Светото Предание во контекст на

Светото Писмо
(Идолопоклоничкиот однос кон Светото Писмо
и веродостојноста на Светото Предание)

Маран Ата
Август 2010
редактирано мај 2012

1

ДЕЛ I
Историјата на создавањето на
канонот на Светото Писмо
Вовед
Светото Писмо е боговдахновена книга, која Господ преку неговите верни и свети ученици –
апостоли, ни ја оставил како еден од ориентирите во нашата вера. Велиме ’еден од ориентирите’,
затоа што другиот ориентир е Светото Предание, кое има подеднаква важност како и Библијата. Но,
за да ја разбереме суштината на тоа Свето Предание, потребно е најпрво да го одредиме историјатот и
улогата на Светото Писмо во Црквата, односно кај верниот народ, и да разгледаме дали Sola Scriptura
ставовите, кои го негираат Преданието, според тоа се оддржливи.
Светото Писмо е ’боговдахновена’ книга затоа што Светиот Дух, третото Лице на Света Троица, е
Оној Кој ги вдахновувал светите апостоли за непогрешно да го запишат Христовото учење во неа.
Тие своите писанија ги твореле врз основа на она што го виделе и чуле од Господа или по Негово
откровение и личен контакт со Неговите непосредни ученици, пренесувајќи го тоа со свои зборови.
За да се има правилен однос кон Светото Писмо (Библијата), треба да се знае неговото историско
потекло, и како и зошто настанало тоа.

Што претставува Библијата (Светото Писмо)?
Зборот Библија потекнува од грчкиот збор ήβίβλος што значи папирусна трска „библиа” (βιβλία),
кој во демунитив е βίβλίον (книгичка), а во множина βιβλία – книги1. Светото Писмо е сочинето од
Стар и Нов Завет. Стариот Завет брои 39 протоканонски книги и 11 анагиноскомене2
(ἀναγιγνωσκόµενα): Товит, Јудит, Премудрост Соломонова, Премудрост Сирахова, Варух, 1, 2 и 3
Макавејска, Послание Јеремиино, 2 и 3 Ездра, а во Новиот 27, значи вкупно 77 на број. Овие
анагиноскомене книги се наречени дефтероканонски во 1566 год. на Запад од страна на теологот
Сикст Сиенски во Bibliotheca Sacra3, кој бил преобратен од Јудаизам во Римо-католицизам, со цел да
ги означи оние книги кои ги имало во Септуагинтата, а ги немало во Еврејскиот канон на Стариот
Завет. Стариот Завет е пишуван воглавно на еврејски јазик, со мали делови на арамејски јазик, а
Новиот - на старо-грчки коине јазик, освен Евангелието по Матеј, за кое постои мислење дека е
пишувано на арамејски јазик, а потоа преведено на елински. При пишувањето на Новиот Завет, биле
користени само големи букви од азбуката, без простор меѓу зборовите и без интерпункциски знаци4.
Практично, во македонски превод, тоа би изгледало вака:
ВОПОЧЕТОКОТБЕШЕСЛОВОТОИСЛОВОТОБЕШЕВОБОГАИСЛОВОТОБЕШЕБОГ (Јован 1:1).
1

Online Etymology Dictionary - Douglas Harper
Анагиноскомене - книги добри за читање.
3
Cambridge Histories Online - The Apocrypha and Pseudepigrapha of the Hellenistic period
4
A Grammar of New Testament Greek, Volume 2 By James Hope Moulton, Wilbert Francis Howard, Nigel Turner
2

2

Малите букви и одделувањето на зборовите започнале да се употребуваат во IХ век, а
интерпункциските знаци се воведени во ХV век. Денешната поделба на глави била направена на
Запад од кардинал Гугон во ХIII век, а разделувањето на стихови - од парискиот типограф Роберт
Стефан во ХVI век. Овде се наметнува прашањето: Кога се вметнувале интерпункциските знаци, од
каде се знаело дали точно е направена распределбата? Односно, од каде знаеме дека нашата позната
Библија, која исповеда дека Исус Христос е Господ и Бог, е точната верзија, а не онаа на Јеховините
сведоци, каде стои дека Исус Христос е Божја творба?* Таканареченото „Изборно евангелие“ и
Апостол од елински на црковно-словенски го превеле светите браќа Методиј и Кирил, пред
поаѓањето на Моравската мисија, а останатите делови на Новиот и Стариот Завет ги превеле заедно
со нивните ученици. Значи, благодарејќи на црковните свети отци, денеска ние сме во можност
Светото Писмо да го читаме на свој, мајчин јазик.

Автори на Евангелијата
Од самите Евангелија и посланија јасно е дека Господ Исус Христос, додека проповедал на
земјата, не запишал ниту еден единствен збор. Значи, автори на Светото Писмо (станува збор за
Новиот Завет) се апостолите раководени од Бог Свети Дух. Евангелијата, четири на број, се книги кои
спаѓаат во Новиот Завет и тие се напишани од страна на четворицата апостоли, наречени евангелисти
– Матеј, Марко, Лука и Јован. Апостолите Матеј и Јован биле меѓу првите непосредни Христови
ученици, а за Лука се верува дека подоцна Го сретнал Господ и не бил со Него отпочеток, та затоа тој
своето евенгелие го започнува со зборовите: “Бидејќи мнозина се обидоа да пишуваат за настаните
што се случија меѓу нас, како што ни ги предадоа оние, кои уште од почетокот беа очевидци и
служители на Словото, намислив и јас, откако испитав сé од почетокот, да ти опишам точно по
ред, честити Теофиле, за да ја препознаеш веродостојноста на учењето, на кое си се учел“ (Лука
1:1-4). Во овие негови зборови може да се види дека многумина пишувале за случувањата во тоа
време и дека најчесто тоа било според преданието од страна на очевидците – првите Христови
апостоли. За апостол Марко се знае дека за Господовото учење дознал од неговиот учител - апостол
Петар, што значи дека тој не бил во директен контакт со Господ Исус Христос. Значително е да се
забележи дека според зборовите на апостол Марко и како тој го напишал евангелието, дури и некои
од светите писанија на Новиот Завет се запишани според Светото Предание – како што е
пренесено1.

Временски период на пишување на Евангелијата
Сите овие апостоли евангелијата ги напишале на барање или со посвета на верниот народ, а
времето на нивното творење не може да биде со сигурност прецизно одредено, така што повеќето од
истражувачите даваат различни датуми. Исто така, треба остро да се нагласи дека ниту еден од
евангелистите не бил потпишан како автор на Евангелијата т.е. тие биле анонимни, немало назначено
Евангелие по Марко, Евангелие по Матеј итн., туку само текстот, препишан, се пренесувал од рака на
рака и се читал таков каков што е – без потпис (имињата на авторите ги ставиле Светите Отци
раководени од Светиот Дух и инспирирани од Светото Предание на Црквата, кога на соборите
одредувале кои писанија ќе влезат во канонот на Новиот Завет). Воедно и многу работи не се

1

Исто така, Светото Предание може да се уочи и во Стариот Завет, бидејќи од времето на Адам, па сé до Мојсеј не
постоеле свети книги и верата се пренесувала усно, по пат на предание.

3

запишани целосно во Евангелијата1. Матеј евенгелието го напишал на барање на ерусалимските
христијани Евреи во периодот пред 50-тата година по Христа до 80-тата год. по Христа2; Марко
евангелието го напишал по барање на верниот народ од Рим и според Лука 13:2 (бидејќи храмот во
Ерусалим бил разрушен во 70 год. после Христа) се претпоставува дека тоа било пишувано во
периодот меѓу 65-тата и 70-тата год. по Христа3, Лука го пишувал за Теофил4 и се претпоставува дека
тоа произлегло од неговото перо во периодот меѓу 60-100 година, а Јован евангелието го напишал по
барање на верниот народ од Ефес5 во периодот меѓу 80-100 год. (некои истражувачи даваат мислења
дека тоа можеби е напишано и порано од 80-тата година по Христа). Значи, од Христовото
воскресение, па сé до комплетирањето на четирите евангелија, поминале најмалку 50 години.
Што се случувало во тој период? Од каде верните христијани, чиј број секојдневно растел, знаеле
каква е Христијанската вера, кога тогаш воопшто не биле комплетирани Евангелијата, а пак да не
зборуваме за Новиот Завет на Светото Писмо, чиј канон бил утврден дури три века подоцна?*

Што претставуваат посланијата?
Новиот Завет од Светото Писмо е пишуван на старогрчки коине јазик, така што послание на грчки
јазик се нарекува ἐπιστολή (epistolē). Зборот ἐπιστολή означува „писмо“6. Сите посланија коишто се
наоѓаат во канонот на Новиот Завет, всушност се писма кои апостолите ги пишувале до одреден
верен народ од одредена географска територија, со цел нивна поука, разобличување, насочување.
Логично на тоа, тие писанија на светите апостоли до верниот народ не биле наменети за да се запише
целокупната теологија и учење на Христијанството, туку, пред сé, тие се одговор на определени
недоумици кои се јавиле во различни Цркви, односно одговор и одбрана од еретички учења кои
почнале да навлегуваат во Црквата, а воедно се и со поучителна содржина за тоа како треба
христијански да се живее. Упростено, во посланијата не се запишани буквално сите верувања на
апостолите и нивните ученици. Така, на пример, догматот за Света Троица – Бог Отец, Син и Свети
Дух, официјално забележан како апсолутна вистина, може да се види дури во IV век, при
формулирањето на исповедувањето на верата во Никеја, како реакција и одбрана на Христовата
Црква од Аријанската ерес7. Но, тоа не значи дека до тогаш Христијаните не верувале во Света
Троица, бидејќи има ранохристијански списи, како што се делата на св. Игнатиј Богоносец, кои го
потврдуваат тоа верување за изворно. Исто така, во самите посланија не е запишано вероучение
(катехизис или систематско богословие), на пример, за крштевањето, венчавањето, богослужбата и
сл., кое претставува битен сегмент од христијанскиот живот, затоа што сето тоа на раните христијани
1

Јован 21:25 А има и многу други работи што ги изврши Исус и кои, ако би се напишале по ред, ми се чини не би можеле
да се сместат во целиот свет напишаните книги. Амин!
2
Има основа да се претпоставува дека најпрво тоа било напишано на еврејски јазик, а подоцна преведено на грчки јазик
дури и од самиот св. апостол Матеј, за што има сведоштво од страна на св. Папиј, епископ Ераполски (апостолски ученик)
и св. Иринеј Лионски (ученик на св. Поликарп Смирнски, кој, пак, бил ученик на св. ап. Јован).
3
Св. Папиј Ераполски, св. Јустин Философ и св. Иринеј Лионски сведочат дека св. Марко евангелието го напишал според
зборовите на св. ап. Петар, исто така и св. Климент Александриски потврдува дека тоа е запис на усната проповед на св.
ап. Петар.
4
Според Климент Александриски (почеток на III век), Теофил бил богат и познат жител на Антиохија (Сирија), кој ја
исповедал Христовата вера и неговиот дом служел како храм на антиохиските христијани.
5
Преданието говори дека Ефеските Христијани побарале од св. Јован да ги дополни првите три Евангелија, а тој,
потврдувајќи ја нивната веродостојност, заклучил дека треба други работи да се додадат, особено за да се акцентира
учењето за Божеството на Господ Исус Христос, за со тек на времето луѓето да не почнат да го сметаат само како Син
Божји, но не и како Бог. Тоа било неопходно особено поради ересите кои започнале да се појавуваат во тоа време, кои ја
негирале Божествената природа на Господ - евионитите, ереста на Керинт и гностиците. За тоа говори св. Иринеј Лионски
(+202).
6
Online Etymology Dictionary - Douglas Harper
7
The dogma of the Trinity

4

им било општо познато и немале никакви недоумици во однос на истото. Како што можеме да видиме
преку редовното читање на Светото Писмо, дел од посланијата се наменети за целата Црква или за
некоја помесна црква (до Коринтјаните, Солунјаните, Евреите) наречени соборни (окружни) или
помесни, или до конкретни лица или до претстојателите на некои помесни цркви (до Тит, Тимотеј,
Филимон) наречени пастирски или приватни. Од тие причини, во самите тие писма можат да се
сретнат делови кои можеби и немаат некакво значење за нашиот христијански начин на живот, како
што е стихот 2 Тимотеј 4:13, каде апостол Павле бара да му се донесат наметката и пергаментите1.
Така, доколку се придржуваме до Sola Scriptura верувањето, се наметнува прашањето: зошто
апостолот би имал потреба да се ориентира на излишни нешта за нашето утврдување во верата, ако
тој совршено знаел дека во своите посланија треба да го запише неговото апсолутно христијанско
верување за тоа да се пренесе на идните генерации, без посредство на Светото Предание?*

Временски период на пишување на посланијата
Се верува дека посланија на апостол Павле се напишани пред 65 година од Христа, односно, пред
неговата смрт во Рим. Дел од посланијата, кои го носат неговото име, историчарите утврдиле дека се
лично негово дело, дел се смета дека се псевдографски, а Посланието до Евреите се смета дека
воопшто не е негово дело, туку дело на некој од апостолските ученици2. Посланието на апостол Јуда
е пишувано 65-70 год., а некои истражувачи сметаат дека тој период може да се продолжи и до 100
год. после Христа. Авторството на посланието на апостол Јаков научно не е утврдено, но според
Светото Предание се знае дека е напишано од апостол Јаков брат Господов (т.е. синот на праведен
Јосиф, вереникот на Богородица) и се верува дека датира пред 62 год., односно пред неговата смрт.
Посланијата на апостол Петар се напишани пред 64-65 год., т.е. пред неговата маченичка смрт, а
посланијата на апостол Јован се напишани најдоцна и се верува дека тие се завршени некаде меѓу
100-110 год. после Христа. Значи, тие биле комплетирани некаде околу 110 година – временска
разлика од околу 80 год. од Христовото Воскресение. Вреди да се нагласи и дека не влегле сите
посланија во составот на Новиот Завет, а како потврда на тоа го земаме стихот во Колосјаните 4:163,
каде апостол Павле спомнува за уште едно негово писмо до Лаодикијската Црква4.Уште еднаш се
отвора прашањето: Ако овие писма биле писмено комплетирани веќе во вториот век од Христа, а
собрани и канонизирани во четвртиот век (т.е.до IV век со сигурност не постоело Светото Писмо
какво што ние денеска го знаеме), како тогаш Христијаните ја исповедувале својата вера и од каде се
учеле на истата? Исто така, од каде знаеме дека посланијата, кои го носат името на апостол Павле, се
навистина негови, кога научниците го тврдат спротивното? Зарем ова второво не го доведува целото
христијанство во прашање?*

Книгата Дела Апостолски и Откровението и периодот на нивното пишување
Книгата Дела Апостолски со сигурност се знае дека е напишана од апостол Лука, и нејзиното
датирање се поставува во периодот меѓу 60-90 година од Христа, после Евангелието по Лука. Во неа
се опишува животот на Црквата после Христовото Вознесение и проповедничките патувања на
1

2 Тимотеј 4:13 Кога ќе дојдеш, донеси ја наметката што ја оставив во Троада, кај Карп и книгите, а особено
пергаментите.
2
Epistle to the Hebrews
3
Колосјаните 4:16 Откако ова послание ќе биде прочитано кај вас, потрудете се да биде прочитано и во лаодикиската
црква, а она од Лаодикија да го прочитате и вие.
4
The Epistle of Paul the Apostle to the Laodiceans

5

апостол Павле. Откровението е последната книга од Новиот Завет. За разлика од другите книги,
Откровението содржи пророштва за крајните времиња и второто Христово доаѓање. Целото писание
изобилува со символика и алегорија, поради што е тешко за толкување и најчесто на него знаат да
запнат Протестантите. Авторот е св. Апостол Јован и се верува дека е напишана пред 96 год. од
Христа. Доколку се земе да се читаа оваа книга, навидум би се имало впечаток дека има многу
бесмислености и ќе изгледа како нереална бајка, но секој дел од Откровението има посебно
толкување, кое ја дава целосната слика. Доколку Господ Исус Христос му открил на апостол Јован
Богослов за случувањата од последните векови, тогаш, нели, разумно е да заклучиме дека Тој не би ја
оставил таа книга само како запишани зборови без значење, туку би посочил и што е нивната смисла.
Повторно, од каде знаеме кое е толкувањето?*

Канонот на Новиот Завет на Светото Писмо
Од горенаведените потврди видовме дека сите писанија на Новиот Завет не биле завршени сé до
(приближно) 110 год. Исто така, видовме и дека не биле напишани само тие посланија и дела, туку и
многу други, кои биле пишувани од апостолите, а не стигнале до нас; такви кои не биле напишани од
апостолите и биле со искривено учење; или дела со правоверно учење, но кои не биле пишувани од
светите апостоли (имало и такви посланија и Евангелија кои биле потпишани со името на некои од
апостолите, но авторот во суштина бил некој сосема трет). Тоа се правело со цел да се добие тежина
на текстот и да биде прифатен од стана на верниот народ. Поради таквата постапка не мора да значи
дека веднаш треба да се отфрлат тие пишани дела, бидејќи и некои од таквите посланија, кои не се
вметнати во канонот на Новиот Завет, се корисни за читање. Сепак, тоа повеќе ја искомплицирало
одлуката за тоа кои дела се произлезени директно од перото на апостолите т.е. кои дела се изворни и
правилни. Првично, христијаните немале замисла да ги соберат тие посланија во една книга, наречена
Свето Писмо или Библија, и да ги канонизираат. Зборот „канон“ доаѓа од грчкиот збор κανών што
значи „мерка“, кој, пак, влече корен од хебрејскиот збор ‫" הנק‬кане(х)", кој често е користен како
стандард за мерка. Порано овој збор се употребувал со друго значење, за разлика од смислата во која
што ние денеска го користиме. За првпат, во денешна смисла, е спомнат во делото „Декрети на
Никејскиот Собор“, за кој се верува дека го има напишано св. Атанасиј околу 352 год. (Треба да се
нагласи дека и Протестантите го употребуваат изразот „канон“, кој потекнува од Светото
Предание, иако самите тие се поборници против тоа Свето Предание). Како објаснение зошто и
како било создадено Светото Писмо и неговиот канон, во прилог во целост ќе наведеме како тоа
историски го објаснува отец Џејмс Бернштајн1, поранешен јудеец, кој преминал во протестантизам, за
на крај, истражувајќи го христијанскиот живот и историјата на Црквата низ вековите, да стигне до
Правоверното (Ортодоксно) Христијанство:

***

1

Surprised by Christ: My Journey from Judaism to Orthodox Christianity By: Rev. A. James Bernstein

6

Што било прво: Црквата или Новиот Завет?1
Во моите рани христијански години, поголемиот дел од моето религиозно образование, го
стекнував со сопствено читање на Библијата. Кога бев на колеџ, џебното издание на Светото Писмо
ми беше постојан придружник. Омилените делови од Светото Писмо ги учев напамет, и си ги
рецитирав кога бев во искушение, или на други, кога сакав да ги приближам до Христа.
Библијата за мене и до ден денес е најважната книга, некогаш објавена. Од сето свое срце со
апостол Павле можам да кажам: „Целото Писмо е од Бога вдахновено и полезно за поука, за
изобличување, поправање и поучување во правдата“ (2. Тим. 3, 16).
Тоа се добри вести!
Лошите вести се во тоа што секогаш јас за себеси одредував што кажува Писмото. На пример,
бев толку воодушевен знаејќи дека Исус е мој близок и личен пријател, па мислев дека мојата свест за
Неговото присуство е сè што ми треба. Затоа ги подвлекував стиховите за Исус со својот жолт
фломастер, но поминував покрај деловите за Бог Отец или за Црквата, или за крштевањето.
Библијата ја гледав како небесен прирачник со упатства. Не мислев дека ми е потребна Црква,
освен како место за нови пријателства, или да се научи нешто повеќе за Библијата, за да се биде уште
подобар „направи сам“ христијанин. Почнав да мислам дека сиот свој живот, како и Црквата, ќе ги
изградам со помош на Книгата. Сакам да кажам дека само Светото Писмо го сфатив најсериозно!
Историјата на спасението ми беше јасна: Бог го пратил Својот Син, заедно со Него и Светиот Дух,
тогаш се создал Новиот Завет за да ни го објасни спасението и на крајот се развила Црквата.
Блиску, можеби, но не и доволно блиску до вистината.
Да побрзам и да кажам дека Светото Писмо е она што сакал Бог да биде. Не е проблемот во
Библијата. Проблемот е во начинот на кој јас ја индивидуализирав, субјективизирав во своите лични
толкувања, од кои некои не се особено лоши, други пак, особено добри.

Борба за разбирање

Не помина долго време од моето преобратување во христијанство, кога сфатив дека сум се
вплеткал во збрка на религиозно секташтво, во која христијаните се делат по едно или друго
прашање. На пример, изгледаше дека за Второто Христово доаѓање има толку мислења колку што
има луѓе кои учествуваат во дискусијата. Затоа сите се повикувавме на Писмото. „Јас верувам во
Библијата. Ако тоа го нема во Библијата, не верувам во тоа“, беше мојот борбен вик. Тоа што не
го сфатив е дека и сите други го зборуваат истото што и јас! Не беше Библијата, туку личното
толкување на секого од нас, тоа што станало наш најголем авторитет. Во времето кога силно се
нагласуваат мислењето и самодовербата, постанував самиот свој папа!
Начелото што ме раководеше и што го користев при толкувањето на Светото Писмо изгледаше
многу едноставно - кога е очигледно здраворазумското значење на Писмото, немој да бараш никакво
друго значење! Верував дека оние, кои се вистински доследни и чесни во следењето на ова начело,
1

Што било прво: Црквата или Новиот Завет?

7

мора да дојдат во христијанско единство. За мое изненадување, овој „здраворазумски“ пристап не
водеше до зголемување на христијанската јасност и единство, туку пред сè, до духовна „борба на сите
против сите“. Тие кои најсилно нагласуваа дека се потпираат „само на Библијата“, беа склони да
станат најизвештачени, најсклони кон поделби, најкавгаџии меѓу христијаните - можеби ненамерно.
Навистина, ми изгледаше дека некој колку повеќе се држи до Библијата, како единствен извор на
духовен авторитет, тој сè повеќе станува извештачен и склон кон секташење. Вообичаено ни беше
жестоко да се караме дури и околу стиховите за љубовта!
Во рамките на мојот кружок на другари кои веруваат во Библијата, бев сведок на мини експлозии
на секти и шизматички движења, од кои секој тврдеше дека е „верен единствено на Библијата“ и секој
беше во огорчен судир со сите други. Сериозни судири се јавуваа околу било што, што може да се
замисли: харизматичните дарови, пророштвата и исправниот начин на богослужење, причестувањето,
управувањето со Црквата, учењето, црковната дисциплина, моралот, одговорноста,
евангелизирањето, општественото делување, односите меѓу верата и делата, улогата на жената,
екуменизмот. Списокот е бескраен. Било кое прашање можеше и сè уште ги доведува христијаните до
поделби. Плод на секташкиот дух е јавувањето на илјадници независни цркви и деноминации.
Кога во најголема мерка ме завладеа секташкиот дух, мојот радикализам се зголеми, и почнав да
верувам дека сите цркви се небиблиски: да се стане член на било која црква би значело да се издаде
верата. За мене, „црквата“ значеше: „Библијата, Бог и јас!“
Непријателството кон црквите добро се совпаѓаше со моето еврејско потекло. По природа бев
недоверлив кон црквите, бидејќи чувствував дека го издале Христовото учење, учествувајќи или
пасивно превидувајќи го прогонот на Евреите низ историјата. Но, колку повеќе бев секташки
настроен - до таа мера што станав неподнослив и антисоцијален - сè повеќе сфаќав дека нешто
длабоко не е во ред со мојот пристап кон христијанството. Мојот духовен живот не функционираше.
Очигледно, моето лично држење до верувањето во Библијата и тоа што таа учи, ме одведуваше од
љубовта и заедницата со моите ближни христијани, а со тоа, ме одведуваше од Христа. Како што
пишува свети Јован Евангелистот: „Кој не го љуби братот свој кој го гледа, како може да го љуби
Бога, кој не го видел?“ (1. Јов. 4, 20). Поделбата и непријателството не беа тие што ме приведоа до
Христа. Знаев дека одговорот не е во негација на Верата или во отфрлањето на Писмото. Нешто мора
да се менува. Можеби треба јас да се променам.
Се свртев кон изучување на историјата на Црквата и Новиот Завет, надевајќи се дека тоа малку ќе
го осветли начинот на кој би требало да им пристапам на Црквата и Библијата. Резултатите воопшто
не беа онакви како што очекував.

Апостолска Библија

Моето почетно расположение беше - дека сè што било добро за апоостолите, тоа беше доволно
добро и за мене лично. Тогаш прв пат се изненадив. Како што пред малку споменав, знаев дека
апостол Павле Светото Писмо го сметал Боговдахновено (2. Тим. 3, 16)1. Но, јас секогаш сметав
дека „Писмото“ за кое тој тука говори ја подразбира целата Библија - и Стариот и Новиот
Завет. Во реалноста немало „Нов Завет“ кога тој тоа го изјавил. Дури и Стариот Завет уште бил
1

2. Тим. 3, 16 Целото Писмо е од Бога вдахновено и полезно за поука, за казнување, поправање и поучување во
праведност...

8

во фаза на формирање, бидејќи Евреите уште не се определиле за конечен список или канон од
старозаветни книги, сè до подемот на христијанството1.
Колку понатаму проучував, открив дека раните христијани го употребувале грчкиот превод на
Стариот Завет наречен Септуагинта. Овој превод што е започнат во египетска Александрија три века
пред Христа, содржел проширен канон, кој во себе вклучил извесен број таканаречени
„девтероканонски“ книги. Макар што на почетокот имало расправи околу овие книги, христијаните
на крајот ги вклучиле во старозаветниот канон.
Реагирајќи на подемот на христијанството, Евреите го стесниле својот канон и на крајот од него
ги исклучиле „девтероканонските“ книги, иако и понатаму ги сметале за свети. Современиот еврејски
канон не бил строго фиксиран сè до третиот век по Христа. Интересно е што таа подоцнежна
верзија на еврејскиот канон на Стариот Завет ја усвојуваат мнозина современи протестанти
наместо законите на раното христијанство.
Кога апостолите живееле и поучувале, немало Нов Завет и Стариот Завет сè уште не бил довршен.
Концептот на „Писмото“ бил многу помалку дефиниран отколку што го замислував јас.

Ранохристијански дела (документи, акти)

Второто големо изненадување ми беше кога сфатив дека првиот комплетен список на новозаветни
книги, какви што имаме денес, се појавил по повеќе од триста години од смртта и воскресението
Христово. (Првиот комплетен список го составил свети Атанасиј Велики во Воскресенското
послание 367 година по Христа.2) Замислете! Пишувањето на Новиот Завет ако започнало во исто
време кога се појавил и уставот на САД, не ќе се видеше конечната верзија до 2076 година!
Четирите Евангелија се напишани од триесет до шеесет години по Христовата смрт и
воскресение. Во меѓувреме, Црквата се потпирала на усното предание - сведочење на очевидците,
како и на расфрлени предевангелски документи (какви што се наведуваат во 1. Тим. 3, 163 и 2. Тим. 2,
11-134) и пишани преданија. Повеќето цркви го имаа само оној дел од она што ќе стане Нов Завет.
Кога сведоците на Христовиот живот и учење почнале да умираат, апостолите, водени од Светиот
Дух, пишувале за да ги сочуваат и зацврстат расфрлените пишани и усни преданија. Бидејќи
апостолите очекувале дека Христос наскоро ќе се врати, изгледа немале на ум дека овие евангелски
извештаи и апостолски писма своевремено ќе бидат собрани во нова Библија.

1

Во времето на раните Христијани било многу тешко секој од нив да има Свето Писмо, како што ние денеска имаме,
поради тоа што било потребно време и средства да се препише, така што само малкумина биле удостоени да го имаат за
себе. Преписите кои биле достапни буле чувани на места каде се извршувале богослужбите. Треба да се нагласи и дека во
тоа време не само што Христијаните тешко дека ги имале потполно сите преписи од Новиот Завет, тие ги немале целосно
ниту преписите од Стариот Завет.
2
S. Athanasius, Epistola Festali, Epistola XXXIX, 5
3
1. Тим. 3, 16 А, несомнено, голема е тајната на побожноста. Бог, Кој се јави во тело, беше оправдан во Духот, виден од
ангелите, проповедан на народите, веруван во светот, вознесен во слава.
4
2. Тим. 2, 11-13 Верни се зборовите: Ако со Него сме умреле, со Него и ќе живееме. Ако истраеме, со Него и ќе
царуваме. А ако се одречеме од Него, и Тој ќе се одрече од нас. Ако не сме верни, Тој останува верен, бидејќи Сам Себе
не може да се одрече.

9

Во текот на првите четири века по Христа имало суштинско несогласување околу тоа која
книга треба да се вклучи во канонот на Писмото. Првата личност, за која е забележано дека сакала
да го востанови новозаветниот канон, бил еретикот Маркион1од втори век. Тој сакал Црквата да го
исфрли своето еврејско наследство и затоа сосема го отфрлил Стариот Завет. Маркионовиот канон
вклучил само едно евангелие, кое тој самиот го издал и десет Павлови посланија. Тажно е, но
вистинито, дека првиот обид за Новиот Завет бил еретички.
Многу научници сметаат дека раната црква решила да создаде свој јасно одреден канон делумно
заради реакцијата на искривениот Маркионов канон. Разрушувањето на Ерусалим 70 години по
Христа, исчезнувањето на еврејската христијанска заедница во тој град и заканата дека ќе се изгуби
континуитетот на усното предание, можеби, исто така, придонеле за неодложната потреба Црквата да
го стандардизира списокот на книгите, на кои христијаните можат да се повикуваат.
Во текот на еволуцијата на канонот, како што веќе спомнавме, на повеќето цркви им бил достапен
само мал број апостолски документи, а можеби некои од нив немале ниту еден. Книгите на Библијата
со напор рачно се препишувале, што барало многу време и труд. Исто така, бидејќи повеќето биле
неписмени, можеле да ги читаат само оние малкумина привилегирани. Запознаеноста на повеќето
христијани со Писмото се сведувала само на она што се читало во црквите - Законот, Пророците,
Псалмите, некои од апостолските сеќавања. Прогонствата на христијаните од Римската империја и
постоењето на многу документи со неапостолско потекло дополнително ја комплицирале започнатата
работа.
Тоа беше моето трето изненадување. На некој начин јас наивно си замислував дека секоја куќа и
секоја парохија ги имале во целост Стариот и Новиот Завет уште од појавувањето на Црквата! Мене
ми беше тешко да замислам дека Црквата опстојувала и напредувала без комплетниот Нов Завет.
Можеби тоа беше мојот вистински клуч за одгатнување на фактот дека севкупниот живот на
Црквата е многу поширок отколку само напишаните зборови.

Евангелие по кого?

Следното што ме изненади е откривањето дека многу „евангелија“, покрај оние од новозаветниот
канон, кружеле во првиот и вториот век. Тие биле: Евангелието според Евреите, Евангелието според
Египќаните, Евангелието според Петар2 и др.
И Новиот Завет зборува за постоењето на такви документи. Евангелието по Лука започнува со
следните зборови: „Бидејќи мнозина почнаа да пишуваат за настаните, што се случија меѓу нас,
намислив и јас да ти пишам точно по ред“ (Лука 1. 1, 3). Кога пишувал Лука, Матеевото и
Марковото Евангелие биле единствените две напишани канонски евангелија.
Со текот на времето сите, освен четирите Евангелија, биле исклучени од новозаветниот канон. На
почетокот на христијанството дури постоел и спор околу тоа кои четири евангелија треба да се
употребуваат. Повеќето малоазиски христијани повеќе го користеле Евангелието според Јован
отколку евангелијата на Матеј, Марко и Лука. Потпирајќи се на описот на Страдањето што се наоѓа
во Евангелието според Јован, повеќето малоазиски христијани Велигден го славеле поинаку од оние
во Рим. Римските христијани имале извесен отпор кон Евангелието според Јован и наместо него ги
1
2

Marcionites
The Gospel According to Peter – датира од околу 190 година после Христа.

10

користеле другите евангелија. Западната Црква извесно време се двоумела да се служи со
Евангелието според Јован, затоа што гностичките еретици го користеле заедно со своите „тајни“
евангелија.
Следната полемика избила околу тоа, дали треба да постојат одвоени евангелија или единствено
компониран евангелски извештај. Во вториот век Татијан, ученик на свети Јустин Маченик, објавил
единствено „компонирано“, „хармонизирано“ евангелие со наслов „Дијатесарон“1. Сириската Црква
ова компонирано евангелие го користела во вториот, третиот и четвртиот век; таа не ги применувала
сите четири евангелија сè до петтиот век. Исто така, извесно време не ги согледувале: Јовановите
Посланија, Второто Петрово, како и книгата Откровение.
За уште повеќе да се искомплицираат работите, Црквата на Египет, како што се гледа во канонот
од вториот век, што го составил св. Климент Александриски, вклучувала евангелија според Евреите,
Египќаните и според Матеј. Покрај тоа сметале дека со апостолско потекло се: Првото Послание на
Климент Римски2, Посланието на Варнава3, Петровата Проповед, Дидахи4, Протоевангелието
Јаковово5, Делата на Јован6 и Пастирот на Ерма7 (за кого сметале дека е особено вдахновен). Иринеј
(вториот век), замолкнатиот епископ од Лион во Галија, го вклучил Петровото Откровение во својот
канон.

Други книги што предизвикувале противречност

Мојата омилена новозаветна книга Посланието до Евреите, во многу пописи на Западната
Црква во вториот, третиот и четвртиот век јасно била исклучена. Пред сè, благодарение на
влијанието на блажениот Августин врз некои северноафрикански собори, Посланието до Евреите
конечно е прифатено на Запад при крајот на четвртиот век.
Од друга страна, пак, книгата Откровение, позната како Апокалипса, напишана од апостол
Јован, неколку века не била прифатена од источната Црква. Меѓу источните авторитети кои ја
отфрлиле оваа книга биле: Дионисиј Александриски (трети век), Евсевиј (трети век), Кирил
Ерусалимски (четврти век), Лаодикискиот собор (четврти век)8, Јован Златоуст (четврти век), Теодор
Мепсуестиски (четврти век) и Теодорит (петти век). Да додадеме дека сириските и ерменските
составувачи на Новиот Завет ја испуштаат оваа книга. Многу грчки ракописи на Новиот Завет,
напишани пред петтиот век не ја содржат Апокалипсата, и таа во источната Црква литургиски не се
користи ни денес.

1

The Diatessaron of Tatian – дарира од околу 160 – 175 год.
The First Epistle of Clement to the Corinthians – датира од околу 95 год. после Христа. Св. Климент Римски беше ученик на
св. апостол Петар, кој и го ракоположи за епископ на Рим. Поради верата во Христа, беше потопен во море со камен на
вратот во 101 година.
3
Тhe Epistle of Barnabas – датира во периодот меѓу 70 и 131 год. Проповедничкото патување на св. апостол Варнава
заедно со св. апостол Павле се опишува во Дела апостолски.
5 The Didache – датира од околу 100 година после Христа.
5
ПротојеванЂеље Јаковљево – датира од околу 150 година.
6
Acts of John – датира од втората половина на II век.
7
Пастирот на Ерма – напишан е околу 140-155 год. и неговата содржина е алегориски повик на покајание.
2

8

Synod of Laodicea

– се одржал околу 363-364 година.
11

Свети Атанасиј го поддржал вклучувањето на Апокалипсата и пред сè благодарение на неговото
влијание, Црквата од исток на крајот на краиштата ја вклучила во Новиот Завет. Изгледа дека раната
Црква направила внатрешен договор во врска со Откровението и Посланието до Евреите. Истокот од
каноните ја исклучил Апокалипсата, а Запад - Посланието до Евреите. Едноставно, секоја од страните
се согласила да ја прифати спорната книга од другиот.
Интересно е дека во шеснаесеттиот век таткото на протестантската реформа, Мартин Лутер,
сметал дека книгите на Новиот Завет треба да бидат „степенувани“ и дека некои се „повдахновени“
од другите (т.е. дека постои канон во каноните). Лутер им дал секундарно значење на Посланието до
Евреите, на Јаков и Јуда како и Апокалипсата, сместувајќи ги на крајот од својот превод на Новиот
Завет. Замислете, човекот што ни ја дал Sola Scriptura врз себе ја презел одговорноста да го редактира
Словото Божјо.

Новиот Завет созрева

Особено бев заинтересиран за барање на најстариот легитимен попис на новозаветните книги.
Некои веруваат дека тоа е Мураториевиот кодекс од крајот на вториот век. Тој ги исклучува
Посланието до Евреите и Јакововото, како и две Петрови кои ги вклучува Петровото Откровение и
Соломоновата Премудрост. Поимот „Нов Завет“ не се користи сè до 200 година - 170 години по
Христовата смрт и воскресението - кога за прв пат го употребува Тертулијан.
Ориген, кој живеел во третиот век, се смета за прв систематичен теолог (иако често систематски
грешел). Тој ја доведувал во прашање автентичноста на Второто Петрово и Второто Јованово
послание. Исто така, тој ни соопштува дека на своите долги патувања сретнал цркви што го отфрлаат
Второто послание до Тимотеј, затоа што посланието зборува за „тајниот“ документ - книгата
Јанија и Јамврија, создадена врз основа на усни еврејски преданија (2. Тим. 3, 8)1. Книгата
Јудина е сомнителна заради тоа што содржи цитат од апокрифното „Мојсеево Вознесение“2,
исто така создадено врз основа на еврејски преданија (Јудина 9)3.
Проучувајќи го четвртиот век, открив дека Евсевиј, „таткото на црковната историја“, како спорни
книги ги споменува посланијата на Јаков, Јуда, Второто Петрово, Второто Јудино, а Откровението
Јованово сосема го отфрла4.
Codex Sinaitikus5 најстариот новозаветен ракопис што го имаме, а ги вклучува сите новозаветни
книги, откриен во православниот манастир „Света Екатерина“ на Синај, датира во четвртиот век и ги
содржи сите книги што ги има во современиот Нов Завет, но и Посланието на Варнава и Ермовиот
„Пастир“.
Во четвртиот век царот Константин бил незадоволен од судирот на христијаните и аријаните
околу Христовото Божество. Бидејќи Новиот Завет сè уште не бил конечно оформен, извршил
1

2. Тим. 3, 8 Па, како што Јаниј и Јамвриј му се противеа на Мојсеј, така и тие и се противат на вистината, бидејќи се луѓе
со изопачен ум, отпаднати од верата.
2
The Assumption of Moses
3
Јуда 1:9 А Архангел Михаил, кога се препираше со ѓаволот за Мојсеевото тело, не се осмели да изрече хулна пресуда,
туку рече: „Господ да те спречи!”
4
The Development of the Canon of the New Testament - Eusebius of Caesarea
5
Codex Sinaiticus

12

притисок да се одреди канон на Новиот Завет и конечно да се заклучи, за да помогне во решавањето
на јавениот спор и да донесе религиозно единство во својата поделена империја. Па сепак, Codex
Alexandrinus1 ги вклучува 1 и 2 Климентово послание дури во петтиот век, покажувајќи дека
споровите околу каноните не биле секаде решени дури ни дотогаш.

Кој одлучил?

Со текот на времето, Црквата востановила кои документи навистина се апостолски, а кои не се.
Таа борба била долга и траела неколку векови. Во текот на утврдувањето, Црквата неколку пати се
состанувала на Собори. Овие црковни Собори се соочувале со многу прашања, меѓу кои било и
прашањето за канонот на Писмото.
Важно е да се воочи дека причината за Соборите била утврдување и потврдување на она што во
Црквата како целина веќе конечно било прифатено. Црквата канонот го утврдила востановувајќи
што е очевидна вистина и пракса на црквите Божји. Соборите настојувале да го објават она што е
соборно умување на Црквата, и да го одразат единството на верата, праксата и преданијата, кои веќе
постојат во помесните цркви.
Соборите нам ни даваат специјални записи, преку кои Црквата јасно и едногласно ни соопштува
што го прави Писмото. Меѓу многуте собори што се одржале во текот на првите четири века, два се
особено значајни во овој контекст:
1. Лаодикискиот Собор е одржан во Мала Азија околу 363 година. Тој е првиот Собор кој јасно
ги набројал книгите на сегашниот Стар и Нов Завет, исклучувајќи го Јовановото откровение.
Лаодикискиот Собор востановил дека само наброените книги треба и можат да се читаат во храмот.
Неговите одлуки широко се прифатени на Исток.
2. Третиот Картагински Собор2 се одржал во Северна Африка околу 397 година. Овој Собор, на
кој бил и блажениот Августин, дал целосен список на канонски книги и на Стариот и на Новиот
Завет. Дваесет и седумте книги на сегашниот Нов Завет се прифатени како канонски. Соборот исто
така усвоил дека овие книги треба да се читаат во црквите како Божествено Писмо, а другите да се
исклучуваат. Соборот широко е прифатен на Запад.3

Балонот пукна

Колку подлабоко ја изучував историјата на Новиот Завет, сè повеќе увидував како моите
некогашни, површни концепции, се распаднаа една по една. Сега конечно го разбрав она што било
очигледно: дека Новиот Завет се состои од дваесет и седум документи кои, сигурно од Бога се
вдахновени - ништо не може да го измени ова уверување! - биле напишани и собрани од страна на
луѓе. Исто така ми стана јасно дека не бил направен од обични поединци кои работеле изолирано 1

Codex Alexandrinus
Council of Carthage (A.D. 419)
3
Канонот на Новиот Завет конечно се смета за прифатен од сите Цркви на Трулскиот Собор во Цариград во 692 год.
2

13

туку тоа бил соборен напор на сите христијани насекаде - Телото Христово, Црквата Божја. Овој
заклучок ме принуди да се соочам со уште два факта кои претходните предрасуди ме наведуваа да ги
избегнам: 1. Доброто и неопходноста од човечкото учество во пишувањето на Писмото, и 2.
Авторитетот на Црквата.

Божествено и човечко

Како и многумина од сектата на евангелистите, навикнат длабоко да верувам во вдахновеноста на
Писмото, јас разбрав дека Новиот Завет е само Божјо, но не и човечко слово. Мислев дека Бог
непосредно им рекол на апостолите што да напишат, слично како кога секретарите го прибележуваат
она што им се диктира, без никакво додавање од своја страна.
Конечно, моето разбирање за вдахновеноста на Писмото е прочистено со учењето на црквите за
личноста на Христос. Воплотеното Слово Божјо, Господ наш Исус Христос, не е само Бог, туку е и
Човек. Христос е единствената Личност со две природи - божествена и човечка. Потценувањето на
Христовата човечка природа води во ерес. Древната Црква учела дека Воплотениот Логос во
потполност е Човек - навистина, човек онолку колку што може да биде - но сепак без никаков грев.
По Своето човештво, Воплотениот Логос е роден, растел и достигнал зрела возраст.
Сфатив дека овој поглед на Воплотеното Слово Божјо, на Логосот, Исус Христос, кој го имал
раното христијанство е паралелен со ранохристијанскиот поглед на пишаното Слово Божјо, на
Библијата. Пишаното Слово Божјо не одразува само божествена мисла, туку и човечки придонес,
исто така. Словото Божјо ни ја пренесува вистината за она што луѓето го пишувале, донесувајќи ни
мисли, личности, па дури и ограничувања и слабости на писателите - секако, Боговдахновени луѓе.
Тоа значи дека човечкиот елемент во Библијата не е толку преплавен за да се изгуби во океанот на
Божества. Ми стана јасно дека, како што Христос се родил, растел и достигнал зрелост, така е и со
пишаното Слово Божјо, со Библијата. Таа не паднала од небо, туку има човечко потекло, како и
божествено. Апостолите не го пишувале Писмото како роботи или зомби, туку слободно
соработувале со Божјата волја, преку вдахновението од Светиот Дух.

Прашањето на авторитет

Второто прашање со кое морав да се борам, а кое ми беше уште потешко, е прашањето на
црковниот авторитет. Од моето проучување ми беше јасно дека Црквата, навистина, одредила кои
книги го сочинуваат Писмото, но сè уште силно се борев со мислата дека Црквата го „предала“
својот авторитет.
Конечно, тоа се сведе на едно прашање. Веќе со сето свое срце верував дека Бог со власт говори
преку Своите пишани зборови. Пишаното Слово Божјо е конкретно и опипливо. Можам да ја допрам
Библијата и да ја читам. Но, од некоја чудна причина, се колебав да верувам во исти нешта во врска
со Телото Христово - Црквата - дека таа е видлива и опиплива, дека физички е сместена на земјата, во
историјата. Црквата за мене беше суштински „мистична“, неспоредлива со било каква заедница на
земјата.

14

Овој поглед на работите ми овозможуваше секој христијанин да го сфаќам како „црква за себе“.
Колку тоа е „комфорно“, особено кога ќе се појават доктринарни или лични проблеми! Па сепак, тој
поглед не се сложуваше со она што во апостолско време се подразбирало под Црква. Новиот Завет
зборува за вистински цркви, а не за некакви „етерични“. Дали сега би можел да го прифатам фактот
дека Бог веродостојно зборувал не само преку Библијата, туку исто така и преку Црквата - истата
онаа Црква што го произвела, одбранила и сочувала Писмото што ми беше толку мило?

Црква на Новиот Завет

Според сфаќањето на најстарите христијани, Бог Своето Слово й го говорел не само на Својата
Црква, туку и преку Својата Црква, Телото Негово. Истовремено, Црквата ја сфаќаме како дом Божји,
„оти се утврдивте на темелите, поставени од апостолите и пророците, имајќи Го како аголен
камен на темелот Самиот Исус Христос, врз Кого целата зграда стројно зглобена, прераснува во
свет храм на Господа“ (Ефес. 2, 20-21).
Бог има Свое Слово, но има и Свое Тело. Новиот Завет вели:
„А вие сте тело Христово, и поодделно членови“ (1. Кор. 12, 27; спореди Рим. 12. 5).
„И Он е глава на телото, односно на Црквата“ (се мисли на Христа), (Кол. 1, 18).
„И Он (Отецот) сè Му покори под Неговите нозе и Го постави глава над сите во Црквата, која е
Негово тело, полнота на Оној Кој исполнува сè во се“ (Ефес. 1. 22, 23).
Во древните времиња немало органско раздвојување на Црквата и Библијата, какво што
денес често се среќава. Телото без зборови е тело без порака, но зборот без Тело е без темел. Како
што пишува апостол Павле, телото е „Црква на Живиот Бог, столб и тврдина на вистината“ (1.
Тим. 3, 15). Црквата е Живото Тело на Воплотениот Господ. Апостолот не рекол дека Новиот Завет е
столб и тврдина на вистината. Црквата е столб и извор на вистината, бидејќи Новиот Завет настанал
врз основа на нејзиниот живот во Бога. Накусо, таа го напишала! Таа е составен дел на евангелската
порака, и во Црквата е напишан и сочуван Новиот Завет!

Словото Божјо во усното Предание

Апостол Павле нè опоменува: „И така, браќа, стојте и држете ги преданијата, што ги
научивте било преку нашето слово, било преку нашето послание“ (2. Сол. 2, 15). Овој стих
своевремено не го подвлекував со фломастер, затоа што има два израза што не ги сакав: „држете ги
преданијата“ и „словото“ (усно). Тие два израза се судираа со моето сфаќање за авторитетот на
Библијата. Но, тогаш почнав да сфаќам: истиот Бог, Кој говорел преку Своите пишани слова,
Библијата, исто така говорел и преку Христовите апостоли, кога тие лично поучувале и проповедале.
Во овој (и во другите пасуси) самото Свето Писмо нè поучува дека усното предание е она што
мора да го чуваме! Пишаните и усните преданија не се во судир, туку се делови на иста целина. Тоа
објаснува зошто отците учеле дека оној, кој ја нема Црквата за Мајка, не може да го има ни Бога за
Татко.
15

Сфаќајќи го ова, заклучив дека многу сум претерал во отфрлањето на усното свето Предание. Во
своето непријателство кон еврејското усно предание, што Го отфрла Христа, го отфрлив
христијанското усно свето Предание, кое го изразува животот на Светиот Дух во Црквата. И на
тој начин ја отфрлив идејата дека ова Предание на правилен начин целосно нè оспособува како треба
да ја сфатиме Библијата.
Дозволете ми тоа овде да го илустрирам со едно искуство кое неодамна го имав. Решив да
направам стреа зад куќата. Подготвувајќи се изучив книга за столарство во која пишува за „сè“.
Полна е со слики и дијаграми така што и „дете може да ги следи нејзините упатства“. Ми беше
речено дека таа самата себеси се објаснува. Но, дека е едноставна, онака како што ми тврдеа, не е,
зашто колку повеќе ја читав, имав сè повеќе прашања и сè повеќе бев збунет.
Незадоволен што не разбирам нешто толку просто, заклучив дека на оваа книга и треба
толкување. Без помош не ќе можам да ја применам во пракса. Ми беше потребно некој стручњак да
ми го објасни прирачникот.
За среќа, имав еден пријател, кој умееше да ми покаже како да го завршам проектот. Го знаеше
тоа од усно предание. Бидејќи него го подучувал искусен столар, тој ме подучи мене. Писменото и
усното предание работата ја завршија - заедно.

Што било прво?

Она со што се соочив најпосле беше клучното прашање: што дошло попрво - Црквата или Новиот
Завет? Знаев дека Воплотеното Слово Божјо, Исус Христос ги повика апостолите, а дека тие ја
обликуваа суштината на Христијанската Црква. На тој начин, знаев дека Он - Вечното Слово Божјо,
заради тоа е извор на Црквата и дека ја родил Црквата.
Кога Црквата го чула Воплотеното Слово Божјо и почнала да ги запишува неговите зборови, таа
така учествувала со Бога во раѓањето на пишаните зборови на Новиот Завет. На прашањето: „Што
било прво, Црквата или Новиот Завет?“, одговорот и библиски и историски е кристално јасен.
Некој би можел да се противи: „Дали воопшто има некаква врска што било прво? На крајот на
краиштата Библијата поседува сè што ни е потребно за спасение“. Библијата е доволна за спасение во
смисла дека содржи темелен материјал, неопходен да нè насочи на вистинскиот пат. Од друга страна,
погрешно е Библијата да се смета за самодоволна и самотолкувачка. Се подразбира дека
Библијата мора да се чита и разбира преку Божјото просветување од Светиот Дух во рамките
на животот на Црквата.
Зарем и самиот Господ не им рекол на Своите ученици, пред распнувањето: „А кога ќе дојде Он,
Духот на вистината, ќе ве упати во секоја вистина, но од Себе нема да зборува, а ќе говори што
чуе, и ќе ви ја каже иднината“ (Јован 16, 13). Исто така рекол: „Ќе ја изградам црквата Своја и
вратите на пеколот нема да ја надвладеат“ (Мат. 16, 18). Нашиот Господ нас не нè оставил само со
книга што треба да нè води. Нè остави со Својата Црква. Светиот Дух во Црквата нè поучува, и
Неговото учење го дополнува Светото Писмо.
Колку е будалесто да се верува дека Божјото целосно просветување, престанало штом се
напишале Книгите на Новиот Завет и дека не делувало до XVI век и протестантската реформа
16

или - да го доведеме аргументот до неговиот логички крај - до моментот кога јас самиот почнав
да ја читам Библијата. Или Светиот Дух бил во Црквата низ вековите по новозаветниот период,
водејќи ја, учејќи и просветувајќи се во нејзиното разбирање на евангелската порака, или Црквата е
оставена како духовно сираче, со поединци - христијани кои независно го толкуваат, секогаш
„автентично“ го проповедаат истото Свето Писмо, на радикално различни начини. Ваквиот хаос не е
по Божја волја, „оти Бог не е Бог на безредие, туку на мирот“ (1. Кор. 14, 33).

Време за одлука

Кога стигнав дотаму, почувствував дека морам да донесам одлука. Ако Црквата не е случајна
тангента или случајно објаснување на Светото Писмо, туку активен учесник во развојот и
зачувувањето на истото, беше време да ги надминам разликите во однос на неа, како и да ги
напуштам своите предрасуди. Наместо да се обидувам да и судам на Црквата врз основа на своите
современи предрасуди, морав да се смирам и да се соединам со Црквата која го создала Новиот Завет,
и да и допуштам да ме води кон вистинското разбирање на Светото Писмо.
По внимателните истражувања на различни црковни групации, конечно сфатив, спротивно на
уверувањата на многу современи христијани, дека Црквата што ја создала Библијата не е мртва.
Денешната Православна Црква е непосреден и јасен историски континуитет со Црквата на
апостолите, и ги сочувала негибнати како Светото Писмо, така и Светото Предание, кое ни
помага Писмото да го протолкуваме на правилен начин. Штом тоа го сфатив, се преобратив во
Православие. И почнав да ја доживувам полнотата на христијанството како никогаш дотогаш.
Иако сковал слоган, Лутер никогаш сам не ја намалил (испразнил) Sola Scriptura. Да го направел
тоа, би го отфрлил „Символот на верата“ и би поминал помалку време во пишување на разни
библиски коментари. Таа фраза се појавила како резултат на борбата на реформаторите против
придодадените од човека преданија на римокатолиците. Разбирливо е дека тие сакале нивната вера
сигурно да биде она што одговара на библиските стандарди. Но, да се изолира Светото Писмо од
Црквата, да се негира 1500 години историја, е нешто што слоганот Sola Scriptura и протестантските
реформатори - Лутер, Калвин и подоцна Веслеј - воопшто не сакале да го сторат.
На оние, кои догматски настојуваат да останат на Sola Scriptura гледиштето, во процесот на
отфрлањето на Црквата, која не само што го создала Новиот Завет, туку, исто така, водена од Светиот
Дух, утврдила кои книги го сочинуваат Новиот Завет, би сакал да им го кажам следното: изучувајте
ја историјата на раната Црква и развојот на новозаветниот канон. Каде што е можно користете
изворни документи. (Вчудовидувачки е како некои од „најконзервативните“ библиски експерти на
евангелистичката (новопротестантска) заедница се преобразуваат во цинични и рационалистички
либерали кога разговараат за раната историја на Црквата). Заради себеси истражувајте што се
случило со Божјиот народ според дваесет и осмото поглавје на книгата Дела Апостолски. На крајот
на оваа статија давам преглед на воведна литература по тоа прашање. Ако ги испитате фактите и
објективно согледате што се случувало во тие рани денови, мислам дека ќе го откриете истото она,
што и јас самиот го открив. Животот и работата на Божјата Црква не престанале по првиот век и
повторно отпочнале во шеснаесеттиот. Да било така, не би ги имале новозаветните книги, кои му се
многу мили на секој христијански верник. Одвојувањето на Црквата и Библијата, кое толку
преовладува во поголемиот дел на современиот христијански народ, е модерна појава. Раните
христијани не правеле такви вештачки поделби.

17

Кога ќе ги испитате податоците, храбро продолжете да сознавате повеќе за историската Црква
која го создала Новиот Завет, го сочувала и ги одбрала оние книги, кои ќе бидат составен дел на
канонот. Секој христијанин си должи откривање на Православната Христијанска Црква и разбирање
на нејзината витална улога во донесувањето на Словото Божјо на нашето сопствено поколение.
Историчарите на христијанството начелно даваат некои известувања за оформувањето на
Канонот, макар што се наклонети да расправаат за значењето на истиот, за авторитетот и толкувањето
на Светото Писмо.

***
Сумирајќи го она што историски е презентирано од отец Џејмс Бернштајн, вреди да се отвори и
уште едно прашање: Зошто, иако апостол Варнава е дури и библиски посведочен како еден од
апостолите, неговото послание не влегло во канонот на Новиот Завет? Исто така, треба да се
потенцира дека исказите на отец Бернштајн се во корелација и на ставовите на денешните изучувачи
на историјата на Црквата, конкретно на Dale B. Martin, Woolsey Professor of Religious Studies, Yale
University (професор на Јале универзитетот, трета најстара институција во САД за високо
обазование), според кој/и канонот на Новиот Завет се формирал врз основа на неколку принципи:
(1) Писанијата да се антички т.е. стари, да допираат до времето на Христа;
(2) Да се општо прифатени од Црквата;
(3) Да одговараат на теологијата на Црквата.
Оттука, може со сигурност и непоколебливо да се каже дека раната Христова Црква не ја базирала
својата вера на Библијата, туку Библијата се базирала на верата на Црквата, односно Светото
Предание.

Историското гледиште на случката со жената која била фатена во прељуба
(Јован 7:53-8:11)
И секој си отиде во својот дом. А Исус отиде на Маслиновата Гора. Утредента пак дојде во
храмот и сиот народ доаѓаше кај Него. А Тој седна и ги поучуваше. Тогаш книжниците и фарисеите
доведоа кај Него жена фатена во прељубодејство; ја поставија насреде и Му рекоа: „Учителе, оваа
жена сега е фатена во прељубодејство. А Мојсеј во Законот ни заповеда: такви со камења да ги
убиваме; Ти, пак, што велиш?” Тоа го рекоа за да Го искушаат и да го обвинат. А Исус се наведна
долу и почна со прст да пишува во земјата, не гледајќи ги. Кога продолжија да го прашуваат, Тој се
исправи и им рече: „Кој од вас е без грев, прв нека фрли камен на неа!” И пак се наведна долу и
пишуваше по земјата. А тие, штом го чуја тоа, бидејќи совеста ги гризеше, се разотидоа еден по
еден, почнувајќи од најстарите па до последните: останаа само Исус и жената, која стоеше
насреде. А кога се исправи и не виде никого освен жената, Исус и рече: „Жено, каде се оние што те
обвинуваа? Никој ли не те осуди?” А таа рече: „Никој, Господи.” Тогаш Исус и рече: „Ни Јас не те
осудувам. Оди си и немој повеќе да грешиш.”
Многумина од изучувачите на историјата на Светото Писмо и историјата на Црквата спорат околу
авторството на оваа случка, која може да се прочита во Евангелието по Јован. Тие авторството на
18

апостолот на љубовта го ставаат под знак прашалник, бидејќи во многу од раните примероци на
Новиот Завет на Светото Писмо, таа не ни постоела1, а некои сметаат и дека не одговара на
неговиот стил на пишување. Сепак, постојат ранохристијански списи, какви што се, на пример,
коментарот на Блажени Августин (V век) во однос на тоа зошто таа случка е извадена од Евангелието
(De Conjug. Adult., II:6); тврдењето на блажени Јероним дека таа случка во неговото време можела да
се сретне во многу манускрипти на грчки и латински; посочувањето на св. Амвросиј на таа случка во
своето XXVI писмо и др., кои докажуваат дека во раната Христова Црква се знаело за милоста на
Господа изразена кон жената прељубница. Меѓутоа, тоа не го менува фактот дека истата била
извадена од Светото Писмо и векови не била коментирана од ниту еден црковен авторитет, сé до XII
век. Од тука произлегува многу логично прашање: Како христијаните, во периодот додека тој дел од
Евангелието по Јован бил тргнат од Новиот Завет, знаеле за таа случка и како истата се запазила со
точност сé до нејзиното повторно вметнување во Светата Книга? Од каде сме сигурни дека денеска е
запишана во буквална смисла, со тие зборови како што порано постоела? И од каде знаеме дека се
наоѓала токму во осмата глава од Евангелието по Јован?*

Согласност меѓу Евангелијата
Од четирите Евангелија, кои едни со други се дополнуваат, првите три, кои се наречени
синоптички2, меѓусебе се совпаѓаат по содржина, за разлика од Еванелието по Јован, кое се разликува
по стилот и формата, како и по материјалот кој е изложен во него. Со напоредно читање на сите
Евангелија, може да се забележи дека има случаи кога во едно од нив е даден некој податок, кој го
нема во останатите, но исто така, може и да се увиди дека еден податок во две различни
Евангелија е различно претставен. На пример, во Евангелието по Матеј, Лука и Јован се вели дека
Господ му претскажува на апостол Петар дека пред петел (еднаш) да пропее, тој трипати ќе се откаже
од Него, а во Марковото се вели дека петел треба двапати да пропее, пред апостолот да Го негира
своето познанство со Христа. Исто, во Евангелието по Матеј се вели дека кога Господ бил распнат,
двајцата разбојници од лево и од десно од Него, Го хулеле, додека во Лука се вели дека хулни
зборови говорел само едниот разбојник. Во Евангелието по Матеј 8:28 се вели дека кога Христос
дошол во Гадаринскиот крај, го пресретнале двајца бесни, а во Евангелијата по Лука 8:27 и Марко 5:2
се вели дека не биле двајца, туку само еден. Од каде знаеме кое е точното од овие различни тврдења
или какво е толкувањето на различната претстава?*

*На сите отворени прашања, кои беа оставени како реторички, еден и единствен одговор
може да биде само – Светото Предание. Доколку некој се обиде да го негира тоа Свето
Предание, свесно или несвесно, по автоматизам го негира и Светото Писмо, односно тврди
дека тоа воопшто не е свето и боговдахновено, затоа што е составено според „човечко
предание“, како што најчесно милуваат да истакнат протестантите, а со тоа ја доведува во
прашање не само сопствената вера, туку и целата Христијанска вера, воопшто, во очите на
нехристијаните.

1
2

Forgery in the Gospel of John / John 7:53--8:11
Зборот „синоптички“ потекнува од грчкиот збор „синопсис“ (σύνοψις) и означува изложување во еден општ образ.

19

ДЕЛ II
Анализа на протестантските ставови
во однос на Светото Предание

Вовед
Во првиот дел го разгледавме историскиот континуитет и пристапот при создавањето на канонот
на Новиот Завет, при што, од сите изнесени факти, би можело да се дојде до разумен заклучок дека
без Светото Предание, не би можеле списите на Христовите апостоли да бидат собрани во една книга
и озаконети како нивно дело, како наследство за идните генерации на верни Христијани. Сепак, и
покрај тие јасни докази за валидноста на Светото Предание и неговата еднозначност со Светото
Писмо, како и улогата на Црквата во создавањето на канонот на Новиот Завет, протестантските
заедници продолжуваат со своите тврдења дека тоа Предание е човечко и како такво, забрането од
самиот Господ Исус Христос. Во овој дел ќе се разгледа токму тоа нивно тврдење и како извор на
контра-аргументи ќе се земе, пред сè, Светото Писмо, а потоа и историскиот континуитет на
поддржувањето и признавањето на Светото Предание од страна на Светите Отци на Црквата.

Толкувањето на Новиот Завет
На самиот почеток треба да се нагласи дека писанијата на Новиот Завет не се целосно разбирливи
и не може да се толкуваат според тоа како нам лично ни изгледа логично, а на тоа особено напомнува
апостол Петар, велејќи: ...како што ви напиша и возљубениот наш брат Павле, според дадената му
мудрост; како што зборува за тоа и во сите свои посланија, во кои има некои работи тешки за
разбирање, што неучените и неутврдените ги изопачуваат, како и другите Писма, за своја погибел
(2 Петар 3:15,16). А ако некој мисли дека не спаѓа во тие кои се неуки и знае повеќе од другите,
таквиот паднал во гордост и апостол Павле го предупредува: Ако некој мисли дека нешто знае, тој
уште ништо не узнал, како што треба да знае (1 Коринтјаните 8:2). Исто така, од случката со
човекот од Етиопија се гледа фактот дека за правилно разбирање на зборовите од Светото Писмо,
потребно е соодветен толкувач1. Учењето на Sola Scriptura (признавањето на Светото Писмо, но не и
на Светото Предание) тврди дека самата Библија по себе е доволно јасна за секој да може да ја
протолкува, а воедно, во тоа помага и Светиот Дух, Кој ни е даден за да нé раководи. Исто така, вели
и дека нејасните делови од Библијата се толкуваат со оние кои се јасни. Сепак, ова не е издржливо
тврдење, затоа што од реформацијата на Мартин Лутер во 16 век, па сé до денеска има над 40 000

1

Дела 8:30, 31 Филип побрза и, откако чу дека тој го чита пророк Исаија, му рече: „Го разбираш ли тоа што го читаш?“
Овој одговори: „Како ќе можам да го разберам, ако некој не ме упати?“ Па го замоли Филип да се качи и да седне до
него.овори: „Како ќе можам да го разберам, ако некој не ме упати?” Па го замоли Филип да се качи и да седне
до него.

20

протестантски деноминации во светот1. Доколку Светото Писмо е доволно јасно за толкување, зошто
ниту една од тие деноминации не може да се сложи по сите прашања со некоја друга? И како се знае
дека оној дел кој се смета за јасен, всушност не е оној нејасниот? На пример, Православните
Христијани веруваат дека кога Господ Исус Христос зборува дека треба да се јаде Неговото Тело и да
се пие Неговата Крв (Јован 6:54)2, Тој навистина го кажал тоа во буквална смисла за Причеста,
додека протестантите не се сложуваат со тоа и велат дека тука Господ зборувал во символика. А
според кој критериум тие решаваат дека тоа е така, кога цело време упорно тврдат дека му
веруваат на Словото Божјо? - Според критериумот „јас“, а не вистината која што е запишана во
Светото Писмо. Доколку некој тврди дека апсолутно се придржува до зборовите кои се наоѓаат во
Библијата, во стилот на Sola Scriptura, тогаш нема простор за претспоставувања каде Христос нешто
мислел во буквална смисла, а каде не. Всушност, и доколку има претпоставувања, сепак тоа се само
теории кои не се докажани, лебдат во воздух, т.е. не се релевантни. За тие теории на претпоставки да
бидат докажани, треба да има историски континуитет на истите, т.е. предание, а доколку нема, а
сепак се придржуваме до нив, тогаш самоволно во устата на Бога Му ставаме зборови, кои Тој
можеби никогаш и не ги мислел или искажал. Св. Јустин Ќелијски за ова објаснува: Некои сметаат
дека раководство во толкувањето на Светото Писмо може да биде само Светото Писмо. Но и ова
поимање е обременето со погубни последици, затоа што Светото Писмо не е живо суштество, за
да ги слуша нашите прашања, недоумија и да одговара на нив. Да се зема Светото Писмо како
раководител во толкувањето на самото тоа, во суштина значи - посредно да се земе за
раководител својот сопствен разум, којшто човекот по своето знаење, поврзува и спојува
одредени делови од Светото Писмо со други, и на тој начин ги објаснува. Но, при таквото начело
за раководење во толкувањето на Светото Писмо, доаѓаме до заклучок дека толкувањето на
Светото Писмо е толкаво, колку што има и луѓе кои го толкуваат. Свети Иполит вели:
„Единствено духот на Црквата може и е раководител во чувањето и толкувањето на Светото
Писмо“, а свети Илариј дополнува: „Нема еретик, кој не се повикува на Светото Писмо, но
повикувајќи се на него, еретиците всушност го вреѓаат и го хулат.“ Тогаш, како воопшто знаеме кое
е толкувањето на Светото Писмо, доколку се негира Светото Предание, кое веќе ја има завршено
својата работа на тој план?

Погрешно толкувани цитати од Светото Писмо во корист на Sola Scriptura
2 Тимотеј 3:14-16
Но ти остани во тоа, што си го научил, бидејќи како мал уште ги знаеш Светите Писанија,
што можат да те направат мудар за спасение преку верата во Христа Исуса. Целото Писмо е од
Бога двахновено и полезно за поука, за изобличување, поправање и поучување во правдата.
За да докажат дека верниците немаат потреба од никакво предание, освен од Светото Писмо, кое е
е Боговдахновено, како единствен извор на вистинската вера, протестантите најчесто го користат ова
обраќање на св. апостол Павле до Тимотеј. Точно е тоа дека целото Писмо – и Стар и Нов Завет, е
Боговдахновено и полезно за изобличување, поправање и поучување на верните, но сепак тоа не го
менува фактот дека овој цитат не се однесува на Новиот Завет, како што сакаат следбениците на
реформаторите да прикажат. Имено, доколку добро го разгледаме овој стих, можеме да констатираме
неколку работи. Апостол Павле му вели на Тимотеј дека треба да остане во учењето од Светите
Писанија, кои ги знае уште од мал. Кога апостолот го напишал ова послание, како што видовме од
1

World Christian Encyclopedia: a comparative survey of churches and religions in the modern world - David B. Barrett, George T.
Kurian, Todd M. Johnson.
2
Јован 6:54 Кој го јаде Моето тело и ја пие Мојата крв, има живот вечен и Јас ќе го воскреснам во последниот ден.

21

историското изложување на создавањето на канонот на Новиот Завет, повеќето од евангелијата и
посланијата воопшто не ни биле напишани, а пак кога Тимотеј бил мал, ниту ова писмо, а и ниту
било која друга книга од Новиот Завет не биле напишани. Значи, во овој стих под Светите
Писанија се подразбира Стариот Завет, на кој, патем, во тоа време сеуште не му бил одреден канонот
и раните Христијани ја користеле Септуагинтата1, за разлика од денешните протестанти кои ја
отфрлаат како неисправна и ги обвинуваат Православните Христијани поради признавањето на
анагиноскомените (добри за читање) книги, кои и Христовите следбеници од првите векови ги
одобрувале. Од друга страна, пак, ако светиот апостол сакал со овој стих да го исклучи Светото
Предание како непотребно и човечко, тогаш се прашуваме зошто токму во истата глава од ова писмо
ги спомнува имињата на Јаниј и Јамвриј (2 Тимотеј 3:8)2, кои не можат да се сретнат никаде во
Стариот Завет? Токму тука апостол Павле се повикува на усното еврејско предание, кое
раскажува дека Јаниј и Јамвриј се двајцата најпознати фараонски магесници3, кои се спомнуваат во
книгата Излез во глава 7 и 8. Во контекст на користењето на усното предание, но и на апокрифни
книги од страна на апостолите, повторно ќе напоменеме дека таков е случајот и со посланието на
Јуда и 9. стих од 1. глава4, како и неговото цитирање од книгата на Енох5, која воопшто не влегува
во канонот на Светото Писмо (Јуда 1:14,15): А за овие пророкуваше и Енох, седмиот од Адам,
зборувајќи: „Ете, доаѓа Господ со илјадници Свои свети ангели, за да изврши суд над сите и за да ги
разобличи сите безбожници за сите нивни нечисти дела, што ги беа направиле со своето беззаконие,
и за сите лоши зборови, што ги изрекле за Него безбожните грешници.”

Откровение 22:18, 19
И Јас му сведочам на секого кој ги слуша пророчките зборови на оваа книга. Ако некој нешто
додаде кон нив, нему Бог ќе му наметне поразии напишани во оваа книга. Ако некој одземе од
пророчките зборови на оваа книга, Бог ќе му одземе дел од книгата на животот, и од светиот
град, и од она, што е напишано во оваа книга.
И овој стих, како и претходниот, е „цврст“ аргумент на протестантите дека Светото Предание е
само излишен додаток на Светото Писмо од страна на „традиционалната“ Црква, за кој сите оние кои
го признаваат, ќе бидат казнети од Бога, според заканата на апостол Јован. Но, како и претходно, така
и сега, прават еден историски превид. Тие велат дека апостолот нагласува дека ако некој додаде било
што на Светото Писмо, макар и свето да е преданието, по автоматизам е укорен во овие стихови.
Меѓутоа, историјата вели нешто сосема друго. Како што може да видиме, нагласено е дека оваа
закана се однесува само за „оваа книга“ т.е. Откровението. А кога апостол Јован го завршил
Откровението (пред 96 год. од Христа), можно е неговото Евангелие (каде самиот тврди дека дури и
да сакале апостолите сé да запишат, тоа не било можно -Јован 21:25-6), да не било напишано, а
неговите посланија со сигурност се знае дека не биле завршени. Значи, јасно е дека овие стихови
не се однесуваат на целото Свето Писмо, туку само на последната книга, за да се заштити од
невалидни додатоци и погрешни пророштва. Што е уште потрагично за протестантското тврдење,

1

The History of the Septuagint, and its Terminology
2 Тимотеј 3:8 Па, како што Јаниј и Јамвриј му се противеа на Мојсеј, така и тие и се противат на вистината...
3
The Illustrated Bible Dictionary, vol. 2 (Wheaton: Tyndale House Publishers, 1980), „Jannes and Jambres„, by A. F. Walls, 733 734
4
Јуда 1:9 А Архангел Михаил, кога се препираше со ѓаволот за Мојсеевото тело, не се осмели да изрече хулна пресуда,
туку рече: „Господ да те спречи!”
5
Book of Enoch
6
Јован 21:25 А има и многу други работи што ги изврши Исус и кои, ако би се напишале по ред, ми се чини не би можеле
да се сместат во целиот свет напишаните книги.
2

22

самото Откровение, поради спорови околу неговата автентичност, не влегло во канонот на Новиот
Завет веднаш, туку тоа било прифатено дури кон крајот на IV век.

Колосјаните 2:8
Браќа, пазете некој да не ве заведе со филозофија и со празна измама според човечкото
предание, според стихиите на светот, а не по Христа.
Во контекст и на овој стих, протестантите Светото Предание го изедначуваат со човечко и
филозофија. Сепак, тука станува збор за еретичките учења и филозофии кои се појавиле уште во
апостолско време, како што посочува и апостол Павле, дека имало некои кои зборувале дека
воскресението веќе се случило (2 Тимотеј 2:17,18)1, а не за Светото Предание, кое ни е предадено од
Светите Апостоли. Доколку овде апостолот го порекнува Преданието, тогаш не би барал од
Солунјаните (2 Солунјаните 2, 15)2 и од Тимотеј (2 Тимотеј 2:2)3 да го пазат и пренесуваат сето
она што тој им го предал, затоа што во тој случај би бил контрадикторен сам на себе, што без многу
да се размислува е исклучена опција, бидејќи неговите посланија се Боговдахновени.

Матеј 15:1-3
Тогаш, пристапија кон Исуса ерусалимските книжници и фарисеи, велејќи: “Зошто учениците
Твои не го запазуваат преданието на старите? Оти не ги мијат рацете, кога јадат леб?” А Он
им одговори и рече: “Па зошто и вие ја престапувате Божјата заповед заради вашето предание?“
Повторно изедначување на Светото Писмо со човечкото предание од страна на протестантите.
Доколку убаво се разгледаат овие стихови, ќе се забележи дека двапати е нагласено дека Господ ги
укорува фарисеите и книжниците поради следење на човечко предание, а во понатамошниот
контекст на 15. глава од Матеј, со тоа и нарушување на Божјите заповеди. Ако добро ја знаеме
историјата за земниот живот на Христос, ќе ни биде јасно дека овие верски учители постојано Му се
противеле, од страв да не ја загубат власта која што ја имале врз народот (Јован 11:47,48)4, па затоа и
и во секој погоден момент барале причина за да Го обвинат Него или Неговите ученици за
недоследност кон верата. Од тие причини, тие јасно искажувале пред Господа дека повеќе ги
почитуваат своите преданија, пренесени од нивните претци (татковци), кои немаат никакава
поврзаност со верската пракса, отколку Божјите заповеди. А тие нивни преданија не значи дека сите
биле апсолутно лоши. Господ не ги укорува поради примената на истите, бидејќи, како што знаеме, и
ден денеска ние задолжително си ги миеме рацете пред јадење, како што тоа го правеле Јудејците,
и на тоа сме воспитувани од најмали нозе, туку ги укорува поради занемарување на заповедта за
милоста и љубовта кон ближните (Матеј 12:7)5 во корист на тие човечки преданија. Сепак, овој цитат
цитат повторно не може да се земе како аргумент против Светото Предание, затоа што, како што
1

2 Тимотеј 2:17,18 Такви се Именеј и Филит, кои застранија од вистината, говорејќи дека воскресението веќе се
збиднало, и со тоа им попречуваат во верата на некои.
2
2 Солунјаните 2, 15 И така, браќа, стојте и држете ги преданијата што ги научивте било преку нашето слово, било преку
нашето послание.
3
2 Тимотеј 2:2 и се што си чул од мене пред многу сведоци, предај го на верни луѓе кои се способни и други да научат.
4
Јован 11:47,48 Тогаш првосвештениците и фарисеите се собраа на совет и рекоа: „Што да правиме? Овој Човек прави
многу чуда. Ако Го оставиме така, сите ќе поверуваат во Него и ќе дојдат Римјаните, па ќе ни ја одземат и земјата и
народот.”
5
Матеј 12:7 ...ако знаевте што значи: ,Милост сакам, а не жртва‘, немаше да ги осудувате невините...

23

читаме, овие човечки преданија, кои се споменати во 15. глава по Матеј, се добиени од најобичните
претци на фарисеите и книжниците, а не од светите Божји прорци, додека самото Свето Предание е
дадено од Христа, на апостолите, а тие го пренеле на своите ученици, кои, пак, го пренеле на нас.
Исто така, ние, Православните Христијани, не го ставаме Светото Предание пред Светото Писмо,
туку двете подеднакво ни се полноважни. Сепак, ова не е единственото место од Светото Писмо каде
Господ ги укорува книжниците поради нивните закоравени срца. Тоа особено јасно се гледа и во
стихот Матеј 23:23 Тешко вам, книжници и фарисеи, лицемери, зашто давате десеток од нане,
копра и ким, а сте го оставиле најважното во Законот: праведноста, милоста и верата; ова
требаше да го правите, а и она да не го оставате. Тој дури во извесна смисла нагласува дека може
да се прекршат и некои Божји заповеди, со цел да се покаже љубов и милост кон братот свој (Марко
2:24-27) 1.

Дали е сè запишано во Светото Писмо?
Одговорот на ова прашање може да биде само еден и единствен, здраворазумски и логичен – не,
не е сè запишано во Светото Писмо. Како потврда, за тоа ни сведочи, пред сè, богословот над
богословите – апостол Јован: А има и многу други работи што ги изврши Исус и кои, ако би се
напишале по ред, ми се чини не би можеле да се сместат во целиот свет напишаните книги. Амин!
(Јован 21:25). Тоа е директното сведоштво со цитат од Светото Писмо, кое вели дека Библијата не е
ограничување за живиот опит на христијанството од страна на верните Христијани. Од друга страна,
и логичните сведоштва го потврдуваат тоа. На пример, според Писмото, за раното детство на Господ
Исус Христос не знаеме апсолутно ништо, освен дека Тој живеел во Назарет и им бил послушен на
родителите (Лука 2:51)2. Денеска во светот постојат различни теории за Неговиот живот во тој
период, меѓу кои е и идејата дека Христос бил мудар човек, кој во Индија се стекнал со знаење и од
гуруата во таа земја се научил на Будистичката религија, која ја практикувал3. Од каде протестантите
знаат дека ова не е точно, кога во Библијата нема речиси никаков податок за раниот живот на Христа?
Исто така, никаде во Светото Писмо нема даден точен опис на постапката на венчавање или
крштевање. Кажано е дека Јован крштевал со покајно крштение (Марко 1:4)4, но дека потоа верните
треба да се крстат во името на Отецот и Синот и Светиот Дух (Матеј 28:19)5, а никаде не е кажано
каква е практичната разлика на тие две крштенија. Повторно само Светото Предание е клучот и на
оваа дилема. Ќе земеме и уште неколку примери од Новиот Завет, само заради илустрација: апостол
Павле во својата проповед во Троада, на учениците им зборувал дури до зори (Дела 20:7,11)6 и од таа
таа негова беседа нема запишано ниту збор, освен неговите зборови дека момчето Евтих, кое паднало
од третиот кат, е живо (Дела 20:10)7; потоа тој во Ефес останал 2 години (Дела 19:9,10)8 и ги
1

Марко 2:24-27 А фарисеите Му рекоа: „Гледај, зошто го прават учениците во сабота тоа, што не треба да се прави?” Но
Тој им рече: „Зар никогаш не сте читале што направи Давид, кога огладне тој и оние, што беа со него? Како влезе во
храмот Божји, во времето на првосвештеникот Авијатар, ги изеде приставените лебови од жртвеникот, што не требаше
да ги јаде никој друг освен свештениците, па им даде и на оние, што беа со него!” Потоа продолжи: „Саботата е
создадена за човекот, а не човекот за саботата.
2
Лука 2:51 И Тој слезе со нив (Неговите родители), па дојде во Назарет и им беше послушен.
3
Jesus Went To India - Twice / Jesus in India? -- BBC Documentary
4
Марко 1:4 Се јави Јован, крштавајќи во пустината и проповедајќи покајно крштавање за проштавање на гревовите.
5
Матеј 28:19 Одете и научете ги сите народи, крштавајќи ги во името на Отецот, и Синот, и Светиот Дух...
6
Дела 20:7,11 Павле, бидејќи на другиот ден сакаше да тргне, расправаше со нив и го продолжи словото до полноќ... А
потоа, откако се качи горе, прекрши леб, го проба и зборуваше долго, дури до зори, а потоа отпатува.
7
Дела 20:10 Павле, пак, штом слезе, се спушти врз него, го прегрна и рече: „Не создавајте немир, зашто душата негова
уште е во него!”
8
Дела 19:9,10 Но, бидејќи имаше некои жестоки противници на верата, кои говореа лошо за патот Господов пред
народот, Павле се оддели од нив, ги одвои учениците и секојдневно расправаше во училиштето на некој си Тиран. Тоа

24

поучувал учениците и го проповедал учењето Христово, исто така и во Рим (Дела 28:30)1, а од
неговите разговори со луѓето таму, мошне малку е запишано; во Светото Писмо не е запишано како и
каде се упокоиле апостолите и Богородица, но сепак тоа не е причина да веруваме дека тие ден
денеска се живи на земјата во човечко тело, туку ние веруваме и од Светото Предание знаме дека
навистина тие ги предале своите души на Бога и знаеме каде и како тоа се случило; апостол Лука го
има напишано Евангелието по Лука и книгата Дела Апостолски, а сепак за него од Светото Писмо
знаеме само дека бил лекар и патувал заедно со апостол Павле за да го проповеда Евангелието. Зарем
овој голем апостол, кој ни дал две Боговдахновени книги, не е толку битен за да се напишат уште
неколку дополнителни информации за неговиот живот, доколку само Библијата е извор и мерило за
развојот на вистинската вера? И токму апостол Лука, од историска гледна точка, ни докажува дека не
е сè запишано во Библијата. Имено, многу случки што се запишани во едно евангелие, ги нема во
другите, како што е примерот со Вознесението Христово. Та дури и апостол Лука, кога го пишувал
Евангелието, ја запишал таа случка, но не дал никакво дополнително објаснување, сè до неговото
второ дело – Дела Апостолски, каде нè известува дека тоа се случило после 40-тиот ден од
Христовото Воскресение (Дела 1:3)2. Исто така, никој од апостолите не напишал дека треба да се
читаат нивните пишани дела (Новиот Завет од Светото Писмо) и дека на тој начин христијаните ќе се
спасат. На сето ова, протоереј-ставрофор д-р Лазар Милин дава одличен заклучок: „Светото
Писмо е единствениот извор на верата и единствената мерка на вистинитоста. Да ја прифатиме и
ние за миг таа сектантска теза. Ако е таа точна, тогаш мора да биде некаде запишана во
Светото Писмо. Ако не е запишана, не е точна, па немаме основа да ја прифаќаме. И навистина,
никаде, и тоа буквално никаде во целото Свето Писмо не е запишано такво тврдење! Според тоа,
основната точка од која поаѓаат сите сектанти претставува нешто без никаков темел. Бидејќи,
ако треба да се верува само на тоа што е запишано во Сетото Писмо, а тоа тврдење не е никаде
запишано во Светото Писмо, тогаш тоа самото себеси се одрекува. А тврдењето што самото се
одрекува не може да претставува никаква вистина.“3

Дејството на Светиот Дух во пост-апостолскиот период
Протестантите, како научен рецитал напамет, постојано тврдат дека Светото Писмо е единствен
извор на верата и дека ништо друго што е надвор од него, не треба да се прифаќа. Се разбира, ова
нивно тврдење, по потреба, може да биде нарушено од самите нив и притоа да се користат списите на
Светите Отци или историските податоци за Црквата, меѓутоа секогаш испуштајќи и прескокнувајќи
ги деловите кои ја потврдуваат правоверната доктрина. Меѓутоа, спротивно, во случај кога
православните христијани се користат со Светите Отци и историјата на Црквата, тие биваат
етикетирани како следбеници на човечки преданија и учења. Свесно или несвесно, реформаторите се
обидуваат да го наметнат гледиштето дека после смртта на апостолите, Светиот Дух престанал да
дејствува и ја напуштил Христовата Црква, па затоа не се дозволени никакви рано-христијански дела
на Светите Отци, кои ја разобличуваат погрешната протестантска теологија.
Можеби ќе постоеше барем мала можност да поверуваме на сето тоа, но искуството на Црквата
во текот на овие 2000 години, како и Светото Писмо, докажуваат и покажуваат дека Светиот Дух
траеше цели две години, така што сите жители на Азија, како Јудејците, така и Елините, можеа да го слушаат словото за
Господ Исус.
1
Дела 28:30 Павле остана таму цели две години во посебно најмена куќа и ги примаше сите, што доаѓаа кај него.
2
Дела 1:3 Ним (апостолите) по Своето страдање им се претстави жив, со многу верни докази, јавувајќи им се четириесет
дни и зборувајќи им за царството Божјо.
3
Црквата и Сектите – Д-р Лазар Милин 165 стр. (Ѓаконија – мисионерско-хуманитарна дејност на Скопската
Митрополија 1999 год.)

25

секогаш ќе раѓа нови свети души, кои ќе го водат народот кон спасение. Во Стариот Завет, и покрај
старозаветните писанија, значи и покрај тоа што писмено постоеле книгите од Стариот Завет на
Библијата, Господ секогаш давал праведници-водачи на Израилците во правилното исповедање на
верата. Секогаш е потребно да има човек духовно просветлен, кој ќе може да го разјаснува она што е
запишано. Тоа го правеле и апостолите во нивно време - преку Стариот Завет, објаснувајќи му ги на
народот тајните сокриени во Светата Книга (Дела 8:27-31, )1. После Христовото вознесение, Светиот
Дух не ги оставил христијаните и Црквата сираци, туку продолжил и продолжува да ги води преку
Божјите луѓе – Светите Отци, сè до крајот на времињата (Јован 14:16,18)2. Пример за тоа е светиот
апостол Павле, кој прво бил гонител на Црквата Христова и никогаш во својот живот лично не Го
сретнал Господ додека бил во човечко тело на земјата, но сепак вели дека преку откровение му се
јавила вистината на верата (Галатјаните 1:12)3, а не од Светото Писмо. Значи, Светиот Дух не е
ограничен само во Библијата, па да Го бараме во буквите кои умртвуваат (2 Коринтјаните 3:6)4.

Идолопоклоничкиот однос на Протестантите кон Светото Писмо, односно кон
личното „јас“
Било како гледано, односот на протестантите кон Светото Писмо е идолопоклонички, каде
преовладува идолот „јас“ или идолот „Свето Писмо“, зад кое, всушност, повторно се крие тоа
егоцентрично „јас“. Кај повеќето од протестантските заедници е застапена теоријата: „Еднаш
поверувал – секогаш спасен“, односно, сметаат дека човек се спасува според тоа што поверувал (и се
повикуваат на цитати од посланијата на апостол Павле, кои погрешно ги толкуваат), без никакви дела
(посочувајќи го како пример разбојникот на крстот). Согласно со тоа, тие, иако не секогаш
признаваат, себеси се сметаат за свети, просветлени од Светиот Дух и способни да ја видат вистината
која ја сведочи Светото Писмо, та поради тоа го негираат авторитетот на Црквата и толкувањата на
Светите Отци, сметајќи дека немаат потреба од нив, кога сето разбирање на таа Боговдахновена
книга, тие го добиваат директно од Бога. Од тука може да се види нешто што е спротивно на
Библиската вистина – гордост, високо мислење за себеси и непокорување на оние кои се подуховни,
на старешините. А како што е познато, една грешка води кон друга, па затоа почнуваат со погрешно
сфаќање и толкување на таа Книга, која ја сметаат за единствен извор на верата, така што, во пракса
за нив не Светото Писмо, туку нивните сопствени толкувања на Светото Писмо стануваат мерка за
вистината. А тоа не е ништо друго, туку создавање на идол од своето сопствено „јас“, од својата
личност, поставувајќи се како авторитет над сите, па и над Божјата Книга. Токму за ова има одлична
забелешка во текстот „Евангелското християнство - безумно и грубо изкривяване на православието“5:
Писмото е единственото правило по прашањата за верата, така што тоа, кое не може да биде
докажано преку него, не може да биде барано како предмет на вера, неопходен за спасението. Овој
принцип на протестантизмот се формира во полемиката на првите протестанти со
римокатолицизмот како средство на одрекување на авторитетот на папата и црковната
1

Дела 8:27-31 еден човек од Етиопија, евнух, висок достоинственик на Кандакија, етиопската царица, кој беше чувар на
сите нејзини ризници. Тој дошол во Ерусалим на поклонение, а сега се враќаше и, седејќи в кола, го читаше пророкот
Исаија. Филип побрза, и, откако чу дека тој го чита пророк Исаија, му рече: „Го разбираш ли тоа што го читаш?” Овој
одговори: „Како ќе можам да го разберам, ако некој не ме упати?”
2
Јован 14:16,18 Јас ќе Го помолам Отецот, и Тој ќе ви даде друг Утешител за да биде со вас довека. Нема да ве оставам
сираци; ќе дојдам кај вас.
3
Галатјаните 1:12 зашто јас ниту сум го примил, ниту сум го научил од човек, туку преку откровение на Исус Христос.
4
2 Коринтјаните 3:6 Тој ни дал способност да бидеме слуги на новиот завет, не на буквата, туку на Духот; зашто буквата
убива, а Духот оживотворува.
5
Евангелското християнство - безумно и грубо изкривяване на православието

26

традиција. Но, протестантите не се откажуваат од догмата за „непогрешливиот човек“.
Напротив, тие го восприемаат тој догмат во неговата суштина и го доразвиваат во исклучително
ужасни размери и детали. На тој начин, во протестантизмот основниот принцип на
римокатолицизмот е приложен во животот на секој еден човек одделно. Имено, следејќи го
примерот на непогрешливиот папа во Рим, секој еден протестант е нов непогрешен човек, бидејќи
претендира за лична непогрешливост по прашањата за верата. Така, Христос се прогонува на
небото, а тука, на земјата, остануваат неговите заменици.
Протестантите не можат да прифатат дека Црквата Христова може да го запази
вистинското Предание такво какво што ни го предале Христос и апостолите. Тие сметаат дека
тоа Предание е изопачено од луѓето во текот на минатите 2000 год. Но, на тој начин тие го
докажуваат своето неверие во способноста на Христос да го зачува Своето.
За нив Христос не можел да го запази Своето низ вековите и тука се крие нивното безумие –
тоа, кое тие го сметаат невозможно за Бога, е возможно за „реформаторите“ – без историскиот
Христос, тие создаваат „новоапостолска црква“.
За некој да има Божествени откровенија за толкувањето на Библиските стихови, тој својот живот
треба да го минува во смирение, пост, бдение, молитва, во подвиг и сигурно во големи маки во
проповедањето на Христа (види 2 Коринтјаните 11:23-28)1, а не да се смета себеси за свет и спасен
само поради тоа што разбрал дека мора да постои Некој Кој што го створил овој свет, и Тој Некој е
Христос Бог. Токму на таков начин, пролевајќи ја дури и сопствената крв, Светите Отци ја
посведочиле својата вера во Христа, за што тие од Него добиле дар на толкување на Светото Писмо
(1 Коринтјаните 12). Затоа нив и ги сметаме за авторитет (а не непросветлените поединци кои
претендираат да се претставуваат како христијански гуруа), бидејќи Христос е во нив, и тие во Него
(Јован 17:23)2. Сепак, и покрај тоа, секој свет отец, при толкување на одредено прашање или
изложување на верата, штитејќи се од прелест, се повикува на претходните Свети Отци и
Апостолското Предание, што е израз на смирение и понизност, а нели „Бог се противи на
горделивите, а на понизните им дава благодат” (Јаков 4:6). Но, тоа не е случај со протестантите,
кои сметаат дека Библијата е прирачник за верата и дека немаат потреба од Црквата и Светото
Предание, кое е зачувано во Неа. Во тој контекст, и еден православен верник во разговор со
протестантите, кои постојано се жестат против Православните Христијани, знаеше сликовито да рече:
„Алгоритамското исполнување на зборовите од Писмото, односно гледањето на Библијата како
единствен критериум за спасение, не е ништо друго, туку типичен идолопоклонски однос, каде што
идолопоклоникот е целосно заробен од својот идол и прави така како што му е мило на идолот. Во
идолопоклонството нема љубов, има заробеност. И многу исправно вели отецот (Бернштајн) „направи сам“ прирачник! Такво е поимањето на верниците од протестантските (и ним сличните)
деноминации за Светото Писмо.
Тоа е исто како некое дете во училиште самото да си се поучи како да решава математика,
притоа не барајќи помош од никого, затоа што, како што толкуваат протестантите - учебникот
1

2 Коринтјаните 11:23-28 Служители Христови ли се? Во безумство зборувам, јас сум уште повеќе: во напори изобилно, во затвори - изобилно, во камшикување - прекумерно, во смртна опасност - често. Од Јудејците примив петпати
по четириесет без еден удар; трипати сум тепан со стапови, еднаш каменуван, трипати претрпев бродолом, и ноќ и ден
поминав во длабоко море; многупати сум патувал, сум бил во опасност од реки, во опасност од разбојници, во опасност
од сонародници, во опасност од незнабошци, во опасност по градови, во опасност по пустини, во опасност по море, во
опасност меѓу лажни браќа; во труд и мака, во често неспиење, во глад и жед, во многу постење, на студ и голотија. А
покрај се друго, тука се уште и секојдневните напади против мене, како и грижата за сите цркви.
2
Јован 17:23 Јас сум во нив и тие се во Мене, за да бидат во се едно, и да дознае светот дека Ти си Ме испратил, и нив си
ги возљубил, како Мене што Ме возљуби.

27

по математика е доволно разбирлив сам по себе. Но, како тоа дете би знаело да собере два
едноцифрени броеви, кога истото тоа сеуште не го сфатил концептот на број или пак операторот
собирање? Та нели попрво тоа дете би се научило од преданието на своите родители: на земјата ќе
се наредат две купчиња од ореви, секое купче го претставува бројот, за на крај кога двете купчиња
ќе се стават на едно место - се добива збирот.“
Најчеста пракса на протестантските верници е цитатите од Светото Писмо да ги прилагодат на
своите верувања, па затоа кога ќе им се посочи некој логички заклучок, како на пример тоа дека Дева
Марија е наречена Богородица, затоа што Го родила Бог Словото, Кое прими тело од неа, тие велат
дека тоа никаде не е запишано во Библијата. Буквалното придржување до зборовите кои се запишани
во Божјата книга, свесно или несвесно, водат до идолопоклонички однос кон неа. Во Светото Писмо
не е запишан ниту зборот Света Троица, но сепак ние веруваме дека Бог е Троедин - Еден, но во три
Лица – Бог Отец, Бог Син и Бог Свети Дух, и веруваме дека Синот е единосуштен (омоусиос –
οµοουσιος1 - термин кој апсолутно никаде не може да се сретне во Библијата) на Отецот, како што
исповедаме во Символот на Верата. Библијата е боговдахновена книга во која е запишана Христовото
учење, кое е делумно разбирливо, со помош на која може да се стигне до спознание на Господ, но
треба да ни биде на ум дека таа не е Самиот Господ. Во времето пред Христа, од Адам па сè до
Мојсеј, немало пишано Свето Писмо, а сепак имало праведни луѓе, кои живееле свет живот и својата
вера по предание ја пренесувале на наредните генерации. Со тоа што човек се држи буквалистички до
Светото Писмо (пребарувајќи дали одреден збор постои во него и ако не постои, отфрлувајќи го како
еретички), истото го прави идол на којшто се поклонува, наместо целото поклонение да Му Го
принесе на Христос. Кога ќе дојде во допир со Светото Апостолско Предание, според своето
толкување, не го признава и го негира, а со тоа го негира и зборот Господов (бидејќи и Библијата и
Светото Предание се Господови зборови, само едниот пренесен по пат на писмо, а другиот по пат на
усно предание). Така што, ако го негира Господовиот збор, т.е. во извесна смисла и Господ, тогаш
прашањето е: кој, всушност, е господ за тој човек? Кој е тој господ што не го негира и апсолутно го
прифаќа? Одговорот е: Библијата, или уште попрецизно – самиот на себе си е господ, затоа што
според својот (не)разум решил дека критериум за вистината е постоењето или непостоењето на
конкретен збор во Светото Писмо! Тогаш тој не го живее пишаниот Божји збор на дело, туку само
учи цитати напамет, кои во секоја прилика сувопарно ги рецитира и ги толкува според сопствената
грешна логика (бидејќи грешен човек, доаѓа до грешни заклучоци, затоа што несфатливи се тајните
Божји) и се раководи според нив, т.е. според свое наоѓање како мисли дека е исправно. Со тоа самиот
на себе си станува самодоволна црква и папа, така што нема потреба од останати членови во неа,
освен ако самоволно изрази желба за заедничка молитва или евентуална консултација, на која
најчесто и следи потполно или делумно неприфаќање. Во овој контекст може да се земе и примерот
на фарисеите, кои постојано го изучувале и истражувале Светото Писмо, но во буквална смисла
бидејќи се држеле за него, сметајќи дека Христос ќе дојде како земен цар, со светска слава, за да ги
ослободи од ропскиот јарем и да им ја даде ветената земја за вечно да ја владеат, тие не забележале
дека биле удостоени да разговараат и општат со нивниот Творец и Него Го отфрлиле, исмеале,
предале на незнабошците и на крај Го распнале на крст и убиле. Да внимаваме и нам, кога ќе ни се
појави Христос, да не станеме Богоборци поради личното поставување како некој врвен авторитет за
разбирањето на Божествените откровенија.

1

Борба за једносуштност

28

Преданието на Протестантите
Сите протестантски деноминации стојат на ставот дека за нив единствен извор на верата и
вистината е Светото Писмо, а сепак драстично се разликуваат во своите верувања. Иако тие упорно
тврдат дека не следат никакво предание, сепак, реалноста го покажува спротивното. Нивната пракса е
доказ дека тие дури и верските ритуали, какви што се крштевањето, молитвата, поставувањето на
епископи и сл., ги извршуваат по предание. Во Светото Писмо никаде не е кажано како се вршело
крштевањето, а сепак протестантите имаат ритуали кои ги пренесуваат од генерација на генерација,
како што на пример е облеката за време на крштевањето и како тоа се врши1. Исто, во Светото Писмо
е многу нејасно претставена поделбата епископ, презвитер и ѓакон и како тие се поставуваат во една
Црква. Кажано е дека тоа се прави со „ракополагање“, меѓутоа, не е објаснето како, а сепак, кај
протестантските заедници има посебен ритуал за тоа2. Потоа, доколку ú веруваат само на Библијата и
доколку таа се толкува самата по себе, тогаш протестантите немаат потреба од никакви конгреси каде
доаѓаат до заеднички решенија и одлуки, кои ги запечатуваат написмено, за потоа да останат како
архива за идните генерации. Нема потреба ниту од некакви предавања и семинари на библиски теми3,
ниту пак, кога пишуваат одредени текстови на Библиска тема, да се повикуваат на небиблиски извори
(општа историја и историја на Црквата или списите на раните Свети Отци), затоа што, нели, сè е јасно
во Библијата. И кога само Светото Писмо е темел на верата и извор на вистината, лесно разбирлива за
секој верник, така што нема потреба да се земаат во обзир толкувањата на Светите Отци, зошто тогаш
протестантите издаваат толку многу литература, каде тие лично ги толкуваат цитатите од Библијата и
објаснуваат што е христијанското живеење?4 И зошто наместо делење на брошурчиња и
списанија, протестантите не раздаваат само Библии? Но, јасно е дека целото тоа предание е
потребно за една вероисповед да се оддржи како еднолична, без големи измени (иако сите
протестанти во текот на историјата имаат измени во нивната теологија). Инаку, на пример,
Јеховините сведоци ако немаат предание, тогаш не би верувале во истите заклучоци во кои верувале
во времето кога биле создадени во XIX век од страна на Чарлс Тејз Расел (дека Христос не бил
распнат на крст, дека не е Бог, дека не смее да се прима трансфузија итн). Истото се однесува и на
сите останати протестантски деноминации и верски заедници, воопшто. А кога веќе ги спомнавме
Светите Отци, битно е да се изложи и тоа дека токму оние кои, од една страна, се против тие
светилници Божји, кои својот живот целосно го имаат посветено на Бога, од друга страна, ги
почитуваат нивните дела5, а и имаат своевидни небиблиски свети „мајки“ и „отци“, чии пророштва ги
уважуваат. Така, Јеховините Сведоци веруваат во пророштвата на Чарлс Тејз Расел, кои скроил некои
свои верзии за годините за второто доаѓање на Христос6, а Адвентистите веруваат на пророштвата на
својата „света мајка“ Елена Вајт7. Зошто, тогаш, безочно се плука по светителите на Православната
Црква, кога и самите протестанти имаат свои „светители“ и свое предание во суштина, иако, и покрај
реалните факти, тоа не го признаваат? Гледајќи ги овие контрадикторности, човек може да дојде до
два заклучока: или протестантите имаат предание или, ако немаат предание, иако велат дека веруваат
1

Крштевање 2007 во баптистичката црква „Радосна Вест“ во Скопје – јасно се гледа дека пасторот е облечен во точно
одредена наметка, оној што се крштева е облечен во бела блуза по кратки ракави на која е испишано „ВЕРУВАМ“,
пасторот претходно чита нешто пред групата, ја има поставено раката над главата на крштеникот итн. Истиот овој ритуал
може да се види и на крштевањето во 2004 и 2006 год. на веб страната на баптистичката црква во Македонија. Преданието
на оваа пракса се пренесува од година в година, од генерација на генерација.
2
Раполагање на пастор во Баптистичката црква во Македонија
3
Курс по христијанска етика на баптистичката црква „Радосна Вест“ во Скопје
4
Каталог на баптистичката книжарница „Откровение“
5
Символ на верата – Баптистите, а и некои други протестанти, го признаваат Никео-Цариградскиот Символ на верата и
покрај тоа што тој се составен од Светите Отци на Православната Црква
6
Јеховини сведоци — Ко су они? У шта верују?
7
Дар на пророштво – Елена Вајт

29

само на Светото Писмо и дека тоа не треба да се менува во никоја смисла, самите тие со своите
ритуални додатоци, всушност и го менуваат или дополнуваат она што е (не)запишано.

Разликата меѓу православното и протестантското предание
Во овој или во оној случај, видовме дека секако постои предание – и кај протестантите, и кај
Православните Христијани. Меѓутоа, и двете преданија едно со друго се негираат, па од каде да
знаеме кое е вистинското? Одговорот на ова прашање лежи во – изворот. Значи, треба да се види каде
е изворот на преданието. Ако започнеме да го разгледуваме преданието на протестантските заедници,
тоа најдалеку во минатото би нè одвело до XVI век, кога со протестантската реформација започнале
да се образуваат нови „библиски цркви“. По секоја логика, она предание, коешто нема историски
континуитет пчнувајќи од првиот век и никаде во претходните 16. векови не било запишано, не е
валидно и е новокомпонирано. А Светото Предание на Православната Црква влече апостолски
корени, што може да се види од многубројните пишани дела на раните Свети Отци на Црквата,
особено на оние кои биле апостолски ученици (св. Игнатиј Богоносец, св. Поликарп Смирнски, св.
Иринеј Лионски, св. Климент Римски и др.)1. Апостолите имале свои ученици на кои го пренеле
Христовото учење и ги заветувале тие тоа учење да го пренесат на идните генерации. Така, од колено
на колено, точно се знае во што веруваат Православните Христијани од почетокот на
Христијанството, па до ден денешен.

1

The Apostolic Fathers

30

ДЕЛ III
Православното сфаќање
на Светото Предание

Вовед
Во претходните два дела од ова изложување ги разгледавме заблудите на протестантите во однос
на Светото Предание од историски и библиски аспект, а во овој дел ќе направиме осврт на
православното сфаќање на Светото Предание, што претставува тоа, каде во Светото Писмо може
непосредно да се најде и каков однос имале раните свети отци кон него. Овој прилог ќе биде
заокружување на аргументацијата за Светото Предание, сметајќи дека сето она што е наведено, е
доволно за увидување дека Светото Писмо е боговдахновена книга, која ни е оставена од апостолите,
но канонизирана од страна на Светите Отци врз основа на Светото Предание т.е. и Светото Писмо и
Светото Предание се подеднакво битни за развојот на духовниот живот на/во Црквата.

Што е Свето Предание?
Во катехизисот1 (CCC 80) на Православната Црква читаме: Светото Предание и Светото Писмо
се блиски и нераздвоиви едно од друго. Извирајќи од истиот Божествен извор, заедно формираат
едно нешто и се движат кон иста цел. Секоја од нив ги прави присутни и плодоносни тајните на
Христос во Црквата, Кој вети дека ќе биде со Своите ’секогаш, до крајот на светот’. Светото
Писмо заедно со Светото Предание го сочинуваат Божјото Откровение, односно, сето она што
Светиот Дух ú го открива на Црквата низ вековите, како што вети Господ Исус Христос: „А
Утешителот, пак, Духот Свети, Кого што Отецот ќе Го испрати во Мое име, Он ќе ве научи на сé
и ќе ви напомни за сè што сум ви зборувал“ (Јован 14:26). Впечатлив е примерот со апостол Павле,
кој воопшто не Го знаел Господ Исус Христос додека Тој чекорел на земјата, туку Го спознал преку
откровение што му било дадено од небото2. Бог е Господ на редот и мирот3, а не на безредието. Тој и
Својата Црква ја уредил според одреден ред, така што на одредени членови од Црквата дал одредена
власт4 (власт на разрешување гревови, на крштевање и сл.), кои можат таа власт со ракополагање да ја

1

Катехизис (Κατήχησις) е грчки збор кој значи „поучување“. Катехизис е книга во која во кратки црти се содржани сите
учења на една вероисповед.
2
Галатјаните 1:12 зашто јас ниту сум го примил, ниту сум го научил од човек, туку преку откровение на Исус Христос.
3
1 Коринтјаните 14:33 оти Бог не е Бог на безредие, туку на мирот...
4
Лука 9:1 Откако ги повика Дванаесетмината, им даде сила и власт над сите нечисти духови, и да лекуваат болести.

31

предадат на друг1. Согласно на тоа, Господ на одредени членови од Црквата им дал власт да го
пренесуваат Светото Предание, а тоа се Светите Отци, кои го имаат осветено и обожено својот живот,
иако тоа не значи дека верниот народ, кој не го достигнал совршенството на Христовата возраст, е
исклучен од ова дело. Светото Предание, всушност, е плод на присуството на Светиот Дух во
Црквата, Кој соработува со духоносните луѓе, сè до крајот на вековите.
Блажениот Теофилакт (12 век), во предговорот на толкувањето на Евангелието по Матеј, вели:
„Божествените луѓе се учеле не од списите и книгите, туку имајќи чист ум, биле просветлувани со
озарувањето на Пресветиот Дух, и така ја познавале волјата Божја од разговорот на Самиот Бог
со нив лице во лице. Таков бил Ное, Авраам, Исаак, Јаков, Јов, Мојсеј. Но, кога луѓето се расипаа и
станаа недостојни за просветлување и учење од Светиот Дих, тогаш човекољубивиот Бог го даде
Писмото за барем со негова помош да се сеќаваат на волјата Божја. Така и Христиос најпрво
Самиот лично беседеше со Апостолите и им ја прати како учител благодатта на Светиот Дух. Но,
бидејќи Господ предвиде дека подоцна ќе се појават ереси и нашата нарав ќе се расипе, благоволил
Евангелијата да бидат напишани, за ние, учејќи се на вистината од нив, да дадеме отпор на
еретичките лаги и за нашата нарав да не се расипе сосема.“
Св. Јован Златоуст (4. век) дополнува: „Всушност, ние не би требале да имаме никаква потреба
за Писмо, туку да водиме живот така чист што место книги, со душата наша да се служи
благодатта на Духот, и целото срце наше да биде испишано со Духот, како што книгите (се
испишани) со мастило. Но бидејќи ние ја оттурнавме оваа благодат, тогаш да не го оставаме
барем овој втор пат. А дека првиот пат бил навистина подобар, тоа Бог го покажал и со зборовите
и со делата Свои. Бидејќи Тој со Ное, со Авраам и неговите потомци, а и со Јов и со Мојсеј, беседел
не по пат на Писма, туку Самиот лично, бидејќи нивниот ум бил чист. Кога, пак, сиот еврејски
народ потоа во длабината на безбожноста, тогаш веќе станале неопходни: Писмото, таблиците и
поуките преку нив. И како што е познато, тоа не се случило само со старозаветните светители,
туку и со новозаветните. Затоа што и на Апостолите не им е предадено од Бога ништо пишано,
туку наместо Писмото, ветена им е благодатта на Духот. Тој, им рекол Он, Тој ќе ве научи на сè
(Јн. 14, 26). А да би знаеле дека ова било далеку подобро, да чуеме што Тој говори преку Пророците: „ќе
го вложам Мојот закон во утробата нивна и ќе го напишам во срцата нивни, па Јас ќе им бидам Бог,
а тие ќе бидат Мој народ“ (Ерем. 31: 33; Јн. 6: 45). И Павле, покажувајќи го ова предимство на
едното над другото, вели дека тој го добил законот напишан не на камени плочки, туку врз телесните
плочки на срцето (2 Кор. 3, 3). Но кога, по минувањето на многу време, едни се оддалечиле од
правото учење, а други од чистот животата на животот и нравственоста, тогаш повторно
настанало писменото поучување.“2
Значи, Преданието во секој случај претходи на Светото Писмо, а Светото Писмо е дадено поради
нашата падната природа, нашата немоќ. Светото Предание е сето она што не е запишано во Светото
Писмо, односно, животот на сите старозаветни и новозеветни личности, апостоли, пророци, маченици,
исповедници кои пострадале за Христа, описот на тоа какви дела вршеле тие, каде проповедале, каква
била нивната проповед, како и каде се собирале на молитва, ритуалите кои притоа ги извршувале, во
што верувале, како го завршиле својот живот итн. Свето Предание се и пишаните дела на Светите
Отци, без разлика дали тие се апостолски ученици (како посланијата на св. Игнатиј Богоносец (33-106)
до Римјаните или Ефесјаните), или подоцнежни Христови следбеници (пр. беседите на св. Јован
Златоуст, делата на св. Василиј Велики и др), како и пројавувањето на Божјата милост преку чуда и
1

Дела 8:18,19 А Симон, кога виде дека Духот Свети се дава со полагање раце од апостолите, им донесе пари, и им
рече: „Дајте ми ја и мене таа власт, та над кого и да ги положам рацете, да Го прими Духот Свети!”
2

Прва беседа на Евангелието по Матеј.

32

знаци. Најпросто кажано, Свето Предание е сето постоење и сиот живот на Црквата раководена од
Светиот Дух т.е. што се случувало со неа во периодот од нејзиното создавање (33 год. од Христа), до
ден денешен, како и она што се случувало со верниот Божји народ во Стариот Завет.

Дали Светото Предание на Православната Црква е она вистинското
дадено од Апостолите?
Откако на Протестантите ќе им се приложат сите овие докази и факти дека Светото Писмо е
производ на Црквата и дека не е единствено мерило за вистината и верата, тогаш тие, гледајќи ја
својата заблуда, почнуваат да поставуваат банални прашања од типот на: Од каде знаеме дека тоа е
вистинското Свето Предание, а не некое човечко? Од каде знаеме дека тоа во текот на сиве овие
векови не се осквренило со еретичко учење? и сл. Сите тие прашања потекнуваат од една причина –
недоволно познавање на Светото Писмо и на Христовото учење, за кое велат дека строго се
придржуваат. Тогаш, ние прашуваме: А од каде вие, протестантите, знаете дека таа книга што ја
држите пред вас е вистинското Свето Писмо, а не некое подметнато, некое грешно? Од каде знаете
дека овие Евангелија и посланија, што Светите Отци ги канонизирале, се боговдахновени книги, а не
некои човечки филозофии?
Во минатото немало лабараториски уреди со кои би можело да се направи анализа на староста на
материјалот на кој биле запишани делата на апостолите, ниту пак имало печатари за умножување на
списите на апостолите (од каде знаеме дека при рачното препишување не е направен некој пропуст?),
туку според Светото Предание се знаело кои книги да бидат канонизирани. Во Црквата постоело
апостолско предание, примено непосредно од апостолите во текот на нивните усни проповеди. Па,
ако некој спис се согласувал со тоа апостолско предание и ако Црквата имала позитивни сведоци
кои ú го предале на Црквата посланието или евангелисто, тогаш Црквата, врз основа на тоа
сигурно мерило, знаела дека има работа со автентична книга, што може да влезе во канонот на
Светото Писмо. Но, ако содржината на понудената книга не била во согласност со апостолското
Предание, тогаш таа била отфрлана како апокрифна, подметната.1 Исто така, доколку во Светото
Предание се правеле обиди за да се подметне нешто што е „апокрифно“, не значи дека сега тоа треба
да се отфрли, како што не се отфрла ниту Светото Писмо, иако и денеска некои (Јеховините Сведоци)
си прават свои „апокрифни“ верзии на истото и го изопачуваат.
Но, од каде може да знаеме дали Црквата го запазила апостолското Предание во неговата
почетна чистота? Најкраткиот одговор е, дека Бог го запазил во Црквата, бидејќи ветил да го
стори тоа. Христос рекол дека ќе ја изгради Својата Црква и портите адови нема да ја надвладеат
(Мат. 16:18). Самиот Христос е глава на Црквата (Еф. 4:16), а Црквата е Негово Тело (Еф.1:22,23;
4:15,16). Ако Црквата би го загубила чистото апостолско Предание, тогаш Вистината би
престанала да биде вистина – бидејќи Црквата е солбот и крепилото на вистината (1 Тим. 3:15).
Црквата се заштитувала од еретичките учења повикувајќи се на апостолските корени на Светото
Предание (докажано преку апостолското преемство, т.е. фактот дека епископите и црковните
учители можат по историски пат да го докажат својот директен происход од апостолите) и
преку повикувањето на вселенскоста на православната вера (т.е. тоа дека православната вера е
истата таа вера која православните христијани секогаш ја пазеле насекаде и секогаш во
историјата). Апостол Павле го вели следното за христијанското Предание: „Ве пофалувам, браќа,
зашто во се си спомнувате за мене и ги држите преданијата (paradoseis) така како што сум ви ги
предал (paredoka, глаголна форма на paradosis)“- вели тој (1 Кор. 11:2). Но, од каде најпрво ги
примил тие преданија св.ап.Павле? „А јас го примив од Господа она, што ви го предадов (paredoka)“
1

Црквата и сектите – Лазар Милин 173 стр. (Ѓаконија 1999 год.)

33

(1 Кор. 11:23). Ете тоа го има во предвид Православната Црвква, кога говори за апостолското
Предание – „за верата која им е предадена (paradotheise) на светиите“ (Јуда 1:3). Источник (извор)
на тоа Предание е Христос, тоа е предадено лично од Него на апостолите преку сето кажано и
сторено од Него, кое, ако беше запишано, „не би можеле да се сместат во целиот свет напишаните
книги“ (Јован 21:25). Апостолите го предале тоа знаење на целата Црква, а Црквата, бидејќи
пазителка на тоа сокровиште, станала на тој начин „столб и тврдина на вистината.“ (1 Тим.
3:15).1
Дали тоа старо Свето Предание, наследено од апостолите, е зачувано до денес? Да, зачувано е,
бидејќи и тоа подоцна поминало во писмена форма. Тоа се:
1) старите символи на верата што постоеле во разни помесни цркви, кои на различни начини ја
исповедаат суштински секогаш истата вера, а се составувани уште од апостолските времиња, па
подоцна во Црквата се заменети со Никео-Цариградскиот символ, зачуван во целата Црква до денес
и кој се чита јавно и многу пати заеднични на секоја литургија2;
2) Светото Предание е зачувано во апостолските правила, усно предадени на Црквата од
апостолите, а кои ги забележиле апостолските ученици или нивните најблиски наследници;
3) Светото Предание дошло до израз во одредбите и правилата на вселенските и помесните
собори;
4) тоа е исто така зачувано во многу стари литургии, од кои некои потекнуават од апостолите
или пак нивните ученици, а во кои е изразена општата вера на Црквата и начинот на
богослужението;
5) Светото Предание е зачувано и во најстарите маченички акти што ги запишувале
современиците на најстарите маченици;
6) списите на старите отци и учители на Црквата исто така во себе го чуваат преданието
наследено од апостолите;
7) на крајот, Светото Предание е зачувано во целокупниот практичен живот на Црквата. Таа
се управува според Светото Писмо и Светото Предание.3

1

Свещеник Иоан Уайтфорд - SOLA URA („Единствено Писанието“)
Првиот Вселенски собор свикан во Никеја од страна на Константин Велики го осудува Ариј и неговите следбеници кои
почнале да распространуваат ерес дека Бог постоел пред да биде створен Синот Божји, и дека Тој створил сè од ништо,
вклучувајќи го и Синот Божји. Најсилен одбранбен став завзел св.Атанасиј Велики, кој истраел на Никејското решение
омоусиос (οµοουσιος-едносуштен), кое го одредува Синот како битие Кое има иста суштина како и Отецот, Го утврдува
Синот или Логосот Божји не на страна на створеното, како што велел Ариј, туку на страната на нествореното и
Божественото. Св. Атанасиј ја потврдува Божјата трансценденција во неговата слобода во однос на светот, тврдејќи дека
светот не морал ни да постои и дека Бог Творецот не ни морал воопшто да ствара, туку дека стварањето е израз на
Неговата слободна волја и љубов. Св. Атанасиј за тоа пишува: "Доволно е да се знае дека Духот Свет не е творение".
Затоа и тој збор влегол во составот на Символот на верата. За да се даде концизно објаснување на нетварноста на Синот
Божји, го искористил зборот омоусиос (единосуштен), кој ние до ден денеска го користиме при Символот на
исповедањето на верата, кој бил официјално формулиран како одговор на аријанските напади.
3
Црквата и сектите – Лазар Милин 175 стр. (Ѓаконија 1999 год.)

2

34

Светото Писмо за Светото Предание
Апостол Јован вели дека не е сé запишано во Светото Писмо (Јован 20:30,311; Јован 21, 252),
затоа што тоа не е ниту идејата за пишување од страна на апостолите, а не е ниту физички возможно
да се постигне. Првенствено тие проповедале само усно, што може да се потврди во Делата
апостолски (8:40; 11:26; 14:6-7; 18:11; 19:8-10; 20:20,31; 28:30-31)3. Во прилог следат други Библиски
цитати, каде апостол Павле заповеда и бара од Христијаните да го чуваат Преданието што тој им го
предал, без разлика дали тоа било по писмен или усмен пат.
Марко 16:15
Па им рече: “Одете по сиот свет и проповедајте го Евангелието на секое создание“.
Господ, откако воскреснал, им вели на апостолите да одат и да го проповедаат Евангелието.
Можеби и не е така очигледно, но Самиот Тој им заповеда на апостолите да го пренесат Преданието
што го добиле од Него, односно, да ја разгласуваат добрата вест4. Во овој стих, Тој воопшто не
заповеда за пишување на Евангелија од страна на апостолите, како што некои веруваат, туку
посочува на усниот збор (Преданието) со кој ќе се објавува благата вест (не вели пишувајте, туку
проповедајте), затоа што кога го рекол тоа, пишувањето на ниту едно од Евангелијата не било ниту
започнато, а камоли, пак, завршено. Во тоа време апостолите немале во план да напишат ниту една од
книгите на Новиот Завет и сé до пишувањето на првото новозаветно дело, верните христијани се
раководеле во верата само со Преданието (усната проповед на апостолите) и Стариот Завет
(Септуагинтата), кој сеуште не бил канонизиран.
1 Коринтјаните 11:23
А јас го примив од Господа она, што ви го предадов.
1 Коринтјаните 15:1:2
Браќа, ви напоменувам за Евангелието, Кое ви го проповедав, а кое вие го примивте и во Кое
стоите. Преку Него и се спасувате, ако Го држите како што ви проповедав, освен ако не сте
поверувале напразно.
1 Коринтјаните 11:1
Угледајте се на мене, како што и јас на Христа!
1

Јован 20:30,31 И многу други чуда изврши Исус пред учениците Свои, што не се запишани во оваа книга. А овие се
запишани за да поверувате дека Исус е Христос, Синот Божји, и верувајќи да имате живот во Неговото име.
2
Јован 21, 25 А има и многу други работи што ги изврши Исус и кои, ако би се напишале по ред, ми се чини не би
можеле да се сместат во целиот свет напишаните книги. Амин!
3
Дела 8:40 Филип се најде во Азот, од каде што тргна во обиколка, проповедајќи го Евангелието по сите градови,
додека не стигна во Кесарија.
11:26 И цела година тие се собираа во црквата и поучуваа големо мноштво луѓе.
14:6,7 се засолнија во ликаонските градови Листра и Дерва и во нивната околина. Таму почнаа да го проповедаат
Евангелието.
18:11 Тој (апостол Павле) остана таму (во Коринт) една година и шест месеци и ги поучуваше во словото Божјо.
19:8-10 Потоа Павле влезе во синагогата, и тука три месеци смело проповедаше и расправајќи ги уверуваше за царството
Божјо. Но, бидејќи имаше некои жестоки противници на верата, кои говореа лошо за патот Господов пред народот, Павле
се оддели од нив, ги одвои учениците и секојдневно расправаше во училиштето на некој си Тиран. Тоа траеше цели две
години, така што сите жители на Азија, како Јудејците, така и Елините, можеа да го слушаат словото за Господ Исус.
20:20,31 дека не пропуштив да ви соопштам ништо од она што е полезно и да ве поучувам на јавни места и по куќите...
помнете дека цели три години дење и ноќе не престанував со солзи да поучувам секого од вас.
28:30,31 Павле остана таму цели две години во посебно најмена куќа и ги примаше сите, што доаѓаа кај него,
проповедајќи го царството Божјо и учејќи за Господ Исус Христос наполно слободно, и никој во тоа не го
спречуваше.
4
Евангелие (ευαγγελιον) е грчки збор што значи „добра вест“, „блага вест“.

35

Апостолите, во конкретниов случај – апостол Павле, потврдуваат дека светото Откровението го
примиле од Бога, а потоа го предале на верните христијани – Свето Предание - и дека тоа треба да се
држи. Исто така, апостолот не вели дека треба да се угледаме на Христос, туку на него, како што тој
се угледал на Христа. Токму тука уште еднаш се потврдува ланецот на Светото Предание – апостолот
го врши она што Го вршел Христос, учениците на апостолот го вршат она што го виделе во својот
учител и така сé со ред до ден денеска.
1 Коринтјаните 11:2
Ве пофалувам, браќа, зашто во се си спомнувате за мене и ги држите преданијата така како
што сум ви ги предал.
2 Солунјаните 2:15
И така, браќа, стојте и држете ги преданијата што ги научивте било преку нашето слово, било
преку нашето послание.
2 Солунјаните 3:6
Ви заповедам, браќа, исто така во името на нашиот Господ Исус Христос, да се двоите од секој
брат кој живее неуредно, а не според преданието што го добивте од нас!
Од овие три стиха на апостолот, упатени до Црквата во Солун и во Коринт, јасно е посведочено
дека уште од апостолско време постоело Светото (Апостолско) Предание и тоа било пазено од страна
на Христијаните, за што ним им било и заповедано. Дури апостол Павле вели дека верните треба и да
се одвојат од оној кој не живее според преданието што го добиле од него и останатите Христови
ученици.
Марко 4:34
И без параболи не им говореше, а на учениците Свои насамо сé им објаснуваше.
Господ Исус Христос 3 години од Својот живот ги минал во усна проповед и, како што сведочи
Светото Писмо, Тој најчесто на народот им говорел во параболи, а потоа на своите ученици насамо
им го објаснувал нивното значење. Иако во тие години Христос изрекол многу параболи и држел
многу проповеди, сепак во Новиот Заповет се запишани само неколку, при што на некои од нив
Евангелистите не им го запишале значењето (на пример, параболата за Царството Небесно споредено
со синапово зрно кое се сади и израснува во големо дрво и со квас кој жена го става во три мери
брашно, параболата за петте разумни и петте неразумни девојки итн.). А зошто Евангелистите
воопшто би ги пишувале неопределувајќи го нивното значење, ако тоа усно не го објасниле на
верните, т.е. усно го пренеле она што го чуле од Христос? Секој збор од Светото Писмо е со длабоко
значење и открива многу повеќе од она што ни е очигледно, па и од овој стих може да се забележи и
уште еден факт – Господ Исус Христос само на одредени луѓе им дал власт и разбирање на тајните
Божји, а не како што Протестантите тврдат дека секој човек може непречено јасно да го разбере
Светото Писмо.
1 Коринтјаните 11:34
А другото ќе го наредам, кога ќе дојдам.
Апостол Павле, откако на Коринтјание им дава совети и заповеди како да се однесуваат во храмот
Божји кога се собираат на молитва, на крај додава дека останатите правила ќе им ги пренесе кога ќе
се види лично со нив. Гледаме дека апостолот им дал и други одредби за начинот на молење и

36

причестување, но тоа не е запишано во Библијата. А зарем тоа не е доволно важно и суштинско за
духовниот живот во Црквата?
2 Јован 1:12
Имам многу да ви пишувам, ама не сакам на хартија и со мастило, туку се надевам дека ќе
дојдам и лично ќе зборувам со вас, та нашата радост да биде целосна.
3 Јован 1:13,14
Имав да ти пишувам многу, туку не сакам да ти пишувам со мастило и перо, но се надевам дека
ќе те видам наскоро, и ќе разговараме лице в лице.
Исто така, и апостол Јован пишувал посланија (писма) само по потреба, па затоа нагласува дека
имал многу работи да каже, но не сакал тоа да го пренесе по писмен пат, туку усно. Токму тоа усно
пренесување е Свето Предание, затоа што неговите зборови биле боговдахновени, свети, и тој истите
усно ги предавал на верните, кои тоа предавање на поуки и совети го продолжиле и понатаму.

2 Тимотеј 1:13
Имај ги, како образец, здравите зборови, што си ги чул од мене, со вера и љубов во Христа
Исуса!
Битната поента во овој стих е тоа што апостолот вели дека оние зборови кои Тимотеј ги чул од
него, треба да му бидат образец како да живее во животот т.е. Светото Предание не е за отфрлување,
туку треба да се пази и да се живее според него.
1 Солунјаните 4:1
И така, браќа, ве молиме и ве заколнуваме во Христос Исус, онака, како што научивте од нас
како треба да живеете и да Му угодите на Бога, како што и постапувате, сé повеќе во тоа да
напредувате;
1 Солунјаните 4:6
и да не престапува и го измамува во тоа братот свој; бидејќи Господ за сето тоа се одмаздува,
како што ви зборувавме и сведочевме порано.
1 Солунјаните 2:13
Затоа и ние постојано Му благодариме на Бог, зашто кога го примивте од нас Божјото слово,
го примивте не како човечко слово, туку како Божјо слово (што всушност и е) кое и дејствува во вас
кои верувате.
Филипјаните 4:9
И она што го научивте, примивте, чувте и видовте во мене, тоа правете го, и Бог на мирот ќе
биде со вас!
1 Тимотеј 6:20
О Тимотеје, пази го она што ти е предадено, и клони се од нечисти и празни разговори и од
расправии на лажната наука.
Во овие стихови треба да се забележи дека апостол Павле поттикнува на живот според она што тој
усно го проповедал на верните, изразувајќи се со зборовите „научивте од нас“, „ви зборувавме“,
„примивте од нас“, „Божјо слово“ и др. Често пати протестантите знаат да речат дека овде под
37

„слово“ апостолот го подразбира пишаниот збор во неговите посланија, но, тие тврдења, како и
многубројните претходно, не се вистинити, од причина што апостол Павле во конкретното послание
(по писмен пат) им се обраќа на Солунјаните, и тоа за прв пат, та токму и затоа писмото е наречено
Прво послание на апостол Павле до Солунјаните. Значи, тој претходно им зборувал и усно ги
подучувал во Христовиот закон, без притоа да пишува нешто. А дури откако им го напишал тоа
послание, тој нагласува дека треба да се пази Светото Предание (усното слово што им било
предадено), како што гледаме од погорните цитати од Второто послание на апостол Павле до
Солунјаните. А во посланието до Тимотеј, јасно нагласува дека тоа Предание не само што треба да се
пази и да се живее според него, туку оние кои имаат примено власт од Бога (епископите,
презвитерите и ѓаконите) да го пренесуваат и на други верни, кои понатаму треба да го продолжат тоа
дело.

2 Тимотеј 2:2
и сé, што си чул од мене пред многу сведоци, предај го на верни луѓе, кои се способни и други да
научат.
Значи, тоа што апостол Павле усно („си чул од мене“) го пренел на Тимотеј, тој (Тимотеј) треба да
го пренесе (предаде) на други, а тие да го предадат понатаму. А Тимотеј, како што гледаме, навистина
го пренел Преданието на Коринтјаните:
1 Коринтјаните 4: 17
Браќа, затоа го пратив кај вас Тимотеј, кој ми е возљубено и верно чедо во Господ; тој ќе ви ги
напомни патиштата мои во Христос, како што учам насекаде и во секоја црква.
Горенаведените стихови се само дел од оние кои јасно и директно го потврдуваат Светото
Предание. Во Светото Писмо, од една страна гледаме дека Господ ги укорува фарисеите поради
занемарувањето на Божјите заповеди за сметка на нивните човечки преданија, од кои едните не и
штетеле на верата доколку се запазуваат (како што е миењето на рацете пред јадење), додека други и
наштетувале на верата (како што е посочено во 7-та глава на Евангелието по Матеј1), а од друга
страна гледаме дека индиректно им заповеда на апостолите да го пренесуваат Преданието, а тие
дирекно тоа им го заповедаат на верните христијани. Од сето тоа заклучуваме дека Светото Предание
е нешто сосема различно од човечкото предание, додека пак, човечкото предание, може да е, но и да
не е штетно за верата. Затоа, Светото Предание не смееме во никој случај да го исклучуваме, а она
човечко предание, кое дава искривена слика за Христовото учење, треба сосема да се отфрли, за
разлика од она што не наштетува на верата, кое може и да се задржи како традиција на културата и
националниот идентитет.

Христијаните (Светите Отци) од првите векови за Светото Предание

1

Матеј 7: 9-13 И им рече: “И така ја отфрлате Божјата заповед, за да го пазите вашето предание. Оти Мојсеј рече:
‘Почитувај ги татка си и мајка си’, и, Кој го злослови таткото свој или мајка си, со смрт да се казни.’ А вие велите: ‘Ако
некој каже на татка си или на мајка си: корван, односно, ветено е на Бога она, со кое ти би се ползувал ти од мене.’ И на
таков не оставате веќе ништо да направи за својот татко или до својата мајка, престапувајќи го словото Божјо со вашето
предание, што сте го предавале вие; и многу такви слични работи вршите.”

38

За да се провери вистинитоста и католичноста (универзалноста) на едно учење, треба да се
разгледа изворот и историскиот континуитет на тоа учење. Светите Отци на Христовата Православна
Црква, уште од времето на нејзиното создавање од страна на Основоположникот Господ Исус
Христос, го пазат она Предание што им е дадено од Христос преку Апостолите, а потоа преку нив,
целосно и неосквернето пренесено на идните генерации. Докажувајќи дека Ортодоксните Христијани
од првиот, вториот, третиот век, па сè до денеска, веруваат еднакво и неизменето во Светото
Предание, ќе наведеме нивни цитати, извадоци од нивните пишани дела, како потврда на
католичноста на верувањето во Светото Предание, како еднаков по достоинство извор на верата со
Светото Писмо.

Св Игнатиј Богоносец (30-106) и Св. Полкарп Смирнски (+155) –
биле ученици на апостолите и тие категорично верниците од нивно време ги советувале дека
треба да се пазат од еретичките учења и потполно да се потпрат на Апостолското Предание (Есевиј
Кесариски, Историја на Црквата, Книга 2:36).

Св. Климент I папа Римски (+97) Потоа почитта кон законот е воспеана, и благодатта на пророците е позната, и верата на
Евангелијата е утврдена, и Преданието на апостолите е сочувано, и благодатта на Црквата
ликува. (Послание до Коринтјаните 11)

Св. Иринеј Лионски (115-202) –
бил ученик на св. Поликарп кој бил непосреден ученик на апостол Јован.
Бидејќи има многу јасни сведоштва, не треба да ја бараме верата кај други, која можеме лесно да ја
примиме преку Црквата. Апостолите, како богати луѓе кои дале залог, во Црквата го даруваа сето
она што и припаѓаше на вистината. Таа е влезот во животот; сите останати се разбојници и
грабачи. Затоа, ние треба да ги избегнуваме, а со најголема љубов да ги сакаме нештата на
Црквата, затоа цврсто држете се до Преданието на вистината.
Проповедта за вистината предадена од Црквата во целиот свет на нејзините чеда (Доказ на
Апостолските проповеди, 98).
Вистинско знаење се доктрините на Апостолите и древната основа на Црквата низ целиот
свет, и карактеристичната манифестација на телото Христово според наследството од
епископите, преку кое тие ги предале на Цркватa која постои на секое место, и кои стигнале до
нас, се чувани и запазени без никакво преправање на Писмото, со комплетен систем на доктрини, и
ниту додавање ниту кратење (на вистината во која таа верува); законскo и усрдно толкување во
хармонија со Писмото, двете без опасност и без хулење, и над се, тоа се согласува со презначајниот
дар на љубовта, кој е подрагоцен од знаењето, пославен од пророштвата, и кој ги надминува сите
други дарби од Бога. (Против ересите, книга 4, глава 33)
Оние кои не го знаат Преданието, не можат да ја најдат вистината во Писмото. (Adv.
haeres. III, 2; ср. IV, 6.)
Што би било Апостолите да не ни ги оставија своите писанија (Светото Писмо)? Зарем не би
требало да го следиме поредокот на Преданието, кое тие го оставија на оние, на кои и Црквата им ја
доверија? Овој поредок го следат многу варварски племиња, кои, поверувајќи во Христа, го имаат
спасението, напишано во душите нивни со Духот, без хартија и мастило, и грижливо го чуваат
39

древното Предание... Таквите луѓе, поверувајќи без Писмо, се сметаат за варвари заради наречјето, но
што се однесува до учењето, наравот и животот, тие по вера се многу мудри и Му угодуваат на Бога,
проведувајќи го животот во секоја правда, чистота и мудрост. Ако било кој застане да им проповеда
лажно еретичко учење, тие веднаш би ги затвориле ушите, и би избегале далеку, несакајќи ниту да ја
чујат богохулната беседа. Така тие, утврдувајќи се на древното апостолско Предание, не пуштаат до
умот свој никаква суета. (Adv. haeres. III, 4, 1 и 2; ср. ib. III, 3; „Светото Писмо е првиот пишан облик
на Преданието".) – Забелешка: во минатото само малкумина привилигирани христијани имале
Библии и биле учени да читаат писмо.

Св. Иринеј Лионски (115-202) и Св. Климент Александриски (150 - 216) –
Тие, кои го толкуваат Светото Писмо без помош од Црковното Предание, кратат голем дел од
битната вистина. (Строматис, стр.7)

Тертулијан (150-220) Треба да биде јасно дека секаде каде што вистината на Христијанските ученици и верата се
присутни, таму исто така ќе се најде вистината на Писмата и на нивното објаснување, и на сите
христијански преданија (The Demurrer Against the Heretics)
Св. Иполит Римски (170-236)
Сега, пак, покренат од љубовта кон сите светии (верните), дојдовме до главното од она
Предание кое ú припаѓа на Црквата, та и оние коишто добро научени го чувале Преданието кое
постои до сега, следувајќи на изложувањето што го донесуваме ние, и откако го сфатат тоа, да
бидат утврдени (во Преданието)... (Апостолко Предание глава 1)

Ориген (185-250) –
Нека се чува црквеното Предание, кое по пат на преемство е предадено од Апостолите, и кое до
сега пребива во црквите. Само на онаа вистина и треба да се верува, која по ништо не се разидува со
црковното апостолско Предание. (De princip. I, 2.)
Не треба да се отстапува од првобитното и црквено Предание, и да се верува на Писмата подруго
од тоа како по пат на преемство ни го предале Божјите Цркви. (In Math. 29.)

Свети Кипријан Картагински (200-258) –
Ако се обратиме кон изворот на боженственото Предание, веднаш ќе престанат човечките
заблуди. (Послание 74)

Св. Стефан I, папа Римски (+257)
Нека не воведуваат новини, туку да го пазат Преданието.

Св. Атанасиј Велики (295-373) –
разобличувајќи го личното сфаќање на Писмото од страна на Ариевците, пишува:
Ако ние ја разгледаме компетентноста на онаа вера која ние, Христијаните, ја имаме, и ја
употребуваме како правило, се однесува на нас, како што Апостолите учат за читањето на
вдахновеното Писмо. Христовите непријатели, кои ја игнорираат оваа компетентност заскитале
40

од патот на вистината и се сопнале на камен за сопнување, мислејќи подруго од она што треба да
го мислат… Оставете нé нас да гo запазиме генералното толкување на верата, потврдувајќи дека
она што тие го имаат погрешно протолкувано, има правилно толкување (Против Ариевците
3:28,35).
Да погледнеме на самото Предание, поуки и вера на соборната Црква од самиот почеток, кој
Логосот ги даде (edoken), Апостолите ги проповедаа (ekeryxan), а Светите Отци ги зачуваа
(ephylaxan). На ова Црквата е основана (tethemeliotai)!
А на друго место против еретиците вели:
Да се задоволиме со фактот дека ова не е учење на Католичката1 (Соборна) Црква, ниту пак
Отците го поддржуавле ова. (Послание 59:3).
Што се однесува до Никејскиот собор, тоа не беше обична средба, туку беше свикан поради
недоложна потреба и за разумна намера... Така што верувањата на Соборната Црква притоа ги
исповедаа, за да покажат дека нивните мненија не беа новововедени, туку Апостолски, и тоа што
го запишаа не беше нивно откритие, туку беше истото што беше кажано од Апостолите
(Соборот во Ариминија и Селеција 5).

Св. Василиј Велики (330-379) објаснува дека Светото Предание се чува непроменето преку Светиот Дух:
Преку Светиот Дух доаѓа нашето враќање во рајот, нашето вознесение во Царството Небесно,
нашето враќање како посинети синови, нашата слобода да Го нарекуваме Бога наш Отец, нашето
оспособување за причестување со благодатта Христова, нашето нарекување деца на светлината,
нашето заедничарење во вечната слава, и, со еден збор, нашето донесување до состојба на “полн
благослов” (Рим. 15:29), и во овој свет и во идниот век…
Некои од догмите и евангелските вистини (кеrygmа) кои се зачувани во Црквата, ги имаме од
пишаните поуки, додека, пак, други ги имаме примено усно од Апостолското Предание преку
зачуваното наследство. Тие ја имаат истата веродостојност и сила како и пишаните текстови.
Ова никој не смее да го негира, никој и никогаш, кој е барем малку упатен во Црковната практика.
Ако направиме обид да ги отфрлиме таквите преданија како да немаат пишан авторитет, врз
основа дека нивната важност е мала, ние ненамерно ќе му наштетиме на Евангелието или побрзо
со нашите заеднички толкувања ќе го сведеме само на ништожно изразување (Правило 97. За
Светиот Дух глава 27)

Св. Кирил Ерусалимски (315-386)
Чувајте го ова Предание неосквернето, и чувајте се себеси од престапи. Не одлачувајте се од
Причеста, не лишувајте се, преку нечистотијата на гревовите, од овие Свети и духовни Тајни. (За
Светите Тајни).

Св. Григориј Ниски (335-394) –
1

Зборот „католичка“ потекнува од грчкиот збор католикос (καθολικός), кој е составен од два збора ката (во согласност
со) и холос (целото). Под католик се подразбира соборност на целата црква, но не само од крај до крај на земјата, туку
соборност на сите православни христијани од почетокот на светот до неговиот крај. Во таа соборност се вклучени живите
верници, оние верници кои веќе се починати од почетокот на светот, и оние православни верници кои ќе се родат до
крајот на светот.

41

Го имаме Преданието наменето за нас од (Светите) Отци како наследство од апостолската
последователност и предадена преку светиите. (Против Евномиј, Книга 40).
Во неговото разобличување на Евномиј (еретик) го дава контрастот на Црковното разбирање на
Писмото со еретичкото лично расудување:
Бидејќи нивното изложување е изречено без да биде докажано и без да биде одобрено, кој е толку
неразумен и бесчовечен за да ги смета поуките на евангелистите и апостолите, и на оние кои
последователно блескаат како светила во Црквата, со помала сила од овие недокажливи
бесмислености? (Против Евномиј 4, 6)

Св. Епифаниј Кипарски (310-403) –
Потребно е да се држиме до Преданието затоа што невозможно е сé да се најде во Светото
Писмо. Светите Апостоли некои работи ни ги предале преку пишано слово, додека пак некои говорејќи. Како и да е, ниту еден од светите зборови нема потреба од алегориско толкување на
нивното значење, но тие имааат потреба од испитување и восприемање на силата на секое
тврдење. Но, Преданието мора да се користи, исто така, бидејќи не е сé достапно од Светото
Писмо. Бидејќи светите апостоли некои работи ни ги пренеле преку Писмото, но некои преку
Преданието, како што св.ап. Павле вели *така како што сум ви ги предал преданијата * (1 Кор
11:2) и на друго место *како што учам, и го изнесов Преданието во црквите* (1 Кор 4:17) и * ако Го
држите Преданието како што ви проповедав, освен ако не сте поверувале напразно* (1 Кор 15:2)
(Панарион 61 Haeres. 60, сар. 6.; ср. ib. 55, 61 и 75.)

Св.Јован Златоуст (354-407) Апостолите не ни предале сé преку Писмото, туку многу работи предале ненапишано, но и едното,
и другото се еднакво достојни за верата. Затоа ние сметаме дека достојно е да му веруваме и на
Преданието. Ако има Предание - не барај ништо повеќе (4 Беседа на 2 Солунјани).

Блажени Јероним (347-420)
Најдобриот совет што можам да ви го дадам е овој: Црковните преданија - особено кога тие
не се во спротивност со верата - треба да се проучуваат во форма во која претходните генерации
ни ги пренеле. (Писма)
Блажени Августин (354-430) –
Во однос на епископите кои биле пред нас, луѓе кои ги држеле овие Божествени зборови верно и
незборавливо…. Тоа што тие го нашле во Црквата, тоа и го пренеле; тоа што го научиле, го
кажале; тоа што го примиле од Отците, тоа и го пренеле на чедата. (Против Јулијан 2, 19:34)
Но, во однос на тие обреди за кои ние внимателно се придржуваме и кои целиот свет ги држи, а
кои произлегуваат не од Писмото, туку од Преданието, дадено ни е да разбереме дека тие се
дадени и наложено е да се пазат, или од страна на самите апостоли или од страна на потполните
собори, авторитет кој има мошне витално значење во Црквата. (Писмо од Августин до Јануариус)

Св. Амвросиј (338-397) и Блажени Августин (354-430) Преданијата на Писмото се неговото тело; Црквата е негово тело. (Коментар на Лука)

42

Ние учиме за Христа од Писмото, а од Писмото учиме и за Црквата. Ако Го прифаќаш Христа,
зошто тогаш не ја прифаќаш Црквата? (Еп. 105)

Св. Кирил Александриски (313-444) –
Му благодариме на Бога, Спасителот на светот, радувајќи се еден со друг дека нашите Цркви
имаат вера според Божествено инспирираното Писмо и во согласност со Преданието на нашите
Свети Отци. (До Јован Антиохиски 39).
Ги прочитав овие ваши свети зборови, и најдов дека и ние не мислиме подруго, зашто „еден е
Господ Една е верата Едно е крштението" (Еф 4:5), ние го прославивме Бога Спасителот на сите,
поздравувајќи се еден со друг, зашто верата во нашите и ваши Цркви е сагласна со
боговдахновеното Свето Писмо и Преданието на нашите Свети Отци.
Јас во сето тоа го следам учењето на Светите Отци , а особено меѓу нив блажениот и најславниот
наш Атанасиј, со цел да не искривам нешто (од учењето на Христа)...
Би можел да ти соберам многу сведоштва (Отци) кои ја потврдуваат вистинитоста на тие мои
зборови... На било кој начин не можеме да трпиме некој да ни ја потресува верата или Символот на
верата, кој е издаден од нашите Свети Отци собрани во Никеа.
А на тоа што некои од оние кои имаат обичај да го искривуваат она што е право, ги извртуваат
моите зборови онака како ним им одговара, нека вашата светост не се чуди, знаејќи дека сите
еретици во боговдахновеното Свето Писмо наоѓаат потпора на своите заблуди, извртувајќи го
со своите расипани мисли она што е право (вистинито) соопштено од Духот Свет, и на таков
начин собирајќи на својата глава неугаслив пламен. (Кирилово изложување на верата, 433 год.)

Св. Викентиј Лерински (+ 450) –
Го изразуваме нашиот восхит на понизноста и светоста на тој Собор, така што преку бројот
на свештениците беше толку велик, а поголемиот дел од нив епископи, толку начитани, толку
учени, така што речиси сите беа способни да земат удел во дискусијата за доктрините, кои, заради
околностите поради кои биле собрани, можеби изгледа како поттик за да донесат некоја одлука врз
основа на својот авторитет, сепак тие ништо ново не измислија, ништо не си претпоставуваа,
ништо за себе не си присвоија, туку го користеа секое можно внимание за на поколенијата да не им
пренесат ништо ново, туку она што тие го примиле од своите Отци. И не само што
задоволително располагале со суштината која им била дадена, но тие и поставиле пример за оние
кои ќе дојдат после нив, како и тие треба да се придржуваат до учењето на светата древност и
да ги осудат лукавствата на паганските новитети (Commonitory 31:82)
Бидејќи ќе биде многу еднообразно, во овој размер, да го пресметаме наследството на сите
Цркви, ги збунуваме сите оние, кои на кој било начин, дали преку злобно себезадоволување, преку
славољубие, или преку слепило и развратни мисли, се собираат на неодобрени состаноци; ние го
правиме ова преку укажување дека Преданието произлегува од Апостолите, од превеликата,
предревна и универзално позната Црква, основана и организирана во Рим од многуславните
Апостоли Петар и Павле; исто така потенцирајќи ја верата која е проповедана на луѓето, која
стигнува до нашето време преку значењето на наследството на епископите. Тоа е прашање на
неопходност дека секоја Црква треба да се согласи со оваа Црква врз основа на нејзиниот истакнат
авторитет, дека , верните насекаде, дотолку што апостолското Предание кое е запазено
последствено од тие (верни мажи) кои постојат насекаде. (Против Ересите 3,3:2).

43

Бидејќи канонот на Светото Писмо е комплетен и доволен самиот за сé, и дури повеќе од
доволен, која е потребата тогаш да се придружи на него авторитетот на Црковните толкувања?
Од оваа причина – затоа што, поради длабочината на Светото Писмо, сите не го прифаќаат во
една и иста смисла, но некои неговите зборови ги разбираат на еден начин, некои на друг; така
што доаѓа дека може да се протолкува на толку начини колку што има толкувачи. Новатиј го
толкува на еден начин, Савелиј на друг, Донатиј на трет, Арие, Евномиј, Македониј, на четврти,
Фотиниј, Аполинариј, Присцилијан, на сосема друг, Јовинијан, Пелагиј, Селестиј, на сосема друг, и на
крајот Несториј на сосема подруг. Така што многу е потребно, поради толку големата збрканост
на толку многу грешки, правилото на точното разбирање на пророците и апостолите да биде
усторено во соодветност со правилото на Црковното и Соборното толкување. (Commonitory 2:5)
Св. Лав Велики (+461) Неучејќи ништо ново, туку вметнувајќи ги во срцата на сите оние нешта кои отците со
преподобен спомен учеа со еднаква проповед ... Така, ние не проповедаме ништо друго освен она што
сме го примиле од нашите претходници. Во сето тоа, и во правилото на верата и во почитувањето
на редот, нека древниот пример се почитува.

Ава Доротеј (505-620) –
Сте виделе ли, велат тие, некој опрелестен од погрешно учење, загинувајќи од неправилен избор
на аскетски подвиг? – Тогаш знај дека се следел самиот себе, неговото сопствено разбирање,
неговите сопствени мислења, а не учењата на Светите Отци. (Петта поука)

Св. Исидор Севилски (560-636) Така, ерес е од грчкиот збор што значи "избор" ... но нам не ни е дозволено да веруваме што ќе
избереме, ниту да го избереме она што некој друг верувал. Ги имаме Божјите апостоли како
авторитети, кои не избрале во што ќе веруваат, туку верно ги пренеле Христовите учења. Значи,
дури и ако ангел од небото проповеда поинаку, тој треба да се нарече анатема.

Св. Агатон, папа Римски (577-681)
Накратко ќе ве запознаеме со божествено наложеното благочестие, каква е силата на нашата
Апостолска вера, која ја примивме преку Апостолското Предание и преку Преданието на
Апостолските Понтифекси1, и тоа од петте свети општи синоди (вселенски собори), преку што
основите на Христовата Католичка (Соборна) Црква беа зајакнати и утврдени.
Бидејќи ова е правилото на вистинската вера, кое оваа духовна мајка на вашето најмирно
царство, Апостолската Црква на Христос, во благоденствите и во неволја секогаш го држела и
ревносно го бранела; кое, ќе биде докажано, со благодатта на Семоќниот Бог, никогаш не згрешило
од патот на Апостолското Предание, ниту пак таа (Црквата) беше осквернета со пропуштање
на еретички новитети, туку од почетокот ја прими христијанската вера од нејзините основачи,
началништвото на Христовите апостоли, и останува неизвалкано до крај, според божественото
ветувањето на Самиот наш Господ и Спасител.

1

Понтифекс (pontifex) – значи градител на мостови. Подоцна тој назив е употребуван за луѓе-пагани кои се занимавале со
религиски ритуали и принесување на жртви. Со тек на времето, римските императори си ја присвоиле титулата Pontifex
maximus. Исто така, понтифекс означува и лице кое е мост меѓу земниот и небесниот свет, па затоа некаде се користи и во
контекст на папите и епископите.

44

Ова е живото Предание на Христовите Апостоли, кое Неговата Црква насекаде го држи, кое
главно треба да биде љубено и негувано, и да се проповеда со доверба...1

Св. Јован Дамаскин (676-749) Ние не ги прекорачуваме вечните граници (δρια αιώνια), кои ги поставија Отците наши, туку ги
држиме преданијата (τάς παραδόσεις), како што ги примивме. Затоа што ако почнеме да го
расипуваме устројството на Црквата (την οίκοδοµήν της Εκκλησίας) макар и во најмалите работи,
тоа постепено ќе се разруши целото. (De imagin., Orat. II, 12; Р. gr. t. 94, col. 1297 V; cp. De imagin.,
Orat. III,41;col. 1356 С)
Го молиме народот Божји, народот свети, цврсто да се држи до црковните преданија (των
εκκλησιαστικών παραδόσεων). Затоа што со отфрлувањето од Преданието и на најмали работи, како
камења од зграда, набрзо ќе се сруши целата зграда. (Он, De imagin, Orat. I; col. 1284 A.)

Вториот Никејски Собор (787) Ако некој го отфрли целото црковно Предание, без разлика дали е пишано или непишано, да биде
анатема.
Оние, кои по примерот на нечестивите еретици, се осмелуваат да ги издвојат црковните
преданија и да измислуваат било каков вид на новина, или да отфрлат било што од она што и е
доверено на Црквата, или кои неправедно и насилнички планира уништување на било која од овие
преданија зачувани во Соборната Црква, треба да бидат казнети на следниов начин: ако се
епископи, уредуваме да бидат расчинети, а ако се монаси или мирјани, наредуваме да бидат
исклучени од заедницата.

1

Писмо прочитано на четвртото заседание на VI Вселенски Собор 680 год.

45

ДЕЛ IV
„Времето и знаците“
– факти или библиска фикција

Вовед
Иако покрај тоа што се јасни сите очевидни факти и докази за присутноста на Светото Предание
во Црквата од самото нејзино основање и повеќе од излишно е осврнувањето на небулозите запишани
во адвентистичката книга „Времето и знаците“ на г-дин Никола Тасевски, сепак, ќе направиме мала
анализа на она што е таму забележано како клевета против Православната Црква, која е послушна на
препораките на апостол Павле за придржување кон Светото Предание.

Неколку основни причини зошто книгата „Времето и знаците“ може да се смета
само како уште еден фиктивен роман на светскиот пазар (човечкото предание на
адвентистите)
Како и вообичаено, Ортодоксната (Православна) Христова Црква била гонета од своите
непријатели и ја леела крвта на мачениците, но денеска времето е такво што телесните гонења се
сведени на минимални, за разлика од првите векови на нејзината историја, и тие се заменети со
жестоки еретички напади од страна. Лукавиот отпадник – сатаната – обиколува како лав што рика и
бара некого да проголта (1.Петр. 5:8) со своите лажни пророци кои внесуваат погибелни кривоверства
(2 Петар 2:1), но Христијаните се предупредени да ги испитуваат духовите на таквите проповедници
(1 Јован 4:1), за да се заштитат од отпаѓање од верата. Како што рековме, Црквата отсекогаш била
послушна на апостолските совети, па така и овој пат послушанието ќе претходи на секое предвремено
донесување на заклучоци во корист на погрешното учење против Светото Предание, па затоа ќе го
„испитаме духот“ кој е внесен во книгата „Времето и знаците“.
Најпрво би требало да се разгледа какво учење е пласирано во дадената книга и како тоа
настанало. Г-дин Никола Тасевски е припадник на Адвентистичката вероисповед, која во светската
историја се појавува и „е организирана во 1863 година во Батл Крик, Мичиген, САД“1, од страна на

1

Историја на Адвентистичката црква – од сајтот на Адвентистичката црква во Р. Македонија

46

поранешниот баптист Вилијам Милер (William Miller, 1782-1849) 1. Милер започнал да проповеда
дека Христос ќе се врати на земјата во 1843 год., така што неговите следбеници, од кои мнозина си го
продале имотот, ја напуштиле работата, сметајќи дека сето тоа нема да им биде потребно, го
очекувале денот на Второто Христово доаѓање, кое никогаш не се случило. Значи, адвентистичката
заедница од самиот почеток плива во матни води. А според историјата што е дадена на веб сајтот на
оваа заедница во Македонија, која настанала како последица од реформацијата на римокатолицизмот, речено е дека „релативно новиот датум на нејзиното основање не значи дека и
верувањата на христијаните-адвентисти се нешто ново. Адвентистичката црква се разликува од
останатите христијански цркви, но нејзините верувања се всушност најблиски на верувањата на
првите христијани, онака како што во Библијата тоа е забележано“ – се вели, а притоа не се наведува
ниту еден доказ дека тоа е навистина така. Доколку адвентистите навистина го знаеја Светото Писмо
и се придржуваа само до него, немаше да направат ваква основна суштинска грешка во изнесувањето
на историјата за појавата на нивната верска заедница. Имено, Самиот Господ Исус Христос му има
потврдено на апостол Петар дека ќе ја изгради Црквата Своја и вратите на пеколот нема да ја
надвладеат (Матеј 16:18), што значи дека од моментот на основањето на Црквата, па во иднина, таа
никогаш нема да престане да постои, ќе има историски континуитет, кој може да се потврди,
спротивно на учењето на адвентистите дека Црквата сé до нивното појавување не постоела. Така,
штом е јасно дека Христовата Црква е ненадвладлива и неразрушлива и дека нејзиниот прв
„роденден“ бил на Педесетница во 33 год. од Христа и дека до појавата на посочената протестантска
групација, таа прославила над илјада и петстотини „родендени“, значи дека тоа доведува до
разобличување на адвентистичката заедница и докажување дека таа не влече корени од Христа, а со
тоа, не го има ниту вистинското Христово учење, туку само некое негово обезличување и
приспособување на небогопросветлениот ум на адвентистичкиот основач Вилијам Милер. А основач
на Црквата не може да биде човек, туку само Господ, затоа што Христос е Главата на Црквата
(Ефесјаните 5:23).
Друга основна работа со која адвентистичкото учење се коси со реалноста и неговите
приврзаници ги претставува како контрадикторни самите на себе кога даваат отпор против Светото
Предание, е тоа што и тие всушност имаат предание, но не свето, туку човечко. Адвентистите, освен
Светото Писмо, ги почитуваат и ги сметаат за боговдахновени и пишаните дела и „пророштва“ на
Елена Вајт2, која ја сметаат за Божја „пророчица“, иако има очигледни сосема погрешни
„пророштва“, кои се дури и спротивни на Библијата. Така, Елена Вајт тврди дека пред потопот,
луѓето полово се измешале со животните и настанала некаква нова полу-човечка полу-животинска
раса, која Господ ја уништил со водата; дека Господ во 1844 год. влегол во небесното светилиште
(дата што никаде во Светото Писмо не се спомнува); дека светиите по воскресението ќе имаат крилја;
на многу места во своите пишани дела таа прво вели едно, а потоа го менува своето мислење – еднаш
вели дека гаврани го хранеле пророкот Илија, а потоа дека тоа го правел ангел; врши додавања на
Библијата, како тоа дека ангелите имаат златна картичка, со помош на која минуваат преку небесните
порти3, за на крај, како врв на сето тоа, да „прорече“ дека „човекот Исус Христос не бил Господ Бог
Семоќен“ (Писмо 32, 1999, цитирано во Адвентистичките Библиски Коментари, Том 5, стр. 1129) –
ерес над ересите!!! А тоа го потврдила и со нејзината поддршка на Албижанската секта4, која
Христос Го сметала за Божјо творение, а не за Бог.5 Меѓудругото, Елена Вајт се смета за една од
основоположниците на нивната верска заедница, бидејќи ги доработала теолошките филозофии на
1

William Miller Biography
Ellen G. White®: A Brief Biography
3
Елена Вајт е контрадикторна на Библијата – Изложување на поранешниот адвентистички пастор Сидни Кливленд и
поранешниот старец на адвентистичката заедница Роберт Сандерс (целосно изложување) / Изследователски проект Елън
Уайт
4
Albigenses
5
Ellen White, Great Controversy, Chapter 6, paragraph 1, p97
2

47

Вилијам Милер, а знаеме дека Основоположник на вистинската Црква, која на прав начин го слави
Бога (православно), е Самиот Господ Исус Христос.
Освртот на Светото Предание во книгата „Времето и знаците“ е направен само врз основа на една
книга, која накратко го изложува учењето на Светото Предание, а тоа е книгата „Црквата и сектите“
од протоереј-ставрофор д-р Лазар Милин. Зарем со една прочитана книга, може да се анализира
нечија теологија и верувања? Многу кажува тоа што воопшто не се земени делата на раните свети
отци на Црквата, кои говорат за Светото Предание, како што можевме да видиме од погорните
изложувања. Забележливо е, исто така, и испуштањето на битни историски факти и извртувањето на
истите. Очигледно е дека фрлање светло на историскиот континуитет и верата на раните Христијани
не би им било од корист на припадниците на адвентистичката заедница, па и на останатите
протестантски заедници, воопшто.

1. За Светото Писмо – Библија
Ќе направиме краток осврт и на ова поглавје од книгата „Времето и знаците“, осврнувајќи се само
на најочебијните невистини во неа, претставени како „факти“.
Г-динот Никола Тасевски, во своето изложување за Светото Писмо и како тоа настанало, прави
голема грешка, велејќи: За да го одбегнат терминот “апокриф”, кој има негативен призвук, нашите
браќа, православните теолози, кои го прифатиле библискиот канон заедно со апокрифите, за
апокрифните книги го вовеле терминот “дефтероканонски книги”, што би значело отприлика
“второканонски” или “секундарно канонски книги”, половично или нецелосно инспирирани, книги од
понизок ранг1. Историски неточно, затоа што православните теолози не го вовеле терминот
„дефтероканонски“, туку тоа го направил римо-католичкиот теолог Сикст Сиенски во Bibliotheca
Sacra2 во 1566, кој бил преобратен од Јудаизам во Римо-католицизам, со цел да ги означи оние книги
кои ги имало во Септуагинтата, а ги немало во Еврејскиот канон на Стариот Завет. Од тие причини,
во делата на Светите Отци на Црквата од раното Христијанство, кога зборуваат за оние старозаветни
книги, кои протестантите не ги признаваат, велат дека се добри за читање - анагиноскомене, како што
вели и св. Атанасиј Велики (295-373): Постојат и други писанија, покрај тие кои не се канонски
определени, (писанија) определени од Отците да ги читаат оние кои сакаат да пристапат кон
огласување и изучување на благочестието; тие се следните: Премудрост Соломонова и Премудрост
на синот Сирахов, и Естир, и Јудита, и Товиј, и така нареченото Апостолско учење и Пастирот. Да
нагласиме – раните христијани ја користеле Септуагинтата, а не потесниот канон, којшто денеска го
користат Протестантите. Според тоа, кој треба да ни е мерило за канонот на Светото Писмо – раните
Христијани, кои живееле со Христа и апостолите, или протестантите, кои за првпат на историската
сцена се појавиле дури 16 века по Христовото Воскресение? Кога веќе го спомнуваме св. Атанасиј
Велики, кој го составил првиот комплетен список на новозаветните книги во Воскресното послание
од 367 година по Христа, а понатаму одлучувањето за тоа кои книги ќе влезат во канонот на Новиот,
а и на Христијансиот Стар Завет, го вршеле Светите Отци на Православната Црква, со полно право
можеме да ги запрашаме адвентистите, а заедно со нив и сите останати протестанти: Според која
логика не ги признавате и почитувате Светите Отци на Православната Црква, а од друга страна
благодарение на нив вие денеска го имате Светото Писмо на располагање? Каде беа во тоа време
адвентистите и останатите протестанти да одлучат кои книги ќе влезат во канонот? И зарем на оние,
кои се припадници на Црква, која што „не е Христова“ (како што велите) т.е. православните, им бил
1
2

Времето и знаците, стр. 97.
Cambridge Histories Online - The Apocrypha and Pseudepigrapha of the Hellenistic period

48

даден Светиот Дух за да направат таква суштински битна одлука? Која опција и да се земе, сепак
излегува, народски речено, дека адвентистите и останатите протестанти се удираат „со свој камен по
глава“. Првата опција вели: ако Православната Црква, во која се членови и тогашните Свети Отци, не
била раководена од Светиот Дух во тоа време, тогаш ние денеска читаме лажна и небоговдахновена
Библија. А втората: ако Црквата била раководена од Светиот Дух, тогаш значи дека таа е вистинската
Црква, бидејќи една е верата (Ефесјание 4:5)1, која е вистина и е чувана во Црквата (1 Тимотеј 3:15)2,
а сите останати заедници, кои себеси се нарекуваат „цркви“, се лажни и не се утврдени на Христовата
вистина. Изборот за која опција ќе се одлучат, останува на адвентистите и останатите групи и
подгрупи на протестантски заедници.
Понатаму, г-динот Тасевски ни образложува зошто апокрифните книги, така наречени од страна
на протестантите, не се достојни за да бидат прифатени. Ни дава примери од книгата Товиј,
укажувајќи дека некои практики кои се запишани таму, се вражење и гатање3, а некои поуки –
спротивни на Христовата наука4. Тогаш ќе го запрашаме: зошто не го отфрли и посланието на св.
апостол Јуда, кој во деветиот стих го цитира еврејското апокрифно дело наречено „Мојсеево
Вознесение“, создадено врз основа на еврејски преданија? Или, пак, Второто послание до
Тимотеј, кое зборува за „тајниот“ документ - книгата Јанија и Јамврија, создадена врз основа
на усни еврејски преданија (2. Тим. 3, 8)?
Што се однесува, пак, на делот за милостињата, кој е оспорен од страна на авторот5, од редовното
и целосно читање на Светото Писмо, јасно станува дека тој воопшто не е спротивен на Христовото
учење. Имено, Товит 12:7-10 гласи: Правете добро и зло нема да ве снајде. Добра е молитвата кога е
сврзана со пост, милостина и праведност. Подобро е малку со справедливост, отколку многу - со
неправда; подобро е да делиш милостина, отколку да собираш злато. Милостината избавува од
смрт и може да очисти од секој грев. Оние што делат милостина и прават добри дела, ќе живеат
долго на земјата; а оние што грешат - непријатели се на својот живот. Истото тоа се вели и во
Изреки 15:27 Со милостиња и чесност гревовите се чистат, а смртта доаѓа преку гревот
(Римјаните 5:12)6, односно гревот води во смрт (Римјаните 6:16)7 и платата, што ја дава гревот, е
смрт (Римјаните 6:23). Значи, ако не правиме грев - нема да умреме духовно, зашто гревот е
оддалечување од Бога. Авторот за потврдата дека со милостиња се чистат гревовите, вели дека „е
далеку од Библиската вистина“8, но од наведените стихови повеќе од јасно е дека или Светото Писмо
не е прочитано како што треба или се прави обид за кроење на своја теологија, со цел да се оцрни
Православното Христијанство. Во двата случаја, пристапот е безобразен, кога станува збор за еден
„пастор“ и „теолог“.
Да, Евреите уживаат голема предност пред другите народи. Читавме дека тие на светот му го
дале Светото писмо и Христа како Спасител на грешниците. Марија, Еврејка, ни го родила
Спасителот; Христос, Евреин, е наш Спасител; пророците и апостолите, со кои е поврзано
Светото писмо, се Евреи. Првите христијани, кои го посеале семето на христијанството, се Евреи.
Значи, христијанството се родило во еврејството и без еврејството нема христијанство. И затоа,
1

Ефесјание 4:5 Еден е Господ, една е верата, едно е крштавањето.
1 Тимотеј 3:15 Црква на живиот Бог, столб и тврдина на вистината.
3
Товит 6:5, 8, 9 Распори ја рибата, извади го срцето, црниот дроб и жолчката и чувај ги! Ако некого го измачува демон,
или лошиот дух, тогаш пред таков маж или жена треба да се кади со срцето и црниот дроб и веќе нема да се измачува, а со
жолчката се намачкуваат очите, на кои има бели петна, и потоа човекот со такви очи оздравува.
4
Товиј 12:9 Милостината избавува од смрт и може да очисти од секој грев.
5
Времето и знаците, стр. 98 – Друг пример: “Милостината ослободува од смрт; таа чисти од секој грев“ (Тобија 12,9). –
Наполно погрешно. Никаква наша милостина и никакво наше добро дело не може да нé ослободи од смртта!
6
Римјаните 5:12 Гревот влезе во светот преку еден човек, а преку гревот – смртта.
7
Римјаните 6:16 Робови сте му на оној кому му се покорувате: или на гревот, кој води во смрт...
8
„Времето и знаците“ – Никола Тасевски, 99 стр.
2

49

ако некој треба да ни состави и да ни даде збирка на светите пророчки книги, да ни го даде светиот
канон на Божјата реч, да ни даде Библија, тогаш, секако, тоа им припаѓа на Евреите. И тие ни го
составиле и ни го дале канонот на Стариот завет со 39 канонски книги, ни ја дале еврејската
Библија која не содржи апокрифи - вели г-динот Никола Тасевски1. Точно е дека нашата света вера е
јудео-христијанска, во смисла што во времето пред Христа, вистинската вера ја имале Јудејците и тие
ги чувале пророштвата за Христовото доаѓање на земјата во човечка плот (тело), но по воскресението
на Христос, неговото учење се распространило насекаде и од тогаш нема веќе ни Јудејци, ни Елини
(Галатјаните 3:28 )2 и сите се едно во Христа. Значи, со настапувањето на Новиот Завет, предимство и
и власт има Црквата Христова, во која може да членува и Јудеец и Елин, без разлика, бидејќи
многуликата мудрост Божја ни се објави сега преку Црквата (Ефесјаните 3:10), на која неразделива
глава е Христос (Ефесјаните 5:23) и Јудејците ако не останат во неверието, ќе бидат прикалемени,
зашто Бог има моќ пак да ги прикалеми кон неа (Римјаните 11:23). А како што неколку пати
претходно уочивме, Црквата е столб и потпора на вистината (1 Тимотеј 3:15), па затоа и таа
одлучила кои книги ќе влезат во канонот на Новиот Завет, а исто така, таа одлучила и Септуагинтата
да се прифати. Овде треба да се нагласи дека Септуагинтата била преведена три века, односно околу
280 год. пред Христа, додека канонот на Стариот Завет Јудејците делумно го приклучиле околу 90
год. по Христа на Соборот во Јавне3, што јасно покажува дека и Христијаните од самиот почеток го
немале Јудејскиот канон, кој денеска протестантите го прифаќаат. Оние книги од Стариот Завет, кои
протестантите ги нарекуваат „апокрифни“, почнале да се отфрлуваат дури 16 века после Христа, така
што првата англиска Библија, позната како Генева, која не ги содржела овие писанија, се појавила во
1599 год4. Значи, сé дотогаш, христијаните ја користеле Септуагинтата како канон на Стариот
Завет, што може да се потврди и од пишаните дела на раните Свети Отци на Црквата: Дидахи
(учењето на дванаесетте Апостоли) кое потекнува од Христово време (I век), св. Климент I папа
Римски (+97) во своите дела се осврнува на книгите Мудрост Сирахова и Мудрост Соломонова, ја
анализира книгата Јудит и цитира делови од книгата Естир, кои се отфрлени од страна на
протестантите, потоа св. Јустин Философ (100–165), св. Иринеј Лионски (115-202), Тертулијан (150220), св. Иполит Римски (170-235), Ориген (185-250), св. Кипријан Картагински (200-258), блажени
Августин (354-430) и др*. Сликовито, Христовото учење и почитувањето на Септуагинтата меѓу
споменатите Свети Отци, од учител на ученик се пренесувало на следниов начин:
Св. Ап. Петар и Св. Ап. Павле è Св. Климент Римски
(Св. Климент бил ракоположен од св. Апостол Павле за папа на Рим)
Св. Ап. Јован Богослов è Св. Поликарп Смирнски è Св. Иринеј Лионски è Св. Иполит Римски
Св. Климент Александриски è Ориген
Св. Амвросиј Милански è блажени Августин

И сега повторно да ги запрашаме протестантите: Зошто, покрај толку јасни историски докази дека
раните Христијани ја користеле Септуагинтата, која ги вклучува и оние книги кои ги нарекуваат
„апокрифни“, ја отфрлаат и го прифаќаат Јудејскиот канон на Стариот Завет, кој не бил користен од
раните Христијани? Зошто не ја прифаќаат Септуагинтата, која ја користеле и Светите Отци кои го
одредиле канонот на Новиот Завет? Или, додека тие – Светите Отци - ја користеле таа верзија на
1

Времето и знаците, стр. 99 и 100
Галатјаните 3:28 Нема веќе ни Јудејци, ни Елини, ни роб, ни слободен; нема машко - женско; зашто сите вие сте едно
во Христос Исус.
3
Apocrypha - The Council of Jamnia
4
A Brief History of the Apocrypha
* Годините се дадени приближно.
2

50

Стариот Завет, не биле во право, ама кога решавале кои книги да влезат во Новиот Завет, тогаш биле
во право? Следствено на тоа, зошто не го признаваат авторитетот на Црквата, и покрај тоа што
Христос ја засака Црквата и се предаде Себе за неа, за да ја освети, очистувајќи ја со водна бања
преку словото; та да ја претстави пред Себе како славна Црква, која нема осквернување, или порок,
или нешто слично, туку да биде света и непорочна (Ефесјаните 5:25-27)? Или тоа, според некои
нивни критериуми, не се смета за грев и богоборство?

***
Поради сиве овие наведени разумни причини и разобличување на лажните историски факти,
излишно е детално да се анализира она што се тврди во книгата „Времето и знаците“, освен некои
делови, кои заради читателите, вреди да се разгледаат. Не би сакале да посветуваме особено
внимание на сентименталностите и демагогијата изнесена во ова пишано дело, затоа што теологијата
не се бави со такви методи за придобивање на поени, туку ќе се концентрираме само на директните
факти, кои најчесто се извитоперени од страна на авторот.

2. Библијата и Преданието
На самиот почеток, авторот на книгата прави грешка, која е својствена за недоволно упатените во
смислата и историјата на Светото Писмо.
Бидејќи Библијата е Божја реч, точна, вистинита и непроменлива, како и нејзиниот автор Бог,
Исус сите нè повикува: “Прегледајте го Писмото, зашто вие верувате дека во него (во Светото
писмо) имате живот вечен и токму тоа сведочи за мене.” И пак: “Ако е некој жеден, нека дојде кај
мене и нека пие. Кој верува во мене како што е кажано во Писмото, од неговата внатрешност ќе
потечат реки на жива вода” (Јован 5,39; 7,37.38). Нашиот Спасител, Исус Христос, нè повикува
темел на нашата вера и надеж, како и извор на нашето христијанство, да биде Писмото и само
Писмото.1
Точно дека во овој стих Господ вели дека треба да го читаме Писмото, но прашањето е: за кое
писмо зборува Господ? Доколку се придржуваме за слоганот Сола Скриптура, тогаш треба да го
применуваме она што го рекол Христос. Кога Тој се изјаснил на овој начин за Писмото, Новиот Завет
не ни бил почнат да се пишува. Тоа доведува до логичен заклучок дека Христос се повикува на
Стариот Завет и тоа не оној канон кој го утврдиле Евреите после Христовото Воскресение, туку на
Септуагината. А кога заклучокот на авторот е дека христијаните треба да се придржуваат само до
Писмото (објаснивме дека се мисли на Стариот Завет), зошто тогаш тој го прифатил и Новиот Завет,
за кој Господ никогаш и никаде, додека бил во тело на земјата, не рекол дека треба да ни биде
единствен извор на верата и зошто ја отфрла Септуагинтата? Каде е напишано дека ако се чита
Новиот Завет, човек ќе се спаси? И што се случува со ранохристијанската Црква и верниците во
првите три века, кои немале Свето Писмо какво што имаме ние денеска - како тие ја знаеле
Христовата вера? Речено е дека многуобразната премудрост Божја преку Црквата им е објавена на
началствата и властите небесни (Ефесјаните 3.10) - а не преку Библијата, која е производ на Црквата.
Црквата го чува Христовото учење, и секое толкување на Светото Писмо надвор од Црквата, ја губи
вистинската смисла и е испревртено. Само на оние што се внатре во Црквата им е дадено да ја знаат

1

Времето и знаците, стр. 101

51

тајната на царството Божјо (Марко 4:11-12)1. Господ не им рекол на апостолите да пишуваат, туку
усно да проповедаат за Него, да го предаваат Христовото учење (Матеј 10:7; Марко 16:15)2.
Авторот, меѓудругото, цело време нагласува дека треба да ја напуштиме татковската вера и да се
придржуваме кон Светото Писмо, што повторно доведува до една нелогичност. А што ако
татковската ни вера е токму онаа Христова вера? Зарем само затоа што нашите претци ја држеле,
треба да ја напуштиме, и покрај тоа што е вистинската? Јасно ни е од Библијата дека светиот апостол
Павле проповедал за Христа во нашата земја Македонија3 и усно го предал Христовото учење на оние
кои што поверувале, исто како и писмено, преку посланијата до Филипјаните и Солунјаните. Од
адресарот за верски заедници во Р. Македонија, знаеме дека адвентизмот во Републиката се појавил
во 1920 год.4, а во светот воопшто, за прв пат се појавил во Америка. Според тоа, зарем има некоја
логика, откако апостол Павле поминал голем дел од своето проповедање во Македонија, заедно со
апостолите Сила и Тимотеј, и откако напишал неколку посланија до Македонците, нашиот народ
целосно да се откаже од учењето, кое тој лично го проповедал, и да прифати другобожно учење, како
што тврдат протестантите? И зарем е можно Американците, на чиј континент во Светото Писмо не е
запишано дека апостолите воопшто и проповедале, да имаат поточно учење од она на нашите
простори? Дури и да го земеме тоа како вистина, еден друг факт го кажува спротивното.
Американскиот полуостров бил колонизиран од европејците во XV век5, а адвентизмот се појавил
дури во XIX век. Што се случува четири века пред појавата на нивната заедница и учење, каде е до
тогаш тој фамозен адвентизам и нивното верување во безброј испревртени теологии на просторот на
Европа? Зарем Христовата Црква е основана во XIX век? Повеќе од јасно е дека тие адвентистички
темели се поставени од човек, а не од Христа. Уште појасно тоа доаѓа до израз со фактот дека во
Македонија, од самиот зачеток на Христијанството, имало и има светители, маченици и исповедници
на верата, почнувајќи од апостол Урбан, кој бил епископ Македонски; св. Лидија Тиатирска Македонка, крстена со целиот дом од страна на апостол Павле; св. Паламон, епископ Хераклејски;
15-те Тивериополски маченици; св. маченичка Еликонида; св. Еразмо Охридски; св. Јустинијан
Прима; св. Климент и Наум Охридски и многу други, кои сите по ред се плукани од страна на
протестантските квази-цркви и самопрогласените просветители пастори, што е доказ дека
Христовото учење било задржано во Македонија, за разлика од адвентистичкото. Доколку сиве овие
светители се откажале од силата на вистинската вера, тогаш Господ немаше да им даде дарби на
чудотворство, на исцелување на болни, на прогонување на нечисти духови и сл.
Верата од една и националноста и историјата од друга страна, мора до крајни можни граници
да бидат изделени6 - ни советува г-дин Никола Тасевски, а само едно поглавие претходно ни го
тврдеше спротивното во однос на Евреите. Историјата на Црквата игра мошне значајна улога за
разгледувањето на развојот на Телото Христово и секој оној кој не сака да ја прифати, ја одрекува
само поради тоа што таа може да го разобличи неговото верување. Ние токму од црковната историја
дознаваме во што верувале раните Христијани, затоа што тие пишувале свои дела, кои станале дел од
историјата и од нив се црпат податоци каков бил животот на Црквата и што се случувало во тоа
време. Доколку не постои црковната историја, од каде ќе знаеме дека имало прогони против
1

Марко 4:11,12 И им кажа: „Вам ви е дадено да ја знаете тајната на царството Божјо, а на оние, надворешните, се ќе им
се кажува во параболи, за да гледаат со очи и да не видат; да слушаат со уши и да не разбираат; зашто се плашат да не се
обратат некогаш, па да им се простат гревовите.”
2
Матеј 10:7 И одејќи, проповедајте и кажувајте дека се приближи царството небесно;
Марко 16:15 Одете по сиот свет и проповедајте го Евангелието на секое создание.
3
Дела Ап. 16:9, 10 Преку ноќта Павле имаше видение: стоеше пред него еден човек, Македонец, кој го молеше и му
велеше: „Дојди во Македонија и помогни ни!” По тоа видение веднаш посакавме да тргнеме за Македонија, бидејќи
сфативме дека Господ не повикал таму да го разгласуваме Евангелието.
4
Христијанска адвентистичка црква (Црква на адвентистите на седмиот ден) во РМ
5
European Colonization of the Americas - New World Encyclopedia
6
Времето и знаците, стр. 103

52

христијаните, кои биле мачени и убивани поради своето исповедување на верата, и од каде ќе знаеме
дека св. Цар Константин го озаконил христијанството и со тоа го прекинал тој прогон? Ако не постои
Црковната историја, од каде ќе знаеме за ересите, кои се појавувале во минатото, и за чие решавање
биле свикувани Вселенски Собори? Ако не е Црковната историја, од каде ќе знаеме како и кога римокатолиците се отцепиле од Православните Христијани, а подоцна и протестантите од римокатолиците? Ако Црковната историја не е битна, зошто тогаш има голем дел на старо-заветни
книги.ж, кои ја одредуваат историјата за Израилскиот народ, и од страна на теолозите, без
разлика на верска припадност, се класифицирани како историски?1 Историјата отсекогаш имала
голема вредност во очите на верниците, но не било која историја, туку црковната. Најпознати
историчари, од чии историски дела денеска се знае што се случувало со Црквата во одредени
периоди, се: Евсевиј Кесариски (кој се нарекува „татко на Црковната историја“)2, Сократ Схоластик3,
Созомен4, Теодорет Кириски5, Захариј Митилински6, Евагриј Схоластик7 и многу други. Сите овие
историчари никогаш не биле негирани од страна на теолозите, та дури и самите протестанти, кога
сакаат да направат некој осврт на минатото, се повикуваат на нив. Дека историјата на Црквата не е
нешто „сатанистичко“, како што знае некој да ја претстави, докажува и фактот дека на самата веб
страна на адвентистичката заедница во Македонија, стои историја на нивната заедница. А постојат и
многу историчари од протестантската вероисповед, како Адолф Харнак8, Филип Шаф9, Јохан Карл
Лудвиг Гиеселер10 и др. Историјата е наука во која се изучува минатото, која се фокусира на
човечката активност во било која сфера, додека, пак, Црковната историја, како наука, е фокусирана
врз човечката активност во Црквата и самиот развој на Црквата и во неа се вклучени и сите дела на
теолозите и историчарите кои ги опишуваат настаните, кои се во нејзин контекст. Значи, и книгата на
г-дин Никола Тасевски, со тек на времето ќе влезе во историјата и ќе биде доказ за тоа каков став
имала адвентистичката заедница во Македонија или нејзин поединец, во однос на Христовото учење,
и што таа проповедала.

3. Светото Писмо и „Светото Предание“
Повторно на самиот почеток грешка, меѓутоа, овој пат тоа не е историска грешка, што во извесна
смисла може да биде допустливо, туку библиска грешка, што за еден професор и пастор на верска
заедница, кој ја презентира својата адвентистичка теологија „базирана“ на Библијата, и со тоа се
обидува да ја нокаутира туѓата, во случајов – православната, не е во никој случај допустливо. Иако
овој дел, кој ќе го прокоментираме, се однесува на римо-католицизмот (авторот вели – католичка, не
знаејќи дека всушност Православната Црква е католичка т.е. соборна, а онаа црква што ја спомнува е
Римо-католичка)11, сепак, кога се изнесуваат погрешни заклучоци и на Христос Му се калемат учења,
1

The historical books of the Old Testament
Eusebius, Ecclesiastical History / Eusebius of Caesarea: The History of the Martyrs in Palestine
3
Socrates
4
Salminius Hermias Sozomen
5
Biography of Theodoret, Bishop of Cyrus
6
Zacharias Rhetor
7
Evagrius Scholasticus, Ecclesiastical History (AD431-594)
8
Adolf Harnack - (1851-1930), German historian and theologian
9
Philip Schaff - (1819-1893), German-American theologian and church historian
10
Church History (1857)
11
Во Христијанскиот период пред 1054 год. се користел терминот Католичка Црква, што е далеку поразлично нешто од
Римо-католичка црква. Зборот католик доаѓа од грчкиот збор katholikos (καθολικός) кој е составен од два збора ката (во
согласност со) и холос (целото). Под католик се подразбира соборност, соборност на целата црква, но не само од крај до
крај на земјата, туку соборност на сите православни христијани од почетокот на светот до неговиот крај. Во таа соборност
се вклучени живите верници, оние верници кои веќе се починати од почетокот на светот, и оние православни верници кои
ќе се родат до крајот на светот. Во ранохристијанскиот период, дури и во времето на св. Павле, почнале да се појавуваат
2

53

кои не се Негови, а особено такви кои порекнуваат една од најсуштествените причини за доаѓањето
на Господа на земјата, не бива да се премолчи поради објективноста. Христовата црква е изградена
врз карпата на Божјата реч, врз Писмото1 - ни вели професорот. Но, Христос никогаш не го рекол
тоа, туку вели нешто сосема друго во Светото Писмо: Ти си Петар и на тој камен ќе ја изградам
црквата Своја, и вратите на пеколот нема да ја надвладеат (Матеј 16:18). Ова најчесто и римокатолиците го толкуваат погрешно, верувајќи дека Христос рекол дека Својата Црква ќе ја изгради
врз самиот апостол Петар, но тоа не е точно. Ако се вратиме само неколку стиха наназад: А Тој им
рече: „А вие, што мислите, Кој сум Јас?” Симон Петар одговори и рече: „Ти си Христос, Синот на
живиот Бог.” Тогаш Исус му одговори и рече: „Блажен си ти, Симоне, сине Јонин, зашто тело и крв
не ти го открија тоа, туку Мојот Отец, Кој е на небесата (Матеј 16:15-17), јасно ќе забележиме
дека апостол Петар имал вера дека Христос е навистина Син Божји, а Господ му потврдува дека тоа
Му го открил Отецот од небесата. Значи, Христовата Црква не е изградена врз карпата на Светото
Писмо, ниту пак, врз самиот апостол Петар, туку врз Петровата правилна вера во Христос,
Спасителот на светот, врз откровението што тој го имал за Него. Тоа значи дека и на Црквата,
основана од Самиот Христос, којашто Го исповеда за БогоЧовек и Син Божји, Небесниот Отецот ќе
продолжи да й ги објавува тајните Божји.
Понатаму, во книгата се продолжува повторно со историски неточни податоци, дека Светото
Предание „не е составен дел на Писмото“2, но ние во претходните неколку поглавја, преку
историјата на канонот на Светото Писмо и преку библиски цитати, видовме дека, всушност, Новиот
Завет е настанат од Светото Предание, кое му претходи, и дека дури и Господ и апостолите, а
особено директно и јасно се изразува апостол Павле, велат дека тоа треба да се чува и да се живее
според него3. Потоа, Апостолското Предание е споредено со апокрифните книги на кои „не им е
местото меѓу светите канонси книги на Божјата реч“4, а се испушта да се наведе фактот дека
всушност Светото Писмо е канонизирано од страна на Православните Свети Отци, кои врз
основа на Светото Предание одлучиле кои книги треба да влезат во канонот, зашто инаку без
Светото Предание тие не би знаеле да одредат кои од нив се апокрифни, а кои не се. Од друга страна,
самите апостоли имаат цитирано апокрифни книги, како што се тоа посланието на Јуда и 9. стих од
1. глава5, како и цитирање од книгата на Енох6, која воопшто не влегува во канонот на Светото
Писмо (Јуда 1:14,15): А за овие пророкуваше и Енох, седмиот од Адам, зборувајќи: „Ете, доаѓа
Господ со илјадници Свои свети ангели, за да изврши суд над сите и за да ги разобличи сите
споредни верзии на Христијанството, како што се оние на Евионитите, Гностиците и Докетистите. Овие секти толку
многу го изопачувале Евангелието примено од апостолите, така што рано-христијанските епископи зборувале против овие
еретички погледи, кои биле спротивни на соборната (Католичка) Црква. Св. Игнатиј Богоносец (+106) бил концизен “каде
што е Христос, таму е католичката Црква”. Cв.Иринеј вели: Католичката Црква, предадена од светите апостоли, е
распространета по целиот свет, нo сепак се согласува како еден ум. Еретиците ја немаат оваа соборност или древно
потекло, така што не се “во согласност со целото”, затоа што нивните доктрини и практики се приковани за локалните
региони, или се неодамнешни, не-апостолска еволуција. Главните символи на Христијанството, Апостолскиот и
Никејскиот символ, бараат вера во Католичката (Соборна) Црква, што не е случај со еретиците. Римо-католик
(ρωµαιοκαθολικός) е сосема спротивен поим од католик. Со промената на догмите и одвојувањето од Православието,
западната црква почнува да се нарекува Римо-католичка, бидејќи со воведување на приматот на папата како догма, таа
почнала да верува дека тој е наследник на св. Петар, односно заменик на Синот Божји на земјата (Vicarius Filii Dei) и дека
сè што ќе каже е непогрешливо. Тие наместо да бидат соборни како црква, исповедувајќи ја секогаш истата вистина,
станале “во согласност со папата”, чие седиште се наоѓа(ло) во Рим, верувајќи на секој негов збор како да е Божји.
Православната црква си останала верна на католичкото исповедање на верата, без да менува или додава догми, а притоа
нагласувајќи дека само Господ е безгрешен.
1
Времето и знаците, стр. 103
2
Исто
3
Погледни во вториот дел, поглавје: Светото Писмо за Светото Предание
4
Времето и знаците, стр. 104
5
Јуда 1:9 А Архангел Михаил, кога се препираше со ѓаволот за Мојсеевото тело, не се осмели да изрече хулна пресуда,
туку рече: „Господ да те спречи!”
6
Book of Enoch

54

безбожници за сите нивни нечисти дела, што ги беа направиле со своето беззаконие, и за сите лоши
зборови, што ги изрекле за Него безбожните грешници.” Исто така, битно е да не се испушти и
фактот дека и Самиот Господ Исус Христос одобрувал вон-библиски традиции и цитирал од
апокрифни книги. Така, во Јован 10: 22-231 се вели дека Христос отишол во Ерусалим на празникот
Ханука, Празникот на светлината, чија основа се наоѓа во 1 книга Макавеи 4:42-602, која
протестантите ја сметаат за дефтероканонска. Во Матеј 23: 2-33 Христос цитира еврејска усна
традиција, која не е запишана во Стариот Завет. Тој им вели на своите следбеници дека фарисеите
седат на седиштето Мојсеево. Според еврејската традиција запишана во Мишна, тоа седиште било
учелствувањето на Мојсеја, кое сега е преминато кај неговите наследници.
На 105 стр. се вели дека „голема измама и самоизмама е погубното тврдење на православните и
католичките теолози дека без преданието ние не можеме да го разбереме Светото писмо“ туку
„преданието помага погрешно да го разбереме Светото Писмо“4. Да го разгледаме и ова тврдење.
Освен адвентистите, кои тврдат дека немаат никакво предание според кое се раководат во верата
(иако во реалноста не е така, бидејќи го држат преданието на нивната „пророчица“ Елена Вајт), и сите
останати протестантски заедници, како што се баптистите, методистите, евангелистите,
пентакосталците и др. го тврдат истото, а сепак сите нивни учења едно со друго се разликуваат, та
дури и сосема си контрираат. На пример, адвентистите тврдат дека саботата е оној ден од неделата
кој треба да се празнува како Божји, додека речиси сите останати поголеми протестантски заедници
велат дека тоа треба да биде неделата. Та дури има и такви, кои се поделени, како на пример една
група од баптистите се придржуваат до саботата, а друга група – до неделата. Постојат и поекстремни
примери. Некои протестантски заедници не ја одобруваат хомосексуалноста и ја сметаат за противен
акт на Бога, додека некои сметаат дека Господ дал благослов и за такво изразување на љубовта5.
Можеме да продолжиме со безброј примери, но пак ќе останеме на прашањето: зошто, иако сиве овие
заедници се држат само до Писмото, имаат толку драстични разлики? Нели Светото Предание,
според Тасевски, беше она кое доведува до погрешно толкување на Библијата? Очигледно е дека не е
проблемот во Светото Предание, туку во самоволното толкување на секој поединец, кој себеси се
смета за осветен и обожен папа сам на себе и доволно просветлен за да може да ги толкува и
согледува Божествените вистини, кои се даваат само на луѓе кои го достигнале совршенството.
1

Јован 10:22, 23 А беше тогаш во Ерусалим празникот Обновување на храмот и беше зима. Одеше Исус во храмот, по
тремот Соломонов.
2
1 Макавеи 4:42-60 Потоа избраa непорочни свештеници, кои беа верни на Законот. Тие го очистија Светилиштето, а
осквернетите камења ги однесоа на нечисто место. А потоа размислуваа за тоа како да постапат со осквернетиот
жртвеник. Им дојде добра мисла – да го урнат, та никогаш да не им биде за срам, бидејќи тој беше осквернет од
незнабошци. И така го урнаа: камењата ги ставија на погодно место во храмовата шума, додека дојде пророк и каже што
да се направи со нив, па, според Законот, зедоа цели камења и изградија нов жртвеник – според поранешниот. Потоа ги
уредија светињата, внатрешните делови на храмот и тремовите; направија свештени садови, внесоа свеќник во храмот,
жртвеник за сепаленица, жртвеник за темјан и трпеза; го покадија олтарот со темјан, ги запалија кандилата на
светилникот и го осветлија храмот; на трпезата ставија лебови, ги закачија завесите и ги завршија сите работи што ги
презедоа. Во дваесет и петтиот ден, во деветтиот месец Хаслев, во сто четириесет и осмата година, станаа многу рано, и
принесоа жртва според законот врз ново-изградениот жртвеник за сепаленици. Во денот во кој незнабошците го беа
оскверниле жртвеникот, тој беше обновен со песни, цитри, гусли и кимвали. Сиот народ падна ничкум, се молеше и Му
благодареше на Оној, Кој им помогна. Осум дена го прославуваа обновувањето на жртвеникот и принесуваа жртви
сепаленици, жртви за спасение и за благодарност. Предната страна на храмот ја украсија со златни венци и со штитови, ги
обновија вратите на влезот, а ги направија и вратите на ризниците. И настана голема радост во народот и се избриша
срамот што му го нанесоа незнабошците. Јуда, неговите браќа и сите Израилци одлучија деновите на обновувањето на
жртвеникот, секоја година да се празнува со веселба и со радост – секоја година по осудм дена, од дваесеттиот ден на
месецот Хаслев. Тогаш изградија високи ѕидови околу гората Сион и укрепени кули, за да не би ја оскверниле
незнабошците, ако некогаш дојдат, како порано.
3
Матеј 23: 2-3 На Мојсеевото седиште седнаа книжниците и фарисеите. Затоа, се што ќе ви кажат пазете и извршувајте; а
според делата нивни не постапувајте, зашто тие говорат, но не извршуваат.
4
Времето и знаците, стр. 105
5
BBC News - Sweden church allows gay weddings

55

Зашто, ако се погледа Светото Предание на Црквата, ќе видиме дека од нејзиното создавање, та до
ден денешен, ништо не се изменило во нејзиното учење, ниту за Причеста, ниту за исповедта на
гревовите пред Бога во лицето на свештеникот (во смисла на презвитер или епископ), ниту за
почитувањето на светите икони, светите мошти и споменувањето на светителите итн. Православните
Отци на Црквата отсекогаш и насекаде биле едномислени и со едно срце по однос на сиве овие
прашања, што може да се види од нивните цитати за Светото Предание, наведени неколку поглавја
претходно. Повторно уште еден аргумент на професорот падна во вода.
На крајот, завршува со сомнеж и неверие во силата Божја, што не е својствено за еден
христијанин, кој верува во Господ и Неговата семоќност, изјавувајќи дека пренесувањето на усното
Предание е како расипан телефон1. Но, ние, Православните Христијани, Му веруваме на Бога дека ни
го пратил Утешителот, Духот на вистината, кој нè раководи и учи на секоја вистина (Јован 14:26; 16:
13)2, без сомнение дека таа вистина е искривена и изменета. Всушност, и самото Свето Предание е во
запишана форма, бидејќи делата на светите отци од најраните векови се Свето Предание за верата на
раните христијани. Да се потсетиме на она што беше претходно кажано, каде го наоѓаме Светото
Предание:
1) старите символи на верата што постоеле во разни помесни цркви, кои на различни начини ја
исповедаат суштински секогаш истата вера, а се составувани уште од апостолските времиња,
па подоцна во Црквата се заменети со Никео-Цариградскиот символ, зачуван во целата Црква до
денес и кој се чита јавно и многу пати заеднични на секоја литургија3;
2) Светото Предание е зачувано во апостолските правила, усно предадени на Црквата од
апостолите, а кои ги забележиле апостолските ученици или нивните најблиски наследници4;
3) Светото Предание дошло до израз во одредбите и правилата на вселенските и помесните
собори5;
4) тоа е исто така зачувано во многу стари литургии, од кои некои потекнуават од
апостолите или пак нивните ученици, а во кои е изразена општата вера на Црквата и начинот на
богослужението6;
5) Светото Предание е зачувано и во најстарите маченички акти што ги запишувале
современиците на најстарите маченици7;
6) списите на старите отци и учители на Црквата исто така во себе го чуваат преданието
наследено од апостолите8;
7) на крајот, Светото Предание е зачувано во целокупниот практичен живот на Црквата. Таа
се управува според Светото Писмо и Светото Предание.9

1

Времето и знаците, стр. 105
Јован 14:26 А Утешителот, пак, Духот Свети, Кого што Отецот ќе Го испрати во Мое име, Тој ќе ве научи на сè.
Јован 16: 13 А кога ќе дојде Тој, Духот на Вистината, ќе ве упати во сета вистина.
3
Creeds
4
Правила на светите Апостоли
5
Правила на светите Вселенски Събори
6
Литургија Јакова Праведног
7
The acts of the Martyrs
8
Early Church Fathers
9
Црквата и сектите – Лазар Милин 175 стр. (Ѓаконија 1999 год.)
2

56

4. Проверка на „светоста“ на „Светото Предание“
Во овој дел од поглавието за Светото Предание, авторот на „Времето и знаците“, во чие лице е
претставено адвентистичкото верување, го манифестира своето тотално непознавање на Светото
Предание, а со тоа уште еднаш докажува дека сите протестантски, односно адвентистички
„аргументи“ контра истото, може да се сврстат во клевети, шпекулација, безочно извртување на
вистината и создавање басни и бајки, само за да им ги чешкаат ушињата на протестантите, за да не ги
отворат очите и да видат, па да се обратат и бидат исцелени (Јован 12:40)1. На почетокот, во нашето
наведување на оние неколку причини зошто книгата „Времето и знаците“ може да се смета само како
уште еден фиктивен роман на светскиот пазар, рековме дека со една прочитана книга, во случајов
книгата „Црквата и сектите“ од протоереј-ставрофор д-р Лазар Милин, не може да се анализира
нечија теологија или верување, особено ако тоа има долга историја зад себе. А што да кажеме, пак,
ако ниту една книга не е прочитана целосно како што треба?! Тогаш, апсурдно е некој воопшто и да
се впушта во таквите „побивања“ на Светото Предание!!! Г-дин Тасевски тврди, наспроти сите
историски докази, дека „за него не постои никаков автограф, оригинален запис од авторот, или
веродостојна копија, или писмен извор од кој потекнува за да оцениме дека таа порака стигнала до
нас во нејзиниот првобитен оригинал, како што е тоа случајот со библискиот канон“2, и покрај тоа
што во неколку наврати знае да цитира делови од книгата на протоереј-ставрофор д-р Лазар Милин,
каде меѓудругото, јасно е наведено спротивното, односно дека „тоа (преданието) подоцна поминало
во писмена форма. Тоа се: 1) старите символи на верата што постоеле во разни помесни цркви,
кои на различни начини ја исповедаат суштински секогаш истата вера, а се составувани уште од
апостолските времиња, па подоцна во Црквата се заменети со Никео-Цариградскиот символ,
зачуван во целата Црква до денес и кој се чита јавно и многу пати заеднични на секоја литургија3; 2)
2) Светото Предание е зачувано во апостолските правила, усно предадени на Црквата од
апостолите, а кои ги забележиле апостолските ученици или нивните најблиски наследници4; 3)
Светото Предание дошло до израз во одредбите и правилата на вселенските и помесните собори5;
собори5; 4) тоа е исто така зачувано во многу стари литургии, од кои некои потекнуават од
апостолите или пак нивните ученици, а во кои е изразена општата вера на Црквата и начинот на
богослужението6; 5) Светото Предание е зачувано и во најстарите маченички акти што ги
запишувале современиците на најстарите маченици7; 6) списите на старите отци и учители на
Црквата исто така во себе го чуваат преданието наследено од апостолите8; 7) на крајот, Светото
Светото Предание е зачувано во целокупниот практичен живот на Црквата. Таа се управува
според Светото Писмо и Светото Предание“.9 Типична протестантска методологија е да се
цитираат книги и свети отци (иако и зборовите на светите отци спаѓаат во Светото Предание), па и
Светото Писмо, вон контекст, со цел да се докажат некои свои ставови, а доколку има цитати и
докази кои укажуваат на спротивното, тогаш тие неизоставно се игнорирани и биваат занемарени. На
таквото истерување „правда“ во свое име и на свој начин, често пати паѓаат само оние кои имаат
недоволно познавање на теологијата и догматиката на Православното Христијанство и Црковната
историја.
1

Јован 12:40 ‘Ги ослепи очите нивни, ги скамени срцата нивни, за да не гледаат со очите и со срцето да не разбираат, и да
не се обрнат, за да ги излекувам.’
2
Времето и знаците, стр. 106
3
Apostles' Creed
4
Апостолски постановления / Дидахи или Учение на Дванадесетте апостоли
5
The Seven Ecumenical Councils
6
Литургија Св. Апостола Јакова (српски)
7
The Martyrdom of Polycarp (+155) / The Martyrdom of Ignatius (+106)
8
The Apostolic Fathers with Justin Martyr and Irenaeus
9
Црквата и сектите – Лазар Милин 175 стр. (Ѓаконија 1999 год.)

57

Запрашани сме „според кои критериуми можеме да знаеме кое е ’свето апостолско’, а кое
’човечко предание’“1, прашање кое може да се контра-постави на адветистите: А вие според кој
критериум одлучувате дали Светото Предание е библиско или не, кога јасно е дека сите протестанти
различно си го толкуваат Светото Писмо? Или според кој критериум знаете дека Светото Писмо е
навистина свето и пишувано од апостолите, а не е апокриф или човечка филозофија? Православните
Христијани велат дека Воскресниот ден – недела, е ден кој треба да се празнува, и во тоа тврдење
имаат поддршка од Сола Скриптура групации, како што се баптисти, пентакосталци, евангелисти, а
вие, кои исто така велите дека сте Сола Скриптура групација, го тврдите спротивното. По кој
критериум го толкувате Светото Писмо, спротивно од останатите кои, исто така, се
придржуваат „само“ до него? Повторно се доаѓа до истиот заклучок: Доколку не се почитува
Светото Предание - колку луѓе во светот, толку толкувања на Библијата. А одговорот на поставеното
прашање до нас, лежи во Светиот Дух, ветен од Господ Исус Христос дека ќе ни биде испратен по
Неговото Вознесение на небесата, и Кој секогаш ја раководи Црквата, исто така и во историјата на
Црквата, односно во фактот дека Православните Христијани насекаде и отсекогаш сите верувале на
ист начи.
Истата наука што ја изнесувал усно, апостол Павле ја ставил на хартија во своите посланија.
Затоа, меѓу усната и пишаната реч на апостолот Павле нема разлика. Истата наука продолжиле
да ја проповедаат и неговите соработници и ученици. „О, Тимотеј, пази го она што ти е предадено,
што ти е доверено“, „и сè што си чул од мене пред многу сведоци, предај го на верни луѓе кои се
способни и други да научат“ (1 Тим. 6:20; 2 Тим. 2:2). Нема разлика меѓу усното и пишаното на
апостол Павле, ниту пак разлика меѓу него и неговите ученици2. – Ако ова треба да претставува
аргументација против Светото Предание, тогаш е направена бесмислена и катастрофална грешка.
Точно е дека тоа што го зборувал апостол Павле е соодветно на тоа што го има запишано во своите
посланија, но од тоа што го зборувал, до тоа што го запишал има огромна квантитативна разлика.
Апостол Павле повеќе зборувал и усно проповедал, отколку што пишувал. Писмата кои ги срочил,
секогаш биле наменети за поука и исправување кога тој не бил присутен меѓу народот, додека кога
тој бил, да речеме, меѓу Солунјаните, немал никаква потреба да пишува за тоа што го зборувал.
Доколку тој запишувал сè, зошто тогаш не е кажано како треба да се извршува крштението? Или како
се ракополагаат епископи и презвитери? Или како се врши Литургијата, односно Причеста или, како
што протестантите најчесто милуваат да кажат, Спомен Вечерата? За сиве овие битни и суштински
дејанија има многу оскудни информации во Светото Писмо. Понатаму, јасно е од самите цитирани
стихови дека апостол Павле му вели на Тимотеј да го пази и пренесе она што тој го зборувал, а не
пишувал. Значи, апостолот усно проповедал, Тимотеј таа усна проповед требал да ја пренесе на друг
негов ученик, а тој ученик на друг итн. во продолжение. Она што е чуено (а не прочитано) од апостол
Павле, тоа и треба понатаму да се предава (Свето Апостолско Предание). Од друга страна, авторот
вели дека нема разлика меѓу апостолот и неговите ученици. Дали воопшто тој може да ни каже и
објасни кој е апостол Тимотеј и како го завршил својот живот и сл.? Или уште подобро, да ни каже
нешто повеќе за Дионисиј Ареопагит, кој исто така станал ученик на апостол Павле. Но, тоа не е
можно за протестантите, затоа што тие не ги признаваат житијата (биографиите) на апостолите (кои
се дел од Светото Предание) и учениците кои се спомнати во Светото Писмо во оскудност.
Последната констатација дека „нема разлика меѓу усното и пишаното на апостол Павле“ е сосема на
место. Токму тоа и Православната Христова Црква го вели – и она што апостолот го запишал, а и она
што го зборувал – се свети зборови и затоа треба да се почитуваат подеднакво.
А сега, да погледнеме од наша страна дали адвентистите имаат предание и какво е тоа.
Господинот Никола вели дека „нашиот Спасител, Исус Христос, нé повикува темел на нашата вера

1
2

Времето и знаците, стр. 106
Времето и знаците – Никола Тасевски 108 стр.

58

и надеж, како и извор на нашето христијанство, да биде Писмото и само Писмото“1, но дали тој
навистина ја почитува сопствената изјава?! Адвентистите се познати по нивната „пророчица“ Елена
Вајт, која им ја дала основата на нивната вера и која за себе вели: „јас ја зедов скапоцената Библија и
ја оградив со неколку од Сведоштвата за црквата, кои се дадени на Божјиот народ “ (Сведоштва,
том 2, стр. 605; том 5, стр. 664). Според тоа, нејзините следбеници сметаат дека тие „сведоштва“ се
подеднакво важни како и Светото Писмо, затоа во 1911 год. објавија дека нејзините писанија се
„единствениот безпогрешен толкувач на Библијата“ (The Mark of the Beast, by G.A. Irwin, p. 1), така
што за нив Библијата веќе не е единственото непогрешно учење, таа не е свој сопствен толкувач, ниту
нивно единствено правило за верата и христијанскиот живот. На 7-ми февруари 1871 год. нивната
Генерална конференција ја изгласува следната резолуција: „Ние одново ја потврдуваме нашата
доверба во Сведоштвата до црквата од сестра Вајт, како поука од Божјиот Дух“ (SDA Year Book
за 1914, стр. 253). Со тоа, веќе не е „Писмото и само Писмото“, како што вели Тасевски, туку е Писмото и нешто друго, а тоа нешто друго се писанијата на Елена Вајт (а за Елена Вајт и нејзините
писанија може многу да се пишува, но можеби во некоја наредна прилика). Кога веќе е факт дека и
адвентистите имаат предание, на ум доаѓаат две прашања:
- Зошто адвентистите постојано кријат и не сакаат директно да кажат дека имаат предание, кога тоа е
очигледно преку постојаното цитирање на нивната „пророчица“?
- Зошто адвентистите, кои и самите имаат предание, ги обвинуваат Православните Христијани дека
не ја држат вистинската Христова наука поради почитувањето на Светото Предание? Зарем тоа не е
според онаа народната: Му рекол зајакот на магарето – имаш големи уши?!
А нели, според г-дин Тасевски, „преданието помага погрешно да го разбереме Светото Писмо“2,
аналогно – нивното предание од Е. Вајт помага погрешно да се разбере Светото Писмо!

5. Христос и преданијата
Повторно ќе се осврнеме на тоа дека преданијата, дури и доколку се човечки, ако не ú штетат на
верата, не се сатанско дело по автоматизам. А дека тоа е така, дознаваме од човечкото предание да ги
миеме рацете пред јадење или миењето на чинии и чаши (што се спомнува во Светото Писмо), кое е
зачувано до ден денеска и го практикува секој човек на земјава, без разлика на верска или национална
припадност. Проблемот настанува кога заради тоа човечко предание започнат да се потценуваат
Божјите заповеди и се стави како претпоставено над нив. А Светото Предание не е никакво човечко
предание, туку Предание кое сме го добиле директно од апостолите, затоа и се нарекува Апостолско,
кое тие го примиле од Самиот Господ Исус Христос. Тоа не им пркоси на Неговите заповеди, туку ги
објаснува, толкува и дополнува, за да се сфати нивната суштина во целост.
Авторот ни вели дека Евреите, како и Православните Христијани, велеле: И нашите преданија
што сме ги наследиле од нашите предци се свети преданија и еднакви по важност со Библијата
затоа што ни се оставени лично од Бога и од Божјите пророци3. Но, дали тоа навистина е запишано
во Библијата дека тоа го рекле Евреите? Во Новиот Завет од Светото Писмо неколку пати е спомнато
дека тие се повикуваат на преданието на нивните предци, но никаде не рекле дека тоа е предадено од
Бога и Божјите пророци4, туку, како што потврдува Христос, тоа било човечко предание. Во контекст
1

Исто, стр. 101
Времето и знаците, 105 стр.
3
Времето и знаците, 109 стр.
4
Матеј 15:2 “Зошто учениците Твои не го запазуваат преданието на старите? Оти не ги мијат рацете, кога јадат леб?”
2

59

на објаснувањето за денешниот Талмуд дека е запишано еврејско усно предание, кое Христос не им
го прифаќа... Тој им вели (на Евреите): само пишаната Тора! Усната не! 1, авторот треба да го
потсетиме дека верувања токму од дел од споменатата книга, наречен Мишна (усното предание), се
цитирани од страна на Самиот Господ Исус Христос во Матеј 23: 2-32.
Понатаму во текстот, повторно се среќаваме со клевета, лага и искривување на вистината, со
мисла дека сето тоа ќе помине незабележано за окото на упатениот читател во Православната
теологија. Православната Црква има два извора на вистината: На прво место е преданието, а на
второто и последно, Библијата3 – категорично пишува г-динот Тасевски, а во претходната глава
самиот го има цитирано отец Лазар Милин, кој вели: Апостолот јасно вели дека Христовото
Евангелие го проповедал не само по писмен пат, пишувајќи посланија што влегле во канонот на
светото Писмо, туку и ’со збор’, со усно предание. И тој не прави никаква разлика во важноста на
едниот и другиот начин. Двата се еднакво важни, и двата Солуњаните мораат еднакво да ги
чуваат, а на самиот почеток на поглавието за Светото Предание, стои и овој цитат од отецот:
Светото Предание ние го сметаме за извор и правило на верата како и Светото Писмо. Се
прашуваме, како е можно вакви небулози и самопобивања, кои само штетат на репутацијата на
сопствената вероисповед, да бидат напишани во книга која е претставена како „откровение на
Божјата вистина“? Зарем лагата е дел од Божјата вистина? Ќе мора да му препорачаме на авторот во
иднина кога ќе се реши повторно да ја нападне Православната Црква, да внимава што цитира, а потоа
што коментира, за да не дојде пак до вакво банално писмено харикири! И треба да запомни дека
еднаш кога ќе си го наруши угледот на достоен теолог, тешко може истиот да го поправи потоа.

6. Зошто традицијата или преданието над Светото писмо?
Ова поглавие може да се смета за врв на неточностите кои се изложени во целата глава за Светото
Предание во оваа адвентистичка книга. Тоа започнува со клевети изнесени врз Христовата Црква
дека таа „дошла до жесток судир со Библијата која се дигнала против неа и силно ја осудувала
затоа што нејзината изворна Божја наука ја заменила со црковна наука“ и „Црквата Библијата ја
ставила на црна листа како најопасна книга која й се заканувала на нејзиниот опстанок и затоа со
сета жестокост се устремила против неа да ја уништи. Со векови подигала силни и сурови забрани
и прогони за да се ослободи од неа“4 итн. Авторот цело време зборува дека Црквата е таа што ја
тероризирала Библијата, несвесно потврдувајќи дека адвентистичката заедница воопшто не е никаква
црква (штом ја исклучува од поимот црква), туку попрво може да се рече дека таа е групација на
самоволни граѓани, кои решиле да оформат своја организација за промовирање на некој нов
филозовски правец. Од друга страна, се поставува логично прашање: Од каде адвентистичката
деноминација, формирана во XIX век, знае која е вистината во Светото Писмо и какви биле
прогоните против него? Како е можно Црквата, која Христос дојде да ја освети и за која рече дека ќе
биде столб на вистината, да ја забранува Библијата? Односно, зарем е можно Црквата, која го дала
Светото Писмо како нејзин производ, без чие постоење воопшто тоа немаше да види бел ден, да ја
Марко 7:3 Зашто фарисеите и сите Јудејци, држејќи го преданието на старите, не јадат, дури не ги измијат рацете до
лактите; 5 Пота фарисеите и книжниците Го прашаа: “Зошто учениците твои не посатапуваат според преданието на
старите, но со неизмиени раце јадат леб?” 8 Зашто, вие, оставајќи ја Божјата заповед, го држите преданието човечко:
миење чинии и чаши, и вршите многу други слични работи.”
1
Времето и знаците, стр. 109, 110
2
Матеј 23: 2-3 На Мојсеевото седиште седнаа книжниците и фарисеите. Затоа, се што ќе ви кажат пазете и извршувајте; а
според делата нивни не постапувајте, зашто тие говорат, но не извршуваат.
3
Времето и знаците, стр. 111
4
Исто.

60

забранува Библијата? Или како може црковната наука да биде различна од онаа во Божјата реч, кога
апостол Павле вели дека Црквата е потпора на вистината, а не Библијата?1 Никаде и никогаш во
историјата на Православната Црквата немало вакви случувања. Ова повеќе изгледа хулење на
Христовата Црква, отколку изнесување на точни историски податоци. Или пак, авторот не знае да
прави разлика меѓу римо-католичката црква и вистинската Црква, па римо-католиците ги ословува со
„Црква“.
Овој исказ, кој е мошне магловит, нејасен и мистериозен, без дадени образложенија и
објаснувања, дури и да го земеме како коментар кој се однесува на Римо-католицизмот, повторно
останува само „гола вода“, бидејќи не се согледани сите страни на предметот. Се разбира дека имало
гонење против луѓето кои се занимавале со вршење на магијски дејства и палење на нивните книги,
но, според римо-католичките докази и историчари, никогаш тој прогон не бил насочен против
Светото Писмо2. Таквиот став го држат само протестантските теолози-историчари. Па дури и да е
вистинит тој став, авторот сака истиот да го пренасочи и накалеми на Православната Црква, бидејќи
на тој начин, покрај профитот од својата книга, кај народот ќе успее да создаде еден одбивен однос
кон Православието во земјава и на некој начин ќе ја дестабилизира духовната состојба на оние кои
сеуште не се утврдени во верата, за полесно да ги улови во својата мрежа. Низок потег!
Дали „увидувајќи дека со забрани и прогони не може да се ослободи од Библијата, Црквата,
паралелно со неа во игра ја воведува и традицијата или преданието“3? Ако во контекст на црква во
наведената реченица се мисли на римо-католицизмот (што е многу нејасно – повторно низок потег),
тогаш станува збор за средниот мрачен век на Запад. Согласно на тоа, прашуваме: Како може
Црквата (или римо-католицизмот) отпосле да го внела учењето за Светото Предание, кога
самиот апостол Павле јасно и концизно кажува дека уште во негово време тоа постоело и се
почитувало!? Беа наведени и цитати од најраните свети отци од првите векови, кои од една страна
говорат за Светото Предание, а од друга страна ја нагласуваат и важноста на апостолските писанија.
Значи, уште еден историски погрешен податок вирее во книгата „Времето и знаците“.
Сиве овие искривувања и обезличувања на историската вистина, а што е уште пострашно, и на
Светото Писмо, не се ништо друго, туку едно човечко предание на адвентистичката заедница.
Човечко предание, чиј предводник е многупочитуваната од страна на адвентистите - Елена Вајт - како
„пророчица“ и „Божја жена“, а во овој случај, продолжител на тоа човечко предание е почитуваниот
г-дин Никола Тасевски. Апостолот ни сведочи дека Преданието треба да се чува и исполнува, да се
живее според него, но не она предание, кое е производ на човековиот помрачен и неосветен ум, туку
она што тој и останатите апостоли ни го предале. Тоа што им останало на адвентистите како
наследство од Елена Вајт (за која може многу да се пишува), е само искривено толкување на
целокупното Свето Писмо, за што св. Кирил Александриски во своето „Изложување на верата“,
цитирајќи го писмото пратено од епископ Павле, за таквите човечки преданија вели: „Сите еретици
во боговдахновеното Свето Писмо наоѓаат потпора на своите заблуди, извртувајќи го со своите
расипани мисли она што е право (вистинито) соопштено од Духот Свет, и на таков начин
собирајќи на својата глава неугаслив пламен“4. На таквите заблуди, Господ нè советува да се
спротивставиме и да ги отфрлиме, секогаш сведочејќи ја вистината, па затоа ние едногласно и
категорично велиме: Не, благодараме на вашите филозофии, но сепак ние одлучивме да останеме
верни не на вашето човечко предание, туку на она Свето Предание, за кое апостол Павле вели: А јас
го примив од Господ она, што ви го предадов (1 Коринтјаните 11:23).
1

1 Тимотеј 3:15 А, ако случајно се позабавам, да знаеш како треба да се однесуваат во Божјиот дом, кој е Црква на
живиот Бог, столб и потпора на вистината.
2
Was Catholicism the Avowed Enemy of The Bible In The Middle Ages? / Bible Burning and other Allegations
3
Времето и знаците, стр. 112
4

КИРИЛОВО „ИЗЛОЖЕЊЕ ВЕРЕ" ТОМОС СЈЕДИЊЕЊА" 433. ГОДИНЕ

61

7. Преданието и православните митарства
Во ова поглавје авторот ни цитира неколкумина свети отци на Црквата, кои сите го потврдуваат
постоењето на митарствата, што по автоматизам, и самиот не сфаќајќи, докажува дека Светото
Предание секогаш и насекаде е неменливо. Бидејќи авторот не дава никакви аргументи против
митарствата, освен сарказам и цинизам, потребата од поопширно задржување на неговите зборови не
е многу голема.
Митарствата се духовно искуство за посмртниот период во духовниот свет, за којшто сведочат
многумина подвижници на Светата Црква, а таквото искуство, како што може да се забележи, не е
исклучено ниту во виденијата кои ги имала Елена Вајт. Се поставува прашањето: Според кој
критериум адвентистите решиле да го отфрлат учењето за митарствата, а да го задржат она учење на
Елена Вајт, дека по воскресението светиите ќе имаат крилја, или дека ангелите имаат златна
картичка, со помош на која влегуваат или ги напуштаат рајските предели, која меѓудругото,
„пророчки“ им го дала и учењето за смртноста на душата (нешто по што се препознатливи
Адвентистите и Јеховините сведоци, а останатите протестантски заедници, спротивно на нив,
веруваат во бесмртноста на душата)? Таквото Еленово предвидување не е воопшто поддржано од
Светото Писмо. Теориите на адвентистите дека душата после смртта на некој начин спие,
нечувствувајќи и незнаејќи ништо, е поткрепена само со нивните извитоперени толкувања на Светото
Писмо, но не е и Христово учење. Како што самиот автор вели: Сите верски заедници, и
христијански и нехристијански, освен адвентистите, веруваат дека душата на умрените
продолжува да живее1... Иако реално е неточно дека сите верски заедници веруваат дека душата
продолжува да живее после смртта, бидејќи Јеховините сведоци веруваат во спротивното2, ќе се
задржиме само на изјавата, парафразирано кажано, дека само адвентистите го држат вистинското
учење за душата и нејзината судбина, а сите останати верски заедници се во сатанска заблуда.
Историски, јасно ни стана дека адвентистичката заедница своите најдалечни корени може да ги
пронајде во XIX век. Соодветно на тоа, според изјавата на почитуваниот г-дин Тасевски, се добива
впечаток дека до XIX век сите христијани имале погрешна претстава за душата после смрта и
живееле во лага, но со доаѓањето на мистериозната и фамозна Елена Вајт во светот и формирањето на
нивната „црква“ од страна на Вилијам Милер, Господ ги просветлил луѓето и им ја дал вистината во
тој момент, и оние најпросветлените душегрижници се трудат таа вистина и писмено да ни ја
предадат (човечко предание). Но, тоа се само приказни за мали деца, затоа што секој разумен човек,
кој редовно се труди да ја чита Библијата, ќе увиди дека Христос е ист вчера, денес и утре, и дека
додека учениците имале можност да општат со Него на земјата, Тој им го пренел сето свое учење, за
тие подоцна да можат да го предадат на други верни луѓе, а тие на други итн. Стварањето на некои
свои холивудски научно-фантастични филмови дека адвентистите се мерило за Божјата вистина и
дека тие се оние кои го просветлиле светот, не води кон ништо друго, освен кон живеење во некој
иреален свет, без никаква допирана точка со животворната Вистина. А тоа во медицината се
дефинира како шизофренија. Според црковната терминологија, можеме да кажеме – духовна
шизофренија (прелест, заблуда).
1
2

Времето и знаците, стр. 451, 452
Do You Have an Immortal Soul?

62

Исто така, ова е многу контрадикторна изјава во однос на Христовата изјава во Светото Писмо
дека Црквата нема никогаш да ја надвладеат пеколните врати. Што значи тоа? Христос Својата Црква
ја основал на Педесетница, кога Светиот Дух, Утешителот, бил пратен врз апостолите. За тоа имаме
сведоштво во Делата Апостолски. Токму таа Црква, што Тој ја основал, е чувар на вистината, како
што ни пишува апостол Павле, и таа никогаш нема да биде рушена или осквернета во нејзиното
учење, затоа што нејзина глава е Христос. Ако главата т.е. Христос е свет, тогаш и телото т.е. Црквата
е света. Во текот на вековите имало многу обиди за менување на Божјото учење, за уништување на
Неговото тело, но никогаш во тоа не се успеало. Следствено, која опција и да ја изберат адвентистите,
оди на нивна штета – или докажува дека воопшто не се Црква Христова, или докажува дека нивните
верувања се заблуди, во кои се вплеткале како во пајажина.
Верувањето во бесмртноста на душата е апостолско верување, кое се пренело на нивните ученици,
како што се св. Климент Римски (+97 – ученик на апостолите Петар и Павле), св. Игнатиј Богоносец
(+106 – ученик на св. Јован Богослов), св. Поликарп Смирнски (+155 – ученик на св. Јован Богослов),
Дидахи – Учењето на дванаесете Апостоли (I век), а тоа продолжило и понатаму да се предава на
луѓе, кои се достојни и способни и други да научат, според советот на апостол Павле. Историскиот
континуитет на ова верување, за разлика од дисконтинуитетот на адвентистичкото верување по ова
прашање, е доказ плус за неговото апостолско потекло. Исто така, во контекст на бесмртноста на
душата, и митарствата се во извесна смисла опишани во Светото Писмо. Во параболата со богатиот и
Лазар, Господ совршено ни опишува дека откако човекот ќе се упокои, душата продолжува да живее.
Таа бива пресретнувана од ангели (Лука 16:22)1, а потоа, според судот Божји (Евреите 9:27)2, водена
во нејзиното привремено пребивалиште, заслужено според делата (Лука 16:23)3. Доколку душата е
навистина бесмртна, тогаш зошто Господ и апостолите би нé предупредувале дека треба да
внимаваме да не ú напакостиме4? Ако душата на неправедникот умира и со тоа престанува неговото
постоење во секаква смисла, тогаш зошто има потреба да вршиме добри дела за да живееме во
Царството Небесно, кога едноставно можеме да си ги задоволуваме сите наши страсти и за тоа нема
да бидеме само-казнети, нема ни да имаме можност да почувствуваме дека сме грешници, кои самите
себеси се изложиле надвор од Божјата љубов? Нема потреба од одење по тесниот и трнлив пат5, од
измачување. Тогаш и атеистите се во право: да живееме овде и сега, затоа што никој не знае како ќе
биде во идниот живот за оние кои ќе воскреснат. Адвентистите само го потврдуваат она безумното:
„Да јадеме и да пиеме, бидејќи утре ќе умреме!” (1 Кор. 15:32). Но, во Откровението јасно стои дека
душите на праведните маченици, кои пострадале заради Христа и верата, викаат кон Господа за да им
суди на неправедните, но им е речено да починат уште малку, додека не се пополни бројот на сите
маченици6. Како може мртвите души, кои не чувствуваат, не размислуваат, едноставно, кои не
постојат, да водат дијалог и да бараат нешто од Господа? Исто, апостол Павле вели дека повеќе сака
да умре и да биде со Христа, но подобро за христијаните во тоа време било да остане во тело7. Како
ќе биде со Христа, ако умре, а душата и личноста негова се врати во ништавило и не постои во никоја
смисла? Очигледно е дека овде апостол Павле не мисли дека ќе биде со Христа по Неговото второ
доаѓање и воскресението на мртвите, како што би се ваделе адвентистите, туку зборува за сегашната
1

Лука 16:22 Умре сиромавиот и ангелите го однесоа во пазувите Авраамови; умре и богатиот и го погребаа.
Евреите 9:27 И како што им е на луѓето определено да умрат еднаш, а потоа – суд.
3
Лука 16:23 И во пеколот, додека беше во маки, ги подигна очите свои и го виде оддалеку Авраам и Лазар во неговите
пазуви.
4
Матеј 16:26 зашто, каква полза е за човек ако го придобие целиот свет, а на душата своја и напакости? Или каков откуп
ќе даде човек за својата душа?
5
Матеј 7:14 а тесни се вратите и тесен е патот што водат кон животот
6
Откровение 6: 9-11 А кога го симна петтиот печат, под жртвеникот ги видов душите заклани заради словото Божјо и за
сведоштвото, што го имаа и викаа со висок глас, велејќи: „До кога, Севишен, свети и вистинити, нема да судиш и да им се
одмаздуваш за нашата крв на оние што живеат на земјата?” И на секого од нив им се дадоа бели облеки, и им се рече да
починат уште малку време, додека не се дополни бројот на нивните сотрудници и браќа, што ќе бидат убиени, како и тие.
7
Филипјаните 1:23,24 Ме привлекува и едното и другото: сакам да умрам и да бидам со Христа, бидејќи тоа е многу
подобро, но да останам во тело е подобро за вас.м
2

63

смрт, која може да го снајде човекот. Самиот Господ Исус Христос рекол: „Авраам, таткото ваш, би
се зарадувал да го види Мојот ден; и го виде, и се зарадува“ (Јован 8:56). Авраам, кој бил упокоен во
Господа илјадници години пред Христовото раѓање, го видел денот Христов. А како го видел, ако
неговата душа воопшто не постои после смртта? Иако Светото Писмо, и Стариот и Новиот Завет,
изобилува со докази дека душата е бесмртна, за што може многу да се зборува и пишува, сепак како
заклучок би ги додале само претсмртните зборови на Господ, кога бил распнат на крстот и му се
обратил на покајаниот разбојник: „А Исус му рече: Вистина ти велам: денес ќе бидеш со Мене во
рајот!“ (Лука 23:43).
Г-дин Тасевски вели дека верувањето во митарствата „е силно орудие во рацете на Црквата и
свештенството да ги држат верниците на узда, кула од хартија која и најмалечкото библиско
ветре ќе ја однесе во неврат“1. Поетски кажано, но, сепак неточно. Секој кој практично верува во
Бога и кој е член на Православната Црква, својот избор го има направено по своја волја и самосвесно.
Православната Црква никогаш и никого не принудувала некого насила да верува во учењето коешто й
било предадено од апостолите. Човекот е создаден од Бога со слободна волја и таа отсекогаш се
трудела тој дар да го почитува. Секој којшто сака да се откаже од Христовата Црква и својот верски
живот да го продолжи во некоја друга квази-христова заедница, вклучувајќи ја тука и
адвентистичката, тоа може да го направи слободно и без некакво оспорување, но со свесност дека не
може да се слугува и на Бога и на Мамона. Доколку учењето за митарствата е „кула од хартија која
може да ја разруши и најмалото библиско ветре“, немаше да опстојува векови заедно со основањето
на Црквата од Христос. Исто така, секој православен христијанин до сега ќе ја имаше сфатено таа
заблуда читајќи го Светото Писмо секојдневно. Но, на верниците на Православната Црква јасно им е
дека светите отци на кои Бог им дава откровенија се со просветлен Христов ум (1 Коринтјаните 2:16)2
и затоа веруваат на Апостолското Предание, кои тие ни го предале. Од друга страна, во митарствата
станува збор за тоа дека душата дава сметка за своите направени гревови. (Треба да се има во предвид
дека она што е претставено таму, е изложено со човечки зборови, сликовито, бидејќи не е можно
подруго човечкиот ограничен ум да го разбере. За споредба, исто како што апостол Павле за рајот,
кога бил вознесен до третото небо, вели дека нема зборови како да го опише тоа доживување3.
Духовните категории се несфатливи и неискажливи за нас сé до настапување на денот кога ќе ги
доживееме). Зарем со тоа може некој да се „држи на узда“? Тогаш, според „логиката“ на зборовите на
авторот, и Христос ги држи своите следбеници на узда, затоа што се заканува со плач и крцкање со
заби и горење во вжарена печка4, оган кој не согорува и црв кој не гние5, сечење на парчиња6 и сл.
Значи, Православниот Христијанин нема потреба да ги прочита митарствата за да знае што го чека,
доколку не живее христијански според Божјите заповеди. Доволно е само да го разлиста Светото
Писмо.
Следната критика е насочена кон тоа дека „скелетот на православните митарства не е библиски
ниту Божји зашто, како што читавме, е создаден не според Библијата, туку според тоа... така
видел и така кажува овој или оној ’свет отец’“7. Па, зарем во Светото Писмо не читаме дека самиот
апостол Павле за некои работи советувал и заповедал лично тој, а не Христос: „А на другите им
1

Времето и знаците, стр. 121
1 Коринтјаните 2:16 А ние имаме ум Христов.
3
2 Кор. 12: 1-4 Да се фалам, нема полза, но ќе минам кон виденија и откровенија Господови. Знам еден човек во Христос,
кој пред четиринаесет години, со тело ли, не знам; без тело ли, не знам, Бог знае, беше грабнат и однесен до третото небо.
И знам дека тој човек, со тело ли, или без тело - не знам, Бог знае, беше грабнат и однесен во рајот и дека чул
неискажливи зборови, кои човек не смее да ги каже.
4
Матеј13:42 и ќе ги фрлат во вжарена печка; таму ќе има плач и крцкање со заби.
5
Марко 9:48 каде што нивниот црв не умира, и огнот не изгаснува.
6
Матеј 24:51 и ќе го исече на парчиња, и ќе му даде еднаква награда со лицемерите; таму ќе биде плач и крцкање со заби.
2

7

Времето и знаците, стр. 121

64

зборувам јас, а не Господ“ (1 Коринтјаните 7:12)? Зошто тогаш адвентистите ги прифаќаат Павловите
зборови, за кои тој вели дека не се Господови? И повторно, уште една бесмислена изјава дека „ниту
еден од овие, ниту кој и да е друг од онаа силна плејада други уважени великани на Православната и
Католичката црква, не е библиска личност со право да создава нова теологија или ’друго
евангелие’“1. А зошто бесмислена? Затоа што протестантите тврдат дека им веруваат само на
Библиските личности и нивните пишани дела, но во суштина, реалноста е спротивна. Св. Ерма, на
пример, кој се спомнува во Римјаните 16:14, го има напишано Пастирот Ермин, меѓутоа тие тоа дело
не го признаваат и не го почитуваат. Од друга страна, пак, како и секогаш – недоследни сами на себе,
адвентистите низ широки врати ги примиле и прифатиле новите теологии и новото евангелие на
„библиската личност“ Елена Вајт, на чии ракописи се клањаат како на Божјо откровение.
Да се осврнеме на уште една историска грешка: авторот ја поистоветува блажена Теодора со
царица Теодора. Повторно би му советувале во иднина пред да започне да презентира историски
„факти“, добро да ја простудира историјата на Црквата, каде ќе види дека блажена Теодора се
упокоила во 940 година2, а царица Теодора во 867 година3 – разлика од речиси цел век. Согласно
сентименталните испади на г-дин Никола дека оној кој некогаш бил злочинец, не може да биде
спасен (наведувајќи ги за пример царица Теодора, цар Константи и др.), излегува дека сите
христијани се заблудени, од причина што го почитуваат и ги сметаат за свети писмата на, во
безумство кажано, злосторникот и убиецот, жестокиот гонител на Божјата Црква, кој фаќал и
затворал стотици христијани и безмилосно ги терал да се откажат од Христос – Савле, а подоцна
наречен Павле4, бидејќи тој не е можно да се „протурка низ царините и да се добере до рајот“.
Очигледно дека со вакви истапи, книгата „Времето и знаците“ и „историјата“ вметната во неа, може
да се сврсти во траги-комичен жанр. Жалосно е што или на г-динот Никола не му е познато
покајанието или има двојни аршини за мерење, во зависнот како му одговара на личните потреби. Да
напоменеме, доколку тоа не им е јасно на адвентистите, дека за човек да го наследи рајското
блаженство, треба да се покае и да го промени својот живот: без разлика дали некој претходно бил
блудник, разбојник, крвав убиец, мажеложник, клеветник, пијаница, насилник и сл., доколку принесе
покајнички солзи пред Бога, Тој е моќен и човекољубив да му прости и да го помилува, а кога
покајникот почне да живее според Божјите заповеди и си го освети својот живот, т.е. Го стекне
Светиот Дух во срцето, тогаш тој станува и бог по благодат5, совршен како Отецот небесен6. Затоа, во
во Светата Православна Црква има светители кои се почитуваат, а кои претходно биле дел од
најдолниот слој на општеството, како св. Марија Египетска – голема блудница и св. Мојсеј Мурин –
разбојник и насилник. А Господ токму затоа и се воплоти и прими човечко тело – за да ја обнови
нашата падната природа и повторно да ја издигне до висините на обожувањето, а со тоа да нè спаси
од гревот и од смртта. Во тоа е и големината на љубовта Божја – со принесено искрено покајание,
односно преумување, Тој е моќен и силен сите гревови да ни ги прости7.

1

Исто.
Преподобна Теодора Цариградска
3
Света Теодора
4
Дела Ап. 7:58 И откако го изведоа надвор од градот, почнаа на него да фрлаат камења: а сведоците ги оставија алиштата
свои пред нозете на едно момче, по име Савле.
8:1 Савле, пак, го одобруваше неговото убиство.
22: 4 До смрт ги гонев јас приврзаниците на тоа учење, врзувајќи и предавајќи во затвор и мажи и жени.
26:11 и често ги мачев по сите синагоги и ги принудував да хулат на Исус и, разјарен, без мерка ги гонев нив дури и до
туѓите градови.
5
Јован 10:34 Исус им одговори: „Не е ли напишано во вашиот Закон: ,Јас реков: богови сте?‘
6
Матеј 5:48 Но бидете совршени како што е совршен вашиот Отец небесен.
7
1 Јован: 1:9 Ако ги исповедаме гревовите свои, Тој е верен и праведен за да ни ги прости гревовите и да не очисти од
секаква неправда.
2

65

8. За христијанските празници и христијанскиот политеизам
Ова поглавје е максимално извулгаризирано со цитати превземени од книги и историчари кои ги
претставуваат квази-христијансите или паганските обреди на луѓе кои не го практикуваат
Православното вероисповедание, трудејќи се сето тоа да й се накалеми на Едната, Света, Соборна и
Апостолска Црква.
На самиот почеток г-дин Тасевски започнува со тврдењето дека „празниците се дел на
христијанското предание и традиција, чиста историска категорија, без библиска основа“1. А каде
тој ја наоѓа својата библиска основа за тврдењето дека не треба да се чествуваат празниците? Нема да
се осврнуваме на тоа дека и старозаветниот народ имал свои празници, како Пасха2 и Сеници3, кои
имале точно одреден ден на празнување и кои ги празнувал и Самиот Господ Исус Христос
(вклучувајќи го и празникот Обновение, кој се спомнува во Макавеи 4:42-60, книга од Стариот Завет
која протестантите ја сметаат за дефтероканонска, односно не ја признаваат како канонска валидна)4, но ќе направиме една анализа на новозаветните податоци околу празниците. Апостол
Павле на неколку места во Светото Писмо спомнува дека ја празнува Педесетница (денот кога со
слегувањето на Светиот Дух била создадена Црквата): Во тоа време Павле реши да помине покрај
Ефес, та да не се задржи многу во Азија, зашто се брзаше да биде во Ерусалим на денот на
Педесетница (Дела 20:16); А во Ефес ќе останам до Педесетница (1 Коринтјаните 16:8); „Бездруго
празникот што иде треба да го поминам во Ерусалим. Ако даде Бог, пак ќе дојдам кај вас” (Дела
18:21), а и на Коринтјаните им советува дека треба да празнуваат со чисто срце: Па да празнуваме не
со стар квас, ниту со квас од злоба и лукавство, туку со пресни лебови во чистота и вистина (1
Коринтјаните 5:8). Значи, јасен е ставот на апостолот во однос на Педесетница, но, се поставува
друго прашање: од каде знае кога се слави тој празник? Се разбира, за тоа е потребно прво да се
одреди Воскресението Христово, како ориентир кога слегол Утешителот. Св. Мелитон Сардиски
(+180) во своето дело „На Пасха“5 потврдува дека во средината на II век Велигден веќе бил утврден
празник меѓу Христијаните.
Бесмислено е некој да манипулира со изјави дека „празниците се без библиска основа“, како што
вели г-динот Тасевски, особено кога станува збор за извитоперување на јасни библиски факти, кои
лесно можат да бидат воочени и разобличени од оние кои редовно го читаат Светото Писмо.
Едноставно, празниците отсекогаш се празнувале – и од страна на старозаветниот Израил (Евреите) и
од страна на новозаветниот Израил (Христијаните) и сосема анти-христијанско дело е кога тоа се
негира и искривува. Во тој случај се негира самата Вистина, и тоа не само што не доликува за еден
пастор на христијанска заедница, туку не доликува и на човек кој треба да има малку принципиелност
во однос на изложување на својата вероисповед на штета на туѓата, доколку сака да докаже дека
самиот тој има познавање од вистината. Принципиелноста е основа на почитта, а ако ја нема, тогаш
секое понатамошно општење со таква личност е бесцелно и губење на драгоцено време, односно
1

Времето и знаците, стр. 123
3 Мојсеј 23: 1,2,4, 5 И му рече Господ на Мојсеја, велејќи: „Кажи им на синовите Израилеви и објасни им за празниците
Господови, кои треба да се нарекуваат свети. Ова се празниците Мои.... А ова се празниците Господови, наречени свети, а
што треба да ги свикувате во нивните определени времиња... во првиот месец, на четиринаесетиот ден од месецот меѓу
двете вечери е Пасха Господова (погледни и 3 Мојсеј 22:21; 23:37; 4 Мојсеј 29:39; Неемија 3:5; Наум 1:15 и др.)
3
3 Мојсеј 23:34 „Кажи им на синовите Израилеви, велејќи: во петнаесеттиот ден од истиот месец, седмиот месец, е
празникот Сеници, Господов празник што трае седум дена.
4
Матеј 26:17 А во првиот ден на празникот Бесквасници пристапија кон Исуса учениците и Му рекоа: „Каде сакаш да ти
приготвиме да јадеш пасха?“
Јован 2:23 И кога беше во Ерусалим на празникот Пасха, мнозина гледајќи ги чудесата Негови, што ги вршеше,
поверуваа во Неговото име.
Јован 10:22 А беше тогаш во Ерусалим празникот Обновение и беше зима.
5
On the Passover
2

66

непринципиелноста докажува дека оној кој е таков, не може да каже ништо друго, освен клевети и
лага измешана со мал дел вистина, што пак останува лага.
Листајќи ја понатаму книгата, човек останува запрепастен од тоа како еден христијанин,
припадник на адвентистичката заедница, може да го цитира Тревор Линг1, кој вели дека „новата
религија (христијанството) не ги искоренила поранешните многубожечки верувања и обичаи“2, а
притоа да не се става во кошот на таа „нова религија“ – христијанството, против кое зборува Линг.
Зарем адвентистите не се христијани?

- За христијанскиот празник Божиќ –
Ќе направиме мал осврт на цитираниот историчар на религијата – г-дин Веселин Чајкановиќ и
неговата книга, но пред сè, треба да дадеме до знаење дека помеѓу верувањето на Црквата и нејзините
членови, и верувањето на маса народ, кој воопшто не ја практикува својата вера, често пати можат да
се најдат големи разлики. Оттука, поголемиот дел од она што го пишува г-дин Чајкановиќ, е израз на
пагански елементи кои можат да се најдат кај српскиот народот (но не и кај македонскиот), кој ги
испреплеткал со делови од Христијанството и на тој начин ги овековечил, а на што Црквата дава
голем отпор и постојано повикува на искоренувањето на таквите човечки традиции, кои й
штетат на верата. Кај секој народ може да се најдат остатоци од паганството, меѓутоа, тие традиции
ги практикуваат само луѓе кои не ја живеат верата во Христос и не ги посетуваат редовно
Богослужбите во црква, каде може верски да се образоваат. Така, на пример, кај бугарскиот народ е
широко застапено верувањето во баба Марта, кое е поврзано со месецот март, и на нејзиниот ден се
прават мартинки – вид плетени алки во црвена и бела боја, и се закачуваат по дрвјата. Исто така, кај
нас за Духовден постои обичај да се оди претходниот ден на гробишта на полноќ и таму да се вршат
разни обреди во чест на душата на покојниот и сл. Сиве овие нехристијански обичаи отсекогаш биле
оспорувани од Црквата и отсекогаш се слушал нејзиниот глас, повикувајќи на молитва и покајание, а
не на празни нецрковни ритуали, кои не носат спасение, туку осуда3.
Цитатите од типот на: „Божиќ е празник наменет на душите на предците“, „Божиќ патува на
коњ“, „Божиќ првобитно и првенствено е бог на ’оној свет’, бог на ’долниот (подземниот) свет’ и
бог на мртвите“, „дедо Божиќ е наметнат со кожув“4 и сл. не бива и е безобразно да се калемат
како верување на Црквата Христова, затоа што сето ова никогаш не било дел од нејзиниот живот,
ниту некогаш ќе биде. Пресретнувањето на Христовото раѓање не се празнува покрај оган, со разни
демонски маски на лицето и пеејќи непристојни песни, туку како што тоа го правеле ангелите на
небесата за време на Неговото раѓање5: славословувајќи го Господа и радувајќи се на
1

In Memoriam: Trevor Oswald Ling (1920 - 1995) Пионер во развојот на компаративната религија на Британските
универзитети, човек кој постојано скокал од една во друга протестантска заедница – баптист, англиканец, методист,
презбетеријанец, и што е најтрагично, поклоник на будизмот (а какво општење има меѓу Христовата наука и човечката
наука?).
2
Времето и знаците, стр. 123
3
Објаснување на народните обичаи и нагласување дека Црквата НЕ СЕ СОГЛАСУВА со тие обичаи /Митрополит
Петар објаснува зошто на Духовден Црквата се радува и таа радост ја исполнува во храмот на Света Божествена
Литургија, а не според обичаите кои ги врши дел од народот, непознати на христијанството.
Во Православната емисија „Бог е жив“ јасно е образложено верувањето на Православната Црква за празнување на
Духовден, зошто се празнува и како се празнува 1. дел 2. дел
4
Времето и знаците, стр. 125, 126
5
Лука 2:8-14 Во тој крај имаше пастири, кои ноќеваа таму и го чуваа своето стадо. И одеднаш им пристапи ангел
Господов и славата Господова ги осветли; и се уплашија многу. А ангелот им рече: „Не плашете се! Еве, ви навестувам
голема радост, која ќе биде за сите луѓе; зашто денеска ви се роди во градот Давидов Спасител, Кој е Христос Господ; Ова

67

Богомладенецот, Кој треба да дојде во светот за спасение на човечкиот род, и извикувајќи од сето
срце „Христос се роди!“, како доказ за оние кои не веруваат дека – „Навистина се роди!“. Цитатите,
кои ги има посочено Тасевски, се земени од историчарот на религии и верувања Веселин Чајкановиќ
од книгата „Студије из српске религије и фолклора“. Тие се однесуваат конкретно на паганските
верувања од минатото на просторот на српската територија, а не на христијанското верување и
славење на Христовото Рождество во Православната Црква, која се простира на целата земјина
територија. Тоа може да се забележи од фактот што ниту еден опис на старото паганско српско
верување не соодветствува и нема никаква поврзаност со денешното празнување на Христовото
Рождество од страна на Православната Црква. Доколку г-динот Никола сака да докаже дека ние
прославуваме пагански празник со пагански обичаи, ќе треба да посочи кои практики се пагански и
зошто. Но, наместо тоа, тој во ова поглавје го додава следниов епилог: „Ние не знаеме кои биле тие
стари празници; но од божиќните обичаи, кои нашиот народ сеуште ги чува со полна почит, ние
сме во состојба да извлечеме доста заклучоци од нивната содржина и цел“1, кој докажува дека сето
тоа што го изложил како аргументи против празнувањето на Христовото раѓање е ветер и магла,
аргументи кои и не можат да се наречат аргументи, затоа што не даваат ништо суштествено за да нé
убеди во погрешноста на празникот, туку само претпоставки и анти-православни фантазии.
За ова прашање, отец Лазар Милин објаснува: Точно е и тоа дека многубожечките празници
имаа влијание врз појавата на поедини христијански празници. Но, тука не се работи за
многубожечкиот карактер и многубожечката содржина на христијанските празници, туку
обратно: со цел христијаните да не учествуваат во многубожечките празници, Црквата
установила свои христијански празници, за да го попречи влијанието на многубошците врз
христијаните. На пример, многубошците во декември, во времето на зимските кратки денови, го
славеа непобедното Сонце. Го славеа на еден многу развратен начин, како што одговарало на
многубожечкото сфаќање, што го сметаа и го нарекуваа „напредно“. А Црквата во тој временски
период го сместува празникот Божик, раѓањето на Христос, „Сонцето на правдата“, како што се
пее во тропарот. Тоа е сè! Значи, Божик не е многубожечки празник, туку дошол како одговор од
Црквата на многубожечките лудости, кои денеска можеме да ги видиме во многу градови на
карневалите и при дочекот на нова година2. А што има лошо во тоа наместо верните да се
заблудуваат по измамата на ѓаволот, да Го слават Господ Седржителот? Зарем е погрешно ако
Го славиме Оној Кој пострада за нас? Каде во Светото Писмо е запишано дека заради тоа луѓето ќе
горат во пеколот? (Еве еден практичен пример за правилно усвојување на кажаното: Ако во одреден
ден секоја година јавно со голема парада се организира празнување на хомосексуалната „љубов“, што
е строго забрането од Господ во Светото Писмо, а христијаните, за да го избегнат таквото
сквернавење и да му покажат на светот која е Вистината, востановат празник во чест на Бог на
Христијанската Љубов и го празнуваат, со тоа прават грев или добро дело? Многу едноставно е
решението, само човек треба минимално да ја употреби здавата логика!) Во Новиот Завет гледаме
дека со цел верните христијани да не се откажуваат од Христа, апостолите востановиле повеќе да
нема обрезание (Дела 15). Она што апостолите го донеле како решение, иако Христос тоа не им го
рекол додека бил со нив, а и она што Црквата, исто така, го решила, е полноважно како Христова
одлука. Христос им дал на апостолите благодат и власт, а на Црквата да биде столб и потпора на
вистината, затоа ние нема зошто да бидеме неверни како протестантите и да се сомневаме во
исправноста на утврдените правила.

ќе ви биде знак: ќе најдете повиен Младенец, кој лежи во јасли.” И одеднаш со ангелот се јави многубројно небесно
воинство, кое Го славеше Бога, велејќи: „Слава на Бога во висините, а на земјата мир, меѓу луѓето добра волја!”
1
2

Времето и знаците, стр. 126
Црквата и сектите – Лазар Милин 513 стр. (Ѓаконија 1999 год.)

68

- За христијанскиот празник Велигден –
Погоре видовме дека постојат историски записи1 кои докажуваат дека од најрани времиња се
слави Христовото Воскресение, како настан кој е поврзан со искупувањето на човечкиот род од
страна на Господ Исус Христос. Исто така, како потврда дека апостолите го славеле Велигден служи
и 7. апостолско правило2, кое гласи: „Епископ, презвитер или ѓакон кој го празнува светиот ден на
Пасхата пред пролетната рамноденица заедно со јудеите, да биде разрешен од свештенички чин“.
Тоа не е некој новитет, воведен од одредена верска групација во поново време, туку може со сето
право, историски и со факти докажано, да се каже дека е древен христијански празник, кој го
празнувале и најраните христијани т.е. апостолите, а кој денеска адвентистите го отфрлуваат и го
сместуваат во групата на „сатанистички измами“, со што самите даваат до знаење дека Христовата
жртва и Неговото воскреснување по три дена од гробот за нив нема речиси никаква важност. Но,
г-динот Тасевски повторно се користи со лукав потег и избегнува да каже дека тој и неговата верска
заедница воопшто не ни го слават празникот над празниците – Христовото Воскресение3, затоа
што знае дека ако некој, кој Го исповеда Христос за Спасител на човештвото, се сретне со таков запис
од страна на адвентистите, веднаш ќе му стане јасно за каква „христијанска“ заедница станува збор и
воопшто нема да ја перцепира во никоја смисла. Жалосно, но вистинито.
Што се однесува до бојадисувањето јајца со црвена боја, Светото Предание на Црквата Христова,
кое погоре со историски факти и докази докажавме дека е полноважно како и Светото Писмо, ни
пренесува дека тоа е обичај уште од Христово време. Имено, по вознесението на Господ, апостолите
и жените мироносици го проповедале Евангелието низ целата вселена. Марија Магдалина отишла кај
царот Тибериј Цезар да му благовести за слученото и бидејќи тој бил незнабожец, таа воскресението
му го објаснила преку символика со јајцето. Тибериј, слушајќи за овој настан, неверно рекол дека тој
ќе поверува во таа приказна кога белото јајце ќе стане црвено и, во тој момент, навистина јајцето
станало црвено, како потврда на пренесеното од св. Марија Магдалина4. Символиката што ја
користеле незнабошците, не може по автоматизам да биде сатанистичка само заради тоа што била
нивен начин на изразување и опишување. Тоа го гледаме и од проповедничкото патување на апостол
Павле во Атина, каде за да им благовести на атињаните за нашиот Бог Света Троица, направил
Негово поистоветување со нивниот непознат бог, на кој му имале поставено жртвеник (Дела 17:23)5.
Од друга страна, многу е логична, та дури и апостолска, постапката на Марија Магдалина, бидејќи
знаејќи дека пристапува кон незнабожец и дека треба да му се обрати на негов „јазик“ (За сите станав
сé, та на каков и да било начин да спасам некои од нив – 1 Кор. 9:22), таа, за да го покаже Христовото
Воскресение, со јајцето му објавува на Тибериј дека како што пилето се испилува и се раѓа нов живот
кршејќи ги варосаните ѕидови на лушпата, така и Христос воскреснува од гробот и ги крши адовите
окови. Православната Црква, во која почива полнотата на Божјото откровение, отсекогаш признавала
дека дури и во незнабожечката филозофија може да има делче вистина, која се задржала поради
природата на човекот да Го бара Господа и Вистината, така што она што е добро, не е за отфрлување.
Значи, доколку и протестантите имаат некој добар текст, кој се согласува со Христовото учење, може
да се прифати и да се чита за поука (најчесто тоа се текстови со педагошка и поучна тематика)6.

1

Св. Мелитон Сардиски (+180) во своето дело „На Пасха“ потврдува дека во средината на II век Велигден веќе бил
утврден празник меѓу Христијаните.
2
Правила на светите Апостоли
3
Adventist Review : Adventists and Easter
4
The Red Eggs of Pascha
5
Дела 17:23 Зашто, кога минував и ги разгледував светилиштата ваши, најдов и жртвеник, на кој беше напишано: ,На
непознатиот Бог.‘ За Него, пак, Кого вие не Го знаете, а Кого Го почитувате, за Него јас ви проповедам.
6
Гете – кратка историја на неговиот живот и неговите погледи во врска со Бог и Христијанството, објавена на веб
страната на Бигорски манастир, како дел од низата текстови поврзани со светско-познати христијани. Гете бил роден во
лутеранско семејство.

69

- За задушниците –
Повторно образложувањето против задушниците започнува со цитати кои не се во согласност со
реалноста и учењето на Правоверната Црква. Денот пред Божик, познат како Бадник меѓу народот, во
Православната Црква и нејзиниот богослужбен циклус се нарекува Претпразненство на Христовото
Рождество1, и затоа тој ден не е „ден на душите на покојниците“, како што е наведено, туку ден на
пресретнување на Богомладенецот Христос, кога не е пропишано и според црковните правила е
забрането да се прави задушница во период кога ние треба да се радуваме на доаѓањето на
БогоЧовекот во тело на земјата за да нé избави од гревот и смртта. Општа задушница во
Православната Црква се прави трипати годишно, додека помен на упокоени, спротивно на тврдењето
во книгата „Времето и знаците“ (стр. 127) не се прави од Претпразненство на Христовото
Рождество (Бадник) до св. Јован2. „На мртвите им се принесуваат жртви“, „за време на
домашната слава им се принесуваат жртви на предците, а на Бадник на мртвите воопшто“ и сл. е
само искривено и нехристијанско верување на поединци, но не и на Црквата. Затоа, доколку го
замолиме г-дин Тасевски да ни приложи доказ од некој православен свет отец или некое црковно
правило, кое советува да се принесуваат жртви на мртвите, веруваме и тврдиме дека такво нешто
нема да најде и „под земја да копа“. Уште еднаш да нагласиме, за великите празници, како што се
Божик и Велигден, не се прави задушница и не се оди на гробишта, туку тие се прославуваат во
храмот Божји, славословувајќи и фалејќи Го Господа.

- За постовите –
Авторот ни цитира: „Кај нашиот народ нормалниот, ритуален пост се состои од забрана да се
јаде животинско месо и животински продукти воопшто. Надвор од тоа, по правило, може да се
јаде сè што се сака и колку што се сака.“3 Јасно е дека ова правило важи за некоја друга верска
заедница, но не и за Православната Црква. По правило, за време на пост не е добро да се јаде сè што
се сака и колку што се сака. Постот е даден за преку воздржанието да се скротат страстите на телото.
Доколку некој има страст кон чоколадо, најдобро за него е и за време на пост да се лишува и од посно
чоколадо. А количината на изеденото треба да биде доволно само за да се оддржи нормалното
функционирање на телото, за тоа да й биде покорно на душата, а не да се прејадува и на тој начин да
стане тромо и мрзеливо за молитва. За да се разбере суштината на постот во Православната Црква,
треба да се цитираат Светите Отци од Црквата, а не описи на пост на некоја друга религија. Зарем
има логика кога зборуваме за христијански пост, ние да укажуваме како постат будистите?! Тие
квази-толкувања на луѓе со неправославни ставови намерно се вметнати во книгата „Времето и
знаците“, за кај читателите да доловат поголем впечаток дека православната Црква е претопена во
паганство, бидејќи доколку г-дин Тасевски цитираше некој Свет Отец, кој го изразува чистото учење
на нашата Света Црква, ќе дојдеше до дефицит на аргументи за омаловажување на постот. Имено, кај
Светите Отци јасно е наведено дека постот не е ограничен само на телесното воздржување од храна,
туку и на духовното воздржување од лоши дела и греови. Затоа, со завршувањето на телесниот пост,
не значи дека и духовниот завршил, туку тој треба да продолжи до крајот на нашиот живот.
Постот е утврден уште во апостолско време, имено во апостолското правило 69 читаме: Епископ,
презвитер, ѓакон, ипоѓакон или псалт кој не пости во Светата Четириесетница пред Пасхата или
во среда и петок, освен кога за тоа му пречи телесна немоќ, да биде расчинет, а мирјанинот да биде
1

Отец Јован Таковски за празниците – дел 1, дел 2, дел 3, дел 4
Кога се прават помени
3
Времето и знаците, стр. 128
2

70

одлачен. Ова е правило кои ни го оставиле светите апостоли, а кое очигледно адвентистите во никој
случај не го почитуваат – ниту постат, ниту пак знаат што е тоа ипоѓакон или псалт, или каква е
функцијата и улогата на епископот, презвитерот или ѓаконот во црквата, па соодветно на тоа, во
никаков случај не можат да се пофалат дека се наследници на светите Христови апостоли. Иако во
Светото Писмо јасно стои дека Господ Исус Христос постел1, апостолите и сите пророци, исто така,
постеле2, и дека Самиот Христос рекол дека демонскиот род „само со пост и молитва се истерува“3 (а
како адвентистите го истеруваат тој род без пост, тогаш?), адвентистите сепак го отфрлаат тој
духовен труд или ако случајно некој поединец добие желба да пости, тоа го прави своеволно и сам си
ја одредуваа мерката – најчесто се откажуваат од еден производ (пример, чоколадо), нешто што
повеќе наликува на диета, отколку на пост4. А кога апостол Павле, кој постојано бил во многу
постење, советува дека ние, христијаните, треба да се угледаме на него5, тогаш зошто адвентистите се
непослушни кон тоа укажување на апостолот?
Да погледнеме што велат за постот и некои од Светите Отци на Православната Црква:
Св. Јован Златоуст вели: Велиш дека постиш. Увери ме во тоа со своите дела. А кои се тие
дела? Ако видиш сиромав, дај му милостиња. Ако се најдеш со својот непријател, помири се со него.
Ако видиш на улица некое убаво лице, одврати го својот поглед од него. Така, не само со стомакот
да постиш, туку и со очите и слухот, и рацете и нозете и сите членови на телото. Рацете нека
постат воздржувајќи се од секаква алчност и кражба. Нозете нека постат, така што нема да
одат по патиштата на гревот. Очите нека постат така што нема страсно да ги набљудуваат
убавите лица, ниту со завист да гледаат на добрата на другите луѓе. Велиш дека не јадеш месо. Но,
пази се похотливо да не го голташ со очите она што го гледаш околу себе. Пости и со слухот свој,
не слушај озборувања и сплетки. Со устата и јазикот свој пости и воздржувај се од гадни зборови и
шеги. Каква ни е користа ако не јадеме месо и риба, а ги гриземе и јадеме своите ближни6.
Св. Теофан Затворник јасно објаснува дека: Постот е да не јадете до наситување, туку да
останувате малку гладни, та ниту мислата, нито срцето да бидат обременувани7.
Г-дин Никола Тасевски се осврнува на толкувањата на г-дин Веселин Чајкановиќ за постот, кои
немаат никаква допирна точка со Црквата Христова, туку со паганските верувања на српската
територија, тврдејќи дека „во деновите кога постиме забрането е да се јаде месо од причина што во
тоа време душите имаат слобода на движење и тогаш по правило тие се инкарнираат во животни
и ние, јадејќи месо, доаѓаме во непосреден допир со некоја душа, евентуално ја внесуваме во себе, со
што култно се клањаме и правиме грев“8. Можеби ова е некое будистичко верување, но не и
христијанско, како што учи Црква. Православните Христијани не веруваат во реинкарнација, така
што банално и смешно е Тасевски да се користи со вакви тактики, како да е пред давење, па се фаќа
за секоја сламка која ја гледа на површината на водата. Како што наведовме погоре, душата после
1

Матеј 4:2 И откако (Исус) посетеше четириесет дни и четириесет ноќи, најпосле огладне.
2 Коринтјаните 11:26, 27 Многупати сум патувал, сум бил во опасност од реки, во опасност од разбојници, во опасност
од сонародници, во опасност од незнабошци, во опасност по градови, во опасност по пустини, во опасност по море, во
опасност меѓу лажни браќа, во труд и мака, во често неспиење, во глад и жед, во многу постење, на студ и голотија.
6:3-5 Никому никаков повод за соблазна не даваме, за да не биде презрена нашата служба, туку во сé се препорачуваме за
служители Божји, со големо трпение, во неволји, во нужди, во тегоби, во удари, во затвори, во бунтови, во напори, во
бденија, во пости...
Дела 13:2 Еднаш кога Му служеа на Господ и постеа, Духот Свети рече: „Одвојте ми ги Варнава и Савле за делото, за кое
ги повикав!“
3
Марко 9:29 (Исус) Им одговори: „Овој род со ништо не може да се истера, освен со молитва и пост.“
4
How does a person fast?
5
1 Коринтјаните 11:1 Угледајте се на мене, како и јас на Христос!
6
СВЕТИ ЈОВАН ЗЛАТОУСТИ – ПОДСТИЦАЈНО О ПОСТУ
7
Мисли за постот и воздржанието
8
Времето и знаците, стр. 128
2

71

смртта, откако ќе го помине привремениот суд Божји, заминува во пекол или во рај до второто
Христово доаѓање и нема никаква можност за реинкарнација во животни. Гледаме дека уште еднаш
се лепи етикета на нашата света и апостолска Црква, калемејќи й верувања кои се строго забранети од
самата неа. Доколку на адвентистите им беше доволно позната историјата на Црквата, ќе знаеја дека
добропознатиот христијански црковен писател Ориген на Петтиот Вселенски Собор е осуден од
Светите Отци токму поради ширење на своевидно учење за реинкарнација на душата, што е потврда
дека тоа никогаш не било, ниту ќе биде прифатено како учење на Правоверната Црква1.
Како освестување за адвентистите, кои очигледно е дека не многу го љубат практикувањето на
постот, би ги цитирале зборовите на св. Николај Жички: Постот е Божја заповед. Во книгата на
пророк Јоил е речено: „Обрнете се кон Мене од сé срце со пост, плач и ридание“. И понатаму исто:
„Затрубете со труба на Сион, наредете пост“(Јоил. 2:12, 15). Сите старозаветни праведници
постеле... Дури и спартанците држеле пост, определен според законот на Ликург. Така што, ако
дури и незнабошците постеле, како може христијаните да не постат според евангелската
заповед и по примерот на Спасителот и Неговите Апостоли?! Господ да ве просветли!

- За крстот, за крсната слава, за славата, за крсното име или за светецот Повеќе од смешни се обидите на авторот на „Времето и знаците“ да го претстави Православното
Христијанско учење како паганско. Во тие обиди оди до таа мера, што дури и цитира изјави, како на
пример дека славата е „жртвен обред и наменета на крстот“, кои претставуваат крајност во
непознавањето на Православната теологија и практика. Сепак, изнесените клевети, извитоперувања
на вистината и приказни што се плод на протестантската и анти-православна фантазија, не
докажуваат ништо особено против правоверието, туку само покажуваат со какви тактики се служат
реформаторите за да придобијат и вклучат што е можно повеќе верници во нивната заедница. Но,
како што вели народот – на лагата кратки й се нозете.
Да го разгледаме во неколку црти и прашањето во однос на крсната слава. Господ Исус Христос
ни има дадено заповед да станеме совршени како што е совршен Неговиот Отец на небесата (Матеј
5:48)2. Тие христијани што успеале да ја достигнат полната мера на Христовата возраст (Ефесјаните
4:13)3 преку телесен подвиг и духовен труд, се удостојуваат со слава дадена од Бога (Јован 17:22)4.
Кога некој ќе го освети својот живот, неговото срце е очистено од гревот и страстите, а умот му е
просветлен, Христов (1 Коринтјаните 2:16)5 и Господ живее во него (2 Коринтјаните 13:5)6. Тогаш
Светиот Дух е Тој Кој што го поучува на секоја духовна вистина (1 Коринтјаните 2:13 )7. На таквите
богови по благодат (Јован 10:34)8 ние треба да се угледаме (1 Коринтјаните 11:1) 9, бидејќи тие Го
прославија Бога со својот живот. Значи, Светите Отци се наши учители и наставници во верата, за кои

1

Origen and Origenism
Матеј 5:48 Но бидете совршени како што е совршен вашиот Отец небесен.
3
Ефесјаните 4:13 додека сите не го достигнеме единството на верата и познанието на Синот Божји, до состојба на
совршен човек, до мера на возраста на Христовата полнота
4
Јован 17:22 И славата што си Ми ја дал, ним им ја дадов, за да бидат едно, како што сме Ние.
5
1 Коринтјаните 2:16 А ние имаме ум Христов.
6
2 Коринтјаните 13:5 Или не сте свесни дека Исус Христос е во вас? Освен, само ако сте недостојни.
7
1 Коринтјаните 2:13 па тоа и го проповедаме не со зборови научени од човечка мудрост, туку научени од Светиот Дух:
толкувајќи го она што е духовно со духовни поими.
8
Јован 10:34 Исус им одговори: “Не е ли напишано во вашиот Закон: ‘Јас реков: богови сте?’
9
1 Коринтјаните 11:1 Угледајте се на мене, како што и јас на Христа!
2

72

апостол Павле вели дека треба да ги помниме и да ја подражаваме нивната вера (Евреите 13:7)1. Ние
токму тоа и го правиме со крсната слава – се потсетуваме на животот на светителот, оддавајќи му
должна чест, и преку тоа се поучуваме како да живеме и ние Богоугодно, призивајќи ги неговите
свети молитви пред престолот Божји (Откровение 8:4)2. Славата не е наречена крстна затоа што се
принесува некаква жртва на крстот, како што се труди писателот да нé убеди3, туку таа е така
наречена поради тоа што се слави споменот на нашиот небесен молитвен покровител, често пати
според кој сме крстени. Од ова кратко образложение треба да биде јасно дека заклучоците дадени во
врска со славата и крстот од страна на г-динот адвентистички пастор, се повеќе од апсурдни. А
непочитувањето на Светите Отци е директно нарушување и оспорување на библиските писанија.
Меѓудругото, сакајќи да нанесе рана на Црквата, авторот не ни забележува (?!) дека цитира зборови,
кои, на некој начин, го паганизираат крстот и му ја намалуваат вредноста на овој христијански
симбол, за кој е речено дека ќе го најави второто Христово доаѓање4. Тогаш зошто воопшто
адвентистите го користат, кога немаат никаква почит кон него?!

9. За христијанското монаштво
Монаштвото е начин на живеење според кој непрестајно се живее за Бога, во молитва, во
покајание, во љубов, во исповедување на вистинската вера преку своите дела... Манастирот е
најпогодното место за да се скроти човековата падната природа, да се симне товарот на гордоста во
срцето, подавајќи се на благиот јарем на Господа – послушанието кон својот духовен отец5, по
примерот на Господ, Кој Му бил послушен на Својот Небесен Отец до смрт, и тоа смрт на крст. Како
што Тој доброволно се распна заради нашите гревови и за да нè избави од смртта и вечните маки,
така и монасите се распнуваат за светот и похотта на телото, за да наследат Царство Небесно.
Целта на секој христијанин е да ја стекне првобитната состојба на Адам и Ева, која ја имале пред
падот во грев, т.е. да си го очистиме своето срце од страстите, за умот да стекне Божествено
просветление и Светиот Дух да се всели во нас, та Тој да ни биде раководител. Таа состојба успеале
да ја постигнат светителите.
За да можеме другите да ги поучуваме и да ги насочуваме кон спасението, треба да имаме личен
подвиг и опит во послушание, смирение, добродетели и љубов, кој ќе нè доведе до духовно
просветление. Во спротивно, тогаш ќе заприлегаме на слепци кои се обидуваат да водат други
слепци, но така само можат и едните и другите да паднат во јама6. Отсекогаш биле следени
подостојните и подуховните луѓе, кои биле водачи на народот кон Бога. Така било со Мојсеј, така
било и со цар Давид, така било со апостолите, а во новозаветното, пост-апостолско време, така е и со
светителите. Св. Серафим Саровски, еден од најголемите подвижници во Православната Црква, од
својот личен опит вели дека човек треба прво да се освети себеси, па потоа со својот живот ќе спаси
уште илјада други околу него. Кога човекот ќе си го исчисти срцето од сите богопротивни страсти и

1

Евреите 13:7 Помнете ги и вашите наставници, што ви го проповедаат словото Божјо, и, имајќи го пред очи крајот на
нивниот живот, подржавајте ја верата нивна.
2
Откровение 8:4 Димот од темјанот со молитвите на светиите се издига од раката на ангелот пред Бога.
3
Времето и знаците, стр. 129
4
Матеј 24:30 Тогаш ќе се јави на небото знакот на Синот Човечки и ќе се расплачат сите земни племиња, и ќе Го видат
Синот Човечки како доаѓа на небесните облаци, со голема слава и сила.
5
Евреите 13:17 Покорувајте им се на учителите ваши и бидете им послушни, зашто тие, бидејќи се задолжени да
одговараат, бдеат за вашите души, - та со радост тоа да го вршат, а не со воздишки, зашто тоа не е полезно за вас.
6
Матеј 15:14 тие се слепи водачи на слепи: а кога слеп води слеп, обата ќе паднат во јама.

73

гревови, тогаш Господ прави живеалиште во него1 и му дарува просветление на умот, со кој ги
созерцува Божествените тајни, што не секому е дадено2, та потоа ќе може да им помогне на ближните
во најсуштествената работа – да си ги спасат своите души. Тоа е најголемата помош која еден
христијани може да ја понуди на својот брат во Христа. Сè додека не се случи тоа осветување на
животот, секое толкување на Светото Писмо, без авторитет над нас, доведува до ново учење, кое не е
Христово. Токму така и настануваат сектите и сите квази-религиозни групации – некој, кој е добар во
реторика и демагогија, се самопрогласува за просветлен и просветител на останатите, почнува да
користи цитати од Светото Писмо, што звучи како тој навистина да знае што зборува, и на тој начин
стекнува следбеници. Затоа православните христијани, сакајќи да ја запазат чистата вера, се
придржуваат кон толкувањата на Светите Отци, на кои од Бога им е дадено да ги знаат духовните
тајни.
За разлика од православните христијани, протестантите својата служба кон Бога ја вршат само
формално, надворешно, во извршување на милосрдни дела, негрижејќи се притоа како да дојдат до
лично ослободување од нивната заробеност од гревот и страстите и како да ги очистат помислите од
каколот што го сее ѓаволот. Тоа, од една страна, е во ред, но од друга страна не може да се
идентификува со Христовото учење, бидејќи протестантскиот начин на живот е само една етика,
морал, односно хуманизам, кои отсекогаш, дури и пред Хриството воплотување, постоеле и биле
ценети. Меѓутоа, Господовото учење е нешто подлабоко и животворно, учење дека со нашето
крштение, стануваме нови луѓе, воскреснати за нов живот, во обновена природа3. Значи, повторно да
потенцираме дека целта на човекот е да ја стекне првобитната состојба на Адам и Ева во рајот т.е. да
Го стекне Светиот Дух во своето срце, со што станува Негов храм4. Кон тоа се стремат и монасите.
Во Новиот Завет, Господ го потврдува монаштвото како благословена форма на живот, кога на
прашањето кому, после смртта, ќе припадне жената која била во брак со секој еден од седумте браќа,
Тој одговара дека после смртта човекот ќе биде како ангел на небесата – нема да се мажи и жени5.
Исто така, во Евангелието по Матеј 19:11, 12 Но Тој рече: „Секој не може да го прифати ова учење,
туку само оние на кои им е дадено; зашто има скопени, така родени од мајчината утроба; а има
скопени и од луѓе, но има и скопени, кои самите себе се скопиле заради царството небесно. Кој
може да прифати, нека прифати” – станува збор за монаштвото, безбрачниот живот.
Во случката со богатиот млад човек, Господ посочува како се стигнува до совршенство, доколку
имаме волја за тоа: Исус му кажа: „Ако сакаш да бидеш совршен, оди, продај го имотот свој и
раздели го на сиромаси, и ќе имаш богатство на небото; па дојди и врви по Мене!” (Матеј 19:21).
Најдобро објаснување на монаштвото во Светото Писмо може да се види во Првото послание до
Коринтјаните, глава 7: 1 А за она што ми пишавте - добро е човек да не се допира до жена. 7 Зашто
сакам, сите луѓе да бидат како мене; но секој си има своја дарба од Бога - еден на ваков начин, друг
1

Јован 14:23 Ако некој Ме љуби, ќе го пази словото Мое; и Мојот Отец ќе го возљуби, и ќе дојдеме кај него и
живеалиште во него ќе направиме.
2
Матеј 13:11 Зашто вам ви е дадено да ги знаете тајните на царството небесно, а ним не им е дадено.
3
Колосјаните 3:9,10 го соблековте стариот човек заедно со неговите дела, и се облековте во новиот, кој се обновува во
познанието, според образот на својот Создател.
4
1 Коринтјаните 6:19 Или не знаете дека вашето тело е храм на Светиот Дух
5
Матеј 22:24-30 Учителе, Мојсеј рече: ,Ако умре некој без деца, тогаш брат му нека ја земе жената негова и нека му
подигне потомство на својот брат!‘ Кај нас имаше седуммина браќа; првиот се ожени и умре; па, бидејќи немаше пород, ја
остави жената своја на брата си; исто така направи и вториот, и третиот, дури и седмиот; а по сите нив умре и жената. При
воскресението, на кого од седуммината ќе биде таа жена, бидејќи со сите живеела?” Исус им одговори: „Се лажете, зашто
не ги познавате Писмата, ниту силата Божја; зашто при воскреснувањето луѓето ниту ќе се женат, ниту ќе се мажат, туку
ќе живеат како ангели Божји на небесата.

74

на поинаков 8 А на неженетите и на вдовиците им велам: добро ќе им биде ако останат како мене.
20 Секој да си остане во звањето во кое е повикан 32 Јас, пак, сакам вие да бидете без грижи.
Неженетиот се грижи за Господови работи, - како да Му угоди на Господ; 34 Тука е разликата
меѓу жената и девојката. Немажената жена се грижи за Господови работи - како да Му угоди
на Господ, за да биде света со телото и со духот; а омажената се грижи за световни работи како да му угоди на мажот свој. 37 А кој е тврд во срцето свое и нема потреба, а има власт над
својата волја, па реши во срцето свое да ја зачува својата девица, тој добро прави. 38 Така оној, кој
ќе ја омажи својата девица, добро прави; а оној, што нема да ја омажи, подобро прави. Од овие
стихови јасно се гледа дека Бог оставил простор секој, според својата слободна волја и според својот
повик во срцето, да избере што сака – брак или монаштво, но потенцирано е дека монаштвото е
повозвишена форма на живот од бракот, затоа што тогаш човекот целосно му се посветува на Бога.
Во овие стихови не е кажано дека девствениот живот е даден со цел подобро да се мисионери во
светот, туку со цел подобро да Му се угоди на Бога. А во што е угодувањето на Бога? Во пост,
молитва, покајание за гревовите, љубов, постојано пребивање во храмот Божји1. Монаштвото е
исполнување на она што Господ ни го предал како најголема заповед - Возљуби Го Господа, својот
Бог, со сето свое срце, и со сета своја душа, и со сиот свој разум; тоа е прва и најголема заповед
(Матеј 22: 37, 38).
Светите Отци монасите ги нарекуваат ’ангели во тело’, токму затоа што живеат ангелски
девствен и неострастен живот, каков што сите спасени ќе живеат после смртта, според која логика
јасно е дека таквиот начин на живот е благословен од Бога.
Во Светото Писмо, монаштвото со својот живот го има посведочено св. Јован Крстител,
Богородица (како што пее црковниот поет – Дева пред да роди, Дева додека раѓа и Дева после
раѓањето) и Самиот наш Спасител Господ Исус Христос. Сите тие живееле безбрачно. Апостолската
заедница со Христа, во суштина е и првата монашка заедница. Православната Цркваа воопшто не го
оспорува фактот дека некои од апостолите биле женети, напротив туку ја потврдува. Но, сите оние
кои биле женети, како апостол Петар, потоа ги оставаат жените и тргнуваат по Господа, според
Неговото кажување во Лука 14:26 Ако некој дојде кај Мене и не го намрази татка си и мајка си,
жена си и децата свои, браќата и сестрите, па дури и душата своја, тој не може да биде Мој
ученик. А дека тие навистина го продолжиле својот живот како безбрачници, даваат потврда и
Петровото прашање и Господовиот одговор: Тогаш Петар одговори и Му рече: „Ете, ние оставивме
сé, и по Тебе одиме: што ќе стане, со нас?” ....29 и секој што остави куќа, или брат, или сестра,
или татко, или мајка, или жена, или нива, заради Моето име ќе наследи стопати повеќе и ќе добие
живот вечен (Матеј 19, 27).
Најчесто, протестантите велат дека безбрачното или целибатното живеење, како што милуваат да
се изразат, не е богопротивно, туку благословено и има своја основа во Библијата, но проблемот,
велат, се јавува кога монасите ќе се „повлечат од општеството на осамени места“ и се „затвораат
меѓу ѕидови на манастири, далеку од очите на јавноста“. Ова спротивставување во самиот свој корен
е јалово и неодржливо. Ќе прашате зошто? Да го земеме за пример еден од најпознатите Свети Отци
на Црквата – св. Антониј Велики од Египет. Тој во неговиот манастир имал преку илјада монаси, што
сведочи дека на дело го проповедал Евангелието, бидејќи инаку како тие монаси би дознале за него и
како би се собрале сите заедно на едно место? Или како ние, христијаните, би дознале за монаштвото,
ако самите монаси не проповедаат меѓу нас, ако самите монаси не пишуваат книги и не поучуваат за
христијанскиот начин на живот? А и нема потреба од толку далечни примери во минатото и примери
кои се случиле на туѓо копно. Да фрлиме брз поглед на манастирските братства и сестринства во
1

Лука 2: 36, 37 Таму беше и пророчицата Ана, ќерката Фануилова, од Асировото племе. Таа беше во поодминати години,
а со мажот проживеала само седум години, по моминството свое. Таа беше вдовица на околу осумдесет и четири години.
Не се оддалечуваше од храмот и Му служеше на Бога со пост и молитва, дење и ноќе.

75

нашава земја Македонија и ќе согледаме дека нивниот живот секогаш е тесно испреплетен со верните
христијани, кои избрале да живеат брачен живот1. Исто така, да потсетиме дека во 2011 год.
архимандрит Партениј, игумен на Бигорскиот манастир, доби награда за животно дело од град
Битола2. Ако тој „бегал и се криел од народот“, тогаш како е можно народот (кој во тој случај не би го
ни познавал) да му доделува награда за животно дело и за какво дело, за играње криенка ли?! Но не,
не е за крижи-мижи, туку заради тоа што отец Партениј и неговото братство активно ја вградуваат
својата љубов меѓу мирскиот свет (оние кои не се монаси) и им помагаат на оние кои имаат проблеми
со зависност од наркотици и други социјални потешкотии3. Повеќе и од безобразно е ваквото
циничко карактеризирање од страна на г-динот Тасевски, затоа што и тој самиот е свесен дека
секогаш кога тој и таквите како него јавно шират ереси, биваат попречени и побивани од страна на
монасите4.
Од друга страна, треба да сфати господинот дека суштината на верата е битна, а формата, во
зависност од условите и потребите на Црквата, може да се измени. Прост пример: во првиот век
апостолите по Христовото вознесение на небесата, продолжиле своите молитвени богослужби да ги
обавуваат во еврејските синагоги5. Зошто денеска адвентистите не се собираат во синагогите и не ги
сметаат за свои молитвени збиралиште, туку имаат свои посебни простории за таа намена? Но,
кристално јасно е – кога гонењето против Црквата е сопрено и кога на Христијаните им се дава
слобода на вероисповед, тие почнуваат да градат великолепни храмови, во кои ќе можат да ја
принесат својата молитвена служба кон Бога. Очигледно е дека ниту адвентистите не ја задржале
првата форма на храм за христијанска молитва – синагога. Исто така е и со монашките заедници – во
првите три века имало жестоко гонење, измачување и убивање на христијаните, и од тие причини
монасите (оние кои живееле девствено) не можеле да се собираат на едно место и да градат
манастири, бидејќи тоа би било отворен повик кон незнабошците за да ги убијат, а манстирите уште
пред да бидат доградени, да ги разрушат. Многу едноставно и логичко објаснување. Кој има ум да
разбере, ќе разбере!

Заклучок: Од сето она што беше кажано, може да се заклучи дека Господ Исус Христос се
поистоветува себеси со Својата Црква што ја основа на Педесетница, а не со Библијата. Светото
Писмо е производ на Црквата, која опстојувала, растела и се развивала и без неговата комплетност и
канонизираност, додека Светото Предание е нешто што отсекогаш постоело, почнувајќи од
старозаветниот период. Во самиот Нов Завет има заповед да го држиме Преданието така како што ни
го предале Апостолите (2 Тим. 2:2 ; Филип. 4:9 ; 1Тим. 6:20 ; 1Сол. 4:1,2) и похвала доколку тоа го
исполнуваме (1 Кор. 11:2), но, од друга страна, има опомена да внимаваме да не се заведеме по некое
човечко предание (Кол. 2:8), што всушност им се има случено на протестантските заедници, кои го
негираат 20-вековното Свето Предание, а го прифаќаат она на нивните „пророци“ и основачи од пред
1

Христос воскресе! / Тврдина
Награда за животно дело на отец Партениј
3
Работа на Бигорското братство со зависници и други социјално-проблематични личности

2

Прво писмо до адвентист! – одговор на митропилитот Повардарски, г-дин Агатангел (монах)
Дела Ап. 2:46 И секој ден еднодушно престојуваа во храмот и, прекршувајќи леб по куќите, се хранеа со радост и со
чисто срце.
3:1 Еден ден Петар и Јован заедно отидоа во храмот во деветтиот час, часот за молитва.
4

5

76

само неколку стотици години. Таквиот нивни став ги води само кон автоконтрирање, затоа што од
една страна велат дека Светото Писмо е комплетно боговдахновена книга, но од друга страна јасно ги
негираат правоверните Светите Отци, кои одредиле кои книги се всушност боговдахновени за да
влезат во неговиот канон, а кои воедно и говореле дека треба да се пази и Преданието. Односно, со
нивното непризнавање на отците на Црквата, во прашање ја доведуваат целата Библија, бидејќи како
може некој кој не е раководен од Светиот Дух, да одлучува кои книги ќе влезат во канонот на
најценетата книга во историјата на човештвото? А ако тие биле раководени од Светиот Дух, тогаш
како може да не се почитуваат нивните поуки и завети да се пази Светото Предание?
Бидејќи Господ ни ја дал Црквата, која е столб и потпора на вистината, Писмото најавтентично се
толкува во и преку неа, односно, надвор од Црквата, која го чува Светото Предание, нема вистинско
толкување на Светото Писмо, па затоа денеска оние кои отпаднале од вистинската Христова Црква,
своите ставови ги темелат на извитоперени и самоволни толкувања. Особено тоа е воочливо кога ќе
се погледнат навидум контрадикторните стихови во Библијата, за кои секоја одделна протестантска
заедница дава различно толкување, па се доаѓа до една збунетост од каде и по кој критериум секој од
нив одредува како треба да се разбере односното нешто. Знаејќи дека само Православната Црква
може да даде одговор на библиските недоумици, протестантите, без разлика на која деноминација
припаѓаат, одат уште подалеку во својата заблуда и се трудат на секој можен начин да упорствуваат
против Неа и за своите цели измислуваат и калемат разни клевети и приказни. Сепак, секое
здраворазумно размислување и чиста логика ќе нè наведе со право да побараме историски да
разгледаме во што верувале христијаните од минатите векови. Таквото истражување, пак, повторно
ќе доведе до потврда на еден факт – протестантите се производ на реформацијата од XVI век, кои
примиле преданија од нивните основачи, на чело со Мартин Лутер, па затоа не можат да посочат ниту
еден одреден христијанин пред тој век, а кој верувал и го застапувал она што денеска се проповеда од
реформираните заедници. За протестантски маченици од времето на најстрашното гонење на
христијаните во III и IV век не станува ниту збор. Такво нешто не постои! За разлика од нив,
правоверните т.е. Православните Христијани можат историски и континуирано да го објаснат своето
верување, да го одредат апостолското преемство и да посочат низа христијани кои го делеле
ортодоксниот начин на живеење низ вековите.
Гледајќи од оваа или од онаа страна, реалноста дека преданието е неизоставен дел од една
вероисповед, без разлика дали е христијанска или не, не може да се погази и занемари. И знаејќи дека
покрај Свето, има и човечко предание, да внимаваме и ние да не станеме слуги на луѓе, кои станале
богоборци со тоа што ритаат против Црквата– Телото Христово и нејзиното Свето Предание, а го
прегрнуваат човечкото, туку да го искористиме оној здрав разум, кој ни е дар од Бога, и да
погледнеме во светоотечката вистина за спасение. Изборот е оставен на човековата слободна волја. А
за секој кој упорствува во своите суетни замисли, можеме само да речеме:

Господи помилуј...

77

78

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful