Joannes Richter

Het Brabants

.Joannes Richter Het Brabants over het dialect der Brabanders. -2009- ..

© 2009 by Joannes Richter gepubliceerd bij …. Alle rechten voorbehouden ISBN: xxx-x-xxxx-xxxx-x .

......................Inhoud Inleiding tot het Brabants......................................7 Het Brabants...........................................................................................9 ......................8 Brabants ...................................Woordenlijst..................................................................................................................................................................

.

oor een studieproject werd de navolgende woordenlijst (Brabants-Nederlands-EngelsDuits) uit drie Romans1 van Antoon Coolen samengesteld met verwijzing naar de APKeuromnibus uit 1964. 1 "De goede moordenaar" (1931). Ook nadat Holland die rol had overgenomen. De eerste belangrijke standaardisering van het Nederlands vond in de 16e eeuw plaats in Antwerpen. "Hun grond verwaait" (1927). Deze invloed was het sterkst op de schrijftaal. et Brabants heeft een behoorlijke invloed gehad op de Nederlandse standaardtaal.Inleiding tot het Brabants H H V et Brabants is samen met het Hollands de belangrijkste pijler onder de Nederlandse standaardtaal. Brabant het dominante gewest was. waarin vier werken zijn opgenomen. Dit kwam om te beginnen door het feit dat toen de standaardisering op gang kwam in de 16e eeuw. onder meer door de grote groepen Zuid-Nederlanders die na de val van Antwerpen in 1585 tijdens de Tachtigjarige Oorlog naar de Noordelijke gewesten trokken uit angst voor vervolging door Filips II. al zullen enkele woorden nu wat ouderwets klinken. maar is ook nog steeds hoorbaar. Ze vormden in de 17e eeuw een belangrijk deel van de stedelijke bevolking van Holland. “De man met het Jan Klaassenspel” (1933) . bleef de invloed van het Brabants sterk.

Zo is bijvoorbeeld het Durske ongetwijfeld een vrouwelijke persoon. Pas na deze schepping worden man en vrouw gescheiden en vormen twee “halve mensen”.a. In mijn herinnering is deze formulering ook in het Limburgs gebruikelijk. dat meestal in de betekenis van wederhelft. “echtgenoot”. etc. In de volgende tabel zijn enkele woorden opgenomen: betekenis de kleur wit in het Nederlands Brabants: weet jij veel! laten weten. maar wordt omwille van de verkleinende trap onzijdig. “echtgenote” wordt gebruikt. In beide gevallen wordt “kapot” toegepast in kapotslaan. O M woord wit getuige pvallend is het gebruik van het woord “kapot” voor “dood”.Het Brabants O O pvallend aan het Brabants is de toepassing van het onzijdige geslacht voor alle verkleinwoorden. Zo is er een correlatie tussen de werkwoorden “weten” / “verwittigen” en de kleur “wit” vaststelbaar. en kan een opvallende overeenkomst tussen sommige woorden identificeren. In de boeken “The Celestial God2” en “Der Himmelsgott” is een aantal thesen met betrekking tot deze algemene Indo-Europese scheppergod gepubliceerd. de boekwinkel van de auteur Joannes Richter . Bij Coolen zijn Durskes echter ook geslachtsrijpe. informeren getuige inform someone witness Engels white Duits weiß Hast Du eine Ahnung! wissen lassen Zeuge opmerking Nederlands Brabants Vlaams Nederlands witte gij veul! verwittigen 2 gepubliceerd bij Lulu. Het betreft ongetwijfeld vaak een pasgeboren kind. ok wat betreft de echtparen valt het gebruik van het woord “mens” op. zie o. De wederhelft herinnert aan de oude scheppingslegende. waarin de Indo-Europese en Joodse volkeren de eerste mens Adam als een androgyn schepsel laten ontstaan. kapot zijn. dat nog te klein is om het met een volwassen lidwoord “de” aan te spreken. “Mien Mens” is mijn wederhelft. dat dit dialect gemeen heeft met het Nederlands en het Duits. De scheppingslegende is ouder dan het Christendom. omdat zij reeds door Plato in het Symposium uitvoerig wordt gedocumenteerd. kapotgaan. Zo is het eigenlijk vanzelfsprekend toepasselijk de wederhelft als “mien Mens” te benoemen. nog ongetrouwde meisjes. Er wordt in de romans van Coolen veel gestorven en vermoord.

