You are on page 1of 16

Seminarski rad

1

Fotosinteza se najvećim dijelom odvija u listovima biljaka. voda i svjetlosna energija. korjenu i dr.1. "spajanje s nečim") je proces pretvaranja svjetlosne energije u hemijsku i njeno pohranjivanje u vidu molekula šećera.što je oko šest puta veće od ukupne potrošnje energije cijelog čovječanstva.1 – Proces fotosinteze Organizmi koji vrše proces fotosinteze se nazivaju fotoautotrofi. 2 . gotovo sva živa bića su direktno ili indirektno vezana za fotosintezu kao izvor energije ili hrane.[foto-].). Količina energije koja se proizvede tokom procesa fotosinteze je izuzetno velika. Proces se odvija u hloroplastima.(izuzetak su hemoautotrofikoji žive u stijenama ili oko hidrotermalnih izvora u okeanskim dubinama). UVOD Fotosinteza (iz grčkog υώτο. te u nekim bakterijama i algama.Pored energije. Upravo zbog te činjenice. koje u svojim ćelijamaimaju hlorofil. Kao nusproizvod procesa fotosinteze ispušta se kiseonik. Pored održavanja nivoa kiseonika u atmosferi. Poces fotosinteze se odvija prema sljedećoj hemijskoj jednačini: 6CO2 + 6H2O —> C6H12O6 + 6O2 Slika br. "svjetlost" i σύνθεσις [sintesis]. Sveukupno. a veoma malo ili nikako u drugim dijelovima biljke (stablu. fotosinteza je takoĎe i izvor ugljeninika u svim organskim supstancama u tijelima živih bića. Proces fotosinteze se dešava u biljkama. malim organelama u citoplazmi biljnih ćelija koje sadrže zeleni pigment zvani hlorofil. jer im taj proces omogućava da sami sebi proizvode hranu. otprilike 100 teravata. fotosinteza je od vitalnog značaja za život na Zemlji. Za proces fotosinteze biljkama je neophodan ugljik dioksid.

Materija koja se stvara u procesu fotosinteze služi kao jedini izvor hrane i energije za životinje i čovjeka. One se nazivaju hemotrofni organizmi. Zbog toga je pitanje ishrane biljaka ugljenikom neobično važno. predstavlja transformisanu energiju Sunca u procesu fotosinteze. poput inverznog Krebsovog ciklusa u bakterijama Chlorobium. Ugljenik predstavlja osnovu structure organske materije. Jedan dio organske materije u prirodi ne stvara se na račun energije Sunca. Žive dakle na račun autotrofnih organizama. meĎutim on je različit u nekim bakterijama. Fotosinteza nije samo process sinteze organske materije. U toku ikorišćavanja organska materija se oksidiše pri čemu se oslobaĎa energija bez koje se ne bi moglo zamisliti održavanje života na Zemlji. u kojem se može potrošiti značajan dio šećera koji je nastao tokom fotosinteze. Ova energija se akumulira u biljci kao energija hemijskih veza.organizmi koji vrše fotosintezu pretvore oko 100 milijardi tona ugljenika godišnje u biomasu. Fotosinteza sa svoje strane vrši ponovnu redukciju produkata oksidacije organske materije. algama i cijanobakterijama ovaj proces se odvija u nizu reakcija poznatom kao Calvinov ciklus. Poljoprivredna proizvodnja se zasniva na iskorišćavanju procesa fotosinteze. proces uvijek počinje sasvjetlosnom energijom koju apsorbuju bjelančevine zvane fotosintetički reakcioni centri koji sadrže hlorofil. dok su kod bakterija sadržane u membrani citoplazme. Analize pokazuju da 95% suve materije biljke čini organska materija i da ta materija sadrži 45% ugljenika. Ovim se pomaže odvijanje procesa fotorespiracije. U biljkama. Dio sunčeve energije koja se prikupi preko hlorofila se pohranjuje u obliku adenozin trifosfata (ATP). U tom pogledu sva živa bića se dijele na heterotrofna i autotrofna. Ovi elektroni se zatim koriste u reakcijama u kojim se ugljik dioksid pretvara u organske supstance. Često se za ocjenu efikasnosti 3 . sumporne i bakterije gvožĎa. Heterotrofni organizmi nisu sposobni da stvaraju organsku materiju. Čak i energija uglja i nafte koja se koristi u industriji i transport ima fotosintetičko porijeklo. već i proces u kome se energija sunčeve svjetlosti transformiše u potencijalnu hemijsku energiju.. U biljkama. ove bjelančevine se nalaze unutar hloroplasta. Iako se fotosinteza može odvijati na razne načine kod različitih vrsta. već na račun energije koja se oslobaĎa pri oksidaciji mineralnih i organskih materija. Na primjer. Na ovaj način se sadbjevaju energijom nitrifikacione. Kad ne bi bilo fotosinteze sva organska materija na Zemlji bi se oksidisala za 15-20 godina. Ostatak energije se korisiti za uklanjanje elektrona iz supstanci kao što je voda. već koriste organsku materiju koju stvaraju autotrofni organizmi. Autotrofni organizmi su sposobni da sintetišu sebi hranu iz neorganskih materija. To iskorišćavanje se mjeri količinama vezane energije. neke osnovne karakteristike su iste. tj. Mnogi fotosintetski organizmi su razvili odreĎena prilagoĎavanja procesa fotosinteze kojima se koncentrira ili uskladištava ugljik dioksid.

poljoprivredne proizvodnje ova vezana energija stavla u odnos sa uloženom energijom za proizvodnju kao što su obrada. 4 . Ďubrenje idr.

Cijanobakterije su se pojavile kasnije.4 milijarde godina. Takve simbioze su najčešće kod korala. čineći tako pretke današnjih biljaka i alga.2. Mnogo kasnije. Prvi fotosintetski organizmi su vjerovatno evoluirali prije oko 3. EVOLUCIJA FOTOSINTEZE Fotosinteza u živom svijetu se pojavila relativno rano u toku evolucije kada je gotovo sav život na Zemlji bio u formi mikroorganizama. moguće i zato što ove životinje imaju relativno jednostavnu anatomiju i veliku površinu tijela u odnosu na zapreminu. prije oko milijardu godina. poput onih kod zelenih i ružičastih bakterija. bili anoksigenski. a koristili su vodonik i vodonik sulfid kao izvore elektrona. prije nego vodu. poput one u cijanobakterijama. dok su zelene nesumporne bakterije koristile aminokiseline i druge organske kiseline. a koristili su razne molekule kao izvore elektrona. Smatra se da su praistorijski fotosintetički sistemi. Kiseonička fotosinteza koristi vodu kao izvor elektrona koja se oksidira do molekule kiseonika (O2) u fotosintetičkim reakcionim centrima. Moderna fotosinteza u biljkama i većini fotosintetičkih prokariota je kiseonička. te trajno izmijenile izgled Zemlje kada su počele sa ispuštaju kiseonik u atmosferu prije 2. Neki geni iz 5 .Hloroplasti u današnjim biljkama su potomci ovih drevnih simbiotskih cijanobakterija. a njihova starost se procjenjuje na 3.5 milijarde godina.Glavni izvor kiseonika u Zemljinoj atmosferi je kiseonička fotosinteza. Time se omogućava ovim mekušcima da prežive nekoliko mjeseci isključivo hraneći se putem fotosinteze. a atmosfera sadržavala mnogo više ugljik dioksida nego danas. Pored toga. neki od protista su formirali simbiotske veze sa cijanobakterijama. 2.4 milijarde godina. Geološki dokazi pokazuju da je kiseonička fotosinteza.Ovakvo izmijenjena atmosfera je omogućila evoluciju kompleksnijih oblika života kao što su protisti.1 SIMBIOZA I PORIJEKLO HLOROPLASTA Nekoliko grupa životinja je formiralno simbiotske veze sa fotosintetičkim algama. nekoliko mekušaca kao što su Elysia viridis i Elysia chlorotica takoĎe imaju simbiotsku vezu sa hloroplastima koje crpe iz algi iz hrane te ih zatim čuvaju u organizmu. spužvi i morskih anemoni. prije oko 3 milijarde godina. postala važna tokom paleoproterozoika prije oko 2 milijarde godina. Za zelene i ružičaste sumporne bakterije smatra se da su koristile vodonik i sumpor kao izvore elektrona. a njena prva pojava se ponekad naziva i kiseonička katastrofa. PronaĎeni su fosili za koje se smatra da su bili filamentski fotosintetički organizmi.

Po toj teoriji.uglavnom ribe. autotrofni organizmi su označeni kao primarni organski proizvoĎači. jednaka je energetskoj vrijednosti koja se dobije izgaranjem 684 milijarde tona ugljena. 3. Zelene biljke direktno koriste sunčevu energiju. Čak 98% energije koja padne na zelenu površinu biljaka reflektira se. Čak i bliži oblici simbioze mogu objasniti porijeklo hloroplasta. za ishranu ljudi se utroši oko 1. a sva ta energija potiče od Sunca. a geni u DNK hloroplasta su slični onima u cijanobakterijama. fotosintezom nastaje oko 500 milijardi tona ugljenih hidrata. Poput mitohondrija. Hloroplasti imaju dosta sličnosti sa cijanobakterijama uključujući i cirkularne hromozome. što je dnevno 37. ZNAČAJ FOTOSINTEZE Za održavanje života na Zemlji potrebne su velike količine energije.7 MJ. a u atmosferu se oslobaĎa kiseonik. koje su izvor hrane i energije za sav živi svijet na Zemlji. Oko 80% fotosintetičke proizvodnje je u morima. Energetska vrijednost sunčevog zračenja. koje padne na m2 zemljišta u minutu iznosi 62. Svake godine od 690 milijardi tona ugljen-dioksida i 280 milijardi tona vode. a malim dijelom produkcija ostalih biljaka koja do čovjeka dospijeva indirektno preko mesa. To je najvećim dijelom fotosintetička produkcija kultivisanih biljaka. hloroplasti i danas imaju svoju vlastituDNK. hraneći se ribama koristi samo 0. zahvaljujući kome žive svi aerobni organizmi. koje stigne na Zemlju svakog dana.8 KJ. a preko njih i u ostale organske materije biljaka. čime su se formirale prve biljne ćelije. a proces fotosinteze kao 6 . direktno ili indirektno hraneći se planktonom. tako da se svakih dvije hiljade godina potpuno obnovi sav kiseonim u atmosferi.01%.5% ugraĎuje u procesu fotosinteze u ugljene hidrate. hloroplasti bi mogli biti fotosintetičke bakterije koje su se prilagodile na život unutar biljne ćelije. a samo 2% biljke apsorbuju. Od navedenih 500 milijardi tona ugljenih hidrata nastalih fotosintezom u toku godine. Godišnje se fotosintetičkom aktivnošću oslobodi oko 500 milijardi tona kiseonika. Od tih 2% samo se oko 0. mlijeka i jaja.5 milijardi tona. a čovjek . koja je odvojena od DNK ćelijskog jezgra biljke domaćina. Po endosimbiotskoj teoriji smatra se da su fotosintetičke bakterije spojene sa ranim eukariotskim ćelijama putem endocitoze. Po nekim proračunima energetska vrijednost sunčevog zračenja. dok heterotrofni organizmi energiju dobijaju hranom. ribozome prokariotskog tipa i slične bjelančevine u fotosintetičkim reakcionim centrima. Zbog neposredne proizvodnje organskih materija od neorganskih. Ovu organsku materiju koriste.biljnih ćelijskih jezgra su preneseni u mekušce tako da se hloroplasti mogu snabdijevati sa bjelančevinama neophodnim za preživljavanje. U toku procesa fotosinteze od vode i ugljendioksida nastaju ugljeni hidrati.

protiče i energija. biće i više potrošača. Tu su lanci ishrane vrlo kratki (plankton-kit). Svi heterotrofni organizmi u prirodi koriste hranu nastalu primarnom biljnom produkcijom. Biljkama se direktno hrane boljojedi i od složenih komponenti biljne mase stvaraju nove organske materije koje se u obliku mesa pojavljuju kao nova vrsta hrane za sekundarne potrošače. kao hemijska energija dospjeva u heterotrofne organizme. odnosno iz više komponenata različitih dužina.da bi se apsorbovana sunčeva enerija što prije iskoristila.primarna organska proizvodnja. Sunčevo zračenje zajedno sa sekundarnim sunčevim izvorima kao što su energija vjetra i energija valova. što je veći broj proizvoĎača hrane (fototrofnih organizama). pa će i lanci ishrne u tom ekosistemu biti raznovrsniji i više razgranati. Talasna dužina vidljive svjetlosti iznosi 390-760nm. Od količine primarne organske proizvodnje zavisi razgranatost lanaca ishrane i sastav biocenoza u odreĎenim ekosistemima. S obzirom da primarni produktivitet zavisi od temperature. Slično je i sa arktičkim kopnenim ekosistemima u kojima su lišajevi glavni proizvoĎači organske materije i glavna hrana za polarne biljojede. Duž lanaca ishrane. hidroenergija i biomasa zajedno čine većinu raspoložive obnovljive energije na Zemlji. Vidljivi dio sunečevog spectra sadrži: o ljubičastu (390-492nm) o plavu (422-492nm) 7 . U principu. mesojede. ali se pri svakom prelasku sa jednog nivoa ishrane na sljedeći.1 ZNAČAJ SUNČEVE ENERGIJE ZA FOTOSINTEZU Sunčeva energija je zračenje svjetlosti i topline sa Sunca koju ljudi koriste od drevne prošlosti upotrebom raznih neprestano napredujućih tehnologija. gubi oko 50% energije u vidu toplote. Tako sunčeva energija. ugraĎena fotosintezom u organske materije. Proizvodnja organske materije na nivou potrošača je sekundarna organska proizvodnja i ona ustvari predstavlja samo transformaciju organske materije nastale fotosintezom. 3. Komponente svjetlosti se razlikuju po talasnim dužinama i boji. vezana za organsku materiju. dužine dana i klimatskih prilika uopšte i sastav ekosistema zavisi od istih faktora. Hladni oceani su vrlo produktivni ekosistemi u kratkom periodu arktičkog ljeta. Sunčeva svjetolost nije homogena već je sastavljena iz više spektralnih komponenata. Za zemljinu površinu padaju zraci sunca talasne dužine od 300-2600 nanometara (nm). Upotrebljava se samo neznatan dio raspoložive sunčeve energije.

Energija koju nosi jedan foton naziva se kvant. ispod prozračnog epidermisa. Najveću energiju kvanta ima ljubičasta. Svjetolosna energija se zrači i rasprostire u obliku diskretnih jedinica – fotona. Sa gornje strane lista. Da bi jedna fotohemijska reakcija mogla da počne potrebno je da kvant svjetlosti ima neki minimum energije neophodan za aktiviranje molekula hlorofila. Obim procesa će zavisiti ne od količine energije već od broja kvanta koji se nalaze u jedinici energije svjetlosti. Jedan od vidova adaptacije je da se list odlikuje velikom površinom na jedinicu težine suve materije.o zelenu (492-535nm) o žutu (535-586nm) o narandžastu (586-647nm) o crvenu (647-760nm) svjetlosti Vidljivi dio spectra služi kao izvor energije za fotosintezu. a s druge strane obezbjedi pristup ugljendioksida do svake ćelije i transport materija u list i iz lista u druge organe. Ako kvant svjetlosti sadrži taj minimum energije reakcija će početi. odnosno da ima takvu anatomsku graĎu. LIST KAO ORGAN FOTOSINTEZE List kao organ fotosinteze adaptiran je tako. Ovaj dio sunčeve energije čini oko 40-50% ukupnog sunčevog zračenja. Energija kvanta je utoliko veća ukoliko je talasna dužina svjetlosti manja. Fotoni sadrže energiju koja može da izazove fotohemijske reakcije. pa se zato naziva fotosintetski aktivna radijacija (FAR). Treba napomenuti da na životne procese u biljci utiču i ultraljubičasto (300-390nm) i infracrveno zračenje (>760nm). da s jedne strane apsobrbuje što je moguće više svjetlosne energije. 8 . Veći broj kvanata aktiviraće veći broj molekula hlorofila. Velika lisna površina je neophodna da bi se biljka obezbjedila potrebnim količinima CO2 i svjetlosne energije. gusto upakovanih i perpendikularno postavljenih ćelija u odnosu na epidermis. nalazi se palisadno tkivo od jednog do tri sloja izduženih. Ako kvant svjetlosti ima više energije nego što je potrebno za aktiviranje molekula hlorofila višak energije će se izgubiti u vidu toplote. a najmanju crvena svjetlost. Ove ćelije su bogate hloroplastima i predstavljaju osnovno tkivo za apsorpciju svjetlosne energije. ili fotosintetski-aktivno zračenje (FAZ). 4.

ulazi u citoplazmu i dalje u hloroplaste. ispod donjeg epidermisa. Ugljendioksid preko stoma ulazi u meĎućelijske prostore gdje se usvaja od strane vlažnih zidova ćelije sunĎerastog tkiva. HLOROPLASTI Hloroplasti su organele koje se nalaze u citoplazimi ćelija pojedinih eukariotskih organizama (obično ovakve organizme nazivamo biljkama). U stomi hlorplasta se vrši njegovo vezivanje u procesu fotosinteze. izmeĎu kojih se nalazi meĎumembranski prostor. Obavijena unutrašnjom membranom je stroma (ili matriks) hloroplasta. 2 .proces fotosinteze u listu 5. nalazi se rastrasito sunĎerasto tkivo sastavljeno iz ćelija nepravilnog oblika sa velikom mrežom meĎućelijskih prostora koji omogućuju pristup CO2 do svake ćelije. Slika br. Hloroplasti su obavijeni dvjema membranama. Na tilakoidima se nalaze pigmenti i enzimi koji učestvuju u svetloj fazi fotosinteze. Proces fotosinteze se odvija upravo u hloroplastima – ovdje se energija sunčevog zračenja konvertuje u slobodnu energiju hemijske veze organskih molekula (ATP. u vidu rastvora CO2 prolazi kroz ćelijski zid. u kojoj se nalaze membranske strukture . Dalje.tilakoidi (po grčkoj reči θυλακοειδηζ = koji liči na kesu). NADPH). spoljašnjom i unutrašnjom.Sa donje strane lista. U stromi hloroplasta nalaze se: 9 .

o mnogobrojni enzimi koji učestvuju u tamnoj fazi fotosinteze. Reakcije fiksacije i redukcije ugljendioksida odigravaju se u stromi hloroplasta. Svjetlosne reakcije fotosinteze koje obuhvataju apsorpciju svjetlosti. Pri slaboj svjetlosti hloroplasti se perpendikularno postavljaju prema zracima. transport elektrona i stvaranje redukujućih faktora odvijaju se na fotosintetskim membranama tilakoida. Hloroplasti posjeduju osobinu da se kreću u citoplazmi. Obično su ravnomjerno rasporeĎeni u citoplazmi. Za fotosintezu su sposobne samo one ćelije koje sadrže hloroplaste. Hloroplasti kao i mitohondrije posjeduju sopstveni sistem za sintezu proteina.o ribozomi (70S). 3 – izgled hloroplasta Najvažnija funkcija hlorplasta je fotosinteza. Pored hlorofila hloroplasti sadrže kompleks fermenata koji učestvuju u procesu fotosinteze. U hloroplastima se nalazi 80% Fe. tzv. ali se često nagomilavaju oko jedra ili pored ćelijskog zida. K. 70% Zn i 50% Cu od ukupnih količina ovih elemenata u listu. D). U njima se nalazi zeleni pigment – hlorofil. Pri jakoj svjetlosti postavljaju se paralelno u odnosu na zrake. U hloroplastima su skoncentrisani mnogi vitamini i njihovi derivati (B. o hloroplastna DNK (cpDNA) koja se udvaja nezavisno od udvajanja jedarne DNK. Ovaj broj odgovara broju molekula hlorofila u fotosintetskoj jedinici i prema nekim autorima predstavlja njen morfološki izraz. koji predstavljaju prostetične grupe fermenata. Proces fotosinteze odvija se u zelenim plastidima – hloroplastima. Oni sadrže oko 230 molekula hlorofila. U mraku se hloroplasti smanjuju. Slika br. E. slični prokariotskim. Na površini tilakoida hloroplasta postoje neravnine u obliku globula. kvantazomi. 10 . o granule skroba u kojima se magacionira glukoza stvorena u fotosintezi.

1. etiolirani ponici koji su rasli u mraku bili duži od zelenih raslih na svjetlosti.5. TakoĎe se pokazalo da pigmenti imaju značajnu ulogu u procesima razvića. Hemijski gledano. Smatra se da ukupno ima oko 10 vrsta hlorofila. Tako su npr. Novije klasifikacije biraju se na njihovoj hemijskoj graĎi. Dosta sličnu strukturu posjeduje i hem. Hlorofil a ima plavo-zelenu boju. U hloroplastima se nalaze četiri vrste pigmenata: o Hlorofili o Karationidi o Fikobilni o Floridorubin 5. 2+ Kod viših biljaka poznate su dvije vrste vrste hlorofila a i b. sa jednim Mg ionu. Pigmenti se obično dijele na hlorofile i kratanoide. Po hemijskom sastavu hlorofili su složena jedinjenja sljedeće empirijske formule: C55H72O5N4Mg – hlorofil a C55H70O6N4Mg – hlorofil b 11 . chloros = zeleno iυύλλον. koji sadrže hlorofil. Osnovni pigment biljke bez koga nije moguća fotosinteza je hlorofil a. hlorofil je organski kompleks baziran na hlorinu. algi i cijanobakterija. Proticanje svjetlosnog stadijuma bilo je zavisno od pigmentnog kompleksa koji ima sposobnost apsorpcije svjetlosti u crvenom i duboko crvenom dijelu spektra. osim što se kod njega umjesto iona magnezijuma nalazi ion željeza. Njegovo ime je nastalo iz grčkog jezika: χλωρός. a hlorofil b žuto – zelenu boju. Zanimljivo je da hlorofil posjeduje osobinu fluorescencije. koji je centralni. phyllon = list. Hlorofil se dobro rastvara u etanolu. Hlorofil apsorbuje svjetlost najjače u plavom i crvenom dijelu elektromagnetnog spektra. dok najslabije apsorbuje zelenu svjetlost.1 HLOROFILI Hlorofil je zeleni pigment koji se nalazi u većini biljki. Hlorofil a i b se razlikuju po boji i hemijskom sastavu. osnovni sastojak hemoglobina (krv). U okviru a grupe postoji više vrsta. već i u procesima rastenjea i razvića biljaka.1 PIGMENTI HLOROPLASTA Pigmenti hloroplasta učestvuju ne samo u procesu fotosinteze.acetonu i drugim otapalima sličnih osobina.

odnosno proces premeštanja perifernih elektrona sa jednih atoma (molekula ili jona) ka drugim atomima (molekulima ili jonima). a sam je redukciono sredstvo. Kao dodatak prehrambenim namirnicama.smanjio svoj oksidacioni broj (predstavlja akceptor elektrona). stablo.2 KAROTINOIDI Karotinoidi su veoma rasprostranjeni u biljnom svijetu. 6. 12 . Nalaze se manje više u svim biljnim organima (list. beta. korijen i cvjet). Iako dovoljni za mnoge namene. Atom (molekul ili jon) koji prima elektrone se redukovao . Redoks reakcije su elektronski proces. a sam je oksidaciono sredstvo.Hlorofil ima veliku važnost tokom fotosinteze. hlorofil ima oznaku E140. Od karotina su najviše zastupljeni alfa. gama karotin i likopin. 5. Za atom koji otpušta elektrone kaže se da se oksidovao . Karotinoidi se dijele na dvije velike grupe: karotine i ksantofile. Reakcija oksido-redukcije sastoji se iz: reakcije oksidacije koja predstavlja proces otpuštanja elektrona sa nekog atoma (molekula ili jona) i reakcije redukcije koja predstavlja proces primanja elektrona od strane nekog atoma (molekula ili jona). pri čemu dolazi do promene njihovog oksidacionog broja (stanja). U listovima se nalaze u hloroplastima zajedno sa zelenim pigmentima.1.povećao svoj oksidacioni broj (predstavlja donor elektrona ). Najvažnija mu je uloga apsorpcija svjetlosti te prijenosa tako dobivene energije dalje ka centrima gdje se vrši sam proces fotosinteze. Karotini predstavljaju grupu nezasićenih ugljovodonika zbirne formule C 40H56 narandžasto – crvene boje. Ima ih oko 100 vrsta. Redovan sastojak su i životinjskog carstva. OKSIDO – REDUKCIONI PROCESI Reakcije oksido-redukcije (ili redoks reakcije) su reakcije pri kojima se vrši promena oksidacionog broja (stanja) atoma elemenata koji ulaze u sastav reagujućih supstanci.

U praksi će prenos elektrona uvek izazvati promenu oksidacionog stanja. redoks reakcije su uparen set. Nadalje se vrši redukcija karboksilne grupe vodonikom pomoću NADPH2. kao što je oksidacija glukoze (C6H12O6) u ljudskom telu putem serije kompleksnih procesa elektronskog transfera. U prvoj etapi smatralo se da je fotosinteza proces redukcije CO2. + NADP 13 . Ona isto tako može da bude kompleksan proces. tj.ovi opisi nisu potpuno tačni. Oksido-redukcija može da bude bilo jednostavni redoks proces. i redukcija kao smanjenje oksidacionog stanja. Vodonikov jon i elektroni koji se pri tome oslobaĎaju prenose se na piridinski nukleotid pri čemu se on redukuje u NADPH2. ili oksidaciono-redukcione reakcije. Svaka reakcija sama po sebi se zove "polu-reakcija". U drugoj etapi izučavanja došlo se do zaključka da fotosinteza predstavlja karboksilaciju nekog organskoj jedinjenja pomoću CO2. Ovaj agens posjeduje visoku redukujuću silu dovoljnu za redukciju karboksilne i aldehidne grupe. tako da se reakcija oksidacije ne može odvijati a da se istovremeno ne odvija reakcija redukcije. dok do prenosa elektrona možda i neće doći. O R-COOH+NADPH2 RC H U trećoj etapi daje se objašnjenje kako se proce fotosinteze obezbjeĎuje energijom. Redoks reakcije. Oksidacija se preciznije definiše kao povećanje oksidacionog stanja. MEHANIZAM I HEMIZAM FOTOSINTEZE U dosadašnjem izučavanju hemizma fotosinteze možemo razlikovati tri etape. Kao i kiselo-bazne reakcije. da osloboĎeni kiseonik vodi porijeklo CO2. 7. ili redukcija ugljenikavodonikom do metana (CH4). Oksidacija i redukcija se odnose se na promenu oksidacionog stanja. kao što je oksidacija ugljenika do ugljen-dioksida (CO2). Pod uticajem svjetlosti vrši se fotoliza vode. ali postoje mnoge reakcije koje se klasifikuju kao "redoks" iako nema transfera elektrona (kao što su one sa promenama kovalentnih veza). Dalje se smatralo da je prvi produkt fotosinteze formaldehid čijom se kondenzacimoj dobijaju ostali šećeri. odnosno da je fotosinteza proces vezivanja CO2 u obliku karboksilne grupe za neko organsko jedinjenje. imaju niz sličnosti sa reakcijama kiselina i baza. Ova energija se koristi za aktiviranje supsrata u procesu fotosinteze. RH + CO2 = R-COOH. jer moraju postojati dve polu-reakcije. Pri prenošenju na NADP elektron gubi dio energije koja se transformiše u energiju hemijskih veza ATP.

1 SVJETLA FAZA (FOTOHEMIJSKA FAZA) U hloroplastima se na tilakoidima nalaze pigmenti i enzimi koji zajedno nagrade dva fotosistema: o FS1 i o FS2. za čije odvijanje svetlost nije neophodna. koji su poreĎani tako da elektron uvek sa višeg prelazi na niži energetski nivo. U ovoj fazi dolazi i do proizvodnje kiseonika koji se oslobaĎa u atmosferu (još jedan značaj fotosinteze). za koju je neophodna svetlost. 8. stvorenog u svetloj fazi. pa napušta molekul hlorofila. FAZE FOTOSINTEZE Fotosinteza je osnovni proces u prirodi zato što obezbeĎuje organske materije za sve žive organizme. Svetlosna energija. Zbirna jednačina fotosinteze je: n CO2 + 2n H2O + svetlost → (CH2O)n + n O2 + n H2O ili češće. U tamnoj fazi se pomoću ATP. Prelaskom sa višeg na niži energetski nivo elektron otpušta deo energije koju prima ADP-a i pretvara se u ATP. Sinteza ATP u svetloj fazi fotosintezi naziva se fotofosforilacija i može biti: 14 . 6 CO2 + 6 H2O + svetlost → C6H12O6 + 6 O2 U svetloj fazi hlorofil apsorbuje (upija) Sunčevu svetlost da bi se ona zatim pretvorila u hemijsku energiju (molekule ATP-a). usled viška energije. pretvorena u električnu (energija elektrona) je krajnje transformisana u korisnu hemijsku energiju. njegov elektron na spoljnoj orbitali postaje pobuĎen. od neorganskih (CO2 i H2O) sintetišu organske materije.8. i o tamnu. Kada molekul hlorofila apsorbuje svetlost. Život na našoj planeti zasniva se na pretvaranju sunčeve u hemijsku energiju. Odvija se kroz dve faze: o svjetlu. Sve ostale sinteze u živim bićima nastavljaju se na fotosintezu. OsloboĎeni elektron prihvataju prenosioci (transportni lanac elektrona). ATP predstavlja glavni izvor energije u ćeliji za sve njene funkcije.

se koriste u tamnoj fazi da bi se neorganski ugljenik iz CO2 ugradio u organska jedinjenja. Prema tome. ATP i NADPH2 odlaze u tamnu fazu. To se nazivafiksacija ugljenika i izvodi se u Kalvinovom ciklusu u stromi hloroplasta. 8. Da je to prvi stabilan proizvod tamne faze fotosinteze otkrio je Kalvin i za to otkriće 1961. 15 . godine dobio Nobelovu nagradu za hemiju. o neciklična U necikličnoj fosforilaciji krajnji primalac elektrona je koenzim NADP koji primanjem elektrona postaje redukovani NADPH. Preko niza proizvoda u toku ciklusa opet se stvara RuDP. u ovom procesu ne učestvuje NADP. Ugljen-dioksid iz atmosfere ulazi u ćeliju (hloroplaste) i vezuje se za RuDP (ima 5C atoma) pri čemu nastaje jedno nestabilno jedinjenje sa 6 C atoma koje se razlaže na dva molekula fosfoglicerinske kiseline (sa po tri S atoma). Voda se razlaže na kiseonik (odlazi u atmosferu) i vodonikove jonekoje prihvata NADP i postaje NADPH2. a NADP krajnji primalac elektrona u svetloj fazi. ATP (sadrži energiju) i NADPH2 (donosi vodonik poreklom iz vode). voda je primarni davalac. Pri okretanju jednog Kalvinovog ciklusa u organska jedinjenja se ugradi jedan C atoma iz CO2. Početno jedinjenje ovog ciklusa je istovremeno i završno i naziva se ribulozodifosfat (RuDP).2 TAMNA FAZA (TERMOHEMIJSKA FAZA) Proizvodi svetle faze. da bi nastao jedan molekul fruktoze ciklus mora da se okrene 6 puta. a kiseonik se ispušta u atmosferu. u kojoj elektron izbačen iz fotosistema 1 preko niza prenosilaca (transportni lanac elektrona) ponovo vraća u FS1.o ciklična. Fotosistem 1 svoj izgubljeni elektron nadoknaĎuje iz FS 2. Znači. Krajnji proizvodi svetle faze su: o kiseonik o ATP i o redukovani NADPH2. a FS 2 nadoknaĎuje elektron iz vode.

16 .