevap vermesi ve bunun banda pek mhim bir tesbit olan Kerkoporta Kaps iddiasnn mutlaka rtlmesi gerekiyor grne katlmamak mmkn deil. nk, yeni duyulan ve demitik yn bulunan iddialarn, az bilgili veya maksat sahiplerinin armasna ve 2. gurubun ise millet nanlarnn sarslmasna mil olacak frsatlar bulabildiini dnmek gerek. Btn bunlarn yannda bat dnyasnda, var olduu farze-dilen hrriyetin, ark leminin, dier bir tbirle islm lemini ve bunun bin yldan beri bayraktarln yapan mslman milletimize dir eserlerin drstlkle bat dillerine tercmesinin nne gizli gizli geildiini hatrlatmak isterim. Nitekim Biratud adl bir yazar, eyhlislm Hoca Saadeddin Efendinin muhteem eseri, trihlerin tac mnasna gelen "Taci. Tevarih"in bat lisanlarndan birine tercme ettiini

ancak btn mnas ile yanl yapmtr, haberini Ali Rza Saman merhum bildiriyor. Hemen burada, yukarda ad geen Kerkoporta kaps meselesi olayn bir - iki cmleyle zetleyeyim ve yeri geldiin-deyse tatminkr malumat arz ederiz. Efendim; Kerkoporta Kaps bir kandrmaca efsanesidir ve Kargay kanarya yapma kudretinin ben-i beere, yni insan oluna verilmemi olmasyla, bu efsaneyi akl sahiplerine yutturamama arasnda bir fark yoktur. Bu Kerkoporta Kaps, Hepdomon denilen ve Bizans surlarnn savunulmasnn yapld yerdeki kaplardan, bir kapnn adyd. Bu kap; zerinde olduu hendein taban seviyesinde olup, irtifa bakmndan alak saylacak bir boyuttayd. Kostantin'in verdii bir emirle bu kapy atrdn okuyoruz. Efsaneye gre gnn birinde ehri zapt etmeye alan kuvvetler, bu kapdan girmeye muvaffak olacaklard. Nitekim; imparatorun emriyle alan bu kap bir mfrezenin savunmasna braklmt. Aslnda Rumlarn dncesi, Trk mevzilerine kar bir huru harekt yapmak ve ani bir baskn ile Osmanl birliklerine byk zayiat vermekti. Yerleim hasebiyle bu saldn tabiatyla Osmanl sol kanad zerine yaplmak mecburiyetindeydi. Yukarda vali bey tarafndan tevik ve takdir olunmu eserinden bahsettiimiz Ali Rza Saman merhum, fetih hakknda yapt geni aratrma ve bilgilerinin altnda ve vukufla "Rumlarn; byle ne bir tasars nede imkn elde edecek halleri olmadn" ileri srerek diyorki: "Bu hendek zemininden alan kap yirmi metre derinliindeki bir hendein zemininde olduuna gre ve bu alann ise, deniz suyu ile doldurulmu olduunu gznne aldmzda huru harekt yapacak Bizans askerleri o sularn arasndan nasl kacakt?" Sorusunu sorduktan sonra yine kendisi: "btn bu hayaller edomil Mijatovi adl yazarn, hayallerinden ve masa banda yazlm, dier hayali almalarnn iinden telif edilmi uydurmalardr" demektedir Venedikli arkadalarnn yanndan hi ayrlmayan, bu blgede savunma hlinde bulunanlar arasnda yer alan, nl tarihi ve gemi cerrah Barba-ro, Kerkoporta Kaps olay vukubulsayd phesiz ki, en geni safahatyla ve belki de abartyla, eserinde bahsedecek kimselerin banda gelenidir. Kerkoporta Kapsnn, Osmanl zaferini kmseme niyeti ile bir mizansen olarak uydurulduunu, neden Kerkoporta Kaps diye dnmeye baladmzda, yukarda arzettiimiz maksada dayal olduuna ulaabiliriz. imdi Kerkoporta Kaps hakknda eski sadrazamlardan Ahmed Vefik Paann yaptrtm olduu geni bir aratrmann sonucundan bahsedelim. Sadnazam Paa maarif nazr olduu kabinelerden birinde, Asar- Atika'a yni, eski eserler adl mze mdrlne Msy Detye adl bir gayrimslimi getirir. Msy Detye; merhum Ali Rza Saman'n nakline gre u prlanta deerindeki beyan yapmtr: "Her muharririn szn ayn- hakikat olarak kabul eden mverrihlerin her biri bu kapy bir tarafa gtrmlerdir. Surlarn her tarafnda da byle bir ok kk kaplar ve mahre (k) mazgallar olduunu dnmeyerek mahza (gya)

Trklerin muzafferiyetini kolaylkla kazanlm bir zafer suretinde gstermek iin, icd edilen bu bahanelere maalesef inanmlardr." te sevgili okur grlyor ki bat'llarn ileri srdkleri yalnz kalmamtr. Bunlar rten veya kar tezler her zaman ileri srlmtr. Bu sebebden okurlarmz, u gazetenin veya bu derginin veya baka bir kitabn ileri srdklerini hemen kabullenmek yerine, masann hem te tarafndan hem de bu tarafndan bakmak icb eder. Jan Jstinyni Gayrimslim tarihilere gre, Jan Jstinyni adl kahramann varl muhasarann uzama sebebi olmu! Doru olsa bile neticeye bir te'siri yoktur. nk; Sultan Mehmed byk bir azim ile gyei yegnesi olan fetih'i gerekletirmek iin, en byk mni olarak sr'lar grmt. Btn hazrlklarn srlar ykarak, ufalamay ve stanbuta girmeye gre dzenlemiti btn hesaplarm. Nitekim; burlarn ve srlarn, devrin en mthi silah toplar karsnda patr patr dklmesi padiahn gayesine ulaacan gstermektedir. Buna; bilmem ne kaps, ne Jan Jstinyni, ne Paeogoslar ne de bizatihi Kostantin Dragase-zin engel olmas kabildi. Nitekim; 28/mays/1953 sabahna yakn balayan byk yry ve hcum, stanbulun bat yn boyunca uzayp giden srlarn her tarafndan ehre girildi. Kerkoporta Kaps, Jstinyni'nin yaralanmas gibi olaylar savan tabii ve beklenen neticelerindendir. Yoksa bunlarn Osmanl fethini nleyecek bir g olmadn kabullenmek gerekir. Ayrca bu iradeye kar koyacak kuvvete ve de yardma sahip deillerdi. Nitekim; "stanbul ve Boazii" isimli eserin sahibi Meh-med Ziya Bey merhumun: "Jstinyni'nin geri ekilmesi, ehrin sktunu getirdi denmesi asla doru bir sz deildir" demekte olduunu buraya kaydetmeden gemeyelim. Zten Venedikli Barbaro'ya gre Jstinyni yaralanm filnda deildir. Jstinyni; Sultan'n byk gcn idrk etdikten sonra, dt znt sonunda, bulunduu yeri terketme karan almtr. Bu arada da Jstinyni'nin durumu hakknda tarihiler farkl eyler sylemektedirler bunlardan Kalkondil; kurun ile elinden yaraland Tetadi, ki bu adam Galata'da zabta mdr idi bunun beyan kolvirin ad verilen bir top mermisiyle yaralandn sylerken, Kritivulos byk karabina ile atlm byk bir mermi, zrh gmleini delerek gsnden girip, srtndan kmtr, derken Rikeriyo adl bir trihiyse bambaka bir ey fde ediyor: "Jstinyani'yi yaralayan; ne bir Trk askeri, ne de att bir eydir. Onu kendi adamlarndan biri att ok ile yaralamtr. Kritivulos baka bir yerde de, bir Trk askerinin klcyla Jstinyni lmtr demektedir. Bizim kaynaklarmz Ulubadl Hasan; Jstinyani'yi klcyla karnn deerek ldrmtr, dedikten sonra Hasan'n yryne devam ettiini bildirmektedir az sonra sr dibinden yukar kmaya balarken atlan oklar ve

talar ahadet erbetini imesine sebeb olmutur demektedir. Bizans'a Yardm Papa'ln bu muhasara karsnda Bizansa neden muavenet etmedii sorusu ister istemez akla gelmektedir. Kendi limanlarnn bombardman edilmesini nleyemeyen Papalk, Bizans kuatmasna nasl yardm edebilecekti"? Bu soruya verilecek cevap, avrupann o srada nemli bir kavaktan gemekte olduu kendi keline merhem arad bir dnemdi ve dinde reform ve hayatda rnesans ile cedelleiyordu. Papalk bu deiimin neresindeydiy sorarsak alacamz cevap, statkoyu muhafaza etmek zere kendini dzenlemiti. Dolaysyla kendi hengmeleri Bizans'n yardmna koacak ne imkn ne de takat brakmt. in bir baka taraf vard ki, o da Osmanl taht'na bu sefer, kafi olarak km bulunan yirmi yandaki gen padiah, barutu kendinden atei ruhundan alan bambaka birey olduu gibi yapt hazrlklarn bykl Papaln ald malumatn dnda deildi diyebilirizki, papalk bu sefer yaplacak yardm Bizans', akbetinden uzak tutamayacak, htt avrupann yardmna ramen stanbul'un Sultan tAehmed'e rm olmas, hristiyan-lk byk camias adna yz kzartc hl meydana getirecekti. sterseniz imdi, Papal ve Bizans bir kenara brakalm, Sultan 2. Murad'n hayattan ayrlmas zerine bu sefer fetihler yapmak zere tahta kan 2. Mehmed'in hazrlklarna bir atfu nazar edelim. Edirne'de Olanlar Sultan 2. Mehmed; 1453'n mart ay sonunda stanbul'u fethetmek iin btn hazrlklar tamamlamt. Gerek Anadolu cihetinde gerekse Rumeli tarafndaki mcahidlerini toplamaya girierek gnderdii haberler davet edilenlere ulatnda pek ksa srede mzrakl olarak piyade ve svariler, kimileri ok, yay kimileride sapanlaryla gelirlerken, bir baka blm de zrhl gmlekler giymiler her biri ak olunacak bahadrlard. Bunlara imdi zrhl birlikler denirken, o gnlerde, katafrakath askerler deniyordu. Sultan 2. Mehmed'in ordusunun yekn saysn, tam bir shhatle vermek kabil deildir. Pek ok yazar say vermekle beraber, aralarnda bir hayli say farkll mevcuddur. lerinde en fazla itibar olunan grlen Venedikli Barboro'nun beyandr. Diyorki: "2. Mehmed; Marmara sahili ile Hali arasndaki alana, 160 bin kiiyi yerletirmiti. Bunlar gerek muntazam ktalar, gerekse gayri muntazam topluluklard. Fakat kuvvetlerin tamamnn bu olduunuda sylemek icb eder" diyor. Filonun mrettebatysa orta ada byk ark ordularnn dimi olarak sava eri olmayan kiilerdiki bunlar yukardaki saynn tabiiki diindayd. Baka ve mehur bir tarihi olan Netadi ise; bu miktardan miktardan farkl bir rakam sylememektedir. Bu tarihinin beyann zetlersek u ifadeyle karlarz: "Sultan Mehmed'in kiyzbin askeri olup, bunlarn 30 il 40 bini

svari idi geri kalan eitli meslek sahiplerinin ve bilhassa hizmetinden, zenaatmdan ve ticari kaabiliyetinden istifade edilecek tccarlar olduudur" Biz hemen unu syleyeiimki sevgili okurlarm; Netaldi, Osmanl svari askerinin mikdarnn 30 il krkbin olduunu ifade ederken arada onbin kadar bir sayy muhayyer brak-yorki bu onbin rakamnn, nelere kaadir olabileceine akil ermiyor. Halbuki; Osmanl devleti daha altm yllk bir maziye sahipken, Meri kenarnda Hac lbey Kumandasndaki 10 bin svari ile askeri gk yere dse mzraklarmzla tutarz diyen bir gurur ve kibir ordusunu, ki 200 bine yakn mevcudu vard bunu bir gece baskn ile tarumar ettiini ya bilmiyor, yahut da ifadesinde bu kstas atlam oluyor. Efendim bir savan vukuunda, kuvvet dengeleri ve mevcud says pek nemlidir. Bu bakmdan iki tarafn kuvvetlerinin doruya yakn sayda tesbiti, baarnn veya baarszln baka nerelerde aranmas gerektiini ortaya koyar. Gstav ulomberje'nin eserini tercme eden Nhid Bey farkl saylar fade eden mellifler olduunu hatrlatyor. Mesel; bizim Hayrullah Efendi, 80 bin kiilik ordu mevcudundan kap aarken, Klelef ve Halkandilas Osmanl'nn 400 bin mevcudlu ordusundan sz eder, demek suretiyle mtercim merhumda bu ar farkll iaret etmekten kendini aia-mamstr. te yandan Franes; Osmanl kuvvetlerinin 258 bin olduunu ileri srerken, Sakzl Leonardo ise 15 bini yenieri olmak zere, miktarn 300 bini atn, mehur Dukas ise 100 bin svari 140 binden fazlasnn gemici veyahud babozuk olduunu yeknun ise 260 bini bulduunu dillendirir. Montedi ise; karac ve denizci saysnn yekn olmak zere 240 bini bulduunu beyan eder. Bylece; hakikate yakn rakkam Venedikli M; Barboro'nun syledii 160 bin saysdr. Muhterem okuyucularm; msy Gstav ulomberje, Osmanl ordusu trihin bu dneminde, askerlik ilminin terekki-yatna ayan uydurmu olduu iin en gl ordu olmay yakalamt, demeyi esirgemiyor. ulomberje; yenierilerin, hristiyanlktan devirme olduunu ileri srerek, Osmanllar daha nceki zaferlerinde, Varna'da Jan Hnyad'n feci malubiyetinde, Kosova sahrasndaki hristiyan leminin urad bariz malubiyetde, en mhim rol oynayan gcn, devirilmi ve Osmanl'lar tarafndan yenieri askeri diye anlan hrstiyan ocuklar olduunu gryoruz demekte. Halbuki; insanolu hr ve gnahsz doar. Onu istikamet-(endiren bir ailesi, yok bakcs, mrebbiyesi vardr. nk ademolunun hayvanlardan farkl yaratlnn gstergelerinden biride belli bir yaa kadar, ihtiyacatn kendi kendine gi-derememesidir. Bu bakmdan insanolunun veldetinden, yni doumunun peinden kendisine bakanlar tarafndan, ayn zamanda inan bakmndan da ynlendirilir. Msy Gstav'n; burada hristiyan ocuklar idi bu muzaffer msl-man ordusunun yenierileri, demesi, bu hakikati anlamazlktan gelme olup, hristiyanlmn icabtndandr. nk; ok kii bilmektedir ki bir ok gayri mslim, devirme toplanma iinde ocuklarn verecek ailelerin rzas alnd gibi genellikle aileler (phesizki ekonomik zorluklar olanlaryd.) Ev-

idiarn bu organizasyona vererek onlarn istikbllerinin iyi olmasn dnyorlard. Ayrca mensubu olduumuz islm dini itikadnda insan mkellef ana girince dinin emirlerine muhatap olur. Yenieri alnma a, insann mkellefiyatnn balamasndan bir hayli zaman nce gerekletiinden o, hristiyan olmam bir ocuk olarak kabul edilir. Aiie efrad o yavruyu vaftiz ettirmi olsalar bile, bu anne ve babasnn tercihleri olup bu hususda slama gre btl bir adet'in kiymet-i harbiyyesi yoktur. Tki mslmanlar; inanlara asla karmadklarndan, vaftiz gibi hristiyan detlerine dil uzatmaya da teebbs etmezler. Gstav ulomberje demekte ki; "binecei bir beygiri dahi olmayan nice fakir ve bir ok gayri muntazam tbir-i dierle babozuk denilen kiilerin hayliydi saylar ve de bunlar ganimet ve yama mid edenlerin arasnda, bir ok hristiyan-da vard." Bu itirafda gstermektedir, ki Bizans devleti avru-pahlarn yardmndan mahrum kalmakla birlikte, kendi dindalarnn bir blmnn hem de ganimet ve yama midiyle, zerine yrndn grnce, mehur Sezar'n, evltl Brts' kendini ldrmeye kalkanlarn arasnda, hanerinin parlayan nda yzn grdnde herkese bilinen szn "Sendemi? Brts! Artk l Sezar" dedii gibi Bizans'nda demesi icb eder, diye dnyor insanolu. Ancak insan kahramanken, yine insan, hin de olabiliyor ve kimse hinlere bakp da inancndan vazgememeli deilmi muhterem okurlarm. Msy Gstav; kitabnn 57. sahifesinde unlar ileri sryor "bu ordunun fevern-i hissiyat grimeye ayand. Bu saysz askerler, asrlardan beri nice mslman nesillerin ak ve hararetle tahayyl etmi olduklar mukaddes bir ese ri sonunda gerekletireceklerdi. Peygamber-i Zin'da bunu vaktiyle dnmt. En byk hkmdar stanbul'u zapt eden hkmdar olacak, ordusu ise gzel ordu addedilecek" dememimiydi? Sorusunu sorup cevabn ulomberie yle devam etmekte: "Arab'lar tarafndan bribirini tkib eden, yedi sefer yapld. Bunlarn 3. sndede genliinde bizzat Hz. Peygamber (s.a.v)'in sancaktarlm yapm ve sevdii yaknlarndan olan yal (90 yanda) Hz. Eyb'nde ilerinde bulunmasyla ayrca hretlenmi, bu muhasaradan beri daha nice kuatmalara mruz kalmt stanbul. Hakiki inan sahipleri, mjde peygamberinin gerekleeceine inananlar ilerinden gelen nz le birletirdikleri cennet misli stanbula yaklap, vuslata ermelerinin baarsn temin edecek duaclar sadece erbb- takva olmayp, bol miktardaki serve-ti saman dnen ve bunlar nasl yamalayacan dnenlerde bulunuyordu" fadesini yazmaktan kendini alamamstr. Yine de son cmleye, bu menfaat gurubunun iine Bi-zans'dan gayri memnun hristiyan unsurlar yazmasna, tarafgirlii engel olmu grlmektedir ve objektif olamadn tesbit kolaydr. Ancak yinede diyebilirizki Gstav ulomberje, bu mesele hakknda en objektif yazanlarn hemen banda gelir. Padi-ah'n ordusuna katlmak iin, muhasarann devam ettii mddete, yeni yeni gayri muntazam kuvvetlerde denilebilen ynlarn katldn beyan eden Msy Gstav, bu katlm yamaclkla

badatryor, ki avrupai mistisizm dahi neticesi itibaryla materyalist bir grle alam halindedir. Karm, demi olsaydk hata etmi olurduk, nk karm meydana gelen kitleden tefrik yni ayrmak ok daha kolaydr. Msy Gstav ulomberje; 1389'da Kosova Meydan Muharebesinin ehid galibi Sultan 1. Murad- Hdavendigrn ordusunda toplanan Mcahidin-i slama bir atf-u nazar eyle-se, o ordu iindeki Karamanolu askerlerinin bulunduunu grecekti. Tabki yazar; Hdavendigr unvannn ihtimalki lednni mnasndak mslmanlar bir bayrak altnda topla-yabilene verilen lkab olduunda behre sahibi olmadndan, Sultan Ftih'in ordusuna fev, fev gelenleri, insann aynaya baktnda kendini grr misli, kendileri yama dncesi tadndan, herkesi ayn kalp ile deerlendiriyor. Sultan Mehmed'in ceddi olan 1. Murad'n ordusuna amansz dman Karamanolu'nun bile katlmas, slm ordusu ve mjdelenen Fetih Ordusu olmas ihtimalinin en yksek olduu dnemde, islmlar tabiatyla bu orduya katlmazm? O kutsal gazann mchidi, Gaazisi olmak istemezlermi? ulomberje'nin idrak edemedii husus, yeri geldiini sandmzdan sylyoruz: Sultan Ftih'in; "Bizim hakikat kldmz yere onlarn hayalleri dahi ulaamaz" beyann ya duymam olabileceinden veyahut da bitmez tkenmez hal zihniyetinin, islmlar ve ark dnyas ile scak veya souk savandan trdr. Muhterem okurlarm; bahse konu yazar bu almasnn 58. sahifesinde, unlar ifde ederek, elifi elifine olmasa da bizim ifademize hayli yaklam bulunuyor: "slm leminin dindar mridlerinin harb severiiklerini tahrik maksadyla sava habercileri, dini misyonerleri gndermiti. Btn eyaletlerden bahasus Asya'dan hakikaten oul ansnn koan terk etmeleri kabilinden koudular. Bir ark tarihisine gre kouan binlerce kimselerin arasnda mehur olanlarn isimleri unlardr: Akemseddin, Karaemseddin, Molla Sena, Emir Buhar, Molla Fenr, Cebli, Ansar Dede, Molla Grn, eyh Zindan, Karamanolu ve yedi bin gnllsnn banda Aydinolu Derebeyi. Bu sava kitlelerin saysn tan min etmek iin akla gelen btn teebbsleri aresiz klan ey tekrar ediyorum, muhasarann son gnlerine kadar nlerinde bir alay, derviler, mollalar, maribiler, ve mutaassplar bulunduu halde, Trk Ordughna gelen akn akn yeni savalarn akmas hususu akl alacak eylerden deildir" demekten kendini alamamtr. Bu bakmdan iin onun ksr dncesinin deil, islmi dinamiklerin, iyi re-nilmesiyle alakal olduunu ifde edememektedir. Gstav ulomberje'nin Tutuculuu Yazar; eserinin 59. sahifesinde, "hristiyanlkdan dnme birok hinlerin saflar yannda, Trkler tarafndan ele geirilmi nice ve eitli kavimlerin var olduu bir orduydu bu ordu dahas, Srp svarilerinden, Srp olan topulardan, lmclardan yine, Almanlar ve Macarlardan bu orduya muavenet edildiini ve ilve olarak bunlara Rumlarn, Ltinlerin, Cermenlerin, Panoniyenlerin, Bohemyallarn, hsl btn hristiyan kavimlerin fertlerinin, Sultan Mehmed'e yardm iin, hinane bir ekilde koutuklarn, Sakzl Leonardo'nun yazdn" syler. Yine Msy Micatovi'in eserindeyse: "Padiaha Srp kral Jorj Brankovi tarafndan mecburen

gnderilmi olan, Srp kuvveti hakknda yazlm gayet faydal bir sahife vardr" demektedir. Yazari ara balkta tutuculukla itham sebebimiz; hristiyaniarn dinda olduklar Bizans'n yardmna koacaklar yerde, stne yrmelerinin esbab- mcibesini teemml etmemi olmasdr. Anadolu topraklarnda daha bir airet halindeyken, hristi-yan tekfurlarn teblarnn gnln elmeyi beceren Kay boyu ve mslmanca tutumlarnn, getirdii adalet ve sevgi dolu ilikiler hristiyan insanlarda takdire mazhar oimadm? Bunun sonunda dnen bir kafa, din deitirip, hem dnyasn hem de ahiretinin hayrlara dnmesine yarayan bir sonuca varrd. Hadi diyelimki din deitirmek ayn topluluk iinde yaarken zordur ve bilhasa hanmlar, evremiz ne der tiraznda bulunacandan mslmanla gei ertelenebiimitir fakat adalet iinde emn olmakla yaamak, bir tekfurun keyfi idaresine boyun emekden daha da efdaldir, diyen insanlarn bir akllan olduunu, stanbul gibi dnya'nin merkezi bir beldenin asrlar sonra yepyeni bir medeniyete geeceine akl kestiklerinde, bu iin gereklemesinin kendilerine dnya menfaati bakmndan da hayli eyler kazandracan hesap etmelerine niin kafa yormuyor, ahalinin byle olmasnn msebbibi, kse ve kraliyet ailesinin, keyfemyea idresinin sonucu olduklarn idrak etmiyorda, Sultan Mehmed'e katlanlara ver yansn ediyor. te biz bunu yazarn tutculuu diye tavsif ederken, hi aklmzdan karmyoruz ki, ulomberje bizim dediimiz gibi mtalaalarda bulunsayd, onun hristiyanlm mtegallibe-lerince ipi ekilirde, ne kendinden ne de almasndan dnya haberdar olmazd. Siz bakmayn bat'da hrriyetin bulunduunu syleyenlere; Rec Bey'in(Roje Garaudy) siyonizmle yahudilik stne gitti ve neler ekmekte olduunu hep beraber gryoruz, 2000 ylnda dahi.ulomberje; kitabnda unlar yazyor: "Bizans imparatoru ve mavirleri, ellerindeki hi saylsa yeri olan vastalar ile muazzam beldenin, mdaafasn tekil etmekle megulken. Gen Padiah, Edirne'deki ordughnda artc bir faaliyet iindeydi, uyku nedir? Bilmiyordu! Btn geceleri; alma ile Bizans'n ehir plnn tetkike ve bu beldenin mdafaasn hakk ile bilenler ile yapt mnakaalarla geiriyordu. Bu harikulade hazrlklar hakknda stanbul'a kadar dalm olan ayialar (unu unutmayalmki istihbarat elemanlarnn Bizans'da kendilerine temin ettii ajanlarla bu gz korkutucu, moralleri bozucu, ve lerinde alkantya sebeb olan ifadeler bir organizasyonla gerekletiriliyordu) bu belde'ye dehet sayordu. Toplan dken hin hristiyaniarn yapt silahlar hakknda yaylanlarn insanlarn zihinlerini alt-st etmekteydi. Top barutunun kefi, kk ve byk apda silahlarn imlat ortaa dneminde zamann artlarn deitirmeye, eski uslleri bozmaya balyordu. Sultan 2. Meh-med'in pederi, Sultan 2. Murad'm pek yeni ve mthi olan bu silahlardan daha nce tedarik etdiini biliyoruz. Bu harikulade teebbsler sayesinde, sava sanayiinin ve harp sanatnn yeni bir devreye balamasn olunun kabiliyetine gvenerek, brakm bulunuyordu."

irkin ftira Msy ulomberje; alnmasnn 60. sahifesinde; "1453 senesi ocak ayndaki ilk haftalarda Rumlarn bakentinde, eitli vastalar, ihtimal bilhassa, Zanos (Mehmed) Paa hakknda besledii kin ve garaz saikasyla padiahna ihanet eden ve hristiyanlara msaid davranan Sadrazam andarl Halil Paa vastas sayesinde, Edirne'de <Bombarde> denilen byk ve mthi bir topun dkld renildi. O zamana kadar grlmemi byklkte olan ve akla smas zor bu topa sahip olan, Trklere ait bahse konu harp leti iin Bizansl tarihi; Dukas'n szleri yle: "1452'nin sonbaharnda, Hz. Padiahn huzuruna Osmanl'ya iltica eden asker kyafetinde bir firari karld. Bu firr, padi-ah'a stanbul'un mukavemetine dir salaml hakknda hayli deerli bilgiler verdi. Bu adamn ad Urban veya CIrban idi. Macar veya Ulahlardand. Dkmclkde henz emsali grlmemi ustalarn arasnda gelmekteydi. Daha nce stanbul savunmasnda, grev almak iin Kostantin Draga-zes'e kendini takdim etmiti. Hkmdarn kendisine koyduu artlardan memnun kalmad gibi ald cretin ok byk bir ksmn, araclar ve nfuzlu kimseler alyor ve cep doldurucular, bundan hayli istifade ederlerken, maa sahibi kt kanaat geiniyordu. Urban bu tarzn irkinliine daha fazla dayanamad ve gizlice Sultan 2. Mehmed'in hizmetine girmek iin, Bizans'tan firar edip, Osmanlya iltica etdi. Padiah; bu ilticacya iyi davranarak, kendisini dikkatle dinleme yolunu seti. Daha sonra nice hediyeler verdikten baka rtbeler hsan etti ve bu rtbeleri tayan elbisede hediye etdi. Hele hele balad yksek maan dorudan eline geii CJrban' pek sevindiriyordu. Dukas'a gre; Urban bu maan kafasndan yapt hesaba gre drtte birine raz idi." (Biz burada hemen sormadan edemiyoruz, maa miktarndaki dncesini Dukas'n, Urban'dan nasl rendiidir?) ancak ulomberje devamile diyorki; "Dukas; Sultan Mehmed byk tasavvur sahibi zevatdan olduundan, Urban'in sanatyla meydana gelen byle kymetli yardma sahip olmaktan dolay saadet havuzu iinde yzyordu adet ve Urban'a, bu gne kadar hi teebbs edilmemi byklkte bir topun dkmn yapp, yapamayacan sordu: rban'sa deil stanbul surlarn, Bbil surlar kadar metn ina olunmu olsa dahi tuz-buz edecek byklkteki ta glleler atmaya muvaffak olacak toplar dkeceine gvendiini ifde etdi. Ancak (gnmzde balistik hesaplan diye bilinen) endaht (patlama) ve menzil meseleleri hakknda fazla bilgisi olmadn da itiraf etmekten ekinmedi. Sultan Mehmed; bunlar kendisinin halldeceini ifde etdi. Yeterki; Urban, Sultan Mehmed'in bitmez bir itiyakla arzulad harp letini hazr etsin." Msy ulomberje, bizim arabalk yaptmz "hin mhendis" ifadesiyle Topu CIrban' kastetmekteydi. nk; yazar bu eseri yazarken taraftr. Aslnda insanlar taraftr fakat bu taraftarlk hibir zaman iftira etmek, hakikatleri ketmet-mek, delilleri yorumlama esnasnda adaletden ayrlmamak esas kabul edilmelidir.

Yoksa nsanlarn eitli siklerle, farkl olaylarda farkllk gstermeleri ftratnn icbdr. ulomberje; hin mhendis (urban), Sultan Mehmed, Mimar Muslihiddin ve Mhendis Sarca Paa ile dier teknik adamlar byk bir toplantda ileri tarttlar. Padiah'n Rumelihisar inaatn ziyaret ertesinde yaplmt bu ileri dnk meselelerin tartld bir toplantyd. Bu toplantda konuulanlar resm tarihilerin ifadeleri Sultan'n, fetih'den baka bir gayesinin olmadn nemle belirtmeleriydi. Bu toplantlardan gelecee aktarlan bir hususda Sultan'n kendi elleriyle izdii, o muazzam ehrin haritas zerinde baaryla neticelenecek olan hcuma en uygun yeri semek, sr'larda gedik amak, lam koyabilmek iin ideal noktalar tetkik etdikten sonra tesbitini yapyordu. Bu toplantlarda, ifadeleri, bkmazh ve dikkatinin herkesi kendine hayran kld, bir ok vakanvisin kaydettii ortak noktayd. Bu toplantlarn mhim bir muhalifi vardki bu hristiyanlar-la savaa girilmeye kar kan sadrazam andarl Halil Paa idi. Fakat bunun karsnda da Damad Zanos Paaki bu adam Arnavut ve hristiyand, dieri ise ihtiyar aknc beyi Turhan Beydi ve bunlar padiah btn varlklaryla destekledikleri gibi tevikleride hayli meesir idi. (stidrat: Msy u-lomberje'nin; Zanos Paa hakkndaki hristiyanlk iddias yaktrma olmaktan baka bir ey deildir. Zanos Paa; Balkesir'imizin pek tannm ailelerinden birinin ecdad olduundan, bu ailenin bu hususda yaymladklar bir kitab ile bu iddiann nasl bir iftira ve asl esas olmayan isnat olduunu ispatlamlardr) Biz; Msy ulomberje'nin ifadelerine temasa devam edelim: Padiah ok dikkatli ve tedbirli olduundan gznden bir ey nihan (sakl) kalmyordu. Hristiyan lkelerin, bilhassa talya vede Macaristan'n Osmanlya kar vaziyet alp almayacaklarn da oralara gnderdii casuslaryla kontrol etmekten geri durmamaya pek gayret sarfediyordu. te yandan da, dkmleri yaplm glleleri hazrlanm ve at denemelerine amade silahlarnn denemelerine balamt. Top Devrinin Mild Top'un mthi bir tahrip afeti olduu, bu cesamette topa-nn imli, bu devrin douu olarak kabul edilse yeridir. Gerek ark gerekse Garp dnyasnda, Sultan Mehmed'in iml ettirdii ve urban ustann yapt kabul edilmi bulunan topun mli topuluk trihinin, o dneme kadar yaplm en byk top olduunu artan ehemmiyetiyle birlikde kaydeder tarihiler. Buna bir ad olarak vasi'yni kral lkab verildi. (Bizde de hemen ifade etmeliyizki ah ad sylenmeye balanmt. Msy Gstav ulomberje, bahse konu topu Dukas'n ifadesiyle naklediyor: "Bu top ok gsterili, korku salan grn mthi bir harika idi. Bu topun kalbnn yaplmas ay gibi bir zaman ald. Yaplan bu kalbn iine Tun alamn dkt." Bizim sanayii iisi olmamz ve mesleimizin dkmclk olmas hasebiyle Tun hakknda ksa bir malumat arzedelim. Tun alamnn

halitasnda bakr madeninin en byk pay tadna iaretle yeteri kadar inko, kalay ile meydana getirilen bir metal alamdr. Dkmn yaklat son safhada da, eri-m malzemenin rahat bir akclk kazanmas iin, yeteri kadar fosfor katlr. Fosforun katlm bir hayli dikkat isterki, bunun haddi alr ise malzemede krlganlk olma ihtimli artar. nk, fosfor'un malzemede atomlar eitli yerlerde fazla sktrmak gibi mtecanis olmayan bir i yap kazandrd olur. Kullanmda snan alet, atomlarn gayri mtecanis hli devam etdii takdirde, aletin snma arkasndan souma zamanlamalar farkl olacandan, gvdede arplma, atlama veya yarlmaya kadar varan mahzuru olur. ulomberje'den nakille mehur tarihi Franes: "bu topun gvdesinin, rumlara ait bir l olan sipitam ile 12 sipitam, yni 9 kadem ve de metre cinsinden ifade edersek, 3 metre, 40 emdir." ngilizlerin de bu konuda kalem oynattklarn nl tarihileri Mister Piyers; bu topun Edirne'de dklmedi-ini Rejiyon'da yapldn ileri srer. Top'n Denenmesi Sultan Mehmed Edirne'de ad Yeni Saray denilen bir mekn ina ettirmiti. te bu yaplan byk topu burada denemeyi kararlatrmt. Ancak; deneme esnasnda meydana gelecek sday hafifleticek bir re aramann en pratik yolunu, denemenin yaplaca zaman ve gn mnadilerle iln ettirmesi ve hamilelerin kendilerini sesin verecei baskya hazrlamalar ile ilgili releri aramalarn bildirmi olmas medeniyyet-i insanln icabyd. Dukas'n ifadesi; "top gr-lediinde 13 millik mesafeden sesi duyuldu, (karamili 1609 metre olduuna gre, 21 kilometro, 170 metroya ulam oluyor, topun kard ses. Bir mukayese yapmak iin 1878'de atalca'dan top seslerinin stanbul'da duyulduunu gz nne alrsak, 425 sene nce patlatlan yukardaki top'un sdasnn 21 km. ye ses duyurmas, yzde yzn artt bir mesafeyse de, aradaki zaman farknn 425 sene gibi azmsanmmayacak bir zaman olduu dnlmelidir. Bu deneme atnda tarihinin kimisine gre; 600 kg, 750 kg, ta-glle atldn, 1500 metro mesafeye dm olduu ve dtnde at ukurun metroya yakn olduu ifade edilmektedir. Msy ulomberje yle devam etmekte: "Bu glleler; bu gn bile (1914'de) stanbul'un baz mahallelerinde mesel Byk Sr'un hendeklerinde, Galata surlarnn diblerinde, eski sarayn avlularnda hatta tersne'de rastlanmaktadr. ngiliz tarihi Mister Piyers, bu gllelerden iki adetinin lmn yapm vard netice Midillili bapiskopossun ifade etdii ly bulmak suretiyle bir doruya ulamtr. lm sonunda evresi, 88 ps olan bir deer ortaya kmtr. Bu glleler granit olup, Karadeniz sahillerinden gelme karata yahudda aletlerle yuvarlatlarak glle haline getirilmi mermer ktlesiydi. Koi Efendi; (Koi Bey risalesini kastediyor) Sultan Mehmed'in otuz kantar yni 30 bin kilo miktarnda glle hazrlattn bahseder." demekte olan ulomberje kantar hesabnda bir hata yapm olmal biz doruyu ifadeye gayret edelim. Bizim

lkemizde bir kantar, 56 kg.dr. Dolaysyla; 30x56=1680 kilo ederki, bu da koca stanbul'un bu kadar az arlkta glle ile alnabileceini akln almas kabi! deildir. Ta ki metinde geen 30 kantarn 30 bin kantar olmas iktiza ederken baskda bin yazsnn konulmamas vuku bulmusa buna mrettip hatas denir amma bu seferde neticenin 30bin kilo olmayp, 30 binx56=l. 680. 000 <birmilyonaltyzseksenbin kilodurki> makul grnyor. Aziz okurlarm; ulomberje eserinin 63. sahifesinde "stanbul'un muhasarasna itirak edenlerden biri olan Midillili Piskopos Sakzl Leonardo; byk bir Trk topu tarafndan frlatlan surlarn stnden ap giden bir glleyi lmek merakna dtm diyor. 88 ps evresi, arlysa 600 kg. geldi demektedir." diye nakilde bulunuyor. Edirne'den k 1453 senesi ocak ay balarnda yola karlan bizim Sahi dediimiz mthi byklkteki top, stanbulun nlerine ancak iki ayda getirilebildi. Karaca Paa komutasndaki gayri muntazam svarilerin says onbini buluyorduki topun geecei yollar dzenliyorlard. Koruma grevi de bu birliklerin vazifesiydi. Rivayetlerin en asgarisi 30 ift kzle balayan sz konusu topuekme ameliyesi iin 150 ift kzn kullanld ileri srlmektedir. Pek yakn bir zamanda ar Ferdinand'n askerlerinin firar eden Trkleri nlerine katarak getikleri bu nihayetsiz ve znt verici ovalarda ilerleyen o yan- temaa yni seyre deer alay gz nne getirmek kolaydr" Demekte olan ulomberje mazide kalm hristiyanlann galibiyetine atf yapmakta bu hasretini belirtmesine, eseri tercme eden, merhum M. Na-hid Bey u sitemi pek hakl olarak yapmaktan kendini alamam bylecede bu milletin hakikatli bir evlad olduunu ortaya koymu bulunuyor, ctemekte ki: "lumberjenin ilm bir esere, bu gibi hissi ve tarafgirne fikirleri kardrmas, ayan teessfdr." Top'un bindirildii tekerlekler zerinde yol almasn tanzime alan ikiyz kii yan tarafnda durduklar halde yola koyulmulard. Baka bir ikiyz kiilik amele ekibiyse yolun elverisiz blmlerini yola benzetmeye alyorlard. Elli dlger ise her eit tamirin hakkndan gelmek iin kafileyi adm adm takip etmekteydi-ier. Bunlar bilhassa kprler kurmak suretiyle ini ve k kolaylatran kestirmelikler temin etmekteydiler. Baz kaynaklar bu yolculukta kullanlan insan unsurunun ikibin kiiye vardn da rivayet ederler. Nihayet mart ay sonunda (Franes nisan'in 2. gn diyor) Allah'a havale edilmi Bizans surlarnn, be mil uzana top'u getiren kafile vsl oldu. Yol boyunca bu muhteem topun geiini grm bulunan insanlar dehete kaplmlard. Grdn hafzas hayli zaman tayacakt. Halk arasnda hayli n sahibi olan urban Topunun, Sultan Mehmed'in bir ok topunun itirakiyle yaplan atlar sonucundaki tahribini, CJrban'in topu yapt gibi sanmak veya ye gstermee almak kadar yanl bir husus olamaz.

te yandan Karacabey'in askerleri gemi olduklar Trakya sahrasn bir harabeye evirdiler. Ayastefenos (Yeilky)'u bastlar. Yalnz; Silivri kasabas mukavemete muvaffak oldu. Osmanl Donanmas, btn tarihilerin ittifakla syledii gibi nisan aynn 5. gn stanbul'un, Marmara Denizine bakan byk sr'Iar nnde grld. Padiah 2. Mehmed'de 23/mart/1453'de stanbul nlerinde bulunmaktayd. "Diye kitabnda yer veren msy ulom-berje u tasvirle bizlere sesleniyor: "Trihin en mehur sahnelerinden birini fikren ve tahayylnz nisbetinde gznzn nne getirmenize yarayacak bir tasvir yapalm; seyretmee deer eitli renkleri kendinde toplam, ynlar hlinde yrtc svari ve piyade askerlerinden meydana geimi, fevkalde cemm-i gafir yni az rastlanr byklkteki kalabalk, bu muazzam ehrin, o ssz, orak, dz ve tozlu blgelerinde, toz koparan gibi dolanan o parlak ve muntazam taburlar, gayri muntazam hadsiz ve hesabsz suvri blkleri, insanlar, hayvanlar, arlklarn tekil ettii o ard aras gelmeyen kollar gzlenince yzbinlerce ahalinin mthi velvelesi, etraf kuatan muzkalarn akseden ahenkleri, trampetlerin patrds, binlerce hayvann inlemesini bir an iin tahayyl ediniz. Osmanl padiah 2. Mehmed; refakatinde 12 bin yenieri olduu halde ve bir kabin sipahiden meydana gelmi muhafz kuvvetiyle 23/mart/1453'de, Byk Sr'da denilen 'Beri' mntkasndan tahmini birbuuk mil kadar uzaklkta bulunan Liks, yni Bayrampaa deresinin vadisinde sol blmde, tepe zerinde bir asker hastane (1914'de) bulunan Maltepe'ye otan kurdu. Topkap (Bizans dilinde; SanRoman)'nn tam karsndayd. Buraya byk toplan koydu. Zten bizlerin Topkap dememizde bu toplarn buraya konmasyla alakaldr. Miriyandiriyon, yni Orta kap, arisiyas, yni Eri kap gibi bu kapnn karsndaki yerde 1422'de babasnn ordughn kurduu yerde seccadesini seren padiah 2. Meh-med, ilk i olarak o muazzam ordusuna bir le namaz kldrmak yolunu seti kbleye ynelerek. Namazn edasndan hemen sonra bilfiil muhasara balamt. Bu ordusunun tamamna fethin hedef olduu, muhasarann baladn tellllar vastasyla duyurmutu. Alimler; artk birlikleri tek tek ziyaret ediyorlar, balam bulunan mukaddes cihad padiahn emrince islmn askerine anlatlyordu. Hz. Muham-med'in mjdesinin hatrlatlmas buna kfi gelmekteydi. Ordunun en byk g ve kalabaln tekil eden Asya veya Anadolu ktalar, bu geni mesafeye yaylmt. Rumeli kuvvetleri diye bilinen grup ise Maltepe'nin yni padiahn ordughnn sa tarafndan itibaren, Marmara sahiline varan arazi zerine yaylmt. Ayrca Halic'in i tarafnada yaylmlard. Bu gsterili ordunun gkyzne akseden velveleleri zerine yldklar Bizans halk iin ne mthi manzara idi. stanbul'un bedbaht insanlar bu pek geni alan kum gibi kalabalkla, sayya gelmez svari blkleriyle dolduran o harikulede ordunun her saat bydn, dehet tesiriyle hadekalanndan frlam gzleriyle gryor ve bu eytan manzara bunlarn mrlerinin sona erecek olduu zehabn hissetiriyordu. Kulaklarna ulaan uultular, bu talihsiz beldenin etrafnda biraz sonra, hi bir

firarinin geebilmesine, artk meydan vermeyecek olan o canl demir ve elik enbe-rin bylece olutuunu grmek, Bizans insannn pek byk dehetle seyrettii tablodur. Ayn zamanda; trihde hakikaten ilk Trk donanmas olarak da kendini gsteren byk donanma merkezi saylan Geliboludan hareket ederek yola kmt. Bu donanma daha dorusu bir Bulgar muhtedisi olan Sleyman Reis yni Baltaolu Sleyman Paa'nn Kapdan- Deryalnda idi. <Muhterem okurlarmz: bu eserin mtercimi muhterem Na-hid Efendi merhum, koymu bulunduklar dipnotla Baltaolu Sleyman Paann mhtedi olmadn ikaz ettii orjinal kitabn hemen altnda yer alm. Sultan Mehmed; en azndan byle bir donanmaya sahip olunmamas stanbul fethini yaatmayacan biliyordu. Bu bakmdan gerek avrupa sahillerini doldurduu donanmasnn bana Baltaolu Sleyman Paay getirdii gibi donanmann merkezini tekil eden Gelibolu Valilii de bu zta verilmiti. "Msy ulomberje; Baltaolu Sleyman Paa'y ilk kap-tanpaa olarak gsterirki, bu iddia isabeti olmayan talihsiz bir beyandr. nk; merhum amiral Afif Bykturul'un kaleme alm olduu" Osmanl Deniz Harp Trihi ve Cumhuriyet Donanmas" adl eserinin 1. cildinin, 50. sahifesinde u ifadeye yer vererek ulomberje'nin ifadesini rten bir misli zikredelim: "m. 1325 ylnda Mudanya'y, 1326'da Bur-sa'yi fetheden Orhan Gazi, Karasiolullanndan Aslan Karamrsel Bey'i 24 adet gemisiyle beraber getirerek zmit krfezinde bir mahalde slendirmitir. Rivayete gre bu mahallin ad Aslan Karamrsel olmutur. DolaysrylaOsmanl'nn ilk amirali ve kapdanpaasi yukarda ad geendir ve bylece yazarn bu yanln tashih ettikten sonra ulomberjeye dnelim: "...Osmanl donanmas byk surlarn hizasndan sahil boyunca yayldnda, 2 ve 3 katl olan 30 kadar kadrga nde yol almakta ve 130 para da kk gemi veya sanda! irisi denebilecek derecede bir filoydu bu. Bizansl tarihi Kritivulos, bu donanmay pek mthi bir donanma sayyor ve zavall Romallar, ifadesiyle Bizans Rumlarnn korkularn belirtiyordu. Ancak u da bir vaka idiki, Bizans bu gne kadar deniz zerinden de bir muhasaraya mruz kalmamt. De-mekki Sultan Ftih; o gne kadar kimsenin yapmad bir tarz getirmiti. Evvel; Rumelihisarn yaptrp, ceddi Yldrm Bayezid'in ina ettirdii Anadoluhisar'nin'karsna koy: mu, bylece de Karadeniz'den gelecek herhangi bir muaveneti (yardm) durduracak gc kazandracak mevzileri kurmutu. Ancak; donanmann hareketini daha mufassal yni tafsilatyla anlatan Venedikli Barboro'ya kulak verelim: <nisan aynn ilk gnlerinde hazrlklarn tamamlam olan Trk donanmas, Bizans zerine yrmee hazr haldeydi. Kadrgalar, fustalar, prandariler ve briyk denilen gemilerden olmak zere 145 yelkenliden mrekkep donanmann bana geen Baltaolu, Marmara'dan doruca pupa-yelken giriyordu. Bu giri; trampetler, asker msik aletleri ile byk debdebe ile sahilin her iki tarafndan gelileri grlmt. Marmara sa-

hiline toplanm bulunan hristiyan ahali bu ana kadar islam-lara ait byle byk bir donanma grmemi olduklarndan hznleri balarnda esen belnn bykln aksettiriyorKimileri uzun zamandan beri ehrin kaplarn kapatp, atl durmann yanlln anladlar, Osmanl donanmas Dol-mabahe'den Beikta ve Ortakye uzanan cilveli akntlarn girdabnda oynaan sulara yaylp demir attnda takvimler 12/nisan/1953 trihini gsteriyordu.> Artk deniz yolu emniyeti de tesis edilmi bulunduundan gerek Karadeniz zerinden gerekse Marmara cihetinden eitli gemiler gelip gidiyor, Osmanl ordusunu ve donanmasnn ihtiyacatnn bir blm, bu deniz yoluyla karlanyordu. Bu noktada tarihi Franes; Osmanl filosunun 480 para olduunu ifade ederek herhalde ikml vastalarn geli gidilerini sayarak bunlar genel yekne dhil etmi olmal ki bu mbalaal rakkam vermeye mecbur kalm. Karadeniz cihetinden gelen gemiler ekseriyetle kereste ve toplarla frlatlacak ta glleler getirmekteydi. Barboro; bu gemiler arasnda 300 tonilatoluk byk bir nakliye gemisinden sz eder. Devrine gre artc bir niteliktir. Otag-I Hmayn'da Neler Var? Ota, etrafna ok derin kazlan hendekle koruma alan iine almyordu. Tertibat yle dizayn olunuyorduki, Silivri eitli zaviyelerden tarassuta alnm oluyordu. stanbul'a yardma gelebilecek gler ancak yardm Silivri'den grebilirlerdi. Bu tedbir, bu ynyle isabetliydi. 6/nisan/1453'de Trk Ordusu dman menziline girmemek kaydyla srlarn hemen hemen bir kilometreden daha yakn bir mesafeye sokuldular. arpma balamadan nce, Bizansl tarihi Kriti-vulos hakk teslim ederek unlar syler: "<Sultan Mehmed; Kur'n- Kerm'in emrine uygun olarak Bizansllara son elisini yollad. Eer ehir kan aktlmadan teslim olursa hibir kimsenin burnunun kanamayacan, can, mal, rzn teminat altna aldn bildir. Tabiiki cevap umulan ekilde oldu. Teklif red edilmiti. Bunun zerine fethe giden yolun son resm geidi yaptrd. Bu muazzam ordunun sam olduu mehabet ve gsteri, Bizans insanlarnn yeniden bir mitsizlik girdabna yuvarlanmalarna sebeb oldu.> Kritivulos trihinde yle devam etmekte: <Hz. Padiah; ordusu tarafndan igal edilmi olan iki sahili, biribirine daha abuk ve emniyetli bir tarzda bulutura-bilmek iin, Zanos Paaya Halic'in son noktasna bir kpr kurmasn emretmitir.> Hakikaten dnce plnna alnan bu kpr Zanos Paann kuvvetleriyle, son hcuma daha abuk katlmasn salayacakt." Asya cihetinden gelmi olan askeri birliklerin banda Anadolu Beylerbeyi sfatyla bulunan shak Paa, Asya Trklerinin imparatorluunun en kuvvetli ballarndan olan Mahmud Bey'le birlikte, tecrbe ve cesaretlerini bir merkeze tevhid ederek, gsterdikleri ibirlii yan- hayretken, Ota- hmayunun sandan balayarak, Topkap yaldzl kapdan, taa Marmara sahiline kadar, yni imdiki Yedikule srlarnn dibine kadar muhasara etmekle

vazifeliydiler. eklinde bilgi veren Msy ulomberje yle devam etmektedir: "Bu kuatmann en ehemmiyetli blmn ise Edirnekap e Topkap arasndaki mahal tekil eder. Ve buraya den grevi, Suitan Mehmed vede sadrazam andari Halil Paa deruhde ediyorlard. Ancak ngiliz tarihi Mister Piyers, bu blgenin en zayf yer olduumu, htt Yunan Mitolojisinde geen Ail'in topuuna benzettiini nakletmekte Msy Gstav ulomberje. Donanmaya Engel Zincir ulomberje bu meseleye de yle bakyor: "Sarayburnu nnden gerilmi bulunan ve liman giriini tkayan zincirin bal olduu Tevriyon mevkiine kadar olan blgeyide Balta-olu komutasndaki donanma gz altnda tutacakt. Sultan Mehmed; zinciri tahrip edip, kyya kabildikleri takdirde burada bulunan surlardaki kuvvetin yetersiz ve savunmadaki zaafiyetini dnm olduundan, buradan iddetli hcumlar tasarlamaktayd. Mehur zincir alacak gibi olmadndan, donanmas burada sadece gzclk yapma durumunda kalmt. Bu bakmdan Sultan Mehmed ehri ancak iki cepheden zorlamak durumunda kalmt. ulomberje; almasnn 75. ve 76. sahifelerinde, Bizans'n urad eski bir muhasaray yle nakleder: "1204 senesinde hal ordular tarafndan Bizans muhasaraya maruz kalmt. Bu muhasarada Hanri Dandolo, gemileri sayesinde Hali tarafndan galibiyetle sonulanacak bir hcum yapmtr. Ancak biraz evvel Bizans amirali Mihail Sotirigi-nos, Bizans filosunu satmak suretiyle ihanet etmiti. Bunun ihanetiyle talyan kadrgalar liman giriini tkayan zinciri zp, hibir mklatla karlamadan Halic'e girebilmitir. Arab'lar gibi,' Trk rkndan olan Avar'larda bundan asrlarca nce sahip olduklar saysz harp gemilerine ramen, gemilerini asla sahile yanatramamlar, buna karlk, iri Bizans harp gemileri ve Rum tei denilen suda dahi sn-miyen mdafaa vastalar sayesinde, Marmara sahili tarafndan Bizans surlarna ciddi bir hcuma muvaffakiyet bulamadlar..." Yazar Msy ulomberje; almasnn 85. sahifeinde Trk top dkm sanayiinin varm olduu enteresan merhaleyi anlattnn farkndam bilmem amma, bu asrn teknii bile bu safhann ucunu tutamad. Dman hedefleri nnden lzm gelen tarz silah imli. te bir millet silh sanayiini milli bir sanayii olarak benimser ve tatbike koyarsa, o millet hi bir zaman cephane ve silaha muhta hle gelmez. Sultan Ftih'in 1453'de ki harp sanayii hamlesini 1970'den beri millete ve devlete kabulettirmeye alan; Milli Gr mimar Prof. Dr. Necmeddin Erbakan ve Milli Gre gnl vermi olanlar, Sultan Ftih uurunu aziz vatanmzn hayat- siya-siyyesinde ve temadi-i mrne kazandrmakla, Mslman Trk milletinin, uydu devlet deil, lider devlet olma mcadelesini balattlar ve bu sonunda gerekleecektir. Milletimiz, mirass olduu ecdadnn en gzel taraftaryla dnyada adaletin

temsilcisi olduu, eski ve aaal gnleri yeniden ihya edecektir. Neyse biz imdi; Sultan Ftih'in fevkaldeliklerini anlatan Kritivulos'u, ulomberje araclyla dinleyelim: "nl tarihi Kritivulos Rum olmakla birlikte, Sultan 2. Mehmed'in sdk bir tebaasdr. Bahse konu tarihi 2. Mehmed'in toplar iin unlar sylyor: <Ordusunu stanbul nlerine en uygun ekilde yerletirdikten sonra, toplar dkenleri yanna ard. Onlarla bu silahlarn tahrip gcn, karda duran srlar ykp, ykamayacan konutu. Mhendisler ise; byk toplara ilve edilmek zere burada da ayn veya daha byklkte toplar dklebi-leceini bunun yaplmas hlinde, srlarn yerle bir edilecei cevabn verdiler. Ancak mthi denilebilecek bir maddi imkn gerektirdii beyannda da bulundular. Padiah; derhal istenenleri verdiini syledi. Bunun zerine bu mhendisler, insann kendi gzleri grmese inanamayaca, hummal bir alma ile dehet verici byklkte toplan iml etmeye baladlar. <Kritivulos devamla:<mhendisler son derece yal ve hafif killi topra, ierisine dalmasn diye keten, kenevir gibi baz lifleri iine kypda katyorlard. Sonra da, gnlerce o kumu yourup kvamn bulduuna kanaat getirince kalp haline getiriyorlard..> Diyen Kritivulos, kalbn nasl yapldn anlatmaktan da kendini alamaz. Fakat biz bu top bahsine son vermeden, mbalaa sanatndan bir rnek olmak zere uiomberje'nin, ngiliz tarihi Piyers'den alntildn nakledelim ve biraz da, deniz de olmazsa karada yzen gemiler blmne geerek, bu kymetli eserden aldklarmza gemilerle son verelim. Piyers'in ifadat: <her ki taraf, Trkler ve Bzans'ilr ve bilhassa Trkler o kadar ok ok at yapmaktayd ki bu atlar esnasnda, havada gelen oklarn ylmas ara sra gnein klarn gstermeyecek birbulut hline geliyordu.> Her nekadar msy Piyers'in ki bir mbalaaysada ancak dikkat ekmek istedii bana kalrsa, Sultan Mehmed'in ordusunun mcahidleri okularn kudretini iaret ettiidir. Hali Azndaki Tedbir! Muhterem okurlarm; zorluklan amaya azmetmi bir padiahn ve ona byk itimad olan ve sevgiyle bal ve de mjdei Nebevye'ye nail olmak arzusu ile yanp tutuan, inananlar ordusu karsnda olduklarn unutan Bizans mdaafilerini, zincir ve Barboro'nun aaya alacamz tahkimat zorlayan mslmanlarn nasl reler bulacan daha sonra greceiz. imdi Barboro cerrah'm (o bir sava cerrahyd) Ruznmesinden alntlarn yaplm olduu, Msy ulomberje'nin eserinin 108. sahifesine dalalm: "Limanda zincirin gerisinde dokuz byk geminin aralarnda Tana'dan gelmi kadrgalar, iki hafif Venedik kadrgas dierleride Kostantin Dragezesndi. Silahlar alnm kadrgalar ve dierleri olmak zere onyediyi buluyordu. Direkleri anakl ihtiyat gemileri vard. Bunlardan baka iindeki

silahlar alnm ve dmann (Trklerin) byk toplarndan gelen mermilerden ate almalar korkusuyla batrlm bir ok gemilerde vard. Byle gl bir filonun mliki olarak, kendimizi gaddar Trklerin hcumundan masun zannediyorduk! Halic'in stanbul sahili zerindeki San-Ojen burcu iie Beyolu cihetinin Lakarova burcu, zincir sayesinde aralarnda irtibat peyda eden biri medhal yni giriin sanda, dieri solunda olan, bu iki bur limann mdafaasnda cidden faydal idiler," Demekte olan Barboro, bir perianl yaamaa hazrlanan insan haleti ruhiyesiyle yazm grnts sergiliyor. nk o mthi olay, mslmanlarn, denizde yzdrmedikleri gemileri karada pupa yelken uurduklann grdkten sonra yazlm bir yaz olduu hemen anlalyor. 12/Nisan Bombardman Osmanl kuvvetleri tm hazrlklar yapm mevcut toplarn Kostantin'in saray olan Vlkerna'nn karsna 3 top, 3 top da Selimbirya^ kapsna, 2 topun arisyus kapsna tabya ettirildi atlar baladnda ise srlarn titremee balad grld merhum mtercim M. Nhid Bey, Barboro'nun top salvolarnn kendisinde tevlid ettii hlet-i ruhiye ile Sultan Ftih hz. lerine, terbiye d lkab ve szlerle bahsettiini zntyle ifade eder ve bu memleketin bir evld olarak, ecdadmza byle hakarete miz ifadeler kullanan ahsn satrlarn ulv terbiyesi mnasebetiyle tercme etmemi olacak ki, bizler Barboro'nun ne sylediini renememi olmakla beraber, kt sz sahibine aiddir darb meseline yapmay tercih ediyoruz. Bombardmann btn arlyla devam etmesiyle birlikte dier nemli faaliyet donanmann imdiki ad Kabata olan iftestun'a erkenden gelmesidir... Toplarn bu 12/nisan gn endaht, Bizansllara her an gelebiliriz mesaj gibi geliyor onlar titretiyordu. Beklenmeyen Eli Bombardmann balamasndan ok gemeden Macaristan Naibini eliler gnderdiini kaydeden ulomberje, yle devam eder: "Bunbin ad Jan Hnyad idi. Geli sebebi olarak da ileri srdkleri, Jan Hnyad'n artk nib olmadn, btn selahiyetlerini gen kral Vladislava brakm olduunu bildirmekti gya! Bu eski naibin teklifi, 1451'de Semendi-re'de imzalanm olan vede karlkl mbadele edilmi bir antlama senetlerinin biribirlerine iadesini istemekti." Diyen ulomberje; "bu tafsilat Miotovi'in eserinden aldm. Fakat Rumlarn lehinde yaplm teebbs olduu aikrdr" dedikten sonra yle demekte: "Hnyad; padiah Macar ordusunun mmkn bir hcumuyla tehdid ederek dnceye salmak, bylece de sadr-azam Halil Paann sulh taraftan fikriyatna g kazandrmakt. Semendire antlamas seneyi kapsayan bir antlamayd.

Bu antlamayada Srp Despotu Brankovi tavassut etmiti. Bu antlama Rumlarn lgna dnmesine sebeb olmutu. Hnyad'n adamlar geldikleri ota hmayundan kuatma alann gezmek izni alarak ktlar, dolatlar." (Padiah; hemen ilve edelimki bu seyre ve gezmeye msaade vermekle, Macarlara oturun oturduunuz yerde demek istemitir. ) "18/nisan/1453'deki bu hcumda, Osmanl toplar Jstinyni'nin bulunduu yerde, iki burcu alaa ettii gibi srlarn n ve arka duvarlarn da haylice hrpalam bulunuyordu. Jstinyani ise gelii gzel siperler kazdryor, mukavemete devam etmekteydi. 18/nisan hcumunun verdii hasar gren padiah sabahn ilk klaryla umum taarruza yakn kesafette bir deneme yapt. Cerrah ve tarihi Venedikli Bar-boro yle anlatmakta: <Trklerin ok kalabalk bir gurubu gelip, surlara dayand. Bu srada saat gecenin iki'sini gsteriyordu taarruzu gnein domasndan sonra saat altya kadar srdrdler. Trkler hayli zayiata uradlar. Btn bunlara ramen gece karanlndan istifadeyle srlara yaklayorlar ve aniden bizimkilerin zerine atlyorlard. Atm olduklar sava naralar, kardklar sesler, mevcudlarnn ok zerinde bir kalabaln varln hissettiriyordu. Bu sesler o kadar yksekti ki, 12 mil uzaklktaki Asya cephesinden dahi iitilmekteydi. Hristiyanlar kapldklar korkuyla feryad- figan ediyorlard. Bu sesleride duyan mparator Kostantin, hayli endieye kaplmaktan kendini alamad. Putperestler; (ha! Mslmanlar kastediyor) geriye ekildiklerinde ortalk sessizlie brnd. Trklerden ikiyz kii lmken, biz de ne l ne de yaral vard.> ulomberje'den rendiimize gre; Tarihi Sloven'de yazm olduu "Veka-yinme" de bizim ilk hcumumuzu, aa yukar aynen anlatmaktadr. Yalnz bu eserin u blmn nakletmeden gemeyeceim: <Birinci hcumda le vakti gelmiti ki, Trkler topunu 2. defa zerimize dorulttuklarnda Jstinyani, o da topunu hazrlamt. Trklerin topuna doru nianladnda ve atn yaptnda isabet vaki olmu, Trklerin topunun inde bulunan barut, topun kundan paralad. Sultan Mehmed bu manzaray mahede ettiinde, hayli hiddetlendi ve havada akisler brakan sesiyle iki defa: "Yama! Yama!" i diye bard. Osmanl birlikleri de padiahlarnn dediini tekrarladlar ve karadan da denizden de hcuma getiler. stanbul'da btn.ahali srlara kotu. Klielerde ise patrik, despot ve rahiplerle, rahibeler duaya kalmlard. mparator Kostantin Dragezes hkra hkra alamaktayd. Kumandanlara, askere ve ahaliye metn olmalarn ifde etmektende kendini alamamaktayd. Bu arada da hi durmamak kaydyla btn ehri dolat. 18/nisan, yerini 19/ni-sana brakm fakat iki hasm arasnda eitli harp vastalarnn kullanld sava devam etmekteydi. Mdafiiler; uzun merdivenleriyle surlara trmanmaa alan mslmanlarn zerine talar atmak ve kzgn yalar dkmekle savunmalarn yapyorlard. Buna karlk Sultan'in askerleri; ehd olma uuru iinde fethi temin edecek

hcumlarnda srarl ve sebatkrd. Savaa nihayet verildiinde, sessizlik kerken imparator btn nbet yerlerini tefti ettiinde uykuya dalm nbetiler buldu fakat bunu yorgunlua vermiti. Jstinyni ve hemehrileri talyanlar ile Rumlar, gedikleri kapama iine kouyorlard. zerlerindeki zrhlar onlar atlan ok ve mermilerin tahrip ve yaralamasndan korumaktaydm Sevgili okurlarm, Gstav ulomberje'nin Barboro'dan naklen syledii ikiyz Trk'n telefat, mdafiiierden deil l, yaral bile bulunmadnn sylemesi karlnda , Sta-raeneski adl tarihinin, neretmi bulunduu "Sloven Vekayinmesi"nde, lgnca bir mbalaa ile u rakamlar veriyor: 1740 Rum, 700 Ermeni ve Frank ile 12 bin Trk'n telef olduunu ileri srer. ulomberje ise ; bu kadar birbirinden uzak rakamlar ileri sren tarihilerle ne yaplabilir? Sorusunu sormakla, bir hakk teslim etmi olmuyormu? 22/nisan/1453 Pazar gn, yle bir harikulade olay vuku bulduki gerekleen bu olay sayesinde, stanbul'un sktunun, yni dmesinin son kertesine gelindi. Hakikaten bu olayda, insanlarn gzlerini hadekalarndan frlatacak kadar, akllara durgunluk verecek bir manzara yatyordu Hali'de. Gemiler gkten in-micesine dnyann bu ndir rastlanr Altnboynuzunda sefa-in etmekteydi. Evet azim ve sa'nat, kudretle birleince Dolmabahe'den Beyolundan, Okmeydanndan, Kasmpaa'ya ve oradanda Kadrgalar caddesinin nnden Halic'in sularna kara yoluyla inivermekti bu akllan durduran ve asrlardr diilerden dmeyen vede asla dmeyecek olaan st gayretlerin neticesinde gerekleti biz, bu tesbitleri yapan mverrihlerin beyanlarn deerli eserinde derce muvaffak olan Msy u-lomberje'den biraz daha nakli uygun buluyorum. Byle yapmamzn sebebi bizim trihlerimiz ecnebi tarihilerin maskesini indirecek olan biribirlerini rtecek tarzdaki beyanlarn pek nakil yoluna gitmemiler bylece de, insanmzn urada, burada duymu olduklar baz iddialara yenik dmek durumunda kalmasna sebeb oluyorlar. Bunu nlemek herkesin zerine den vazifeden diye kabul edersek, o zaman bilgi bakmndan ecnebiler, bizim iin ne diyora biraz nem vermek gerekir diye dnyorum. ulomberje kitabnn; 146. sahifesinde unlar sylyor: "Bu kitabn btn okuyucular; stanbulun bir ok pinar, resimlerle meydana konulmu krokilerle, toporafik vaziyetini bilirler bu byk ehir, mselles (gen) eklindedir. Bir taraftan Marmara denizi dier taraftan Galata, Beyolu, Kasmpaa tepelerinin eteklerindeki bir ka km. boyunca uzayp giden Hali ile huduttur. Muhasarann bu anma kadar, stanbulun gayet zayf olan kuvvei askeriyyesi mukayese edilemez byklkteki, Osmanl ordusuna kar bu naml gen eklindeki stanbulun, yalnz iki cephesini savunabilmekteydiler. Bu cephenin bir tarafn Marmara yn, dierini Marmara sahilinden Halic'in kuzey ynndeki u noktasna kadar ki buras Teodosyus sru ile mdafaa edilen kara cephesiydi. nc cephe; Halic'in boyunca uzanan hatt. Buras 1204/mildi ylnda, ehli salip ordularnn eiine gemesine geit olan cepheydi ve Halic'e girii zincirle

korunuyordu. Halic'in kar sahili, yni Fndkl'dan balayp, Kasmpaa ve tesine uzanan sahil zerinde, Galata denen yerde Cenevizlilere aid belde Taksim ve Kasmpaa tepeleriydi. Buralar Zanos Paann eline gemiti. ok kalabalk askeri ile Galata Kulesinin etraf hri olmak zere Boazkesen hisarndan taa Hali srtlarnn btn tepe, ova ve hendekleri Zanos Paann hkm ferma olduu yerlerdi. Bu gn (1914 yl) Kathane'de Sidaris Suyu denilen dere zerine bir kprde kurulmas ihmal edilmemiti. Bylece birliklerin irtibat haylice kolaylkla yaplr olmutu. "Diyor, ulomberje ve yle devam ediyor: "Peinden eserini adm adm takip ettiim Mister Piyers; Galata'nn geni olan sr'u Hali sahilinden, tepeye doru kyor ve bu gn semya ykselen mehur kule'de (Galata kulesi) keskin bir a tekil ediyordu. Eer Sultan Mehmed; Ceneviz beldesine girmi olsayd iini son derece ilerletmi olacakt. Bu beldenin srlarndan zincirin arkasnda emniyet ve gven iinde durmakta olan hrstiyan gemilerini, pek rahata vurmas kabil olacakt. Bylece ordusuyla bu cephenin irtibatda salanm olacakt. Bu Ceneviz beldesi ii hayii ilerletmi olan Sultan Mehmed ile sulh iinde olmaya devam ediyorlard. Ancak bu belde de yaayanlarn eilimi, asla putperest Trklere deil, kendi dindalar hristiyanlara idi. Sultan Mehmed; talyanlarn bu beldeye hakimiyet ve balln bildiinden, asla bunlara zarar vermiyordu. Verdii takdirde, gerek deniz gerekse kara yoluyla gelecek yardm, belki de Sul-tan'n muhasaray kaldrmasna bile sebeb olabilirdi. te taraftan; Cenevizliler Hali vastasyla muhasara altndaki Bizansllarla tatl tatl al verilerine devam ediyorlar ve bunu bilen Sultan Mehmed ise; hi duymadm ve grmedimi ve de sylememi oynuyordu. Muhasara esnasnda, hristiyan tarihiler tarafndan, kaleme alnanlarda, Galata-Ceneviz mevkii kumandan ile bedbaht tebs hakknda ihanet ithamlarnn bol miktarda olduu grlr. Bu doulu Cenevizlilerin, btn tevecchleri, hristiyan kardelerine kar bulunduu, fakat muharebe esnasnda nzik mevkileri, devaml olarak Koca Trk' idare etmek mecburiyetine soktuu hakikatini tekrar ederim" diyor. Buradan anlamamz gereken; Sultan Ftih Hz. leri, Bizansla, Galata cihetinde bulunanlarn ittihadn nlemek iin ince politikay kararlatrm ve bunu pek gzel olarak uygulamaya koyduudur. Ayrca byle yapmakla gemileri karadan yzdrme projesini Galata cihetinin gznden, kulandan uzak alanda altyapsn imra balama frsat bulduudur. Bir de nemle iaret etmemiz gereken hususda, gemileri karadan yrtme fikrinin ilhamnn en nemli faktr, ok geni bir dnya trihi bilgisine sahip olmasndan kaynaklanddr. Msy Gstav ulomberje; eserinin 150. sahifesinde yle yazyor:" gemileri karadan yrtme projesi, harikulade bir gizlilik ve pek sratli bir biimde gerekletirildi. Bu harikulade ameliyeye hayran olmakla beraber, Trk donanma gemilerinin pek byk gemiler olmadmda gz nne almak icb eder. "te sevgili okurlar biz burada devreye girmezsek baz okurlarmz bu ilk bakda doru, teemml edildiinde

isabetli olmayan bu grn ifaline mruz kalabilir. Efendim; eer Baltaolu Sleyman Paann donanmas, yeterli irilikte kalyonlardan, kadrgalardan mteekkil olsayd, o zaman gemileri karadan rtme lzumu hasl olmazd. Bu kadar zahmet ill trihler yazsn diye ekilmedi. artlar bu olaanst baary aramaya sevk etdi ve tam tersi Osmanl donanmasnn gemileri kfi kudrete sahip olsayd gerilmi olan zinciri ortasndan ikiye blebilecek i hakknda kafa patlatp, buna muvaffak olacak ilim adam ve operasyonu gerekletirecek insan says bu ordugh-i l'de kum gibi kaynamaktayd. Bir mislle durumu izaha gayret edelim. Bir zamanlar efsanevi amiral gemimiz olan anl Yavuz gemimizi dnn, ve ona bin tane balk sandalyia hcum edin ne yazar dorusu, yolu Topkap Sarayna den veya pek merak eden olursa gitsin orda bahse konu zincirden numune olarak kalm, paray grsnler. ulomberje belki hristiyan tarihilerin pek insafllarndan biri olabilir! Fakat genede "katran ne kadar kaynatsan olmaz eker/sonunda cinsine eker" darb- mislince bat dnyasnn Bizansllara bir miktar gnderdii yardm tayan kalyon, bizim sandallardan mteekkil donanmamzn hattn yanpda, mahut zincirin arka tarafna gemeye muvaffak olmasna byk zafer demi olmasn, uurla dnrsek tarafgirliini yakalam oluruz zannindaym. ulomberje devrin yazarian iin; donanmann karadan naklini temin iin Boaziinde kuzey tarafndaki sahil zerinde, padiahn mhendisleri tarafndan tercih edilmi noktada, tamamen ayn tesbitde bulunmuyorlar. Fakat bu tercih noktas btn muhasara boyunca Osmanl donanmasnn nnde durmu olduu <Diplokyuniyon yni iftestun bugn ise Dolmabahe ile Beikta arasndaki sahildir. Gemiler: Beyolu tepelerinden ararak , nakletmek iin, yine mhendislerce seilmi yolun, istikameti doru tesbit olunmutu. Diyen ulonberje; ngiliz yazar Misterpiyersin adm adm takip ettiim stanbulun Muhasaras Tarihi adl kitabndan unu naklediyor:" bugn Beyolunun zerinde bulunduu tepeler, kesilmi aalklar ve balarla rtl idi. Bugn Beyolu'nun byk caddesini tekil eden, yukar hat'dan itibaren hlihazrda Kasmpaa ad veriien "Menbalar Vadisi" bugn, hristiyan mezarl yerine kim olmu, serviler dikili bir Trk Mezarldr. "ulomberje; Piyers'den alntya yle devam ediyor: "O devirde, boaz sahilinde imdiki Tophane'nin yaknndaki bir yerden balayarak, Beyolu Tepeinin boaza hkim olan dou yamacn salam ekilde uzayan dik ve meyilli bir kei yolu imdiki stikll Caddesini getikten sonra br yamac takip ederek, Hali sahili zerindeki menbaiar vadisi denen yere inilirdi. Dam tepesinde byk topu klasnn bulunduu (Taksim klas) yerde birbirini kesen bu iki yol istavroz eklinde bir yol az tekil ediyordu. Yni drtyol az dediimiz, Rumcaysa stavrodromiyon denmekteydi. Boaz sahilinden yukarya kan bu patika; evvelce ve bugn Krm sava esnasnda lm bulunan ngiliz kara ve deniz askerlerinin htrasna ina olunan klienin bulunduu yol olan dere'yi tkp ediyor, sonra o drtyo-lun azndaki dan zirvesini tekil eden hemen bir ka yz metro geniliindeki dar bir dzl ayor ve ondan sonra da, tepenin dier

tarafndaki yamadan aaya iniyor Ju. Aa inerken dik fakat tamamen mstakiym yni doru bir dier dereyi takip ederdi ki, bu dere ae, bu gn Beyolu caddesinden Menbaiar Vadisine yni Kasmpaa'ya dolaysyla, Halic'e varan yol mevcuddur. Sultan Mehmed'in evvel yamac trmanan, sonra inen bu uzun yolu takip ederek, donanmasnn gemilerini bir taraftan dier tarafa ard pek muhtemel grlyor." Demekle, gemilerin karadan yrtlmek suretiyle Halic'e hem de, hangi tarikle indirdiini de ister istemez itiraf ediyorlar. Bizden gzkp de bir takm tezvir ve iftira sahiblerine, bu ahmamzdaki gsterdiimiz kaynaklar bir mukni cevap olarak rahata gsterilebilir ve bizde bir Osmanl Trihi kitab iinde bu deerli delilleri bulundurmann bahtiyarln yaamaktayz. lomberje Latin asll Posklos ile kuatmay bandan beri yaamakta olan Midillili bapiskopos Leonardo'dan u nakli yapyor: "21/nisan sabah afak skmeden Ceneviz Beldesinin zerine Sent-Teodara tepesine Galatann dou tarafndaki srunun Kuzey tarafna, imdiki ngiliz Kilisesinin bulunduu yere yeni Bataryalar yerletirildi. Padiahn bundan maksad, Galata Cenevizlilerini korkutmakt. Ayrca oyalamay da tasarlamt. Bu oyalama elzemdi, geri taraflarda donanmann gemilerini nakile yarayacak almalar, bunlarn fark etmemesi tedbirini almak demekti. Bahse konu yere slendirilen bataryalar, gllelerini kk beldenin evlerinin stnden ararak, zincirin gerisindeki Halice toplanm, Hristiyan gemilerini bombardman etmekle vazifelenmiti. Bylece gemilerin karadan nakli iin yaplan faaliyetler kimselerce renilememitr. Muhterem okurlarm; ulomberje'nin kitabnn 153. sahi-fesinde, Posklos'un, her hristiyandaki ho olmayan tavr gibi kaleme ald yazy rnek olarak sunalm: "Nisann 20. gn donanmasnn duar olduu kahkari hezimet karsnda son derece sinirlenen Sultan Mehmed, o gece gzn krpmad. Tehevvrden yni kzgnlndan ldrmt. Latin gemilerinin, donanmasna galip gelmenin, intikamn almaktan baka bir ey dnemiyordu. Gne domadan evvel, Galata'ya hakim olan yksek tepenin zerine byk bir top yerletirdi. Cenevizli'lerin zerinden ard top gllelerini Hali'deki gemilere atacakt. Emri hemen yerine getirildi. Doan gnein klan zemini henz aydnlatyordu ki bu dehet verici letin grlemesi birden bire etrafa yayld. Simsiyah bir duman evreye hkim oldu. Belde insanlar dehet iinde kaldlar." Malum eserden, imdi de Midillili Piskopos Leonardo'nun beyanna bakalm: "Bombardman bir mhendisin idaresi altnda uzun zaman devam etdi. Bu mhendis; Rumlarn hizmetini takdir edemeyip, tahsisat vermedikleri vede bu yzden Osmanl ordusuna hizmeti yeleyen mhendis idi. Atlan 2. glle hristiyan gemisini yukardan aaya delince, tad ykle birlikte sulara gmld. Skneti ihll eden bu ani darbe ile yerlerinden frlayanlarn dt hayret, tasavvura ayand. Hemen gemilerini zincir boyundan ayrp, Galata'nn yce srlarnn dibinde bulduklar kuytu yerlere ektiler" diyen Leonardo'dan sonra Yenieri Miel'de: "Toplar durmadan grlerken, muhasara altndakiler,

Osmanl donanmasnn bir denizden, bir denize kara yoluyla naklinin yaplmas esnasnda engellemek veya tahrip etmek iin hi bir teebbsde dahi bulunamadlar." diyordu. Mehur Dukas'n tesbitleri ise yleydi. "Ne Rumlar, ne de Cenevizli'lerin padiaha ho grnmek iin sesimizi karmadk demeleri doru deildir. Sultan Mehmed; projesini baaryla sakl tutmay bilmiti." Demekte. 22/nisan sabahn ise Barboro yle anlatr: "Nisan'n 22. gn, kara tarafndan bize zarar vermeyeceini enine boyuna tetkik eden Sultan Mehmed, iftestun yni Dolmabahe nnde bulunan donanmasndan bir ksmn stanbul limanna geirmek iin plnlar yapt. Bizim aleyhimizdeki tasavvurunuda ok seri birekilde tatbik etme ye muvaffak oldu. Bu merhametsiz gaddar'n (!) nasl hareket ettiini anlamanz iin onun dncesini aada zah edeceim. Kostantiniyye'yi ne olursa olsun almak iin donanmasn ehrin limanna sokmak lazm geldiini fark etdi. Donanmas iki mil uzakta demirliydi. Btn tayfann karaya nmesini emretdi. Donanmann bulunduu Bosfor (Boazii) sahilinden balayarak, Galata'ya hkim srtn boyunca devam edip, mil sren bir yol tesviye etdi. Yol, tamamen dzeltildiinde yola boylu boyuaca bir ok yuvarlak aa dizdiler. Bu aalar; Galata Cenevizlilerinden satn aldklar zeytinyalar ile domuz ya ve sade ya ile yle yaladlar ki padiah, gemilerinin bazlarn stanbul limanna geireceini gzne kestirdi kk ebattaki Fusta ile ie baland. Bu fus-ta yuvarlak aalarn zerine konuldu. Askerler ekmeye balad. ok ksa zaman zarfnda Navariyon, yni Beyolu limanna kadar indirtti. Osmanllar bu icdlarnin baaryla tatbik edildiini grnce; onbe krekli, yirmi krekli hatta yirmiki krekli fustala-nn ektirmeye koyuldular. Eer padiah, eii altndaki bu fustalar ekerek dadan aracak bir alay Trke mlik olmasayd bu hi phesiz ilk bakta herkese inanlmaz ve gayri mmkn gelirdi. Trkler o derece kalabalktlar ki bu gemilerin her biri mkemmelen silahlandrlmt. Her vazifeye hazr 72 para gemiyi stanbul limanna indirdiler. Bu da Trklerin, Beyolu Cenevizli'leriyle sulh hlinde bulunmalar yznden gerekleti." Demektedir. ulomberje; Barboro'nun yukardaki ifadesini, yle yorumluyor: "Venedikli tabib'in bu pek zetlenmi hikyesi, bu harikulade harp ameliyesinin trihini, olduka gzel bir su-retde hlsa eder. stanbul muhasarasnn en mehur vakalarndan biri olan bu operasyon beklenilen kat' baary temin edememisede, kesin netice zerinde gayet ehemmiyyetli bir te'sir vcuda getirmitir." Rum tarihi Kritivulos ise, olay daha geni ve pek ho bir kayta tbi tutmutur. yleki: "Sultan Mehmed; stanbulu zaptetmekten ibaret olan maksadna vasl olabilmek iin, ne suretle olursa olsun, bu ehrin limanna sahip olmak lzumunu idrk etmiti. Bu hususda btn vastalara bavurdu. Pek maharetli bir karar ald. Bu karar yerine getirmek suretiyle tereddtlertde bitirmi oldu. Bahriye mhendislerine ve bunlarn tayfalarna, Boaz sahilinden, Halic'e kadar ok abuk, kzakl yollar yapmay emretti. Kabata'dan itibaren denmi olan bu

kzak yollar bir denizden brne yni Halic'e uzanan hi olmazsa sekizstad (bir bizans ls) mesafenin istikametine dikine yatrlm kirilerden meydana gelmiti. Binlerce kii tarafndan evvel ve sratle temizlenip, dzeltilen arazi, yol gzerghnn yansini tekil eden tepenin zirvesine kadar hzla ykseliyor buradan da ayn hzla Halic'e doru iniyordu. Bu kzak yollan bir yn amele tarafndan tasavvurun zerinde bir hzla yaplabildi. O zaman Hz. Padiah; her iki yanna stinat olmas iin uzun kiriler denen byke kerestelerden meydana gelmi kzaklarn zerine gemilerini ilerletti. Sonra bu gemileri salama almak iin halatlarla balamak suretiyle kzak stne skskya yerletirdi. Pek uzun olan gemi direi halatlarn teknelerin eilim gsterdii noktalarna da baladktan sonra bu kitleleri kzak yolu boyunca askerlerine ksmen elleri ile makara ve arklar gibi eitli vastalarn yardmyla ektirdi" Sekiz mil uzunlundaki bu byk kzak yolunun demesini meydana getiren yuvarlak aalar 13/14 kadem boyundayd. nce dikkatlice drt ke haline getirilmi, ayn itina ile yalanmlard. Kzak yahut beik eklindeki keresteleri suya indiriyorlar ve her birinin zerine harikulade yoldan sevk edilecek gemilerden birini ekiyor ve kzan yanlarndaki, uzun kirilere sk skya balyorlard. Sonra bu kitlelerden her birini suyun dna sahil zerine halatlar yardmyla ekiyorlard. Bylece her bir gemi bu garip seyahate balard. nceleri kk tonajda yni fusta'larla tecrbe yaplmt. Tepeye gemiyi ekme ameliyesinde Trkler, manda da kullandlar. "te sevgili okurlarm; gnmzden 548 sene nce Sultan 2. Mehmed Hn'n fethi temin etmek iin, akl ve inanc bir-letiren ilim ve fennin btn icblarndan istifadeyi ve kullanma suretiyle Beikta nlerinden Dolmabahe, Taksim tarikiyle gemileri yukarya ekip oradan da Kasmpaa civarndan Halic'e indiren kzak yol, milletimizin ne byk bir zek ve teebbs gc tadna pek ak bir delil tekil eder. Gemileri; karadan da yrtmeyi beceren anl ecdadmza rahmetler dilerken, nce trmanan sonrada byk bir hzla kzakl yoldan Altun Boynuz denen, Halic'e indirilen fustalann, yelkenlilerin mrettebat ve sava erlerinin, gemiyle yaptklar, bu kara yolculuunun baar ve zevki iinde arklarla, trklerle ve ilhilerle geminin yelkenlerini fora edip, grnmez bir mai (su) zerinde enginlere almaya hazr ve de alan yelkenleri dolduran rzgrn sesi ve bununla tatmin-i zevk'in zirvesine ykselen, mcahidini islm ve denizlerin yiitleri levendler, pr ne'e kumandan vede reislerinin, iinde bulunduklar mesrriyeti, tevik ve takdirle karladklarn da bildirerek naklimizi tamamlam olalm. almamzn burasnda; 2001 senesi fetih haftasn deerlendirmeye altmz Radyo/a 101. 3'de, Metanet Kprs adl programmzn sonuncusunda uur lyas Canpolat, lk Zahide Bakiler ve Blent Karaam'dan ve bir de benden mteekkil gurup tam programmz kapatmak zereyken, Blent Karaam kardeimiz nme u iiri uzatt. Ben de Radyo/a dinleyenlerine severek okudum grdm ki ekibin hislerine tercman olmu Blent Bey.. Ehh! Radyo'da okuduumuz iiri bu kitap

okurundan kskanmak olmaz diye dnerek, sayfamz sslyor ve iirin, bir akrosti alma olduunu da hatrlatyorum: Kan Alyor! Frtnalar gibi kkrerdin / Akp zaman iinden gelirdin Trih kitaplar seni yazamad / nsanla bir rnektin Sen! / Hadi gel artk bu zamana gel / * Ne yaptk? Biz sana? / Ellerimiz, kollarmz baland. / Sesimiz, soluumuz kesildi! / Ll oldu dilimiz, aklmz mat / imiz kan alyor Ftih; bir bak! / Blent Karaam25/4/2001

SULTAN 2. BAYEZID (VEL) Babas: Fatih Sultan Melmed Han Annesi: Glbahar Hatun Doum Tarihi: 1448 Vefat Tarihi: 1512 Saltanat Md.: 1481-1512 Trbesi: stanbul Byezid Camii Yan. Tahta Geii Tarihin kaydettii en byk padiah tarihin yapt ileri aniatrnaya doyamad sultan, mslmanlarn madde ve mnda kumandan Yce Fatih ehidlik rtbesini taknarak muazzez vcudunu terk eden ruhu cennet bahelerine utuktan sonra dnyaya nizamat verecek devleti Aliye-i Osmaniye, Ahmet Sultan'm, zn Hasan ile yaplan muharebede ok byk muvaffakiyetler gsterdikten sonra iddetli tme yznden bbrekleri kanamaya balam ve Sultan Fatih Hazretlerini tahta gemek zere hazrlad bu klc kutlu, yrei salam ehzade Ahmet Sultan daru bekaya intikalinde geride gzleri yal baba, kendisini ok seven bir ordu ve milleti slmiyye brakmt. Yce Fatih bu acy da tattktan sora Gebze civarnda mr defterini kapattnda tahta geecek iki ehzade kalmt. Bunlar byk ehzade Bayezid-i Vel ve mehur Cem Sultand. Bayezid-i Vel'nin merhum ehzade Ahmed Sultandan da yaa byk olduu baz tarihlerde rivayet olunur. Sultan Fatih'in ordughnda vefatnn askere duyurmak istemeyen Sadrazam Mehmed Paa (Nianc) padiahn lm hastalna yattn grnce Amasya'da bulunan Bayezid-i Vel'ye zel ulakla haber gndermiti. Bu arada da cennetmeknn cesedi pkini kapal bir arabayla stanbul'a nakletmi. Naima tarihinin iddiasna gre Nianc Mehmed Pa-a'nn Cem Sultan' ok sevmi olmas mnasebetiyle Kara-man'da vailik yapan ehzade Cem sultana da bir mektup gndermiti. Mehur Mizanc Murad bu mevzuuda der ki; Mehmed Paa uazfesi olan daveti padiah daha vefat etmeden Amasya'da vali olan ehzade Bayezd'e haberci gndermiti. Padiahn vefatndan dokuz gn sonra skdar'a gelebilen Bayezid- Vel'nin ta Amasya'dan bu kadar ksa zamanda gelmesi, habercinin Fatih Hazretlerinin lmnden bir ka gn evvel gnderildiinin delilidir der Yok Padiahn vefatndan hemen sonra giden bir habercinin ta Amasya'ya varmas, Bayezd-l Vel'nin yola kp skdar'a gelmesi dokuz gn gibi ksa bir mddet iinde mmkn deildir diye ileri srer ve Sadrazamn vazifesini bihakkn baardn syler. Ve Cem Sultana mektup yazmasnn tahta davet olmayb babasnn vefatn ehzade oula bildiren bir Sadrazam vazifesi saydn dile getirir ki, Mizanc Murad Bey'e barda biz de katlrz. Lkin Sadrazam lm haberini gizleyemei bu sr fa olunca Gebze civarndaki Yenieriler Pendik sahiline gelmiler oradan binmi olduklar mavnalarla

stanbul'a gelip Hazreti Fatih'e suikast yapm olan Yakup Paa (Jakop)'un hanesini yama ederek bu yahudilere lyk oiduu dersi vermitir. Bunu da hemen burda ilve etmeye lzum grrz ki; milletimizin u satrlar okuduu andaki blk prk oluu, ortaln bir kan denizine dnm olmas, asrlar getikten sonra Sion Protokollerinin gsterdii yola Yahudinin intikamm almaya alrken, bu milletin evldlarn bir birine drmesinden meydana geldii hi unutulmamaldr. Biz yine braktmz yere dnelim. Bu yamay ve katil hareketlerini irtikp eden Yenieriler maalesef bu arada Sadrazam Mehmed Paa'y da ldrme hatasna dmlerdi. imdi padiahsz olan devlet bir de sadrazamsz kalm bulunuyordu. Fakat devletin, devletlulan makamlarnn insan iseler armazlar, dolaysyla Osmanl meras, limi ve me'muru ile devlet olduundan dolay derhal tedbir alnmt. Bayezid-i Vel'nin olu Korkut Sultan'n getirilmesi ile doldurulmu bulunuyordu. Hazret-i Padiahn vefatnn dokuzuncu gn skdar'a varan Bayezid-i Veli stanbul'a geip, Yenierilere clus bahiini verip saraya girdi. Padiah Tabutu Tayan Padiah Sultan Fatih Hazretleri yaptrd caminin Kble tarafndaki kabrine btn kumandanlar, vezirler ve stanbul halknn katlmasyla defnedilmek zere dikkat edilen ve emsalsiz bir manzara uydu: Bayezid-i Vel, babasnn tabutunu omuziu-yor, gtryor, yeniden sraya giriyor yeniden omuzluyor ve bu kabre kadar byle devam ediyor. Bu padiah akbetin ne olduunu gryor ve belki de kendisine ok ar bir vazife brakm babasnn ruhundan istimdad eyliyordu. Defin merasiminden sonra resm biat merasimi yapld. Sadrazam s-hak Paa vazifesinde brakld. Cem Sultann Taht Saltanat ddiasna Kalk Sadrazam Mehmed Paa'nn gnderdii haberci Cem Sultana vasl olamamt. nk haberci yolda Sultan Baye-zid'in enitesi Sinan Paa'ya rastlam ve habercilii hayatyla beraber bitmiti. Cem sultan babasnn vefat ve aabeyi Bayezid'in tahta ktn haber alnca derhal toplad kuvvetlerle Devleti Osmaniyye'nin stanbul ve Edirne'den evvelki payitaht olan Bursa'ya yrd. Cem Sultann Bursa'ya yrd haberini alan Sultan Bayezid-i Vel, Aya Paa kumandasnda kk bir birlii Bursa'ya gnderdi. Bursa ahalisi ise Yldrm Bayezid Hazretlerinin oullarn Bursa'ya verdikleri elem ve zntleri hatrlayverdiler ve ehrin kaplarn her iki tarafa da amadlar. Fakat Cem Sultann ordusuna yiyecek yardmnda bulunarak reylerinin Cem Sultandan yana olduunu ihsas etmi oldular. ok gemeden iki ordu kar karya geldiler, her iki taraftan bir ok insan ld. Bata Aya Paa olmak zere bir ok Yenieri ileri geleni esir dt. Muvaffakiyyet imdilik Cem Sultanda kalm, Bursa ahalisi reyini ihsas ettii tarafa kaplarn amakta

artk bir mahzur grmyordu. Cem Sultan geici bir saltanata vasl olmutu. Fakat bu saltanat kendisini iln ettii ve bir de Bursa'mn destekledii bir saltanattan teye gitmedi. nk topu topu onsekiz gn srd. Bayezid-i Vel Hazretlerinin orduyu hmayunun banda Bursa'ya gelmek zere yola ktn haber alnca Bursa'da ikamet eden byk halas Seluk Hatunu ve yannda bulundurduu hatrl kiilerle Hazreti Padiahn huzuruna gndermi ve Anadolu ktasn kendisine brakmasn, Rumeli tarafnn da Bayezid-i Vel'nin olmasn teklif ettirmitir. Hala Sultan Hazreteri, Hazreti Padiaha bu teklifi ok mfik bir eda ile aktarmsa da Bayezid-i Vel Hazretleri u mehur cevab vermitir: Bu ki-ver-i Rm bir ser-i puide-i ars-i pr namustur ki, iki dmad hutbesine tb gtrmez. Manai mnifi udur ki; Devlet-i liyyei Osmaniyye ba yle rtl bir gelindir ki, iki damadn talebine tahamml edemez, demektir. Byle mkemmel cevab veren Hazreti Padiah Vel, Bursa'mn zerine yrmee devam eyledi. Bu yry Cem Sultann askerince duyulunca dizler titremeye, yrekler szlamaya balad. Kuvvet ikiye ayrld. Bir blm derhal doruyu bulup Yce Padiahn yanna gidip aflarn istediler. Merhameti gani padiah, onlara aff nazar eyledi. Dier frka dalp nereye gittikleri bile beli olmad. Cem Sultan, yalnz kaldn anlaynca aresizlik ve yalnzlk iinde Konya zerine atn zengediinde belki de mrnn sonuna kadar srecek bir keder koridoruna dalyordu... Ksa zamanda Konya'ya Cem Sultan, validesi ve ailesini yanna alarak Arabistan'a doru yola revan olurken, Cem Sultann firarn renen Hazreti Padiah Dersaadet'e yni stanbul'a avdet etti. Cem Sultann yannda bulunan aile efrad ve yz kiilik maiyetiyle Tarsus yolu ile Haleb'e oradan am'a, orda biraz ikamet ettikten sonra Msr'a niyyetle nce Kuds'e ordan Gazze'ye ve nihayet Kahire'ye vard. Msr Sultan Kayt Bay kendisini pek gze! bir ekilde ka-lad. Kendi evld gibi muamelede bulundu. Kendisi ve maiyetine kalacaklar byk bir saray tahsis kld. Bayezid- Vel Hazretlerinin Brsa'y Ykmdan Kurtarmas Cem Sultana yapm olduklar yardmdan dolay Orduyu Hmayun'un mensuplar arasnda, belki de bir fitne yznden Bursa'nn bu yardmnn cezasn demesi eilimli bir kprdanma balad. llki Bursa'y yama edeceiz, diye tutturuldu. Hazreti Padiah, Bursa'nn kendisine balanmas hususunda arzularn bir beyanname ite bildirdi. Fakat bu da bir are olmad. Bunun zerine Hazreti Padiah nefer bana bin aka olmak zere bahi vererek bu ii nledi. imdi burda biraz duraklyalm ve u izahat yapmaya alalm. Okuyucularmz tarihlerden okumulardr ki, hele hele Maarif mfettilerinden bir masonun tarih dersleri kitaplar ortaokul ve liselerde krk seneye yakndr okutulur. Bu tarih kitaplarnda zerinde Sofu damgasn istihfafla yerletirdii

Ba-yezid'i Vel ok byk bir osmanl padiahnn arkasndan gelen uyuuk, sofu, ibadetten baka bir ey yapmazd, diyerek krk senedir nesillere okuttular ve bu nesiller imdi meyvelerini gzler nne seriyor ve onlar artyor. Ne arrsnz a caanim byle ektiniz byle biersiniz. Dolma tfek gibi ecdadmza istihfaf ederseniz ite onlarn ruhaniyyeti asrlar tesinden yakanza byle yaprlar. ok iyi dnmeliyiz ki, Bursa ehrini yama etmeyi dnen bir ordu Sultan Fatih Hazretlerinin Bizans surlarna dayand ordu olduu halde daha dnk payitahtn nasl ykp, yamaya kalkyor ve bu derece zaferlerin artp martmas bu zlecek vakay meydana getiriyor. Bayezid-i Vel Hz.leri bu orduyla m Fatih Hz.lerinin brakt yerden bayra alp ileri yryebilirdi? Nefs, insann mutaka yenmesi icab eden bir ey olduunu, ki Cihan serveri Efendimiz (S.A.V.) Hazretleri Mekke feth olunduktan sonra melen yle iaret buyuruyorlard: K k cihad bitti, imdi byk cihad balyor buyurunca saha-bei kiram sordular: Y reslallah byk cihad nedir? Efendimiz Hazretleri (S.A.V.) buyurdu: Nefiserimizdir, nefisle yaplacak mcadeledir. te bin yllk Bizans' yerle bir eden, Hadsi erifle tebir olunan ordu otuz sene iinde kendi ehrini yama edecek hale gelmi Sofu diye tarih dersi kitaplarnda alaya alnan cennetmekn Bayezid-i Vel Hazretleri zor nlemiti. Yeri gelmiken unu da anlatmay lzumlu grrz: Hazreti Fatih, fethi mbinden sonra saray hmayununda bir gn vakit namazlarndan birinde imamette bulunurken bir ka iftitah tekbiri alr ve her seferinde namazdan kp yeniden tekbir alr (bu bir rivayete gre yediye bali) olunca namaza devam eder. Cemaetfe bulunan mehur stanbul kads Hzr Bey sorar: Padiahm bu bid'at neyin nesi? Byk evliya Sultan Fatih Hazretleri cevaben: Hzr; Ben eskiden namaza durduumda iftitah tekbiri alnca Kbei Muazzama nme gelir namazm ylece tamamlardm. Bu namazda ancak yedinci tekbirde kbe karma geldi, der. Adaletiyle mehur Kad Hzr u cevab vermekten ekinmemi: Sultanm size gurur musallat olmu, te Bizans' yerle bir eden ordu, Cihangiri Padiah Hazretleri Fatih ile daha nice meydan gazalarda stn geldiinen byle bir araza duar olmu. Neylesin Bayezid-i Vel. Onunla dnyaya ferman okuyabilsin. Msr'da Kayitbayn tahsis ettii kkten Mekke ve Medine'ye de gidip iki ay kalan Cem Sultan Osmanl Devletinin amansz rakibi Karamanou Hanedannn mensubu Kasm Bey'in tevikleriyle yine saltanat iddias ile ortaya kmay dnmeye balamt. ' Bu dncesini tatbike koymak kendisine oniki sene srecek evir ve cefa dolu kh mahpus, kh serbest fakat her iki halde de mahzun olaca bir macera getirdii gibi Devleti Aliyye'nin iki kolunu balayan gayet kymetli bir rehine, Avrupa iin Osmanl'y daima tehit edebilecekleri bir taht rabiki idi. Ne var ki bir ok tarihlerde Cem Sultan'n oniki sene sren bu zntl rehine hayat

mverrihlerin ona acmasna, dolaysyla Bayezid-i Vel Hazretlerine zulm etti mnasna alnacak satrlarla tarihlerini doldurmulardr. Bir mslman unu ok iyi bilir ki Ancak mslmanlar kardetir fetvasnca dnyann neresinde bir mslmann ayana diken battysa, burnu kanadysa kmil bir m'min onun izdrabn duymakla kalmaz, onu rahatsz eden musallat yok etmeye alr. te bu Cem Sultan badiresinde Der-saadet'e, Avrupa'dan pek ok eliler gelmitir. Fakat yle bir elilik heyeti gelmitir ki; Sultan Bayezd hazretlerinin merhamet dolu kalbini eritip, gzlerinden kanl yalar aktacak kadar zen elilik heyeti Endls Emev Devletleri serisinden olan Beni Ahmer mslman devletinin elilik heyetiydi. Tark bin Ziyad kumandasnda Hicretin 72/Mildi 696 senesinde spanya'ya kmlar ve ily kelimetullah sancan orann semalarnda muzafferiyetle dalgalandrmaya balamlard. Yediyz seneye yakn zamandr orada yaayan ve Avrupa'nn zerine slm gnei gibi doan bu mslmanlar, Cem Sultan'n iddiay saltanat ettii yllarda Katolik Ferdi-nand ve sabell'nn askerinin nnde sadece hayatlarn kaybetmiyorlar. Maalesef dinlerinden de ettiriliyordu. Cem Sultan, Papa Sekizinci nnossan ile mlakatnda esaretinin ikyetlerini dile getirirken Papa'mn Hristiyan olunuz, btn bu ileler biter, demesiyle kendisine yaplan bu en'i teklifi kmil bir mslman olarak iddetle red ederken yle sylemiti: Deil bu ilelerin bitmesi, deil Osmanl tahtnn tarafma sunulmas cihann hkmdarln bana ihsan etseniz beni eriat Muhammediyye yolundan ayramazsnz, dediinde kendisine bir ey yapmamlard fakat Kurtuba'da, Grnata'da btn spanya'da slm terki, red edenin evi oca sndrlyordu. slm dininin ruhsatna dayanan gizli din kullanma yni hristiyan olmu gibi davranp gizli gizli slm yaamaya alanlar tesbit olunuyorlar ve canl canl atee atlyorlard. Tarihte yaplan bu uydurma mahkemelere Engizisyon ad verilmi olup bunun ok byk ksm mslman-lara tatbik edilmitir. Biraz da yahudler ezilmitir. Fakat hedef tamamen mslmanlard. Cem Sultan, Papa'mn elinde iken, Osmanl'nn bu barbarca hareketi aktan nlemee imkn yok gibiydi. Halbuki cennetmekn Hz. Fatih, Gedik Ahmed Paa vastasyla izmenin ucundaki Otrantoyu almakla bir tramplen temin etmiti. Fakat Cem Sultan'n saltanat hrs bu tramplenden istifade imknn ortadan kaldrmt. O imdi Avrupallar iin iki eydi. Birincisi her sene Baye-zid'i Vel Hz.lerinden krkbe bin duka altn almak (dier yollarla validesi ve Msr Sultanndan aldklar baka) bir de Osmanl'ya kar ok yksek bir antaj aletiydi. Elilerin spanya'y1 anlatlar Yce Padiah ve dinleyenleri yle yaralad ki, Hz. Padiah Mehur Keml Reis'e filosunu hazrlayp, derhal imdada komasn emr eyledi. Cem Sultan Napoli'de Hicr 900/Mild 1495 ylnda vefat ederken aabeyi Bayezid-i Vel Hazretlerine vasiyetini yle bildirmitir. Beni slm topraklarna gmnz, evld ve ayalimi yannza alp himaye buyurunuz. Cem Sultan

Osmanl ehzadelerinin iinde en mehurudur. nk ektii znt ve cefalar Bayezid-i Vel Hazretlerine kar kullanlmak iin daima zikr olunmutur. Allah rahmet eylesin. Venedik Muharebesi Cem Sultan'n vefat zerine Devleti Aiiyye daha rahat hareket etmeye balamt. Buna mukabil Venedik basmne bir tavr taknmaya balamt. phesiz ki, bunun esas sebebi Bayezid-i Vel'nin Endls mslmanlarna yapmaya karar verdii yardma memur Kemal Reis'in filosuna Akdeniz'de rahat nefes aldrmamas ve yardmn ulamamas idi. Hicr 904 / Mild 1499 ylnda orduyu hmayun karadan Edirne yoluyla harekete geti. Rumeli Beylerbeyi Koca Mustafa Paa ordunun serdaryd. Orduyu Mora'ya doru yrten Mustafa Paa Laponte (nebaht) kalesi nne geldi dayand. Bu srada kaptan deryala tayin olunmu bulunan Davut Paa yanma iki byk denizcimizi de alm bulunuyordu. Bunlar Kemal ve Burak reislerdi. Onlar da gemilerle. Gelibolu'dan kp Laponte (nebaht) krfezine gelecekler idi. Fakat mevsim icab sularn ok oynak olmas ay kadar denizde oyalanmalarna sebeb oldu. Bu da gsteriyor ki Osmanl devleti hl mkemmel bir donanma meydana getirememi, karalardan yrtmee muvaffak olduklar gemileri ak denizlerde istedikleri yere ya-natramyorlard. Fakat bundan elli sene sonra Akdeniz! Trk gl saydracak Barbaros, Oru ve Turgut Amiraller bulunacakt. Kahraman Denizciler Ve Byk ehid Burak Reis Havalar sakinieince donanmamz bir kartal gibi nebaht zerine szlmeye balaynca karlarnda yzyetmi paralk Venedik donanmasn ve o devrin en nl denizciler: olan Amirai Grimani, Amiral Loredano ve Amiral Armeno'yu buldular. Burak Reis'in kumanda, Kara Hasan kaptann idaresindeki gemi dman gemilerine doru hcuma geti. Venedik donanmas Ba Amiral Grimani, gelen Osmanl gemisine Kar Amiral Loredano ve Amiral Armeno'yu gnderdi. ki dman gemisi Burak Reis'in kumandasnda Kara Hasan kaptann idaresindeki tek gemiyi kskaca almak zere iki ayr ynden hcuma getiler ve ksa zamanda her ikisi ve Burak Reis'in gemisine sadan ve soldan rampa ettiler. Mslmanlarn gemisine her iki taraftan kfir askeri hcuma getiler. Artk gs gse kl klca bu dar yerde amansz bir can ahp ba verme sava ayyuka kt. slm mcahidleri Allah Allah diyerek dmann zerine atlyor, onlarn kopasca kafalarn gvdelerinden ayryorlar, cehenneme gnderiyorlard. Fakat dman bitecek gibi deil. Burak Reis enli pala ile dman keleri zerinde daireler izerken durumu tetkiki ihmal etmiyor, ehidlerimizin oaldn gazilerin azaldn kendisi dahil yaral olmayan kalmadn grnce etrafna bakt. Rampa etmi iki dman gemisi Osmanl

gemisinden ayrlma hazrlklarna balamt. Burak Reis kararn verdi. Biz bu vaziyette galib gelemeyiz o halde... Hemen geminin barut ambarna inen byk gazi muhterem ehid; baruthaneyi tututurduu gibi bata kendini ve mslimini ehidlik rtbesiyle Peygamberi Zinn au-una vsl eylerken, keferei fecereyi gemileriyle, amiralleriy-Ie beraber cehennemin esfeli safilinine gndermeye muvaffak olmutu. Denizcilik tarimizin bu mmtaz ehidlerine u satrlar okuyan her okuyucunun bu cmlenin sonunda bir fatiha okumalarn istirham,ederim... gemi de berhava olmu sulara gmlmt ki, Venedik donanmasnn sava alanndan kamay kendine gaye edindii, yapt manevralardan anlalmaya balanmt. Bu malbiyyeti gren Laponte (nebaht) kalesi muhafz mdafaadan vazgeib zaferler padiahnn ordusuna tesim oluyordu. Bayezid-i Vel krfezin iki tarafna birer sur yaptrma emrini verdikten sonra Dersaadet'e dnd. Bu srada da sadrazam brahim Paa vefat etmi yerine Mesih Paa tayin edilmiti. Hicr 905/Mildi 1500 biterken Bayezid-i Vel Hazretlerinin emriyle krkbe para gemi yaptran Preveze Muhafz Mustafa Paa Hicr 906/Mild 1501 ylnda n bir baskna urad. Yaplan gemiler ve limandaki dier gemiler kamilen dman tarafndan yakld. Kara askerimiz Hicr 907/1502'de Nvarin krfezinin baz mhim kalelerini feth eylemiti. Navarn Baskn Hadim Ali Paa Moraya, Beylerbeyi olmu ve o srada da Osmanl Ordusu feth ettii yerleri bir beyanname ile bata Papa, Fransa, Ceneviz, Milano dukal, Macaristan, spanya krallklarna bildirmiti. Baz tarihlerde o srada Papa'nn bakanlnda ve tevikleri ile bir ehli salib tertibi iin almalar yapld dolaysyla, byle beyannameler gndermenin yeri yoktur, diye tenkidlerde bulundular. Bu beyannamenin onlarn bu almalarn olgunlatrdn ve ittifak salip karar almalarna vesile olduunu ileri srerler. Biz de deriz ki: Devleti Aliyye mutlaka her devlet gibi muhtelif lkelerde casuslar bulundururdu. Dolaysyla onlarn bu almalarnn varlndan phesizki haberdard. Mzakerelerin dnlmez bir noktaya geldiini grerek bu beyannamelerle onlarn stne stne gitme yolunu tutmasn nedense hesaba katmazlar. nk dman ittifaklar, tarihte daima ilerinde yan izenler bulunma ekliyle tahakuk etmitir. Bu ehli salibe katlan lkeler arasnda hemen ilk anda bize hcum edebilecek bir Macaristan olduunu dnmek varsa da bizim de ilk nce hcum edebileceimiz bir Macaristan olduunu hesaba katmak icab eder. Kfirin kalbine korku drmenin politik bir yolu da budur. Ama netice verir veya vermez o bakadr. Birdenbire Navarin krfezi nlerinde beliren Venedik Ami-rali Pizaro ani bir

hcumla krfeze dahverdi. Limanda duran oniki gemimizden birini yakp batrd. Dierini ise zaptetti. te o srada krfezin bana yetien nl Keml Reis krfeze dald ve Amiral Pizaro'yii perian eyledi. ran'n Mehur ah smail'inin Meydana k Ehli salib tahakkuk etmi, Osmanl lkesi denizlerde ve karada kffar ile muhtelif cephelerde arprken aksilikler ve ihanetler de alp yrmt. Fakat bunun en tesirli ve ha-inane olan Firak Dale (Sapk Frka) ia'dan ah smail'in, ii propogandas ile beraber snrlarmzn dou kesimine yap tecavzlerdi. Bu arada Karaman dolaylarnda da karklklar km bunun altnda Msr Sultan Karamanzdelerin olduu aikr idi. Bu da yetmiyormu gibi stanbul'un Galata tarafnda bulunan cephanelik bir hainin elleriyle tututurulmu yangnn snd-rlmesine bizzat alan Sadrazam Mesih Paa, Galata Kads ve Yenieri Aas bu alma srasnda hayatlarn kaybettiler. Bu zc durumlar biraz datan Hadim Ali Paa'nn, Midili'yi igal etmeye uraan Fransz Donanmas Amirali Re-vestini'nin zerine gidip onun muhasarasn skmesi, kamaya alan Fransz filosunun ak denizde yakaland byk bir frtnada kamilen batmas tesellimiz olmutu. Hicr 907/Mild 1502. ah smail Hakknda Ksa Bir Malmat ah smail devletini ok sinsi bir ekilde kurmu. Avrupa ovalarnda at koturan slm mcahidlerinin meguliyetinden istifade ile durmadan sapk fikirleriyle Anadolu'nun dou kesiminde iahm yaylmasna almtr. ah smail cesur, faal, edebiyat kuvvetli fakat son derece zalim ve gaddar bir insand. Kurduu devlette rklk hkimdi. B-u devlete Safev devleti denildi. Mehur zn Hasan'n kzlar mnasebetiyle bu devletin Uzun Hasan'a, dolaysyla Akkoyunlulara akrabalklar vardr. Mritler, tepeleri kzl, beyaz sark sardklar iin balangta kendilerine Kzlba denirdi. Daha sonra siyah kuzu derisinden kalpak giymekte karar kldlar. Osmanl hududunu geen ah smail Elbistan'a hcum etmi Aladdevle'nin olu ve torununu esir aldktan sonra onlar ite kzartp ordusuna yedirmitir. Bu ne vahi bir adamdr ki ve onu bugn mdafaa edenler nelerden habersizdirler ki; bugn onlara kar koymu mbarek Osmanl padiahlarna bhtanlarda bulunurlar. ah Kulu Hadisesi Devleti Osmaniyye meguliyetinden i ilerine pek bakama zken bir de Safevi ah smail'in kkrtmalar birtakm etelerin meydana gelmesine sebeb olmu

hele bunlardan birisi olan ah Kulu nam bir haydut Bayezid'in ehzadesi Korkut Sultan bile soymu idi. Bunun zerine Karagz Paa gnderilmise de bu herifin tuzana den Paa ve askerleri ehid olmulardr. Bunun zerine de halk bu adamn ismini ah Kulu yerine eytan Kulu diye isimlendirmitir. Sadrazam Hdim Ali Paa bu sergerdenin zerine gitmi onu ininden karm ve Sivas'a doru kamaa mecbur brakmt. Fakat bir tesadf neticesinde ikisi de telef oldular. Bir sergerde gebermi fakat Osmanl'y muvaffakiyetleriyle ziynetlen-diren Hadim Ali Paa ehid* olup byk bir kayp olmutu devlet iin Mthi Bir Zelzele Ve Padiahn kaz Hicr 915/Mild 1510 ylnda o gne kadar grlmemi iddette bir zelzele husule gelmiti ki stanbul ve civar bu zelzeleden son derece mteessir olmular. Hakikaten yer yerinden oynad tabiri bu felketli gnden sonra sylenmi olsa yendir. Dersaadette Hammer'in yazdna gre 109 adet cami yklm binlerce ev yer ile yeksan olmu, kara tarafndaki surlarn tamam, Yedikule'den balayan saray duvarlar temelden, tepeye kadar yklmtr. Bayezid-i Vel Hazretleri bu duruma ok zlm milleti slmiyye'nin gnlerini ve gecelerini adrlarda bin bir zorluk iinde geirdiklerini grnce o da adra kmtr. Fakat nedense tarihlerin bazlarnda bu adra kn korkup saraydan kp sarayn bahesine adr kurdurdu diye yazarlar. Hatta Edirne tarafnda da zelzelenin tahribat haberi geldiinde Hazreti Padiah bu fetin yapt tahribat yerinde grmek zere Edirne'ye gidiini dahi korkakla hamledip stanbul'daki zelzeleden kamak eklinde yorumluyarak akln ve eriatn almayaca bir bhtanda, iftirada bulunurlar. Bu adamlar bilmezler ki, Bayezid Camiinin alnda Hazreti Padiah yle buyurur. Bu camii erifin ilk namazn kldracak ztn ikindi namaznn dahi snnetini terketmemi olmasn isterim. Bunun zerine cemaat'tan hi kimse imamete kamad. O zaman Bayezid-i Vel Hazretleri: Elhamdilh; hazarda ve seferde namazmz terk etmedik bunun mkfat bu dnyada bu namaz bizim kldrmamz olarak tecelli ediyor. Buyurup imamete geti. Ayrca bu tarihiler yeri gelsin gelmesin Bayezid-i Vel iin daima sofu, dervi, inzivay seven gibi tabirler kullanrlar el-hak dorudur. Yalnz u var ki bu syledikleri lkablar lm, hayat, dnya nimetleriyle pek megul olmazlar, o rtbe zatlardr ki phesiz Bayezid-i Vel de yle idi. O zaman yok korktu, yok adra kt, yok Edirne'ye kat derken ne halt etmeye derviliinden bahsederler. Syliyelim, ilerinin zehrini kusarlar ve maalesef bu kusmuklara dalanlar zamanmzda az deidir. Allah onlar islh etsin. Edirne'ye kadar gelen Hazreti Padiah Meri zerindeki kprnn ykldn grnce hemen meydanda At Dvan yapp vezirlere yle hitab buyurdu:

Ey vezirlerim, kadlarm, subalanm, aalarm, beylerim, u felketi gryorsunuz bu topraklar zerinde byle misline rastlanmaz bir fet uukubulmamttr. Ben bunda siz kullarn zalimlikle zulm yaptnz ntiban alyorum. Ayanz denk atn. Vazifenizi adaletle yapnz. Kimseye zulm etmeyiniz. Bu Cenab Hak'n bize bir ikazdr Ben de bunu size bildiriyorum ki zulm irtikp edeni bu dnyada hal ederim. Bu zelzeleden sonra memaliki Osmaniyye'nin her tarafndan getirtilen ustalar ve kalfalar zelzelenin senei devriyesinde btn ykntlar imr ettiler. Bu byk zelzelenin tevlit ettii yaralar devlet hazinesinin karlamas ile abucak sarlm oldu. Felketin senei devriyesinde stanbul'un btn fakirlerine saraydan gn yemek verildi. Hazreti Padiah fakirlerle beraber oturup bu yemeklerden yedi. ehzadelerin Taht'a Geme Kavgalar Sultan Bayezid Vel Hazretlerinin ehzadelerinden ehin-ah Karaman, Korkud Sultan Teke, Ahmed Sultan Amasya, ehzade Selim (Yavuz Sultan Selim) Trabzon'da vali idiler. Bu arada onbe yana gelmi olan Selim'in olu Sleyman (Kaanun Sultan Sleyman) da Bolu sancann valiliini deruhte ediyor idi. Bu ehzadeler, Fatih kanunnamesi denilen aslnda Cengiz Yasasnn Osmanl Padiahlannca istenecei ekilde kullanma hakk sz konusu olan kanun yznden tedirgin oluyorlard. Babalarnn ya ilerledike bu korkular bir takm tedbirler alma abalarna itiyordu. Kendilerini. Hele Cem Sultan meselesinde bu kanunun altrlmamas devletin en az oniki sene yerinden kprdyamamasma, Endls memlikinde katolik zulmnden inleyen mslmanlara yardm yaplmamasna hele daha mhimi Avrupa devletleri rahat brakld iin ok byk terakkiler kaydettii ortadayd. Dolaysyla devletin bana hangi ehzade geerse btn bu saylanlar gz nne alarak brlerinin mr defterini drmesi mutlakt. nk bunun yaplmas devletin mr iktizasndan idi. Yalnz urada unu muhterem okuyucularmza duyurmak isteriz ki, byk lim fzl bir zat olan ve devleti Osmaniy-ye'nin son zamanlarnda kadlk dahi etmi bulunan iki sene kadar evvel intikali hiret eden Ali Himmet Berk merhum Hazreti Fatih'in byle bir kanunnamesi yoktur diyen bir eser neretmitir. Bu eser Nur Yaynlarndan olup bu mevzuu tetkik etmek isteyenler iin tavsiye olunur. ehzade Selim Sutan'n olu Sleyman Sultan'n Bolu Sancan uhdesinde bulundurmas Sultan Ahmed'in itirazn celbetti. Mlhazas uydu: Kendi vilyeti Amasya ile Payitaht arasnda ehzade Selim namna bir mania idi. Hazreti Padiah sylediinden vaz geen bir insan olmamasna ramen Sleyman Han'n sancan Kefe sancana tahvil etti. Kefe Sanca ki, babasnn sanca Trabzon(la kar karyayd. Bu arada ehzade ehinah takdir tecelli eylediinden lemi hirete intikal etmiti. Hacca gitmek

bahanesiyle bir ara Msr'a gitmi olan Korkud sultan eyaletine dnmt. Yolda gelirken Rodos korsanlar kendisini esir alp yeni bir Cem Sultan olay meydana getirmek istedilerse de akll davranan Korkud Sultan en yakn sahile karak yakasn kurtard. Korsanlar onun gemilerini yama ettiler. te buraya ok dikkat etmek gerekir. Korkut Sultan lim, fazl, iir ve ire meftun bir zat idi. Fakat korsanlardan ka, gemilerinin yama edilmesi duyulunca ordu yni Yenieri Beyazid-i Vel'den sonra Padiah olacak ehzadenin o olamyaca kararn vermiti bile. Zaten gerek merhum ehinah gerekse Korkud Sultan ayn mereb ve zevk ehli idiler. ir, edip ve limlerle olmak onlar iin ok sevdikleri ilerdendi. Halbuki Orduyu Hmayun yle bir padiah istiyordu ki celdeti, cesareti ordudan almasn, kendisinde olan bu sfatlar orduya inikas etsin. Bu istei iki ehzade pek iyi tesbit ediyorlard. Onlar da ehinah ve Korkud deil Ahmed Sultan ve istikbalin Yavuz Sultan Selimi idiler. Fakat normalde Korkud Sultan bu i alacak gibi grnyorsa da ki, Hazreti Fatih'in yokluunda kaymakam olarak padiahla vekleti vard. O da yukarda mezkur olayla en tesirli g ordu nne iflas etmiti. Baba Hasreti ehzade Selim Sultan yirmialt yldr babasn grmemiti. Elini pmek, hayr duasn almak iin dergh hmayuna gelmek iin izin isteyip bu arzusunun ltfu ahaneye mazhar olmasn can gnlden dilemiti. Fakat babasnn otandan gelen cevap menf idi. stelik yerinde durmas bildiriliyordu. ehzade Selim Sultan Dersaadet'teki gvendii adamlarndan u haberi almt. Burada sadrazam ve vezirler ehzade Ahmed Sultan'n tahtn vrisi olmasn hazrlyorlar. Ancak Yenieri siz ehzademizi tahta istemektedir. Selim Sultan bu haberi aldnda ikinci bir haber gnderdi. Birinci defaki arzusuna Rumeli tarafnda bir sancak istemiti. Ve hem de yola koyulmutu. Yanna onbin kiilik muhtelif asker snfndan bir kuvvet de almtr. Bu durum yalnz el pmee giden bir ehzade gidiine benzemiyordu. Durumu haber alm olan erkn devlet, Bayezid-i Vel Hazretlerine mracaat ederek Selim Sultan'n bu yapt isyandr. Sakn geveklik gsterilmesin, nk buna gsterilecek yumuaklk dier ehzadelere kt rnek olur, onlar da isyana kalkarlar, yollu tedbirler sylediler. Bayezid-i Vel de bu olunun hasretini duyan bir baba, belki de kendisinden sonra Osmanl sancan, Kelimei Tevhd bayran dalgalandracak lemi Padiah grdnden hep skt ediyordu. Bayezid-i Vel'nin muvafk grmesiyle San Grz namyla anlan Hoca Nureddin nasihat olarak gnderildi. Fakat Selim Sultan Devleti aliyye idaresizlikten perian oluyor. Pederimizi grp baz maruzatm var bunu yapmadan baka bir harekette bulunamam ve tabii baka da sz dinliyemem diye cevap verdi.

Sadrazam Rumeli Beyerbeyi Hasan Paa'yi ehzadenin zerine gnderdi. Hasan Paa, ehzade uzaklarda sanrken Edirne nlerinde aniden karlatlar. Hasan Paa yola karken Padiah Hazretleri mmkn mertebe harp etmeyz, diye tenbihte bulunmutu. Hasan Paa'nn maiyetindeki Yenieriler ehzade Selim Sultan' grnce onu alklayp tezahratta bulundular. Bu srada gelen bir ferman kendisine Semen-dire sanca verilmi ayrca Padiah Hazretleri yaadka, Sultan Ahmed'in namna saltanattan feragat etmeyeceini duyurmutu. Bunun zerine ehzade Selim Sultan kendisine tevdi edilen sancaa gitmi idi. Yukarda bahsettiimiz Sah Kulu (eytan Kulu) hdisesi cereyan etmesinden az evvel olan bu olaylar eytan Kulu'nun Karagz Paa'nn ordusunu mahvetmesinden, Hadim Ali Paa'nn onu tedip etmek zere Anadolu'ya gemesinden Sivas'ta hem ah Kulu'nun hem de Ali Paa'nn hayat safhalarn kapamas ehzadenin yeniden Edirne'ye gelip oray zabt ederek iddiay saltanatn yenilemesine bu vaziyet karsnda Hazreti Padiah Bayezid-i Vel orduyu hmayunun banda gemi ve orlu civarnda baba-oul karlamlard. Selim Sultan'n askerine yle bir gz atan Padiah- Vel gz yalarn tutamam alamaya balamakla hcum emrini de verivermiti. Yaplan sava ksa srd. Selim Sultan'n kuvvetleri kesin bir malbiyete uramt. Kendisini Karadeniz sahilindeki gemilere zor atan ehzade, kampederi Tatar Hn'na iltica edebilmiti. Bu zc olayn galibi Padiah- Bayezid-i Vel ok dnceli olarak'ls-tanbul yolunu tutmutu. Acaba zn Hasan devletinin bana gelenler bu mbarek devletin de bana kendi oullan yznden mi gelecekti? Hadim Ali Paa ehzade Ahmed Sultan tarafn tutar ve tahta onun clus etmesini istemekle kalmaz ah Kulu takibi srasnda ehzade Ahmed'le bu mevzuyu konuurlar, Hazreti Padiah tahttan feragat iin n almalara dahi balamlard. Fakat eytan (ah Kulu vak'asnda lmesi bu tasavvurlarn askda kalmasna mncer olmutu. Hadim Ali Paa'nn Osmanl devletinin sava meydannda ilk ehid olan Sadrzam olduu bir ok tarihlerde yer almtr. Bayezd' Vel'nn Tahttan Feragati Babasnn karsnda malup olan ehzade Selim Sultan kampederinin yanma iltica ettiinde kulan ve gzn me-maliki Osmaniyye'nin kalbi, dnyann vlm ehri stanbul'dan ayrmyordu. Hadim Ali Paa'nn ahadeti, bir haydut nnde onuru krlan Yenieri askerinin kendisine meylini bilen ehzade Selim Sultan yeniden harekete gemiti. Bu srada Antalya'dan hareket eden Korkud Sultan stanbul'a gelmi o da Hazreti Padiah otuz senedir grmediini firkatine dayanamadn kendisini babasyla grtrmek zere arac olmalarn Yenierilerden isteyerek aralarna girme arzusunu bildirdi. Yenieriler kemali edeple ve byk saygyla kendisini misafir ettiler. Bu arada Yenieri Aas da ehzade Selim Sultan' stanbul'a

davet etmi ve ehir kapsnda kendisini karlamt. Derhal saraya gidilip biraderi Korkud Sultan ve vzera Padiah Hazretleri tarafndan kabul olundu. Hazreti Padiah birok nasihatlarda bulundu ise de ehzade Selim Sultan, pederinin kendisi lehine tahttan feragatini istedi. O srada onbebin kadar Yenieri ve Sipahi taht saltanatta ehzade Selim'i grmek istediklerini bildirince bu iin bir ihtille, devletin bir kan glne dnmesine yksek ahsiyyetierinin raz gelmeyecei Hazreti Padiah Olum Se-lim'in lehine tahttan feragat ediyorum. Cenab-i Hak devletini memmen, klcn keskin, adaletini yksek, askerini sana mut, hayrl ilerinde Mevlm yardmcn olsun diyerek Osmanl devletinin yeni bir dnemi1 in baladn iln ettiinde tarih zaman Hicr 918/Mild 1512'yi gsteriyordu. Sultan 2. Bayezd'n Hanmlar Ve ocuklar Sultan 2. Bayezid'in Ylmaz ztuna'ya gre; 1 1 evlilik yaptn kaydediyor Devletler ve Hanedanlar adl dev almasnda. TTK'dan yaynlanm, aatay luay'n Padiahlarn Kadnlar ve Kzlar adl alma da sekiz rakamn veriyor. Grld gibi sayda ihtilaf var bakalm ahslarda hangi hanmlarn izdivacnda ittifaklar var nce ona bir gz atalm. aatay (Jluay'n sekiz ad verilmi hanmlarn Oztuna-da var olduunu syleyelim. Olmayanlarn; ztuna'nn 6. srada gsterdii Glfem hatun, 9. srada Flne hatun diye ad bilinmeyen bir hanmsultan ve 10. srada gstermi olduu Abdlhayy kz Muhterem hatunlardr. Bunlarn sonuncusu Muhterem Hatundan balayalm ki bu hatun hakknda bilgi, sadece Bursa'da kabrinin olduudur vede Abdlhayy isimli bir ztn kz olduudur. 9. srada gsterilen Flne hanm hakknda da damad Gvei Sinan Paann kz olduudur ki bu paa kapdan-i deryalk yapmtr. 6. srada gsterilen Glfem Hatun iin hi bir malumat yok. Gryorsunuz koskoca padiah hanmlarnn hakknda bile doru drst malumat bulmak kabil deil, nerede has-so'nun, memmo'nun halihayatnda bilgi sahibi olalm. Yazmayan bir milletin, gelecei hl budur. Her ailenin en azndan bir ferdi aile defteri tutmal ve en azndan vukuatlar ve doum ve vefatlar gnnde kaydetmelidir diye buradan tavsiyeyi elzem gryorum. imdi 2. Bayezid'in hanmlarn luay dizaynna gre zetleyelim: Aye hatun; Dulkadroullarndan Alddevle-nin kzdr ve 1467'de Amasya valiliinde bulunan, 2. Bayezid ile izdivac olmutur. Yavuz Sultan Selim'in validesi bu hanmdr. Aye hatun 911/1505'de Trabzonda vefat etmitir. Blbl hatun ise Abdullah adl birinin kzdr, ehzade Ahmed ile Hundi Sultan' dourmutur. Bu ehzade Ahmed' 1513'de Yavuz Selim ldrtmtr. Blbl Hatun olunun trbesinde yatmakta lm tarihi 921/1515 olarak grlmektedir. Ferahad hatun; Kefe'de sancak beyi olan olu ehzade Mehmed ile daha ziyade beraber kalmtr. 912/1507'de Mehmed bey'in vefat vukubulduunda kzlar ve kardeleriyle stanbul'a geldi. Bu hatunun Silivri'de baz vakflar kurduu

biliniyor. Glbahar hatun; knyesi Glbahar ibni Abds-samed olduuna gre criye addedilmektedir. Tayyip Gk-bilgin, Yavuz Selim'in annesinin bu hatunun olduu iddias vardr. Glruh Hatun; tuhaftrki bu kadnefendinin baba adda Abdlhayy olarak gemektedir. Yukarda Muhterem hanm tantrken, Abdlhayy kz olduunu sylemitik. Glruh Hatun 2. Bayezid'in Alemah adl olu ile Kamer Sultan adl kznn annesidir. Olunun sancak beylii grevlerinde dima yannda bulunmu, onu mptel olduu ikiden kurtarmak iin rpnm diye reniyoruz. Akhisar'da bir mescid, Aydn Gzeihisar'da ve Durakl kynde birer mescid yaptrmtr. Grdes, Demirci, Nazilli, Birgide han, hamam ve kervansaraylar yaptrmtr. Kabri Bursa'dadir. Hsnah hatun; Karamanoullarndan Nasuh Bey'in kzdr. Bu hanm ehzade ehinah ve Sultanzde hatunun annesidir. Olu ehinahn 1511'de lmesi zerine Bur^a'ya geldi. Manisa Hatuniye Camiini bu hanm yaptrm ve Kurunlu Han da 1497' de vakf olarak yaptrmtr. Nigr hatun; ehzade Korkut'un ve Fatma Sultann annesidir. Babasnn ad, Abdullah Vehbi olarak gemekte, ehz de Korkut Manisa'dan Antalya sancak beyliine tyin olunduunda da onunla birlikte bulunuyordu. Ayn sene orada ld ve Antalya'ya defnolundu, tarih 1503 yl idi. irin Hatun; bu hatunun baba ismi Abdullah olup, ehza-deside, Abdullah idi. Olu ehzade Abdullah'n im zerine, Bursa'ya gelen irinhatun burada ve Mihali de birer mektep yaptrd gibi Trabzonda da bir mescid yaptrmtr. Vefat trihi malum deildir. 2. Bayezid'in kzlarna gelince; Uluay'a gre 2. Bayezid'in bir dzine kz vardr. ztuna ise bunu onyedi tane olarak tesbit etmitir. Her iki listeye bakldnda onbir isimde ve malumatta ittifak vardr. imdide mttefik olunanlar kayda geelim: Ayniah Sultan Akpaazde trihine gre Uurlu Meh-med Beyinolu Ahmed Mirza ile 1490'da evlenmitir. Bursa-da irin hatun trbesinde yattna gre onun kz olmas muhtemeldir. stanbulda Beir Aa medresesi yannda bir mektep yaptrmtr. Aye Sultan Gveyi Sinan Paann hanmdr. 1504'de Sinan Paa'nn vefatyla dul kald. Fatma Sultan, Sofu ehzade Korkut'un kardei olup annesi Nigar hatundur. Gzelce Hasan Beyle evliydi. Bursa'da lmtr. Gevherimlk Sultan, Dukakinzde Mehmed Bey'in eidir. Bursa da vefat etmi ve ehzade Ahmed trbesine defnolun-mutur. Hatice Sultan Faik Paa'nn kars olup bir olu vardr Ahmed elebi adnda, ukurbostanda bir camii bir mekteb bir de kk eme yaptrmtr. Hundi Sultan 2. Bayezid'in Blbl hatundan doan kzdr. Hersekzde Ahmed Paa ile 889/1484'de izdiva yapmtr. Bu zdivadan iki kz bir olu dnya ya gelmitir. 917/1511'de ldde sylenir. Sultan Murad'n trbesi civarnda defnolundu.

(lald Sultan pek bilinen taraf yoktur, Yavuz Selim tahta ktinda kendisine tebrik yazmtr. Sultan hanm lnce padiah ocuklarna maa balamtr. Kamer Sultan ise Bayezid'in Glruh adl karsndan domutur. Bursada annesinin trbesinde gmldr. Davud Paann olu Mustafa Beyle evliydi. Babas Malkara'nn Srt kyn 1491'de kzna vermiti. Seluk Sultan da ok hayrsever bir kadndr. 1485'de Mustafa Paann olu Mehmed Bey le evlendi. 1508 ylnda vefat etdi ve kendi yaptrd Bayezid Camiindeki trbeye gmld. ah Sultan, 895/1495'de skenderiye sancakbeyi Nasuh bey ile evlendi. ah Sultan vefat ettiinde Bursa'da kzk^.rde-i Hatice Sultann yanna defnolundu. Burada ittifak olunanlar tamamland. imdi Sultanzde hatun Bayezidin Hsnah adl hanmndan dnyaya gelmitir. Alemahn kardeidir. Huma Sul-tan'n vefat 1504'den sonra Bali Paacmiini beyi adna yaptrd. Kabri de oradadr. ki tane Flnehanm vardr ki birinin beyi Muslih bey, izdiva 1504, dierinin beyi Gazi Yakup Paa izdiva 1498dir. Kamerah Sultan 1490'da Mustafa Paa ile evlenmitir. Fatma Sultan vefat, 1512'den ncedir. Candarolu damad Mirza Mehmed Paa ile izdiva etmi. Bayezid-i Vel'nin: Sadrazamlar Sadaret makamnda bulduu Karamani Mehmed Paay grevden alm ve yerine, Sar shak Paay 4/ma-ys/1481'de, makam sadarete tyin etmitir. Bir sene sonra ise deiiklik yaplm, damad Koca Davud Paa, 1482'de vazifeye balam ve bu grevi aralksz 15 yl olmakzere 1497'ye kadar srmtr. Bundan sonra sadaret Hersekzde Ahmed Paa'ya 8/mart/1497'de verilmi, 1498'in 10. aynda azledilmitir. Yerine andarzde brahim Paa getirilmitir. 10 ay sonra azledilen andarh'nm yerine austos/1499'da Mesih Paa getirilmitir. Mesih Paa 2 sene, 3 ay sonra yerini kasm/1501'de ehid Hadim Atik Ali Paaya kaptrmtr. Bu zat, kasm/l 502'de infisa! etmi yerine Hersekzde Ahmed Paa 7/eyl!/1506'ya kadar 3 sene, 10 ay grevde kalmtr. 7/eyll/1506'da Hadim Atik Ali Paa yine vazifeye tayin olunmutur. Bu seferki sadareti, temmuz/151 l'e kadar 4 sene, 10 ay srmtr. ki sadaretinin toplam 5 sene, 10 ay bulmutur. 7/151 l'den 30/9/151 l'e kadar 2 ay olmak zere, Hersekzde yine sadarete getirilmitir. Bunun yerine gelen sadrazam Koca Mustafa Paa 1 sene, 3 ay kald grevden infisal ettiinde trihler ara!k/1512'yi gsteriyordu. Ancak Koca Mustafa Paann bu sadareti iinde 24/ni-san/1512'de Osmanl tahtna, Yavuz Sultan Selim getii iin bu zta Bayezid-i Vel'nin son, Yavuz'un ilk sadnazam dense yanl oimaz. Bylece Bayezid-i Vel'de, 12 defa m-hrvermi ve mhr almtr. Ancak bu 12 seferin n, Hersekzde

Ahmed Paaya, 2 defa ehid Ali Paaya, yni dokuz kiiyle sadareti geitirmitir. Bayezid- Vel Hazretlerinin Vefat Ve ahsiyyeti Bayezid-i Vel Hazretleri tahttan feragat ettikten sonra stanbul'da oturmak istemedi. Zaten daha evvelden tahttan feragat etmeyi dnm olduundan doduu yer olan Di-metoka'daki saray tamir ettirmi idi. Taht terk ettikten sonra hasta olarak yannda az bir maiy-yeti ile Dimetoka'y3 gitmek zere yola kt. Yeni Padiah Yavuz Sultan Selim surlarn kapsna kadar taht revan iinde giden babasnn yannda yaya olarak yryor onun engin tecrbesine dayanarak verdii nasihatlan can kulayla dinliyordu. Kafile sur dna knca Yavuz Selim Hazretleri, Padiah sabk babasn bir mddet de atla takip ettikten sonra onun ellerini pp tekrar hayr duasn alp sekiz sene srecek cihangirlik hayatnn balangcna dnerken babasyla belki bir daha hi gremeyeceini biliyordu. nk onlar srlar bilen gnl padiahlar idiler ayn zamanda. Hazreti Bayezid-i Vel Dimetoka'ya varamad... Rabbine dn emri kendisine Havsa kasabas yaknlarnda eriti ve muazzez ruhu vcudu pknden ayrlp cennet baelerine utu. Altm iki yllk mrn tam yars otuzbir yl Devleti Aliyyei Osmaniyye tahtn bihakkn doldurmakla geti. Cen-netmekn babas Hazreti Fatih'ten devir ald devlet ikimil-yon kiyz ondort bin km2 iken vefatnda ikimilyon yz yetmi bin km2ye bali olmutu. Donanmay hmayunun kurulmasnn ehemmiyet verildii devrini ilerideki haleflerinin yapacaklar ftuhatlarn hazrlk devresi olarak kabul etmek gerekir. Hazreti Padiah uzun boylu, ok kuvvetli bir padiaht. Onun kurduu yaylan hi kimse kuramazd. Nakibend tarikatnn bir mensubu olmasna delil olarak Buhara'da olan eyh Efendi Hz.lerinin derghna bugnk yaklak deerle 7,5 milyar liray her yi gndermesini ileri srebiliriz. Tarihlerde iki itii sylenirse de bu tamamen bir iftiradr. kindi namaznn snnetini terketmeyecek kadar eriat gar-ray Ahmediyye'ye Hakikat mertebesinden bal zat padiahn kesin haram olan bir eyi istimal etmesi hi mmkn mdr? Ey okuyucu kendine bir sor; Ben ikindi ve yats namaznn ilk snnetlerini acaba son ay iinde ka defa terkettim ve sonra hazarda ve seferde milleti slmiyye'nn mes'uliyeti boynuna olan Hazreti Padiahn u snneti terk etmemesindeki sebeb olan ihls dn sonra da o iki ierdi diyen tarihlere notunu ver. Hazreti Padiah, Trke'nin en ince srlarn bildii gibi Farsa, Araba, aatay ve Uygur alfabesini iyi bildii rivayeti gayet kuvvetlidir. Zaten manev sultanlarn ruhi sultaniy-yelerinin bilmedii lisan m vardr? Padiah Hazretleri kendi yapt camiin bahesine defne-dilmitir. Bu camii, niversitenin n kapsnda Hazreti Bayezid-i Vel'nin zahir mezarna hav olarak kollara benzer mina-releriyle niversite genliini kendisine davet ediyorlar. Alla-ha kr olsun bugn o niversiteden kb manev dnyasn

zenginletirmee alan manl mslman bir genlik Hazreti Padiahn bergzr bu camii erfde ibadetini yapabiliyor ok kr. unu da sylemek isteriz ki bu camii erifin imam Cuma gnleri Hazret-i Bayezid-i Vel'nin vasiyyeti icab hutbeye eri klla kar. Kmil bir m'min olan Bayezd-i Vel'nin vefat haberini alan bir ok m'min ehirlerde mslmanlar Gaaib cenaze namaz kldlar. Kansu Gavr'nin dahi Khire'de Bayezid'i Vel'nin vefatn duyunca Gaaib cenaze namazn kld rivayet olunur. Hattat ve ir olan Padiah Hazretleri, iirlerini Adn mahlasyia yazard. Merhum padiahn u sz Yavuz Sultan Selim'in daima dsturu olmutu: Arus saltanat taksim kabul etmez. naalah u satrlarla merhum Padiah anlatmaya gayret ettik. Allah'n rahmeti zerine olsun, efaatlerine de nail oluruz. Sultan 2. Mradtn Deniz Hareketleri Yeri gelmiken hemen syleyeyim ki, bizim 1880 sonras yetien insanmz koyu bir bat hayrandr ifadesine ilveten onlarn her terimine yapmak da adetlerindendir. Nitekimde; yazmakta olduumuz kitabn, engin bilgisi ve denizciliin mtehassis derecesinden en st rtbelere varm zat olan, merhum Amiral Afif Bykturui kendisini bu kompleksden kurtaramam olmalki, bin yllk trihimizde kullandmz terim olan, ehzade kelimesi yerine prens kelimesini padiahlarn erkek ocuklar iin kullanmay ye tutmas ne kadar hazindir.. Bu hli gsteren hem de elebi Mehmed'e it olduu ileri srlen pheli tedbirine bir atf-u nazar edelim. "Sultan elebi Mehmed, her halde Osmanl tarafndaki prens mcadelelerini zararl grm olacaklar ki bu gibi mcadelelerin, kendi lmnden sonra da tekrarlanmamas in, kendisine pek uygun grd baz nlemler almt. En byk olu 19 yandaki Prens Murad (Sultan 2. Murad) adyla Edirne'de hkmdarlk makamna ykselicek, 2. olu 12 yandaki Prens Mustafa Germiyan Bey'i nezdinde kalacak, 3. olu Prens Ahmed, Aydnolu Bey'i nezdine gidecek, 4. olu Prens Yusuf (sekiz yanda) ile 5. olu 7 yandaki Mah-mud'da harlklar Mehmed elebi tarafndan verilmek kouluyla Bizans mparatorluu sarayna gnderilecekti. Lakin bunlardan nc olu Prens Ahmed babasnn lmnden nce vefat etmiti." Demektedir. Muhterem okurlar; bu gnk hayat anlaymz ve olaylara bakmzla bu tedbir hakknda dorumu? Yanl m olduu hususunda fikir beyanna pek imkn bulunamaz. Yalnz hemen yazarn buradaki ifadesinde bir eksiklii hatrlatmamz iazm gelmektedir. Bildiimiz kadaryla, o dnemin bilhassa mslmanlar aras mnasebetlerde sz, ahid veya akit'in o kadar geerlilii bulunuyordu ki, bunlar inemek erefsizlik getireceinden gayrimslimler dahi bunu yapmaktan ekinirlerdi. kincisi ise, mtekabiliyet hususu yer alrd rehinde olma ad verilecek olsada

byle muamelelerde. Yni; Germiya-noiu'nun yanna yazarmznda nezdine kelimesi olarak belirttii gibi gnderilme olay, Germiyanolu'nun da bir vrisinin Osmanl terbiyesi iinde yetimesi iin padiahn nezdine gnderildii gznne alnmaldr nitekim Sultan elebi Meh-med'in vefatndan sonra dirayetli vezirlerin arasnda zikredilen, Yahiolu Celaleddin Bayezid Paa'nn prensleri Bizans sarayna gndermediini, sadece Mustafayi Germiyan Bey'i nin yanna yollad grlmtr. Sultan 2. Murad; Osmanl donanmasnn gl olmas gerektiini Gelibolu nlerinde yaplm olan Loredano-al Bey ismi dieri olan Osmanl-Venedik sava neticesinden kara-bilmiti. Bunun iin ikili bir yaklam takip etmi, Venedik ile Ceneviz arasnda deniz politikas gelitirirken, kurmu olduu gemi yapm casusluk tekiltyla kendi donanman kendin yap, kampanyasn sesizce amt. Gnmzde buna teknolojik bilgi casusluu dendii gibi sanaayii transferi denmektedir. Hakikaten bu tekilt iyi alm, Sultan 2. Meh-med'in yni Ftih'in gemilerinin Bizans surlar nnde grldnde 2. Murad ncesiyle, Ftih'in gemilerinin azim fark, bilhassa Eriboz savanda grlecektir. Bu noktaya geldiimizde merhum Amiral Afif Bey'in, u tesbitine mutlaka iaret etmek isterim. nk; bu gn bile bu tesbit geerliliini haykrmaktadr. ".Byle bir corafya zerinde yaamak isteyen bir devlet, yalnz kendisini savunmak iin deil ekonomiye dayanan bir imparatorluk kurmak asndan da kudretli bir deniz gcne sahip olmas gerekiyordu. Trih otoritelerimiz Osmanl Devletinin sadece donanmasndan sz edip, denizgc terimine kulak vermedikleri iin, bu gn bile, donanma yapmak isteinin var olmasna ramen, deniz gcne, nem verilmemi, bu yzden avrupa devletlerinin teknik gelimelerinden sonra imparatorluk kntsne balanmtr. Bu konuda talyan amirali Giuseppe Fioravanzo unlar yazmt: <Trihte, yalnz osmanh imparatorluu denizlere sahip kma mcadelesi yapmam tam tersi kendi mallarn, yksek imtiyazlar vererek bakalarna yaptrmtr. Bu imparatorluun trihten yok olmasnn nedeni budur.> Osmanl'y ykma plnlarndan biri de 2. Murad dneminde gndeme gelmitir. Bunun; denizlerle ve denizcilikle alakal taraf mnasebetiyle temas etmeye lzum grdk. yle ki; Timur-lenk karsnda malup olan Yldrm'n ocuklar, devr-i fetret de taht- Osmaniye oturabilmek iin her biri Bizans muavenetinin yannda olmasn temin iin, bu devletle girdikleri mnasebetlerinde baz vaadlerde bulunmulardr. Bunlarn en by olan ve yannda, ok tecrbeli bir vezir olan an-darl Ali Paa olduu halde Sleyman elebi, taht- osmani-ye clus ettiinde Gelibolu'yu, taa Aynaroz'a kadar btn Ege kylarn, Eflk'a kadar olan Karadeniz kylarn ve de Teselya'y, Bizans'a brakacaklarn beyan etmilerdi. Burada ehzadelerin birbirlerine dmesinin nerelere vardn gsterdii gibi bunun hakiki mnasnn yz yldan bu yana binlerce mslmann ehafleti karlnda devletin geldii maddi ve mnevi byklnn, tahtn sahibi olma uruna, nasl feda olunacan ortaya koymas bakmndan da ehemmiyet arzeder. Yine Bayezid'in oullarndan olup Ankara

sava esnasnda kaybolan kk ehzade Mustafa'y, Venedik ve Cenevizliler bouacaklarna ellerine alp onla anlaarak ie koyulsalard, Osmanl devletinin Anadoluya dnmeleri daha nce salanm olacakt. Mustafa elebi, Bizans iie yapt antlamann gerei yukarda ad geen kylar verme vaadini yapan bir baka ehzade olarak, szn tutmann garantisini ispat iin olunu Bizans'ta rehine raz gelmiti. Bu arada; Bizans imparatoru; Manuel Paleolog Osmanl devletini u politikasyla zaafa itmek istiyordu. Bunun her bir maddesinde deniz faktr yer alyordu. 1-Gelbolu'yu almak bu sayede iki bloklu devlet haline geleceini mid ettii Osmanlnn denizlerde bir varlk olamayaca 2-Denizden elde edilen iradn kesilmesinin, Osmanly ekomomikbakmdan yoksullua itmei salamak 3-Rumeli ktasnda bulunan ve destekledikleri elebi Mustafa, Sultan 2. Murad mcadelesini trmandrmak, Anadolu'daki Trkmenbeylerini de Mustafa taraftar olmaya ve Mu-rad'a kar birlemeye sevk etme almalaryd. Bizans'n bu plnna uymay kabullenen Mustafa elebi, 1421 eyll aynda Gelibolu'ya kmtr. Mustafa elebi'nin yannda Ay-dnolu Cneyt Bey danman olarak bulunuyordu. Bu daha sonra elebi'nin veziriazam olmutu. Gelibolu ahalisi ve civar bu ehzadeye itaat ettiler. 2. Murad; bunlarn Gelibolu'ya klarn nlememiti. Edirne zerine yryen Mustafa elebi, Gelibolu kalesinin, kendi kuvvetlerine getii haberini aldndaBizans'dan kalenin kendilerine teslimi teklifi geliverdi. Buna karlk, Mustafa elebi Gelibolu ahalisinin buna raz olmayacan ileri srerek uygun bulmadn bildirdi. Bu hadise, Bizans'n mracaat rotasn 2. Murad'a evirdiini yazar Dukas'a ait trihin 95. sahi-fesinde. Gelibolu'nun elden gitmesiyle birlikte donanma ss ve bizatihi donanma Mustafa elebi'nin eline gemiti. stanbul'un Ftih'i Sultan Mehmed'in fetihten sonra idam ettii andarl Halil Paa o srada iyi bir diplomat olarak 2. Murad'n sadrazamyd. Bizansa; Gelibolu ve ehzadeleri geri vermek istisna dier hususat mzakereye ve tvize yatkn olduunu ihsas eden, beyanlar gnderdi. Mustafa elebi'den az yeni yanm Bizans, sadnazamn yourdunu fleyerek yeme karan alm bu bakmdan yaplan teebbs netice vermemekle birlikte, Bizans' bekle gre itmeye de yaramt. 2. Murad balkanlar da yapt fetihleri durdutmu, herkes ile sulh iinde olmak yolunu semiti. nk; Mustafa elebi olay btn ciddiyeti ile inkiaf etmekteydi. Eski donanmasnn kendine yapamad yardm veya dier bir tbirle, kendisine verebilecei zarar nlemek kastyla Tuz paras alacakl olduunu hatrlad Foa Valisi Giovanni Adorna\a, alacan baladn bunun karsnda kendisine gemi ve askeri yardm yapmasn bildirdi. Kabul edilince Cenevizliler olaylar sadece tkib etme durumuna dtler. Mustafa elebi; Osmanlnn eski donanmasnn mliki olarak, Anadolu yakasna

geerken 20/ocak/1422 tarihi gelmiti. Ulubatgl kenarnda mdafaaya hazrlanan 2. Murad'da Aydnoiu C-neyd Bey'e, kendisine iltihak ettii takdirde Aydn Valiliinin-verilecei haberini uurdu. Cneyd bu haber zerine Mustafa'y kaderiyle babaa brakp davete katld gibi, urad yerlerde Mustafa elebi'nin memleketi Bizans'a satm olduunu da yayd grld. Neticede bu sava sonrasnda Sultan Murad galip gelmiti. Yakalanan Mustafa'nn idnl ettirildii grnn karsnda Eflk zerinden Kefe'ye katn ileri srenlerde bulunmaktadr. Sultan 2. Murad; btn mcadelenin Bizans'n entrikalarndan neet ettiini anladndan, dedesi Yldrm, babas elebi Mehmed gibi o da, stanbul'u hem bu fitneke devleti ortadan kaldrmak hem de, ki Cihan serveri (s.a.v.)'in, mjdesini gerekletiren olmak arzusuyla muhasara altna ald. Bu muhasaras ellibe gn srd. Yine Bizans'n frlda, Anadolu beylerinin bata Karamanolu olduu halde anda-roullar ve dierlerini dizginlemek mecburiyeti dodu. Padiahn bu seferki hedefi Selanik oldu. Selanik balkan ticaretini denizlere karan bir limand. Mo-ra'daki Modon, Koron ve Navarin limanlan da Akdeniz deniz ticaret yollarnn emniyetini salayan nemli noktalard. Byle bir limann Osmanllarn muhasarasna maruz kalmas Venedik'in akln bandan alvermiti. Selanik muhasaras Mora'nn anlarnn almas demekti ve Turhan Bey, bu anlar aldirtacak aknlar balatmt. Sarcca Bey Ve Donanma Yukarda 2. Murad'n bir casusluk tekilat vcuda getirip-de donanma inaasna karar verdiini yazmtk. Bu tekilat geen zaman dilimi iinde semeresini vermi 1424'de gali, 1427'de on gali yapmaya muvaffak olmutu. Bir sene sonra da yni 1428 ylnda gemi says krka ibla edilmiti. Saruca Bey, bu gemilerin bir blmnden meydana getirdii filoyla, Koron ve Modon zerine bir sefer tertipledi. Bu seferin en i gren tarafolarak karmza kan Dzmece Mustafa'nn Selanik'ten kamamasn temin etmesidir. Bu filo hareketlerinin ortaya koyduu mhim sonu, denizdeki gemilerimiz karadaki kuvvetlerimizin iini hafifletirken, Ceneviz ve Venedik cumhuriyetlerine muhtaciyetimiz azalyordu. Ayrca Ada Dukalklar Osmanl filolar karsnda daha da tedirgin hle gelmiti. Selanik kara tarafndan bizzat padiah 2. Murad'n kuatmasna tutulurken, deniz cihetinden de Hamza Beyin komutasndaki Osmanl filosuyla kar karya gelmiti. Selanik bu tazyike ancak 29/mart/1430'a kadar mukavemet edebilmi idi. Selanik Osmanlya rm olmutu. Zten ok gemeden de 4/eyil/1430'da Osmanl-Venedik antlamas yapld, bu drt maddelik bir antlama olup yleydi: 1-Selanik ve dolaylanna^Osmanllar egemen ve sahip olacaklar 2-Lepanto limanyla Arnavutluu da, Venedikliler egemen ve sahip olacaklard.

3-Venedikliler, Osmanllara yllk olarak, 236 bin duka al-tunu vergi vereceklerdi. 4-Trk ticaret gemileri; Ege denizinde serbeste seyri se-fain yapabileceklerdi. Grld gibi; bu maddeler Osmanl 402 OSMANLI TARH lehine olduu ortadadr. Osmanl deniz kuvvetleri ve hareketlerinin gelimesi 2. Murad'n koyduu prensiple yava yava terakki etmitir. Olu Sultan 2. Mehmed'inde donanmaya ayn ehemmiyeti verdii izahtan varestedir. Nitekim; stanbul Fethi esnasnda donanmamzn durumu btn sara-hatyla, Gstav ulomberje adl Fransz akademi azasnm; "Trk Muhasaras" adyla yazd eseri Osmanlcasndan tahlil ve bunun zetini de Sultan Ftih blmnn nihayetine okuma paras adyla koyduk. Sultan Ftih'in stanbul'u fethinden sonraki, donanma ve deniz hareketlerine zetle yer vermeye alalm. Amiral Afif Bykturul merhum, deerli eserinin 1. cildinin 140. sahife-sinde, aynen unlar sylyor: "Ftih Sultan Mehmed'in, gelii gze! kararlara deil de iyi dnlm politikstratejik kararlara dayand yapt hareketlerden anlalabilirdi. Herhalde onun hazrlad plnlarn, Osmanl devletini, bir devlet olmaktan kararak impratorlua dayandn! rahata syleyebilirdik. nk Osmanl devletinin o gnlerde yaad topraklar, stratejik ve ekonomik olarak deerlendirilirse, Osmanl devletini bir imparatorlua htt dnya imparatorluuna benzetebiliriz. (Amerika henz kefedilmi ve Dou'ya doru deniz ticaret yoiar henz bulunmamt). O zamanlarda Ortadoudan gelen deniz ticaret yollan; Osmanl devletinin kylarndan getii gibi yine devletin topraklarndan geen nehir yollan da, ayr bir e-konomik deerler tamaktayd. Daha nce Roma ve Bizans imparatorluklar da bu deerler yznden ok uzun bir sre yaamlard. Demek ki; Os-manh imparatorluunun ok uzun bir 3re mutiu yaamas ekonomik olarak denizlere balanmasna balyd. "Sultan Ftih; yukarda belirtilen tesbit istikametinde cihan devleti ve bunu geekletiren hkmdar olarak kara da yapaca istiSULTAN 2. BYEZD (VEL) 403 lalar denize de indirmenin art olduu idrki iinde, Venedik ve Ceneviz cumhuriyetlerinin rekabeti, her iki lkeyi mamur ve mreffeh kld gibi, denizlerin hkimi konumuna ekmiti. Bunlarla mcadeleyi akllca yapmak ve onlar geride brakarak cihan devleti olma gereine uygun olarak Boazlar kalelerle takviye ederken, Gelibolu'da yepyeni bir tersane ve gemiler yapma karar ald. Sultan Ftih, br ok ilimde behresi olmakla birlikte, trihi vakalar, Osmanl devlet anlaynn gerei olarak btn arka pln ile renmi bulunduundan, Osmanl-Venedik filolarnn Gelibolu nlerindeki kapmasnda, topsuz Osmanl gemileri Gelibolu kalesinin toplarnn himayesinde, zafer kazand sonra at

menzili dna kan dman gemilerini, takibe kalkmas hatasndan 29/mays/1416'da filomuzun malubiyeti ve kumandan al Bey'in ahadetini elbet bilmekteydi. Kale toplarnn mdafaa bakmndan nemine de mdrikti. Mitekim; stanbul Fethi esnasnda 26/ekim/1452'de Rumeli-hisar (Boazkesen)na koydurduu topu, dur ihtarna aldrmayp, gemeye cret eden Antonio Riso idaresindeki Venedik gemisini, hisar kumandan Firuz Bey verdii ate emriyie boazn sularna gark etmi olduunu da unutacak hafzalardan deildi gen Ftih. Bu tecrbeler nda anakkale ve Karadeniz (stanbul) boazlarn, toplar ile mcehhez klarak tanzim etti. Kudretli bir donanmaya sahip devletler boaz savunmasnda fazla zorlanmazlar. nk yle devletler dman gemilerini ak denizde karlar ve kylarn onlarn tecavznden korurlar. Nitekim Osmanl donanmas dnyann en gl donanmas" olduunda Akdeniz glmz olduundan boazlar skntya girmemekteydi. Bizim boazlarmz dnya bakmndan her zaman stratejik olduu malumdur. Bu bakmdan bu 404 OSMANLI TARH geitler ticaret gemilerine her zaman ak olmal, sadece harp gemilerinin geiine kapal veya kontroil geie tbi olmaldr. nl Bizans tarihisi Kritvulos Ftih'in Gelibolu'da i 2 ektin, 80 adet iki gverteli, 55 adet de kk olmak zere 147 paradan mteekkil bir donanma hazrladn, 20 bin Azep yni denizci hazrladn gz nne alarak trihine unu "Ftih; donanmaya kara kuvvetlerinden fazla nem verdi" yazmaktan kendini alamamtr. Sultan Ftih ilk olarak Ege denizinin kudretli ve tek hkim gc olmay kararlatrmt. Balkanlar ve Ege dima elinin altnda olduu takdir de, bir kara ve deniz devleti ortaya kacakt. Mora zerine giderken gzn Ege Adalarna dikiyor, Srbistan yryyse, ona Adriyatik denizinin kylarna ne zaman gideceini soruyordu sanki.. Gzn diktii adalar; Rodos, Eriboz, Midilli, Taoz, Limni, mroz, Semendirek, Enez, Girit gibi yerlerdi. Osmanl donanmasnn banda Hamza Bey bulunmaktayd artk. stanbul'un Eminn ilesi hududianndaki Kadrga semtinde byk bir tersane yaptrlm, Hali'teki tersane de pek bykt ve yeni kumandan Hamza Bey eski yaplm gemileri, dk kalitede bulmu nce otuz tane, peinden iki yz tane gemi yapmna balatmt. Bunlarn 25 tanesi sra krek-i, 50 taneside iki sra krekli olup kalan tek sra krekti olup ilk deneme Rodos ve Sakz'a olacakt. Hamza Bey kuvvetli bir savunma kaleleri olduunu grd bu hedeflerin, ky ve kylerine baskn yaparak onlarn morallerini bozmay tercih etti. Ftih Sultan Mehmed'in deniz hareketlerine son vermeden, Papa 3. Kalikstus'un hazrlatt bir hal seferi 1457'de Eede kendini gsterdiinde, Katalanl Lodovico bu filonun bandayd. Limni, Taoz teslim oldu. mroz'a sra geldiinde burada ki Vali mesabesinde olan Kritivulos, Papa'nn amiraline, verdii hediyelerle aday igalden

kurtarmay baard. Bu srada SULTAN 2. BAYEZD (VEL) 405 Midilli Adfas dukas, Papa donanmasnn Ege sularnda olmasnn imarklyla, Osmanl kylarna saldrlarda bulunmaya balamt. Bunu cezalamak, Midilli'nin alnmas Hadm smail Paaya tevcih edildi. smail Paa buray muhasaraya alm oniki gn sonra ekilmee karar vermiti. Midilli halk bunlara direnirken gzleri ufukta Katalan-Papa filosunu gzlemilerdi. Fakat gelen giden olmam, Midilli Dukas Osmanl ile iyi geimin gerektiine kani olmutu. Fakat bu kani olu bir samimi idrakten olmayp, kendilerinden bir ortak bulamamasndan kanaklanyordu ve Ftih'e yapt af ricas kabul grdyse de, uzun srecee benzemiyordu. 1462'de Osmanl donanmas Mahmud Paaya teslmen Midilli zerine sefere kld. Bu donanmaya Ayvalik'dan iltihak salanan kara askeri de kt. Mahmud Paa kansz al iin teklifte bulundu. Duka kabul etmedi. gal gerekleti. Osmanl donanmas ve kara harekt Karadeniz ve blgesine umumiyetle birlikte yapld. imdi de Bayezid-i Veli dnemine bakmak sureti ile, bu padiahn deniz hareketlerine gz atalm. Denizlerde Osmanl devletinin en kuvvetli rakibinin Venedik olduunu bilen Bayezid deniz meselesine babasnn brakt yerden ele ald ve terakki ettirmeye balad. Kendisince koyduu kaide "Osmanl devleti deniz gcnde kayba urarsa, mr ksalr" idi. Bu halde yaplacak i; Garp Ocaklar denilen Fas, Tunus, Cezayir gibi yerlerden denizci-ler ve bilhassa deerli kaptanlar getirtmek ve meslek bakmndan glenmek. Tersaneleri daha fazla reten ve yeni bulunacak tekniklere ak hle getirmek. Gemilerin mmkn mertebe byklerini iml etmek ve teknik stnl elde etmek. Kaptan olarak Kemal Reis ile Burak Reis Kaptan- Derya Davut Paann yanna gelerek vazife aldlar ve denizciliimize byk bir ivme kazandrdlar. Amiral Afif Bykturui merhum bakn bu zevat iin kalemini nasl oynatm: ".Ke~ 406 OSMANLI TARH ml ve Burak Reisler; tersane yapmak, yeni gemiler imal etmek, sava talimatlar yapmak suretiyle mesaiye gayret gstermiler, bir ok sava bunlara riayet ediliinden baaryla sonulanmtr. Davut Paa, Burak Reis ve Keml Reis Osmanl donanmasna ilmi sava ekillerini getirenlerdir. Yine bu deerli denizcilerin tavsiyesiyle 2. Bayezid; zmit, Sinop ve Gemlik'de birer tersane daha yaptrmaya balad. Bu arada Preveze'de 40 tane gali yapld denizcilik trihimizde yazyor bahse konu dnemde 20 byk gemi, 67 tane kadrga yaplmt. Bu gemilere bin kii konuyor ve birer tane sa ve solda olmak zere top konduu gibi, birde k tarafnda top bulunmaktayd. Daha nce Osmanl gemileri, ecnebi gemilerinin toplarna kar anaklara yerlemi okular vastasyla, ok atarak sava veriyorlard. Karadenize akan nehirlerin gemi seyri sefainine uygun olanlar, korsanlarn kylara saldrp, byk zararlar

vermelerine sebeb oluyordu. Karadeniz mutlaka bir gl hline getirilmeliydi. Keml Reisin trih sahnesine kmas, Osmanl deniz trihinin dnm noktasdr. Geri donanma Ftih Sultan Mehmed'den beri dnyann birinci srada deniz gcn koruyordu. Fakat Keml Reise kadar Osmanllar, Aydnolu umur Bey dnda deha sahibi bir amiral yetitirmemilerdi. Keml Reisin ortaya kmas denizcilerimiz iin bir hareket kayna olmutu." Dedikten sonra unu ilve eder: "..Keml Reis; Derya kaptan Davut Paa ve hkmdara, Osmanllar spanya'daki Endls Ms-lmanlarna yardma komak gerektiini anlatan olmutur." Keml Reis; 1511'de Gelibolu'ya dnerken iddetli bir frtnada gemisi batt ve kendisi boularak ehid oldu. Keml Reis; haritasyla mehur Pr Reisin hem amucas hem de hocasyd. Keml Reisin uzun menzilli toplan gemilere koydurmas byk yenilikti.

YAVUZ SULTAN SELM Babas: Sultan II. Byezid Han Annesi: Aie Sultan Doum Tarihi: 1470 Vefat Tarihi: 1520 Saltanat Md.: 1512-1520 Trbesi: stanbul Fath Yuvuz Selim Camii Yan. Tahta Geii Sultan 2. Bayezid Altm iki yana girdiinde; Yenierilerin arzularnn ehzade Selim'i, Selim-i evvel yni 1. Selim olarak Devleti Aliyye'nin tahtna davet buyurmalar, ve ehzadenin babasna red edilemeyecek erait iindeki srar Hazreti Bayezid-i Vel'nin taht saltanat terki ve bir ay gibi ksa bir mddet sonra ahirete intikal etmesi Osmanl Devletinde yepyeni bir dnemin almasna vesile olmutu. Osmanl tarihine dikkat edersek unu grrz ki; hafif tertib duraklamalar ileride yaplacak byk olaylarn, kazanlacak zaferlerin ve fetihlerin hazrlk safhalar olduuna kanaat getiririz. Bu kanaatimizi belki fazla afaki bulanlar olacaktr ammd u misalle gzler nne sermek isteriz. u anlarda ya enaz krk olan insanlar iyi hatrlarlarki Mehter Takmn stanbul'un Fethi'nin beyznc yldnm olan 1953 senesinde ilk defa mahede etmek imkn elde edilmiti. Tek parti devrinin otoriteleri maziden olan her miras kilit altna almas gibi Mehter ve takm da bu kategoriye dahil etmiti. te 1953 senesi 29 Mays gn

mehter Takimi'nn yryn biraz tuhaf bulanlar ok olmutu. yle idi ki, hl yledir nk esasta da yleymi; iki adm atlyor sonra bir duru fakat o duru yle azametli ve karsndaki insana korku veren, dosta ise ne yapacan bilen byle yrr dedirtip gven veren bir yry tarzdr. Bu yrye biraz dikkat edilirse atlan admlarn o durular annda hesapland aka grlr. te Devleti Osmaniyye de byle bir mddet duraklad m bu yeni bir dnemin hazrl eklinde neticelenmitir. Bavezid-i Vel devri, kendi safha hayatn verirken zirketti-riimiz sebebler yznden biraz duraklamalar geirmiti. Taht-, Osmaniyi dolduran yeni Padiah gen demiyoruz nk 42 vasnda idi. Cesaret, ecaat, kuvvet, maharet celdet en mhimi mSere olan muhabbeti ile byk iler yapacann emarelerini tayordu. Yavuz Sultan Selim, Hicr 876/Mild 1470 ylnda domutu. Saltanat sekiz sene gibi ok ksa bir mddet devam etmi fakat bu kadar ksa mddet iinde Bu dnya bana dar geliyor diyecek kadar ileri hakikat klmt. Yavuz Sultan Selim tahta clus ettii zaman aabeyi Kor-kud Sultan da Dersaadet'te bulunuyordu. Yavuz Sultan Selim Ebul Hayr namsyle anlan bu lim ehzade aabeysinin canna kymad. Ona sancak verip selmetle sancana gnderdi. Saruhan sanca Korkut Sultan'n eski sanca idi. Yine oras ona verilmiti. Amasya sancanda ise Ahmed Sul-tan'a vazifesine devam emir olunmutu. Yavuz Selim'in oiu ehzade Sleyman kefe sancandan dersaadet'e davet edilmiti. Bu arada ehzade Ahmed Sultan kardeinin tahta kn kabul etmediini gsteren bir harekete girimiti. Oiu Al-eddin Suitan Bursa'ya gndermi ehri zapteden ehzade Aleddin Sultan, halka ar vergiler yklemiti., Bu haberi alan Hazreti Padiah ilk i olarak Anadolu sahillerine yirmi-be karakoldan mteekkil bir donanmay gndejrip onlar devriye gezmekle vazifelendirdi. Byle yapmasndan ikinci bir Cem Sultan olayna imkn brakmamakt. nk o aslan penesi ile isyanclar perian edeceine man tamd. Ele geiremezse bunun da Cem Sultan gibi Avrupa'ya snmas devletin yeniden elinin kolunun balanmasn inta ederdi. Bu tedbiri alan Sultan, Orduyu Hmayun'un bana geib Bursa'ya yrrken olu ehzade Sleyman' Dersaadet'te kayrnakam- saltanat olarak brakmt. Aleddin Sultan amcasnn geldiini grnce soluu ta Malatya'nn Darendesin-de ald. Padiahn, olunu kovaladn duyan ehzade Ah-med Sultan derhal Amasya'dan firar edip iki mahdumunu ah smail'in yanna gndermiti. Hazreti Yavuz Selim Amasya sancan Davut Paazade Mustafa Paa'nn idaresine verip, kendisi Bursa'ya dnd. Artk durum anlalm taht saltanat Ahmet Sultan tarafndan redde oullar dahi bu ite vazife almlard. Yavuz Selim, Ahmed Sultan'in isyanna katlan ocuklarnn beini cezalandrm ve Bursa'da bulunan kinci Murad'n trbesine defnettirmiti bile. unu sylemek gerekiyor ki, Mizanc Murad Bey tarih umumisinde her padiahn devrini an'atmaya baladnda o gne kadar idam edilen ne kadar

ehzade varsa onlar tekrar tekrar anlatr. phesiz ki, bu idamlar alklamak icab etmez, fakat gryoruz ki, devaml bir isyan ve ayaklanmalar bu hanedan mensuplarndan geliyor. Murad Bey sz konusu tarihini bildiiniz gibi cennetmekn Abdlhamid Han zamannda mahkm olarak bulunduu Rodos kalesinde yazmtr. Osmanl Sultanlarna bu noktada yni idamlar noktasnda btaraf olarak deil de birtaraf olarak bakmasnn rol var mdr acaba? Kendisi ve bir de her eyi bilen lemlerin rabbi bilir. Murad Bey zerinde duruumuz bu zatn cidden mnevver ve cennetmekna (Abdlhamid) olan ballndan dolaydr. Yoksa bat taassubunun ballar olanlara szmz yoktur. Onlarn vazifeleri bu muhterem insanlara di bileyip hezeyan savurmaktr. Korkd Sultan Meselesinin Halli Yavuz Selim'in, ehzade Ahmed Sultan'n ocuklarna vapt muameleyi duyan Korkud Sultan yanna asker toplayp taht ele geirme hazrlklarna balad srada Hz. Padiah onbebin askerle Manisa nnde aniden belirdi. Korkud sultan yanna ald muhasibi Piyale beyle birlikte teke sancanda bir maaraya kendilerini zor attlar. Yirmi qn kadar orda saklandlar. Yiyecekleri bittiinde Piyale Bey maaradan kp yiyecek temini ve Avrupa'ya kaabilmek iin are ararken Teke sancann adamlar tarafndan yakalandlar ve Bursa'ya gnderildiler. Burada Piyale Bey'i Korkud Sultan'dan ayrdlar ve idam emredilen Korkud Sultan cellttan bir saat kadar msaade isteyip bir mersiye yazp Padiaha verilmesini istedi ve boynunu kirie uzatt. Hazreti Padiah mersiyeyi okuduunda ok zld. Onlar yakalatan onbe kadar Trkmen ihsan ahane beklerlerken Padiah Hazretleri bunlarn da idamn emretmiti. Ahmed Sultan'n dam Ahmed Sultan yirmibin svari askeriyle Amasya'dan Bursa'ya doru yola kt. Kei da nlerinde Anadolu Beylerbeyinin kumandasndaki Padiah kuvvetleri ile karlat ve kazand. Eer durmayp hemen Padiahn zerine y'rseydi belki de tarih bir baka tecelli edecekti. Fakat eyhl Ekber Muhiddin bni Arab Hz.leri dememi miydi: Sin, Sna girdiinde bizim kabrimiz meydana kar. te Ahmed Sutan'n isminde Sin harfi yoktu fakat Yavuz Sultan Selim ismiyle o Sin harfine mlikti. kinci muharebe Yeniehir nlerinde vukubuldu. Bir ok rnslmann kan akt fakat zafer ve taht Yavuz Sultan Selim'de kald. Esir olarak yakalanan ehzade Ahmed Sultan celld Sinan'n elinden ecel erbetini iti ve Murad' Sani'nin trbesine gmld. Bu srada tarihler Hicri 919/Mild 1513 yln gsteriyordu. aldran'a Doru

Safev trklerinden olup mezhebi ia olan ah smail Yavuz Selim'in tahta clusunu tebrik iin eli gndermekle beraber Osmanl'nn dou hududlarnda i mezhebinin propo-gandasn icra etmekten ekinmiyordu. Yazd iirlerin Trke olmas hasebiyle bir ok insann bu sapk mezhebe meyline sebeb oluyordu. ilik felsef bir saptma neticesi olmakla beraber aslnda siyas bir harekettir. Bu siyasetin doruk noktasna ykseldii bu sralarda nmayan idi. ah smail esasta Ahmed Sultan tarafn tutuyordu. Fakat ehli snnet mensubu Ahmed Sutan' tutuu cidden Ahmed Sultan' sevmesinden deil Yavuz Sultan Selim'e alternatif olmasndandi. Bu arada Hazreti Padiahn Bursa'ya yry srasnda kaan Aled-din ah Msr'da vebadan lmt. Ahmed Suitan'n dier olu ehzade Murad' yanna alm, ondrt sene sren devaml muharebe tecrbesiyle Yavuz Sultan Seiim Hazretlerinin karsna kmaya marur bir ekilde karar vermiti. Hazreti Padiah yzseksen bin kiilik ordusuyla Sivas'a geldi. Sivas nlerinde Orduyu Hmayun'a bir resm geit yaptrd. Bu resm geit ok muhteem bir resm geid oldu. Bilhassa cennetmekn Sultan Bayezid-i Vel Hazretlerinin gelitirmi olduu seyyar topu birlikleri, seyredenlerin gzlerinin falta gibi almalarna sebeb oldu. nk bu toplar istihkmlara sabit olmayp gayet hareketli arabalara yerletirilmi esnay harpta arzu edilen cihete ate edebilmek imknna sahip klnmt. Burada bir hatrlatma yapalm. Bu satrlar okuyanlar bu buluu bugnn artlan iinde mtala ederlerse phesiz ki ok basit bulurlar. Fakat gnnn artlar iinde dnebilmek ancak bu bulularn ne azim bir teknik sahibi olan ecdadmzn varln hatrlar. nk o sralarda Avrupa'da daha tuvalet dahi bilinmiyor, imdi hastalara ve kk ocuklara kullanlan oturak gibi kaplara def hacette bulunurlard. Londra'da yaz gn herkes emsiye ile gezerdi. Bu gneten korunmak iin deil ikinci ve veya nc kat'tan zerine atlacak pislikten korunmu olmak iindi. Yine o sralarda Avrupann en gelimi insanlar olan valyeler dahi en ufak medeniyet kurallarndan habersizdirler. Anlatlr ki, bir yuvarlak masa valyesi toplantda sm-krdnde karsndakinin omuzundan ap duvara yapm ve muhatabnn aman demesine mukabil yaralanmadnz ya dostum diyerek en yksek mensuplarnn dahi medeniyeti insaniyeden ne kadar mahrum olduklarn anlatr sanrz. Bugn hayran olduumuz bat medeniyetinin mazisi budur. Maalesef milletimizin son altm yldr biz yle berbadz, byle ktyz diyenleri bu altm yl iin sylyorlarsa belki mazurdurlar amma bu fikir ve grlerini o anl ecdadmza da temil ediyorlarsa yaptklar yedikleri kaba pislemekten ibarettir. Evet geleiim aldran'a doru... Resm geidin bitiinden sonra zaferler babuu Yavuz Se-lm ordusunun krkbin kadar kuvvetini Kayserime Sivas arasna serpitirdi. Bu bir bozgun halinde (Allah muhafaza) bozulacak asayii temini nizm dahiline sokmak iin dnlmt. Erzincan tarafna doru yannda yzkrkbin kiilik mcahidini havi olarak yrye geen Padiah Hazretleri resm geidin raporlarnn ah

smail'e oktan vardn tahmin ediyordu. Bu arada Hazreti Padiah ile ah smail Safev arasnda nameler teati ediliyor, ince nemaket satrlar arasndaki hareketler her hangi biru sulh imknn ortadan kaldrmaktan baka bir ie yaramyordu. Yalnz eliler gitikleri yerlerden dnebiliyorsa bizar da malmatlar getirmi oluyorlard. Cbin kilometreye yakn bir yolu kat etmi olan Orduyu Hmayun sabrszlanmaya balamt. Hele ran hududuna girip de ah smail ve askerinden eser grlmeyince artk dnp gitme istekleri oalmaya balad. Bunun zerine bu ileri kkrtan bir ka kii derhal idam olundu. ah smail, Osmanl Ordusunu slm'n klc mcahidleri, a brakmak iin o taraftaki btn ekin ve yiyecekleri yaktrmt. Fa-kat bu gelen ordu bir babozuk kafilesi deil cihann en byk kumandanlarndan Yavuz Selim'in idaresinde bir ordu idi. O ordu adaletle idare olunan, etrafndaki kylere sarkntlk yapmayan, zmcnn bandan kopard bir salkm iin bir kese ake balayan bir Orduyu Hmayun idi. Osmanl Ordusunun ta stanbul'dan kalkp buralara gelmesi byk bir iktisad olaydr. kiyz bine yakn insan ve bu insanlar tayan atlar, arabalar ve ykleri eken kz, manda gibi hayvanlar her halde alk ve susuzluklarn havadan nefes alarak temin etmiyordu. Hele arpacak bir ordunun gdasnn daha mkemmel olmas icab ederse bunu temini phesiz ki, byk bir iktisad olaydr. Zaferle neticelenen bu sava bu lojistiin mkemmel bir ekilde icra edildiinin kesin delilidir. Ylmaz ztuna Bey Trkiye tarihi'nde bu uzun mesafelerde yaplan iki sefer misal gsterir. Bunun ilki Napolyon'un, ikincisi Hitler'in Rusya seferleridir ve neticenin ise seferi yapanlarn fec mal-biyyetleri olmasn bir dnrsek aldran muffakiyetinin yalnz sava meydannda deil oraya kadar geliteki mkemmel organizasyonun tesiri olduunu gz nne almalyz. aldran Savann cereyanna gemeden evvel son bir olay anlatalm. ah smail ortada grnmyor, her taraf didik, didik aranyor netice alnamyor. Bunun zerine yine Koca Sultan Yavuz bir kadn elbisesi diktirip bir nme ile ah smail'e gnderiyor. Bu tahamml edilmez hakaret her halde ah smail'in meydana kmasna yetiyor. aldran Meydan Muharebesi Ve Neticesi Tarihler Hicr 920/Mild 1514 yln gsterirken Osmanl Devleti Anadolu yakasnda yapt muharebelerde Anadolu yakasnda yapt muharebelerde Anadolu askerini sa cenaha Rumeli askerini sol cenaha alrd. Eer sava Rume tarafnda olursa bunun tersi yaplrd. Sinan Paa Anadolu Beylerbeyi olarak sa cenahta, Rumeli Beylerbeyi Hasan Paa sol cenahta, merkezde Zaferler Padiah yer almaka beraber hemen nnde Hersek'li Ahmed Paa ve Mustafa Paalar yer almt. ah smail ise kendi ordusunun sa cenahnda yer alm bylece Rumeli askernin karsna dmt. Diyarbakr hkimi stad Mehmed Han' ve ileri

gelen kumandanlarn kendi ordusunun sol cenahna merkeze ise kendisinin ba veziri olan Seyyid Abdlbaki efendi ve Mehur Seyyd erif-i Crcani torunlarndan Seyyid erif bulunuyordu. Bayezid-i Vel Hazretlerinin gelitirmi olduu topu birlii mkemmel bir ekilde tanzm edilmi ve Orduyu Hma-yun'un n alev ve lm pstrken sn bir duvarla rlmt sanki. te ah smail iyi bir kumandan olmasna ramen kurbu nevafil sahibi Yavuz Sultan \Selim Hazretlerinin phesiz ki dnya ilerinde de ayarnda deildi. Sava oniki saat srmeden kaybetmesine vesile olacak hatay iledi. Haddi zatnda avantajlar ah smail tarafnda idi. yle ki; Orduyu Hmayun 3000 km'lik bir yol kat etmi, yorgun ve uzun mddet ia kuvvetlerini aramaktan bezgindi. i'ler stelik kendi topraklarnda bu sava yapyorlard. phesiz ki bunlar byk avantajlard. Ayrca moral bakmndan da durumlar iyi idi. Son yllarda ki bu ondrt senedir yaptklar btn savalarda galip gelmilerdi. Byk hata u oldu. aha kumandanlar dediler ki, bu toplar bize ok zarar verecek, bir tedbir almalyz. ah cevap verdi ki; o toplar-onlarn bana bel olur. nk saldry yandan yapacaz. Onlar o toplan binbir glkle evirene kadar biz onlarn balarn omuzlarndan drrz, dedi. Ve sa cenahndan Rumeli askerinin zerine hcuma kalkt ve o zaman ard. nk toplar o kadar ksa zamanda yn deitirmiti ki ancak kendi dizginini ekmeye vakit bulabildi. Topu kumandan Aydn Paa askerine kendisi iaret vermedike ate edilmiyecek diyerek tenbihte bulunmutu. Kzlba askeri toplarn tesir sahasna girince o yuvarlak azdan kan ate glleleri, ah smail'in yalnz askerini cehenneme gndermiyor kafasnda dzd hayallerin sonunu da iln ediyordu. ah smail'in askerleri ar zrhlar iinde zor hareket ediyorlard. Buna mukabil Osmanl mcahidleri, Ehii Snnet Ve'1-Cemaat nanllar, kendilerini Rabbine smarlam, pazulara kadar suval kolar, cepkenlerin gsleri ak pala savuruyorlar ve zrh ekleri arasndaki yerlere soktuklar kllar dmannn iini bitiriyordu. Hele bunlar yere bir dt m ayaa kalkmalar iin yardm lzmd. Sava meydannda o yardm kolay bulunur nesne deildir tabii... Hava kararmadan bu sava bitmi, ah smail malp ve mnhezm olarak kaabilmi fakat harp meydannda taht ve tacnn yanna hanm Tal hatunu da brakmt. Tebriz'e kaan ah smail zaferler padiahnn oray da alacan bildirinden ran'n iyice ilerine kamay tercih ediyordu. Her iki taraftan kumandanlar seviyesinde ok kayp vard. Sah smail'in Baveziri ller arasnda idi. Osmanl mca-hidlerinin ehidleri de az deildi. Rumeli Beylerbeyi Hasan Paa bir okla vuruldu saff harbin dna karldnda ruhu teninden ayrlm ehadet nasip olmutu. ah'n karsnn harp meydannda ii neydi denilebilir. yle aklamak isteriz. ah smail ordusunun sava alanndan kamamas iin herkesin hanmn savaa getirirdi. Dolaysyla kendi hanmlarndan ikisini de bu savaa getirmiti. Bu savata Osmar! askerinin eline esir olarak ok miktarda da kadn gemesi ah'n

kadnlar savaa getirmesinden dolaydr. imdi bu sava sebebiyle maalesef gnmzde dahi erefli l-i Osman hanedannn bu byk Padiah Yavuz Sultan Selim hakknda ileri srlen, ite Iran elisini haps etti, efendim ah'n hanmn bakasyla evlendirdi, tccarlarnn malarna el koyuldu gibi meseleleri daha o zamanlar Kaanun Sultan Sleyman merhum Padiahtan sonra taht Osmaniyeyi erefendirdikten sonra bir sohbet srasnda bu meseleleri ortaya atar ve sanki bugne k tutarcasna aklanmasna vesile olur. Bu bahsi zetleyerek Tact-tevarih sahibi Hoca Saadeddin Efendinin satrlarndan nakledelim: Bildiiniz gibi Hoca Saadeddin Efendi Hazretleri Eri zaferinin manev ftihidir. Yeri gelince gsterdii metanet ve zafere olan mann anlatmaya gayret edeceiz. Hoca Saadedin Efendi ayn zamanda Yavuz Sultan Selim'in sr arkada Mehur Hasan an'n mahdumudur. Bundan dolaydr ki Yavuz Sultan Selin, devrini en iyi anlatan tarih Hoca Saadeddin Efendinin Tact tevarihidir. Yukardaki bahsimize dnelim Hoca Saadeddin Efendi yle anlatyor: Makbul brahim Paa ve babam Hasan Can Kaanuni Sultan Sleyman'n bir sohbetindeydik, Paa Hazretleri bana dnp Sultanmz; pederlerinin baz ilerine itirazlar vardr. Siz ki merhum padiahn sr arkada idiniz herhalde, bunlar da bilirsiniz aklasanz da iyi olur nk sultanmz isterler. Kaanuni: Bizim Padiah babamz hazretlerine itiraz haddimiz deildir, fakat sebebleri bilirsek daha rahat ederiz. Hasan Can: Nakledeyim; ancak siz sorun! brahim Paa: Mesel eliye zeval olmaz dsturu btn hakanlarmzn zerine durduu nesne iken ran elisi Mr Abdlvahhab gibi lim bir zat nasl haps eder uygun muydu? Diye ilk soruyu sorar. Hasan Can: ah'n yaptklar mutlak halledilmesi harbe kalm ilerdendi, nk yapt propoganda milleti slmiy-yeyi ilhad ukuruna srklyor, mutlaka nlemek lzm. Eli ise ah'a sz vermi, mutlaka sulh yapacam, bizim bu hassasiyetimizi bilmez gibi. brahim Paa: Peki ah'n eini bakasna nikahlamak nasl oluyor? Hasan Can: O karar slm ulemsna sorularak verilmitir. er' erifin ruhsat verdii ii yapmaya itiraz olur mu? Husu-sen Tci zade Cafer elebi limlerin nde gelenlerindendi, eriata aykr olsa alr myd? Hem bilirsiniz ah byk, kk herkesin evine dalar mahremlere irkince satard. ou kadnlar bu yolla sarayna doldurmutur. Siyaseten de ah'n kalbinde zntlere yol amaya vesile olarak bu tutumu semi ola. brahim Paa: Tccarlarn mallarn alnmas? Hasan Can: Tccarlarn marifetiyle o yaramazlarn ellerine sava letleri geiyordu. Bunlar renen Padiah o yolu kapatt byle yapanlarn mallarn toplatp emanete aldrd diner tccarlara ibret olsun byle yapmasnlar, kolay para kazanma alkanlndan uzaklasnlar diye yapt. Yukardaki mealde cevab veren Hasan Can, Kaanuni Hazretlerinden tasdik

grmtr. Yavuz Sultan Selim'n Tebriz'e Gelii Yavuz padiah zaferler ordusunun banda Tebriz'e girdiinde ah smail'den beri zora ia mezhebine meyil ettirilen ahali sevinlere gark oldu. nk onlar sahabenin byklerine zorla di! uzatr hale getirilmilerdi. Btn camilerde Kur'an'lar okunuyor, hutbelerde drt byk halifenin ismi zikrediliyordu. Btn bunlar Allah'n verdii nusret ve zaferle getiren Yavuz Sultan Selim ve onun mcahidler ordusu olmutu. Hazreti Padiah bin kadar lim, ir ve sanatkr bir kafile olarak Dersaadet'e gitmek zere yola koydu. Hasan Can da bu kafile ile Dersaadet'e gelmitir. Yavuz Selim dn yolu zerinde olan Bayburt'u harben feth edince K kalesi kendiliinden teslim oluverdi. Dn srasnda yiyecek sknts hissediidi. Temini aka karl olarak yaplmaya alld. Fakat asker sa solu yamalamaya balaynca biraz da buna gz yuman Hersekolu Ah-med Paa ve Dukakin olu Ahmed Paa vazifelerinden alnd ve Padiahn hatrndan silindiler. O senenin Ramazan bayram namazn Niksar'da klan Padiah bu arada Zulkadir olu Alddevle'nin zerine yrd. Yaplan savata Alddevle hem devletini hem ban kaybetti, tarihler Hicri 921/MiIdi 1515 yln gsteriyordu. Diyarbakr ehrini de ayn sene iinde feth eyleyen Padiah Hazretleri, Bykl Mehmed Paa'y kumanda ettii birliklerle Safevlerin son mukavemetlerini krmak zere gnderii Kohisar'dan zafer haberini alarak memnun oldu. Bu arada byk islm kumanan Selhaddin Eyybi Hazretlerinin ru-haniyetine olan derin rabta ve sevgisi onun torunlarnn dev. ojan Mardin ile Siirt arasndaki Eyybi Melikliine el vur- mni olmutu. Hilafeti Getiren Seferi Hmayun Bu byk seferi anlatmadan evvel yine Tact Tevarih'ten bir mukaddime ile ryay sadkaya dayanan bir tebire ehemmiyeti mnasebetiyle temas etmeyi uygun grdk. Hoca Saadettin Efendi babas Hasan an'dan nakl ediliyor. Yavuz Selim Hazretleri gecelerin ounda uyumaz nafile namazlar klar, teheccd namazlarn ise hi aksatmazd. ou gecelerde de kitap okur, bazen de Hasan an'a okuturdu. Hasan Can bir gece yorgunluk ve rahatszlk hasebiyle yatsdan hemen sonra yatar ve sabaha kadar uyur. Sabah namazna kalkp eda ettikten sonra Hazreti Padiahn huzuruna gider. Padiah Hazretleri sorar: Bu gece hi grnmedin ne yapyordun? Yorgunluktan uyuyunca sabah namazna kadar uyumuum diye cevab verir Hasan Can. O zaman Padiah Hazretleri sorar ne rya grdn?-. Hatrlayacak bir rya grmedim efendimiz diyen Hasan Can padiahtan u sz itir. Btn gece uyuyasn ve rya grmeyesin, ekinme syle. Hasan Can: Yemin ederek rya grmedim Sultanm deyince Padiah Hazretleri: Acayip itir bir rya

vardr grlm ola. Hasan Can Padiahn yanndan ayrlr. Dne dne kapu aas dairesine gider, bakar ki Hazine-darba Mehmed Aa, Kilerciba, Saray Aas ve Kap Aas Hasan Aa oturuyorlar. Fakat Hasan Aa bir acayip gzleri yal, ban nne emi dnrdr ur. Hasan Can sorar: Nedir bu hal Hasan Aa? Dier misafirler cevap verir: Aa bir rys grm. Hasan o zaman srr anlar, tevekkeli Padiah durmadan bir ryadan sz eder. Hasan Aaya srar eder, ryasn anlattrr. yle ki; yatsdan sonra Hasan Aa uyur nk her gece te-heccde kalkar fakat yle bir rya grr ki Aa kapsnn kaps vurulur kapy aralayan Hasan Aa koridorda elbiseler iinde nur yzl bir ok asker bekleir bir insann giremeyecei aralktan drt kii ieri szlr ve kapy alan konumay alr ve der ki: Bilir misin niye geldik? Ben de buyurun dedim. Dedi ki bizler Resulllh'in ashabyz. Allah'n selm zerine olsun, bizi Resulllah Hazretleri gnderdi. Selm Han'a selm syledi ve buyurdu ki kalkp gelsin Haremi erifin hizmeti ona nasib klnd. Bizleri grrsn ki bu zat Sd-dk-i zam, bu zat mer-l Faruk, bu zat Osman Zn-nu-reyn'dir. Bende seninle konuurum Ali bn EbTalib'im, var Selm syle deyip kayboldular, dedikten sonra alamaya devam eder. Hasan Can, huzuru Padiahiye dnnce yine rya sorusuyla karlar ve yle hitap eder, Padiah Hasan Can sabaha kadar yatp uyudun rya grmemen acayip, syle hayvan gibi yatp uyudun mu? der. , Hasan Can cevap verir. Sultanm o ryay bu Hasan kulunuz grmediyse baka Hasan kulunuz grm msaade varsa anlataym deyince Padiah anlat der. Dikkatle ryay dinleyen Padiah Hazretleri: Hasan Can grrsn ki biz her zaman grevi almadan hareket etmeyiz. Babalarmz ve dedelerimiz evliyaullhtan el almlardr. Zahire kan kerametleri vardr. Bakma biz onlara benzemedik diyerek nefislerini bastrrlar. imdi bu ryay anlatmamz u dnya ilerinin baka yerlerde kararlatrlp telerin tesinden gelen habercilerle bildirilmesi ancak byle man salam ve kefi ak zatlara bu-yurulduunun binlerce milyonlarca misalinden biridir. Ru rya zerine Hazreti Padiah Msr seferine hazrlklara slar. nk iki Cihan Server Efendimiz Hazretleri (S.A.V.) zife vermitir. Bu vazifeyi hiz olduu mertebede kendisine haberdar eylediini bildirdiinden olsa gerek Padiah Hazretleri ill ryay sorar. kinci erbab Hasan Can zannyla Hasan an'a srar eder. Fakat ol tevecch Kap Aas Hasan Aa'ya olmutur. Bu ryann naklinden sonra Msr seferine avdet edelim. Yukarda naklettiimiz kutlu ryadan sonra Hazret-i padiah Veziriazam Sinan Paay krkbin askerin msellah (silhl) olarak bulunduu Kayseri'ye gnderdi. Bir ay sonra da yni Hicr 922/Mild 1516 ylnn ilkbaharnda hedefi Msr olan seferi bilfiil balatm oluyordu. stanbul'da kaymakam- saltanat olarak Pr Mehmed Paa braklm ehzade - Veliaht Sleyman Sultan Edirne'ye, Hersekzde Ahmed

Paa Bursa'ya taht muhafz olarak gnderilmiti. Yavuz Selim bu seferin ran'n zerine olduunu gstermek ve Klemenleri kandrmak istediyse de ok tecrbeli Kansu Guri'yi bu dolaba koymak mmkn olmad. Kansu Guri Suriye hududuna gelmi muhtemel bir Osmanl hcumunu burada karlamay uygun grmt. Yavuz Selim nceden gnderdii Sinan Paayla Elbistan'da birlemi ve bu arada Bykl Mehmed Paa yanndaki kuvvetlerle Orduyu Hmayuna katlmt. Arkasndan Ramazan olu Mahmud Bey ve onu takiben Klemenlerin bir valisi olan Yunus Bey de saf deitirerek hak olan taraf Sultan'n yannda yer almt. Bu arada Kansu Guri, ran'n ilerinde tiril tiril titreyen ah ismail'e ittihat teklif ettiyse de bu sarho buna cesaret edememiti. | nk aldran'da beyni blsnda patlayan yumruk ya aklm tamamen bandan almt yahut da akln tam olarak kullanabilmeye vesile olmutu. Bildiimiz odur ki Kansu Guri'nin yerinde teklifine evet diyememitir. Tabii bu Osmanl iin iyi olmutur. nk unutmamak gerekirki dman teke drmek siyaseti miyyenin icabdr. imdi Msr'a sefer yapmak bir yerde, o zaman hilfetin payitaht olan Kahire'ye yrmek demekti. Yni zerine yrnlen yalnz Klemenler deil, Kansu Guri deil ya kimdi? Halife idi, Halife 3. Mtevekkil, sanki Kansu Guri'ye bal idi. Halife-i ryi zemin vazifesini yapabimekten uzakt. Zaten Yavuz'u bu sefere kmaya iten sadece siysi ahval deil ki Cihan Serveri'nin drt byk halifesi ile kapucuba Hasan Aann ryay sadkasndaki tecelliyat ve bu tecelliyat, siyas ahvalde gsterdiinden, halin mecburiyeti mnasebeti ile Zenbilli Ali Efendi Hazretleri fetva vermiti. Nianc Hoca-zde Mehmed Celebi Hazretleri ise,-Harem-i erifin muhafz-l ve Hilfetin Osmanl Devletinin uhdesinde kalmas iktiza ettiini belirtmiti. Bu arada Kansu Guri, Padiaha eli yollamt. Fakat gelen eliler allmn dnda zrhlarn iine gmlm askerlerdi. Yavuz Selim: Kansu Guri'nin yaranda lim, fzl, ulem yok mudur? diye sordu. Ve bunlarn idamn emretti. Yunus Bey ki, (Klemenlerin bir valisi idi, Yavuz Selim tarafna gemiti) hemen Padiahn ayana dp balanmalarn diledi. Padiah bunlar af etti. Orduyu Hmayun Halep zerine doru yrye geti. Halep'in kuzeyinde Mercidabk adl mahalde iki ordu kar karya geldi. Yavuz Selim Hazretleri, zaferler ordusunun cenahlarnn kumandanlarn yle taksim buyurmulard. Sa cenahta Anadolu Beylerbeyi Zeynel Paa, Karaman Beylerbeyi Hsrev Paa, ehsuvarolu Ali Bey ve Ramazanolu Mahmud Bey, sol cenahta ise Sivas Beylerbeyi Sadi Paa ve Rumeli askeri yer almlard. Gazi Hazreti Padiah ise Yenieri ve Azeb askeri ile merkezde bermutad yerini almt. Toplar ise yine aldran'da olduu gibi bir duvar sistemi iinde dizilmitiMuharebe ok iddetli oluyordu. Bayezid-i Vel Hazretlerinin bizzat gelitirdii toplar, mahdumunun zaferlerinin istirad sebebi oluyordu. Msrllar bu muharebeye ancak sekiz saat dayanabildiler. Topularn muntazam at salvolar Osmanl kskac Klemen ordusununu sarp yok etmek zereyken firar yoluna

denler canlarn kurtarabildiler. Firar yoluna Kansu Guri de bavurmutu amma, yallk, znt ve kurtulma heyecan bu yal mslman bitap drd, atndan inince bir su kenarnda bir seccadeye uzand ve ruhunu teslim etti. Biz bir m'min olarak Bayezid-i Veli Hz.leri nin intikalinde ona gaib namaz klan bu zta Allah'tan rahmet dilemeyi vazife addediyoruz. Kansu Guri seccadenin zerinde ld zaman ona kimse sahip kamad. nk yle bir firar hareketi uygulanyordu ki herkes kendini kurtarma kaygusuna dmt. Osmanl'nn zaferlere alm sanca galebenin verdii gzellikle dalgalanyor, Klemenler malp ve mnhezim olarak sava meydann o gnn de galibi en byk slm devletinin kahraman mcahidlerine terk ediyordu. Kansu Guri, stanbul'a kadar gideceini hesapladndan hazinenin tamamna yaknn yanma almt. Fakat Kahire'de yapt hesab Mercidabk'ta, beni yanl hesapladn dercesine feryat etmiti. Hazine Devleti Osmaniyye-nin etine geti. Tarihler Hicr 922 Recep aynn 23'n/ Mildi 1516 Austos'unun 24"n gsteriyordu. Halebe Geli Zeferler ordusunun kumandanlXsal klcn gl bilei mveniyat ordusunun mbarek eri Hazreti Yavuz Selim, Cu ma namazn Haleb'de kld. Hutbeyi okuyan hatip Sahib Haremeyn lkabn ilve edince Yavuz Selim Hazretleri sr tndan hiltn kartp hatibe hediyye olarak gnderirken szleri sylemesini emir etti. Sahibl Haremeyn deil Hadi-ml Haremeyn. Hatib hutbeyi Padiahn istedii ekilde tashih edince btn herkes o gn de bu gn de bu Vel Sultann slm dikkat ve hassasiyetine hayran kalmtr. Halep'ten ayrlmadan mlekizde Kemal elebi'yi kad, Karaca Paay da muhafz tayin etti. Bykl Mehmed Paay da Diyarbakr' bo brakmamak iin geriye gnderdikten sonra kendisi am'a hareket etti. Hama da Gzelce Kasm Paa'y Humusda ise htiman olunu muhafz olarak brakan Sultan Hazretleri camiler ve zi-yaretghlara giriyor, ulem ile sohbetlerde bulunuyorken, Klemenler kendilerine bir sultan seebimek iin Msr'n ilerine kadar kamaya karar vermiler ve am kalesini mdafaa etsin diye braktklar Emir ehrin kapsn Osmanl'ya silh ekmeden amakla am ehrinin hem harap olmamasna hem de kan akmamasna vesile oldu. am ehrine giren Yavuz Selim Hazretleri Muhiddin bni Arab (K.S.) Hazretlerinin Sin, Sna girince benim kabrim ziyaret olunur tebiri ile mjdelendinden o zat eyhi Ekberin zahiri mezarna ihtiramla ziyarette bulunmu ve k burada geirmeye karar vermiti. Emev Halifelerinin payitaht olan am ehrinin fethi, stanbul'un fethi mstesna tutulursa Devleti Osmaniyyenn en mhim bir fethidir. nk Mekke ve Medine yolunun badr. Bylece Mekke ve Medine zerinde sz sahibi Devleti Aliyye olmutu. te yandan memluklar kumandanlardan Tomanbay adl zat kendilerine sultan olarak setiler. nk onlarda sultan seimle seilir idi. Seimlerden sonra Can

Berdu Gazali kumandasnda bir ordu tertib edip Gazze zerine sevkettilerse de Sadrazam Sinan Paa karsnda yeniden maibiyyet alarak ricat ettiler. Gazze'ye terif eden Yavuz Sultan Selim Hazretleri veziriazamn bu muvaffakiyyetinden dolay tebrik edip kendisine ok kymetli bir kl hediye etmekle beraber askere de bir ok mkfatlar verdi. Msr Yolculuu Hazreti Padiah Msr'a gitmek iin lden geeceini bildii gibi l yolculuunun en nemli maddesi olan suyu tamak in bol miktarda deve satn ald. Bu srada Hseyin Paa bu seferin ok zahmetli olacan belirtecek bir konuma yapt. Byk azim ve karar sahibi olan Yavuz Sultan Selim Han Hazretleri bu mtalaya kar, Hseyin Paa'nn cadn bana geirdiyse de gene de hrsn alamad. Ban boynundan cann etinden azad edip idam eyledi. Gerek Halep'te gerekse Gazze'de malbiyetler alm olan Msrllarn yeni-bir sava gze alamayacaklar hesaba katlarak hem de mslman kan dklmesin mlahazasyla Hazreti Padiah Kahire'ye bir elilik heyeti gndermeye karar verdi. Bu heyetin bana padiahn bendelerinden erke Murad Bey tayin edilmi ve Hutbenin Yavuz Selim adna okunmas yine paralara padiahn ad bulunmak kaydyla ve padiaha arz ubudiyyet etmek artyla idarenin yine onlara braklaca bildirildi. unu ilve etmek isteriz ki; Padiah Hazretleri erke olan bu Klemenlere, erke Murad Bey bakanlnda bir heyet gndermekle ne kadar sammi bir teklifte bulunduunu elbette gstermi oluyordu. Bilindii gibi Sultan Abdl-hamid Han Hazretleri Paris Konferansna Osmanl murahhas heyetinin bana kara Todori Paa'y getirmekle, meramn anlatmak istediklerine en iyi anlatabilecek dili ve vastay semi oluyordu. Tomanbay gelen elilik heyetini ok iyi bir muamele ile karlad ve padiahn/isteklerini Murad Bey'in azndan dinledi ve bunu erkn hkmet iie grmesi icab ettiini bildirip onlar ok gzel bir dairede istirahate sevk etti. Tornan-bay ileri gelen emir ve kumandanlarn toplayp meseleleri grrken teklif sarayda duyulmu her kafadan bir ses karken Alanbay adl bir komutan cotu barp armaya balad bu srada Murad Bey ile karlaan Alanbay: Hutbe okutup sikke bastrmak istermisnz. Al bakalm diye bararak Murad Beyi ve elilik heyetin hunharca orackta e-hid ettiler Tomanbay bu duruma ok zld ise de Alanbay' cezalandrmak cesareteni de gsteremedi. Padiah Hazretleri bu vakaya muttali oiunca ok zld ve bunun neticesi olarak orduyu hmayun derhal harekta geirildi, l byk bir hzla geen mcahidler, tedbirlerini fevkalde gzel olmasndan dolay in ypratc yorgunluuna duar olmadlar. Yalnz Bedevi'ler kk gruplar halinde saldrlarda bulunuyorlarsa da bu da mcahidler ordusuna bir idman vesilesi oluyordu. Bir defasnda bedeviler ok kalabalk bir gurup olarak Sadrazam Sinan Paa'nn zerine saldrdlar. Sadrazam bu saldr kuvvetlerini Tomanbay'n hcumu zan edip Padiaha haber gnderdi, bunun zerine Padiah otann

nne at baland. Daha sonra bunlarn bedeviler olduu anlalnca biraz top biraz ta tfenk atlp katklar sabit olduktan sonra Yavuz Selim, Sadrazam Sinan Pa-a'ya ok kzd adeta kellesini alacak idi. Ridaniye Meydan Muharebesi Orduyu Hmayun; l geip Msr'a dalnca Tornan-bay'dan eser bulamad. Yaplan aratrmalar neticesinde Tomanbay'n ordusuyla beraber Kahire yaknlarnda Ridaniye denilen mevkide byk hazrlklar yapm olarak bekledii istihbar olundu. Ridaniye zerine yryen zaferler ordusunun klc kutlu padiah, tarihin en byk meydan savalarndan birinin en byk harp oyunlarndan saylan u muazzam ta-biyeyyeyi uygulad. Tomanbay ordusunu tam Kahire'nin nne istihkm etmi, skenderiye'den getirttii toplarla sanki top'tan mteekkil bir duvar vcuda getirmi idi. Kazdrd hendeklere toplan yerletirmiti. Tomanbay'n bu hazrlklar Kahire'nin kuzey dousunu emniyet altna kalmt. Eer orduyu hmayun doruca Kahire zerine yryecek olursa bu hazrlklar karsnda tutunabilmesi mmkn olamazd. Zaferlerin ak olduu padiah, Tomanbay'n araziden de istifade ettiini grmt. yle ki: Tomanbay'n istihkmlarnn bittii yerde El-Maktum dann etekleri balyordu Padiah Hazretleri El-Maktum dann sama alarak dan arkasndan dolat. Ridaniye'ye gney doudan dahil oluverdi. Bylece Tomanbay'n ordusunu sa cenahndan taarruz etti. Bylece Tomanbay'n ta skenderiye'den getirttii toplar, harp sahasnn ssleri olarak kald. Padiah toplarn yeni duruma gre hazrlanmasna msaade edemezdi ve nitekim etmedi de derhal taarruza geti. Sadrazam Sinan Paa, Anadolu askeri ile sa cenahta, Rumeli beyleri ve Yunus Paa sol cenahta, Padiah Hazretleri ise her zamanki gibi orduyu hmayunun kalbgh olan merkezde yer almlard. Muharebe ok iddetle balad ve anbean iddetlenerek devam etti. Bilindii gibi erkesler ok cesur olduu kadar da maharetli savalar olarak tannmlardr. Elhak bu savata bu nam boa almadklarn gstermilerse de Cenab- Hakk'n zafer ve nusrat Veliyyzzaman Hazretleri Padiah ve mcahidini tslm olan Osmanl askeri ile beraber idi. Bunun yannda taktikte deh, ecaatta yekta olan bu ordu zaferin sahibi klcn ehli olduunu bir defa daha isbat etti. Bu muharebe daha ok srebilirdi fakat Tomanbay, Alanbay Kurtbay aralarnda fikir birliine vararak kuanm olduklar zrhlar kendilerine siper ederek padiahn zerine varp onu yok etmeyi kararlatrrlar ve bir imek hzyla dal yaptlar fakat istihbarata dayanmayan her hareketin yanl sonu vermesi burda yine tecelli etti. Padiah Hazretlerinin hangi cenahta olduunu anlamadan yaptklar bu dal yanl hedefin stne gitmelerine sebeb oldu. Karlarnda Yavuz Selim Hazretlerini bulacaklarn zan ederken Sadrazam Sinan Paa, Ra-mazanolu Mahmud Bey, Hazinedarba Ali Bey'i buldular ve onlar ehid ettiler. Kendilerinden yalnz Alanbay yaral olarak sahray harpte kald. Bu ekip iini bitirip kendi saflarna dndnde yirmibebin Klemen askerin sava alannda yere serilmi

olduunu grdler. Malbiyet sillesi "btn hametiyle suratlarnda saklamt. Bunun zerine Tomanbay ierileri kat. Dalan Klemen kuvvetleri gayr muntazam bir ekilde muhtelif ynlere doru ekildiler. Bir ksm Kahi-re'ye dnp evlerine girip mcadeleye burda devam etmeye karar verdiler ve yle de yaptlar .Hazreti Padiah bu vaziyet karsnda hemen Kahireye girmekten sarf nazar eylediler. Ota Hamayunlarn ehrin hemen nnde bulunan Sultaniye Sayfiyesinde kurdurdular. Kahire'ye snm olan klemenlere teslim arsnda bulunuldu. Bunlarn bazlar gelip teslim oldular. Bazlar ise direnmeyi tercih etiler. Teslim olan ok iyi bir muamele grm olmalarna ramen maalesef Avrupal tarihiler burada da vazifelerinin iftira etmek olduunu bilmenin idrak ve uuru iinde teslim olanlarn feci surette idam olundukarn ileri srmek gvurluunu yapmaktan ekinmemilerdir. Tomanbay etrafna toplad kuvvetlerle aniden bir baskn harakt tertip ederek Kahire'nin iine duhul etmi ve btn sokaklar bir istihkm haline getirerek mukavemete devam etti. Bu arada ehir iinde bulunan askerlerimizi ehid etmekten ekinmedi Padiah buna ok zld. Mfrezeler gnderip bu mukavemeti krmaya urald. artk ok uzadndan bkknlk gelmeye balad. ehid olan Sadrazam Sinan Paa'nn yerine geen Yunus Paa, Yenieri Aas Yakup Paa mlayim ve mutedil zatlard. Fakat padiahn celdetinden korktuklarndan bir ey syliyemiyorlardi. Bu seferin uzamas, sca*klarn basm olmas bunlara cesaret verdi. Padiaha Hutbe okunmas ve sikke baslmas teklifi baki kalmak artyla burann idaresinin bunlara braklabileceini teklif eden bir elilik heyeti tertibi hususunda gr sunup kabu ettirdiler. Elilik heyetinin gnderilmesinden az evvel ok iddetli Osmanl hcumlarna dayanamayacan anlayan Tomanbay Kahire'den km, Cize'ye ekilmiti. Elilerin Cize'de bulunan Tomanbay'n yanna varmalaryla beraber hayatlarn kaybetmeleri bir olmutu. Tomanbay Kahire'nin igal olunmasnn intikamn beyz kiilik bir elilik heyetini ehid etmekle alyordu. Bu olay Padiahn nekadar hakl olduunu gstermiti. Son bir taarruz Tomanbay'n yakalanmasn temin etti. Kendisini bir esirden ziyade bir Sultan olarak karlama nezaketini gsteren Hazreti Padiah'a nazik olmayan tavrlarla mukabelede bulundu. Tarihilerin byk bir ksm Tomanbay' devlet hizmetine almay dnen padiahn az bir mddet sonra kendisini idam etmesini etrafn kkrtmasna ve ileride bu adamn isyann gz nne ald mtalsnda bulunurlar. Ve bu sebepten idam ettirdiini ileri srerler. Biz de deriz ki; meseleye bakarken idam olunmuun cephesinden bakmaktan kendimizi syrp objektif bakmay denesek son merhaleye gelene kadar yaplanlar bir kenara brakp u beyz kiilik eflik heyetini ehid eden bir adam devlet hizmetine almak, hangi devlet anlayyla kabili teliftir. Hazreti Padiahn Tomanbay' hemen idam ettirmemesi nihai mlakattaki kaba hareketlerinin neticesinden saylmamas iindir. nk hepimiz iyi biliriz ki Hazreti Ali (K.V.) bir muharebede dmann altna alm tam ldrmek zereyken rakibinin yzne tkrmesi zerine ayaa

kalkm onu brakmtr. aran rakibi y Ali; Beni niin ldrmyorsun? deyince, Allah'n Arslani yle buyurmulardr: Ben seni Allah iin ldrecektim. Sen bana, tkrnce belki buna nefsimde karr diye korktum ve seni serbest brakyorum. Bunun zerine o zat hemen Kelime-i ehdet getirip mslman olmutur. te padiah cezas idam olan o zat yani Tomanbay' hemen mahkm etseydi belki de nefsinin karaca korkusunu duymu olmasn bu srda aramak icab eder deriz. Tomanbay idam olunduunda Padiah'in onun tabutunu dahi tad kuvvetli rivayetler arasndadr. Btn bunlar Msr'n bir Osmanl valilii haline gelmesini ve yine erkeslerden olan Hayrbay'a tevdi olunduunda tarihler Hicri 293/Mild 1517 yln gsteriyordu. Hilfetin Osmanl'ya Devri Badad'da bulunan Abbas Hilfetinin ykl zerine Msr Sultanlar Abbasi Hanedanna kucaklarn amlar hem Hilfet Makamn devam ettirmek hem de msimanlara kar bir imtiyaz olarak deerlendirilmeleri iin Halifeyi himaye ediyorlar idi. Yavuz Sultan Selim'in, Msr Sultanln lav etmesinde Hilfet makamnda Abbas Halifelerinin yirmincisi bulunan Mtevekkil Elallah vard. Halifeyi ziyaret eden Yavuz Sultan Selim onun elini pt, kendisini stanbul'a beraberinde gtreceni sylerken hem Hilfeti devir alyor hem de mukaddes emanetlerin muhafz olmak erefini li Osman hanedanna getirmi oluyordu. u olayda ok dikkat edilecek bir husus vardr ki; Hilfeti, saltanat Osmaniyye'ye getiren zat padiah matru yani sakalszd. Hilfetin saltanattan ayrldnda, saltanatn kaldrldnda bu iki makam bir de son olarak kullanan zat Hilfeti Padiah Mehmed Vahideddin Han Hazretleri efe matru yni sakalszd. Dn Yolu Padiah Hazretleri stanbul'a dnmek zere yola kmt. Sadrazam Yunus Paa ile yanyana at srerken Padiah sordu: Paa, Msr artk arkamzda kald ne dersin? Yunus Paa: Evet. Efendimiz askerimizin yarsnn telef olduu, pek ok meakkatler ektiimiz ve almamzn neticesini bir vatan hainine braktk, bilmem ki bundan ne kazandk. Diye cevap verdi. te grld gjibi koca bir veziriazam, ki Cihan Serveri Efendimiz,Hazretleri (S.A.V.)'in emirlerini bir rya'y1 sadka ile drt byk Halife vastasyla bildirmi olmasn ya kaale almamakta hele hele hilfetin ehemmiyetini idrak edememekle ne byk hata iine olduunu gstermitir. Hilfetin Osmanl Devletine gemesi btn mslmanlarm messir bir otoriteye balanmalarn inta edeceini ya anlayamam yahut da asrlar sonra szde baz

mtefekkirlerin Halifeliin bu necib millete bir yk olduunu syleyenlerle ayn derek-ta sahip olduunu sergilemitir. Yavuz Sultan Selim Hazretleri, bu mtaal karsnda bu seferi hmayunda askerin baz itaatsizliine bu tip dncelerin rol olduunu anlamas ve Sinan Paa'nm ehadetinden sonra veziriazam olan bu adamn hayat defterinin drmenin yerinde olacan kararlatrarak icabn emretti. Yunus Paa idam olunup kendi ismiyle anlan bir hann kesine defn edildi. Hazreti Padiah k am ehrinde geirmeye karar verdi. Hazreti Padiah lk i olarak eyhl Ekber Muhiddin ibni ara-b (K.S.) hazretlerinin kabri erifine yaptrd trbenin al merasiminde bizzat bulunmak oldu. am vilyetinin ilerini tanzim ettikten sonra tebdil kyafet ile bir dervi olarak Kuds' ziyaret etti. Orada Hz. brahim ve Hz. sa makamlarn da ziyarette bulundular. Msr yolunda kendisine taarruz eden bedeviler imdi fevc fevc padiahn yanna geliyorlar arz ita-atlarn bildiriyorlard. Padiah bundan memnun kalp kendilerini cmerte mkafatlandryordu. Bunlarn kalblerini Devleti Osmaniyye'ye ve Hilfeti slmiyye'ye kar sndrmak vazifesini icra ediyordu. nk ok iyi biliriz ki yeni feth olunmu yerlerin halknn ve askerinin kalbini kazanmak kt zerindeki anlamalardan ok daha nemlidir. Zaten slm'n ftuhat bu siyas muvaffakiyetle feth olunan yerlerde asrlarca devam etmi daima mslman sar, Papa'nn serpuuna tercih olunmutur. Halep ehrinde iki ay kadar ikamet eden zaferler padiah hrin imarna n ayak olacak almalarda bulunduktan onra orann da kalbini feth ederek ayrld. ki ay sren yolculuktan sonra stanbul'a geldi. Byk merasimle karland. Hicr tarih 923 ylnn recep ayn, Mild tarih ise 1518 ylnn temmuz ayn gsteriyordu. Bu arada Anadolu'da Cell namyla tannan bir adam kh Mehdi'nin memuru kh Mehdi'nin kendisi olduunu ileri srerek meydana kmt. O srada stanbul'da meydana gelen byk bir zelzele srasnda emberlita stunu yklm, baz surlar ise atlaklar gstermiti. Bu Cell bunlardan da istifade ederek etrafna yirmi bin kadar babozuk toplamsa da Padiahn grevlendirdii Ferhad Paa, ah smail'in-fikriyatnn kalnts bu herifi Elbistan ovasnda perian eylemitir. Bundan byle Anadolu'da meydana gelen bir ok isyanlara bu herifin adna izafeten Cell isyanlar denmitir. Yavuz Sultan Selimin Son Faaliyetleri Yunus Paa'dan sonra sadrazamla tayin olunan Piri Paa ok gayretli ve faziletli bir insan olarak almalara balad. Donanmann imarna byk ehemmiyet verildi. Birtakm sefer hazrhkan yaplmaya baland. Seferin Rodos veya ran'a olduun tahmin eden tarihiler vardr. Fakat ayn tarihiler, bir gn Padiah Hazretleri Piri Paa'ya barut stokunun ne kadar olduunu sormasn ve sadrazaman ise drt aylk barut stokumuz bulunduu yollu cevabn verdii

buna mukabil Padiahn ceddim Sultan Fatih Hazretleri gibi dnmek dnmem; dediini nakl ederek seferin Rodos'a olmadn beyan ederler. Ve bylece seferin ran zerine olduu meydana kar. Sorarlarsa ran zerine yaplan seferde yolun Edirne'den gemesi mi icab eder sorusuna u cevab rahata verebiliriz. Bu zerine gidilecek dmann mmkn mertebe aldatlmaya almasna matuf bir rt hareketidi, deriz. Yavuz Sultan Selim'in Hanmlar Ve ocuklar Yavuz Sultan Selim'in Hafsa Sultan adl hanm, gzelliiy-lede bilinen bakadndir. Kaanuni Sultan Sleyman'n annesi olduu gibi kzlarnn da annesidir demektedir aatay Ulu-ay. Bu hususda Oztuna ise, Aye Hafsa Sultan olarak tantr ve Yavuz Selim'le izdivacn 1494'de Trabzonda yaptn ifade eder. Hatice, Fatma ve Hafsa sultan hanmlar dourmu olduu gibi Kaanuni Sultan Sleyman'n da validesi olduunu, Vlidesultan'lk da yaptn ilve eder. 1520'de balayan, vlidesultanlik dnemi kendisinin 1534'deki vefatyla sona erer ve kocas Yavuz Selim'in trbesinin yanna defno-lunur, olu Kaanunide annesine birtrbe yaptrr. Bu trbe; 1892 stanbul'da iddetle hissoiunan zelzelede yklmtr. Clluay, Hafsa Sultan'n kocasna yazd mektuplardan Yavuz'un baka hanmlar olduunu ortaya koyuyor. Edirne'ye yakn, Hafsa kasabasn ihya etmi olup ad verilmitir. Ayrca bir de klliye yaptrmtr. Tarihi li; Yavuz'un ehzadeliinde criyeleriyle vakit geirdiini bunlarn iinde ad bilinmeyen birinden, olu olduunu ve mehur veys Paann, Yavuz Selim'in olu olduunu bizzat Yavuzun akladn kaydeder. Kaanuni, bunu bildii iinde veys Paaya, daima muhabbetli davranmtr ve bakentten de uzak tutmutur. nk; Yavuz Selim'e o kadar benziyordu ki bunun skntya sebeb olabileceini kestirmekteydi. Yavuz Selim'in dier bir hanm Tatar Hn Mengli Giray'n kz olan Aye hanmdr. Yavuz'un kzlarnn, Beyhan ile ahsultan adl kzlar bu hanmndan dodular. Yavuz Selim'in kzlarna gelince ztuna yedi kz olduunun tafsilatn verirken, buna luay say olarak alty verir ve Gevherhn sultanda ittifak edemezler ve ztuna'nn yedisi burdan domaktadr. Gevherhn Sultan 1494'de domutur. 1509'da sfendyarouarndan Sultanzde Mehmed Bey'le izdiva yapmtr. Bu zt aldran'da 1514'de ehid olmutur. Hadice hanm sultan 1496'da dodu. 1582'de stanbul'da vefat etmitir. 1505 ylnda skender Paa ile evlenmitir. Daha sonra da Makbul brahim Paa ile 2. izdivacn yapmtr. Vefatnda Sultanselim camiinde ehzadeler trbesine defnolundu. Beyhan Sultan; Yavuz Selim'in, Tatar hn'nn kz olan hanmndan Aye hatundan dnya'ya gelmitir. Ferhad Paa le evliydi. 1559'dan nce lmtr. Fatma Sultan ilk eini bizzat kendisi boamtr. 2. evliliide Dukakinzde Ahmed Paa ile vukubulmutur. 1555'de, Dukakinzde idam olunduundan 3. evliliini Damad Hadim brahim Paayla yaparak Duka-kinzde'nin idamna ok zldnden bu evlilii hatr evliliiydi. Hafsa Sultan; Saray niversitesi denilen Enderundan yetien

skender beyle zdiva yapt. Kocas 1515'de idam olununca bu hanm bir daha evlenmedi ve 1538'de vefat etmitir. Doum tarihi ve baka bilgiler mevcud deildir. ah sultan, Devletah Sultan olarak da anlmaktadr. Ltf Paa ile evlenmitir. Kaanuni; Ltf Paann kardeine yapt muameleye pek zlyordu. Sonunda boandlar. Sadnazamlktanda atlm oldu Ltf Paa. Bu hanmsultan 980/1572'de vefat etdi. Yavuz Selimin trbesinin yanandaki trbeye defnolunmutur. Hanm hatun'unsa; sadece vezir oban Mustafa Paa ile izdiva yaptna jdak bilgi mevcuddur. Yavuz Selim'in oullarna gelince; veys Paay da dhil edecek olursak, Kanuni Sultan Sleyman, ehzade Orhan, ehzade Musa ve ehzade Korkut'Ia birlikte be olu dnyaya gelmitir. Yavuz'un lmnde yalnz Kaanuni hayattayd ve dierleri de kk yalarda vefat etmilerdi. Yavuz Sultan Selim'in Sadrazamlar Ve eyhlislmlar ise; u zevaddr. Ancak buna gemeden evvel diyelim ki, hilafetin Osmanlya gemesinden sonra eyhlislmlk makam ihdas olundu, halbuki daha nceleri de Osmanl devletinin idaresinde islmn esas olduunu hatrlatalm ve bu meseleleri idare eden ve zen ehil kimseler vard ve saylanda az deildi. Ancak; eyhlislmlk makam, hilafet makamnn, ayrlamaz bir danmanl olduunu hatrlatarak syleyelimki sadrazamlarla beraber eyhlislmlarn da grev trihlerini bu satrlarda vermeye alacaz. Sadnazamlar bakmndan zor bir padiahdr, Yavuz Sultan Selim hn! Taht'a clis olduunda Koca Mustafa Paa makam sadarette idi. 1512/12. aynda Hersekzde Ahmed Paaya mhr hmayun verildi. Bu ztn 4. sadareti 1 sene, 10 ay srd ve 28/ekim/1514'de nihayete erdi. Onun yerine Dukakinolu Ahmed Paa 8/eyll/1515'e kadar 8 ay, 11 gn sadaret srdrd ve idam olundu. Sadaret 5. defa Hersekz-de'ye verildi bu sadareti de 7 ay, 17 gn srd ve be defa geldii makam sadarette yekn olarak, 8 senel8 gn kald. ehid Hadim Sinan Paa 26/nisan/1516'da sadrazam oldu ve 8 ay 11 gn sonra sava alannda, ehadet erbetini n ettiinden sadaretle beraber hayat da gitmi oldu bu seferde vazife 22/ocak/1517'de Ynus Paaya verildi ve bu ztda 7 ay, 22 gn, sonra yni l3/eyll/1517'de sona ermek zere srasn savd. Yavuz Selm'in son sadrazam Piri Mehmed Paa oluyordu ki, padiahn, yedi defa sadaret tebeddlat yapt ve bunun iki defasnn Hersekzde ile olduunu gz nne alrsak sekiz ylda alt ayr sadrazam istihdam etmi lur Yavuz Selim hilafet-i seniyyeyi l- Osmna getirdiinde Hafta makamnda, Zenbilli Ali Efendi 1503 ylnn 2. ayndan Keri oturmaktayd. Hilafetin gelmesi, makam- meihatin ihdas ve de Zenbilli'nin 1525'in 10. ayna kadar grevde kalm olmas, tabiatyla ilk eyhlislmn o olmasn gerektirir Ki Yavuz'un l/ekim/1520'de vukubulan vefat zerine be yl daha meihat dolduran Zenbilli Yavuz'un ilk ve son eyhlislmdr. Tabii; Kaanuni'ninde ilk eyhlislm

olmas uhdesindedir. Yavuz Sultan Selim'in Vefat Yavuz Selim'in vefatna sebeb olan rahatszln ir Pene ismi verilen bir bann acya tahamml edilemeyip sktrl-masndan meydana geldii bir vakadr. Biz imdi sene evvele dnerek Tact Tevarih sahibi Hoca Saadeddin Efendiyi dinleyelim: Babam (Hasan Can) anlatt ki; Saray hocalarndan Molla emseddin adl bir zat muhterem vard ki teheccd namaz klar ve seyr slk deryasnda kulalar atmakla tannm idi. ok seri yaz yazar bir Mushaf- erifi on gnde tamamlar idi. Kendisine Padiah Hazretleri bir Tarih-i Vassaf sipari buyurmular ve ka gnde bitirebileceini sorduklarnda: Molla emseddin Efendi 25 gnde tamamlayacan bildirmi ve dedii gnde tamamlayabilmek iin gayretle yazmaya balamt. Fakat ok sevilen ve saylan bir zat olduundan dolay ziyaretisi ok oluyor, vazifenin yetitirilemesi iin sebeb zuhur ediyordu. Bu sebebten odasnn kapsn parmaklkla kapatm ve ierden kilitlemek suretiyle bu ziyaretlerden dolay iin gecikmesini nlemi ve suratla yaz yazyordu. te gene bir gn yazya dalmken ban kaldrr bakar ki Ricali Gayb'dan bir zat muhterem yannda belirmitir. Kap kilitli olmasna ramen zatn orda mevcudiyyeti srra agh olanlar iin nemli deildir. Mola emsddn Efendi byle srlardan bhaber olmadndan hi armaz. Ve o mbarek ziyaretiye adab iinde sorar: Arap diyar btnyle Osmanl lkesine katlacak m? Cevab udur: Selim Han bu vazifeye tayinlidir. Haremeyne hizmet ona ve onun soyuna vazife olarak verilmitir. imdi cihandaki slm Padiahlar arasnda gzde olan Selim Han'dr. Ve o Selim, Ehlullh halkasnn dnda deildir. Molla emsddin ikinci bir sual sorar: Saltanat sresi uzun srer mi? Cevap yle gelir: undan sonra yl vakti vardr. jte bu keramet ir pene bir vesile olarak teceli eder. Yavuz Sultan Selim bu ir Pene ileti vesilesiyle Hakk'a yrrken Nedimi Hasan an'a sorar: Hasan bu ne haldir? ' Hasan Can: Allahla beraber olmann zamandr efendimiz. Der Cevab mthitir: Hasan, sen bizi bu ana kadar kimle bilirdin? Burada grld gibi vahdeti vcuda kail mertebesi makam mutmainneyi bulmu bir Vel kulun verebilecei cevap btn ihtiamyla parlamaktadr. Hasan Can, Padiah Hazretlerinin emri zerine bir kerre tamamlad Surei Yasin'den sonra ikinci defa okuduu srada Selmn kavlen min Rabbin Rahm yeti kerimesine laiinde Sultan Hazretleri ayn yeti tekrarlyarak sa

eli-n ehadet parman kaldrarak intikal eder. Bu intikal srasnda mekn bir adr ve bu adr orlu civarnda kurulmu ota hmayundur. Tarih Hicri 926/miIdl 1520 yln gsteriyordu. Padiahn lmn gizlemek yine andeme geldi. Hazreti Ebubekir'e varan soyuyla msemma Sadrazam Pir Paa gz yalarn sildikten sonra Hasan an'a tedbiri ile alamay kesip Hud sresini okuyarak sabah ettiler. Bu vefat haberini sekizgn saklamak mecburiyetinde kaldlar. Sultan Sleyman tek vris olmasna ramen yine de haberin gizlenmesi icab etti. Btn tarihlerde mttefiklerdir ki, merhum Padiah gasl olunurken edep yerini iki defa eliyle setri avret eylemitik Hekim Kazvini, Hekim Osman ve Hekim Isa bu setri a\ ret olayn grnce Alahu Ekber diyerek salvat erfe getirmilerdir. te ksa mrnde ve sekiz sene sren taht! satanatnda at srtndan inmeyen bu gazi padiahn cenaze namaz Fatih Camii erifinde klnd. Cihad'dan vakit bulamayan zat padiah bir camii erif ina ettirememiti. Bugn bulunduu yere defnedilen merhum hayrl evld Devleti Osmaniyye'nin en uzun saltanatl Halife ve padiah Kaanuni Sultan Sleyman Hazretlerinin babasnn adna izafeten yaptrlm Yavuz Selim camiinin bahesinde kalan trbesinde medfun, ruh-u p-ki ise asumanda pervaz olarak o canipten bugn dirili iinde bir nesil yetitirmeye mezun zat'lan temaa eyliyor ve Mslmanlarn bu davetlere komasn memnun ve mte-bessim seyrediyor. Ey; Bu cihan bana dar geliyor diyen Veliyyz Zaman Hazretleri Padiah Yavuz Sultan Selim semti senin ruhaniyyetine yaknl ve zahiri kabrine muhafz ve trbedar olmakla ne r nse azdr,. Cenab- Mevla Hazreti Padiaha ve btn li Osman hanedannn padiahlarna rahmet ve efaatlerine biz kullarn da nail eylesin.

KANUN SULTAN SLEYMAN (MUHTEEM) Babas: Yavuz Sultan Selim Annesi: Hafsa Hatun Doum Tarihi: 1494 Vefat Tarihi: 1566 Saltanat Md.: 1520-1566 Trbesi: stanbul Sleymaniye Camii Avlusu. Sekiz senelik saltanatnn nitecesinde milleti Osmaniyye'yi azim ve sebat dolu irade gc, Peygamberimiz Efendimizin ruhsat, Cenab- Mevl'nn ltfu ile Osmanl tahtn, Hilfeti ryi zemin unvan ile ziynetlendiren Yavuz Sultan Selim Han vcudu pk ile intikalinde geride tek veliaht ve ehzade olarak Kaanuni Sultan Sleyman' brakmt. Btn ehli slm'n, hatt Avrupa'nn dahi byk olarak vasflandrdklar bu zat mbarek, 46 yl sren Hilfet ve pa-diahlyla Devleti Osmaniyye'nin en uzun zaman hkmeden Sultan olarak mmtaz bir mevki sahibidir. Tahta getiinde ilk ii merhum babas zamannda gz altnda bulunan ranl tccarlar serbest brakmak ve onlarn urad zarar ve ziyan tazmin etmek olmutu. Bu hareketi baz tarihler Yavuz Sultan Selim Hazretlerinin (h) hatasn tamir maksadyla yaptn sylerler. Bu gre katlmak mmkn deildir. Bu mevzuyu Yavuz Sultan Selim Hazretlerini anlattmz kitapta temas ederek en selhiyetli az olan Hasan Can merhumdan nakletmitik. Bu tazminat deme ve tccarlarn serbest braklmas dou seferlerinin bittiinin ve kffar zerine zafer sancaklarnn almasnn iareti olarak nitelemekteyiz. Bu tesbitimiz, saf-hai saltanat boyunca kendisini gstermitir. Kaanuni Sutan Sleyman tahtn tek vrisi olduundan pederi merhumun yerine geii hi bir velvele ve grltye se-beb olmad. Hatta tahta geen hazret! Padiah, deviet erknnn vazifelerinde kalmalarn irade eyledi. nk hizip ba olabilecek bir rakip olmadndan devlet adamlar da kimsenin adam olmamlar sadece din- devletin bir hizmetkr olarak kalmlard. Bu srada Yavuz Selim Hazretleri tarafndan am Valiliine braklm olan Klemenlerden erke Can Berd Gazali, Kaanuni'nin tahta geiinden istifade ederek erke devleti kurmak zere isyan etti. amdan kuzeye doru harekete geti. Haleb ehrini muhasara ettii srada bu haber zaferler sultannn kulana eriivermiti. Kaanuni Sultan Sleyman Han verdii emirde, Ferhat Paa ve ehsuvarolu Ali Bey'e bu fitneyi bastrmalarn bildiriyordu. Netice: Kesin ve amanszd. Can Berd Gazali hem Haleb nlerinde hem de am'da iki defa malp olmutu. Bu hizmetten kaarken kendisinin yakn adamlarndan biri tarafndan mr defteri drlvermiti. tarihler Hicr 927/Mild] 152 i yln gsteriyordu. Krkalt yl sren saltanatnn birokyln at srtnda, arazide kurdurduu adrlarda bizzat kendisinin katld 13 seferde geiren Hazreti Padiahn seferi

hmayunlarn ksaca ve srasyla buraya almay uygun grdk. Dnyada bu kadar uzun zaman sefer yapan ve bu seferlerin her birinin bir zafer madalyas gibi parldad ok az bir fniye myesser olmutur. Belgrad Seferi Hmayunu Yavuz Sultan Selim Hazretleri buyurmutu ki: Ecdadm imdiye kadar yapm olduklar ftuhat, ilhi bir iaret almadan yapmamlardr. Ben dahi bu iaretlere muhatap olmadan hi bir yerin zerine varmammdr. Kaanuni, babas merhum'un devleti slmiyye'yi dou ve gney canibinden emniyete alm olmasnn neticesi olarak ilk seferin batya, Belgrad zerine yapmaya karar vermiti. Gen Padiah bu srada 26 yarida~5ulunuyordu. Macaristan Kral, Padiahn tahta cls merasiminden sonra tebrikte bulunmad vebir ka yldr demedii vergilerin denmesini bildirmek zere gnderilen Behram avuu idam ettirince barda taran damla kendini gstermiti. slm'n adaletle, kahredici kuvveti Osmanl sillesi bunlarn bana inmi, Belgrad kalesi Osmanl sancana bur olmu, Karlofa ise bu sancan semalarnda dalgalanmasna ram olmak mecburiyyetinde kalmt. Hicri 927/Mild 1521. Rodos Seferi Hmayunu Hazreti Padiahn ikinci seferi Rodos zerine olmutur. Bu seferin ehemmiyeti ok bykt. Rodos ticar ve corafi bakmdan ok mhim bir hedefti. Hazreti Fatih buray daha evvel fetih etmek istemise de kendisine myesser olmamt. Yavuz Selim Hazretlerinin Msr' Devleti Aliyye'nin snrlar iine al, Rodos'un fethini icab ettiriyordu. Buna teebbs etmeyi kararlatran Yavuz Selim hazrlklar kifayetsiz bulmutu. Bu kifayetsiz bulu Rodos'u almay gaye edindiini gsterir. Fakat zat mbarein vefat bu tasarnn gereklemesine mkn brakmad. Kaanuni Sultan Sleyman, Belgrad seferinden zaferle dndkten sonra bo durmamt. stanbul tersanesinde bir ok gemi yaptrp bunlarla asker nakli iin hazrlklara balarken... te yandan Rodos Adas hakimleri olan valyeler, belli bir vergi demek, Osmanl adna para basmak ve Osmanl'ya bal bir sancak olma artlarn da bildirmiti. valyeler bu teklifi kabul etmemilerdi. Bu teklifin reddi, Devleti Osmaniyye'nin Rodos'a harp ilnna vesile olmutu. Rodos kuatmasna donanmay stanbul'dan gnderen Hz. Padiah Marmaris'e kadar kara yolu ile gelip Marmaris'te gemiye binmiti. Adaya klm fakat merkezi kale ok tahkim edilmi olduundan muhasara be ay srd. Son bir hcum netjcesinde gerek adann tamam gerekse ehir Osmanl nnde boyun emi, sancak- erifin hkimiyyeti tescil olunmutu. Rodos'un en byk kliesi camie evrilmekle beraber, hemen yanbanda Sleymaniyye ad verilen bir cami inasna baland. Anadolu'dan bir ok mslman getirilip oraya yerletirildi. Bu mslmanlar, evld fatihandrlar.

nk bir toprak parasnn fethi, kalblerin fethiyle tamamlanmadktan sonra maksdu menzile ulalm saylmaz. Rodos Adas ok kark milletlere mensub insanlara snma yeri olmu bir ada idi. Bu fetih neticesinde sanki Avrupa'nn bir maketi fetih olunmutu. nk fetih srasnda gurublar halinde oraya yerlemi milletlerin mensublarnn ait olduklar esas lkelerini saydmzda bu grmzn hakllk kazand grlr. Bu gurublar unlard: Alman, ngiliz, Fransz, talyan, spanyollar ve Portekizlilerdi. Bu muhtelif gurublarn bal olduklar milletler buna ok kzmlar ve bunun intikamn almak iin aralarnda ittihat etmee karar vermilerdi. Osmanl Devleti iin artk yaplacak i bunlarn birlemelerini nlemek seri ve kuvvetli ordularla durmadan sefer yapmak, seferi hmayun olmad zamanlarda ise serhad boylarnn kahramanlar, sava alanlarnn fedakr ncleri aknc (Seriyye) birlikleri vastasyla onlar daima taciz etmekti. Hazreti Padiah bunu byle tertib etti. Tarihler Hicri 928 / Mildi 1522 yln gsteriyordu. Msr Valilii syan Rodos seferini muvaffakiyetle bitiren Hazretii Padiah bu seferde muvaffakiyet gsteren herkesi memnun edici hediye ve iltifatlara gark etmiti. Bu arada Msr Valiliini Mustafa Paa'ya verdiyse de, bir mddet sonra bu vazifeyi kinci Vezir Ahmed Paa'yajhaja-Buyurmutu. unu iyi biliriz ki, ikbal insanlarn ban dndren bir mevhumdur. Allah btn mslmanlar byle bir akbetten muhafaza buyursun. Bu Ahmed Paa da ihsan ahaneye nail oluunu kr ile karlayacana, ayaklan yerden kesilmi, banda yeller esmi ve Cihan Devletini ve Cihan Padiahn unutarak bamszlk hastalna tutulmu, adna para bastrm, hutbelerde kendi adn okutmaya balamt. Durum Kaanuni Sultan Sleyman Hazretlerinin et kulana eriince Ahmed Paa'nn hayalini sndren emir, Hz. Padiahn iki dudanm arasndan kmt. Sadrazam makbul ibrahim Paa ki, ayn zamanda Kaanuni Sultan Sleyman'n kz kardei ile evli idi. Padiahndan ald emri derhal yerine getirdi. Yldrm hz ile Msr'a bir ordu ile varp, orann asayiini iade, Ahmed Paa'nn ise ban omuzundan alvermitir. Bylece ikbal hastal ibretle noktalanan bir sona varmt... Hicr 930/Mild 1524. Moha Seferi Hmayunu nce Belgrad, sonra Rodos'un Osmanl hkimiyyetine geii, aknclarn serhad boylarnda hayret veren gerilla tipi vur ka savalar Avrupallar akna evirmi, teessrlerini giderecek bir are bulamyorlard. Macaristan Kral ise her frsatta bunlarn birlemelerini temin edecek propogandalar yapmaya stn gayret sarfediyordu. Bu propogandalarnn neticesinde bir ok Avrupa

devletinden yardm vaadleri aldlar. Bu vaadlere istinat ederek ilk elde Belgrad' geri alma niyyetiyle harekete getiler. Fevkalde mkemmel ileyen Osmanl istihbarat bu niy-yetten derhal haberdar oldular. Belgrad muhafzlar btn tedbirleri almakla beraber Hz. Padiaha durumu bildiren habercileri birbiri ardnca gnderdiler. Haberciler Padiah hnayuna yol alrken Belgrad muhafzlar, acilen bir ordu tertib edip, Tunaserhad beylerinden Mehmed Bey'in kumandasna verip, Macarlar'la birleecek olan Ulahllar zerine gidilmesi-nj kararlatrdlar. Bylece dman oalmadan, birlemeden, yni tek vcud olmadan durdurmay plnlam oldular. Mehmed Bey, (Jlahllann zerine gitti, onlar perian etti. Bu savata Ulah Beyi Radol yokluk diyarnn buldu. Yni, can teninden ayrld. Mehmed Bey, Ulah Beyliini uhdesine aldn iln ettikten sonra ulaklarn getirdii haberi alan Padiahn derhal sefere ktn ve Belgrad nlerine geldiini duyunca hemen orduyu hmayuna katld. Bir mddet Belgrad'da istirahat eden orduyu hmayun Macaristan zerine yrmeye balad. Muhteem ordu 300.00 asker 300 adet top'la ve bunlarn glleleri, barutlar onlar eken atlar ile itisad bir olay meydana koyuyordu. nk bu kadar byk bir ordu ne yer, ne ierdi, hele hele hell ve haram denilen Cenab- Hakk'n emrine mut olan bu ordu, hi kimsenin malna, tarlasna, bana, bahesine yukardaki emir manzumesine bal olmas hasebiyle tecavz etmeyince nasl doyard? te bu olay byk bir organizasyondur. Biz sk sk organizasyonu bilmeyenler olarak kendimizi tanmlarken ltfen ecdadnzn be asr nce gerekletirdiklerine dikkat nazarlarmz evirelim ve bugn bir vilyetimiz byklndeki lkelere yardm almak iin el amamz hazin hazin dnelim... Orduyu Hmayun Drava nehri kysna gelince karya gemek iin bir kpr yapm icab ettiini grd. Ordumuzun imar ilerine bakan birlikleri nehrin zerine 80 kula uzunluunda takriben 180 metre boyunda bir kpr yaptlar. Ve bu kprden ordunun btn ihtiyalar ve askeri rahata karya geti. ok az bir yryten sonra Moha ovasna vardlar. Macar Kral Lui ordusuyla harp nizamna girmi, slm ordusuyla tutuaca savan kendine bir zafer getirecei ham hayalini yayordu. Karsndaki ordunun kuru bir cihangir dvasndan tede, ilh bir iaret almadan hareket etmekten saknan yce bir Padiah ve Halifei ry-i zemin kumandasnda olduunu ksr akl dnemiyordu. Macar ordusunun durumunu tesbit eden Hz. Padiah, Orduyu Hmayunu bizzat tertib edip, ban secdeye koydu ve Cenab- Zlcellden nusret ve zafer taleb eyledi. Sonra da zaferlere koan nl beyaz atna binp hcum emrini yerdi. Meydana gelen sava, tarihin kaydettii en ksa sren meydan savalarndan biriydi. Ve yine tarihin kaydettii en byk imha savalarndan biri idi. nk sava sadece iki saat srm, sffar ordusu yirmibin ly sava alannda brakm, basz bir vcudun rpnmas gibi kaacak bir yol aryorlard. Yo! bulamayanlar kendilerini Tuna nehrine atp, boulup gidiyorlard. Bir blm

ise slm askerinin takibinden kurtulmak iin atlarn bataklklara srmler ve bataa saplanarak telef olmulard. te bir zafer midiyle, kudretli Sultan Gazi Sleyman Kaanuni'nin karsna kan gen Kral Lui'nin kana bu bataklklarn pislikleri nasib olmutu. nk o da atn batakla srenlerle beraberdi. Moha kalesi ve Budin kalesi Osmanl hududlar iine bu zaferin neticesinde dahil oldular. Hz. Padiah zaferin kendisinde kaldn her tarafa ferman avular vastasyla bildirdi. Valide Sultan Hazretlerine tahi bir fetih ferman gnderdi. Btn bu mesut olaylar cereyan ettiinde tarihler, Hicri 933/Mildl 1526'y gsteriyor idi. Bu seferi hmayun yedi ay kadar srmt. Drdnc Seferin Yaplmasna Sebeb Olan Vukuat Orduyu Hmayun, stanbul'a avdet ettiinde Anadolu'nun nizam ve intizamnda bir alkalanma meydana geldii m-ahade olundu. Bu bir alkalanmadan ziyade bir isyan havasn andryordu. Adalet tevziinin memuru Hz. Padiah, adalet krssn terkedince yerine geenler, aynen hkimlerin braktklar krsleri, mbairler ynetirse nasl adalet tevzii emin ve makbul olmazsa ite Hz. Padiahn yokluu da byle oluyor birtakm hakszlklar meydana geliyordu. nk adalet klcn kuanan hakkyla kullanmasn da biliyordu. stanbul'a terifleri derhal Anadolu'daki meydana gelmi isyan birikiminin durulmasn, emir buyurduu tedbirler bu birikiminde kalkmasna vesile olmutu. Sultan Hazretlerinin yokluunda zektn haricinde baz vergiler konmutu. Halbuki ki Cihan Serveri Malda, zekttan baka bir ey yoktur buyurmulard. Fakat Cenab- Cel-le bir ok yeti kerimelerde vermeyi tevik etmi hatta tevikten te emir buyurmutur. Veren el, alan elden hayrldr misali kitab muhkem, verenleri mkfatlandran, vermeyenlere mcazaatlar gsteren yeti kerimelerle doludur. Burada dikkat edilirse zekt bir mecburiyet, dier veriler ise ihtiyardir ve ihtiyari verenler nice mkfatlara nail olacaklar anlalr. Bunlar yazarken aklmza ki Cihan Serveri'nin bir sefere klacanda Herkes verebildii kadar versin, sonra u meydanda toplanalm diye buyurduunda herkes vereceini verir ve meydana toplanma yerine gelirler. ki Cihan Serveri gelenlerin zerine mbarek nazarlarn gezdirirler ve Sddk-i EkB^ Eb Bekir (R.A.)' gremeyince orada toplananlara sorar: 'Eb Bekir'i aranzda gremiyorum, nerdedir? Sahabeden bir zat, bir adm ne kar ve yle cevap verir: Ya Reslullh; siz verin dediiniz iin hep verdik. Fakat Eb Bekir nesi varsa verdi, toplantya gelebilmesi iin rtnecek bir eyi dahi kalmad, o yzden buraya gelemedi. Bunun zerine Efendimiz, Peygamberimiz efaatimiz ve tek nderimiz, zerlerinde bulunan harmaniyyeyi karp sahabenin eline verip Al, bunu ona gtr burunsun, gelsin buyurdular. te bu byk sahabe gibi olmak mmkn deildir. Onlar gibi olunca zaten dnya yeniden slm olur ve btn meakkatler biter. Bu sebeble ordusu Avrupa'da kffar nnde harp ederken konulan vergilere itiraz edeceklerin

bulunmas, bunlarn syana kadar i vardrmalar fazla yadrganacak bir ey deildir. Zira ne onlar sahabeydi ne de Osmanl Devleti o devletti. Yan unu unutmamal ki onlara en yakn olabilen, onlara en lyk olan yine o Osmanl ve yine o Osmanl Devleti idi. sayfalarmz bu olayla ssledikten sonra biz yine mevzuumuza dnelim. Hz. Padiah, bu konan vergileri kaldrdktan sonra sadrazam bu olaylarn sonunu almas iin vazifelendirdi. Sadrazam da bu ileri hakkyla halleyledi. Bu arada Moha Zaferinden sonra Aknclar Tuna boylarnda at koturuyorlar Deveti Islmiyye'ye nice kaleler kazandrp nice kfir beylerine boun ediriyorlard. Beri taraftan Moha muharebesinde bataklkta len Macar Kral 2. Lu'nin yerini alan Jan Zapol-ya'nn krall ihtilfa sebep olmutu. nk Moha'tan drt sene evvel Avusturya imprator'u arlken ki, mezkr zamanda Almanya mparatoru unvan da zerindeydi. Avusturya ve Macaristan Krall kardei Ferdinand'a terk etmiti. Orduyu Hmayunun stanbul'a dnnden sonra Ferdnand, Zapol-ya'ya kar harekete gemiti. Yaplan muharebede Zapolya yenilmi ve Erdel'e ekilmiti. Padiaha gnderdii eliyle yardm talep eden Zapolya, Padiah ahne'nin yardmlarna nail olabimiti. Bu yardma nail oluta Sadrazam brahim pasa'nn byk rol olduu aikr idi. Bu yardm yle oldu: 7apolya'ya Tuna voiu ile ^0 top ve 50 kantar barut gnderilmiti Ve sefere hazr olup iaret beklemesi emir buyurulmutu. Buna mukabil bu durumdan haberdar olan Ferdinand bir elilik heyeti gndermi ve yardm istemek deil, Macaristan'dan alnan yerlerin iadesi artyla bir sulh teklifi getirmilerdi. Bu tekliften ziyade, elilerin teklifi bildirilerindeki kstahlk ve kabalk, Hazreti Padiah ok zmt. Bu zntsnn neticesinde hrslanan Sultan Hazretleri, emberlita civarnda bulunan elilik evinde bu heyeti hapis etmi ve bunlarn dokuz ay orada mahpus kalmalar iin emir ve irade buyurmuard. imdi burda yine ok ksa bir yorum yapalm. Bugn dnyada biz olsun baka devlet olsun bir elilik heyetini dokuz ay tevkif eylesin ve buna mukabil eliliin devleti br ey yapmasn mmkn m? Evet bugn Amerika'nn elileri ran Devleti'nin elinde rehine olarak bulunuyorsa da bu olayn tam neticesi alnmadndan fazla fikir yrtmee gelmezse de unutmayalm ki ok ksa bir mddet evvel, Amerika bunlara kurtarmaya m dnk? ldrtmeye mi dnk? Anlalmayan bir sebebten saldr denemesinde bulunmutur. Yni birtakm zorlama faaliyetlerden ekinmemitir. te Ka-anuni Sultan Sleyman Hazretleri, slm' dnya nnde yle bir kuvvetli klan inancn balsyd ki elileri dokuz ay tevkifi, kar tarafn en ufak bir ey yapmasna meydan brakmyordu. O istediini esir tuttuu gibi, istedii fermanla istedii neticeyi istihsal eden bir Padiah Cihan idi. Bir ok yerde zikredilir ki; Fransa Kralna yazd mektupta Duyarm ki sen saraylarnda kadnlar ve ekekler birbirine sarlr raks ederlermi, belki bu sizin detlerinize uygundur amma, benim memaliki ahaneme de bular ve Cenab- Hakk'in istemedii bu hal, milletime musalat olur. Bu fermanm aldnda tez bu deti kaldr. Yoksa bu yaz sonunda

zerine varr, atm saraynn bahesinin havuzunda sularm mealindeki szleriyle Fransa sarayndan dans kaldrtmt. Fakat bizler onlara lyk torunlar olamayp yediden, yetmie bir Avrupa taklitisi olduk ktk, maalesef byle olduk. stisnalar vardr, fakat istisna kaideyi bozmaz diye bir deyim vadr. Elilerin dokuz ay sren mevkufiyetleri sonunda Padiah, onlar hapisten karm her birine 500'er altn hediye edip u nutku irad eylemi idi. metbuunuzun henz bizimle mnasebet dostu ve hemciuarisi yok ise de buna kariben mlik olduum btn kuvvetimle gidip kendisini bulacam ve istediini kendim vereceimi ifade edebilirsiniz. yle syleyiniz ki ziyaretimize hazr olsun. Kaanuni SultanSleyman Han Hazretleri bu cevab verirken kuru bir lf kalabal sylememi, bu szleri azndan karmadan gn nce sadrazam brahim Paa'y, Avusturya zerine yaplacak sefere ylda bir milyon ake maa ile Serdar Ekrem tayin etmiti. Nihayet Hicr 935/Mild 1529 senesi Maysnda Padiah Hazretleri 250.000 kiilik muhteem ordusu ile yz aded top'a hamil olarak sylediklerini hakikat klmak zere Dersa-adet'ten ayrld. lk merhale, daha evvel tarihin en byk meydan savalarndan birini kazanm olduu Moha sahras ve kalesi idi. Ota hmayun kuruldu. Zapolya altbin kiilik svari kuvvetiyle Padiaha sayglarn sunmak zere geldi. Padiah bundan memnun oldu. Oradan Ferdinand'n taht ehri olan Budin'e gelindi. ehir muhasaraya alnp, teslimi saland. Ve Sekbanba tarafndan Zapolya Kral tahtna oturtuldu. Padiah Hazretleri sonbaharda Viyana nlerine geldi. Simering ehrinde otan kurdu. te yandan Sadrazam, San kaps ile Viyana kaps arasndaki sahada yer aidi. ehrin dier kaplarnn nlerine de orduyu yerletirdi. Bu kuvvetlerin yeknu 120.000'i buluyordu, bylece muhasara yani Birinci Viyana Muhasaras Hicr 936/MiId 1530 senesinde bilfiil balam oldu. Viyanay savunamayacan anlyan Ferdinand Avusturya'nn ilerine kam ve ehrin muhafazasna 20.000 piyade ile ikibin svariyi brakmt. Ancak hkim surlarla evrili Viyana ehri 72 adet topla tehiz olunmu ve ak arazide yer alan slm mcahidlerinin zerine lm kusmaa balamt. 27 Eyll'de lmlar patlatlm alan gediklerden hcum denenmi ise de ard arda defa tekrarlanan taarruzlar fethi nasib klmamt. Orduyu hmayun 19 aydr seferde idi. Balkan iklimi kendini gstermi, erzak azalm, dorusu kabul olunur ki Viyana da iyi mukavemet etmiti. Zaten asl niyyet Ferdinand ile bizzat arpmak ve onun dersini vermekti. Fakat Ferdinand, bu kutlu ordunun nne kmaa cesaret edemeyip, memleketinin i taraflarna ekilmiti. Nasl bir devlettir ki bir yabanc ordu 19 ay onun topraklarnda at srsn, ikamet etsin ve onun karsna kp da benim lkemde ne aryorsun demesin, eer demezse biz de buna devlet-i ada devlet gibi deil der karz mealinde bir mektup yazan sadrzam brahim Paa, Hazreti Padiahn tasvibi ile muhasaray kaldrd. Ve dn balad. Aknclar ise kuatmann hemen balangcnda onbe bin kiilik bir kuvveti

seyyar birlikler halinde muhtelif yn ve cephelerde dallar yaparak hem orduyu hmayunun emniyetini salamlar hem de birok yerleri basarak fesat yuvalarn datmlar idi. Orduyu hmayunun kuatmay kaldrdnda, iltihak iin geldiklerine yanlarnda 10.000 esir olduu gz nne alnrsa ne kadar byk muvaffakiyyet gstermi olduklar anlalr. Budin'e dnen Hazreti Padiah, Viyana nlerine giderken Macaristan'a kral olarak tayin ettii Zapolya tarafndan sayg ile karland. Nihayet dersaadet'e dnld ve ok az bir zaman sonra imdiki Sultanahrned meydannda brahim Paann konanda Mustafa Sultan, Mehmed Sultan ve Selim Sultann snnet dnleri yapld. Bu dn hafta gece ve gndz devam etti. Beinci Seferi Hmayun Viyana nlerinden ayrlan slm Ordusu, keferenin kalbine drtt korkuyu ikibuuk sene sonra unuttuunu grd. nk, Macaristan Kraln, adken ve Ferdinand aralarnda birleerek rahatsz etmeye baladlar. arlken'in ve Ferdinand'n bu yaptklar yedikleri sillelerin acsn unuttuklarn gsteriyordu. mr at srtnda gemekte olan hazreti Padiah yine ordusunun nne dt, bu sopa dknlerinin taynn vermek zere yola koyuldu. Bu sefer arlken esas hedef olduundan Almanya'ya harb iln olundu. Alman eyaletleri olan baz yerler batan ayaa dolald halde ariken meydan savana cesaret edemeyib hep kat. Avusturya Imparator'u Ferdinand ise korkudan yrei azna gelmi, Hazreti Padiaha Macaristan ilerine karmyacana dair sz verip sulh istemiti. Sulh teklifleri daima Osmanl'nn kabul ettii eydir. nk kardan gelen sulh teklifi bir aman dilemedir. Mslmanlar aman dileyene kl vurmazlar. Bylece Avusturya ile ilk defa sulh yaplm oldu. urada unu da belirtelim ki, arlken, slm Padiahnn karsna kamazken durmadan sadrazam brahim Paa'ya mektup yazar ve sadrazama mektuplarndan biraderim diye hitab ederdi. Bu sebebten Alman tarihiler arlkeni, bu biraderim hitabndan dolay Alman imparatorunu, Osmanl Sadrazam ile ayn mertebede grmeyi inta ettirdiinden dolay tenkit etmilerdir Btn bunlar Hicr 938-939/Mild 1533'de cereyan ediyordu. Altnc Seferi Hmayun Irak Seferi Irak seferi Sultan Kaanuni'nin 6. seferidir. Hicr 940/Miid 1536'da sona ermitir. Tebriz havalisinde ah smail artklar ranllar Bitlis civarnda hkmferma olan Bitlis hkimi, Safev devletini yeniden ihya etme hayallerine kaplm olduklarndan, Devleti Osmaniyye'nin zafer sancaklarn o gzel diyarlarda yeniden dalgalandrmasn icab ettirdi. Sadrazam kumandasndaki orduyu muazzama Van, Erci, Adilcevaz, Ahlat taraflarn; ranllardan ve onlara mtemayil beylerin elinden tekrar alarak snrlarna dahil eyledi. Osmanl

Sanca Tebriz kalesine ekildiinde Hazreti Padiah da maiyyetindeki byk bir ordu ile terif edip, Tebriz kal'asn ereflendirdiler. Sdrazam b rahim Paa'nn yaplmas kararlatrlan btn ileri yaptn bunlar muvaffakiyyetle bitirilmi olduunu gren Kaanuni Sultan Sleyman Han zaferlere bakan gzlerini ve atnn dizginlerini Irak-i Acem'den Irak Arablarna doru evirip, trl zorluk ve skntlara duar olarak fakat dudaklarndan lfz celli, elinden klc drmiyerek sabrla fetih yolunda yryp, sonunda Badad ehrine vard. Badad kapssn bu anl gaziye ve onun mbarek ordusuna gnl holuu iinde at. Bu srada Fransa'dan gelen Lafavre adl bir eli Padiah Hazlerini ordughta ziyaret etmiti. Bu ziyaret iki ania-nna ile neticelenmi, biri siyasf, dieri ticar anlamadr. Bun-larglan ticari olan Ahdi Atik yni Franszca Kapitilasyonlar idi. Bitapitilasyonlar sonradan bamza bel olduu iin, Kaanuni Sultan Sleyman Hazretlerini yanl bir anlama yapmakla sulayan bir ok kimseler olmutur. Bunlar eitli mevki sahipleri olduu gibi Cumhuriyetin ilnndan sonra okularda Osmanl Padiahlar aleyhinde yaplan tedrisatta, ok nemli bir malzeme olarak kullanlmtr. Zamann en zek, kltrl ve kudretli Sultan olan Hazreti Padiah phesiz ki dar ve ksa grl olamazd. Dnyann gelmi gemi en byk amiralini, Barbaros Hayreddin Paa'y Devleti Aliy-ye'nin hizmetine ekebilmi olan bu Sultan Ahdi Atik'e imzasn koyarken phesiz ki, bu slm milletinin en kk bir menfaatini dahi gzden uzak tutmamtr. Fakat btn anlamalarn tesiri, kuvvetli olduka vardr. Kuvvetini muhafaza edemedikten sonra hangi devletle olursa olsun, ne artlarla olursa olsun yaplan anlamalar zayf olann aleyhine, kuvvetli olann lehine iler. nk dnyada klla, kalem birbirinin desteine muhtatr. Klca istinat etmeyen kalem gsz, kaleme dayanmayan kl ise krlmaya mahkmdur. Nasl ki cennetmekn Hazreti Fatih Sultan Mehmed Han, Patrik ve Patrikhaneyi lavetmiyerek hristiyan dnyasnn daima iki bal olmasn temin etmi ve onlarn ittihadn nlemiti. Kuvvetli olduumuz zamanlarda Patrikhane daima istediimiz istikmette hareket etmek mecrubiyyetinde kalmtr. Fakat salibin, hille olan dmanl frsatn bulduu zaman su yzne kmtr. Gerek Sultan 2. Mehmed devri, gerekse mtareke yllar salibin, hille kar hanane ve cani-yane ihanetleri ile doludur. Kapitilasyonlar bugn bir yalnz tarih ilminin mevzuu deil, ok dikkatle aratrlacak ve kesin olarak taraf tutmadan karar verebilecek, Allahtan korkar, Peygamberden utanr ve er'i erifi kaytsz artsz kabul eden ve ona ittiba eden iktisat, sosyal bilimci, hatta deniz ticareti ihtisasnn elemanlarnn iidir. Hicr tarihi, Mild tarihe evirmesini bilmeyen szde ilim adamlarnn ii deildir. Irak seferi nihayete ermi, Orduyu hmayun zaferle dnd yolda birtakm nizamszlklar dzelte dzelte Dersaadet'e doru yol alrken Sadrazam Makbul brahim Paa, bir-cOk zaferlerin sahibi hissedar olduundan marmt. Hatta bir seferinde arlken'in elisine Ben bir ey istersem Padiah Hazreteri derhal kabul eder. Padiahmz Efendimiz bir ey isteyip, ben de onun istediin istemezsem o ey olmaz diyerek gurur ve kibir adl eytann kucana

dmt. Bu seferin dnnde de kendisine Serasker Sultan unvann benimseyince izmeden yukar km oldu. Hicr 942/Mildl 1536'da Orduyu Hmayun Dersaadet'e dahil oldu. Az bir mddet geince Sadrazam Makbul ibrahim Paa, yatanda bodurularak Maktul brahim Paa adn ald. Fakat bu ad onun lmle bulumasndan sonra ald ad olduundan o ad kulanamad. Sadece tarihlerde nce Makbul sonra Maktul adyla geen bir sadrazam oldu. Kaanun Sultan Sleyman Hazretleri bu Irak seferinde Badad'da drt ay ikamet ettii srada mm- 'zam Hazretleri'nin, Abdlkdir Geyln (K.S.) kabirlerini buldurup onlara gzel birertrbe ina ettirmi ayrca mam Hanbel Hazretlerinin de kabrine bir trbe yaptrarak slm byklerine kar olan vazifelerini yerine getirmeye alm oldu. Kanni'nin Yedinci Seferi Korku Seferi Korfu seferi Kaanuni Sultan Sleyman Hazretlerinin yedinci seferi hmayunudur. Muhatab Venedik Cumhuriyeti'nin ahsnda kfirlerdir. Devlet-i Osmaniyye daima ahde vefa gsteren bir devlet olarak cihan tarihinde muvafk muhalif herdesin ittifak ettii bir devletti. Kendileriyle sulh yapt kirnselere, sadece kt zerinde yazlanlara riayet etmekle kalmaz, slm'n, kalbleri slm'a sndrma metodunu da tatbik sahasna kendiliinden getirir. Bylece bu asil ve necib nnilletle sulh yapma erefine nail olanlar huzur iinde yaarlardi. Ta ki, bu kendi cibilliyetlerinin icabj, dn ptkleri eii srma, attklar imzay mrekkebi kurumadan yaladklar na kadar devam eder, ufak ufak ihanetlere balar ve nihayet ge kalkan, fakat indii zaman un ufak eden Osmanl yumruu tepelerine inerdi. O yumruu yedikten sonra akllar bana gelir, yeniden sulh yapma yollarn ararlard. Bu sefer de byle olmutu. Venedik Cumhuriyeti, Devleti Aliyye ile sulh halinde iken arlken ile sulh ve bir takm anlamalar yapmt. Halbuki arlken'in aras Devleti Osmaniyye ile son derece gergin hatt ilna lzum grlmemi bir harp halinde idi. arlken ise donanmasn Tunus zerine sevk etmi oray zabt edip 20.000 mslman akl almaz ikencelerle yok etmi, deta bir katlim icra etmiti. Kaanuni Sutan Sleyman Hazretleri 6. seferi olan Irak seferi hmayununda, denizlerin kontrol ve Endls Emev Devletinin mensuplarnn spanyol engizisyonundan kamalarna yardm eden gemileri kuzey Afrika'ya geebilmeleri iin bir emniyet tertibat olarak Osmanl donanmasn Barbaros Hayreddin Paa Hazretleri kumandasnda Akdeniz'de vazifeli klmt. Bu donanma, sz konusu katlim haberini alnca spanya donanmasn ve onun komutan olarak mehur Amiral Anderya Dorya'y karsnda buldu. Defaatle yaplan savalarda Donanmay Hmayun o byk denizci bid ve zhid Barbaros Hayreddin Gazi'nin kumandasnda daima zafer buluyor fakat kurnaz Andrea Dorya bir trl ele gemiyordu. Bunlar olurken Hazreti Padiah Irak seferini bitirmi ayann tozunu silmeden Korfu seferi denilen bu sefere balamt. Korfuya gelen Sultan Hazretleri spanya, donanmasna yardm yaptklar

iin Korfu'yu zabt etmek zere muhara-saya ald. Lkin Korfu kalesi metanetle dayand. radei Se-niyye muhasarann kaldrlmas eklinde tecelli ettiinden, o klge aknc birliklerinin konroluna braklarak kara yoluyla Hazreti Padiah stanbul'a dnd. Tarihler o srada Hicr 944/MiId 1538 yln gsteriyordu. Kanuni'nin Sekizinci Seferi Bodan Seferi Bodan Voyvodas Petro'nun vergilerini dememesi ve deme hususunda hibir gayret gstermemesi deta bunlar unutur bir tavra girmesi Hicr 945/Md 1539 ylnda; Hazreti Padiahn sekizinci seferi olan Bodan zerine yrmesine sebeb oldu. Orduyu Hmayun Bodan topraklarna daha . yaklarken Petro'ya kamaktan baka yaplacak bir ey kalmamt. Hazreti Padiah, kendi saraynda yetitirmi olduu stefan' ki, Petro'nun kardei idi. Bodan Voyvodalna tayin ve iki senede bir Bodan vergilerini toplayp bizzat Voyvoda, Payitahta yni stanbul'a getirmekle emir olundu. Devleti Aiiyye Ordusu yine zaferle Dersaadet'e avdet etti. Hindistan'n mdadna Gidi Hindistan'n Gcrat hkimi Bahadr ah, Portekizlilerin devaml tevaczlerinden bizar olmutu. Gn getike bu tecavzlere mukavemeti azalyordu. Kfir Fransuvan'n dahi yardm istedii, Cihan Sultan Kaanuni Sultan Sleyman hazretlerinden yardm istemeyi uygun grd. Deilmi ki, mslmanlar bir vcud gibidir. Eer vcudun bir zas rahat-szsa bu btn vcudun zdrap ekmesine sebeb olur. Deil ki Kaanuni Sultan Sleyman Hazretleri, Devleti Osmaniy-ye'nin Padiah, din- slm'n hlifesi idi. phesiz ki bir istimdada, bir yardm talebine bigane kalamazd... Derhal kaleme ald bir mektupla Hazreti Padiah yardma ard. Halifeyi ryi zemin olan Kaanuni Sultan Sleyman Han derhal gereken emirleri verdi. Svey'te byk bir donanma tertib olundu. Kumandanlk seksen yandaki delikanl, Hadim Sleyman Paa'ya tevcih olunup o taraflarn meseleleri hl olunsun meyannda ferman hmayun bildirildi. O kahraman Paa ilerlemi yana ramen gen bir delikanl gibi ftursuzca verilen vazifelen ifaya koyuldu. Hindistan sahillerine yolland. ok ksa zamanda Aden'i feth etmiti. Aden emirini aman verdii halde sonradan ldrd ve mal ve mlkn ald rivayetleri btn Hindistan sahiline duyuruldu. Bu rivayetler tam aa kmamakla beraber o srada Osmanl'dan yardm taleb eden Bahadr ah'n, bir i darbe ile devrilip onun yerine kardei Mahmud ah'n tahta gemesi ve bu rivayetleri esas ittihaz ederek Portekizlilere bir anlama teklif edip, Osmanl'ya kar mterek tavr almalar tam manasyla bir siyas ihtirastan ibarettir. Dorusunu Allah bilir. Dvetilerle, Portekizlilerin birlemesi phesiz ki Osmanl donanmas iin byk bir tehlike tekil ederdi. Sakaln sava alanlarnda artan Hadim Sleyman Paa bunun zerine hareketinin arln Yemen zerine kaydrm

ve Yemen'in byk bir blmn Osmanl hududlanna ilve etmitir. Dersaadet'e dnen Hadim Sleyman Paa, Hazreti Padi-ah'n takdirlerine mazhar olmu ve ilerlemi yana ramen dnyann ta br ucunda yapt hizmetlerle bu takdir ve iltifatlara haliyle hak kazanmt. Kendisine artk stirahat etmesi rica olunmu ve o da bu ricay bir emir olarak kabul ederek istirahate ekilmiti. Bugn Rusya ile arpan Afganistan'a asker gnderelim diyen adama; glenler, yahu hangi zamandayz diyenler, ecdadmzn 440 evvel yni Hicri 946/Mild 154O'ta seksen yanda bir paay 20.000 askerle gnderdiini ve Devleti Aliyye sancan orada zaferle dolatrdm hatrlasalar acaba biraz kzarrlar myd? Bugn dnyann neresinde olursa olsun bir mslmann burnu kanyorsa ve biz bundan mteessir olmuyorsak ve buna sebeb olanlar lanetlemiyorsak biz ancak zayf man sahibi msl-manlarz, bunu bilmemiz lzmdr. Baz Mhim Vak'alar Bu blmde baz vak'alara satrbalar halinde temas ederek birtakm nakiler yapmay uygun grdk. stanbul ok byk bir yangn geirdi. Bu yangn byk hasara yol at. Yangnn arkasndan meydana gelen salgn hastalk veba eklinde teceli edip, bu salgnda Sadrazam Aya Paa dahi vebaya yakalanarak vefat etti. Sadrazamn vefat zerine mhr hmayun kinci Vezir Ltfi Paa'ya tevcih olundu. Aya Paa merhum son derece muhterem bir zat olmakla 120 adet ocuu olduu rivayet olunur. ehzade Bayezid Sultan ve Cihangir Sultan'n snnet dnleri, Mihrimah Sultan ile Rstem Paa'nn izdivalar Haz-reti Padiahn hazr bulunmasyla icra olunmutu. Macaristan Seferi Dokuzuncu Sefer Kaanun Sultan Sleyman Han dokuzuncu seferini; kendisinin kral tayin ettii Macar Kral Jan Zapolya'nn lmesi ve onun yerine Macaristan tahtna onbe gnik olu stefan'n resmen kral iln edilmesi ve Avusturya mparatoru Ferdinand'n bu durumu kabul etmemesi, Macaristan'n dahili ilerine karmaya balamas yznden yapmak mecburiyetinde kamt. yle ki: Sultan Hazretleri derhal kuvvetli bir ordu tertib edip Macaristan topraklarna dald ve atnn dizginlerini Budin kala's nnde kst. Budin'e vali olarak, Badad Valisi Sleyman Paay, stefan rtn ispat edince onu tanma artyla tayin etti. Ayrca kad ve memurlar da tayin ederek Budin'in bir Osmanl vilyeti olmasn temin etti. Bu durum Almanya ve Avusturya'y istikbal ierisinde korkulara salmaya sebeb1 urken, ftaptan- Derya Barbaros Hayreddin Paa, ispanya donanmasn Akdeniz'den komu artk Akdeniz bir Trk l halini almt. Hatta bu arada Nis ehrini topa tutmutu. Donanmay

hmayun, Roma dolaysyla Papa'ln iskelesi saylan Ostiya'ya gelince Papa dahil herkesi bir korku alm, Roma'y1 zabt etmeye geliyor zann ile milet ne yapacan armt. oluk ocuunu yanlarna alan aileler mal ve mlklerini brakarak kaacak delik aramaya baladlar. Fransz elisi, dman olarak gelinmediini bir mektupla bildirerek Romallarn ve Papa'nin gnln biraz ferahlattlar. Macaristan seferi ve Barbaros Hayreddin Paa'nn muvaffakiyetleri Osmanl Devletinin karalar ve denizlerde en byk ve kuvvetli olduunu cihana bir daha ispatlam oldu. Tarihler Hicr 947/Mild 1541 yln gsteriyordu. Avusturya Seferi Onuncu Sefer Kaanuni'nin onuncu seferi olan bu sefere Avusturya seferi denilir. Budin'in, Osmanl'nn bir vilyti haline gelmesine tahamml edemiyen Ferdinand, yeniden bir takm tedariklere girmee balad. Hazret! Padiah, tedariklerin mahiyyetini renince derhal Ali Bey kumandasnda Tuna'ya 370 gemi ve bol miktarda zahire gnderdi. Hakikaten bu sefer-i hmayun en mkemmel ve en intizaml seferlerin arasnda zikredilir. Edirne'den hareket eden orduyu hmayun, Bosna'ya vardnda Bli Paa'nn lm haberini ald. Bli Paa'nn vefatna zlen Sultan, onun yerine Yahya Paazade Mehmed Paa'y tayin _etti: nce Valpo ehri sonra Siklos ele geirildi. Arkasndan Gran fetih olunarak, Bdin'e ilhak edildi. Macaristan'n eski krallarnn gmldkleri Stuhl-Vesen-burgh ehri de feth olundu. Sancan idaresi Ahmed Paaya verildi. Rakza Cumhuriyetine, Venedik Senatosuna, Fransa Kralna zafernameler gnderilmiti. nk btn Macaristan'n, Avusturyallar elinde olan yerleri feth olunmu ve Macaristan bir Osmanl eyaleti olmutur. Pete'ye gelen orduyu hmayun Kasm aynda Belgrad'da mcahidini mkfatlara gark eden Sultan Hazretleri Dersaadet'e dnmeye hazrland. Bu esnada en sevgili ehzadesi ehzade Mehmed Sultan'n vefat haberi geldi. Padiah Hazretleri bu habere ok zld. Ancak ne bir isyan ne de tuyan gerekmediini bilen bir m'min olarak Yenieri mahallesi yaknlarnda imdiki eh-zadeba'nda defnini, trbe ve camiyi Mimar Sinan'a yaptrlma emrini vermiti. Bugn Mimar Sinan'n eseri olan trbesinde ve ehzadeba Camii olarak anlan bu klliye gnmz tekniine kendini hayran brakacak br bide olarak mslmanlara hizmete devam ediyor. Hicr 950/Mild 1544. Iran Seferi Onbirinci Seferi Hmayun Avusturya seferinden dnen orduyu hmayun ve Hazreti Padiah; dhildeki huzursuzluklar tanzim ve yeni seferlere hazrlk saylacak bir sulh devresi plnlad ve bu be sene srd. Nihayet Hicr 955/Mild 1549 ylnda onbirinci sefer olan ran seferi geldi att. yle ki, ran ah Tahmasb, daha evvel

Osmanllarn kendi hududlarna dahil etmi olduklar topraklar geri alma hlyasna duar olmutu. Bunlar yni bu hlyasn tatbik sahasna koymaa balad an Tahmasb'n kardei Mirza, aabeyinin yanndan kap, Kaanuni Sultan Sleyman Han'a intisap etti. Bu intisap; ah Tahmasb'n Hazreti Padiaha serzenili bir mektup yazmasn icab ettirdi. ah Tahmasb mektubun dozunu iyi ayarlayamadindan hele hele kardeinin iadesini isteme bahtszlna dmesi ak bir hakaret saylrd. Osmanii Devleti kendisine snan bir adam iade edecek bir devlet miydi ki byle bir istekde bulunuluyordu. Bu aka hakaretti. Mektubun cevab onun zerine seferi hmayun olmal idi ve yle oldu. Padiah Hazretleri byk bir ordu ile Konya istikmetinde vrye geti. Karaman valisi olan ehzade Mustafa Sultan fevkalde bir devlet adam, ok kuvvetli ve zek bir kumandand. Askeri yanna alp, Hnkr babasn karlamak ve ona mlki olmak zere hazrlklar yapmt. Babasnn ordusuna iltihak ettiinde Cihan Padiah ok memnun olmutu. Yalnz u da gzden kamamt ki, ehzade Mustafa'nn birlikleri son derce mkemmeldi ve sanki taht ehrine yerleecek bir edada idi. Bunlar olurken Grcler, Devleti Aliyye'ye isyan mahrye-tinde ba kaldrrlar. Bu fitnenin de sahibi ran'dr. Orduyu hmayunun bir blm bu fitneyi bastrmak zere grevlendirilir. Hazreti Padiah yoluna devam eder. stikmet ran hudududur. ah Tahmasb'n ele geirdii Van kalesini kurtarr. Oradan Nahcivan ve Revan zerine yrnr. O srada Grclerin meelerini halleden kuvvetler gelir ve orduyu hmayuna katlrlar. ah Tahmasb, hududlarnn boyunda gezinen Padiah zaman ve orduyu muazzamayi grnce gerilere ekilmekten baka are bulamad. K yaklarken orduyu hmayun stanbul'a dndnde tarih Hicr 957/Mild 1551. Onikinci Seferi Hmayun Nahcivan Seferi Veya nc ran Seferi jkinci Vezir Ahmed Paa bat hududlarmizda serdar olarak ;rn bayran erefle dalgalandryor, kale stne kale fe-jhleri yapyordu. Bu cmleden olmak zere Tamvar, Lippa Salimos kaleleri Osmanl'nn oldu. Bu arada Hadim Ali .jsa da birok muvaffakiyetlerden sonra Bdin ehrine dnnde yannda drtbin esir vard. Macaristan ovalan ze-, Avrupa nehirlerinin sularnda susuzluk gideren Osanl ordusunun atlan, zafer zerine zafer kazanan svarile nee iinde boy gsteriyorlar, adalet, temizlik ve alnlk tayorlard Avrupa'ya... Bu srada yine ranllar Osmanl hududlarn tecvze ba-. Ya altma yaklaan Padiah bu sefere gidip gitmemekte veya serdar tayin edip etmemek arasnda dncelere dalmt, zn ve meakkatli yolculuklarn yapld onbir et sefer yapmt o kahraman padiah. Seferlerin en gediklisi oydu. nk muvaffakiyet; onun nderliinde Osmanl'ya kendisini ikram ediyordu. Padiah kararn vermiti. ran Seferini Sadrazam Damad steni Paa ynetecek, Macar hududlarn kontrola ise kin-0 Vezir Ahmed Paa tayin olundu. nc

Vezir olan Rumeli eylerbeyi Sokullu Mehmed Paa ise ran seferine takviye olmak zere Tokat'a gnderilmiti. Bu srada; Yenierilerin, sultan Hazretlerinin yalandn, ;.fere kumanda edemeyecek kadar yorgun olduunu, bu sebeble ehzade Mustafa Sultan'n tahta gemesi icab ettiini ileri srmelerinden bahis eden bir mektup gnderen Veziriam Damad Rstem Paa, bu szlere kendisinden baka herkesin ittifak ettiini bildirmesi zerine Hazreti Padiah orduyu istirahata, veziriazam yanna artan emrini gnderdi. Hicr 959/Mild 1553 tarihinde bizzat Sultan Hazretleri sefere kacan btn menzillere duyurdu. Sefere kan orduyu hmayun Padiah Hazretlerini balarnda grnce evkinden ve keyfinden memnuniyetini her an gsteriyordu. ehzade Bayezid Saltanat Kaymakam olarak Edirne'ye gnderilmiti. ehzade Selim Sultan ise Bolvadin'de pederine mlki olmu ve elini pmt. ehzade Mustafa Sultan ise Ereli'de babasn karlamaya km fakat bu sefer kendisini bekleyen akbetten habersiz gelen vzeray karlad. Resm merasim yapldktan sonra misafirlerinin hediyelerini veren ehzade Mustafa Sultan ertesi gn babasnn elini pmek zere Ota Hmayuna hareket etti. Yolda Yenierilerin durmadan ehzadeyi alklamalar, byk sevgi gstermeleri ehzade'nin hayat iin bir dnm noktas tekil ediyordu. Bu durum kendisine yazlan mektubun doruluunu gsteriyordu. ehzade Mustafa Sultan Otaa girdiinde babasnn pecei elini ararken, kendi hayatna son verecek yedi tane celltla karlat. Babasndan istimdad ederken bu yedi dilsiz cellt ehzadenin hayatn sona erdirdiler. ehzadenin cenazesi Bursa'ya defn olunmak zere gnderilirken, Yenierilerin feveran zerine Damad Rstem Paa Sadrazamlktan uzak-iayordu. ehzade Mustafa Sultan ceddi kinci Sultan Murad Han'n trbesine defnolundu. Aabeysinin durumunu haber alan kk ehzade Cihangir Sultan zntsnden hasta olmu ve ksa bir mddet sonra o da iyileemiyerek vefat etniti. Cesedi ehzadeba camiindeki bir trbeye defn olundu. Hazreti Padiah iki olunun bu lm zerine son derece zlmt. Olu Cihangir'in adna izafeten bir camii yaplmasn emir buyurdu. Bu camii bugn bulunduu semte adn vermitir. Bu seferi hmayun bir ran seferinden ziyade ehzade Mustafa Sultan Meselesinin halli olarak da vasflandrlr bir ok tarihlerce... ehzade Bayezd Sultan'n dam nnde ehzade Mustafa Sultan'in boduruluu, onun zntsnden rakik kalbine gelen kriz yznden hayata veda eden ehzade Cihangir Sultan rnekleri dururken, saltanat frlda.evirmeye gayret iin insann mutlaka ayr bir yaratl olmas icab eder. ehzade Bayezd Sultan, Hanedan Osmaniyye'nin deerli bir mensubu olarak bu tehlikeli oyunu oynamaya alt fakat kibet ona da lm sundu.

Anlatlr ki; ehzade Selim Sultan (sonradan tahta o geti) yaknlarndan birine sorar: Benim iin ehali ne dnr? Cevab ikaz mahiyetindedir. Ordu pederinizin yerine ehzade Mustafa Sultan, tahtta grmek ister. Fakat peder ve valideniz; kardeiniz Bayazd Sultan ok seviyorlar. Sizin lfnz hi bir yerde edilmiyor. ehzade Selim Sultan'n cevab daha muhteem ve artcdr: Ordu varsn Mustafa'nn padiahln istesin; anam ve Padiah babam varsnlar Bayazd biraderimi sevsinler. Amma. Cenab- Mevl isterse taht- Osman Selim'in olacaktr. Hakikaten herkes saltanat kavgas iin pala syrrken, politika emberini evirirken Selim Sultan'n tevekkl onun iradei lhiyye bahsine vakf olduunun kesin bir iaretidir. ehzade Selim Sultan'n hakikat olan bu szlerini nakilden sonra Bayazd Sultan'n kaderi olan lme nasl duar oluunu ksaca anlatalm. ehzade Mustafa'nn idamn emretmek phesiz ki Koca padiah zmt. kinci bir evlt acs eklenince ki, Cihangir Sultan'n vefatyt. Yaral kalbi baba ilk isyann yakalad ehzade Bayazd' Hrrem Sultannda srarlar ile affetti. Bayazd yapt isyann farknda olduundan bar erbetini eline tututuran babasnn sunduu erbeti zehirlidir korkusuyla bir mddet iemeyip endieyle bekledi. Sultan Kaanuni Hz.leri durumu grnce olunun elinden ald barda bir dikite bitirdi. Belki de Snneti erife uygun im^ tarzn ilk defa terketmi oldu koca Padiah. Evet olu ona itimat edememiti. Affa inanamamt, ban merasiminde annesi Hrrem Sultan bulunduu halde. Bu tereddd onun bu ilere yeniden teebbs edeceini gsteriyordu, nitekim etti de... ehzade Bayazd Sultan Amasya'dan, Aabeyi ehzade Selim Sultan'a ki, o srada Saruhan Sancak Beyi idi, hakaretlerle dolu mektup gnderdi. Fakat bu mektubu Bayazd'a yazdran Mustafa Be adl bir dolap olduu birok tarihlerde yazldr. Bu haraketlerden haberdar olan Kaanuni Sultan Sleyman; Sokullu Mehmed Paa kumandasndaki 20.000 kiilik bir kuvveti Bayazd SuStan'n zerine gnderdi. Konya ovasnda yaplan sava devlette, yni Sokullu Mehmed Pa-a'dan kald. Bayazd malp ve mnhezim olarak ran'a snd. te bu ran'a snma onun en byk hatas oldu. ah Tahmasb Osmanl'nn byle bir ehzadesi eline gelir de se-__Yi-nmez mi? Dman sevindiren Bayazd Sultan ne dereceye der... Kaanuni, ah Tahmasb'a yazd mektupta iltica isteini kabul etmemesini yazar, Fakat ah Tahmasb u anda politikasna uygun bulmadndan bu talebi red eder. Ayrca bizzat ehzadeyi karlamaya gider. Bir mddet sonra ehzadenin etrafndaki asker birliin kuvvetinden rkmeye balyan ah, artk ehzadeyi gzden karmtr. Kendisini ve drt ocuunu tutuklatp zindana atar. Bu srada Osmanl Devleti ile mzakereler neticelenmi,

Cellt Ali Aa'ya ah'n zindanna girip onlar bomak kalmt. Bu be ceset Sivas'a gtrlm ve kuzey kapsnn yanna defnolunmulardr. Ve hakikaten lemlerin Rabbi'nin takdiri ehzade Selim'in padiahlm ki son ehzade o kalmt artk... ' Kann'nn Son Seferi Hazreti Padiah, evltlarn kaybetmenin znts bu arada baz mhim vaka'alar sebebi ile bir hayli yorulmu ve ypranmt. Padiahl 46 yla varan bir mddeti bulmu ve bu krkalt yln yansndan ou at srtnda, kl elde, gz dmanda, fikir milleti islmiyye'nin rahat ve huzurunu, kalb ile Vacib-ul Vcud'un, yni Hakk (Cele Cellhun) emirlerine ak olarak gemiti. Sleyman Kaanuni'nin kz Mihrimah Sultan, kalb gz ak bir mna hanm olarak, slm iin Ai-lah iin cihad etmeyi kendine vazife bilen babasnn bu husustaki en byk yardmc ve tecikisiydi. Kaanuni Sultan Sleyman Han'n Zetvar seferi adn alan ve son seferi olan bu seferi anlatrken u mealdeki Hadls-i erifi okuyucularmza hatrlatyoruz: Allah yolunda cihad ederken lenler ehiddirler. Kaanuni Sultan Sleyman Dersaadet'ten ayrldktan sonra rahatszl artt. At stnde durmas bile artk zdraplar veriyordu. Bunun iin tekerlekli taht'a benzer bir araba yapld. Sadrazam Sokullu Mehmed Paa nden ilerleyip arzal yollar nisbeten dzgnletiriyor, sevgili padiahnn, o muazzez vcudunun daha az incinmesine gayret gsteriyordu. Byle uzun bir mddet yolculuk yaplmas Padiaha iyi gelmi, nisbeten kendisini toparlamt. Bu arada Trakya, Bulgaristan ve Srbistan geilmi idi. Belgrad'a gelindiinde Hazreti Padiah Orduyu Hmayunu toplad. Bir resm.geid yaptktan sonra zaferler kokusunun yabancs olmayan atnn zerine bindi ve Tuna byle at stnde geildi. Macaristan Kral gen Zapolya, Hazreti Padiah yannda asilzadeleri olduu halde iten gelen bir samimiyyetie karlad ve kendisine ok kymetli hediyeler sundu. Hazreti Padiah bu durumdan ok mtehasss oldu. Zapolya'y gzlerinden pp onun Macaristan Kralln kuvvetlendireceini vaat etmek ltfunda bulundu. Zapolya'y uurlayan Hazreti Padiah, Drava nehri zerin de yzyirmi dubadan kurulmu uzun bir kprden ordusunu geirterek Erdel topraklarna varld. Kaanuni ikiyzbin kiilik ordusunun geiini Tuna'dan getirttii bir kalyondan se-retti. Bu ordu sevgili padiahlarn zafer lklar ile selmlad. Bilindii gibi Bdin ve Belgrad, Devleti Aliyye'nin bu blgede iki kuvvetli istihkamyd. Buna bir nc istihkm ilvesi olarak Zigetvar kalesini dnen Padiah Cihan, orduyu hmayunu Zigetvar kal'asna sevk etti. Bdin Beylerbeyi Arslan Paa orduyu hmayuna zaman kazandrmak iin halisane bir niyetle Salmo Kontu'nun zerine yrd fakat muvaffakiyyet temin edemedi. Kesin bir malbiyyet de almam olmasna ramen yapt hatalardan ikisi ok nemli idi. Birincisi kendi insiyatifiyle dman ...zerine yrmt.

Halbuki devletin bir politikas vard. sti -aresiz hareket iyi netice verse bile makbul grlmezdi. Tarih byle olaylarla doludur. kincisi ise Sadrazam Sokulu Mehmed Paa'ya yedii mektuplar hiyerariyi ortadan kaldran seviyedeydi. phesiz ki Aslan Paa bu hatalar biliyordu. Fakat byle yapm olmas meselede mevzi olarak hakl olmaya dayanyordu. Mevzi hakllk genede hakll getirmiyordu. Devleti Osmaniyye bir kl gibidir, bir taraf keskin bir taraf ise keskin deildir. Muvaffak olmak iin ne lazmsa iste al. Fakat muvaffakiyet husule gelmezse ba gider. Muvaffakiyet temin olursa elde ettiinin bir ka misli padiah iltifat ve hediyelerine gark olursun. Aslan Bey'in ansna ba vermek dmt. ki rekt namaz mteakip boynunu uzatt ve bu i bitti. Zigetvar kaesi, Avrupa'nn nl kumandanlarndan Zrinyi tarafndan mdafaa olunuyordu. Devleti Osmaniyye kahramanlar her zaman takdir etmi kahramanolu kahramanlara ait bir devletti. Zrinyi'ye Hrvatistan valiini vereceini kaleyi kan aktmadan teslim etmesini istediler. Zrinyi bu taebi geri evirdi. Osmany'ya den bileinin hakkyla kaleyi geirmekti. Ve hcumlar balad. Kale son derece metin bir kale olduundan dmyordu. Beri tarafta Cihan Padiah ok araan nefeslerinin arasnda mcahidlerin halini soruyor ve Ah Zigetvar ne zaman bana yr olacaksn? diye syleniyor, Bana bu kal'ay ne zaman vereceksiniz? diye Sokulu ve yanndakilere soruyordu. Zrinyi, mcahidlerin hcumlarndan bunalm artk talihin yardam etmeyeceni anlam anna lyk bir lm aramaya balamt ve o bir huru hareketiyle elinde klla lmek olabilirdi... Zrinyi btn askerlerini toplayp onlara bir hitabede blun-du ve konumasnn sonunu yle balad: Benimle lmek istiyeler yanma gelsin deyince 600 kii yanna geldi. Kllarn ektiler, kapy atlar ve mcahidlerin zerine saldrdlar. Daha ilk anda Zrinyi bana isabet eden iki mermi ve gsne saplanan ok ile arzulad lme kavutu. Fakat daha gzel bir eye kavutu. Civanmerd slm askeri bu kumandann cesedini yerden kaldrp bir top arabasnn zerine saygyia koydular .Kfir de olsa bir askere gereken hrmeti nsteren millet phesiz ki Zrinyi'den ok daha bym oluyordu tarih huzurunda... Huru iin kan Zrnyi intihar ekibi bir anda yok edilmi ve ak kapdan kaleye dalan mcahidler Zigetvar' anl Hi-ll'e kavuturmularsa da, ota hmayununda Cihan Padiah son nefesini veriyordu. Bir ok tarihler bu zafer haberini alamadan ldn syledikleri Kaanuni Sultan Sleyman Han'n tazarrular bu kal'ann kendisinin olmasn istedii, duay kalbiyi yerine getirdikten baka dua'y fiili'yi de yerine geiren bu yce Sultan, Vel Padiaholu, Vel Kaanuni Sultan Sleyman Han elbette alndn grmt. nk lemlerin Rabbi Allah (C.C.) vel kularnn dualarn kabul ve semeresini gsterenlerdendir. Zigetvar, Osmanl'ya yr olmu, Cihan Padiah ise her zaman beraber olduu Rabbine dnmt. Sokullu Mehmed Paa'ya den ise durumu hi belli etmeden yeni padiah taht'a geene kadar Hazreti Padiah sa gsterebilmekti.

Derhal onun imzalarn kullanarak her tarafa zafernmeler gnderip fetih haberlerini mjdeledi. Asker zaferlere kavutuundan Zaferler Padiahna du ediyor, Sokullu savata muvaffakiyetler gsterenlere hediyeler sunuyor, Padiah rahatsz olduundan bu trenlere katlamyor diyerek fevkalde bir ekilde durumu idare ediyordu. Hazreti Padiahn hayatnda 10 says ok byk tevafuklar gsterir. yle ki; Dnyaya terifleri onuncu asr Hicr'nin balarnda olmutu. Osmanl Devleti'nin onuncu padiah oldu. Kendi zamannda yaayan on hkmdarn en evketlisi ve byyd. Zamannda en byk ehirlerin say ise on adetti. Zaman satanatlannda on sadrazam ve on reis'i kt-tap vazife ald gibi on adet fetih yapmt. Byk adamlar, byk adamlarn yetimesine vesile olurlar. Bu misalden baz isimleri sayarak cennetmeknn hayatn anlatmaya son verelim. Denizler Padiah Barbaros Hayreddin Paa ve Turgut Reis, Salih Reis gibi denizciler, eyhul slm Ebussuud Efendi gibi yksek dni otorite, dnyann hl hayranln muhafaza ettii Mimar Sinan, irlerden Fuzl ve Bak, mehur tarihi Reis'l Kttap Feridun gibi zatlarn hmisi olmutu. Mimar Sinan'a yaptrtt Sleymaniye Cmiinin avlusundaki, kendinden evvel vefat eden sevgili hanm Hrrem Sul-tan'Ia ayn trbede ebed istirahatghlarnda uyumaktadrlar. Tarihler Hicr 974/Mild 1568 yln gsteriyordu. Kaanuni Sultan Sleyman Han'n safhai hayatn: anlatmay bitirirken iyi biliyoruz ki, Barbaros Hayreddin Paa'nin mehur Preveze Zaferini hi anmadk. Halbuki bu, Devleti Osmanyye'nin kuruluundan asr sonra dnya denizlerinin hkimi olduunu belgeleyen bir zaferdir.Bu zaferi muhterem M. Erturul Dzda Bey'in sadletirip bu milletin evld-larna kazandrd Tercman Bnbir Temel eser serisinin 14 ve 15'inci kitab olan Gazavat Hayreddin Paa adl eserden ikinci cild sh. 188/19l'den aynen nakli uygun grdk. Hazreti Barbaros Hayreddin Paa'nn Preveze Zaferi Seherde grdm rya O gece Allahm, slm kfirler zerine kuvvetli kl! Islama nus-ret ihsan eyle! Diye sabaha kadar tazarru ve niyaz eyledim. Seher vaktinde uyku ile uyanklk arasnda unu grdm: Yattmz limann yal kenarnda sanki karada bir ok ufack serdin bal km. Amma ol ufack serdin balklarnn iinde iki tane karn yark balk vard. Bunar seyr eder dururken, bir ahs bir al ata binmi dolu dizgin yanma geldi, atn ban ekip durdu. Bir petemal dolusu ufack bal elime verip: Al bunu ya Hayreddin! Halife-i ry-i zemin olan evketlSultan Sleyman'a peke ver, dedi. Sonra karp elime bir rik'a vererek kayboldu. Ben de rik'ay ap baktm. Grdm ki, beyaz kt zerine yeil hat ile Nasrun min Allah ve fethun karib ve beiril m'minne y Muhammed deyu yazlm. Bunu

okuyup yzme gzme srdm. Sana hamd ve krler olsun ya Rabbi! Diyerek uykudan uyandm. Ryay kendim tabir ettim: nalah ol ufack balklar kfir donanmasn firkateleri ve sandallardr. Erzak ve ganimetlerle islm askerinin tok doyum olacana iarettir. Karn yark balklar ise kfirlerin kadrgalardr. Gib bilinmez amma, iinde olan kfirleri firar etmi olmal. Padiah- lem-penah hazretlerine peke ver dedii petemal dolusu ufack balk, inalah, yaknda Bo-dan'n fetih haberi geleceine iarettir. nk imdilerde Padiah- lem-penah Bodan zerine gitmitir. inde nusret yeteri yazl olan rik'a ise, inallah, Allah'n yardm, Pem-gamber'in mucizesi, enbiyalarn himmeti ile dmana man-sur ve muzaffer olmamza iarettir. Diyerek hamd senalar ettim. Baktm ki nusret rzgr ierden dnmeye balad. O zaman: Bismillah, tevekkelt alellah, niyyeti gaza, kasd kfir! Diyerek mbarek bir saatte salpa eyleyip, bdbanlan dkp, pupa rzgrla fecir vaktinde seksen pare gemi olmak zere kfir donanmasnn zerine hcum ettim. Preveze Sava Kfir donanmasnn ise o gece zerine bir pus kt ki bir birlerini grmez oldular. Benim limandan kacam ise hi zannetmiyorlard. Barbaroo bizden korktu, gayri limandan tara kmaz. Derlerdi. Zira kfirler gelip oraya ienger-endz olal gn olmutu. Bizden bir hareket grmediklerinden byle kanaat getirmilerdi. Amma, dman dmann halinden bilmez, demiler. Bizim yattnz Preveze limanndan yle olur olmaz rzgr ile klmaz idi. O sebepten k rzgrn ierden esecei bir mbarek saate tehir etmi idim. ;; Seksen prelik donanmam blm ettim. Tenbih ettim ki: Bizim gemi alay kfirin alayna kar olsun. Bizim firkate alay firkate alayna, kalite alay kfirin kalite alayna mukabil olsun! Bylece taksim edip at ba beraber slm donanmas kfir donanmasnn zerine gitmekte olduk. Amma kfirler karanlk pusun iinde, demir zerinde ken-di havalarnda yatrlar idi. Bizi ardmzdan srp oraya getiren nusret rzgr, varp kfir donanmasnn zerindeki pusu da datt. Kfirler grdler ki slm donanmas zerlerine bindirip varr. O zaman kfirlerin iinde, bir ana baba gn bir aknlk, bir rubulya koptu ki, demek olmaz!

Daha alaca karanlk olduundan demirlerini kesip birbirlerinin zerlerine dp kfirler donanmasiyle mslman donanmas karmakark oldular. Otuz at pare geminin nnde o arka, forsa sancaklann dikip fora alabanda arslanlar gibi yollu yolunca atelerimizi saarak cenge giritik. Kalite alaymz kfirlerin kalitelerini allak bullak edip kimini alp, kimini batrmakta, kimisini ise kfirler brakp kamakta idiler. Firkate alay dahi, kfr firkatelerinin kimini alp, kimini batan kara edip, kimini dahi boup gitmekle idiler. Elhsl kfir donanmas mnhezim olup, askir-i slm mansur ve muzaffer oldu. Kfir gemilerinden sekiz paresi kuru tekne olarak on be tanesi alnd, yedisi batrld. Kfir kalitelerinden yedisi cenk ederek, ikisi iindekilerin brakp kamasyle dokuz kalite alnd. Kfir firkatelerinden on iki pare firkate alnd. Netice-i kelm kfirlerin yz yirmi pare donanmay men-hselerinden otuz alt adet tekne alnd, kalan firar edip gittiler. Firkateler ve sandallar deryann yznden kfirleri devii-iler, kimisi de boulup cehenneme gitti. kibin yz yetmi-.e kfir esir alnd. Byk Ziyafet verdim Aktarmalar getirip limana koduk, sonra kendimiz de eametle tekrar limana girip yattk. Sakatlarmz onardk. Zira )iz de salkm saak olup, iler tutar yerimiz kalmamt. ehit olan gazilerin kimini deryaya kimini ise Preveze'ye lefn ettik. Seksen pare gemideki gazi askerlerden drt yz ehit, se-ciz yz yaral vard. Mecruhlarn yarasn hoa sardk. Bu byk gazann kr iin yzm secdeye koyup amd senalar eyledim. Sabah olunca kaptanlara ve gazilere byk ziyafet verdim, yeyip iip enlik dmanlk ettiler. Bizler bu srr ve sevin iinde iken Bodan'n fethi mjdesiyle Kapcba geldi. Kapcbay ihtiyatan beri edip ge erdirdim. Kaptanlara ve Kapcbaya grdm ryay ve nasl aynen ktn anlattmGryorsunuz bir islm kahraman en byk deniz zaferlerini bile ne kadar tevazu iinde anlatyor... Bundan ders alnsa yeridir. Kaanni Sultan Sleyman'n Hanmlar Ve ocuklar Ylmaz Oztuna; Kaanuni'nin zevcelerinin saysn, drt tane olarak gsterir ve bunlardan 1496'da doup , 1550'de vefat eden ve ad bilinmeyen ancak, Mahmud adl bir ehzadesi bulunan ve kendi makberi ehzade camiinde bulunan bir hanmdan haber verir. 1499'da Bursa'da domu Abdullah kz Mahi Devran Haseki, 1581'de 82 yanda lmtr. Evlilii 52 sene srmse de, bunun fiili olmadn Mah Devran Haseki'nin 1534'den sonra olunun yannda

yaadn bildiriyor. 1553'de yerletii Bursa'da, 28 sene muammer olmu ve olu ehzade Mustafa'nn trbesine defnolunmutur. Kaanuni'nin 3. hanm ise Glfem Hatun adl 1497'de stanbul1 da domu, 65 yanda olduu halde yine stanbul'da vefat eden bu zevcesi 51 sene sren izdiva mddetiyle grlyor ki evlilii 14 yandayken vukubulmutur. Mura-adl bir ehzadesini babas bodurtmutur. Drdnc Hatun ise; Hurrem Haseki Sultandr. 1506'da stanbulda domutur. Ortodoks bir rahibin kzdr, Mslman olmadan nceki esas ad Aleksandra Lisovska'dr ve Roksalan'da denmektedir. Evlendiinde oda 14 yanda olup, 38 yl dnyann en byk devlet bakannn hanm olarak yaamtr. 1558'de vefatn da S-leymaniye Camiindeki trbesine gmld. Muhteem Ka-anuni'ye drt ehzade bir Sultanhanm dourdu. Kz Mihrimah olup, erkek ocuklar, Mehmed, Selim, Bayezid, Cihangir ve Abdullah adl ehzadelerdi. ok hayrat yaptrmtr. Mimar/Sinan' ok altrmtr. Bir de luay'a gz atalm ,.bak-alim bu hususda neler yazm! luay bey, Hurrem Sultan, Mahidevran ve Glfem Hatundan bahsetmekle beraber ad bilinmeyen hanmdan bahsetmez ancak Kaanuninin baka eleri olabileceimde beyan eder. Glfem Hatun'unsa ldurulduunu yazar. Ancak kabir tanda ehide-i saide yazyor olmas yni kutlu ehid mnasna gelen bu ifadenin kt bir eylemin sahibi olmadn akla getiriyor. Hurrem Sultan hakknda luay menei hakknda pek ok eit rivayet ileri srmtr. Ancak stanbul'da dodu dememitir. Mahidevran hatunun, Hurrem Sultan ile hayli diditii ancak galibiyetin Hurrem'de kald, su gtrmez. Kaanuni'nin kzlarna gelince Gluay, Mihrimah hanmsultanin ve Raziye hanmsultan'n kzndan baka kz yazmamaktadr. Mihrimah Sultan Kaanuni'nin tek kz olduu-hususu, Yahya Efendiye ait trbede medfun ve kabir tanda "Tasasz Raziye Sultan Kaanuni Sultan Sleyman kerimesi ve Yahya Efendinin mnevi kz" olduu yazl olmas bylece bir tashihe uram oluyor. Bunun yannda Mihrimah Sultan'in stanbul'da 1522'de doduu ve 25/ocak/1578'de Istanbulda vefat babasnn trbesine defnolunmutur. ok hayrhah bir hanmdr. Edirne-kap'daki Sinan yaps Camii bu hanmsultan yaptrm ve adyla anlmaktadr. zdivac 1539'da Rstem Paa ile olmutur. Rstem Paa daha sonra sadrazam yaplmtr. Hurrem Sultan-Mihrimah ve Rstem Paa Kaanuniden sonra, padiah olmas muhtemel olan ehzade Mustafa'y ki bu ehzade Mahidevran hatunun oludur saf d braktlar. Mustafa'nn bodurulmasn da paylan olduu rivayeti vardr. Sevilen ehzadenin katlini, bu lnn ii olarak tahmin eden askerin tatmini iin ve belki de evldnn zayiinde dahli olduunda phesi olduundan olabilir. Rstem Paay sadaretten azletti. Mihrimah Sultan daha sonra annesi Hurrem Sultan'n vefat zerine, babas Kaanuni'nin, dert orta olduu grld. Babasndan sonra Osmanl tahtna geen 2. Selim ve onun olu 3. Murad zamannda da pek sayg grd ve Hla Sultan diye lakabland. Hemen ilve edelimki skdar'da skele camii diye konuulmas tercih edilen camiin asl ad ve yaptran bu Mihrimah Sultandr. Dnyann hayran olduu

padiah Kaanuni Sultan Sleyman baba olarak ok mfik olmakla beraber devlet reisi olmas hasebiyle devletin li menfaati hususunda pek realist bir anlay sahibidir. Krkalt yl sren devrinin bir evlddan ziyade devlet reisi olacak anlayyla yetitirilen ehzadeler, bu uzun saltanat dnemini sabrla bekleme gcn gsteremediler. ehzade katliyle bu padiah sulayanlar, hi de ehzadelerin sabrszln gz nne almadlar ve trih yorumlarn yaptklar istikamet tabiatyla doru bir neticeye varamad. Ylmaz ztuna deerli eseri Devletler ve Hanedanlar adl almasnda Kaanuni'nin erkek evld saysn onbe olarak gstermektedir. Bizde bu bilgileri zetlemek suretiyle aktaralm efendim:1512'de doup, 1521'de 9 yanda len Mah-mud, 1515'de doan ve Konya Ereli'de 6/kasm/1553 babas tarafndan bodurulan, Mustafa, Amasya'da 1526'da doup, Bursa'da 1533'de bodurulan Mehmed, sadece lm trihi bilinen Konya'da medfun Ahmed, 1521'de stanbul'da doup, 22 yanda 1543'de Manisa'da iek hastalndan len Mehmed, bebekken len Abdullah, 1524'de doan ve bilahire 2. Selim unvanyla tahta kan Selim, 1525'de doup, 1562'de Kazvin'de ran ahna verilen sipari zerine ldrttrlen Bayezd, 1543'de Ktahya'da doup, Kazvin'de 1562'de ah'n marifetiyle bodurulan Orhan, yine Ktahya, Kazvin hatt iinde 1545 doum, 17 yanda 1562'de bodurulan Osman, ayn hatta 14 yanda ldr--leh Abdullah, 3 yanda Bursa'da bodurulan Mehmed, stanbul'da 1531'de doup, Aabeyi veliahd Mustafa'nn idamnda geirdii ok'a bal olarak vak'adan 21 gn sonra 27/kasml553'de vefat eden Cihangir ki stanbuldaki Cihangir semti bu ehzadenin adna kurulmutur. 1554'de doup, sekiz yanda 1562'de vefat ettii bilinen ve hakknda baka bilgide bulunmayan Orhan' bylece sizlere naklettik. Kaanni Sultan Sleyman'n Sadrazamlar Ve eyhlislamlar Kaanuni Sultan Sleyman; tahta clus etdiin de makam sadaretde baba yadigr Pri Mehmed Paay buldu. 27/5/1523'de sadarete Pargal bir devirme olan, nce makbul sonra maktul lakab ile anlan brahim Paay getirdi. Ayn zamanda damat olan brahim Paann bu grevi; 15/3/1536 ylna kadar, 12 sene 8 ay, 11 gn srd ve hayatnn idamla izale edilmesiyle iin sonuna gelindi. Bu sefer sadarete, Aya Mehmed Paa tyin olundu. Bu ztn sadareti ise; 3 sene, 3 ay, 29 gn srd ve vazifeye veda ettiinde trih 13/7/1539'u gsteriyordu. Dmad Ltfi Paa; sene, 9 ay, 15 gn sren sadaretinden hanm ile yapt bir kavga yznden ve asabna hakim olamayarak bana sarlmas, kaimpederi padiahn mhr elinden almasna sebeb oldu. Trih ise 27/nisan/l 541 idi. Hadim Sleyman Paann getirildii sadaret te bu ztn dnemi 3 sene, 7 ay, 1 gn srebildi. Ayrldnda takvim yapranda, 28/11/1544 trihi yer alyordu. Mihrimah sultanha-nmn kocas dmad Rstem Paa geldii sadarette 8 sene, 10 ay, 8 gn gibi ksa olmayan bir zaman diliminde icraat yapt.

ehzade Mustafa'nn babas Kaanuni'nin emriyle bodurulmasna yol aan entrikalarda kars Hurrem ve kz Mihrimah ile birlikte dmad Rstem'i sorumlu gren Kaanuni, kz ve karsna kyamadndan, acy Rstem Paann elinden mhr hmayunu almakla iktifa etdi. Bu srada, 1553/ekim'inin 6. gn olmutu ve bu sefer makam- sadarete Dmad Kara Ahmed Paa getirildi. Onun dnemi de 1 sene, 11 ay, 23 gn srd. Trihler 29/9/1555 idi Her halde Hurrem ve Mihrimah Sultanhanmlar Kaanuni'nin yreini souttular ki sadaret mhr yine Rstem Paann avularna konuldu. Fakaat trihler, 10/temmuz/156ri gsterirken Rstem Paa hem hayatn hem de sadareti kaybediyordu, bylece bu dneminin 5 sene, 9 ay, 11 gn ve ki sadaretinin toplam ise, 14 sene, 7 ay, 19 gn srm oluyordu. Rstem Paann vefatndan sonra kan serveti asrlarca konuulan bir byklk gstermekteydi. Yerine Semiz Ali Paa sadnazam tyin olundu ve bu zt da 3 sene 11 ay, 19 gn lkenin iki numaral insan olarak vazife yapt. Bunun arkasndan byk vezir Sokullu Tavil Mehmed Paa'y1 sadaretde gryoruz ve padiaha hizmet eden uzun saylacak bir dneme imza attn gryoruz. Sadaret dnemi de aralksz 14 sene, 3 ay, 15 gn srd. Eer bir komplo ile suikasta uramasa idi daha hayli muammer olurdu makam sadaretde. Ne varki Kaanuni'nin vefatnda Sokullu veziriazamd ve bu muhteem padiah son dnemini byle deerli bir veziriazam ile geirmiti onun vefatn maharetle saklamt hem dnyadan hem de ordusundan. Kaanuni 46 yl sren taht- saltanatnda 10 defa mhr alp vermi ve bunun ilkini grevde bulduu Pri Mehmed paadan almak olmutur. Rstem Paayda iki defa vazifeye getirdiinden on defa deien sadnazamm, ilkini kendinin bizzat tyin etmediinden Rstem Paay da dersek dokuz kii ile altna kanaat getirebiliriz. Bu muhteem padiahn eyhlislmlar ise greve geldiinde vazife banda bulduu Zenbilli Ali Efendi, 22 sene, 8 ay sren makam- meihatde ki grevi 1525/se-nesi 10. aynda Hakk' yrynce bni Keml lakabl Kemlpaazade Ahmed emseddin Efendi hz. ferine tevcih etdi. Bu muhterem zt; 8 sene, 6 ay kald vazifeden, vefat mnasebetiyle ayrldlar ve 16/nisan/1534 takvim yaprandaki t-rihdi. Sadullah Sadi Efendi 16/4/1534'den, 21/2/1539'a kadar 4 sene, 10 ay 4 gn kald grevden vefat zerine ayrld. 12. eyhlislm ise ivizde Muhyiddn Efendi bu greve geldiinde 3 sene, 8 ay kald. 1542'nin 10. aynda Hz. Mev-lnaya kfrettii iin grevinden alnd. 13. eyhlislm Is-partal Abdlkadir Hamidi Efendi, 3 ay vazife yaparak hastaland ve ekildi. 14. eyhlislm Fenrizde Muhyiddn Efendi de 2 sene, 9 ay vazifede kalabildi ve hastalndan dolay, istifa etdi. Osmanl'nn 15. eyhlislm Mehmed Ebu ussuud Efendi makam- meihate geldi 28 sene, 10 ay bu makamda kald ancak Kaanuni'nin son eyhlislm bu zatdr. Buradan anlyoruz ki 46 yllk saltanat dneminde Kaanuni Sleyman Hn, yedi eyhlislmla almtr.

SULTAN 2. SELM (SARI SELM) Babas: Knn Sultan Sleyman Annesi: Hrrem Sultan Doum Tarihi: 1524 Vefat Tarihi: 1574 Saltanat Md.: 1566-1574 Trbesi: stanbul'dadr. Tahta Geii Kaanuni Sultan Sleyman Han Hazretleri dnyadaki mrn an ve erefle kaparken dnyann en kuvvetli ordusuna bir zafer, lemi slm'a bir kale daha hediye eylemitir. Sadrazam Sokullu Mehmed Paa dirayet ve uzak grlln tarih sahnesinde bir daha tebarz ettirerek slm' dolaysyla Osmanl Devletine bir hizmet daha sunmutu. Bu hizmet anl Padiahn irtihalini saklayabilmekti. Bunda muvaffak olduu gibi, Veliahd ehzade Selim Han' vaziyetten haberdar etmek zere Hasan avu'u Ktahya'ya bir tezkere ile gndermiti. Hasan avu sekiz gnde Ktahya'ya vsl olmu ve taht'a davet mektubunu Sultan Selim Han'a sunmutu. Krk yandaki Padiah, sekiz buuk yl srecek saltanat ve hilfetine balamak zere atn mahmuzlam ve korkun bir sratle stanbul'un Kadky semtinde atnn dizginini ekmiti. Ktahya'dan Kadky'e gelmek gn srmt. Kadky'den skdar'a geen Padiah hemiresi Mihrimah sultan'n sarayna inmi ve Padiah kaymakam skender Paaya haber gnderip gereken hazrlklarn yaplmas buyurulmutu. iskender Paa haberi alnca nce arm fakat gereken, hazrlklar yapmaya da balamt. Sultan Selim'in bindii saltanat kay skdar sahilinden ayrlrken Kz Kulesi tarafndaki toplar grldyor ve kirkalt yl hilfet ve padiahlk devrinin sahibi Kaanuni'nin devrinin sona erdiini, Veliaht ehzadenin 2. Selim unvanyla anlacak devrin baladn iln ediyordu. Tarihler Hicr 974/Mild 1568 yln gsteriyordu. Sokullu'nun Vazifesinde pka Olunmas Padiah 2. Selim merhum padiahn cenazesini karlamak zere yanna alm olduu hafif svari alay ile gayet sratli bir yolculuk sonunda Belgrad'a vasl oldu. Merhum Padiah'n cesedi pk, tahnit edilmi olarak bir arabada Belgrad'a geldi. Sokullu, sultan 2. Selim gelene kadar orduyu hmayuna Padiah cennetmeknn nezle olduu mnasebetle arabasndan kmadn yayar ve ara sra arabann yanna gider, perdeyi aralar iradeyi seniyye alr gibi yaparak phede olanlar bu phelerinden vazgeirecek ekilde hareket ederdi. Bunda taki Sultan Selim, Belgrad'a gelinceye kadar muvaffak olmutu. Suitan Selim

geldiine gre artk merhumun vefatn saklamakta bir mn grmediinden hafzlara Kur'an- Kerim tilvet ettirerek Yce Sultann irtihalini aklatt. Btn asker, gngrm serhat beyleri, paalar, Cihan Hkmdar'nn vefat haberini yank sesli hafzlardan duyunca iten gelen bir teessrle alamaya baladlar. Sultan 2. Selim huzuruna gelen Sadrazam Sokullu Mehmed Paa'nn ellerini pmek hamlesinde bulundu. Bu dnyada grlmemi, hele Osmanl Devleti'nin tarihinde vukubul-mam bir teebbst. Evet, 2. Sultan Selim tevzuun en byk rneini gsterirken dni btn bir mslman olan Sokulu Mehmed Paa kibir ve gurura kaplmyarak ayn za--manda kampederi olan 2. Selim'in elini pmesine msaade etmemek iin padiahn eteklerine kapanverdi. Bu emsalsiz hdise maalesef okul tarihlerimizde anlatl-mad gibi kimse de bu olayn samimiyetini anlama yoluna gitmemitir. Safhai hayatn vermeye gayret ettiimiz Hazreti Padiah; Osmanl Padiahlar iinde deersiz padiahlardan gsterilmek talihsizliine maruz kalmtr. Byle gsteren veya gstermeye alanlar anlayamamlardr ki Padiah olmak demek en nce Cenab- Hakk'n kitab mbinnde buyurduu gibi Emaneti ehline veriniz yetine ittibar ile balar. te bu ad geen 2. Selim Hazretleri bu emri lhiye uyduunu Sokullu Mehmed Paa gibi mkemmel ve mdebbir bir veziri grevinde kalmasn emretmekle gsterdi. Yenieriler, yeni padiahtan clus bahii talep ettiler. Padiah tedbirsiz gelmi cls bahiini karlayamam ancak herkese bir miktar datlm kalann Dersaadet'e verilecei vaad olunmu idi. Orduyu hmayun Dersaadet'e dahil olup Topkap Saray nne gelince hangi fesat dncenin eseri olduu bilinmeyen bir fitne rzgr Yenierilerin arasnda dolam ve clus bahiinin kalannn verilmeyecei haberi ayi olmutu. Yenieri, Padiahn yolunu kesmi iki saattir onun saraya girmesine mni oluyor hatta tecavzkr lflar sylemee balamlard. Padiahn sabr tkenmi, bu mni olua ok can sklm bir halde Sokullu'ya hitaben: Vezirim, Lalam bu fitneyi bir bastr nice greyim seni hizmet edersin... Bunun zerine koca vezir, bir ka avu altn isyanclarn zerine savurur. Onlar, bu il il altnlar kapmak iin birbirlerine girdiler, isyanlarndaki birlik yok oldu, alan yoldan Padiah ve maiyyeti saraya dahil oldular. Sokullu Mehmed Paa devleti ebed mddete bir hizmet daha yapm, Padiah Hazretlerini selmete kavuturmutu. Hazreti Padiah bu hizmetle Sokullu'nun deerini bir daha takdir etmi ve vazifesini devama emir buyurmutu. Bylece en isabetli bir karar verilmiti. Sakz'n Fethi Yukarda da sylemitik. Padiahn en nemli vaziferinin banda bilene, kl kuanana') hakkn vermektir. Hicr 973/Mildl 1567 ylnda merhum Padiah Kaanuni Sultan Sleyman Han'n Kaptan- Deryala tayin etmi olduu Riyale ayn zamanda Sakz Adas'nn fethi ile de vazifelendiril-misti. Sakz

Adas o esnada Venediklilere bal idiyse de bir nevi muhtariyetle idare olunurlard. Piyale Paa, 60 sefineyle Sakz nlerine geldi. Cenevizliler kendisini karladlar. Bir ok hediye takdim ettiler. Piyale Paa, Sakz Adas idarecilerinin ileri gelenlerinden 12 kiiyi gemiye davet edip kendilerini enterne etti. Bylece Ada'nn kendisini mdafaa etmesine frsat vermeyip, Ada'ya asker kararak sessizce fethi tamamlayp Ada'nn semalarnda slm bayrann an ve erefle dalgalanmasn myesser klan Allah Zlcelle kr nazarlar hediye eyledi. te bu fetih, yeni padiahn kutlu ayaklaryla taht Osmaniye oturduu srada geldik Padiah, Piyale Paay kubbealt vezirleri arasna dahil ettiler. Bylece devleti slmiyye'ye hizmet edenlerin naili mkfat olacan bir daha iln etmi oluyordu. Sakz'n fethi olduu srada tarihler Hicr 974/Mil-d 1568 yln gsteriyorlard. Alimlerin, Vezirlerin Ve Memurlarn Mkfatlandrlmas Yeni padiah 2. Selim'in tahta clusu srasnda Yenierilere clus bahilerini anlatmtk. Osmanl tarihinde tahta geen padiahlar daima orduya clus bahii vermeyi det edinmilerdi. Halbuki Osmanl Devleti kuruluundan bugne kadar geen iki buuk asr mtecaviz mrnde daima ordusu ile kendisini gstermi ve btn dnyay halla pamuu gibi atan bu ordu bir cihan devletinin meydana kmasna bani olmutu. Artk btn dnya devletleri, merkezi devlette kh elilikler, kh maslahatgzarlar ile temsil ediliyor, o devletlerin ileriyle megul olacak, onlar grmelere kabui edecek devlet grevlilerinin de; ordunun sava alanlarnda kl akrtlar, top sesleri arasnda hizmet vermesi gibi dnya siyaset sahnesine savaacaklarnn bunun da bir nevi harp olduunu gren ve tesbit eden Hazreti Padiah 2. Selim, ecdadnn hilfna bata ulema, bilginler, vezirler ve memurlara clus bahiini temil edip onlar da mal hediyelerle grevlerine daha bir evkle sarlmalar yoluna gitti. Sadrazam Kmil Paann Tarih Siyasiyye adl 1324 stanbul Ahmed ihsan matbaasnda baslm ciltlik eserinin birinci ciltinin 254'nc sahifesinden bu clus bahiinin hangi makamlara, ne kadar aka olarak verdiini gstermeyi lzumlu grdk. Kmil Paann yazdklarn aynen alyoruz. ulemaya ibtda clus atiyyesiveren Sultan Selim Han Sni Hazretleri lp bu da eyhul slm Ebussuud Efendinin tat-yb hatr maksadna mebni olarak iki Kadaskerlere otuzar bin aka (altyz duka) ve birer srmal kaftan ve Kadasker mazullarn ibu atiyyenin nsf, istanbul kadsna onbin, ma-zullarna dokuzbin, Badad payelilerine sekiz bin ve snflarna gre mderrislere yedi binden bebin akaya kadar atiy-yeler ve cmlesine baka baka kaftanlar verilmi. Bu hediyeler ve clus bahii phesiz ki devlete bir yk getirmise de ecneb devletlerin getirdii hediyeler Piyale Paa ve Pertev Paann Erdei taraflarndaki fetihlerinden gelen ganimetler hazinei hmayunu doldurup tarmt.

Avusturya, ran Ve Lehistan le Sulh Mzakereleri Zgetvar kalesinin slm'n eline gemesinden sonra sancak beylerinden Mahmud Bey'in esir dmesi baz kk kaleleri muhafaza eden bey'lerin geri ekilmesi bu kalelerin Avusturyallarn eline gemesi Devleti Osmaniyye'nin mehur Pertev Paas ki, o zaman nc Vezir idi. Onbebin Tatar askeri ile oralarda bir dolam ve seksenbebin kiiyi esaretine almt. Bu durumdan bzar olan Avusturya mparatoru Maksimilyen elisini son derece kymetli hediyelere hmil olarak Hazreti Padiahn huzuruna gndermiti. Bu eli hediyelerini Hazreti Padiah, sadrazam ve kinci, nc Vezirlere takdimden sonra yedi ay sren mzakerelerden sonra Ondrdnc itimada sulh sekiz seneyi ve yirmibe maddeyi havi olarak imzalandnda Hicr 975/Mi-ld 1568 yln gsteriyordu' Bu srada ran ve Lehistan'dan gelen eliler daha evvelki sulhu tecdide yni yenilemeyi ta-leb ettiler. Bu srada stanbul'da Yahudi mahallesinde kan bir yangn br ok evin yanmasna (bir rivayete gre otuz ikibin evin) kl olmasna vesile olmutur. Ayn gnlerde ran ah ldnden devlet ran hududu zerine asker gndererek yeni gelimeleri takip etmek uyankln Hazreti Padiahn iareti zerine gsterilmitir. Mimarlar Padiah Sinan Yenierilerinin iinde yetimi, Osmanl ftuhatnn her birinde imzas olan Yenieri askerinin kymetli ve sanatkr evld Mimar Sinan, fetih ordularnn bir ok sular amas iin yapt kprler, muhasara vastalar, emeler, mescidier, camiler, kemerler manzumesine kendisinin deyimiyle ustalk eserim dedii Selimiye Camiini Edirne ehrinde yedi senelik bir almadan sonra meydana getirmi dnyann en byk kubbesini havi Ayasofya Camiinden bu imtiyaz alp ondan iki arn daha geni bir kubbeli Selimiye Camii meydana getirmitir. imdi yeri gelmiken halk arasnda anlatlan bir hikyeyi anlatalm, kim ki bundan bir ders kara... Mimar Sinan; camii erifi bitirmi, aln yapmak zere Hazreti Padiahn gelecei gn bekerken caminin etrafnda geziyordu. ki ocuun bir minareye bakp kendi aralarnda konutuklarn tekrar bakp birtakm iaretler yaptklarn grr, yanlarna yaklar ve sorar: ocuklar o minareye bakp bakp bireyler konuuyorsunuz, acaba ne var? ocuklar cevap verir: Abe amca grmez misin de u minareye yamuktur. Mimar Sinan skunetle bakar ve bir gz aldanmas olduunu anlar. Peki evldm ne taraf doru iri? Diye sorar. ocuklar ihtilfa dmez ve ikisi de: Ta u tarafa!

Mimar Sinan derhal on kiiyi arr: u minareye bir ip balayn ve ocuklar tamam diyene dar ekin. Sonra ocuklara dnp: __. Siz de dikkat edin bu irilik dzelsin. Der. Adamlar ipi ekerler de ekerler, ocuklar: imdi tamam, oldu. Deyince, Mimar Sinan: Sa olun Allah raz olsun, irilik dzeldi, der. ocuklar gittikten sonra ipi ekenler. Koca Mimara sorarlar: Efendimiz, iple minare dzelmeyecei gibi elhamdlillah yle bir erilik de yoktur. Niin acaba byle yaptnz? Koca Sinan cevap verir: Bunlar ocuktur. Eer minare eri diye ortaya bir lf atarlarsa, bu millet de bunu eri diye kabul eder, biz byle yapmakla ri deil biz dzelttirdik dedirtmi oluruz. te Koca Sinan bu zarif hareketiyle bu satrlarda bir daha anld. Allah kendisine rahmet, kabrini nr ile prnr eylesin. Yine bu sralarda Sadrazam Sokullu Mehmed Paa, Volga nehri ile Azak denizini bir kanalla birletirmeyi dnm ve derhal almalara balam, hatta bunun yaplmasn icab ettiren siyas artlar ortaya kmt. yle ki; ta Bayazid-i Veli cennetmekn zamannda Rusya'dan gelen elilerin kya-fetlerile deha ne kadar gln ve iptidai olduuna Bayezid-i Vel devrini anlatrken temas etmitik. te bu barbar ve ilkel kavim daha sonralar hristiyanl kabul etmi ve ayrca hris-tiyanllk iinde de Ortodoks mezhebini benimsemi ve dnyann en arlatan insanlarndan olan Yunanllar ile mezheb kardei olmular ve bu Avrupa'nn gayri meru ocuu Yunanllar Rus ileri gelenlerine Bizans hanedannn kzlarn onlara vererek Megalo deallerine Ruslar ortak etmeye muvaffak olmulard. te Sokullu Mehmed Paann Volga, Azak ve Don nehirleri arasnda amay dnd kanalla, Rus gelimesini nlemeye alt gibi kavmiyetti dncelerini slm potasnda bir trl eritemeyen ran' da Hazar denizine geirebilecei bir donanmayla rahata uslandrma imknn elde etmi olacakt. Bunun derhal yaplmas u sebebten iktiza etmiti; Ruslar, Moskova blgesindeki ormanlardan ilerlemi, ar Vladimir'in torunlarndan 5. van Vasiiiyevi Kazan ve Astrakan'n alarak Krm'a doru yol aldn gstermiti. Siyas durum byle olduu gibi ticar ulamlar da ayrca daha ksa yoldan yaplm olacaklar en nemlisi bu yol Osmanl'nn taht idaresinde olacakt. Fakat Krm Han'; Ruslarla, Osmanl Devleti arasnda bir tampon olduunu dnyor byle bir kanaln yaplmasnn bu iki devlet arasndaki meselelerde kendisini tesirinin azalacana kail olarak bu teebbse kar kt. Bu arada van, Astrakan blgesinde Osmanl askerine ni bir baskn yapt bu baskn duyulunca kanal ince almaya balayan amele aletleri brakarak her biri bir tarafa dald. Bu arada bir ok kitaplarda bu kanal ilerine, dni slm'n tatbik kabiliyyetinin mmkn olmayaca yerlere yerlememe eiliminin sebeb olduu

iftiralar da yer alr. unu deriz ki kinat muazzamayi yaratan kudret sahibi Allah (C.C.)'dr, mlkn sahibi o'dur O'nun indinde tek din ise slm'dr. Mlkn her taraf O'nun olduu gibi, din de her yerde tatbik edilebilir. O zamann ve bu zamann btn limleri bunu bilir. Bu, dinin bilhassa slm dininin terakkiye mni olduu inancn yaymaya alan slm dmanlarnn bir almasndan ve iftirasndan baka bir ey deildir. Bunu kitaplarna tasdik mahiyyetinde alanlarda o slm dmanlarndan farkszdrlar. Yok o zaman byle sylendiini bunu aktarmak iin yazdklarn sylerlerse en azndan bizim ciz aklamamz gibi bir aklama yapmalar icab ederdi. nk Cenab- Mevl, mtehitler gndererek slm meselelere q" vagd buyurmutur. Buna inanmak her m'minin vazif i asliyesidir. Velhasl bu kanal ii siyas entrikalarla bozulmutur. Dni bir kayg yznden gereklememi deildir derizYemen Ktasnn Fethedilmesi Yemen lkesi Kaanuni devrinde Cebeli Yemen taraflarndan kaynaklanan bir Zeydiye hareketine sahne olmutu. Zeydiye kabilesinin kurucusu olan emseddin bin Ahmed kendi neslini Hz. Hseyin dolaysyla Hz. Ali (R.A.)'a isnat ediyor ve bylece Emirlm'minn unvanlarn kullanyor idi. Zeydiye nam nc mm denilen Zeynel Abidin bin Hseyin (R.A.)'n kardei Zeyd'e mensub olup ehli snnet ve'1-cemaat ile Zeydiyeler arasndaki akid ihtilflarna balyd. Bunlara Mu'tezile denilir. Hicr 945/Mild 1539'da Hadim Sleyman Paa tarafndan Zeyd ve Aden zaptolunmu idi. Mustafa Bey buralarn idaresine tayin edilmiti. Fakat Ta-az kasabasna yapm olduu fetih harekt akim kalmt. Azledilen Mustafa Bey'in yerine Mustafa Paa tayin klnmt. Onun halefi Veyis Paa; Zeydi'lerin imam olan erafed-din'in iki olu arasnda vukubulan ihtilftan istifade ederek bunlardan Mutahhar'a yardm ederek Taaz kasabasn ele geirmi oldu. Hicri 951/Mild 1545. Ancak bu Taaz kasabasn alan Veyis Paa bir mddet sonra ldrld. Bu ldrlmenin sebebi Veyis Paa'nn gsterdii ok edid bir idare idi. Ancak fazla vakit gemeden erke zdemir Paa bu suikastn hesabn sordu. Hazreti Padiah namna San'a yi da feth eylemiti. Veyis Paann drlmesi haberi dvana eri-nce yerine Ferhad Paa tayin olundu. Ferhad Paa Yemen askerlerinin yeni bir isyan hazrlamakta olduunu grnce nlar iddetle tenkil etti ve asayii iade etti. Ferhad Paa stanbul'a arlmas zerine yerine zdemir Paay brakt. zdemir Paa yedi yl kald Yemen'de yedi kaleyi teslim alarak kt'ada asayii salad. Buralarn idaresini Mustafa Paaya verdikten sonra Nil nehri boyunca uzanan bir ftuhata otuzbin kiilik bir kuvvetle koyulmu ve bu hususta Kaanuni'nin msadesini almt. Bir ok yerleri feth edip bir ok kaleler yaptrm fakat mr hitam bulmu vefat eylemiti. Bu zat muhteremin mezar sonradan deerli evld zdemi-rolu Osman Paa tarafndan yaptrlmtr.

Yemen Beylerbeyliine tayin klnan Kara ahin Mustafa Paa daha sonra ise Msr Valiliine tahvil edilmek suretiyle Mahmud Paa tayin olunmutu. Bu Mahmud Paa Taaz ehrini merkez yapp Hab kalesini muhasara edip eskiden beri bu kalenin sahipliini yapan Nazar ailesinin reisini hile e yanna arp ldrtt, kaleyi zapt etti. Bu btn ktadaki araplann nefretine sebeb oldu. O srada Mahmud Paann stanbul'a arlmas ve yerine Rdvan Paann gelmesi, durumu grp Bb- Aliye tafsiltl bir rapor gndermesi dier taraftan Mahmud Paa da vilyetin iyi idare edilebilmesi iin Yemen kit'asnn kiye taksimi icab ettiini bildiren bir rapor vermiti. Bab- Al bu raporlar grm ve San' merkez olmak zere i ve dalk blge San' Beylerbeylii Hasan Paa'ya, Zebid merkez olmak zere Yemen Beylerbeylii Murad Paaya verilmiti. Rdvan Paaya azledilmek dmt. Bu durum otoriteyi ikiye bld gibi kuvvet paralanmasna da sebeb olmutu. mam Mutahhar ilk nce Hasan Paann zerine yrd. Hasan Paa malp olduundan, Mutahhar btn Arap kabileleri ile birlemi, Murat Paann stne yklendi. Murat Paa da malp olunca Yemen kt'as elden km oldu. mam Mutahhar; Halife ve Emirlm'minin unvanlarn alarak adna hutbe okutup ilni istikll eylemiti. Daha yukar satrlarda yazmtk. Nil boylarnda vefat eden zdemir Paa ayn zamanda San' ftihiydi. imdi mam Mutahhar'n elinden gerek Yemen gerekse San'a'y kurtarmak bu zatn olu olan ve anne tarafndan Abbas hanedanna mensubiyeti olan mehur zdemirolu Osman Paa'ya verilmiti. zdemirolu Osman Paa Hzr Hayreddin reisin 17 gemisine svari ve piyade askerieriyle binip Mekke'nin liman olan Cidde'ye geldi. Svarilerini hemen Ye-men'e gnderdi, kendisi de piyadelerle kzl denizi geip Hu-dey'de limanna kt. Zebid ehrinde aresiz oturan Hasan Paa Kahire'ye gnderip, kendisi hi duraklamadan Taaz zerine yryp Zeydflerin elinden oray ald. Beri taraftan Sinan Paa, yanna gelen Hasan Paann zdemirolu Osman Paann aleyhindeki tezvirlerini dinleye dinleye \e-men'deki Kahire kalesini kuatmakta olan zdemirolu Osman Paann yanna geldiler. Kaleyi feth ettiler, fakat mam Mutahhar karld. Evet Yemen yeniden Devleti Osmaniy-ye'nin taht idaresine geiyordu. Hicr 975/Mild 1569. Hasan Paa yolda Sinan Paaya anlattklaryla tesir ettiini sanyordu, aslnda Sinan Paa serasker unvanyla bu vazifede olduundan zdemirolu Osman Paann muvaffakiyetini ekememi hem de kendi rakibi Lala Mustafa Paann taraftan olan Osman Paaya zaten kzyordu. in daha enteresan taraf Lala Mustafa Paa Sokullu Mehmed Paann akrabas olduu halde onu sadrazamlkta rakibi olarak sayyordu. Kendisini stne stlk Lala Mustafa Paa ok kymetli bir asker oluunun yannda Hazreti Padiah tarafndan da tutuluyordu. Seviliyordu diyemeyiz nk bu Padiahlar sevgiyi ancak devlete gsterirler. Dier vazifeliler devlete hizmet ettike tutulurlar, yaptklar bir hata devlete zarar getirirse hayatlarn kaybederler. Bu mekanizma byle yrd iin Devleti Osmaniyye 622 sene payidar olabilmitir. Sokullu'nun sadrazaml

elinde tutmas Padiahn onu sevmesinden deil, damat olmasndan deil devleti slmiyye'ye hakkyla hizmet etmesindendir. Rakiblerinn mcadelesi o hizmet istikbalini gstermeyip baz ahs kin ve garazlara dayal olduundan Padiah ne kadar tutsa da, sadrazamn devirme karar alamazd. Bu muhaliflerin bulunmas ayrca sadrazamlarn vazifelerine ok itina gstermelerini temine yarayan bir tazyikte saymak mmkndr. Hazreti Padiah Sokullu'da bir hata ve onun yerine geecek bir damad grseydi penesini vurur Sokullu filn demez kenara atard. Hayatnn sonuna kadar bu sadrazam'la saltanatn bitirmesi takdirinin msbet olduunu gsterir. zdemirolu Osman Paa, Sinan Paayla ekimektense idareyi ona brakp derhal stanbul'a dnd. zdemirolunun stanbul'a dnmesinden sonra Sinan Paa Yemen'deki Zeydi hareketini tamamen yok etmee matuf almalarla geirdi. mam Mutahhar itaatini bildirdi ve bu gaile bitmi oldu. Hicr 976/Mild 1570. Kbrs'n Fethi Padiah 2. Selim tahta gemeden evvel dahi Kbrs adasnn feth olunmasn vaz geilmez bir akla istiyordu. nk ok iyi biliyordu ki Akdeniz'in ortasnda tam bir ikmal ve Ak-denizj tarassut eden stratejik dneme haiz bir ada idi. Bir ok tarihler Hazreti padiahn Konya Valisi iken kendisine hediye olarak gemiyle gnderilen atlan, Kbrs adasn! s olarak kullanan korsanlar tarafndan sz konusu geminin zapt ve neticede atlarn kfirlerin eline gemesini bir trl hazmedeme-mite, bunun imtikamn almak iin yanp tutuuyormu! Bakiri Allah akna unlarn yaz tarzna... Yahu insafnz kurusun, atlar gitti diye zlnmez mi? Ayrca ly Kelimetuliah iin dnyann ktasnda yedi , e nice can verip an alan Devleti Osmaniye Kbrs dasn bundan hari mi tutacakt? Hele, hele Ski Cihan Sererinin mbarek halas o topraklar zerinde medfunken, yine binlerce slm ehidinin kanlan ile o tarihler dokuz asr evvel suladklar mezkr aday, slm devletinin devam olan bu ecdad, Ada'y1 kffara m brakacakt? phesiz ki hayr. Belki korsanlarn bu tal'ani adann ehemmiyyetini his ettirmitir. Vakti saati gelince de icab eden yaplmt. Padiah, Kbrs zerine yaplacak bu sefere en mmtaz komutan ve beylerbeyleri ile donanmann byk bir blmn vazifeli klmt. Karaya kacak kuvvetlerin komutanlna Lala Mustafa Paa, Piyale Paa Donanma komutanlna, Mezzinzde Aii bey donanma ikinci komutanlna ayrca Anadolu Beylerbeyi skender Paa, Hasan ve Behram Paalar, Halep sancak beyi Dervi paa, Rumeli taraflarndan Tr-hala, Yanya, Elbasan, Mora sancak beyleri tayin emirlerini alnca hemen vazife bana komulard. Donanmay hmayun filoya taksim olunmutu. Birinci Filo, Mart aynda Murat Reis, Nisan aynda Piyale Paa, Mays aynda ise Mezzinzde idaresinde denize almt. Donanma cem'an 360 para gemiden mrekkepti. Bu gemiier,

top, glle, cephane, atlar, arabalar, erzak velhasl bir orduyu tm tehizat ve askeri ile adaya Limasol iskelesi nnde demir atan donanma hi bir glkle karlamadan asakiri Is- lam karaya kard. Limasol'a yakn Leftari kal'as yaplan -teslim arn kabul ettiinden, Lala Mustafa Paann talimat zerine kimsenin can, mal ve rz mslmanlardan bir zarar grmedi. Leftari kal'asnn mukavemetsiz teslim olduunu gren Ve-nedikler, mslmanlarn kal'aya girmemelerinden frsat bu-'arak kendi dinda ve vatandalarn kltan geirip, kadn ve ocuklar adann ilerine kardlar. Bu durum karsnda Lala Mustafa Paa bir harp dvan toplad. Piyale Paa ie Magosa limanndan balanmas reyine bulunduysa da Lala Mustafa Paa adann merkezi olan Lefkoa'nn muharasi reyinde bulundu ve bu rey'e itibar olundu. Lefkoe'nin Muhasara Olunmas Ve Fethi Lefkoe kalesi ok metin bir kale olup Sultan Selim Han'n clusunu mteakip niyetini tahmin ettikleri iin kalay bir kat daha tahkim ettiler. Adann mdafaasnda talyan, Arnavud, yerli Rumlar vazife alm, saylar onbinden ziyade idi. Lala Mustafa Paa deniz kysndan ehre kadar olan sahray ongun iinde emniyete alm ve kafi muharasaya Temmuz aynn sonunda bilfiil balamt. Osmanl ordusu bu savaa yzbin kiilik kuvvetle girmiti. Lefkoe kal'as yedi burtan mteekkil olduundan, beher burcun karsna birer kumandan tayin etmi orduyu yediye taksim etmi ve her frka emrine yedier top vermiti. Muhasara yedi hafta devam etmi ve bu srada gerek orduyu hmayuna vaki olabilecek saldry karlamak gerekse adaya gelmesi muhtemel yardmlarn nn kesmek iin piyale Paa 42 gemi ile Trk gl haline gelmi olan Akdniz'de bir aa bir yukar volta atmt. te yanda mehur amiral Kl Ali Paa, Tunus'tan ben-i Hafs Emirini kovmu ve mezkur ehri tspanyolardan da kurtarm ve limandan kp zerine gelmekte olduunu haber ald drt aded Malta kadrgasn aslan penesi gibi vurduu bir darbede ele geirmi ve bu gemilerden ald bayraklar Hazreti Padiaha gndermi bu muzafferiyetten ok mahzuz olan Halife-i Ryizemin gelen bu bayraklar Kbrs'ta cihad 10.1 , slm ordusuna gnderilmesini irade buyurmutu. Ba-h's konusu bayraklar Lala Mustafa Paa'ya varnca bu zat bavraklarn Kbrs mdafilerine gsterilmesini emir buyurmutu. Bayraklarn gsterilmesi slm ordusunun kuvve mneviyesini arttrm buna mukabil kffan aresizlie itmi ve bylece baka yerde kazanlan zaferin dmana bidiril-rnesinin ne kadar faydal olduu bir daha meydana kmt. nk bu taktik bur'un teslim alnmasna vesile olmutu. Bu burlar Tripoli, Kostanza, Podakataro idi. Ertesi gn Dervi Paa kuvvetleri kuvvetli bir hcumla Lefkoe'yi slm bayrana ram etmilerdi. Lefkoe'nin dmesi, Baf ve Girne'nin hemen yelkenleri suya indirmesini inta etmitir. Lef-

koe'deki Ayasofya Kilisesini Cami'ye tahvil eden serasker Lala Mustafa Paa burada Cuma namazn eda ettikten sonra hi durmam ve Magosa'ya doru yrye gemi ve gerek liman gerekse kaleyi topa tutarak taht muhasaraya almtr. K yaklat iin Piyale Paa donanmay alarak stanbul'a dnm ve Lala Mustafa Paa Magosa'nn muhasarasn gevetmeksizin baharn gelmesini beklemeye balarken muazzam istihkm ve siperler yaptrmaya balamt. Serasker yle siperler kazdrmt ki deta bir cadde geniliindeki bu siperler ata binmi bir adamn siperde yrrken grne-meyecek kadar da derinlikteydi. Magosa mdafileri bahar gelince halk kaleden kardlar. islm ordusu kaleden kan sivil halka en ufak bir mdahalede dahi bulunmad. Halbuki okuyanlarmz ok iyi hatrlayacaklardr ki Cennetmekn Abdlhamid Han Hazretlerinin son anda Hukuku taht ahanemde kalmak zere 60 yl ngitere nkmtine kiraya veriyorum ibaresini ekliyerek onaylad anlama neticesinde bugn 1948 senesinden beri hak iddia edebildiimiz Kbrs Trkleri 1974 Kbrs kartmasndan evvel Rum askerinin ne byk zlmuna maruz kalmt. Kfir byledir, biz mslmanlar ise bu mevzuda hl ecdadmz gibiyiz. Her ne hal ise biz Magosa'nn dmesini anlatmaya devam edelim. Btn k mahsur olarak geiren kale halk dayanma gcn kayb etmi ve kaleden ayrlmlard. Kalede Kumandan Brakadino idaresinde be bin Venedikli ve 2.500 eli silh tutan yerli asker kalm ve mdafaaya devam etmeye balamlard. Gerek kalenin salaml gerekse Brakadino-nun iyi asker olmas akbeti biraz daha geciktirdi, fakat kfire kurtulu imkn vermedi. slm askeri ok iddetli hcumlarla kaleyi adeta bir akl yn haline getirdi. Bir seneye yaklaan muhasara slm askerinin elli bin ehid vermesine mncer olmutu. Btn mdafa imknlar tkenmi Brakidino beyaz bayra sallam ve civanmert Osmanl Devleti bu teslim bayran grmemezlikten gelmemi ve dman komutannn teslim artlarn grmeyi kabul etmi ve syledii btn artlar kabul edilmi hatta askerlerin silh ve eyalarn dahi alabilme art da kabul edilen artlardan olduu gibi kendilerine 15 adet de gemi tahliye iin tahsis edilmiti. Askerler gemiye binmiler yklm ehrin anahtarlarn ben teslim etmek zere orduyu hmayun'a geleceim haberini gnderen Brakidino yannda be komutan ve yz askerle, Serasker Lala Mustafa Paa'nn otana geldiler. Sava zerine yaplan bir ka kelimelik konumadan sonra Lala Mustafa Paa, nakil ileminde kullanmalar iin kendilerine verdii 15 gemi ve mrettebatn geri gelmesini temin babnda neyi kefil gsterebileceklerini soruverdi. Cevap ok vahim ve mthiti. Anlamada buna dair bir kayt yok. Lala Mustafa Paa bu cevap zerine komutann kendi-sjne rehin braklmasn istedi. Brakidino bu sefer daha kstah bir tavrla ayn cevab tekrarlad gibi stelik Paa'y ahde vefaszlkla itham etti. Sinirlenen ve 15 gemi ve onun mrettabnn kibetini bir an iin gz nne getirerek derhal emir verdi. Bunlarn hepsini kaldrn! Bu emir yetmi ve hepsinin kayd hayat defterlerinden

silinmiti. Trk dostu diye tantlan Lamartin ki aslnda koyu bir slm dmandr, biz mslmanlarn beendii her eyi kt grm, beenmediimiz her eyi iyi grp bize tavsiyye ve onore etmeye kalkmtr. O dahi gemiler meselesinde Lala Mustafa Paa'ya hakverir tarzda mtala beyan ederken yine de bu hareketi mehur San Bartellomei katliamna e tutarak tiyniyetini ortaya koymutur. Tarihler Hicri 978/Mild 1570 yl Kbrs'n tamamnn devleti Aliyye'ye baladn ilnla mkellef klnmt. Bylece Hala Sultan ge uzanan minareleri, okunan Ezan- Mu-hammediyye'yi ve bu uurda ehid olan her msiman mevkii mualsndan ve bugn orada din-i mbin iin nbet bekleyen mcahid ve Mehmetikleri ruhu mnevisiyle muhafaza ederek memnun olarak seyretmektedir. nebaht Deniz Muharebesi Kbrs'n fethi btn hrstiyan lemini byk bir mznt-ye gark etmiti. Papa dni otoritesini kullanarak Kbrs' kaybetmenin acsn mutlaka Osmanl Devletinin zerine yaplacak bir Halt seferiyle ve mslmanlan perian edecekleri bir hcumla teselli edebilecei fikrini yaymaya balamt. Bu Hal seferi Osmanl Devletinin kuruluundan bu yana onu-nc seferiydi. Bu seferin yarsnn masraf spanyollar, dier yars ise Venedik ve Papalk tarafndan karlanmt. Bu sefere mukaddes ittifak denilmiti. Ikiyz kadrga yz sefine ile ellibin piyade asker, bebin deniz askeri ile mkemmel bir Hal ordusu tekil etmilerdi. Hal ordusu mukabilinde Osmanl ordusu u kuvvetle kmt. Mezzinzde Ali Paa idaresinde kadrga, kalyon ve sefine olarak yz para idi. Cezayir Beylerbeyi Kl Ali Paa, Trablusgarp Beylerbeyi Cafer Paa, Hayreddin Paazade Hasan Paa, Mezzinzde'ye yardmc olarak vazife almlard. Ayrca donanmada istihdam olunan kara askerine Pertev Paa kumanda ediyordu. Dman donanmas ile Mora sularnda Leponta mslmanlarn ise nebaht dedikleri mevkide kar karya geldiler. Savan ilk anlarnda Mezzinzde ehadet erbetini imi ve onunla beraber kyz kadar gemi ve binlerce mcahidimiz perian olmutu. Kl Ali Paa deniz kurdu olduunu bir kere daha ispat etmi, yapm olduu mkemmel ve akl almaz manevralarla hem hissesine den dmanlar kahretmi hem de emrindeki gemileri selmet sahiline ulatrabilmiti. Osmanl Devleti bu bozgunu ok zc bir olay kabul etmi, Hazreti Padiah gnlerce zntden uyuyamam sava ehdleri iin Cenab- Hakk'a tevecch eylemi ehadetlerinin kabul iin gz yalan iinde arz niyaz eyleyip taki Kl Ali Paann donanmann bir blm ve islm askerinin ekseriyyetini sa salim Dersaadet'e getirebilmesi zerine biraz teselli olabilmiti. Hazreti Padiah kendisini kucaklam ve Kaptan' Deryalk makamn ve aslnda lu Ali Paa olan lkabn Kl Ali Pa-a'ya tahvil olunmutu.

Devleti Osmaniyye'nin bu malbiyyeti zerine az bir mddet sonra Sadrazam ziyaret eden Venedik elisi bir ara Osmanl donanmasnn urad malbiyetten sz anca ahane Veziriazam Sokullu Mehmed Paa Siz nebaht'da donanmamz yakmakla sakalmz tra ettiniz, Devleti Aliy-ye sizin elinizden Kbrs adasn almakla kolunuzu kesti, bildininiz gibi kesilen sakal daha gr kar, fakat kesilen bir kolun yeniden kt grlmemitir, diyerek nefis bir cevap vermitir. Sokullu Mehmed Paa derhal nezdi padiahiye giderek donanmann eksikliinin giderilmesi iin iradei seniyye taleb etmi ve Padiah da ayn fikirde olduundan derhal icabn icrasna ernr ferman karmtr. Bu ferman iktizasnca Kl Ali Paay aran Veziriazam yzellisekiz para gemi yaplmasn bunun yzelisinin kadir-qa, sekizinin byk ebat'ta sefine olmasn ve alt ay sonunda denize kmasn talep etmiti. Mddetin ksal, malzeme azl bir an iin Kaptan- Derya Kl Ali'yi artm ve nasl yapacaz u eksik, bu yok diye saymaya balaynca Sokullu, Ali Paa'y susturup: Paa., Paa, devleti aliyye o mertebei kudret ve servete mlikdir ki, gemileri demirlerini gmten, halatlar ipekten, yelken-lerl atlastan yaptrabilir. Bu szler gnmz tabiriyle Kl Ali Paa ve tersane iilerine bir doping olmu hakikaten tam alt ayda yzellisekiz para gemi Trk gl Akdeniz'de szle szle volta atarken dost ve dman hayret ve aknlk iinde takdirlerini gizleyememiti. Burada unu dikkatlere sunmak isteriz. Ey benim aziz mi-letimin deerli evltlar diyen zihniyete baknz. Bu zihniyet tarihleri bundan 410 sene evvel alt ayda 158 gemiyi denize indiren zihniyyetin bir devamdr, kendi harp sanayii'ni kendi evltlarna kurdurma zihniyetidir. Yoksa bu memleket iinde fabrika kurma msadesi verme zihniyeti deildir. Son yetmi yl iinde iki tane dnya harbi gren ve hele bu ikincisinden 34 sene evvel kan Almanya'ya bugn bir milyon kardeimiz gitmi orada idamei hayat ediyorlar daha acs bu lke bugn onlarn gnderdikleri dvizleri mutlaka hesap etme durumuna maruz kalmtr. Diyoruz ki bu gn bundan Mild olarak 410 sene evvel 6 ayda 158 gemiyi denize indirecek zihniyyete dnmeden slm milletine kurtulu gzkmemektedir. Bunu syleyen zihniyyet en azndan bunu gerekletirmeye niyetli zihniyettir. Bu zihniyyet manev deerlerin kymetinin ancak slm'da mndemi olduunu syleyen zihniyettir. Ve bu milli gr ve milli uurdur. Venedik le Sulh Antlamas Donanmay Hmayun ak denizlerde kendini gsterince stanbul'da bulunan Venedik elisi, devleti tarafndan derha! bir sulh imzalamaya memur edilmiti. Grlyorki kuvvetli olmak bir malbiyete ramen rakibi sulha arma imkn veriyor. Bu anlamaya ok dikkatli bakmak icab eder. Btn Avrupa

devletleri anlama olduktan sonra mttefikan unu sylemilerdir. Bu anlamada malp taraf galip gibi, galip taraf malp gibi masaya oturdular. Bu szler bize, Birinci Cihan Savanda mttefiklerimizin malp ve mnhezim olarak savatan ekilmelerine bal olarak hi bir mcadeleyi bariz olarak kaybetmeyen Devlet Aliyye sulh mzakerelerine malp taraf olarak oturtulmutur. Bunun sebebi yeni bir mdaleye girecek gcnn kalmamasndan olduu aikrdr. Bylece mehur atalar sz burada bir daha zikredilirse yenidir. stersen sulhu salh, hazr ot cenge. imdi sz konusu antlamann artlarn buraya zikretmeyi lzumlu grdk. Yedi maddeden teekkl eden antlamann ilk maddesi; Devleti Aliyye'nin Kbrs Sava srasndaki -yzbin duka taktir olunan harp masrafn Venedik Cumhuriy-yeti senede deyecektir. kinci madde Venedik Cumhuriyetinin mevki harpte ele geirdii Devleti Aiiyye'ye ait topraklar iade edecei nc madde Zanta'nn tasarrufundan Devleti Aiiyye'ye senev olarak denen beyz dukalk verginin binbeyz duka'ya karlmasna drdnc madde Ka-anuni Sultan Sleyman Hazretlerinin daha evvel imzalayp bah eyledii artlar riayeti 2. Sultan Selim'in de yerine getirecei, beinci madde Kbrs' tasarruflarndan dolay Devleti Osmaniyyeye senede sekizbin duka tutarndaki verginin Kbrs'n Osmanl Devletine gemesi yznden kaldrlmasna, altnc madde Deveti Aliyye ve Venedik'in Arnavutluk'da ve Dalmaya'da mutasarrf olduklar blgede eski hududlarna ekilmeleri yedinci ve son madde ise; iki tarafn da muharebe esnasnda tazmin olunabilecek mal, emtia ve sefinelerin tazmini hususuydu. Bu antiarna imzalandnda tarihler Hicr 981 /Mild 1573 yln gsteriyordu Tunus'un Feth Edilmesi Bu muahede imzalandktan sonra Fransa Kral arlken'in evld mnevisi spanya Kral Don Juan, Tunus'u zapt etmiti. Kbrs'n fethinden evvel Tunus'u Kl Ali Paa feth etmise de bu fetih yalnz ehir merkezine raci idi. Vakit olmadndan ehrin etrafn spanyolar'dan temizleyememiti. nebaht ve donanmann yeniden tanzimi iin geirilen zaman zarfnda spanyollar yeniden Don Juan'n talimatyla Tunus'u yeniden ele geirmilerse de 200 gemi ile Tunus'a gelen Kaptan- Derya Kl Ali Paa Tunus'u yeniden ve bu sefer esasl surette feth ederek Osmanl sancan uzun yllar dalgalandracak biimde semalara ykseltmiti. Bu fetihte ..Sinan Paann tecrbe ve azmi ok iyi netice alnmasna vesile olmutur. Hicr 982/Mild 1574 eyhl slam Eb-Sdefendi'nin Ve Hazreti Padiahn Vefat Sekiz buuk yl sren devri saltanatnda Sokullu gibi Sadrazam eyh! slm Ebu-s Suud Efendi gibi bir byk lim'in varl sayesinde huzur inde hkm srm fakat dier tarihlerin yazd gibi devlet ilerine bakmam deil bilhasa

ok dikkat etmi ve tkr tkr ileyen ark aksatmamak iin hislerine hakim olabilmi ve bu hususta silik bir ahsiyyet gibi grnmeye itina gstermitir. Devri saltanatnda bir ok fetih ve savalar olmasna ramen hi sefere kmayan padiah unvann almtr. ok sevdii ve babasnn bergzar Ebu-s Suud Efendinin vefat kendi zerinde byk zntler tevlit etmiti. Bu zntler artk bir dalgnlk halini alm tam bir dervi hayatna intibakna vesile olmu saray bahesine kurdurduu rahleye oturur ve aralksz Kur'an- Kerim tilavet eder, Devleti Osma-niyye'nin bekasnn bu kitab mbine ittibada grdn musahiplerine en samimi hislerle mebu olarak sylerdi. Bir gn hamamda aya kaym ve ban yere arpm ve oniki gn sonra bir an bile gafil olmad Yce mevl'nn dn emrine uymutu. Hazreti Padiah 52 ylk mrnde sekizbucuk yl taht Os-mani'de San Selim lkabna hangi hainin eklemek istedii mehul olan sarho lkab ona kar yaplm en byk hakszlkt. Belki tasavvuf ehli olduundan meguliyeti bu lemin dnda olmasndan gelen sermestliindense ona da sarholuk denmeyeceini tasavvuf erbab daha iyi bilir. Orta boylu, mavimsi gzl, sarna yakn kumral sakall olan 2. Selim, alts erkek, kz olmak zere dokuz evlt,bunlardan kendi yerine nc Murad unvanyla geecek olan Veliahd ehzade Manisa Valisiydi. 2. Selim zamannda baz devlet reisleri unlard: Almanya'da Maksimilyen, ngiltere'de Kralie Elizabeth, ran'da Sah Tahmasb, Rusya'da Korkun van, Fransa'da 9. arl ve 3. Hanri, Papalk Makamnda ise 13. Gregor vard. Hazreti Padiah Ayasofya camiindeki trbesinde kabir hayatna devam etmekte ve naallah kabri Cennet'i l'ya alan bir kapdr. Aziz Padiahmz nr iinde yat, Cenab Mevl'nn rahmeti, peygamberiznn efaati zerine olsun. Sultan 2. Selimin Hanmlar Ve ocuklar 2. Selim'in hanmlar meselesi biraz karktr. Bu hli oul 3. Murad'da da grmek kabildir. Sultan 2. Selim'in Nurbn sultan isimli hanm adet tek iekle bahar geiren kimsenin durumunu artryorsa da, tabii ki vaziyet yle olmayp, hanedan da olsa, aile mahremiyetine haylice nem vermekten kaynaklanmaktadr. Nurbn Sultan hakknda yahu-di ve italyan olduu hakknda rivayetler varsada, ztuna bey yahudilik isnadnn da doru olmadn ileri sryor. Nurbn Sultann doum trihi ztuna tarafndan 1530 olarak gsterildii gibi vefat da, 7/aralk/1583 olarak iaret edilmektedir. zdivacn 2. Selim ile 1545'de Konya'da yaptn da ileri srmektedir sayn Ylmaz ztuna.. Evlilik mddetleri 29 yi] srd. Nurbn Sultan valide, daha sonra padiah olan ehzadesi 3. Murad'n annesi olarak vlidelik makamnda 8 sene, 11 ay, 23 gn mr geirmitir. smihan ve Fatma Sultanhanmlarnda annesidir. Bir ok hayr ve hasenatn sahibidir. Vefatnda cenazesi Ftih

Camiinden kaldrlarak, Ayasofya Camii avlusunda kocas, 2. Selim'in trbesinde topraa verildi. aatay CJluay, bu sultanhanmdan baka Alderson adl arkiyatnn KaleKartamou ve adn veremedii bir hanmdan da sz ettiini ifade ederek bir hatrlatma yapm oluyor. 2. selim'in kz ocuklarna gelince; smihan, ah, Gevherhan ve Fatma sultanhammlar olup, bunlardan smihan sultanhanmn nl ve ehid sadrazam, Sokullu Mehmed Paann hanm olduunu biliyoruz. ahsultan hanmn ise beyinin akrcba Hasan Paa olduunu, Gevher-hn ise Piyale Paann hanm olarak Fatma suitanhanim ise Kanijeli Siyavu Paa ile evlilik yapmtlar. 2. Selim nn'n erkek ocuklar 3. Murad adyla Osmanl tahtna oturacak olan olu Nurbn hanm sultandan domutur. 1574'de kk iken vefat eden olu Mehmed, te yandan 3. Murad'n clusu ki, bu trih 22/12/1574'dr ite bu trih be tane ehzadenin hayat izgisinin kesildii ve boularak ehid edildikleri zaman dilimidir. Bunlarn adlan Sleyman. Mustafa, Cihangir, Abdullah ve Osman ehzadelerdir. Bunlarn ve bunlar gibi, nice ehzadelerin hayatlarnn izale edilmesi dima tartlan bir mevzu olmutur. Bizim noktai nazarmz kaderin bir cilve-i rabbaniyesidir eklindedir. Osmanl hanedan mensubundan olmak ve o hanedana aid fert olmak, insann kendi ihtiyar ile salad bir fenomen deildir. Ancak; devlet anlaynn insan zen tedbirleri semesi, his ve realizm arasnda, kolay bulunacak neticelerden deildir. Ancak bir trih anlay olarak bu izale emirlerini verenlerin, bizim hakaretlerimizi, hak ettiini dnemiyorum, bunun hesabn Allah (c.c)'e vereceklerdir. Bunun direk ile bizi alakadar olan taraf pek yoktur, diye dnyorum. Kimileri; bu kutlu devletin hizmet ve varlna olan dmanln bu yumuak karn olan karde katline istinad ederek yapmak istiyorlarki bu drst bir dnce ve tavr deildir 2. Selim'in Sadrazam Ve eyhlislmlar . 2 Selim; gelmi olduu Osmanl tahtnda en byk yardmcs kz ismihan Sultanhanmn kocas olan tedbirli ve akll devlet adam, Sokullu Tavil Mehmed Paaya riayet ederek tkr tkr ileyen devlet arkna, mdehale etmemek suretiyle lkesine en hayrl hizmeti yapmt. 2. Selim hn, saltanatnn tamamn tek sadnazamla geirmitir. eyhlislmlara gelince kendisinin vefatndan ok ksa bir zaman nce Ebussuud Efendinin vukubulan vefat zerine, boalan makama Konyal Mahmud Hamid Efendi'yi getirmitir ve iki eyhlislmla, dnemini geirmitir.

SULTAN 3. MRAD ........................................................................................ 2 ki Yasa .................................................................................................. 2 Portekiz le Sava ........................................................................................ 2

Osmanl Devletinin Avrupa'dan Ald Vergiler .......................................... 3 Sokll Mehmed Paann Etrafnn Temizlenmesi ...................................... 3 Sokllunun ehid Edilii ............................................................................. 3 ah Tahmasb'n Vefat................................................................................. 4 ran Seferi.................................................................................................... 4 Tiflis'in Feth Olunmas ................................................................................ 5 Kyn Geidi Zaferi.................................................................................... 5 Birinci amah Zaferi .................................................................................. 5 kinci amah Zaferi .................................................................................... 5 Mealeler Zaferi .......................................................................................... 6 Sultan 3. Mrad'n Osman Paa'y Kabul ................................................... 6 Bat Seferi ................................................................................................... 7 Sultan 3. Mrad Han'n Vefat ..................................................................... 8 3. Murad'n Hanmlar Ve ocuklar............................................................ 8 3. Murad'n Sadrazam Ve eyhlislmlar ................................................ 10

SULTAN 3. MRAD Babas: Sultan II. Selim Han Annesi: Nur-Bnu Sultan Doum Tarihi: 1546 Vefat Tarihi: 1595 Saltanat Md.: 1574-1595 Trbesi: stanbuldadr. Dnyada 6 erkek, 3 kz evlt brakan merhum padiah 2. Selim, Devleti Osmaniyye'yi kudretli sadrazam Sokullu Meh-. med Paa'nn becerikli idaresine tevdi ederek Allah'n vsi rahmetine ermiti. Manisa sancanda vazife ifa eden Veliahd ehzade Murad Sultan pederinin vefatn, sadrazamn gnderdii haberci vastasyla heber almt. Hicri 955/MiId 1549 ylnda 27 yanda boalan taht Osmaniye cls etmek zereyola kt. Sadrazamn gnderdii gemiyi beklemeden Mudanya iskelesinde bulunan kk bir gemiye binmiti. Bu gemi sonradan Padiahn damad olacak olan mehur tarihi Feridun Ah-med Paa'ya ait bir ticaret gemisi idi. Sultan Murad Bahe-kap civarnda sahile kmt. Vakit ok ge olmu gece yansn gemiti. Yamur ve rzgrl bir hava hkm srerken, Padiah iicek bir yudum su aradysa da bulamam ve deniz suyu ile yzn ykam, karaya kt yere bir eme yaptrmay vaat etmiti kendi kendine. Hakikaten Padiah olduktan bir mddet sonra kendine verdii sz yerine getirmi ve bir eme ina ettirmiti. Sarayn kapsn alan padiahn yanndakiler, o saatte saray kaps yalnz sadrazama alr kaydn ya unutmular yada bilmiyorlard. ok sonra aralanan kapdaki muhafzlara vaziyet izah olundu. Padiah ve arkadalar ieri alndlarsa da te taraftan sadrazama haber gnderilip durum bildiridi. Sadrazam, Padiah ilk defa gryor, fakat emin olamyordu; nk, merhum Padiahn daha be ehzadesi vard. Onlardan birisi ben veliaht ehzadeyim diye vezir-i zami aldatabilirdi. Sokullu yanna ald Padiah, Nr Banu Sultan'n dairesine gtrm, olunu gren Valide Sultan; aslanm diyerek olunun boynuna sarlm hem olunun padiahln de kendi Valide Sultanln tescil etmi oluyordu. ehzadenin tahtn sahibi olduunu anlayan veziri zam Sokullu ayn zamanda enitesi olduu padiahn eteklerini pmt. Burada unu hatrlamadan geemiyoruz: Mason bir tarih yazar bu etek pme vakasn bir dalkavukluk olarak vasflandrm ve bylece Kaanuni, 2. Selim Hazretlerinin sadrazam ve yeni padiah bebuuk yl sadrazamln yapan bu muhterem insana hangi saik ve sebebe byle aalk bir sfat yaktjryor anlamak mmkn deil... Hani bir sz vardr: Dinime tan eden bari mslman olsa, siz halifeyi Ryi zemin'in eteini pmeyi dalkavukluk sayarken acaba mensub olduunuz loca'nn stdi'nn neresini pyorsunuz. nc Sultan Murad unvanyla ertesi gn

tahta gemek iin yatana ekilen ehzade, beri tarafta devletin mdebbir elemanlar toplanm ve rakip ehzadeler hakknda lm kararlarn bile alm ve sabah olunca devlet'uruna canlarndan edilen merhum be ehzadenin nalarnn nne atlacandan dahi habersizdi. Sabah olunca, vezirler, komutanlar, kadlar ve yksek rtbeli me'murlar Ayasofya camiine geldiler. ehzadelerin lmlerini ya haber almlar yahut da tahmin etmilerdi. Hepsi taziyet elbiseleri iinde bulunuyorlard. Namazdan sonra Padiah Hazretleri Divanhanede tahta ktnda ayn znt ve elbiselerle donanmt. Datlan cls bahii bir milyon yzbin duk'aya bali olmutu. Ramazan aynn yirmi ikinci gn Padiah Hazretleri cedleri gibi, Eb Eyyb-el En-sri trbesine deniz yolu ile giderek kl kuand ve dnte at zerinde atalarnn trbelerini ziyaret ede ede saray' h-noayuna avdet etti. Ramazan Bayramnn birinci gn Devlet Ktibi Feridun Bey, Hazreti Padiaha Osmanl Devletinin kuruluundan o gne kadar padiahlarn yazm veya yazdrm olduklar bi-nikiyz aitmi para evraka havi bir kitap ve o gne kadar Devleti Osman tarihini anlatan Mneat- Seltin adl eseri hediye etti. ki Yasa Bir gn Padiah Hazretleri sandalla denizde gezerken sahile yakn bir yerden geiyordu. Deniz kenarnda bir kahvehanede iki imekte olan bir ka Yenieri sarho olmular, Padiah grnce ellerindeki kadehleri kadrp Padiahn'shhati erefine itiklerini bararak iln etmilerdi. Bu durumu gren Padiah son derece zlp, gazaba gelmi ve Din-i slm'n haram kld ikinin kullanlmasnn yasak edildiini iln eden bir hatt hmyn karmt. Bu hatt hmyn zerine Sipahiler Askeri stanbul Suba'sn aralarna alp tartaklamaya girmilerse de duruma muttali olan Sadrazam yetimi Subai'y tartaklanmaktan kurtardysa da nfusunun krlmasna sebep olacak hareketlere de maruz kalmt. Durumun vahim bir hal aldn gren Hazreti Padiah, maalesef verdii emri kimseyi rahatsz etmemek artyla iebilirler kaydna evirmekle hem dnyada hem de hiret'te kolay cevap veremeyecei bir tviz vermi oluyordu. Portekiz le Sava Yeni Padiahn tahta geii, btn Avrpua devlet elileri vastasiyle ve muhtelif hediyelerle tebrik olundu ve bu mnasebetle bunlarla yaplm sulh antlamalar gerek dvan gerekse Hazreti Padiah tarafndan msait karland. Fakat Portekiz Kral Dk Sebastian trl sebeb ve bahanelerle mslmanlarn idaresindeki Fas topraklarna ve orann Emi-rine mdahalelerde bulunuyordu. Halife-' Ryizemin olan Osmanl Padiah 3. Murad Hazretleri, Fas Emirinin istimdadna bigane kalamazd ve kalmad Cezayir Beylerbeyi Ramazan Paa, mslmanlara musallat olan bu bely def etmekle vazifelendirdi. Kfi kuvvetle

hareket eden Ramazan Paa, karsna kan kffr ok iddetli bir savatan sonra kafi bir maibiyyete ve Kral Sebas-tiyani'y se sava alannda cansz yere serdi. Bylece msl-manlar kfirin zulm ve tasallutundan hals oldular. 1575 senesi mildisinde Avusturya ve Almanya mparatoru kinci Maksimilyen lm onun yerine Rudolf gemi ve Sultan 3. Murad Hazretlerine gnderdii elilerle muhtelif hediyeler sunmutu. Avusturya topraklan zerinde ceveSan eden Osmanl hudut beylerini ikyet etmeye gelen elilerle, sekiz senelik bir sulh antlamas kararlatrlmt. Osmanl Devletinin Avrupa'dan Ald Vergiler Avsturya Devleti Senede otuzbin duka, Erdei bebin duka, Zantay tasarruf eden Venedik bin, Rakza onikibin, Eflk onbebin, Bodan yzellibin duka vergi vermekle mkellefti. Bu arada Venedik elisi, Hazreti Padiah ve sadrazam ziyaretle Padiaha ellibin duka, sadrazama drtbin duka altn hediye getirdi. Dalmaya taraflarndaki hudud anlalmazlk-lar hal olundu. Sokll Mehmed Paann Etrafnn Temizlenmesi Hazreti Padiah, babas merhum Selim gibi Devleti Aliy-ye>yi mdebbir ve sadk veziriazamn eline brakmay dnmedi. Dizginleri eline almaya kararl idi. Yalnz bu kararllk kendi istei miydi yoksa uzun yllar sadareti igal eden zatn nfuzundan ekinme miydi? unu nutmamak icab eder ki Sokullu Mehmed Paa Padiahn enitesi olmakla beraber dvann dier vezirleri de damad idiler yle ki: Bu damatlklar devlete hizmet edenleri daha yakndan kontrol edebilmenin en mtekmil bir yoluydu. Sadrazamn etrafn temizleme metoduna balandnda ilk hedef mneat sahibi, devlet ktibi ayn zamanda Sokol-lu'nun mahrem srlar arkada Feridun Beydi. Kendisini Belgrad sancak beyliine uzaklatirmlar ve yerine btn usulere aykr biimde, Fatih Semaniye Medresesi muallimi Mahmud elebi tayin buyrulmutu. ok ksa bir 'mddet sonra Sokollu'nun kethdas esrarengiz ekilde ldrld. Az sonra Sokollu'nun amcazadesi olan Budin Beylerbeyi Mustafa Paa; Budin cephanesine isabet eden bir yldrm neticesinde cephanenin tutuup yanmasndan mesul tutularak kendi muhafzlarnn nnde ldrlmt. Sokollu'nun etraf nisbeten temizlenmiti. Bunun yaplmasn Valde Sultan ve emsi Paa ile Lala Mustafa Paa olduu Kmil Paa tarihinde sh. 281'de yer alr. Yine bu srada Kbrs Beylerbeyi olan ve Sadrazam'n ok yakn olan Arap Ah-med Paa sert muamelesini bahane eden askeri tarafndan paralanarak fecii ekilde ldrld. ok gemeden Piyaie Paa ve eyhl slm Hamid Efendi Hazretleri vefat ettiler. Sadrazam en kymetli arkadalarn arka arkaya kaybederken bilhassa, Piyaie Paa, ki ayn zamanda bacana idi. ve eyhl

slm Efendinin vefatlarndan son derece mteessir oldu. Bu srada kendi kendine Kbrs Kral unvann veren ve Sokollu'nun bu unvan, ona hibir zaman kullandrtmad Yasef Nassi (Yahudi Josef Nassi) lmt. Sokllunun ehid Edilii Sokullu Mehmed Paa musahibine her akam kitap okutur ve en ok sevdii mevzuu tarih olmasndan dolay en fazia okuduklar kitap Osmanl Devleti tarihi di. te o gece musahibi, Murad- evvel'in Kosova Sahrasnda savatan sonra nasl ehid olduunu okurken gzleri dolan Sokullu Mehmed Paa mevzuun sonunda, ellerini kadirarak Yarabbi; bize de ehdlik nasip et diye tazarruda bulunmu ehid padiahn ruh'u mbarekesine Ftiha-i erif hediyye eylemiti. Ertesi gn kendisi gibi Bosna'l biri dervi klna brnm ve Sadrazama dileke verir gibi elini uzatm, dilekeyi almak zere eilen Sokoilu Mehmed Paa'nn Allah, Allah diye arpan yreine kolunun yeninden kard haneri saplam ve Sokoilu Mehmed Paa'y arzulad ehidlie, Devleti sl-miyye'yi ise istikrarszlk devrine sokmu oluyordu. Bunun cezasn el ve ayaklarndan drt ayr istikmete koturulacak atlara balanmak ve drt para haline gelmekle eken kaatil paralatlmadan evvel yaplan sorguda kendisinin hakk yendii iin bu ii yaptn sylemi aklamalarnda hi kimse sulanmamtr. Baz tarihler bu ite 3. Mu-rad'in eli var derken baz tarihler de Lala Mustafa Paa'nn marifetiyle oldu derler. Fakat kesin bir delil gsteremezler. Yalnz, Padiahn eii var diyenlere ksaca u cevab vermek isteriz: Daha evvelki bahislerde sylediimiz gibi Osmanl Padiahlar tek otoritedir. Onlar eyhlislm ve ulema ile sadece istiare ederler ve kararlar kendilerine verirdi. Byie-hp olmayan bir tertiple sadrazamn ldrtmek o zatlarn ne snna ne de mertliine yaktrd. Misl stiyorsak hemen bir ki tane verebiliriz. andarl: Halil Paa, nce Makbul sonra Maktul brahim Paa gibi fevkalde byk ahsiy-yetler padiahlarn ak emirleri ile dam olunmulardr. Hele bu olayda; Suba'nn iki imek isteyen ve bu hususta emre muhalif olanlarca dvlmesi srasnda sadrazamn dahi dayak tehddleri karsnda kaldn gz nne alrsak padiah sadrazam tutan hangi gten itinab edip korkacak da byle karanlk tedbir ve tertiblere ba vurmaya lzum grecektir. Sadrazamn yaknlarnn tayin ve drlmesi, dorudan doruya bir iktidar mcadelesinden baka bir ey deildir. Daha baka bir tabirle devlete hizmeti ancak kendi metod ve gu-ruplaryla yapabilceklerine kanaat getirmi olanlarla, mevkii itibarda olanlarn mcadelesinden baka bir ey deildir. Yalnz Padiah burada kendine ait sebeblerden dolay sadrazamn karsndaki gurubu tutmu olabilir. Fakat kimse ona bir cinayet tertibilii yklemeye kalkmasn o zaman iftira etmi olur ki, dini slm'da, iftira edenin ne kadar dehetli cezalara mstahak olunacan beyan buyurmutur. Sokullu Mehmed Paa padiaha aralksz ondrt sene sadrazamlk yapm ve

lkenin bir ok yerlerinde camii, medrese, imarathane ve emeleri kendi parasyla yaptrm, vefatndan sonra na Eb Eyyb-el Ensr hazretlerinin yaknnda bir trbeye, serveti ise evvelki yoksulluu gz nne alnarak devlet hazinesine gelir olarak devredilmitir. Allah rahmet eyleyip kabri erifini mzeyyen klp nr iinde yatmasn daim klsn. ah Tahmasb'n Vefat ran tahtnda ellidrt yl hkm sren ah Tahmasb vefat ettiinde, stanbul'a 3. Murad'n clusunu tebrik iin gelen Tokmak Han envai eit hediyelerle ki bunlar beyz deve yk idi. Hazret Padiahn iltifatna mazhar olmuken ve ran'a dnek zere yola karken ah'n vefat haberi geldi. ah Tahmasb yerine beinci olu Haydar Mirza'y veliahd olarak semiti. Haydar, babasnn yerine tahta getiyse de varm gn ahlk makamnda kalabildi. nk abias Perican ve days emka yirmi yldr hapiste yatan ismail Mirza'y ah olarak tahta karmak istiyorlard. Bunda da muvaffak olduklarnda iki cenaze birlemi ellidrt yl taht'ta kalan baba yanna yarm gn taht'ta kalabilen veliahd olunu alarak kabir yolunu tuttu. Evet biri yarm asr hkm ferma olurken dieri anca yarm gn hkm ferma olabilmiti. Sah Haydar'dan boalan tahta ismail Mirza gemi ve ok zlim bir adam olan yeni ah hemen kardelerini ldrtm sadece bunlarlardan iki gz kr olan, Muhammed Mirza taht'ta iddia sahibi olmaz diye sa brakld. Fakat kr ehzadenin Hamza Mirza ve Abbas Mirza adl iki olu iin idam kararlan karlm, habercilerin yanlarna varmasndan evvel smail Mirza bir gece, fazlaca yuttuu afyon yznden sabaha uyanamam ve taht kr'dr dye hesaba katlmayan Muhammed Mirza'ya kalmt. Onun ilk icraat ise kardei Perican' idam etirmek olmutu. Yukarda bahsettiimiz deiiklikler ve deikliklerdeki intizamszlk devleti Ayye'nin Iran zerinde bir takm hesaplar yapmasna sebep olmutu. ran Seferi Hicr 985/Mild 1577 ylnda Sadrazam Sokoliu'nun vefatndan bir yl evvel, sadrazamn btn itirazlarna ramen Lala Mustafa Paa serdarlnda ran zerine bir sefer tertib olundu. Bu seferin yaplmasna dair sadrazarn'n tirazlar ksaca, yle izah olunabilirdi. Mesafenin uzakl, mkl bir arazi olmas, oralarda elde edilecek mlkiyetin muhafazasnn gl eklinde zetlenebilir. Fakat hi bir mverrih dikkatle incelemek lzumunu duymamtr ki; Avrupadaki geliimler ve bunlar ok dikkatle takip eden Sokollu, Reform ve Rnesans mcadelelerinin sonu gelmi o toplum iin msbet neticeler vermeye balamt. Bu msbet neticelerin toplanmas mutlaka Devleti aliyye aleyhine bir takm ittifaklara ve tertiblere giriilmesine vesile olacakt. Bu sebebten sadrazam Dou hududlarnda asakiri slm megul etmektense, diri tutarak kffrdan

geleceklere hazr olma yolunu setii hkmne rahata varlr. imdi padiahn ciusu srasnda Avrupallarla sulh antlamalar tecdid edilmi olduu ileri srlrse onlar hangi szlerinde durmulardr ki, bu szlerinde dursunlar. Neyse biz yine ran seferini ksaca anlatmaya dnelim. Sz konusu sefer on yl srmtr. Grcistan, Dastan. irvan, Tiflis ele geirildi ise de bunlar ok pahalya ml oldu. nk bu beldede oturan insanlar savatan ylmayan cesur ve zor artlara dayanabilecek insanlard. Yenieri ise son derece intizamsz bir birlik haline gelmiti. imdi bu eyaletlerin ele geiriliini ksaca nakl edelim: Ordu, ilk evvel Ardahan nlerine geldi. Van Beylerbeyinin orada bu ii bitirmi olduu haberini ald. Van Beylerbeyi ile birleen ordu Grcistan hududu yaknnda ldr kasabas nlerinde daha evvel stanbul'a eli olarak gelmi olan Tokmak Han kumandasnda olan ran askerleriyle bir sava yapt. Zafer Osmanl Ordusunda kalmt. ldr, Akakale ve Yenikaie Osmanl hududlarna dahil olmu oldu. Bu savan kumandan mehur zdemirolu Osman Paa idi. Grcistan Kral Davit, Osmanllarn galibiyetini haber olanca selmeti ran'a kamakta buldu. Grcistan basz olarak kalm Osmanl ordusuna mde olmutu. Tiflis'in Feth Olunmas zdemirolu Osman Paa Grcistan'n byk bir ksmn ele geirmi ve Tiflis nlerine gelmiti. Tiflis ilk defa Osmanllarca tazyik olunuyor idi. Tiflis halk bu zaferler ordusunun karsnda grnce hi mukavemet etmedi. Byk bir resm geid yaparak Tiflis'e dahil olan ordu, Tiflislilere mukavemet yapmamalarnn mkfat olarak onlara enfes bir resm ge-cid seyrettirmti. Fethin ilk Cuma gn Sultan 3. Murad adna, Edirne Selimiye Camii ba vaizi ir Kurtzde Vlihi Efendi hutbeyi irad etmiti. Kyn Geidi Zaferi Osmanl ordusu nce zdemirolu Osman Paa ve bal birlikleri ile arkada ise Serdar Ekrem Lala Mustafa Paa daha byk kuvvetlerle geliyordu. zdemirolu Osman Paa, Koyungeidinde Emir Hn kumandasndaki 20.000 kiilik ran ordusu ile karlat. Derhal hcuma geen Osmanl Ordusu, Lala Mustafa Paa byk kuvvetlerle gelene kadar sava alannn galibi olduunu iln etmiti bile. Serdara den zdemirolu Osman Paay tebrik, kahramanca cenk eden orduyu mkfatlandrmakt. O, da zaten yle yapt. Serdar- Ekrem'ler padiah selhiyyetlerini seferlerde kullanabildiklerinden zdemirolu'na vezaret rtbesi tevcih *etti. Lala Mustafa Paa k yaklamakta olduundan orduyu Erzurum'a gtrmeyi istiyordu. Fakat fetih edilen bu topraklan muhafaza etmekle kolay bir i deildi. nk ran devleti kafi bir nalbiyyet alm saymyordu kendisini. Ayrca sz konusu topraklara en yakn dost belde Krm Hanl idiyse de, biraz daha uzakta yava yava dnya siyasetine almaya

bai-yan Rusya vard. Kralie Elzabeth ngiliz tccarlarnn rahat gezmelerini temin edebilmek iin Rus ar'na mparator hitabyla balayan mektuplar gnderiyor, bylece ngiltere'nin dostu ve dman yoktur, sadece rnenfaatlan vardr politikasnn temellerini atyordu. Daha dorusu dnyaya bir canavarn daha abuk arlk koymasna yardmc oluyordu. z-demirolu Kafkas Serdar unvanyla irvan civarnda brakld. Birinci amah Zaferi Ozdemirolu ondrtbin askerle amah zerine gittiinde, Safevi ordusu yirmibebin kiilik kuvvetle Orus Han komutasnda oraya gelmi, te yandan mamkulu ah yannda on-bebin kiilik kuvvetle Ere'te karsna kan sadece yz kiilik birliin komutan Kaytas paa ile arpm ve tamamn mukayese kabul etmez kuvvet dengesi hasebiyle imha etmiti. Kaytas Paay yenen mamkulu, Ere'e dahil olup Ehli Snnet ve'1-cemaat itikadndaki mslmanlar katlima tabi tutmutu. Yediyz kiilik br Osmanl birlii bunlara sal-drmsa da maalesef perian olmulard. Dersaadet'ten muhtelif emirleri havi fermanlar gnderilmi, erkez, Abaza ve btn Kafkas kabilelerine ayrca Krm Hanlna Ozdemirolu Osman Paa'ya yardm etmeleri bildirilmiti. Safevi Ordusu, Osmanl Ordusu ile kar karya geldiinde sava ok iddetli balad. Fakat iki taraf da kesin bir stnlk salayamad. lk iki gn ranllar hkim gibi idiyseler de nc gn le zeri Krm Hn onbebin kiilik kuvvetiyle sava alamnn bir ucunda grnnce sava talihi yn deitirdi. Akam zeri zafer Osmanllarn olmutu. Sava neticesinde esir den rs Han idam olundu. Tarihler Hicr 987/Mild 1578 yln gsteriyordu. kinci amah Zaferi Birinci amah savanda hezimete urayan Safeviler bu sefer btn glerini toplyarak harekete getiler. Safevi ordusuna Hamza Mirza Bakumandan olarak hkmediyorsa da henz ya on civarnda olduundan fiili kumanda Selman Hn'dayd. Kuvvetlerini drt blme ayran Safevi Ordusu 100.000 kiiyi buluyordu. Buna mukabil Ozdemirolu Osman Paa komutasndaki Osmanl kuvvetleri 14.000 kii idi. Bu srada Lala Mustafa Paa; Badad Beylerbeyi Hseyin Paa ve Kerkk Bey'i emseddin Paazade Mahmud Paa'ya Safevi topraklarna dalp ikinci bir cephe almas talimat verdi. Ayrca Anadolu Beylerbeyi Cafer Paa'ya Revan zerine yrmesi emredildi. Bu talimatlar yerine getirilince ranllar ok ar darbe alm oldular. Btn bunlar olurken amah meydan sava balam, mukayese kabul etmez kuvvet fark kendini gstermeye balamt. Azdan az, oktan ok gider kaidesi kendisini gsteriyorsa da ranlar yirmibebin l vererek yetmibebin kiiye derken zdemirolu'nun kuvvetleri onbin ehid vererek drtbin kiiye dmt. ran

kuvvetleri kaleye girmiler ve boaz boaza bir mcadele srda srada Adil Giray'n kumandasnda Krm svarileri yetitiler. Safeviler dahil olduklar kaleyi brakp Adil Giray Han'n zerine yrdler. Bu kuvvetlerin byk blmn pusuya yatran ranllar kk bir kuvvetle Adil Giray'n zerine ullandlar. Krm svarileri bunlar ok ksa zamanda perianedip savatan muzaffer ktklarna sevinecekleri anda, ikinci ve esas kuvvetin saldrsna muhatap oldular ve ok ac bir malbiyete duar oldular. Adil Giray Hn esir dt. ran saraylarnda yapm olduu apknlklar yznden hayatn kaybetti. zdemirolu Osman Paa elindeki kuvvetlerle amahI kalesini mdafaa edemeyeceini engin tecrbesi ve fevkalde kararll sayesinde anlayp Dastan taraflarnda Demirkap kalesine ekildi. Buraya Derbent Kalesi de denir. Mealeler Zaferi Sokollu Mehmed Paann ehid edilmesinden sonra dvan vezirleri sadrazamlk mcadelelerine daldklarndan zdemirolu yardmsz kalm ve ok zor durumlar yaamsa da bulunduu zamann en byk kumanda dehsna sahip olduundan ranllara kesin bir galibiyet yz gstermemi onlara kar gnmz tabiriyle gerilla sava vererek uzun mddet ypratm ve nihayet iki ordu irvan ve Dastan hududundaki Kba ehri civarnda bilhassa ovasnda kar karya geldiler. Geen zaman zarfnda irvan yine ranllarn eline gemiti. zdemirolu bu sava kazanrsa irvan yine Osmanl Devletinin olacak aksi halde Dastan ve Grcistan fetihleri mnszlaacak ve ran nfuzu hkimiyetine girecekti. Drt gn sren bu kanl bouma geceleri de sava devam ettiinden mealeler yaklm olmasndan dolay Mealeler zaferi adyla anlr. Drdnc gn sonunda ran ordusu malp ve mnhezim olarak sava alann Osmanl askerine ve onun byk kumandanna brakrken irvan, devleti Aliy-ye'ye kald gibi Revan yolu da fetih sancaklarnn zerinden gemesini bekliyordu. Tarih Hicr 922/Mild 1583' gsteriyordu. Mealeler Zaferinden sonra Revan yolunun Osmanl sancaklarnn zerinden gemesini bekledini yukarda belirtmitik. nc Murad sanki her an yannda beraber savatn sayd zdemirolu Osman Paa'ya, sadrazam kaftann bimi ve bu mnasebetle paay'stanbul'a artrnt. Vezirhad Paa'y yzbin askerle Revan (Ermenistan) fethine - dermiti. Ferhad Paa, Revan'a hi bir mukavemet gr-den dahil olmu ve yukarda tavsif ettiimiz durum gereklemi Revan, Devleti Osmaniyye'ye ram olmutu. stanbul'a dnmek zere yola kan Osman Paa, Hazreti Padiah'dan ald bir irade ile Krm meselesini hl etmek zere otuz yldr bindii mehur ve dillere destan siyah at Kara-Kaytas'n ban Krm Hn'h zerine evirdi. Krm meselesi denilen nesne, Krm Hn Mehmed Giray, Divan'n emirlerini dinlemez olmu ve kendisine bir ka defa zdemi-rolu'na yardma gitmesi iin

yaplan arlara gereken itaati gstermemi ve savsaklamt. Kuvvetlenmekte olan bir Rus Devletinin varl gz nne alnrsa bu adamn yapt yanna braklacak olursa istikbalde daha feciii durumlarla karlalabilirdi. zdemirolu Krm taraflarna gidince Mehmed Giray, paann geli sebebini anladnda Kefe yaknndaki Baesa-ray'a Osman Paa'y davet etmise de bu dolaba girmeyen Paa, Kefe ehrine ekildi. Bu durum zerine Mehmed Giray emrindeki krkbin Tatar askeri ile sz konusu ehre taarruz etti. Osman Paa savalarda pimi bir Serdar olarak ehrin kaplarn oktan kapattrmt. Mehmed Giray ehri muhasara etmekten ekinmedi. Bir aydan fazla muhasaraya, byk zorluklara gs gererek dayanan Paa, te yandan divn'a haber gndermi yardm talebinde bulunmutu. Bu arada ok ustaca bir politika takip eden Osman Paa, Krm Kalga-y ynj veliahd olan Alp Giray', hn olarak nasb etmi bylece Krm svarilerini iki bal hale getirmi bu basardan Alp Giray; Osman Paa tarafn tutmu, bylece Mehmed Gi-ray'm kuvvetleri zaafa uramt. Bu srada ise yannda 10 senedir Konya'da ikamet etmekte olan ve Hazreti Mevln (K.S.)'ya intisaph slm Giray, Sultan 3. Murad Hazretleri tarafndan Krm hanlna tayin edilmi olarak Kl Ali Paa'nn donanmasnda onbin asker ve otuzbe kadrga ile gzknce Mehmed Giray'a muhasaray kaldrp kamak dmt. Osman Paa tarafndan Krm Hanlna nasb edilen Alp Giray, btn hrs ve gurur gibi nefsi azdrc hislerden syrlarak slm Giray'a biat etmesi cidden rnek alnacak bir olay tezahr etmiti. Bu muazzam manzaraya ahid olan Osman Paa'nn gzleri yaarm, Mehmed "Giray meselesine beni kartrmayn sadakat ehline yol gstermek bize dmez diyerek aralarndan ekilmiti. Bylece Krm Hanl ailesinin hesaplamasn kendilerine brakm oluyordu. Kama yolunu tutan Mehmed Giray'm peine den Alp Giray aabeyini yakalam ve kendi yasalarna uygun olarak yay kirii ile bodurmu ve bu gaile hl olmu oldu. Tarihler Hicri 922/Mild 1583 yln gsteriyordu. Sultan 3. Mrad'n Osman Paa'y Kabul - Kahraman olu kahraman kumandann, Hazreti Padiah ile olan bulumasn Kmil Paa'nn tarih siyasiyye adl eserinden 289. sahifeden metne uygun olarak vermeyi lzumlu grdk. Bylece bu muhterem padiahlarn, kahramanlar ve Devleti Aliyye'ye hakkyla hizmet edenleri nasl takdir ettiini o mkemmel lisanla nakl edilmi olsun. Ozdemir Osman Paa Dersaadet'e vusulunda sureti mah-susada istikbal olunarak avatifi celilei mlkneye msta-rak oldu. Muarileyha (Osman Paa) Boaziinde kin yal kknde sehi seniyyei ehriyriye cebhe sa rakiyt olduunda hilaf mutad olarak, ho geldin Osman otur deyu hi-tab buyurrnalaru zerine Osman Paa zemin ve damer pus olup iradei seniyyeye muntazr oldukta yine, otur emrine binaen Osman Paa oturup tekrar kalkm velhasl defa ira-

dei seniyyeye imtisalen oturup tazimen yine kalktktan sonra drdnc defada oturup, muharebelerini nakl eylemesi ferman buyurulmas zerne Osman Paa iradei ahaneye bila-muttasl son seferini raz ve beyana beda ile Ara hn'n malbiyyeti maddesine geldikte Zt ahane szn keserek, kendi bandaki Tu'u karp Osman Paa'nn bana takmtr. Paa malilevna hikyesine devamla Hamza Mir-za'nn malbiyyeti vak'asnn tarifinde yine Hnkr szn kesip Bunun semeresini grrsn buyurarak kend! murassa hanerini Osman Paa'nn beline takt gibi mteakiben mam Kulu Hn'n bozgunluu keyfiyetinin istimalnda dahi evvelkinden daha l bir tu ile Paa maireleyhin ser abu-diyetini tezyin buyurmulard,. Elhasl Osman Paa, Kefe'de Tatarlarn muhasaras tahtnda , drtbin askerle ne vecihle mukavemet eyledii ve Hn'n nasl kati ve idam olunduunu tafsilatyla hikyesine hitam verdikte Sultan Murad Han Hazretleri mbarek ellerini kadrp bir ok duadan sonra kendi elbiselerinden bir kat elbise hediye eylemitir. zdemirolu Osman Paa'nn bylece Sadrazamla tayini katilemit. Siyavu Paa sadrazamlktan indirilmi ve zdemirolu Osman Paa Sadrazam tayin olunmutu. Drt aya yakn bir zaman stanbul'da duran Osman Paa Kafkas zerine sefere kmak zere hazrland ve Vezir Ferhad Paay stanbul'a ard. DevletLAliyye'nin dou zerine yapt ve yzbin kilometrekare toprak kazand bu seferi burda brakp biraz da bat yni kffar zerine yaplan ve on sene srecek olan sefere bakalm. Yalnz burada unu hatrlatmak isteriz ki hem dou hem de bat hududlarnda alm seferler ortada iken padiahn sefere kmamasn rahatna dknlne, kadn sz le hareket ettiini, haremin sefere kmasna mani olduunu ileri srenlere siz olsanz hangi tarafa giderdiniz? diye sormak gerekir... Bat Seferi Tarihler Hicr 1001/Mild 1592'yi gsterirken iki sene evvel oniki sene sren Dou seferinin sulh mzakereleri tamamlanm ve dou snrlar sknete getirilmiti. Bu arada ahzde Veliaht Mehmed Sultan'n snnet dn yaplm ve bu muhteem dn krk gn krk gece srm ve bu arada bir ok fakir giydirilmi, doyurulmu, halk bundan ok honut kalmt. Yalnz bu dnde marifet gsterisinde bulunan sanatkrlar Padiah ok memnun etmiler, heyecana kaplan 3. Mu-rad benden ne dilerseniz dileyin buyurarak bir nevi taahht altna girmi bundan istifade eden sanatlar, Yenieri ocana yazlma isteini ileri srmler Hazreti Padiah vaadinden dnememi ve bu istei kabul etmek mecburiyetinde kalmt. Yenieri Aas bu talebi iddetle'red etmise de Hnkra sz dinletememi, inand dvasnda samimi olduundan vazifesinden istifa etmek.cesaret ve ecaatini gstermiti. Bilindii gibi Yenieriler muharip yani savaan bir snft. Sanatkr insanlarn

yeri muharip snf olamaz, muharip snfn ihtiyalarn gerek iml gerekse tamir etmeye yarayan bir kurulu biiminde olmas askerlik tekniinin icabdr. Bunda Yenieri Aasnn itiraz asker yazlmalarna deil, muharip bir snfn iine dahil olma isteklerine kar ktr. Yoksa Koca Mimar Sinan bir Yenieri idi. Fakat sanatkr taraf ar basnca Yenierilikten ayrlp teknik snfa dahil olmu asakiri islm'n bir ok nehirleri gemesine kolaylk salamak zere bir ok kprler kurmu, muhasara aletleri gelitirirken ordudan ayr deildi. Fakat muharip snf olan Yenieri'ye de Hahil deildi. Netceten bu sanatkrlarn yenieri ortalarna kavd edilmi olmas hatal olmutur. Ayrca sanatkrlar dnen ve dndklerini syleyen insanlar olduklar iin si-vasete mecburen ak bir kafa yapsna mliktirler. Bu sanatkrlarn orduya muharip snfta katlmalar politikaya da karmalarn ve bunlarn tesiri altna girmelerini inta etmitir. Sokollu Mehmed Paa'dan sonra Vezareti zma makam Osman Paa gibi mstesna kabiliyyetler hari tutulursa tam bir mcadele ile ele geirilmesi dnlen bir mevki haline gelmiti. Bu mcadelede Yenierinin her zaman tesiri olurdu. Fakat bu sanatkr gurubda aralarna girince hizipler oalmtr. Hatta bu devirden itibaren eyhlislmlar dahi azledilir hale gelmilerdi. O devre kadar eyhlslmlar makam'a-rndan ancak vefat mnasebetiyle ayrlrlard. imdi biz yine Bat zerine alan seferin sebebini ve 3. Murad zamann iine giren blmn izahna dnelim. Bosna Beylerbeyi Hasan Paa artovitz ve Gora ehirlerini zapt ve Bihac kalesinin fetihi mnasebetiyle sulhun ortadan kalkt eklinde mtala eden Avusturya kumandan, Sis-sek de Hasan Paann durumu izah iin gnderdii heyeti kaleden aa atm bazlarn da barut flarna balayp flar atelemi ve onlar bylece ehid etmiti. Bu haberi alan Hasan Paa ok zlp mukabil harekete gemi ve 1000 Avusturyal askeri esir alm bunun yz tanesini stanbul'a gndermiti. stanbul'a gelen esirler hususen Avusturya sefarethanesi nnden geirilerek tehir edilmilerdir. Hammer tarihinde bu mevzuda u satrlara rastlyoruz. Gnbegn artan Osmanl zeferleri bata mparator Rudolf olduu halde btn hrstiyan lemini sonsuz zntlere duar etmi ve imparator 2. Rudolf yepyeni bir an sistemi kurmu ve bu an'a Trk an' adn vermiti. Bu tertib gnde defa sabah, len ve akam alnyor ve bu an sesini duyan hristiyanlar kiliselere toplanacaklar ve Osmanllara kar zafer kazanmak iin dua edeceklerdi. Sinan Paa sulhun bozulmasndan dolay Hasan Paa'y sorumlu tutuyor ve bu yzden kendisine ok kzyordu. Bu sebebten Rumeli Beylerbeyliine kendi olunu tayin etmi ve phesiz yanl bir tutumla Hasan Paay imdadsz brakyordu. Sissek Kalesini muhasaras srasnda yardmsz braklmas ve Avusturyallarn tazyiki Paann geri ekilmesine se-beb oldu. Bu geri ekilme srasnda otuzbin askeri ile Kulpa nehri kprs zerinden geerken izdihamdan ve arlktan kt. Birok asker ve Kaanuni Sultan Sleyman Han'n kz Mihrimah Sultan'n sevgili olu ve torunu ve bizzat Hasan Paa sulara gark oldular ve ehitlik rtbesini ihraz ettiler.

Sinan Paa Macaristan zerine sefer amak istiyordu. Bunu haber alan mparator Rudolf iki senelik vergiyi Hnkra gndermise de bu srada Hasan Paa ve Mihrimah Sultan'n oul ve torunlarnn ehid olduklar haberi gelmi ahali dahi galeyana gelerek Avusturya sefirinin hapsedilmesi iin isteklerde bulunmutur. Macaristan zerine yrmeye karar alan Sinan Paa Avusturya sefirin de yanna alm bulunuyordu. Fakat Sefir yolda ld. Sadrazam, bespre ve Palato kalelerini teslim aldktan sonra Bdin kalesine klamak kere yola kmtr. Ancak k yaklamas mnasebetiyle gerek kara gerekse deniz savalarna ara vermek detken byle bir niyet grmeyen asker sylenmeye balam ve ilk frsatta gece Sinan Paann adrnn iplerini kesivermiti. Bu sefere devam etmiyoruz klamak zamandr demekti. Sinan Paa bu sebebten Belgrad'a gitmeyi mnasip grd. Bu arada Kirli Hasan Paa Avusturyallarn baz hcumlarna maruz kalm ve bir ka tane kk kale dmann eline gemiti. Sinan Paa Dersaadet'e haber gndermi asker gnderilmesi talebinde bulunmutu. Hnkr 3. Murad yaynlad irade seile hem Krm Hn Gazi Giray hem de Yenieri aas bir ok askerle yardma vazifelendirilmiti. Sirme sahrasnda btn kuvvetler toplanm Krm Hn dahi gelmiti. slm askeri Tuna nehrini geip Rab ehri ve kalesini muhasara etmiti. Mdafii askerler 20 gn sonra dayanamayacaklarn anladklarndan eya ve silhlarn alp aitmek artyla kaleyi teslime raz olduklarn bildirdiler. Bu istekeri kabul edilip gitmelime msaade olundu. Bu kelinin teslim alnmasndan slm askerine bir ok top, mermi ve erzak kalmtr. Papa kalesi bir tek silh patlatlmadan teslim alnda. Bundan sonra slm askeri klamak zere Budin kalesine ekildi. Hicr 1002/Mild 1593, Sultan 3. Mrad Han'n Vefat Tarihler Hicr 1003/Mild 1594 yln gsterirken 3. Murad Hazretleri Sultan Hanmlardan birini Halil Paa ile evlendirdikten sonra yorgun bedeni iyice halsizleti. Yirmibir yl sren satanatnda ordusu hep savamt. Kh zafer sevinci kh mevzii muvaffakiyetsizlikler bu hassas bnyeli padiah hrpalyordu. Bunlar yetmiyormu gibi bir yandan Safiye Sultan'n devlet ilerine karmasn nleme gayretleri te yandan Sokollu Mehmed Paa ve Osman Paa'dan gayr sadrazamlarn baarszlklar, birbirlerine kar rekabetleri meydan savalarnda arz olan yorgunluklardan daha fazla idi. te bu talthsiz-padiah tarihilerce pek iyi anlalmam, dnyann o gne kadar hi bir devletinin sahip olamad byklkteki devleti gn getike kalitesi den devlet adamlaryla idare etmenin zorluunu hep ahsnda hal etme durumunda kal-rntr. Tarihiler Padiah Hazretlerini ok ocuu var diye bile kt grmek eblehliine dmlerdir. Bu adamlar hi duymamlar ki ki Cihan Serveri buyurmulardr: Evleniniz, oalnz ben kyamet gn sizin oklunuuzla vneceim.) Hazreti Padiah yalsnda oturmu Boazdan geerken a-det

zere top at ile selmladlar. Bu kk gemilerin toplarnn sesinden yalnn btn camlan krld ve Hazreti Padiahn yle syledii duyuldu. Eskiden donanmann btn gemileri beni selmlamak iin toplarn grletirler de bir tek cam krlmazd. imdi iki kk geminin toplar btn camlan krd, camlar eski camlar o zaman bu hl nedir? dedikten sonra glmsedi... Ve lmnn yaknlatn idrak uuru iinde Rabbine yneldi. Dualar etti, etti ve Devleti Osma-niyye'nin yirmidrt milyon kilometre kare byklndeki mesahasndan bir trbe iinde arnlk bir topran ebediyete kadar sahibi olarak bu lemi terk eyledi. Cenab- Hakk meknn Cennet eylesin. Allah rahmetini esirgemesin. 3. Murad'n Hanmlar Ve ocuklar 3. Murad'n ilk hanm Safiye Sultandr. Venedik'de 1550'de doan bu hanm, 1605'de Eski saray denen yerde stanbul'da vefat etdi. Ya 55 civarndayd vefat etdiinde. Venedikli Bafo ailesinin bir ferdi olup, babas Korfu vlisiydi. Zaten Venedikten, Korfuya giderken, Adriyatik denizinde, iinde olduu geminin, korsanlarn eline gemesi ile balayan izgi sonunda onu, dnya devleti olan Osmanl hanedannda, valide sultan makamna kartt. ztuna; izdivacnn Manisa'da 1565'de olduunu yazar. Evlilik mddeti 3. Murad'n lm gnne kadar, 30 sene devam etdi. Bu evlilikte; 3. Mehmed unvanyla padiah olan, ehzade Mehmed'i ve Aye Sultan dnya'ya getirdi. Hayli hayr sahibi validelerden biridir. Eminn'ndeki Yeni Camiin arazisini satnalan ve temellerini attran Safiye Valide sultanr Kaimvalidesi Nurban Sultan Valide ile Osmanl devleti siyasi meselelerinde at oynatmlardr ifadeleri sklet olarak fazladr ancak mutlakyet idaresinde bir padiahn hanm veya annesiyle maverede bulunmas, tahtn ve kendisini korumas hususunda, baz grevlerde istihdam etmesi hide anormal durum saylmamaldr. Son zamanlarda; piyasada, Safiye Sultan ad ile baslp satlan pespaye bir roman, trihinden ve ecdadnn ahlk hamidesinden bihaber kimselerin ok rahat ifal edilecekleri tarzda kaleme alnm bir sr edeb d ve gerekle alakas olmayan vede en'i maksada dayal, siyasi bir cinayetin ucuz leti olarak yaymlanm ve milletine yabanclaan kimselerin, ecdadn baklamas iin eline verilmi kt bir silahdr. Herkes unu iyi bilmelidir ki, insanolu dnyaya ne olarak geleceini kendisi semez. Bu Cenab- Hakk'n bir takdiridir. Tecelli lhiye, bizlere lutf etmi de, anne ve babas mslman kimseler olarak dnya'ya getirtmi. Bylece hayatmzn izgisinide bu din'in teklif ettii, hell ve haram hududlar arasnda srdrdmz de ilhi ve ebedi saadete ereceiz. Baka din mensubu olarak dnyaya gelmi insanlarn, hayatlar boyunca evrelerinin kendilerini srkledii hay huy iinde mrnn nefes saysn tketip, "Yolun varmazsa Mu-hammed'e kalkt kervan/ Kaldn dalar banda" beyitinin, mna-i mnifi iinde frsat deerlendirememi olur bizim anlaymzda.

te Safiye Sultan bir soylu gayri mslim olarak, geldii dnyada grn hayli zc bir korsanlk sonunda, hayat nasl Tebeddlata uruyor. Bundan bir ders karrsak, intele-jans hareketlerin husule getirmek istedii maksadlann nn tkam oluruz. Bu bakmdan her memleket evld, kendi trihini milletinin dman olmayan hatta ecdadn seven kimselerin kaleme aldklarn, tetkik ve mtalaa ederse, hyanet tuzaklarna dmekten kurtulmak kendiliinden hsl olur. Kocas 3. Murad'n Ayasofya Cami avlusundaki trbesine defnolunan Safiye Sultann, bir halifeyi dnyaya getiren hanm ve bir halifeye 30 yl zevcelik yapm, bir m'mine olarak kabul etmek ve hayrlarn, Rabbimizin kabul eylemesini dilemek bir mslman olarak, hepimizin vazifesidir. 3. Murad'n 2. hanm h- Huban Haseki olup, hakkndaki bildiimiz Bahekap'daki trbesinde yatt ve vakflarnn olmasndan haberdarz. 3. Hanm ems-i Ruhsar Haseki'nin de 1613'Hen evvel vefat ettiine dir malumat sahibiyiz, bir de Rukye Sultan-hanmn annesi olduu ve Medine'de vakfiyesi bulunduudur. 4. Hanm hakknda bize ulaansa sadece adnn Nzper-ver Haseki olduudur. 5. hanmnn ad mehul kalm fakat babas Eflk Beyi Mircea olduu bilgisi mevcuddur. 3. Murad'n 102 tane ocuu olduunu, nazar dikkate alrsak burada saylan hanmlarn, bu rakkamn altndan kalkamayacaklar da pek ak olarak ortadadr. Osmanl aile anlay, batl ve gayri mslim anlayn getirdii anlaya pek scak bakmaz. Dolaysyla da onlarn tam tersine aileyi kendi zel dnyasnn bir uydusu olarak kabul eder ve mcevherini paylamak istemeyen bir bayan kskanl Osmanl insannn damarlarnda dolaan kan gibidir vede byle olmas iinde ill dindar olmas da gerekmemektedir. Bu bakmdan Safiye Sultan, kocas Murad'n cariyelerle, hasekiler ile yaamasn bir mesele hline getirmemi, o, bakadn oi-ma otoritesini bu yaklam ile muhafaza etmeyi akl etmitir. Tabii Nurbn Validenin, olu Murad' anne duygusuyla gelini Safiye'nin penesinden kurtarmak arzusuyla! Her gn sunduu cariyelerle soukluk temin etmeye alrken, Safiye sultan ile 3. Murad gibi irave tasavvufa meyli yksek bir ahsn, karsna olan yaknl demekki sadece ehev hislerle balanm olmayp, fikri yaknlnda tesirini tayor-mu- Bu bakmdan Nurbn validenin bu gayretleri daha Manisa'dayken balam 81 tane ehzade ve sultanhanm sandukas kabirleri doldurdu. Bu yavrularn ounluu bebekken vefat etdiler. Yalnz Manisa'da ehzadeler trbesinde 1575'den nce len, 3. Murad ehzadelerinin says, biri yetikin ehzade, 8'i kk yata ehzade ile 14 tane kz ocuklara aid sanduka bulunmaktadr. 1595 ylnda 3. Murad'n hayatta olan kzlarnn says 28 idi. 3. Mehmed'in tahta kt gnde nizm- lem iin, hepsi ayn gnde bodurulan 19 ehzadenin babalar da, 3. Murad idi. imdi biz kzlardan bahsederek sayfalarmz ssleyelim. Yedi sultanhanm hakknda elimizde malumat var. Bunlarn ban Safiye

Sultan'n kz Aye hanmsultan eker, Manisa'da 1570'de dnya'ya geldi. Vefatnda 35 yandayd ve trih 15/mayis/1605 idi. Bandan izdiva geti bunlar srasyla; Kanijeli brahim Paa, 2. si sadnazam Yemii Hasan Paa ve 3. sde Gzelce Mahmud Paadr. Vefatnda babas 3. Murad'n trbesine defn olunarak hayrhah bir insan olarak anld. Fatma Sultanhanm ise izdivada onun yapm olduunu gryoruz 1580'de doan bu sultanhanm, 40 yanda hayat izgisinin sonuna geldiinde trihler 1620 yln gsteriyordu. 1. evlilii, Bonak Halil Paa ile yapld. Bu evlilik 10 yl bir kagn akn srd. Paann vefat zerine 2. evlilik 1555 doumlu Cafer Paayla vukubulmutur. Bu ei de, ilk ^i Halil Paada Fatma Sultanhanmdan 25 ya byktler. Cafer Paa 6 yl sonra ldnde 48 yandayd ve Fatma sultanhanm henz 23 yandayd. 3. dmad ise Hzr Paa olmutu bu zat 1610'da ldnde Fatma sultanhanm bir daha evlenmedi. Ancak bu izdiva mddeti hayli ksa srd. Hatice Sultanhanm ise, Cerrah Mehmed Paa ile 1598'de evlendi. Alt yl sren bu eviilik 28/aralk/1604'de Paann lm ile noktaland. Hatice Sultanhanm iin malumat bundan ibaret olup, doum ve vefat gibi trihleri mevcud deildir. Mihrimah Sultanhanm dier 3. Murad kerimesi oiup, doumu 1592 olarak biliniyor. Vefatnda babasnn trbesinde defnolunmu, izdivac ise Mirahur Drnad Ahmed Paa ile 21/ubat/1613'de yaplmtr. Evlilii be sene srmtr. Paann 1618'deki vefatyla son bulmutur. Fahriye Sultanhanm ise; 1594'de domu babasnn vefa-tindaysa henz bir yanda idi. 1656'da vukubulan vefatnda 62 yann iindeydi. Bu hanmsultan da iki defa izdiva yap-mtrki ilkini ukadar Ahmed Paayla 21/ubat/16 1 3'de gerekletirmitir. kincisi ise 1619'da Dmad Sofu Bayram Paa ile olmutur bu izdiva 8 yl srmtr. Bayram Paa 1627'de vefat etmiti bundan sonra Fatma Sultanhanm 29 yl dul olarak yaamtr. Mihriban Sultanhanm'da dier bir kzdr 3. Murad'sn. Eldeki malumat sadece Kapcba Topal Mehmed Aa e 21/ubat/1613'de yapt izdivacdr. Dikkat buyurulur sa 21/ubat/1613 trihi sultanhanimlann bazlarnn, izdiva trihi olarak grlyor. Demek ki padiah 3. Mehmed kz kardelerini, toplu bir evlilik treniyle nikahlam ayn gnde. Nitekim mikhlan kyannda, Haova meydan muharebesinin mnevi ftihinin de eyhlislm Hoca Saadeddn Efendi olduunu da hemen hatrlatalm. Yine hanmsultanlardan 3. Muradn kz Rukiye Sultanhanm vardr ki, o da toplu nikh iinde izdivacn Dmad Nakka Hasan Paa ile yapmtr ve kendisinin sadece vefat trihi hakknda bilgi vardr o da 1623'n Temmuz aydr. Bu Hasan Paa iki defa Yenieri Aalna getirilmitir. Yenieri Analk arevini bu gnn kara kuvvetleri kumandanlna e rmek kabildir. Busuretle 3. Murad'n kzlarnn, yedi tanesi-in biyografisi hakknda ksa da olsa malumat arzettik. Karde katlinin belkide en bynn yaand 3. Mehmed'in clusu dneminin fecaatini yaayan ehzadeler olmutur. Padiah olan 3. Mehmed'in dnda babalarndan nce vefat etmi olan ve bunlardan adlan malum olanlar

yazalm, pe-indende clus mnasebetiyle, katliam gibi infazlarn kurban olan masum ehzadelerin adlarn zikredelim: ehzade Osman; doumu 1573 Manisa, vefat 24/2/1587 stanbul, ya: 14'3. Murad Trbesine defnolundu. ehzade Sleyman ve Cihangir ayn gn de doan, belki de ikiz olan bu kardeler alt aylk iken ayn gnde 1585'in 8. aynda vefat etmiler ve Dede'leri 2. Selim'in trbesine, 'trnak olunmulardr. Yine ehzade Mahmud, Murad 1595'den nce, kkken vefat etdiler. Clusa bal lmlerin en yals, 17 yanda olan ve ayn zamanda babas gibi deerli bir ir olan ehzade Mustafa ki ayn zamanda 3. Mehmed'in veliahdi idi. O ve aada adlar yazl ehzadeler bu katliamn talihsiz kurbanlaryd. ehzade Bayezid 16 yanda, Abdullah 15 yanda, Selim 14 yanda, Cihangir 10 yanda, Abdurrahman 10 yanda, Hasan ve Ahmed'de 10 yalarndaydlar. ehzade Yakup ve aada adlar yazl eh-zdeler 8 ya civarndaydlar: Alem-ah, Ysuf , Hseyin, Korkut, Ali, shak, mer, Alaaddin, Dvd, Osman ehzadelerdi. Bu yavrular l-1 Osman'dan olmann kaderini yaadlar. 3. Murad'n Sadrazam Ve eyhlislmlar 3. Murad'n tahta ktnda Dede ve baba yadigr ve de ayn zamanda enitesi olan Sokullu Mehmed Paa sadaretde bulunuyordu. Tabiiki bu kudretli ve baarl sadrazama muamelesi grevinde brakmas oldu. 12/ekim/1579'da ehid edilen bu eniteye fazla zldn grmediimiz padiah yerine Semiz Ahmed Paay sadnazam yapt. Bunun dnemi ise 6 ay, 16 gn srebildi. 38. sadnazam olarak Sokulluzde Lala Kara Mustafa Paa tyin olunduunda trih 28/nisan/1580 idi. Ne varki 3 ay, 8 gn sonra bu sadnazam infisal etdi. 39. sadnazam olarak 7/austos/1580'de Koca Sinan Paa sonunda be defa stlenmi olduu sadaretinin ilkine 7/austos/1580'de balad. 2 sene, 4 ay, 18 gn sonra D-mad Kanijeli Siyavu Paaya yerini brakt. Siyavu Paann sadareti baladnda trih 24/araIk/1582 olup, bu ztn dnemi ise 1 sene, 7 ay, 5 gn srebildi. Bu sadrazamin yerine Kafkasya ftihi, 41. sadnazam Ozdemirolu Osman Paa getirildiindeyse, takvimler 28/temmuz/1584' gsteriyordu. Dnemi 1 sene, 3 ay, 3 gn sren zdemirolu'nu takip eden 42. sadnazamn, Hadim Mesih Paa olduunu gryoruz ve bu grevde 5ay, 16 gn kalp, 15/nisan/1586'da tekrar Kanijeli ibrahim Paann sadarete tyin edilmesiyle karlayoruz. brahim Paann 2. sadaretinin ilkinden daha uzun mddet 2 sene, 11 ay, 17 gn srmesine ahidoluyoruz. Onun yerine bu sefer tensib 2/nisan/1589'da balamak zere, Koca Sinan Paa stne yapld, l/austos/1591'e kadar 2 sene, 3 ay, 29 gn srd. Onun peindende 43. Osmanl sadrazam olarak Ferhat Paa makami sadarete tyin olun-duysa da 8 ay, 3 gn sonra infisal etdi. Kanijeli brahim Paa bu zatn yerine 3. ve son sadaretine baladnda trih 4/ni-san/1592 idi. 9 ay, 24 gn, sonra 1593'de hizmeti noktalandn da 3 sadaretinin mddetinin; 5 sene, 3 ay, 16 gn oldu- . unu gryoruz. Koca Sinan Paaya yine sadaret makam grnyor ve o da 3. sadaretine 28/ocak/1593'de balyor grevi

16/ubat/1595'e kadar 1 sene, 11 ay, 19 gn srdrd. Bu seferki sadareti, 3. Murad'n son sadrazam olmasn tirdi- Bylece 3. Murad'n sekiz sadrazamla altn bunlardan Koca Sinan Paann defa, yine Kanijeli ibrahim paann sadaretinin de, defa vukubulduunu hesaba katarsak, mhr hmayun 11 defa el deitirmi oluyor. 3. Murad'n eyhlislmlarna gelince, padiah tahta clis olduunda Konyal Mahmud Efendi makam- meihat de idi. Vefatyla yerine 17. Osmanl eyhlislm olarakda Kadzde Ahmed emseddin Efendi 16/ekim/1577'de geldii makam vefatyla boalttnda, geride 2 sene, 7 ay, 10 gn sren bir hizmet dnemini brakm 25/mays/1580'de Hakk'a yrm oldu. Onun yerine Mallzde Mehmed Efendi 1 sene, 7 ay, 27 gn, srdrd grevden, istifaen ayrldnda trih 21/ocak/1582 idi. 19. eyhlislm ivizde Hac Mehmed Efendi ki daha nce babasnn Kaanuni tarafndan, Hz. Mevlnaya kfrettii iin grevden alnm olmas da bu ztn meihate getirilmesine, engel olmadn hatrlatmak isteriz. 5 sene, 3 ay, 16 gn sren bu dnemin sonunda eyhlislm Efendi Hakk'a yrd. 20. eyhlislm olarak Meyyetzde eyhi Abdlkaadir Efendiyi meihatde gryoruz. 3/nisan/1589'da azlediinde geride 1 sene, 10 ay, 28 gn srm hizmet brakmt. Bostanzde Mehmed Efendi 9/ma-ys/1592'de azline kadar 3 sene, 1 ay, 6 gn hizmet verdi. Yerine Ankaral Hac Bayramzde Hac Zekeriyya Efendi de 1 l/temmz/1593'e kadar yni vefat trihine kadar, makam- meihatde bulundu. Bostanzde ise 2. meihatine baladi-_v_e.4 sene, 8 ay, 11 gn sren grevden vefatyla ay-nld. Ancak 3. Murad'n sonuncu eyhlislm olmutu Bostanzde merhum. Bylece 3. Murad'n saltanat dneminde alt eyhlislm says sekiz kii olmakla beraber Bostanzde 2 defa meihate geldiinden makam dokuz defa el deitirmi olmaktadr.

SULTAN 3. MEHMED ..................................................................................... 2 3. Mehmed'in Doumu ................................................................................ 2 3. Mehmed'in Tahta Geii .......................................................................... 2 Ferhad Paa le Askerin Arasnn Almas.................................................. 3 Mihal le Sava............................................................................................ 3 Tergovi Facias .......................................................................................... 4 Crcra Kprs Facias ............................................................................. 4 Estergon Kalesinin Dmesi ........................................................................ 4 Okmeydan Sahrasna Klnan Namaz ......................................................... 5 Eri Seferi ncesi ....................................................................................... 5 Eri Seferi Ve Haova Meydan Muharebesi................................................ 6

Eri Kalesinin Fethi..................................................................................... 7 Birinci Bolmn lk Ksm .......................................................................... 7 Birinci Bolm kinci Ksm ......................................................................... 8 Birinci Blm nc nc Ksm ......................................................... 8 Birinci Blm Drdnc Ksm Sebat An .................................................. 8 Birinci Blm Beinci Ksm....................................................................... 9 kinci Blm................................................................................................ 9 Padiahn Karlan ................................................................................. 10 Sulh Mzakereleri ..................................................................................... 10 Yank Kalenin Elden Gitmesi .................................................................... 10 Kanijenin Fethi .......................................................................................... 10 Kanije Savunmas...................................................................................... 11 Hasan Paa'nn ki Klesinin Ka .......................................................... 12 Son Mektup ............................................................................................... 13 Sadrazamn stanbul'a Dn.................................................................. 15 ehzade Mahmd'n lm ...................................................................... 15 3. Mehmed'in Vefat .................................................................................. 15 Sultan 3. Mehmed'in Hanmlar Ve ocuklar ........................................... 16 3. Mehmed'in Sadrazam Ve eyhlislmlar ............................................ 16

SULTAN 3. MEHMED Babas: Sultan III. Murad Annesi: Safiye Sultan Doum Tarihi: 1566 Vefat Tarihi: 1603 Saltanat Md.: 1595-1603 Trbesi: stanbul'dadr. Devleti Osmaniyyeyi yirmidrt milyon kilometrekarelik bir mesaha ile Manisa'da vali olarak devlet hizmetlerinde vukuf kesbetmek zere gnderidi Veliahd ehzade Mehmet Sultana brakan merhum padiah nc Murad Hn vefat ettiinde tarihler Hicri 1003, miladi 1595 yln gsteriyordu. 3. Mehmed'in Doumu Hicri 937, miladi 1566'da Manisa'da doan ve Venedikli Bafo ailesine mensub ve sonradan mslman olarak Safiye Sultan ismini alan 3. Murad Hn Hazretlerinin sevgili karsndan tevelld etmiti. Hazreti Padiah ok evlenip yziki ocuk sahibi olmasna ramen Safiye Sultan daima en gzde ei bilmi ve daima ona k kalmtr. ikinci Selim Hazretlerine doum mjdesi verildii zaman hazreti padiah pek memnun olmu ve u szlerle adn: Ecdad kirammzda Murad olu daima Mehmed olagelmitir) diyerek torununa Mehmed adn koyduunu ilan etmi oluyordu. O srada 2. Selim daha tahta gememi ve Cihan Sultan Kaanuni Sultan Sleyman Hazretleri berhayatt. nc Mehmed ilk derslerini Manisal brahim Cafer Efendiden grm ve hocasnn vefat zerine Haydar Efendi ve Pr Mehmed Azmi Efendiden feyz ve ilim ald. 3. Mehmed'in Tahta Geii Sultan elebi Mehmed Hazretleri zamanndan beri devam eden an'aneye uygun olarak 3. Murad'n vefat gizlendi ve Manisa'daki ehzade Mehmed'e haber gnderildi. Anas Safiye Sultann mdebbirliinden emin olan ehzade hi acele etmeden stanbul'a geldi. stanbul halk toplarn endaht ettirildii duyunca 3. Murad devrinin bittiini ve 3. Mehmed devrinin baladna muttali ouyordu. Yeni padiahn geldiini renen ulema, vezirler ve komutanlar derhal saraya koup padiaha ballklarn bildirip biat ettiler. Merhum padiahn na mbarekleri Sultan Selim Camii yaknlarndaki Yavuz Selim Hazretlerinin trberine ve onun yanna defnolundu. Sultan 3. Murad merhum mddeti hayatnda yziki ocuk sahibi olmusa da vefatlarnda 27 sultan hanm, 20 ehzade hayattayd. Bu ehzadelerin en by

imdi padiah olan 3. Mehmed'di. Geri kalan 19 erkek kardei iin padiah ne yapabilirdi... nk ilk i z itimaen halifetan faktel ehad-hma fetvasna da uygun olarak teamden 19 ehzadenin idamna... bu 19 ehzade arasnda iki aylk bebek de vard. Fakat onun bir imtiyaz vard Hanedan Ali Osmand... ki aylk bebek milleti iin feda edilmiti. Aslnda mill kurtulu savamzn cereyan srasnda milleti iin byk bir fedakrl gze alan, top mermisi slanmasn diye bebeinin zerindeki battaniyeyi alp top mermisine saran kadna ne kadar sayg gsteriyorsak; iki aylk bebei de milleti iin feda eden padiah aabeye o kadar hak tanmak gerekir... te bu 19 idam infaz edildii vakit mehur air Bki'nin talebesi olan ehzade Mustafa'nn halk tarfndan ok sevilmesi idamn perinleyen brristirat oluyordu. Bu ehzadenin infazn gerekletiren dilsizlerin elinden arta kalan son derece dokunakl bir tersiye idi. Merhum ehzadeler babalar 3. Murad'n ayak ucuna defn olunurlarken sultan hanmlar da eski sarayn yolunu tutuyorlard. Bu ileri mteakip 3. Mehmed unvanyla taht- Osmaniye clus eden padiah, Asakir-i ahaneye bir kesede otuzbin duka altn olmak zere yzotuz kese dier bir deile 3.900.000 duka altn ihsan byrdr. 3. Sultan Murad merhum, saltanatnn son iki ylnda Cuma selamlklarna kmyordu. Tahta ktktan sekiz gn sonra yeni padiahn cuma selamlna kt ve askerleri ile, halkla beraber bir olup namaz kld grld. Bundan hem asker hem de ahali memnun oldu. Cuma namazndan sonra devlet gemisinde bir takm deiiklikler yapld. Sadrazam Sinan Paa vazifeden alnp yerine Ferhad Paa tayin olundu. Kaptan- Deryala Halil Paa getirilmi, bu makamda bulunan aalazade baka hizmete getirilmek zere istirahate ekilmiti. Devletin ileri, gelen memurlarna krkler hediye edilerek padiahn nazarlarnn zerilerinde olduu ihsas edilerek grevlerine devam denilmi bulunuyordu. Bu arada dnyann dier devletlerinin hkmdarlarna 3. Mehmed'in taht- Osmaniyye clus ettiini bildiren fermanlar gnderiliyordu. Tekade ayrlan Sinan Paa, Malkara'da ikamete memur edilmise de bu ihtiyar vezir, kendince daha hizmet vermek kanaatini tadndan Sadrazaml tekrar ele geirmek iin almalar yapmaya karar vermi ve bu almalarda her eyi vasta klmaa kendini mazur grmek gibi yanl bir iti-had yapmt. Ferhad Paa le Askerin Arasnn Almas Vezareti uzma makamnda bulunan Ferhad Paa, kffar zerine sefer yapmak hususunda mzakere yaplan divan toplantsmdan konana dnmek zere maiyetiyle birlikte at stnde yoia km, bir mddet ilerledikten sonra karsnda bin kadar, Kulolan denilen ve trl sebeplerden sipahi blklerine yerletirilmeleri gecikmi olmalarndan dolay clus hsisi alamadklarndan ikyet etmilerdi. Ferhad Paa ndisinden vazife isteyen bu askerlere mlayemetle Evlat-l rm hududa gidiniz ulufeleriniz orada verilecektir

dediyse Ae cevab olarak itirazlar, grltler hatta hareketlerle karla-nca hiddetlenen paa sizden olan emire itaat etmeyen kfir olur, avratlar bo der, sizler bunu bilmez misiniz? diye ly karan bir hitabda bulunur. syanclar hemen soluu eyhlislmn yannda alrlar. Durumu anlatrlar. eyhlislm ise sadrazamn byle sylemesi ile kfir olunup, avratlarn bo dmeyeceini sylediyse de ve onlar teselli ettiyse de asilerin istedii fetvay da vermedi. Bunun zerine dalan asiler, sadrazamn szlerini sipahi blklerine de yaymaya baladlar. Ertesi gn bu szlerin byk bir fitne kacan tahmin eden divan bu adamlarn ulufelerini almak zere toplanmalarn bildirdi, ulufe almak zere toplanmalar emr edilen asker ulufe yerine baka bir istekle divan'n karsna ktlar... Bu istek Veziriazam Ferhad Paa'nn kellesi idi. Sadrazam hitabesi esnasnda bir sr lisan yznden kellesi istenecek duruma getirmiti. Oldum bittim milletimiz kfirlikle ithama ve aile ocana yaplan tarize kar ok hassastr. Sadrazam sinir ile sylenmi bir szn nelere mal olmakta olduunu grd. Asiler, ulufe istemiyor sadrazamn kellesi diye ter ter tepiniyordu. Bu szden anlamaz topluluu datmak iin Yenieri Aasnn emriyle bir blk yenieri ve saray bostanclar vazifelendirilmi, topluluk datlm fakat Yenieri, Sipahi ve Bostanclar ihtilafna balang saylacak fitne ortaya konmu oluyordu. ki cihan serveri Efendimiz Hazretleri bir hadisi erifinde melen Bir fitne kt zaman oturan, ayakta olandan, yatan oturandan daha hayrldr diye buyurmulard. te tecelli,.. Bundan byle her yenieri-si-Pahi ihtilaf bu olaya kadar.elir dayanr. Her neyse... Datlan sipahilerin datlan bu isyanlarnda daha evvel szn ettiimiz sabk veziriazam Sinan Paa, aalazade ve Siyavu Paalarn dahli grldnden bir hat- hmayunla Anadoluya srlmeleri tezekkr etmiti. Sadrazam Ferhad Paa, Eflk zerine doru sefere km, damad brahim Paa sadaret kaymakamlna tayin buyurumutu. Sinan Paa tarafn ilzam eden eyhlislm ve baz vezirler, Hazreti Padiah nezdinde frsat dtke; Ferhad Paann asker tarafndan sevilmediini, mahut olayn buna mncer olduunu bu sebeple bir muvaffakiyet elde edilemeyeceini sylemekte idiler. Bu trl szler sonunda 3. Mehmed hazretleri, Eflk ile Budan' eyalet hkmlerine t.bi tutarak Eflk Beylerbeyliine Cafer Paay tayin buyurmulard. Sadrazam Ferhad Paa stanbul'dan ayrldktan 7 hafta sonra Rusuk nlerinde, eskiden Eflk Voyvodas olan Mihaii malup etmi, drtbin kelle ve beyz esir ile orduya katlan Rumeli Beylerbeyi Hasan Paa ile mavere ederek Tuna nehri zerine bir kpr inasna karar verdiler. Bu kararlarn tatbike baladklar esnada stanbul'da devlete ancak kendilerinin hizmet edebilecei kanaatnda olan sadaret kaymakam damad brahim Paa ve srld Anadolu'ya her naslsa gitmemi olan Sinan Paa aralarnda ittifak etmiler ve Ferhad Paa hakknda ve aleyhinde Hazret Padiahtan bir ferman szdrabilmilerdi. Acaba damad brahim Paa, Safiye Sultann damad olmak hasebiyle bu ferman kaynvalidesine mi dayanarak alabilmiti... Bunu bilemiyoruz. Fakat ileride grlecektir brahim Paa, valide sultan olan

kaynanasndan padiah katnda ok efaat grecektir. dam fermann havi olan Mabeynci Ahmed Aa, ira-dei seniyye ile ordugha vasl olmusa da hakknda sadr olan hkm adamlar vastasiyle haber alan Ferhad Paa, mhr hmayunu Satrc Mehmed Paaya teslim ederek yanna ald bin svari ile stanbul'a doru yola kmt. Tarihler bu srada Hicri 1003, Miladi 1595 yln gsteriyordu. Sinan Paa 4. defa Veziriazamla tavin edilmi ve Ferhad Paa aleyhinde ok iddetli takibata gemi, yannda yenieri askerleri olduu halde Eflk'a doru yola kmt. Yan yolda Ferhad Paa'ya rastgelmi Kellesi benim, serveti sizin diye bararak yanndaki askeri Ferhad Paa zerine salmt. Ferhad Paa malna acmam onlar mdafaaya girmeyerek uzaklap kelleyi kurtarabilmiti. nk yenieriler mallar grnce Ferhad Paann kellesini unutuvermiler-di. Bu badireyi atlatan Ferhad Paa, Valide sultana intisab ederek onun yardmlaryla kelleyi kurtarm ve iftliinde rahat oturmasna msaade olunmusa da bu arada Salamon Eskinazi adl bir yahudinin saraya Ferhad Paa lehine yapt tavassut ters patlayan bir torpil olmu, nce Yedikule zinan-n boylam, yahudinin tavassutuna kalm bir vezirin akbeti kelleyi kaybetmek olmalyd ve yle de oldu. unu hi unutmamak icab ederki; yahudi daima slama ve mslmana dmandr. Kur'an- Kerim bu kavme daima iaret etmitir. Onun yni yahudinin dmanl nasl bir atese dostluu da yle bir atetir. Atein vazifesi yakmaktr... Bir mslman olarak daima hatrmzda bulundurmalyz ite bu vak'a bile burda mahhas bir bret olarak kendini sergiliyor. Mihal le Sava Sinan Paa yannda bulunan drt bin askerle Bkre zerine giderken etraf orman ve bataklklarla kapl bir geidde Eflk ordusuyla karlat. Bu arada Tuna nehrini geip oraya yetimi olan Satrc Mehmed Paa, Haydar Paa, Hseyin ve Mustafa Paalarla birletiler ve Eflk ordusuyla savaa tututular. nceleri Voyvoda Mihalin ordusunu zor durumlara drdler. Hatta onlarn oniki topu da ellerine geirdiler. Dman bir ara kendini toplad ve ani bir saldrya geti. Bu srada yanl bir manevra yapan Osmanl ordusu bataklk sahaya doru ricat etme durumuna geldiler. te o zaman felket kendini gstermeye balad. Satrc Mehmed Paann dnda yukarda isimlerini saydmz paalar ehidlik mertebesini ihraz ettiler. Allah (c.c.) rahmet eylesin. Bu arada sadrazam Sinan Paa da batakla dm boulmak zereyken ok kuvvetli kollara malik bir asker olan Hasan isimli bir nefer tarafndan ekilip karlan Sinan Paa kurtulmu, Batak lakab da Hasan'a unvan olmutu. Allah-tan bu srada daha nce Cllahllardan alnm bir esir Osmanl ordusunun cephaneliini Mihal'in ordusuna yardm olur gayesiyle ateleyince sizin kt sandnz sizin iin hayrldr fehvasnn tecelisi olarak, ordu cephanede gitti imdi ne yapacaz diye kvranmaya balad srada patlamann meydana getirdii hengame dmana bir basknam uruyo-ruz kaygusunu vermi ve

tabanlar yalayp kamalarna vesile olmutu. Durumdan bihaber olan ordu da iyice dalmt. Mihal ta Bkre'e kadar ekilmiti. te savalar bazen byle olur... Her iki taraf kendisinin kt durumda olduunu sanr ve meydan kendisinden daha kt durumda olana terk eder ve bunun birine galip dierine malup denir. te bu vak'a da byle oldu fakat her iki tarafta da ben galibim diyecek dil yoktu... Sinan Paa Mihalin gidii haberini alnca orduyu mmkn mertebe toparlad ve Bkre'ten de uzaklam Mihal'den emin olarak rahata Bkre'e dahil oldu. Burada baz kiliseleri camie tahvil eyledi, istihkmlar tamir edip muhkem olmalarna gayret gsterdi. Tergovi kasabasnn hkim bir tepesine ahap bir gzleme kulesi yaptrd. Tergovi Facias Asi Voyvoda Mihal, Tergovi kasabas nlerine geldiinde, Sinan Paa oradan ayrlmt. Karsnda bin kiilik bir kuvvet bulan Mihal, mcahidlerin direncini krarak kaleyi zapt etti. Kaledeki islm askerlerini kltan geirirken, kumandan Ali Paa ve Koi Beyi ie geirip atete kzartarak cehid etti. Bu zulmyle hal zihniyyetinin ve hristiyanhk taassubunun ve vahiliinin bir rneini bir kere daha gstermi oluyordu. Crcra Kprs Facias Kfirin Glurgevo bizlerin ise Curcura kprs adn verdiimiz bu kpr facias dnyann en ahmak insannn dahi yapmayaca bir hatann neticesidir. yleki; Sava ganimetlerinin bete biri devletin olmas hasebiyle, epeydir seferde olan orduda ganimetlerin mcahidlerin elinde biriktiini gren Sinan Paa mezkr kpr geilirken bete birleri alma hevesine dmt. Kprnn bir tarafna koyduu tahsildar vastasyla rsumlar toplamaya baladndan kprden gei son derece yava oluyordu. Defaatle urad basknlardan ders almayan bu ahmak ve hain adam bana geleceklerden habersiz tahsilat zevkle seyrederken, arabalarn bir blm kprnn br bana gemi bir blm de kpr stndeyken Mihal askeri ile gzkm ve durumu grmt. Kurnaz kfir hemen gerilerden bir top getirmeye seyirt-miti. Dman ordusunun geldiini gren askerler kprye komularsa da kprnn arabalar tarafndan tkal olmas ricat daha doru bir deyile kamay gletirmiti. Kprnn yaya ve arabalarla dolduu srada heyjatki hl tahsilat devam ediyordu. Kurnaz Mihal, getirttii topun namlusunu kprye evirmi ve atelemiti bile. Kpr byk bir grlt le yklrken zerindeki askerler, atlar ve arabalar sulara gark oldular ve ehadet erbetlerini Tuna'nn souk sularnda itiler... Kprnn dma/i tarafnda kalan ksmndaki Aknclar ok stn saydaki kffara kar sadece klla yaptklar mitsiz mcadeleye balamlard... Bu Aknclar birer birer canlarn kfire pahalya mal ederek dvtler, dvtler... Can verip Cennet aldlar, Tuna kylarna damla damla

kan aktmlar ve o kylar kanlaryla sulamiard... Akan kanlarn son damlas da topraa dtnde Aknc taifesinin de sonu iln edilmi oluyordu... Onlar orada dve dve can verirlerken; kar kyda kalan askerler bir ey yapamamann verdii perianlk iinde kanl gz yalar aktabiliyordu ancak. O ehidler vurua vurua gittikleri bu lemden sonraki ebedi hayatlarnn mertebesini bulurlarken rzi maherde elleri Sinan Paann boynunda olmayacak m? Bu paalarla, padiah 3. Mehmed ne yapsn? Bir sr tarihi bu padiahn deersizliinden dem vurur hem de uhdesinde Eri Fatihlii ve Haova meydan sava zaferi oduu halde... Bu ac olay bununla da bitmemi, kfirler Curcura kasabasnn muhafzlarn da ehid etmilerdi. Tarihler ise Hicri 1004. mildi 1596 yln gsteriyordu. Estergon Kalesinin Dmesi Gnmze kadar gelen serhat trklerinin ierisinde en gz yaartan trklerine isim olan Estergon Kalesi; Prens Mansfeld emrindeki Alman ve Macar kuvvetleri tarafndan muhasaraya alnmt. Estergon'u kurtarmak zere gnderilen Sadrazam Sinan Paann olu Mehmed Paa yola kmt. ok deersiz bir asker olan bu paa, babasyla dahi mukayese edilemeyecek bir seviyesizlik gstermi, koskoca bir ordunun bu paann harp balar balamaz korkudan kamas yznden Prens Mansfeld idaresindeki kuvvetlerin nnde yok olmasna sebep olmaya kadar varmtr. Mehmed Paadan yardm gelir mdiyle btn zorluklara gs geren Estergon Kalesinin kahraman kumandan kara Ali Bey'in ehid dmesi, mukavemetin bittiinin iln oldu. te dikkat edersek bu bu misalde de grlecektir ki; bir adam koca bir orduyu hatalaryla nasl mahvediyorsa yine bir adam gsterdii azim ve ecaatle geilmez bir geit, yenilmez bir kaie oluyor... Kara Ali Bey'in ehadeti zerine teslim olan Estergon, prensle yaptklar antlamada kadn, ocuk ve ihtiyarlarn hayatna dokunulmayacak garantisini almlard!.. Heyhat ona bu kfirler uyar myd? Ne zaman ahdine sadk kalmlar idi bugn kalsnlard... Kahraman Estergon kalesi Mansfeld birlikliklerinin kasap, mslmanlann ise kurbanlk olduu bir salhaneye dnmt... Halbuki mslmanlar Estergon'u feth ettikleri zaman yle mi yapmlard? . Bu seri malubiyeler bral, Varna, Kilia, smail, Silistre, Rusuk, Bkre Akkirman dmann eline geti. Sanki bir duvar yklm gibi hat meydana gelmiti. Bu muvaffakiyet sizlikler Sinan Paann vezaretiuzma makamndan alnmasna sebep odu. Hazreti padiah kendi Lalas Mehmed Paay sadarete tayin etti. Padiahn yakn olan Lala Mehmed Paa devleti alyye hizmetine avu olarak girmile oniki sene gibi ksa bir zamada devletin en yksek memuriyeti olan sadrazamlk mevkiine erimiti. Devleti Aliyye'nin kurulu tarihinden bu vak'aya kadar ve bu kadar ksa zamanda yksele-bilen hibir devlet adam olmamt. Bu kadar ksa zamanda ykselen bu zat maalesef bu mevkiide gn kalabilmi ve irtihali dar-i beka eylemitir. Sadaret beinci defa yine

Sinan Paaya tevcih olunmutu. Dnyann en ahmak insan daha gn evvel azlettii ve yukardaki saydmz muvaffaki-yetsizlikler sahibi Sinna Paay yeniden veziriazam yapmaz. Hazreti padiah-ahmaklktan mberra olduuna gre ortada u kalr M; oda devlet adam eksikliidir. Halbuki Hacei Sultani unvanl Saadeddin Efendi daha eyhlislm dahi olmamt. aalazade ve Siyavu paa srgndedir. Bir ok kymetli vezir savalarda ehid olmulardr. Mevcutlarn en tecrbelisi olmak hasebiyle Sinan Paa yeniden vezaretiuzma makamna getirilmitir. Ya sekseni geen Sinan Paa bir gn divan toplantsnda sadaret kaymakam Damat brahim paay Kaymakamlk sfatna dayanarak orduyu hmayuna ne kadar isyanc asker varsa ve kabiliyetsiz kumandan varsa gnderdin. Bu felaketlerin sebebi sensin diyerek zerine yrm ve damad paay kemerinden tuttuu gibi salonun dna karp bu ihtiyarla stediin ekilde dvebilirsin diye meydan okuduu mehurdur. Artk bu sorumluluk orta aramakmdr tabiiki Allah bilir. Sinan Paa sadrazaml 5. defa ele geirdii zaman yeni bir sefer tevikine balad. Ve padiaha Ceddiniz Kaanun Sultan Sleyman Hn hazretleri gibi ordunun banda bulunmanz zaferlerin bize olan ksknln giderir. Sancamza zaferler getrrsz diyerek sefere kma babnda yerinde saylacak tavsiyelerde bulunmaya balad. Fakat bir yandan Safiye Sultan dier yandan Damad brahim Paa bu sefer telkinlerine kar koyuyorlard. Sinan Paann Serdar- Ekrem sfatyla gitmesini mnasib gryorlard. Okmeydan Sahrasna Klnan Namaz Bu sralarda stanbulda btn iddetiyle hissetilen aralkl ve tesirli zelzeleler Dersaadet halknn kuvvei mneviyesini altst etmi, bu malubiyetler ve zelzelelere lahi bir ted'ip nazaryla bakan ve ne yapacan arm ahaliye ayn zamanda Halife de olan hazreti padiah Okmeydan sahrasn-daki Namazgahta imamete bizzat geerek namaz kldrm ve namazn hitamnda Cenab- Allah (c.c.)'e iten gelen bir yalvarla iltica etmi, Huzuru lahide af ve mafiret, Reslu Peygamber (s.a.v.) den efaat dilemiti. Namazdan kalkldkta yenieriler Kaanun Sultan Sleyman Efendimiz hem yal hemde nikriz hastalndan muzdaripken bamzdan ayrlmazd. Zaferler onun ayaklarnn altna salrd. Padiahmz Efendimiz bamza gesin, nasl zaferler kazanlr yolu seslenilerle arzularn bizzat Hazreti padiaha duyurdular. Hacei Sultan Hoca Saadeddin Efendi hazretleri padiah bu hususta tevik ettikten sonra sefere karar verilmiti. te namazgah namaz devletin bakanyla, askeriyle ve ahalisiy-le btnlemesine bir vesile olmutu ve hayrl kararlarn alnmasna mncer olmutu. Eri Seferi ncesi Hazreti Padiah niin tereddt ediyordu? Bir ok tarihiler bu tereddd rahatna

dknl vermiler, bazlar (h) korkaklna hamletrnilerdir. Bizde derizki; bir sr malubiyyetle biten son iki yl phesiz ki saadece bizim zayflmzdan deil, aklca kabul etmek gerekirki, kfirlerinde zamann deerlendirmesi, tekniklerini gelitirmeleri, ideal birliine varmalar muvaffakiyetler temin etmelerinde byk rol oynuyordu. Burada ok ksa bir misal vermek isteriz Selahaddin Ey-ybi Hazretleri zerine yaplan hal seferlerinde, kfirler harp sahasnda safa dizdikleri askerlerini kaln zincirlerle birbirine balarlard. Ayrca ar zrhlar giyer bu askerler hareket kabiliyetlerini son derece kaybederlerdi, stelik gayet hafif elbiselerle savaa giren islm mcahidleri, bu saflarn arasna dahpta her zincirli guruptan be kiiyi cansz veya hareketsiz kalacak derecede yaraladm kfir savama gcn son derece kaybederdi. nk zincirle bal olduu l veya af yaral arkadalannm tasn yoksa, ahin gibi la'y Kelimetullah iin cihad eden islm mcahidleriylemi ba etsin. Tabii zinciri koparamadndan ve cebanetinden perian olur giderler ok az bir kuvvetle saldran islm ordusu bu yukardan gk dse mzraklarmzla onu tutarz diyen ahmaklar zirzeber ederdi. Gerek hal seferlerinin bunlara kazandrd grg gerekse Avrupa zerine doan bir medeniyyet gnei olan Endls Emevi devletinden rendikleri ile bu aptalca hatalardan bir de sadece hristiyank iin geerli reform harekti ve buna bal rnesans akm bu adamlarn terakkilerine mncer olmutu. Her neyse biz gene mevzuumuza avdet edelim. imdi byle bir kuvvetin karsna kmak ne kadar byk bir risktir. Bilindii gibi ta 1. Murad- Hdavendigr zamanndan beri son koz daima en iyi artlar tahakkuk ettii zaman kullanlr usln hatrlamak gerekir. nk bir komutann malubiyyeti baka bir ordu ile telfi olunabilir. Ama padiahn kumanda ettii ordunun bir sava kaybetmesi telafi edilemez durumlar meydana getirir. te Hazreti Padiahn tereddd buradan geliyordu. Yoksa korkaklk ve sefahata dknlk gibi ithamlar sadece dar ve suiniyyet dolu grllere aittir. Hazreti padiah sefere kma karar verdii zaman hazrlklar balad. Padiahn bakumandanlnda yaplan seferi hmayunlar Davud paa sahrasnda kurulan ota hmayunla balamak adetinde idi. Fakat Zigetvar seferinden bu yana geen otuz sene zarfnda hi bir padiah sefere kmadndan, ota hmayunun ananevi yeri bulunamyordu. Buda unu gsteriyorki, Kaanun Sultan Sleyman devrinin komutanlarndan ve ileri gelen askerlerinden kimse kalmamt. Belki de tarihiler bir nesilden bahs ederken l olarak otuz seneyi ele almay bu olaydan sonra akl etmi olabilirer. te tam bu srada Sinan Paa eceliyle lm ve imdi Be-yolunda Parmakkapi denilen yerde defn edilmitir. Be sefer sadaret makamna gelen bu haris adam ok byk bir servet biriktirmiti. Servetinin ne kadar olduunu buraya yazmamzn sebebini biraz sonra bir islm dmanna vereceimiz cevap iin uygun grdk. Bu Sinan Paaya, Asya'dan Avrupadan hatta Afrika'dan dereler gibi servet akmt. lmnden sonra saklad yer altndan karlan hazinesinden unlar kmt: Yirmi kasa kle altn, iri incilerden meydana gelen

onbe adet tebih, otuz para elmas, yirmi Kavanoz dolusu altn, ibrikler, onalt at eeri, otuzdrt zengi, yakutlarla ilemeli otuziki zrh, yzkrk mifer, kymetli talarla bezenmi pazubentler, gmten yemek takmlar, alt-yz samur ve vaak krk, tilki krkkapl otuz tane palto, ipek ve sim ile dokunmu ikiyz para kuma, dokuzyz rus sincab krk, altyzbin duka altn ve ikimilyon gm ake ben ibaret bu listeyi veren L'amartin adl szde Trk dostu kfir utanmadan gryorsunuz Trkiyede mlkiyet hakk zerinde ne kadar zayf bir teminat vardr. nk Sinan paann lmnden sonra mal mlk msaadere edilmitir diyor. Bu msadereye ktlemektedir. imdi bu deyite doruca islmiyete hcum vardr. nk islmiyetin mlkiyete vermi olduu ehemmiyet hi bir beer'i nizmn tanzim edemeyecei kadar gzel ve emsalsizdir. Din-i islm hep verin demektedir. Hele hele Kur'an- azimanda Cenab Hakk (c.c.) melen O altn biriktirenleriniz yokmu, hesap gn biriktirdikleriniz ite bunlardr diyerek kendilerine gsterilecek ve etirilip boazlarndan aktlp, gsleri ve srtlar onlarla dalanacaktr buyurmaktadr. Bu hitap her mslman gibi Sinan Paaya da altn biriktiren ve onu saklayan her mslmana hitap etmektedir. Dnyann drt bucandan akan bu servet Sinan Paann ahsna deil ihraz ettii makamn kuvvet ve kudretinden geliyordu. Dolaysyla o hak, Sinan Paa saken saklam olmasndan dolay da kendisine ait olmayan bir hak olduunun ispat da saylabilir. Osmanl devletinde mlkiyet hakknn zayf olduunu ileri srmeye kalkan bu sefil, Avrupadaki derebeylerinin; halknn gelinlerimin ilk gecelerinin dahi sahibi olma yetkisinde olduunu hatrlasn ve tarih huzurunda kzaran yzn insanla gstermemek iin ban ne esin. Hazreti mer'den sonra islm adaletinin en byk temsilcileri olan Osmanl Devletine dil uzatmasn. Eri Seferi Ve Haova Meydan Muharebesi Sinan Paann vefatndan sonra Damad brahim Paa ve-zaretiuzma makamna getirilmi ve Anadoluda srgnde bulunan aalazade mezkur sefer hasebiyle svari kuvvetleri komutanlna tayin olunarak orduyu hmayuna katlmt. Hicri tarih 1004 Mildi 1596 ylnda hazreti padiah stanbul-dan yola kt. Sadrazam Damad brahim Paa daha nce hareket etmiti. aalazade Sinan Paa ise dman eline gemi Estergon kalesinin zaptnn gereklektirilmesinin yerinde olacan sylemesi; koca bir padiahn kk bir kale fethiyle megul olmamas gerektiine itikat edildiinden bu teklif red olundu. Cennetmekn Kanun Sultan Sleyman'n bir mddet sktrp sonra brakt Eri zerine gidilmesi kararlatrld. Bu sefer Devlet siyaseti mutlak surette byk bir zafer kazanmak icab ettiine karar vermiti. Bu doru bir grt. nk ard arda gelen malubiyyetler evld fatihandan olan mslman halkta bir huzursuzluk ve Anadoluya daha olmazsa merkeze yakn yerlere g etme duygusu meydana getirmiti. Kpr faciasnda yok olan aknc tekilatnn eksiklii herkeste bu fikre eilim meydana getirmiti. Mslman olmayan yerli halklar ise seri

malubiyetler alan bu Osmanl devletinin emrinde yaamaktan vaz geerlerdi. Adil olan mslmanlar bu halk memnun ediyor ve harekete gemelerine mn oluyordu. nk onlarn voyvodalar, beyleri kendi halk ve dindana zlum icra ettiklerinden bu halk onlara taraftar olmuyorlard. Bu halk onlarn zlmu yznden kendi serpularnn yerine rnslmann sarna raz eliyorlard. Bu gibi mlahazalar oaltmak mmknse de bu kadard dahi devleti Osmaniyyenin kati ve byk bir zafer kazanmasn art kouyordu. Devlet-i ebed mddet'in politikas da buydu. Eri Kalesinin Fethi Orduyu hmayun Eri kalesi zerine yrd. Hazreti Padiah; kale muhafzlarna Klcmn zerine yemin ederim mukavemet etmeden, her iki taraftanda kan akmadan teslim olursanz, mcahidlerime Hatvan kalesinde yaplanlar size yapmayacam. Teslim olmazsanz siz bilirsiniz diye teslim olma frsat verdi ve teminat olarak mutlaka yerine getirecei yemini ifade etti. Hatrlyacaksnz muhterem okuyucular: 1. Murad- Hdavendigr lubad kprsnden bir daha ne kendisinin nede kendisinden sonraki paiahlarn gemiyeceine dair kffara verdii sz elifi elifine yerine getirdiini serimizin birinci cildinde yazmtk. Hakikaten ondan sonra bu sz mnasebetiyle Osmanl padiahlar kendilerini bal grmler ve onlarda bu kpry gemek iin kullanmamlardr. Osmanl padiahlar daima verdii sz tutmu yerine getirmi cihan tarihine hi bir kfirin eriemeyecei yksek bir ahde vefa rnei gstermilerdir. Bu seferde sz veren byle sznn eri bir padiaht. Fakat kfir, ainas olmad meziyetleri nerden anlayp takdir edebilsin... Bu teminata inanmyarak teslim olmayan muhafzlar mukavemete baladlar. Hatvarykaies halknda burada ok ksa bir malumat vererek mevzuumuza devam edelim. Hazreti padiah, Eri zerine yrye getii srada dman Hatvan kalesini muhasara altna almt. Kalenin yardmna aalazade Sinan Paa gnderilmiti. Fakat o srada kale dman eline gemi ve kffar emsalsiz olan canavarln tarih nnde yeniden sergilemi ve kale muhafzlarn sadece kltan geirmekle kalmam stne stlk derilerini yzme vahetini irtikp etmiti. Hazret padiah bu haberi aldnda bir babann znts iinde gz yalan dkyor kpr kpr oynuyan dudaklar bu ehidler iin fatiha tilavet ediyor ve onlar da efaatlanna nail olma temennilerini izhar ediyordu. Btn bu feci haber ve ahval dahi, Hazreti padiahn insanln unutturmam ve Eri kalesi muhafzlarna kan akmamak iin arda bulunmasna mani olamamt. Ne areki Eri kalesi muhafzlar bunu anlayamadlar veya malubiyyeti akllar kesmedi bu alicenab teklifi red ettiler, Ne varki; mdafaalar oniki gn srebildi. Orduyu hmayun Eri kalesini feth etti. slm sanca kale burlarnda ykseldiinde mcahidler deri yzmediler amma muhafzlar kltan geirmeyi de ihmal etmediler. Bizim Hatvan'daki bunca ehidimize mukabil Eri muhafz

4500 kadard. Eri kalesi feth olunmu, Hazreti padiah 3. Mehmed, Eri Fatihi unvanna hak kazanmt. unu da unutmamak gere-kirki, Nasl Ak emsedin (K.s.) hazretleri, Fatih Sultan Mehmed ordusunun manevi kumandanyd aynen anl Yavuz Sultan Selim hazretlerinin musahibi Hasan an'n mahdumu Hace-i Sultani (Sultanlar Hocas) Sadeddin Efendi bu ordunun manev kumandanyd. Eri kalesinin kumandanlna Anadolu Beylerbeyi Lala Mehmed Paa braklp, orduyu hmayun balarnda Eri Fatihi unvanl hazreti padiah 3. Mehmed olduu halde, Macarlarn Kereste dedikleri bizlerin ise ayn manya geldii iin Haova dediimiz yere geldi. Osmanl ordusu 100.000 kiilik bir kuvvetle ovaya indiine karsnda Aridk Maksimilyen kumandasndaki Alman, Avusturya, Macar, spanya, Papa'lk, ekoslovak, Leh, Floransa, Erdel kuvvetleri yeni bir ehli saliple karlatn gr-d. Bunlarn yeknu 300.000'i mtecvizdi. Haova meydan savan anlatmak iin biz burda iki blme ayrmay ve bu blmlerden birincisini ise be ksma ayrmay uygun grdk. Birinci Blm Savan Cereyan kinci Blm Sava Sonras Birinci Bolmn lk Ksm Pekl bilindii gibi ve daha evvelki sahifelerde de ehemmiyetle bahs ettiimiz gibi sava mutlaka istihbarata dayanmaldr. Ve istihbaratta isabet yn zaferdir. Osmanllar, Avrupa topraklan zerinde yaptklar fetihlerde istihbarat faktrnden azami istifadeyi salamlardr. Bu stihbaratn teminine klsik metod yle idi. Kffar saflarna serdengetiler gnderilir ve dil tabir edilen dman askeri yakalanr ve sorguya ekilir. Tabii bunun aynnn'da dman yapard. Fakat onlarn netice almas ok zordu. nk, slm askeri lm cana minnet bilip, ehidler iin Cenab- Hakk'n kitab muhkemde Sz Allah yolunda lenlere ldr demeyiniz, onlar hay'drlar, diridirler fakat siz anlayamazsnz hitabyla muhatap olduklarndan can verir, dmana sr vermezlerdi kfir elde ettii dili konuturmak iin eziyyet eder, eziyyet mslmana Rabbinn bir nimeti geldiinden o eziyyete dayanp, ecir ama gayretine yapr. Halbuki mslmanlar aldklar dillere gayet iyi muamele eder, bu iyi muamele onlara akli ve vicdanl bir tefekkr getirir. Ayrca rnslmann szn tuttuundan emin olduundan can iin ald vaat doru konumasna yeter de artar bile. Her neyse... Krm Hnnn atllar ok hzl ve atlgan olduklarndan dil yakalamakta pek ustaydlar. Sert grnleri, ilk anda kfirin akln bandan alr can kaygusuyla ou zaman sormadan syleyiverirlerdi. Yine byle bir dil alp gelen Fetih Giray'n askerleri, dmann kalabalk olduunu ve baskna hazrlandklarn rendiler. Bu istihbarat divana bildirildi. Hadim Cafer Paaya onbebin kiilik bir kuvvetle saldrya gemesi emrolundu. Cafer Paa bu verilen kuvvetin ok az olduunu, dmann ise ok kalabalk olduunu syledi. Dinletemeyince emrine verilen

kuvvetin bana geti. Dman elde edilen istihbarn gsterdii kuvvetten ok daha kalabalk ve kuvvetli idi. Bu byk kuvvet karsnda Cafer Padnn onbebin mcahidi, gne karsnda kar'n erimesi gibi eriyordu. Cafer Paa harp meydannda sabit kadem arpyor byk bir tevekklle Alnmn yazs bu imi diyerek sebat ediyordu. Fakat mcahidler bir bir dyor, ehadet erbetini iiyorlard. nndeki hizmet neferleri, arkasndaki tfekiler ehid olduu halde Cafer Paa yerinden ayrlmyor savaa devam ediyordu. Tecrbeli gaziler bu kahraman Paay ancak yaka paa harp sahasndan uzaklatra-bildiler. Paann hayatn ancak onun emirlerini dinlemeyerek kurtarabildiler. Paann hayat kurtulmusa da toplar ve btn arlklar dmann elinde kald. Rumeli Beylerbeyliine Sokulluzade Hasan Paa tayin olundu. Bu safhadaki malubiyyetin sorumlusu damad brahim Paa idi. nk itiraz eden Cafer Paaya fazla asker vermedii gibi bir de stelik korkaklkla itham eden oydu. Birinci Bolm kinci Ksm Birinci ksmda uranlan bu darbe hem padiahta hem de veziriazamda bir maneviyat sarsntsna sebeb oldu. Bunun zerine bir harp divan toplants yapld. Damat brahim Paa, Safiye valdesultandan ald talimat zerine padiah harplerden uzak tutmak gibi lzumsuz bir gayrete kaplmt, padiah susuyor ve mzakereleri sknet ve dikkatle takip H'vordu. Veziriazam kumanday bir vezire vermek ve padi-h ceri gndermek lzm geldiini ileri sryordu. Toplantm bulunan Hoca Saadeddin Efendi bu teklife iddetle kar karak avaz blendle (yksek sesle) Bu i byk idir. u veya bu paaya braklacak i deildir, Hazreti padiahn ba olma zamandr szleriyle meseleye arlk koydu. Sokulluzade Hasan Paa da Hoca Efendiyi destekleyince ortada mesele kalmad. Padiahn ordunun banda kalmas ve dman zere ne tertip gidilmesi konusu gndeme getirildi. Bu srada Fetih Giray'n adamlar ele geirdikleri 60 kadar dilden dmann ok kalabalk olarak iki gn iinde oraya dahil olurlar istihbarat istintak neticesi belirlenince, orduyu hmayunun bulunduu sarp yerden inip ovada saf tutup, kesin bir imha sava yapmas kararlatrld. Birinci Blm nc nc Ksm Ordunun nclnde aalazade Sinan Paa, Diyarbakr Beylerbeyi Kuyucu Murad Paa (bu kuyuculuk lkab Celli-leri tenkili srasnda ald lakaptr ki 1. Ahmed,Hazretlerinin Veziriazaml srasndadr.) ve Fethi Giray tayin edildi. Tarihler 1005 Hicri 1596 miladi ylnn sonbaharn gsterirken iki ordu kar karya geldiler. Eri Fatihi Hazreti Padiah merkezde yer alm, sol cenahta, sava Rumeli topraklarnda olduu iin Anadolu askeri sa cenahta ise Rumeli Beylerbeyliine ait askerle Tamvar Beylerbeyi askerleri bulunuyordu.

Sava baladnda dmann karan hemen anlalmt ve stelik imdiye kadar hi grmemi olduumuz bir tabya kullanyorlard. Bir koni halinde dier tabirle bir burgu gibi, direk olarak merkeze ykleniyorlard. Kati neticenin burann skut ettirilmesi halinde alnacan hesaplamlard. Bu de-iik stildeki hcumlar netice alc olmaya balamt. Merkezi ember iine altlar top glleleri adrlarn arasna kadar dyordu. Etrafna den glle ve arapnel paralarna ehemmiyet vermeye n 3. Mehmed yerinden bir santim bile oynamyor, cesaret ve heybetle savan safahatn takip ediyordu. Bu durumun padiaha bir zarar vermesinden rkenler, kendisini daha geride olan Mteferrika adrna Yunus Aann yanna ekmeye alyorlard. Gn ilerlemi karanlk kmeye balamt. Dman akn yapmay durdurmu, sava ertesi gn devam etmek zere talik olunmutu. Sabah olduunda padiah gene sava alanndan ok uzakta tutma gayretlen grld. Hazret padiah Bilirim dn ok endie ederdiniz yaan glleler zarar eritirir diye, bir neferime inen glle sanki bana inmemi sanrsnz dedikten sonra Hazinedarbandan Hrkai Saadeti getirmesini istedi o mbarek hrkay o iki cihan serverinin hrkasn halifei ruyi zemin olarak giydiler ve Esselat vesselam Efendimizin himmetleriyle bize artk bu sahrada bir ey olmaz diyerek endie edenlerin kuvvei maneviyelerini ykseltti. Atna binip Sancak' erifin yanndaki yerine doru ilerledi. Vakit leyi getii halde dman henz saldrya gememiti. Demek ki ok kuvvetli bir hcum hazrlyorlar ve mcahidleri asap bozucu bir bekleme devresine sokmak istiyorlard. kindi vakti gelip attnda btn mevcutlaryla hcuma kalkan kffar, Sokulluzade Hasan Paann tuttuu geidi bir hamlede am merkeze yeniden yklenmiti. Hasan Paa bir sr gibi giden kffar durdurmak iin gayret sarfediyorsa da muvaffak olamyordu. Merkezdeki kuvvetler bu karsnda tutunam-yorlard. Hasan Paaya merkeze yardma komas emrolundu, fakat yardm iin kuvvetlerini yola karmak istedi isede muvaffak olamad stelik kendi birlikleri de dalm oldu. Birinci Blm Drdnc Ksm Sebat An Dman kuvvetleri bir gibi ordunun iinden gemiler, artk ota hmayunun nlerine gelmilerdi. Birok adrlarn ipini kesip deviriyorlar, ellerindeki filamalar hazine sandklarnn zerine dikiyorlard. Padiahn yannda zafere inanmlarn kendine mahsus hali iinde soukkanllkla durumu takip eden ikinci ahs Hoca Saadeddin Efendi, Halifenin atnn dizginlerine yapm durmadan sabr ve sebat telkin edici ayetleri gr bir sesle okuyordu. Birok tarihiler burada dizginlere yapmay Hazreti padiahn kama arzusu gstermesi zerine Hoca Efendinin bunu nleme gayreti gibi gstermilerdir. Bu gre katlmak mmkn deildir. phesiz ki Hoca Saadeddin Efendi ba taraflarda sylediimiz gibi bu savan manevi kumandandr. Bunu hi kimse aksi bir ekilde iddia edemez fakat illa Hoca Efendiye karlacak bir paye iin

padiah dmana srtn gsterecek bir cebanet bimeyede kimsenin hakk yoktur. O padiahki dman saflar arasndan gece karanlnda bembeyaz atyla kumandanna ulaan Hazreti Yldrm Beyazd'n torunlarndandi. Hazret padiah atnn dizginlerini tutan hocasna okuduu ayetler iin oku hocarn amenna ve sadakna diye cevaplar veriyordu. phesiz ki Kur'an- Kerimin her bir ayeti mslmann kalbine nasl inirah veriyorsa hazreti padiahnda kalbine ayn mit ve zafer errafelerini veriyordu. Ne varki bu tevik ve metanete ramen firar umumileiyordu. O zaman Hazreti padiah Saadeddin Efendiye sordu: Efendi hazretleri imdiden sonra tedbir nedir. Hoca Efendi cevap verdi: Efendimiz sabr ve lzmdr. Ecdadnzda savalarda byle zor anlar yaadlar sebat ettiklerinden zaferler kazandlar. naallah Tel Mucizat Muhammed Aleyhisselm ile zafer ehli islmndir. Btn mitier azalm hatta snmeye yz tutmutu. Artk padiahn i olanlar bile firara balamlar idi. Bunlarn bile katn gren baz askerler padiah hazretlerini sorduklarnda u yalan cevab alyorlard kindi vakti bir arabaya binip kat bu cevap zerine firarlar son haddi bulmutu. Birinci Blm Beinci Ksm Artk hava kararyor, kfirler ise zafer sarholuu iinde ok zengin bir durum arzeden merkezde yamaya balam ve adrlarn arasnda gayrnizami bir halde dolayor ve yamalayacak mal, para aratryordu. Bunlar adrlar arasnda gren at seyisleri, ah yama, ahilar, hamallar, oduncular, kimi kepe ile kimi balta ile kimi maa ile nne gelen kfire vuruyor ve vururkende dman bozuldu diye avaz avaz banyorlard. Ordunun firarla sebat arasnda henz karar verememi olanlar bu sesleri duyduunda hamiy-yet ve ecaatleri avdet etti. Bir gzel toparlandlar ve dman yok etmeye baladlar. Pusuya yatm olan aalazade Sinan Paa da dmann arkasndan hcuma geince ilk hamlede yirmibin kadar kfiri bataklklara srd ve onlar teief etti. iki ate arasnda kalan dman pek korkun bir malu-biyyete urad O akam karanlna kadar ellibin kfir yokluk deryasna daldlar. Haova sahras, banda padiah bulunan slm ordusuna bir zafer alan olma vazifesi ve erefine nail olmutu. Dmann 95 topunun elde edildii bu savata onbin duka altn da ganimet olarak ele gemiti. Muvaffakiyyetin kendi eseri olduunu syleyen aalazade vezareti uzma makamn hak ettiini iman yoluyla bu szlerle ifade etmise de Hazreti padiah pek oral olmam, sava alannn son krntlarn kolamakta olan sadrazam Damad brahim Paaya seni vazi-f den alyorum demeyi kendisine yaktramamsa da Hoca Saadeddin Efendi ve Kapaasnn srarlar a-alazadenin adrazamlna vesile olmutu. unu burada hatrlatalm ki: Topkap saraynn iine girip ikinci kapda dev bir mifer grenler bu miferin mutbak personeline Haovada dman kepeyle vurmalarndan dolay alm olduklar mkfattr.

kinci Blm Bu sava Osmanlnn uzun zamandr pepee gelen malubiyetlerini rten bir al vazifesinden teye gitmemitir. nk zaferin tamamlanmas yni oralara orduyu hmayunun k geene kadar bekletilmesi ve baharla birlikte yeniden kfir zerine yrnb onlarn toparlanmasna frsat verilmemesi icab ediyordu diye bir ok tarihiler hatta Peevi brahim Efendi dahi o savata bulunmasna ramen ayn minvalde kanaat serd eder. Halbuki savan ne zorluklar ve anlalmaz bir esrar iinde kazanld aka grlmektedir. Yerinden bir parmak dahi oynamayan padiah bir arabaya binip ikindi vakti kat diyerek bozgunu umumiletiren bir maiyet, dmann hcumuna dayanamayp srtn sava alanna dneri otuzbinden ziyade muharip, birde sadrazam deitirme ileminin harp sahasnda yaplmas, ordunun beraberliini sarsmaya mncer olacan gz nne alrsak hakikaten bu sava ard arda gelen malubiyyetleri rten bir al vazifesi grmtr. Fakat bunun daha ileri safhaya gtrlmesini dnmek yukarya yazdmz sebebler yznden mmkn deildi. Amma illede srar edersek o zamanda itham etmi oluruz. aalazade bu savan firarilerinden bir ok kiiyi idam etmi, baz Anadolu beylerinin vazifelerini, tmarlarn ellerinden alm, bunlarn ekavete balamalarna vesile olmutu. Velhasl bu sava orda bitmi kfirin yeniden islm zerine yrmesini engellemiti. Ancak i karklklara vesile olacak icraat yaptndan aalazadenin sadrazaml krk gn srebilmiti. Safiye valde sultandan gelen bir mektup Damad brahim Paann yeniden sadarete, aala-zade ise srgne gnderildi. Hatta Hoca Saadeddin Efendi dahi tehlikeli anlar yaad. Hele aalazadenin Haova savanda byk faydalan grlen Fetih Giray' Krm'a Hn tayin etmesi, aabeyi Gazi Giray' azletmesi iki kardein arasn am ve Fetih Giray bu tayinden itinab ettiysede, sadrazam srar etmi akibet Krm slalesinin iinde deerlendirildiinde Fetih Giray ve evlatlar Cengiz yasas icab yay kirii ile boulmulard. Bylece lzumsuz mkfatlandrma mkemmel bir insann ve evlatlarnn lmlerine ml olduu gibi artk Krmllarn, Osmanlya baklarna baka bir zaviye getirmitir. Padiah sefer dn, Belgrad'a Serdar olarak Sokulluzade Hasan Paay brakmsa da sadrazam Damad brahim Paa bu tayini iptal ederek yerine Satrc Mehmed Paay getirmitir. Mehmed Paa gen ve gayretli bir paa olmasna ramen Krm Hn'nn yardm etmemesi sebebiyle Neme ve Erdel kuvvetlerini mttefikan tekrar ele geirdikleri Tata ve Va kalelerini istirdad edemedi. Padiahn Karlan Hazreti padiah Valdesultan tarafndan ta Edinde'de karlanmt. Eri Fatihi olan olunu kucaklyan Valde sultan onunla beraber byk bir debdebe ve a iinde stanbul'a duhul etmilerdi. ah Abbas tarafndan gnderilen Safavi elisinin, kffar zerine yaplan seferden dnen padiah kymetli hediyelerle

karlamaya gitmesi fevkalde gzel bir jest ayrca Venedik ve Fransz elileri de dindalarn perian eden nrduyu ve onun anl kumandan padiah hazretlerini karlamaya komulard... Sulh Mzakereleri Hicri 1006 Miladi 1597 ylnda Diyarbakr Beylerbeyi Mu-rad Paa (Kuyucu), Kad Ali Paa ve Budin Kads Habil Efendi, Va ovasnda bulutuklar Neme murahhaslar ile yaptklar sulh mzakerelerinde bir ilerleme kayd edemediler. nk kffar bu savan neticesinden ylmamt. Evet byk bir kyamd, kfir sava kaybetmiti fakat savatan sonra orduyu hmayundaki cezalandrma hareketinin farkndayd ve bu yara mutlaka kanayacakt. Osmanl artk i gailelerle uraacakt. Dolaysyla bu taraflara kolay kolay bir daha byle byk bir sefer tertipleyemezdi... Bu kanaat onlar uz-lalmaz adamlar haline getirdiinden bu mzakerelerden bii netice kmad. Beri yandan sancaklar ellerinden alnan Karaman, Gney Anadolu ve Saruhan askeri sefer dn memleketlerine giderken yol boyunca yamalama hareketlerine baladlar. Yank Kalenin Elden Gitmesi Satra Mehmed Paann, Damad brahim Paa tarafndan serdar yaplmas ve bu paann gsterdii azami gayrete ramen Krm Hni'nn muavenet gstermemesi hasebiyle rnuvaffakiyetsizle uradn ksaca yazmtk. Satrc Mehmed Paann raporu Dergahi padiahiye varnca; hem sadrazam hemde satrc azledilmilerdi. Sadrazamla Msr valisi Hadm Hasan Paa tayin edilmi eyhlislmlk ise nam-zetin iinde Hoca Saadeddin Efendi Hazretlerine nasib ol-rnu, mehur ir Baki ve Karaelebizade naili emel olamamlard. Tabiiki Hoca Efendinin padiahn hocas olmas eyhlislmla sebebken ir Bak'nin katledilen ehzade Mustafa'nn hocas olmas bu makam ihraz etmesine mani bir husus olarak dnmek yanl olmaz. Sadrazam Ali Paa ise Hoca Saadeddin Efendiyi istememi air Bak ve Karae-lebizadeye meyyal olduunu belirttiinden phesizki hl ehli olan Hoca Saadettinin manevi tokadn yiyip hem sadareti, bir ka gn sonra da hayatn Yedikule zindannda kaybetmiti. Btn bunlar olurken Yankkale muhafzlarnn gafleti yznden, yiyecek getirdik diye mortoloslarn hilesiyle gece yars kalenin yan kaps alm ve dman baskn yaparak btn muhafzlar kltan geirmiti. Bylece Kaanni Sultan Sleyman'n bergzar bu nemli kale Avusturyallarn eline gemiti. Bu ac haberi stanbul'a getiren yenieri, padiahn kaykla Eybe gittiini renek oraya varp kayktan inip ata binmekte olan padiah grnce Yankkaley kfir zapt eyledi, kande gidersiz diyerek seslenince Hazreti padiah atn durdurup, haberi yenieriden bizzat dinlemi ve sonra byk bir znt ile derhal saraya dnmtr. Satrc Mehmed Paa bu haber zerine idam olunmu veziriazamk

makamna nc defa Damad ibrahim Paa, serdar Ek-remlik unvanmda uhdesine alarak nce Macaristan'a oradan da Belgrad'a geldi. Krm Hn Gazi Giray'da Macaristanda kalp k geirdiler. Bu arada sulh iin dman mracaat etti. Neticede uyumak mmkn olmad. K ise iyice bastrdndan harp mevsimi gemiti. Klkta artk tecrbeler kazanm olan sadrazam orduyu disipline etti. Bu arada Franszlar, daha evvelden gelip yardmc olduklar Avusturyallardan bir seneden beri maalarn atamyorlard. Bu sebepten Osmanl ordusuna gnderdikleri bir haberle bir senelik birikmi maalarmz verirseniz Papa Kalesini size verelim teklifinde bulundular. Sadrazam bin Fransz askerinin maan hesap etti. Altmbin altn gibi bir mebla tutuyordu. Padiaha durumu bildiren sadrazam msbet cevap aldysa da bu arada kaleye gelen Avusturyallar Fransz paral askerlerin ounu ldrdler. Bu arada Budin Beylerbeyi S-leman Paa bir tefti srasnda esir dtnden Lala Mehmed Paa'ya Budin muhafzl Rumeli Beylerbeyliine ek vazife oarak verilmiti. Kanijenin Fethi Veziriazam Damad brahim Paa ktan kan orduyu hmayun ile yola km ve ileride devlete ok byk hizmetler verecek olan Diyarbakr Beylerbeyi Murad Paa (Kuyucu)y bir miktar kuvvetle nc olarak Bobofa kalesi zerine gnderdi. Veziriazamn hedefi Estergon gzkyordu. Bu arada Murad Paa sz konusu kaleyi zapt etmiti bile. nne kan bir dman birliinide imha eden Tiryaki Hasan Paa ki; bu Tiryaki lakabn daima dman yenmesinden dolay hraz ettii emareleri kuvvetli olan bu serhad boylarnn 87 yandaki kahraman, sek civarnda sadrazama iltihak etti. Btrada yaplan mzakerede Estergonun istirdadndan vaz geilip ehemmiyetli bir kale olan Kanije zerine gidilmesi kararlatrld. Baz tarihiler bu kararn, Kanijenin Veziriazamn doum yeri olmas hasebiyle alndn yazarlarsa da buqa iltifat edecek emare bu kadar zayf delillere da-yandrlamaz. Ayrca unu da unutmamak icab ederki kalenin stratejik nemi Osmanlnn fethinden sonra dmann byk bir kuvvetle muhasaraya kalkm olmas tercihin zel saylacak bir sebebe dayandn gsteren delil olarak saylmas daha akli ve mantkidir. Ho sadrazam'n doum yeride olsa ne lzm gelir ama tarihilerin burdaki maksatlar arpk olduundan biz zerinde bir nebze olsun durmay uygun grdk. Dtrl Mcahidin l zeddin adl eserin tevazu sahibi ve bylece ad mehul kalm yazan muhtelif makalelerinden mteekkil bu kitabnda Kanijeden bahs eden blmnde sz konusu kalenin fethinin ok daha evvelden tasarlandn, son derece ileri grl ve kurnaz bir asker olan Tiryaki Hasan Paa kendisinin yetitirdii serdengetilerden birini epey mddet evvel Kanijeyi muhafaza eden dmanlarn yanna gndermi ve onlara esir olmasn tenbihlemiti. Bu tedbirin yeri geldiinde ne byk bir hizmete mncer olduu anlatlacaktr.

Kale muhasaraya alnm fakat muhafzlar btn gleriyle dayanyorlard, stelik kaleden yaptklar top attan Osmanl ordusuna ok zarar veriyordu. Krk gn geen muhasarada dman azimle dayanyor, her an yardm gelecek midi dayanma gcnn istinad oluyordu. Muhkem olan kale direniyor, veziriazam, Tiryaki Hasan Paa'ya soruyordu Paa karnda bu nice itir? htiyar delikanl glmseyerek Kaleyi iten fetih lzmdr diye cevap veriyor ve kaledeki serdengetinin yapaca icraat bekliyordu. Krk gnden ziyade sren muhasarada adamna olan itimad bir an bile sarslmayan paa onun mutlaka Allann izniyle nemli bir grev yapacana inanyordu. Bu durum bir kumandann maiyyeti-ne olan itimadnn en mahhas ve emsalsiz rneklerinden biri di... Kaledeki esir serdengeti, kale muhafzlarndan ziyade toplarn islm ordusuna zarar verdiini grdnden, iin nerede hal edileceine karar vermi, btn dikkat ve almasn kalenin cephanelii zerine teksif etmiti. Ne yapp yapp cephanelie sokulmas lzmd. Kffar, cephanelii ok sk ekilde kontrol ediyordu. Bizim serdengeti ile esirleri altran muhafzlarn gzlerinin iine bakyor, onlarn verdii her vazifeyi abucak yerine getiriyordu. Ayrca bu vazifeyi canu gnlden yapt intiban vermek iin azami gayret gsteriyordu. Yabanc dil bilmesi ise ona byk avantajlar temin ediyordu. Ksa zamanda kendisini dmana beendiren bu fedakr islm mcahidi bir qn cephanelie sokulmaya muvaffak oluyor, duvarda yanmakta olan mealeyi indirerek barut dolu flaran birini ateliyor ve cephanelikle birlikte havaya uan bu yiit mca-hid dmann savunmasn sona erdirirken islm iri Meh-med Akif Bey'in syledii gibi Sana auunu am duruyor peygamber msrandaki mn iinde ruhu mbareki ile ehidler zmresine katlm, dmana pes dedirtip msl-manlara bir fetih daha salamtr. Muhterem okuyucu, bu muhterem ehide bu cmlenin sonunda aynen Burak Reis'e ve onun kymetli arkadalarna yaptmz gibi bir FATHA okuyalm. Kale cephaneliinin yok olmas, dmann teslimini inta etmiti. Dmanlara tavuk kmeslerine varncaya kadar alp gitmeleri msaade olundu. Kanije Beylerbeylii ihdas edildi. nk Sadrazamlar, seferde Serdar Ekrem sfatyla hazr bulunursa bu tip makam ve mevkiler meriyete koyabilme selahiyetlerine de haizdiler. Kanije Beylerbeylii Tiryaki Hasan Paa'ya verildi. Sadrazam; Kanije kalesinin fetih olunduu haberini hazreti padiaha bildirdiinde ald cevap onun en byk manevi mkfat\)lmutu. Hazreti padiah yle diyordu: Hayatn devam ettike makamnda kalacaksn. nc defa elde ettii sadaretinde tecrbesi artan Damad brahim Paa bu son sadaretinde cidden nemli iler grd gibi orduyu da bir intizama koymu, gngrm Paalar ve Bey'lerin fikirlerinden istifade etmeyi renmiti. Bunun neticesi olarak zaferler kazanmaya balayan ordunun muvaffakiyetleri padiahtan byle son derece gzel bir taktirname almasna mncer olmutu. Fakat ne yazk ki; birdenbire hastalanan veziriazam ksa bir hastal mteakip vekleti Ll Mehmed Paaya verip vefat etti.. Paa vefat ettiinde tarihler Hicri 1010

mildi 1601 yln gsteriyordu. Veziriazamn cesedi tahnit ettirilerek Dersaadete getirilip ehzadeba Camii avlusundaki mezarla defn olundu. Merhum sadrazamn vasiyeti zerine veklet grevini yklenen Ll Mehmed Paa sadrazamla asaleten tayinini beklerken hem sadrazamlk hemde serdar- ekrem-lik, sadaret kaymakkaml yapmakta olan Yemii Hasan Paa'ya tevcih olundu. Demekki saraya yakn yerde olan klah kapmt. Yeni sadrazam, hazreti padiahtan ald bir irade-i seniyye ile derhal ordunu bana gemek zere yola koyuldu. Orduyu hemen harp nizamna sokan Yemii Hasan Paa, o srada stoni Belgradn dman tarafndan muhasara altna alnd haberini ald. Dman zerine tereddtszce yryen sadrazam, stoni Belgradn dman eline getii haberini de ald. Bu arada ise Aridk Maksimilyen krk bine yaklaan bir kuvvetle Osmanllarn eline henz gemi saylan Kanije kalesi nlerine gelmiti. Tiryaki Hasan Paa, sadrazama haber gnderip imdat istemise de, stoni Belg-rad nnde iyi gitmeyen iler hem Hasan Paann vki imdat davetine yetiilmeye mani olmu, hemde az kalsn koca Sadrazamn dahi esir debilecei musibetlere uramlard. Yenierilerin bir blm ise ordudan kamt. Sadrazam iin yaplacak bir ey k Belgrad'da geirmek ve Tiryaki Hasan Paa iin dua etmekti... O da zaten yle yapt. Kanije Savunmas Dnyann bilinen tarihi iinde bu yana harbler tarihinde ki Cihan Serveri Efendimiz (s.a.v.) Hazretlerini Gazvelerini hari tutarsak, hi bir savunma sava bu kadar kuvvet farkll ile yaplm ve Harp Hiledir mealindeki hadisi erifin tatbik sahasna bu kadar vukufla uyguland rastlanmam ve savunmaclar ok az bir kuvvetle bu kadar byk ve kesin sava kazanmamlardr. Ancak byle bir muvaffakiyeti Kanije Kalesi rndafiileri ve onlarn kumandan, zaferler tiryakisi, bir kab Alacaatl, dier lakab Tiryaki olan Hasan Paa ki, bu q7 vasmdaki ihtiyar delikanl dnya harp tarihine silinmez harflerle adn yazdrtmtr. Bu anl destan, mmkn merbe detaylaryla anlatma arzunusu duyuumuz sadece bir zafer olmasndan deil Allah'a inan, Resulllaha ballk, millete sevgi, vazife aknn yceliinin buram buram ttmesinden gelmektedir. Aridk Maksimilyen, krk bin kadar asker ve dev gibi glleler atan krkiki topla Kanije kalesini muhasara etti. Ve sabah, akam kaleyi toplarla ate yamuruna tuttu. Tiryaki Hasan Paa, sadrazama bir haberci gnderme lzumunu duydu. Kklnden beri yannda yetitirdii bir ka lisan bilen Karapene adl serdengetisini yardm isteiyle gndermeye karar verdi. Karapene, paasnn emrini yerine getirmek zere derhal yola kt. ok ksa zamanda sadrazam Belgrad'da bulup mektubu veriverdi. Veziriazam daha evvel sylediimiz ve esir dme tehlikeleri geirdii sefere gitme hazrlklar iinde idi. Karapenenin getirdii mektuba cevab stoni Belgrad zerine gittii ve dnte imdada gelecei meyannda idi. Karapene derhal paasnn yanma dnp cevabi mektubu verdi.

SadrazaVdan gelen mektubu okuyan Hasan Paa bu mektubun rncahidler arasna iyi tesir yapmayacan tahmin ederek, kendisi bir baka mektup kaleme ald. Dzenledii mektupta sadrazam gya yle diyordu: Gazilerimin hepsinin fedakrca, kahramanca mdafaaya gayret gstereceklerini biliyorum. ok yaknda bizde oraya gelir ve ol gaileyi hep beraber ortadan kaldrrz. Tiryaki Hasan Paa, btn mcahidleri toplatp onlarn kuvvei maneviyelerini ykseltecek bu mektubu okuttu. Metubun mnderecat mcahitlere bir srr ve sevin onun yannda da gayret husule getirdi. Btn bunlar olmakta iken Aridk Maksimilyan kuvvetleri Kanije Kalesine girebilmek iin Berk Suyu zerinde bir kpr yaptrmt. Tiryaki Hasan Paa, ani bir hurula kpry atee verdi. Bu srada Serdar Ekrem Yemii Hasan Paann kuvvetlerinin bir blmne kumanda eden Kethda Mehmed Paann, Aridk Matyas'a kar yapt bir savata paann malup ve sava srasnda ehid olduu haberini de alan Tiryaki Hasan Paa bu olayn meydana getirmesi muhtemel sknty dnmeye balamt. Aridk Maksimilyen ise kpr inaat yapmaktan ylmam ikinci bir kpr yapmaya balamt. Bu inaatada bir baskn veren mcahidler kpry ie yaramaz hale getirdikleri gibi ekilme srasnda iki esirde yanlarna almay ihmal etmemilerdi. Bu iki Avusturyal esiri sorguya bizzat eken Tiryaki Hasan Paa istintaktan sonra Kara mer Aa'ya "Al bunlar ldr diyerek verdi. Halbuki Paa, mer Aa ile daha evvel kumpasn kurmutu. mer Aa esirleri alp kalenin dibine gtrp, kendisinin de onlardan olduunu paann ldr demesine ramen kendilerini ldrmeyeceini, hava kararr kararmaz serbest brakacan, bu paann ok kurnaz olduunu, Macarlar ile anlamak zere bulunduunu, kalede cephane ve barutun bol olduunu yeterli miktarda askerin bulunduunu anlatt. Esirlerin ellerine de durumun ok iyi olduunu isbat etmek in beyaz ekmek verdi ve karanlk olunca onlar salverdi. ki esir kurtulularnn sevinci ile derhal Aridk Maksimilye-nin yanna gidip durumu anlattlar. Aridk Macarlarla anlama yapmak zere olan paa bu ii yapabilecek kabiliyette olduunu bildiinden byk bir endieye kapld. Aridk Matyas o srada emrindeki Macar kuvvetleriyle Avusturyallarn yapmakta olduu muhasaraya katld. Yandna getirmi olduklar Kethda Mehmed Paann ve baz ileri gelen mcahidlerin kafalarn sopalara geirip nehir zerindeki sallardan birine koyup kaledeki mcahidlere seslendiler: Bu kafalar tanyan beri gelsin baksn zarar vermeyiz. Bu kafalar sz konusu paa ve baz arkadalarna aitti. Hasan Paa bunlarn dzme olduunu nk Karapene'nin Sadrazamn yannda olan Kethda Mehmed Paann elini ptn onam inanacaklarn yoksa kfirlere mi nanacaklarn sordu. Gaziler: Mslmana inanmak icab eder dediler. O zaman paa; bu kafalar sizin zihninizi megul eder diyerek kale toplarndan birini sz konusu sala evirip bizzat nianlayp, ateleyerek sal batrd ve kafalar gz nnden kaldrd. Avusturya ve Macar birlikleri, ok byk bir hcuma kalktlar. Kale burlarn da dahi kmaya muvaffak oldularsa de, her yere yetien Hasan Paa Koman

gazilerim, urun yiite-rim diye baryor mcahidini slm gayrete getiriyordu. Gs gse yaplan bu mcadele dman emeline nail olamayarak geri ekildiinde onsekizbin l brakmt. Ar yarallar arasnda Papa 8. Kalomenin kardeide vard. Bu yaralarn tesirinden daha sonra lmtr. Kffar taarruzun baarszln grnce, kaleyi kesif top ateine tutmaya balamt. Kak artk tamir olunmaz bir hale geliyordu. Oda yetmezmi gibi, kale'de barut ok azalmt. Tabii bir yerden yardm gelmemesi de abayd. te Cenab- Mevl bunada Clzun Ahmed adl bir gazi vastasyla are nasib etmiti. Uzun Ahmed Aa,. Berk Suyu kysndaki st aalarndan kmr yapm, bunu gherile ve kkrd ile kartrarak barut eksikliini izale etmiti. Hasan Paa'nn ki Klesinin Ka Tiryaki Hasan Paa'nn iki klesi frsatn bularak kalenin 9'zli kapsndan kamlar ve dman ordughna gitmilerdi- Paann ve kalenin bir ok srlarna vakf olmalar by bir znt meydana getirmiti. Tiryaki Hasan Paa bunun da aresini dehetengiz zeksyla buldu. Derhal kk bir birlik gnderip drt kii yakalatt. Yakalananlar yanma getirip onlara sordu: ki tane adamm gnderdim kralnzla grt m. diye sordu. Onlarda: Evet bi-rininin ad Kenan dierinin Handanm, yiyecek ve barutlarnn olmadn asker saysnn ise azaldn bu sebeble taarruz edilirse netice iyi olur dediklerini sylediler. Hasan Paa, Kara mer Aa'ya bunlar da ldr diye emir verdi. Kara mer aa esirleri alp gitti Onlara biraz bard. Siz ne biim adamsnz hep esir dyorsunuz? Ben, sizleri kurtara kurta-ra bir gn kendim ele geeceim ama benim imdadma kimse yetimeyecek... imdi beni dikkatle dinleyin: Sizden evvel gelen iki esiri bu paa yine bana vermiti. ldrmemi emretmiti. Bende sizlerden olduum iin onlar salmtm. Bu paa ok kurnaz bir adam, o Handan ile Kenan paann has adamlandr. Onlar bizzat paa gnderdi. Kalede btn iler yolundadr. Barutta var, zahirede var. asker ise oda var. in daha ehemmiyetli taraf Macarlarla anlama imkn gn getike daha ok mmkn hale geldi. Avusturya ordusundan baz firarlar Macarlarn cann skyor-mu dedi. Filvaki o srada Avusturya ordusundan dondurucu souklar yznden firarlar oluyor ve Aridk Maksimyen bunu nleyemiyordu. Kara mer Aa, bunlarn eline bir uval beyaz ekmek vererek salverdi. Tiryaki Hasan Paa yine Karapeneyi yanna arm, kendisine iki mektup vermi, bunun bir tanesini dman ordughna yakn bir yerde brakmasn tenbih ediyordu. Dmann eline gemesini istedii mektubu paa u mealde kaleme almt: Kalenin pek iyi durumda olduunu belirten ifadelerden sonra Kklkten beri yanmda byttm Handan ile Kenan dman ordughna gnderdim Bizdenml grnts vermelerini istedim. Kale hakknda Ma-arlarla anlamakta olduumuz haricinde ne sylerseniz svleyin dedim. Barutumuzun az olduunu, askerin son derece kifayetsiz miktarda olduunu, yiyecek sknts

ba cssterdiini syleyebileceklerine ruhsat verdim. imdi sizde son derece hazrlkl olun ki; zamannda yetiesiniz. Bu mektubu Karapene gzel bir ekiide paketledikten sonra Avusturya ordugh yaknlarna brakt. Ve ordan yanndaki ikinci mektubu ve bildii ahvali sylemek zere Sadrazamn yanma doru yola devam etti. Dman ertesi gn mektubu bulmu ve Aridk Mak-similyen'e vermiti. Aridk, mektubu okumu, Kara mer Aann brakt esirleri dinlemi ve Hasan Paann firari klelerini casus olarak kabul etmekten baka aresi kalmamt. Tabii casuslarn uratlaca ceza lmd... Handan ve Kenan'a ihanetlerinin cezas lm olarak verildi... Avusturyallar balarn kestikleri Handan ile Kenan'n balarn birer mzraa takm mcahidlere gsterirken yle balyorlard: Paanzn casuslar tutuldu grn akibetlerini. Mcahidler bunu grnce kahkahalar atmaktan kendilerini alamadlar. Ve kumandanlar, Paa babalan Tiryaki Hasan Paa'ya olan badk ve taktirleri bir kat daha artti. Son Mektup Aridk Maksimyen Ferdinand; Handan ve Kenan' idam ettirdikten sonra Osmanllarn, Macarlarla acaba anlamalar mmkn m? sorusu kendi kendine sormaya balad srada Harb Hile'dir Hadisi erifinin esrarna vakf olduunu tatbikatla da gsteren kurnaz ihtiyar, yeniden bir mektup ka-'eme alm Serdar Ekrem Yemii Hasan Paa'ya bu seferde yle diyordu: Daha evvelki malumatlar matlub bir ekilde anlatldktan sonra Aridk artan, korkusunu bana sratan u satrlar yer alyordu; Erzak ve mhimmat gndermisiniz bunlar ve Macarlarn elimize gemesi iin yaptklar yardm ok makbule geti. Onlarla taarruz gnnn kararlatrld, bylece Avusturyallarn iki ate arasnda kalaca... Tabii bu mektupta sadrazama filn gidecek deildi. Onun varaca yer yine Avusturya ordugh ve Ferdinand'n eliydi, nitekimde yle yapld. Bu srada ise amurlar havalarn son derece soumas ve yalarn yerini kuru soua brakmasyla Yemii Hasan Paann Begrad'dan kp Ziet-var stne doru hareketi balamt. Osmanllar bu .haberi kasten abucak Avusturyallara duyurunca Ferdinand artk iki ate deil ate arasnda kalacana inanmaya balad. te panik hali yava yava kumandanlardan, erata doru inmeye balamt. Hava artlar son derece zorlanca Avstur-ya ordusunun firarilerinin adedi de oalyordu. Kanije nndeki Berk Suyu da bu dondurucu souklardan donmu, m-cahidlere artk mni bir su yolu deil zerinde rahata hareket edebilecekleri buzdan bir yol oluvermiti. Ebrehenin filler stndeki askerlerini Ebabil kularnn bombardman etmesi gibi Allann yardm ve siyanetini ihlasla istiyen Kanije mda-filerine baka bir tecellisi yardmc oluyor ve koca nehir buzdan bir asfalt, dman stne uulacak bir alan oluyordu. Kara mer Aa, paasnn emriyle yz kiilik bir kuvvetle donmu nehrin zerinden uarcasna bir sratle dman zerine ahinler gibi atlrlarken, zn

Ahmed'in imalat barutlarn altrd toplar gllelerini Ferdinand'n otana doru frlatrken dmana lm sunuyor, islm askerine ise zafer parltlarnn grlmesine vesile oluyordu. Kalelerden atlan bu toplarn ve Allah Allah sesleriyle zahirde yz kiinin btnda kimbilir ka bin kiilik melikei Kiram ordusunun, ehid ve salihlerin yer ald bu hcum hasebiyle dmann yok olan maneviyat artk toplu bir halde firara balamalarna kadar varmt. Dediik kir ynden beyz kiilik bir mcahidler kafilesini-, dman zerine sevk eden paa, Avusturyallarn gayr . m bir vaziyette Ferdinand'n adrna doru kotuklarn rd. Geride kalan kuvvetin altyz kadarn kalede braktktan sonra iki bin kiilik kuvvetle harp sahasna bizzat balarnda olduu halde indi. Dman krkbe tane topu alr vaziyette firara kalkmt. Hasan Paa kendi toplarn ve bu krkbe topuda dman zerine tevcih etmi Gn bizim g-nmzdr diye asakiri islmn teci ederken kl elde, kaan srlere yetiiyor ve omuz zerinden ba dryordu. Doksan yana yaklam, kahraman paalarnn azim ve cevvaliyetini gren kahraman-gaazier, dmann zerine atlyor, onlar bu dnya hengamesinden azad ediyorlard. Cehennemin esfeli safiline gnderiyorlard. Naslsa Ferdinand, askerlerini bir ara nizama sokar gibi oldu. Bu birlikleri derhal Hasan Paann zerine gndermekle kumar oynadn ve bu kumar muhakkak kaybetmek zorunda kalacan ancak sonradan anlayacakt. Evet Paa messir bir kuvvetle beraberse de, direk ona hcum etmek kati bir savaa girmek demekti. Halbuki dman henz kendisini toplanamam bir haldeyken, Osmanlnn en kuvvetli tarafna hcurn etmekle intihar ediyordu. nk Tiryaki Hasan Paa bata olmak zere yanndaki kibin askeri her biri yz kiiye bedel bir havaya girmiti. Ferdinand'n bu askerleri gerisin geriye kamaya baladklar zaman Hasan Paann ayaklarnn dibinde otuzbin dman askerinin ba yatyordu. Aridk Ferdinand, yanna ah yz kii ile ricat deil, kamaktan baka are bulamad. Tiryaki Hasan Paa, muzaffer olarak Ferdinand'n ordughna girdiinde gayet kymetli bir taht ve tahtn nnde uzun bir masa gnd. Taht'a yaknlyla deerleride deien koltuklar bu masann etrafna dizilmiti. Hasan Paa adrda hemen iki rekt namaz klarak Cenab- Hakk'm verdii zafer ve nsrete hamd, Reslullah'n efaatine snan bir dua'dan sonra keskin klcn syrp gl koluyla birleince, kfirin taht ikiye biilmiti. Naslki, Selahaddin Eyybi Hazretleri ehli salip ordusunun kumandan ngiliz Aslan Yrekli Riar'n bir vuruta demir kran gcn, Bu sizin kolunuzun kuvveti-bu ise, havaya att ipek bir tl klcnn keskin tarafyla ikiye biip buda bizim klcmzn keskinliini ve kolunun kuvvetini gstererek Selahaddin Eyybi'lerin ahfadlar olmaya lyik olduklarn gstermi oluyordu. Tarihe, Kanije savunmas diye geen bu zafer hicri 1010 Mildi 1601'de neticelenmiti. C ay sren bu muhasarann mdafii islmn lehine neticelenmesi iin u nemli faktrler rol oynamtr. Kumandana itaat, onun emirlerine ve tedbirlerine itimat, harp hilelerini fevkalde kullanmak, sabr ve

tahammln daima en st seviyede tutulmas, sava alannda ise cesaret ve ustaln en iyi ekilde gsterilmesidir. nk 4.000 kiilik bir mdafiin yzbine yakn dman hileler ile paralamas ve ellibinin zerine savletle krkbinini yok etmek muvaffakiyeti yukarda saydmz sebeblerden meydana geldiini dnmek mecburiyetindeyiz yoksa phesiz ki takdir-i ilhi neyse o olmutur ve bu gnde o olmaktadr bundan sonra da yle olacaktr. Bu zaferin haberi 3. Mehmed Hazretlerine ulatnda, padiah kran secdesine varm ve Cenab- Hakk'a krler edip asakiri islmiyeye ve Tiryaki Hasan Paaya Hayr dualarda bulunduktan sonra kalkm bir hatt hmayun yazdrp yapt btn tedbirleri takdir ettii gibi verdii btn mansp ve rtbeleri tasdik ettiini bildirmi ayrca Sadrazam Yemii Hasan Paaya gnderdii bir hat ile Tiryaki kulum ile istiare edip beraber rey zre haber olasnz... diye tavsiyede bulunmutur. Bir ok tarihlerin mnderecatna ald bu hattihmayundan u paray kitabmza dercetmeyi uygun grdk(( senki Kanije Beylerbeyisi ihtiyar kulum ve mdebbir vezirim Hasan Paasn. Bu sl-i ferhunde falde eylediin hizmet siiddei ulyya arzolunup sy-i b diriin mekr ve nmn nik nman deften silkinde mastur olmutur. Berhudar olasn, sana vezaret verdim ve seninle mahsur olan, muktezy- tertib-i saltanatiyle manen oullarmdr. Yzleri ak ola. Melnuzdan ziyade alp can ve balarn din uruna ve bizim yolumuzda diring etmediler... Bundan byle dahi senin szne ram olup her ne hizmet teklif edersen edasna dikkat ve ihtimam zere olalar, sana itaat ve inkyat zere olduklar benim rzay hmayunuma sebebtir. Bu pendm-me-i tammemi Gazi kulanm mahzarnda okuyup (Atiyu Al-leh ve atiyu er-Resl ve ulelemr minkm) many erifini onlara bildiresin; seninle muhasarada olan kullarma verdiin vergi cmle makbul- hmayunum olmutur. Cmlenizi Hak Tel Hazretlerine smarladm." Bu tebrikatia yetinmi-yen Hazreti padiah; Damad brahim Paa'nm dul hanm Aye Sultan Tiryaki Hasan Paaya zevce olarak nikahlam ve Hasan Paay Hanedan- Osmaniye damatlyla ereflen-dirmitk Nice damad olmak isteyenler kmtr bu anl hanedana arzularna nail olamaynca da o hanedan ykmak iin, tasfiye etmek iin uramlardr... Btn tarihler mttefiktirki, Tiryaki Hasan Paa bu hatt hmayunu aldnda alam ve Ey koca devleti Ali Osman, benim gibi aciz bir kula vezaret ihsan eder diye feryat etmitir. Bu kadar byk bir zaferin sahibi bir adam. verilen vezaretin kendisine ok olduunu sylerken ve byk bir te-vazuyla samimi gz yalar aktrken son yzy! tarihilerinin byk bir ksm li Osman gider, li Midhat gelir diyen szde paalarn, medihleriyle doludur. O ve onlar gibilerinin kin, hased ve dmanlklarn trl tevilerle rtmeye urarlar... Herneyse imdi biz Yemii Hasan Paann stoni Belgrad zerine gitmek zere hazrland srada stanbul'da sipahiler isyann haber alp Serdarl Lala Mehmed Paaya terk etmesinden sonraki safahata gemeden u noktay dikkat ekelim: Serhad boylarnda zafer kazanan bir ordu varken ayn zamanda da stanbul'da isyan eden bir ordu bulunuyordu. Yarabbi; ne byk bir devletti bu

bir blm kale devirir, bir blm isyan... Celli syanlarnn iinde en nemlisini Karayazc isyan tekil eder. Bu gaile ancak Sokullazade Hasan Paann kumandasndaki devlet kuvvetleriyle Karayazcnn kuvvetleri arasnda Elbistan ovasnda yaplan ve akama kadar sren savan galibi Sokulluzade, dolaysyla devlet olmutu. Ka-rayazc da bu hengamede lmt. Karayazc kuvvetleri bu savata otuz bin kiilik bir kuvvetle devlete kar koymutu. Hazin taraf uydu ki; akan kan mslman kandr ki; vahki vah... Sadrazamn stanbul'a Dn teki Celli isyanlar, dtaki seferlerin kesin muvaffakiy-yetler gstermemesi eklindeki tefsirler yznden sipahiler isyan etmiler, padiah ayak divanna armlard. Kt gidiatn sebebini Mabeynci Gazanfer Aa, Sadaret Kaymakam Saati Hasan Paa ve 4. Vezir trnak Hasan Paa iie Kzlaraas Osman Aann icraatlarndan sayp kellelerini istemilerdi. Padiah aktedilen bu divanda byk dirayet gs-terdiyse de Mabeynci Gazanfer Aa ile Kzlaraasnn kellerini kurtaramad. Gzleri nnde yaplan idamlarn verdii teessrden hngr hngr alad. Bu srada isyan haberini alm olan Yemii Hasan Paa stanbul hududuna gelmi fakat isyann devam ettii haberini aldndan gndz gz ile ehre girmemiti. Gece olunca konana giden sadrazam, padiaha haber gnderip kendisini yapaca hareketlerde desteklemesini istedi. Padiah Hazretleri mutabakatn bildirdi. Son divan toplantsnda sadaret kaymakamlna getirilmi olan Mahmut Paa ve Kazaskerler, sert tedbirler almaya kararl sadrazam destekleyeceklerini sylediler. Bu sert tedbirler iin eyhlislmdan fetva almak icab ediyordu. Fakat eyhlislm ortalarda grnmemiti. Sadrazam bu ite Mahmud Paann parman sezdiinden, padiaha bir arza yollayarak Mahmut Paann frldak evirdiini, gznn veziriazamlkta olduunu bildirip, kendisinin ertesi gn yenierilere hitap edeceini, padiahn bir hatt hmayununun meseleyi hal edeceine inandn bildirdi. Padiahn u mealdeki mesaj hakikaten meseleyi hl etti. Benim yiit kularm; atalarmdan beri bana sadk kaldnz. Sizi her zaman yanmda hissettim ve hissedeceim. Sadrazamma sadk kalnz ve destekleyiniz, asileri cezalandrnz. Padiahn bu mesajn Sleymaniye Camii nnde yksek bir yere karak okuyan sadrazam yenierileri ikna\etmi oluyordu. Padiahn hatt erifi yenierilerin gzlerini ya,artmt. Kaptan- Derya aalazade dnda be vezir ve ulema toplantya geldi. lk nce eyhlislm azledildi. Onun yerine faziletli bir zat olan Mustafa Efendi getirildi. Mahmut Paa azledilip Ferhat Aa yenieri aas oldu. Ferhat Paa ileri gelen sipahileri tutuklatp, At meydannda bekleen sipahilerin zerine ulland. Onlar datt. Sipahilerin ikamet yeri olan Kurunlu Han bast. Bylece sipahi isyan bastrlm oluyordu.

ehzade Mahmd'n lm Hazreti padiahn byk olu veliaht ehzade Mahmud sultan, Celli isyanlarn bastrmak iin durumadan kendisine bir ordu verilmesini taleb ediyordu. Hakikaten akll ve cesur olan bu ehzade tedbirli olamam, ecdadnda meydana gelen bu tr srarlarn taleb edenlerin hayatlarna mai olduunu hatrlayamamt. Eri oturup, doru konualm. Yavuz Selim Cennetmekn, babas Hazreti Bayazd' Vel'yi byle yaparak tahttan yolcu etniemimiydi? ehzade Mustafa sultan ve ehzade Bayezid sultan, Kaanuni Sultan Sleyman Hazretlerine ayn eyleri yapmay dnmemilermiyd? Ve kibetleri lm olmammyd? yleyse ehzade Mahmud sultana da akibet lmd fakat beraberinde bir eyh efendi ve annesi de ayn lmn kucana srklenip gitmilerdi. Devletin gzya yoktur ve olamazd da... Fakat evlat acs phesiz ki baka bir eydi. Sultan 3. Mehmed Hazretleri bu elim karardan sonra kt, zld, artk hasta bir hale dnt. Valdesutann istei zerine Hazreti padiah Yemii Hasan Paay azletti. Bir ka gn getikten sonra Bostancba, Hasan Paann Hasky'deki iftliine gelip onu hanmnn yanndan alp lm fermann tebli ediverdi. Ve iftliin bir kuytu kesinde hkm boulma suretiyle infaz olundu. Vezaretuzma makamna celadeti yznden Yavuz lakabl Malko olu Ali Paa, sadaret kaymakamlna Kzm Paa getirilmiti. Msrda bulunan yeni sadrazama mhr hmayun gnderildi. Yavuz Ali Paa ortal dzelterek geldi ve doruca Tuna zerine gidip kffar zerine cihadda olan ordunun dizginlerini eline ald. Hazreti padiah da, sadrazamndan gelecek cephe haberlerini daha abuk alabilmek iin Edirneye gitmiti. Orada kfir cephesinde yaplan savalarn nauvaffakiyyetin asakir-i islmda kalmas iin dualar ediyor, her gelen haberi bizzat karlyor ve talimatlar hazrlyor ve bunlar cepheye gnderiyordu. Ne varki her zaman olduu qibi kffar zerine yklenen islam ordusu yine her zaman olduu gibi dou hududumuzdan ran Safevilerinin azgnca tarizlerine hedef olmutu. Bu da yetmiyormu gibi Celli hareketleri de yer yer devam ediyordu. Bu skntlarn arl gn getike padiahn shhatini menfi bir ekilde tesiri altna alyordu. 3. Mehmed'in Vefat Yorgun ve dnceli bir halde yapt gezintiden dnerken, karsna kan bir dervi tpk ceddi 2. Murad Hazretlerine olduu gibi seslendi: "Hazr olmalsn, byk gn geliyor. padiah bu ikaz dinledi, glmseyip hayr istedi, Rabbine kretti ve ellibe gn sonra sekiz yl kald Osmanl tahtnda Hicri 1012, Mildi 1603 tarihinde vefat ettiinde 38 yanda idi, Hazreti padiah gayet iyi iirler kaleme almt. Sinlerinde Adni mahlasn kullanrd. Ayasofya Camii civarnda babas Cennetmekn 3. Murad Hn'n yannda ebedi uyku-sunu uyumaktadr. Abid ve Zahid bir kul olan hazreti padiah devrindejdarecilerin

zayf olmas arada bir kymetli devlet adamlarnn ktnda derhal muvaffakiyyet ibresinin ykseldii grlr. ehzadesi dnyaya gelen padiahn, ehzade Selim sultan ve ehzade Mahmud sultan biri hastalktan dieri siyaset hatasndan vefat etmiler, Osmanl taht onbe yandaki ehzade Ahmed Sultana kalmt. Cennetmekn padiah, Eri Fatihi ve Haova galibi olarak daima Hoca Saddeddin Efendi Hazretleriyle beraber anlagel-mistir. Nasl ki; Fatih Sultan Mehmed denince Akemseddin akla gelirse... Cenab- Mevl rahmetiyle rahmetlendirsin Hazreti padiah ve onun mridi Hoca Saadeddin Efendi Hazretlerini. Sultan 3. Mehmed'in Hanmlar Ve ocuklar Trk tarih kurumu yaynlarndan neredilmi bulunan aatay luay'a aid "Padiah Kadnlar ve Kzlar" adl almada bu padiahn mezkr mevzu zerindeki yedi satrdan ibarettir. Biz bunu sahifemize aynen dercettikten sonra baka kaynaklara bavurmak suretiyle daha bir geni malumat ar-zetmeye alacaz Handan Sultan: 3. Mehmed'in bahase-kiidir. 1590'da ehzade Ahmed'i dourduuna gre ilk ei olmaldr. 1603'de einin lmesi zerine olu 3. Ahmed (1. Ahmed olmas lzm. m. h)'n validesultan oldu. 3. Mehmed'in lmnden iki sene sonra Handan Sultanda ld (1605), Ayasofyada ki einin trbesine gmld. Handan Sultan Menemen ve Kilizman haslarn, baz yerlere vakfettii biliniyorsa da, bunlarn nereleri olduu tesbit edilemiyor" Demekte. Ylmaz ztuna bey, deerli almas "Devletler ve Hanedanlar" adl almasnda 3. Mehmed'in hanmlarn yle tantyor: Flne haseki 1566'da dodu 1603'de ld. Vefatnda 37 yanda olup, evlilii 1579'da oldu. Veliahd ehzade Selim'in annesidir. Bu haseki taun hastalndan vefat etmitir. Flne Haseki 1571'de domu 7/mays/1603'de lmtr. ehzade Mahmud'un annesidir. Olunun idamnn peinden denize atlmak suretiyle bouldu. Handan Valide Sultan 1574'de domu vel605/26/kasmda 31 yanda olduu halde lmtr. 3. Mehmed ilel589'da evlenmi ve daha sonra 1. Ahmed, unvan ile padiah ve halife olan erkek ocuunu dnyaya getirmitir. Kocasnn trbesinde medfundur. 4. hanm olarak da yine ad bilinmeyip, ztuna bey'in flne hanm diye niteledii, hemde naibe olduu halde hem de bu vazifeyi iki defa stlendii halde bilinmemesi umulur ki kendisinin arzusuna uygun bir haldir. Abaza asll olan bu haseki, 1. Mustafa ile flne hanmsultann annesidir. 1576'da doup vefat 1623'den sonradr. 3. Mehmed'in kzlarna gelince; bunlardan Hatice sultan-hanm, Aye sultanhanmlann adlar bilinmekte, haklarnda bilgi verilen iki tane flne hanmsulta,n olup, dierleri hakknda malumat bulunmuyor. Hatice Sultan 1590'da Manisa'da domu, ehzadeba Camiinde Hatice sultan trbesinde topraa verilmitir. Evliliini; 1604'de Mirahur Mustafa Paa ile yapmtr.

Evlendiinde 14 yanda idi. Evlilik mddeti alt yl srd. Flne hanm 1590'da dodu vefat 1623'den sonra stan-buldaoldu. 1604'n 10. aynda Dmad Hin Dvd paa ile izdivac gerekleti, mddeti evlilii onsekir sene srd. Kocas; Gen Osman diye anlan 2. Osman'n katilleri arasndadr. Baka bir flne hanmsultan; 1597'de domutur. 1612/10/ubatnda, Caaiolu Sinan Paa ile evlenmitir, Aye Sultan 1598'de stanbul'da domu ve Dmad Hsrev Paa ile izdivac 28/austos/1613'de olmutur. Ayrca; 3. Mehmed'in kzlarndan yedi tanesinin adlar bilinmemekle beraber, damadlarnda bilinmediinden, ztuna bey, flne sultan-flan aa gibi, alt tane eletirme yapmtr. Babalar 3. Mehmed'in vefatnn on yl sonrasnda yaplan bu evliliklerin, 1. Ahmed hn tarafndan yaptrlm olduunu sylersek hata etmi olmayz. 3. Mehmed'in oullarna gelince; Istanbulda 1580'de doan Selim, 17 yanda ld ve 2. Selim trbesinde gmldr. 581'de doan ehzade Cihangir'de 15 yanda vefat etti. 3. Murad trbesine defnolundu. Manisada 1587'de doan ehzade Mahmud, 1603'de bodurulmak suretiyle kati edildi. 18 yana iki ay kalmt. ehzadeba camiindeki viide-sinin yanna defnolundu. 3. Mehrned'in, 4. olu Ahmed, 1, Ahmed unvanyla tahta geti, 5. olu Mustafa'da, 1. Mustafa unvanyla, padiah olmutur. Manisada doan 3. Mehmed'e ait bebek ehzadeler, Manisa'daki ehzadeler trbesindedir-ler. 1615'lerde Yahya adn taknarak, 3. Mehmed'in olu ve-de 1. Ahmed'in aabeysi olduunu syleyen Rum biri avru-pa saraylarnda ceveln etmitir. 3. Mehmed'in Sadrazam Ve eyhlislmlar 3. Murad'n son sadnazamln, 3. sadaretinde tamamlayan Koca Sinan Paa, grevinde bir mddet ibka olunduktan sonra 16/ubat/l 595'de infisa! etdi. Yerine 43. sadrazam Ferhad Paa 2. sadaretine geldi. Ancak 4 ay, 19 gn sren vazife sonunda yerini tekrar, Koca Sinan Paann 4. sadaretine terk eyledi ve bu zatda selefinden, gn eksik olarak mhr hmayunun sahibi olabildi. Bunun infisalindede trihler 19/kasm/1595'in iaretini veriyordu. Araya pek ksa saylan 44. sadrazam Lala Mehmed Paann dokuz gnlk sadareti girdi ve mhr hmayun bu defa da 4 ay, 5 gn kalmak zere 5. defa Koca Sinan Paa ya geri dnd. Sinan Paann be sadaretinin toplam, 7 sene, 4 ay, 24 gn tutmaktadr. 45. sadrazam olarak Dmad bahim Paa ayr zamanlarda defa geldii ve toplam olarak 3 sene, 11 ay; 27 gnlk, bir hizmet vererek lkenin iki numaral adam olmutu. Ca-alolu Yusuf Sinan Paa, 46. sadrazam olarak 1 ay, 19 gn, ve 47. sadrazam Hadim Hasan Paa 5 ay, 6 gn, 48. sadrazam Cerrah Mehmed Paa 8 ay, 27 gn, 49. olan Yeii Hasan Paaysa; 2 sene, 3 ay, 7 gn makamda kalabil-jS 50. sadrazam Malkoolu Yavuz Ali Paa, 3. Mehmed'in son sadnazami olmutur. Grld gibi 3. Mehmed, sadaretin nice kiileri ttnn grmtr. Padiahn vefat trihi olan, 21/ara-hk/1603'e kadar sadaret deiiklii 12 defa

olmutur. Bunlarn biri , dieride iki defa geldiinden, aslnda yedi kii ile saltanat devrini doldurmutur 3. Mehmed hn. eyhlislmlara gelince 3. Mehmed tahta ktnda ma-kam- meihatde, Bostanzde baba yadigr olarak vazifedeydi. Bu zat vefatyla boaltt makamda 7 sene, 9 ay, 17 gn kalm bunun 3 sene, 2 ay, 15 gnn 3. Mehmed'le alarak geirmiti, l/nisan/1598'de vefat eden, Bostanz-de'nin yerine, iki padiaha hocalk yapan ve Cami'r Riyase-teyn unvan alan Hoca Saadeddin Efendi 2/ekim/1599'a kadar ancak 1 sene, 6 ay, 1 gn vazifede kalabildi. 25. eyhlislm, Mustafa Sunullah Efendi 1 sene, 10 ay, 1 gn kald makamn 25. si oluyordu. Hocazde Mehmed Efendi 2/austos/1601'den, 4/ocak/1603'e kadar en gen eyhlislam olarak, 1 sene, 5 ay, 3 gn, 26. eyhlislm olarak vazife yapt. Onu takiben 1 ay, 5 gn'lne Sunullah Efendi 2) defa geldi ve peinden Eb'l Meyamin Mustafa Efendi 8/ubat/1603'de geldii vazifede, 8/haziran/1604'e kadar kaldysa da 30. eyhlislm olarak 21/aralk/1603'de padiah 3. Mehmed'in cenaze namazn kldrm idi. Bylece yedi eyhlislm deitiren 3. Mehmed, Sunullah Efendinin iki defa makam- meihate gelmesi esasda iin alt zt ile geirildiini ortaya koyar.

SULTAN 1. AHMED ........................................................................................ 2 Yavuz Ali Paa'nn Vefat............................................................................ 3 Bat Cephesinde Sulh almalar................................................................ 4 ran Cephesinden Haberler .......................................................................... 4 Yine Bat Cephesi........................................................................................ 4 Celali Tenkiline Padiah Davet................................................................... 5 Dervi Paa'nn Sadareti .............................................................................. 6 Ferhad Paa'nn Serdarl ........................................................................... 6 Dervi Paa'nn dam .................................................................................. 7 Zitvatorok Antlamas ................................................................................. 7 Kuyucu Mrad Paa'nn Sadareti Ve Celli syanlarnn Tenkili................. 8 Kuyucu Mrad Paa'nn ran Seferi Ve Vefat ............................................ 8 Damad Nasuh Paa'nn Sadareti Ve dam ................................................... 9 Damad Mehmed Paann Sadareti ............................................................. 10 Damad Halil Paa'nn Sadareti................................................................... 11 Galata Kad'snn apka Giyenden Vergi Almas Ve Cizvitler................... 11 Sultan Ahmed Camii Ve Azz