Vlaams . De geel gemarkeerde regels moeten nog worden aangepast. ongespecificeerde bronnen http://nl.wikipedia. heb ik ook Vlaamse uitdrukkingen opgenomen. het Eindhovens Dagblad en BN/DeStem (2005) 4 in de uitgave van Meulenhoff.brabantsdagblad.wikipedia.org/wiki/Brabants Telemachus in het dorp (1947). wat de Ijzeren Man is. Bronvermelding Keuromnibus van Antoon Coolen ( gepubliceerd door AP – 1964): • • • "De goede moordenaar" (1931). Suggesties van lezers zijn e navolgende codering beschrijft de bronnen voor deze tabel.nl/ overige. De man met het Jan Klaassenspel (1933) welkom! Bronnummer gezamelijke verkiezing van “Brabants mooiste woord”3 • http://nl. Ter vergelijking met de omringende talen worden ook de Engelse en Duitse vertalingen gespecificeerd. Zo wordt aan de lezer overgelaten te raden.D S D 1 2 3 4 5 e volgende woordenlijst levert een overzicht van een aantal Brabantse uitdrukkingen. dat er geen voetnoten of andere uitleg wordt geleverd. 1963. Omdat Vlaams-Brabant ook tot Brabant wordt gerekend. Men kan deze aan de hand van de bronvermeldingen identificeren. "Hun grond verwaait" (1927). die van het normale Nederlands afwijken. torend is in de gebruikte Keur-Omnibus van Coolen. Marnix Gijsen4 3 Het Brabants Dagblad.org/wiki/Noord-Brabant • http://www.

13 125 59 85 76 40 83. sogleich Wallfahrt-Route Prozession begann fast beklagte Belgisch Zwischenwand regeln besonderes Hose Kügelchen poltert Bron 1 1 2 1 5 5 1 1 1 2 5 5 1 1 5 1 5 1 1 1 1 1 Pag. België tussenwand regelen bijzonders broek bolletjes boldert began nearly pitied Belgian panel to manage special trousers little balls to rumble 5 blauwe hardsteen 6dik-wollen stof 7 bedeweg . 272 252 89 107 83. voortmaken altijd appelboom arduin geks zelfverzekerd baaien 6 zo meteen.Brabants .27 118 63 226 86 71 125 83 94 129 optocht. dadelijk. processie procession begon bijna beklaagde Belgisch. later pilgrim-route Duits herein stürzen danach sich beeilen immerzu Apfelbaum blauer Zierstein merkwürdig selbstsicher wollenes bald. straks bedevaartroute Engels drop in afterwards hurry up always apple tree blue stone strange self-confident baize straight away.Woordenlijst Brabants woord aanvallen achterna affesere alzeleven appelaar arduin5 arigs astrantig bajen bedinne beeweg7 begankenis begost bekant bekloeg Bels beschot betimperen bezunders boks bollekes bortelt Nederlands binnenvallen daarna opschieten.

. der in Mann und Frau aufgetrennt wird.en) leeszaal dat Engels make a mess broad wedding brother yokepoles little pouch (dinner. better "miene mens" 9 half 10 dit. Dirne.. author doorstep girl devil a moment himself . Dern Teufel kurzzeitig selber 8 -eetzaal -literaire kring -litteraire kring -zaal van het laatste avondmaal -zaak van het laatste avondmaal -eetzaal (avondmaal) 9wellicht een verwijs naar de androgyne "mens" als echtpaar.hatte ich dabei Urheber Turschwelle Mädchen.. bijv. Duits kleckern breiten Hochzeit Bruder Jochbäume Beutelchen Bron 1 1 1 1 1 1 Pag.und) Lesezimmer 5 dass Der Mensch als Ehegatte.and) reading room that. 12 van een stuk in de krant .. eventjes zelf this. behoorlijk dikwijls vertelster laten doorschemeren . deze flink. 271 95 226 87 128 143 73 192 164 (Eß.. 11vielleicht im Bezug zum androgynen Menschen.. bessere Hälfte 11 Dieses. Dies gehörig oftmals Erzählerin 1 1 wederhelft.had ik bij mij inzender12 dorpel meisje. these considerably often (female) speaker dee deger diksentijd diseuse doen uitschijnen droeg ik op mij drukker durpel durske duvel een hortje eiges 1 1 1 5 5 5 5 1 1 1 1 1 192 25 125 151 52 147 125 272 166 365 36 92 did make believe durchblicken lassen I carried with me . Deern. man (as a echtgenoot. in spouse). dat.Brabants woord brassen brejen brulleft bruur burries busselke cenakel8 da de mens Nederlands knoeien brede bruiloft broer jukbomen buideltje (eet. that.. waarin man en vrouw "halve mensen" zijn 10probably in a reference to androgynous man in which man is halved into male and female. deerne duivel even.

harken rake. probleem evenveel meteen sluier heel erg rijk vroomprater Hond (Fikkie) of een vos (?) gaan grappen maken zoals jullie Engels to be sure potatoes problem just as much immediately veil extremely rich hypocrite. "gollie paop" = "Gallische Paus" Naar de Franse pausen uit de 14e eeuw. insincere person dog or fox to be going to joke just like you (plural) Duits sicher sein Kartoffeln Übel ebenso viel sofort Schleier sehr.Brabants woord er zeker af zijn erpels evel 13 evel veul ewees falie fel nijg rijk femelaar fiks14 gaaien gekken gelijk gellie gemul geplogenheden gère gère gewagen gij gij doet mer gloeiing goe goeien oppas golliepaop 15 griesel 13vergelijk: euvel Nederlands er zeker van zijn aardappels euvel. je je doet maar gloed goed goed gedrag practices glad to. 145 77 33 90 267 110 16 108 269 50 278 75 125 51 106 69 116 112 113 100 119 krullen. sehr reich Hypokrit Hund oder Fuchs gehen Witze machen wie Ihr Späne Gepflogenheiten gerne gerne erwähnen du mach was du willst Glut gut guter Führung Schimpfwort Rechen Bron 1 1 1 1 1 1 5 5 1 1 1 4 1 1 5 1 1 5 4 1 1 1 1 2 2 Pag. gaarne noemen jij . spaanders curls gebruiken graag graag. . to rake - 14 eventueel gecorreleerd met Duits: Fuchs en/of Fikkie 15 scheldwoord. eagerly eagerly tell you do as you like glow well good conduct scheldwoord: paap curse hark.

groots juk hansop. pyjama heb je. klepperen to sound gemakkelijk. 26 77 218 95 122 166 269 42 272. Bis 2 bald wooden toilet prepare somebody for the funeral someone hölzern Toiletten-häuschen jemanden für die Leich (Beerdigung) vorbereiten jemand 1 1 5 iemes 16 17 18 19 20 21 22 1 37 “da kan hendig zijn” = “dat kan best zijn” een (met een haard d.w. affektiert Herrschaften Zeitungskopf 1 5 goodbye. hel en vief zat helmen hendig herd17 hesp18 het pluimen histrionisch20 hoge mieters hoofding houdoe21 houteren huiske iemand lijken Nederlands flink Engels quickly Duits flink Gerät zum jäten vornehm Joch Schlafanzug hast du. goed easy 16 woonkeuken (een soort) ham19 wuiven histrionisch hoge heren krantenkop vaarwel..z.lycos. bright and fast enough galmen.. 5 theatralisch. hell und fix genug hallen. helder en vlug genoeg pompous yoke nightgown do you have...2 9 278 26 299 84 36 104 126 267 94 wied-gereedschap weeding tool deftig. rumpeln leicht Wohnküche (eine bestimmte Art) Schinken schwanken Bron 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 5 1 Pag. turfblokken of hout) verwarmd vertrek gepekelde hespen worden met kruiden in warme luchtovens gebakken http://members. tot ziens houten toilethuisje22 iemand op de begrafenis voorbereiden iemand living room (special version of) ham to waive histrionic lords heading in the newspapers histrionisch.html zu lateinisch histrio „Schauspieler“ waarschijnlijk afgeleid van Houd oe eige goed destijds ongetwijfeld een apart huisje met een beerput op het erf .nl/lexicografie/vlaams..Brabants woord grif grijzel gruts haam hansjop hedde ge . see you Auf Wiedersehen....

Fuchsia dood sterven dood zijn doodslaan canaille kinderen kindje kip een kier vormen kleren cholera (in vloeken) kleven klaagde turf koeiepoep. kopje kon 28 net als Engels Iron Man alone Fuchsia dead to die to be dead to kill someone shrew children little child chicken make a slit clothes cholera (in curses) to stick complained peat cow dung betray cup could just like Duits Eiserner Mann alleine Glockenblume. idioot en couille = kloot 28 verbuiging van kunnen . 24wörtlich: “kaputt gehen” 25 Frans: canaille 26 klerelijer. etc. De baggermachine werd de Ijzeren Man genoemd. Coolen schrijft het met een kleine letter. 27 couilloneren (bedonderen) van Frans couillon = klootzak. klokskesbloem kapot kapot gaan kapot zijn kapotslaan karnalli25 keinder kiendje kiep kieren kleer klere26 klijven kloeg klot koeien-struiven koeieneren27 komke kost krek Nederlands IJzeren Man alleen klokjesbloem.Brabants woord ijzeren man 23 in enigheid kabasjesbloem. klerezooi. dat tot meer met een zwembad werd uitgebouwd. 264 128 25 208 208 208 82 267 23 123 272 46 300 90 9 234 50 122 211 266 23 Het grindgat te Eindhoven. Fuchsie tot sterben 24 tot sein töten Luder Kinder Kindchen Huhn einen Spalt bilden Kleider Cholera (beim Fluchen) kleben klagte Torf Kuhfladen betrügen Tasse konnte genauso wie Bron 1 1 5 1 1 1 1 1 1 1 3 1 1 3 1 5 1 1 5 1 1 1 Pag. koeflaters bedonderen kommetje. krijg de klere.

grote petroleumlamp (afkomstig uit België) 30 men heeft kennelijk “hor” uit “horloge” weggelaten 31 Mardies : donderdag. …. en Thor.Brabants woord krek precies of krochten kroten kwaaj volk kwaje oppas kwatongen kweken lampbels29 lei lijk lozie 30 malkander mardies 31 maseurkens32 mee meepesant met veel gusto metsers mieters 33 mik moor mutserdhout nakend35 Nederlands net alsof afgronden suikerbieten slecht volk slecht gedrag boze tongen kwaken Engels just like abysses sugar beets bad people bad behaviour bad tongues quack Duits genau wie Abgründen Zuckerrüben übles Gesindel schlechter Ruf böse Zungen quietschen Petroleum-leuchte legte wie Uhr einander verdammt Nonnen. jug thicket coming (soon) 29 lampe belge . kloosterzuster met en passant.75 71 grote petrol-lamp petroleumlamp legde gelijk horloge elkaar verdomd nonneke. maseur. de god van de donder ? 32 33 34 35 → Fr. ma soeur (aanspreking van ~) zuster. 11 282 92 14 264 37 266 19 33 38 85 263 207 69 9 49 225 214 92 15 18. van Mars. Schwestern mit zugleich gewürzt Maurer Herrschaften Brotlaib Kanne Kleinholz bevorstehend Bron 1 1 1 1 1 5 1 1 5 5 1 1 1 5 1 2 5 1 1 1 1 1 5 Pag. tegelijkertijd smaakvol metselaars hoge heren brood34 kan kreupelhout aanstaande did lay like watch each other damned nuns with in the meantime tasteful masons lords bread can. Ook in W-Vl. maseurke vergelijk ook opsodemieteren –> ophoepelen met een spleet in het midden van Duits: nähern .

als halsdoek scarf verdomme U.i. hotchpotch cast sculpture liquorice sich vertragen können 5 Joch (für Pferde) Boss Violett Prozess Eintopf (fester Brei) gegossene Skulptur Lakritzenwasser 1 5 1 2 5 - ploffen woorden vinden vlooienmarkt sier-kopje flinkheid pop up find words flea market ornamental cup stoutness verpuffen Wörter finden Flohmarkt Siertasse Beherztheit 1 1 5 1 1 95 92 51 272 113 French: nom de Dieu in achtste druk van de Meulenhoff-editie van 1963 staat m. Zwicker Tuch verdammt Sie aufstapeln 5 1 3 1 1 108 210 165 71 39 116 122 84 39 - doek. sjep 42 poffen prating weten prondelmarkt pronkkomke pronterigheid 36 37 38 39 40 lorgnet .Brabants woord Nederlands Engels Duits Bron Pag. een drukfout “partoon” Breda Tongeren Alleen in Eindhoven en omstreken 41 In het westen van Brabant 42 In het oosten van brabant 43 Zie voor de diverse dialectvarianten: Drop en Dropwater . neusknijper lorgnette Lorgnon. neusnijper neuzik nondedju36 oe optassen over de baan kunnen paardenhaam patroon37 péérs perses petazzie plaasteren beeld klieskoek 38 kriskoek39 poeliepek40 schommeldrop41 sep. stamppot gegoten sculpture drop(-water)43 damned you (singular) to stack get along with someone yoke for horses chief purple process stew. gij opstapelen overweg kunnen paardenjuk chef paars proces stamp.

26 51 267 137 92 rommel.78 53 138 77 113 278 144 113 206 129 113. 106 135 89 11.1 4. huilen beugel (→ klomp-riem) janken skeletachtige schoot sloeries sneden papiersnippers spetteren red around quarrel shy attic hoe apron beautiful tiny barn support dishcloth cries cry bracket cry skeleton-like lap bitches did cut paper-shreds sparkle .62 90 94 50. Randale Roermond (Stadt) altes Zeug rote rundum Krach scheu Bühne. Dachboden Scheufel Schürze schön Schuppen stützen Spültuch schreit weinen Bügel (für Holzschuhe) weinen skelett-ähnliche Schoß Schlampen schnitten Papier-Schnitzel funken Bron 1 5 1 1 1 1 1 1 1 1 1 4 1 1 2 1 1 1 1 5 1 5 1 1 1 Pag. brandhout old stuff rode rondom ruzie schuw zolder schoffel schort mooi schuur stutten vaatdoek schreeuwt schreien.Brabants woord putmik rapalje Remund rewasie roje rontelom ruzing schauw schelft schoefel scholk schoon schop44 schoren schottelslet schreuwt schruwen schulp simpen skeletike slip 45 sloren snejen snidselkes speieren 44 van Duits: Schuppen 45 Engels: lap ? Nederlands putemmer herrieschoppers Roermond (stad) Engels bucket (at a pit) hooligans Roermond (city) Duits Schöpfeimer Randalierer. 87 93 69.

torrentielle [-ɑjsjɛl] Wildwasser…. “de kerkklok tampte” verwijst vermoedelijk naar “aan het touw trekken” 48 vergelijk: opsodemieteren → ophoepelen 49 -klungelen -knoeien -ranselen -slaan -tasten -beuzelen . tesnuzzik te mieter48 tenacht tengelwerk tijdens de missie toffelen torrentieel50 spelen ondanks wankelen stokjes hout (?) uiers play lest to stagger wooden sticks (?) tits spielen trotz schwanken Holzstecken (?) Zitzen Strolche Streifen Stroh-stengel schnell heute nachmittag achzig stillschweigende Zustimmung 1 5 1 1 1 1 1 1 1 1 2 1 5 5 1 1 1 1 5 1 5 281 109 281 272 129 234 268 72 277 92 274 89 15 179 270 272 314 84 265. De procedure staat op pagina 296 uitvoerig beschreven. pluie f torrentielle Wolkenbruch m .3 30 rekels. speulen spijts stalperen stekske stikker strekelen strekels striep strooispieren subiet taaftere 46 tachentig tacite consent tampen 47 tasneuzik. deugnieten rascals streep strohalmen vlug vanmiddag. 50 Frans: torrentiel.Brabants woord Nederlands Engels Duits Bron Pag. na de middag tachtig zwijgende instemming (met het touw) luiden zakdoek als de sodemieter vannacht stripe pieces of straw quickly this afternoon eighty silent consent ring the bell (with (mit dem Seil) läuten a rope) handkerchief right now tonight Taschentuch “Sacktuch” sofort heute nacht Fachwerk während der Messe klappern wolkenbruchartig vakwerk met hout half-timbered en mortel constructions tijdens de mis ratelen49 overvloedig during Mass rattle massive 46 afgeleid van: this afternoon 47 tamp = touw.

Brabants woord tronken trutten uurwerk v'rum valavond van tijd toe tijd vatten veie veinden verinneweerd verpinken verrek!52 verrekt53 verrig 54 verschieten verwittigen verzwonden55 virago voor geweld voortwassen Nederlands boomstomp bedelaressen horloge51 weerom avondschemering van tijd tot tijd vastgrijpen (?) vinden verruïneerd reageren verdraaid. van Duits: fertig van het Duits: verschwinden kamer die iets hoger ligt dan de andere . gestorben fertig erschrecken wissen lassen verschwunden Mannweib auf voller Kraft weiter waschen voutekamer vuns 51 52 53 54 55 56 (höheres) Zimmer dreckig 5 5 45 82 Het was (althans vroeger ?) gebruikelijk een naaste op het sterfbed zijn horloge te schenken idee: “verrekken” kan eventueel ook van de rekbank stammen. idee: “verrekken” kan eventueel ook van de rekbank stammen. verder gaan met wassen opkamer56 vuil Engels stump gipsy ladies watch again twilight in the evening Duits Baumstumpf Bettlerinnen Uhr wiederum Abend Bron 1 1 5 1 5 1 1 5 1 1 5 3 3 1 1 5 5 5 1 5 Pag. waarop de veroordeelde “verrekt” werd. verdomd! doodgegaan klaar schrikken laten weten verdwenen Kenau met alle macht verder wassen. waarop de veroordeelde “verrekt” werd. 143 59 118 142 97 132 234 92 92 277 84 92 270 40 108 61 279 92 from time to time von Zeit zu Zeit to clutch (?) find ruined react damned! died ready frighten to let someone know lost shrew mighty continue the bathing (upper) room dirty greifen (?) finden vergammelt. lädiert reagieren verdammt! verreckt.

Brabants woord weduwman wegkrassen57 werd wiek wielingen58 wiempke wiske wissen witkwast Nederlands weduwnaar op weg gaan. kneifen sabber Dachboden so sei nur ruhig. zat zee zeelke59 zibbedeeske genoeg zegde touwtje kwezelachtig persoon .. naïef. 267 281 89 130 305 72 74 90 278 125 269 90 304 - to get on the way sich aufmachen. "Wisch" (?) Flechtwerk Pinsel zum Weißeln kwast om te witten brush to paint white worde het jonkske als het jongetje wakker. genug sagte ein kleines Seil. trifling person to tighten slaver attic such easy now. 1 1 1 5 1 296 111 86 116 166 57 58 59 60 vermoedelijk ook “opkrassen” als bevel: “kras op”: in de betekenis “hoepel op” De Wielingen is de zuidelijke hoofdgeul die naar de Westerschelde voert. ophoepelen waard zijtak (?) straaltje (?) briefje (Duits: "Wisch" ?) vlechtwerk Engels widower Duits Witwer Bron 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 Pag.. verschwinden worth branch (?) trace (?) a note (?) basket-work wert Seitenzweig (?) Restlicht (?) Zettelchen . Coolen heeft het woord speciaal gekozen vanwege de bijbehorende klanken. 61 als verbuiging van "zijn" . wakker wordt.... if the child wakes Falls das Kind wach up.. enough said a tiny rope exaggerated.. wird...... uit het Duits: Seil (?) In deze context gaat het echter om de bijbehorende geluiden. ein Seilchen trottelige Frau ziepen 60 zijver zulder zulk zwie61 maar stil.. suffig vrouwtje (geluiden bij het) spannen zever zolder zo wees maar stil ...

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful