You are on page 1of 16

Önsöz

Đsmail Fazlıoğlu

Albüm

Katılımcılar

  • 1 Sümer Atasoy - Hüseyin Erpehlivan Filyos - Tios Kent: Đlk Yerleşmeye Ait Keramik Buluntular

  • 13 Cenker Atila - Binnur Gürler Đzmir Arkeoloji Müzesi’nde Bulunan Sürme Şişeleri (Tüpleri)

  • 17 Serdar Aybek - Aygün Ekin Meriç Metropolis’den Rölyefli Matara

  • 25 Nezih Aytaçlar - Baran Aydın A Carian Orientalising Dinos from Đzmir Museum

  • 35 Ceren Baykan Karabel Kaya Anıtı Koruma Önlem Planı

  • 43 Daniş Baykan Roma Dönemi Tedavi Mekânları

  • 51 Başak Boz Dişlerde Mikro Aşınma Đzleri ve Beslenme Đlişkisi

  • 61 Yılmaz Büktel Edirne Arkeoloji Müzesi’nde Bulunan Bir Kurşun Lahit Kapağı ve Figürlü Bir Başlık Üzerine Notlar

  • 67 Özlem Çevik Urartu’da Kadınlar

  • 75 Talat Dalaman – Ömer Eren Edirne Müzesi’ndeki Kitabeli Rahleler

  • 81 Filiz Divarcı Trakya Bölgesi Đlk Tunç Çağı Yerleşimlerinin Coğrafik Bir Değerlendirmesi

  • 93 Burçin Erdoğu - Gülay Yılankaya Erdoğu Batı Çatalhöyük’te Bulunan Đnsan Betimlemeli Boyalı Çanak Çömlekler

  • 105 Akın Ersoy - Gülten Çelik - Çağdaş Yılmaz Smyrna Agora Bazilikası 3. Galeri 13 ve 16 Numaralı Mekânlarda Ele Geçen Bir Grup

  • 115 Đlkan Hasdağlı - S. Melike Zeren Klazomenai Kazıları Işığında Yerel Üretim Siyah Firnisli Cup-Skyphoslar Üzerine Bazı Gözlemler

  • 125 Bilge Hürmüzlü Isparta Müzesi’nde Korunan Karia Ürünü Tabaklar

  • 133 Ergün Karaca Allianoi’da Bulunmuş Kemik Ağırşak ve Örekeler

  • 139 Elif Koparal Klazomenai Khora’sında Savunma Sistemi

  • 147 Hande Kökten Arkeolog Đçin Güvenli Bir Yol Haritası: Arkeolojik Kazılarda Koruma Planlaması

  • 157 Reyhan Körpe Pers Hakimiyetinde Troas Bölgesi: Demografik Yapı ve Pers Yönetim Sistemi

  • 167 A. Neslihan Kurtuluş Müneccim Krallar Secdesi Temasının Çıkışı ve 15. Yüzyıla Kadar Gelişen Sahne Şeması

  • 177 Đsmail Hakkı Kurtuluş Kırklareli Çukurpınar Köyü Trak (Demirçağ) Tepe Kaleleri ve Bir Mimari Kalıntı

  • 189 Fikret Özcan Über die Bedeutung des Bildfeldes in der Bauplastik

  • 201 Yusuf Sezgin Đzmir Arkeoloji Müzesi’ndeki Arkaik Dönem Ticari Amphoralar

  • 213 Işık Şahin Lydia’da Meter Epithetleri

  • 223 Taciser Tüfekçi Sivas Şarhöyük - Dorylaion’dan Pişmiş Toprak Bir Kourotrophos Figürini

  • 231 Fuat Yılmaz Arkaik Dönem Etrüsk ve Anadolu Mezar Resimlerinin Karşılaştırılması

  • 241 Gülgün Yılmaz Ayasuluk Kalesi Kazılarında Ele Geçen Bir Valencia Tabağı

  • 249 Nejat Yücel Aksaray Đli Sarnıç Mevkii Yerleşim Đçi ve Yerleşim Dışı Yoğun Yüzey Araştırması

ĐZMĐR ARKEOLOJĐ MÜZESĐ’NDEKĐ ARKAĐK DÖNEM TĐCARĐ AMPHORALAR

Özet

Yusuf Sezgin

Đzmir Arkeoloji Müzesi’nde korunan çok sayıdaki ticari amphora arasında, az sayıda da olsa, Arkaik Dönem’e tarihlenen örnekler yer almaktadır. Çalışma kapsamında, Đ.Ö. geç 7. yüzyıl ile erken 5. yüzyıl

arasına tarihlenen sekiz amphora ele alınmıştır. Buluntular içindeki en büyük grubu üç örnekle Lesbos üretimleri oluşturmaktadır. Lesbos amphoralarından iki tanesi “Gri” biri ise “Kırmızı” kil hamuru rengine sahiptir. Beyaz astarlı Khios amphoraları iki örnekle, Klazomenai ve Miletos üretimleri ise tek bir amphora ile temsil edilmektedir. Đzmir Arkeoloji Müzesi’ndeki son örnek, bölgesel bir üretim anlayışı içinde Đonia üretimi olarak sınıflandırılmıştır.

Đzmir Arkeoloji Müzesi, Đonia’nın önemli merkezlerinden Smyrna antik kentinin bulunduğu Đzmir’de yer almaktadır. Müze, zengin eser koleksiyonları ile sadece bölgenin değil Türkiye’nin önde gelen müzeleri arasındadır. Bu çalışmada ele alınan eserler, çeşitli vesilelerle Đzmir Arkeoloji Müzesi’ne ulaşmış sekiz adet ticari amphoradan oluşmaktadır. 1

Đzmir Müzesi’nde korunan Arkaik Dönem’e ait ticari amphoralar arasında en büyük grubu Lesbos üretimi olarak sınıflandırılan örnekler oluşturmaktadır. Lesbos’un Arkaik ve Klasik önemler boyunca ürettiği ticari amphoralar “Gri Lesbos Amphoraları” ve “Kırmızı Lesbos Amphoraları” olarak başlıca iki ana gruba ayrılmaktadır. 2 Đzmir Müzesi’ndeki örneklerden ikisi (Env. No. 9549 ve 9824) gri, biri ise kırmızı (Env. No. 24882) üretim Lesbos amphorasıdır. Env. No. 9549 (Fig. 2), Bayraklı kazısında 1976 yılında açığa çıkarılmıştır. Env. No. 9824 (Fig. 3) Süha Mermerci Kolleksiyonu’ndan Đzmir Müzesi’ne hediye olarak gelmiştir. Env. No. 24882 (Fig. 4) ise Foça açıklarında denizde ele geçmiştir.

Lesbos üretimi ticarî amphoraların en erken örnekleri Đ.Ö. 7. yüzyıl ortalarına aittir. 3 Đ.Ö. 7. yüzyılın üçüncü çeyreği içine ait buluntuların tamamını gri renkli örnekler oluşturmaktadır (Fig. 1). Kırmızı renkli kil hamuruna sahip Lesbos amphoraları ise Đ.Ö. 7. yüzyılın son çeyreğinde üretilmeye başlamıştır. Son yıllarda gerçekleştirilen kil analizleri, gri kaplara ilişkin, gerek Lesbos Adası’nda gerekse de Aiolis ölgesi ni de kapsayan kuzeybatı Anadolu kıyılarında farklı birçok üretim merkezine işaret etmektedir. Bu açıdan gri Lesbos amphoraları sadece tek bir merkezde (Lesbos) üretilmiş olabileceği gibi, kuzeybatı Anadolu kıyısında, yüzyıllar boyunca gri seramik geleneğini yaşatan Kyme ve Troia gibi diğer atölyelerde de üretilmiş olabilirler. Diğer taraftan gri ve kırmızı Lesbos amphoraları

  • 1 Đzmir Arkeoloji Müzesi’nde korunun ticari amphoraların tamamını kapsayan çalışmalar tarafımızdan 2006 ve 2008 yıllarında gerçekleştirilen iki farklı kampanyada gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar sırasında gösterdikleri kolaylıklardan ötürü Müze Araştırmacıları Ayla Ünlü ve Hamdi Ekiz, Müze Müdür Yardımcısı Mahir Atıcı ve Müze Müdürü Mehmet Tuna’ya şükranlarımı sunarım. Eserlerin çizimlerini gerçekleştiren Dr. Fuat Yılmaz, Araş.Gör. Mehmet Gürbüzer ve Arkeolog Emel Dereboylu’ya teşekkür ederim.

  • 2 Lesbos üretimi ticari amphoralar için bkz.: Clinkenbeard 1982; Dupont 1998: 156-163; Dupont 2009; Lungu 2009; Sezgin 2009: 359–427, Lev. 100–123.

  • 3 Sezgin 2009: 373-377 (GLes1).

Yusuf Sezgin

gözle ayırt edilemeyecek kadar benzer kil hamur görünüşlerine 4 ve paralel bir form gelişimine sahiptir. Bu açıdan gri ve kırmızı amphoraların üretiminden, farklı atölyeler olsa dahi, tek bir merkez sorumlu olmalıdır.

Env. No. 9549 (Fig. 2), omuzlara yakın şişkin karın formuna, kaideye doğru hızla daralan alt gövdeye ve alt gövde ile kesintisiz birleşen, sığ oyuklu ve geniş halka formlu dip– kaideye sahiptir. Form özellikleri açısından Đ.Ö. 600–550 yılları arasına tarihlenen GLes2 örnekleriyle örtüşmektedir. 5 Env. No. 9824 ise (Fig. 3), GLes2 amphoralarının hemen ardından gelen ve Đ.Ö. 6. yüzyılın ikinci yarısına tarihlenen GLes4 grubu içinde yer almaktadır. 6 Kırmızı Lesbos üretimi olan tek örnek ise KLes2 grubu içinde değerlendirebileceğimiz Env. No. 24882’deki amphoradır (Fig. 4). Đ.Ö. 6. yüzyılın üçüncü çeyreğine tarihlenen KLes2 amphoraları, Đ.Ö. 6. yüzyılın son çeyreğinde ortaya çıkan KLes3 amphoraları ile KLes1 amphoraları (Đ.Ö. geç 7. yüzyıl – 550) arasında yer alan bir geçiş grubudur (Fig. 1). 7 Bu dönem ile birlikte kırmızı Lesbos amphoralarının üretiminde ciddi bir artış meydana gelmiş ve piyasalardaki gri Lesbos hâkimiyeti kırılmaya başlamıştır.

Đzmir Müzesi’ndeki Arkaik ticari amphoralar arasında iki tane Khios üretimi örnek yer almaktadır. Env. No. 3327 (Fig. 5), Bayraklı Kazısı’ndan, 8 Env. No. 4332 (Fig. 6) ise Pitane Nekropolisi Kazısı’ndan 9 gelmektedir. Arkaik Dönem’de üretilen ticari amphora tipleri arasında en iyi tanınan gurubu, yaklaşık 600 yıl boyunca amphora üreten, Khios oluşturmaktadır. 10 Khios üretimi amphoralar Helen dünyasında ve kolonilerinde ele geçen sayısal açıdan en büyük grubu oluşturmaktadır. Khios’da ticari amphora üretimi Đ.Ö. 7. yüzyılın ortalarında başlamıştır. Khios Adası’nda, şişkin boyunlu ticarî amphoralara ait üretim artıkları dışında, 11 Arkaik Dönem’deki seramik üretimine ilişkin arkeolojik veriler günümüze kadar ele geçmemiştir. Bu durum, Khios’daki seramik üretimine yönelik tartışmaların büyük bir bölümünün başka merkezlerden gelen örnekler üzerinden gerçekleştirilmesine neden olmuştur. 12

Đ.Ö. 650 yılları ile Đ.Ö. 490/80 yılları arasında üretilen Khios ticarî amphoraları 6 ana grup altında ele alınmıştır. Đzmir Müzesi’ndeki Env. No. 3327 13 ve 4332 (Fig. 5-6) gerek form gerekse de bezeme özellikleri açısından Khi2 grubu içinde yer almaktadır. 14 Khi2 grubu beyaz astarlı ticarî amphoralar, yeni bir anlayışın ve standart tipin temsilcileridir. Öncülü

  • 4 Lesbos amphoraları üzerinde gerçekleştirilen kil analizleri sonucunda, gri ve kırmızı örneklerin farklı kil yapılarına sahip oldukları ileri sürülmüştür. Clinkenbeard 1982: 264; Dupont 2010: 38.

  • 5 Bu çalışmada ele alınan ticari amphoralar için, yazar tarafından 2009 yılı çalışmasında oluşturulan sınıflandırmalar kullanılmıştır. Sezgin 2009. GLes2 örneklerinin ele geçtiği merkezler için bkz.: Sezgin 2009:

379–380, Lev. 161.

  • 6 Sezgin 2009: 383–386, Lev. 107–109.

  • 7 Sezgin 2009: 394–398, Lev. 115–117.

  • 8 Đlk olarak J.M. Cook tarafından yayınlanan amphoranın Bayraklı Kazısı’nda ele geçtiği anlaşılmakla birlikte, tam buluntu noktası belirlenememiştir.

  • 9 Đzmir Müzesi Pişmiş Toprak Eser Envanteri defterindeki kayıtta, amphoranın Çandarlı hafriyatında bulunduğu yazmaktadır.

    • 10 Khios ticari amphoralarına ilişkin tipoloji denemeleri için bkz.: Doğer 1988: 88–114; Dupont 1998: 146– 151; Sezgin 2009: 138–226, Lev. 32–60.

    • 11 1980’lerin ilk yarısında adada gerçekleştirilen kurtarma kazılarında tespit edilen seramik fırınları ve şişkin boyunlu ticarî amphoralara ait üretim artıkları, Khios’un amphora üretimine dair en somut kanıtlardır. Tsaravopoulos 1986.

    • 12 Price 1924: 204-205; Boardman 1956: 55–60; Boardman 1981: 143–144; Bayburtluoğlu 1978: 27–30.

    • 13 Söz konusu amphora ilk olarak J.M. Cook tarafından yayınlanmıştır. Cook 1958-1959: 14, Fig. 4.

    • 14 Sezgin 2009: 157–165, Lev. 35–42.

Đzmir Arkeoloji Müzesi’ndeki Arkaik Dönem Ticari Amphoralar

olan Khi1 amphoralarında (Đ.Ö. 650–625) görülen omuzlara yakın şişkin karınlı ve alçak gövde formu terk edilmiştir. 15 Đnce ve uzun, ovoid gövde formlu bir tip yaratılmıştır. Üretildiği dönemler boyunca dış piyasalarda güçlü bir şekilde varlık göstermesini sadece ambalajı ile açıklamak mümkün değildir. Piyasadaki alıcılar amphorayı kendisi için değil, içindeki ürün için satın almaktaydı. Antik dünyanın en pahalı ve en kaliteli şaraplarından birini üreten Khios’un şarabı antik kaynaklar tarafından da sıklıkla, övgüyle vurgulanmıştır. 16 Khios’un antik dünyanın en pahalı şaraplarından birini üretmesine rağmen, özellikle Khi2 amphoraları ile popüler olması, yeni bir ürün ve yeni bir form ile piyasaya girmiş olmasıyla açıklanabilir. Khi2 grubu ticari amphoraların Đ.Ö. 625–575 yılları arasında üretildikleri kabul edilmektedir. Env. No. 3327 ve 4332 (Fig. 56), genel form özellikleri ile Đ.Ö. 650–625 yıllarına ait Khi1 grubu amphoralara yaklaşmaktadırlar. Bu açıdan Đzmir Müzesi örneklerini Đ.Ö. geç 7. – erken 6. yüzyıla tarihlemek mümkündür.

Đzmir Müzesi’nde, 4333 envanter numarası ile korunan amphora (Fig. 7), Pitane Nekropolisi Kazısı’nda 1960 yılında ele geçmiştir. Amphora form ve bezeme detayları açısından Klazomenai’de üretilen son ticari amphora grubu olan Kla7 (Đ.Ö. 550–490/80) içinde değerlendirilmelidir. Klazomenai’de ticari amphora üretimi Khios ve Lesbos’da olduğu gibi Đ.Ö. 7. yüzyılın ortalarında başlamıştır. 17 Kla7 ticarî amphoraları hem kentte hem de tüketim merkezlerinde ele geçen, sayısal anlamda, en büyük amphora grubunu oluşturmaktadır.

Đzmir Müzesi’nde, Arkaik Dönem’e ait ticari amphoralar arasında Miletos üretimi olarak sınıflandırılan örneklerden bir tane bulunmaktadır. Env. No. 13245’i (Fig. 8), benzer örneklerden yola çıkarak Đ.Ö. 6. yüzyılın ilk yarısına tarihlemek mümkündür. 18 Miletos’da ticari amphora üretimi Đ.Ö. geç 8. – erken 7. yüzyılda başlamasına rağmen, en erken örnekler iç piyasada kullanım görmüştür. 19 Dış pazarlara satılmak üzere üretilen en erken Miletos amphoraları Đ.Ö. 7. yüzyıl ortalarına aittir. 20 Đ.Ö. 6. yüzyılın ilk yarısında, Miletos amphoralarının üretiminde ciddi bir patlama yaşanmış ve üretilen örnekler tüm Akdeniz ve Karadeniz havzasına dağıtılmıştır. Đzmir Müzesi amphorası da söz konu ticaretin bir kanıtı niteliğindedir.

Env. No. 9823 (Fig. 9), Đ.Ö. 6. yüzyılın sonları – erken 5. yüzyıl ile birlikte ticaret sahnesinde görülmeye başlayan yeni bir tipin temsilcisidir. Üretim merkezi üzerine tartışmalar günümüzde halen devam etmektedir. Tipin üretim merkezi için Samos, 21

  • 15 Khi1 ticari amphoraları için bkz.: Sezgin 2009: 15–156, Lev. 32–34.

  • 16 Whitbread 1995: 138, 144; Unwin 1996: 81; Foley et al 2009: 294. Komedi yazarı Hermippos, Khios şarabının erişilmez kalitede olduğunu belirtmiştir. Strabon’a göre adanın kuzeybatı bölgesindeki dağlık alanda yer alan Ariusia’da Greklerin en iyi şarapları üretilmektedir: Strabon, Geographika, XIV.1.35. Plinius da “Arusian” olarak anılan Khios şarabından özellikle söz etmektedir: Plinius, Naturalis Historia, XIV.9.73. Athenaeus, Deipnosophistai adlı eserinde, Khios şarabının en iyi şarap olduğundan ve “Arusian” şarabından bahsetmektedir: Athenaeus, Deipnosophistai, I.26b, I.29e, I.32f. Theopompos, beyaz ya da sarı şaraptan farklı olan siyah (black) ya da koyu (dark) şarabın Khioslular tarafından bulunduğunu söylemektedir: Brown 1962: 193, dipnot 6; Boardman 1967: 152.

  • 17 Klazomenai üretimi ticari amphoralar için bkz. Doğer 1988: 42–86; Dupont 1998: 151–156; Sezgin 2004:

Sezgin 2009: 44–137, Lev. 1–31.

  • 18 Söz konusu örnek genel form özellikleri itibariyle Mil.3 grubu içinde yer almaktadır. Sezgin 2009: 250– 256, Lev. 65–72.

  • 19 Mil.1 olarak sınıflandırılan en erken Miletos amphoraları için bkz.: Naso 2005: Fig. 2, Kat. No. 1–4;

Kalaitzoglou 2008: Taf. 134, 603. AMPH 08, 602. AMPH 07, 604. AMPH 09a; Sezgin 2009: 240–242, Lev.

61.

  • 20 Mil.2 grubu. Sezgin 2009: 242–250, Lev. 62–64.

  • 21 Brashinskii 1967: 22–23.

Yusuf Sezgin

Miletos 22 ve Samos-Miletos 23 önerilmiştir. Son dönemde gerçekleştirilen çalışmalar, söz konusu amphora tipinin bölgesel bir üretim anlayışı içinde, Samos Adası ve karşı kıyıları ile içinde Klazomenai ve Erythrai’nin de yer aldığı Đzmir Yarımadası’ndaki farklı merkezlerde üretilmiş olduklarını göstermiştir. 24

KATALOG

Yük.: Yükseklik; Gen.: Genişlik; Der.: Derinlik.

Đzmir Arkeoloji Müzesi, Envanter No. 9549 (Fig. 2) Ağız Çapı: 0,120 m., Yük.: 0,667 m., Boyun Yük.: 0,135 m., Kaide Çapı: 0,054 m., Oyuk Der.: 0,015 m., Gövde Gen.: 0,412 m., Hamur: Yoğun mika, kireç ve taşçık katkılı, gri (2.5 Y 5/1). Tanım: Dışarıya çekik, dış yüz köşeli, kalın ağız kenarı. Ağzın hemen altında yivli–silme. Ağız kenarından omuzlara doğru genişleyen yüksek boyun. Ağzın hemen altından dik çıkıp omuzlara hafif açılarak bağlanan, yuvarlak kesitli, baston formlu düşey kulplar. Omuzlara yakın şişkin karın ve kaideye doğru hızla daralan alt gövde. Alt gövde ile kesintisiz birleşen, hafif yuvarlatılmış ve dar oturma düzlemli, sığ oyuklu, halka formlu dip–kaide. Buluntu Yeri–Tarih: Smyrna–Bayraklı 1976 (Đ.Ö. 600–550).

Đzmir Arkeoloji Müzesi, Envanter No. 9824 (Fig. 3) Ağız Çapı: 0,110 m., Yük.: 0,610 m., Boyun Yük.: 0,130 m., Kaide Çapı: 0,056 m., Gövde Gen.: 0,400 m., Hamur: Yoğun mika, yoğun taşçık, kireç ve kum katkılı, kırmızımsı gri (10 R 6/1). Tanım: Dışarıya çekik, yuvarlatılmış ağız kenarı. Ağızdan omuzlara doğru hafif açılan silindir formlu, yüksek boyun. Ağzın hemen altından çıkan, yuvarlak kesitli, baston formlu düşey kulplar. Kulp–omuz bağlantısının hemen üzerinden başlayıp omuzlara inen hafif yüksek ve ince silme (fare kuyruğu). Omuzlara yakın oldukça şişkin karın ve kaideye doğru daralan alt gövde. Alt gövde ile kesintisiz birleşen, oyuksuz, geniş ve düz dip–kaide. Buluntu Yeri–Tarih: Süha Mermerci Koleksiyonundan Hediye (Đ.Ö. 550–500).

Đzmir Arkeoloji Müzesi, Envanter No. 24882 (Fig. 4) Ağız Çapı: 0,114 m., Yük.: 0,667 m., Boyun Yük.: 0,162 m., Kaide Çapı: 0,038 m., Oyuk Der.: 0,006 m., Gövde Gen.: 0,388 m., Hamur: Yoğun mika, yoğun ince kireç, taşçık ve kuvartz katkılı, açık kırmızı (2.5 YR 7/6), Örtü–Sıva: Açık kırmızı (2.5 YR 6/6). Tanım: Dışarıya çekik, yuvarlatılmış ve kalın ağız kenarı. Ağzın hemen altında yivli silme. Ağız kenarından omuzlara doğru açılan, yüksek boyun. Ağzın hemen altından çıkan yuvarlak kesitli, baston formlu düşey kulplar. Kulp–omuz bağlantısının hemen üzerinden başlayıp omuzlara inen hafif yüksek ve ince silme (fare kuyruğu). Omuzlara yakın şişkin karınlı, ovoid gövde formu. Alt gövde ile kesintisiz birleşen, oturma düzlemi sığ oyuklu, dar ve silindir formlu dip–kaide. Buluntu Yeri–Tarih: Phokaia açıklarında, denizden (Đ.Ö. 550–525).

Đzmir Arkeoloji Müzesi, Envanter No. 3327 (Fig. 5) Ağız Çapı: 0,130 m., Yük.: 0,700 m., Boyun Yük.: 0,133 m., Kaide Çapı: 0,055 m., Gövde Gen.: 0,364 m., Hamur: Đnce, rafine killi, yoğun kireç ve mika katkılı, pembe (5 YR 7/4), Astar: Beyaz (2.5 Y 8/1), Firnis Rengi: Açık kırmızı (2.5 YR 6/6) ile kırmızımsı kahverengi (2.5 YR 3/3) arasında. Tanım: Yüksek band formunda, dış yüzü bombeli, firnislenmiş ağız kenarı. Silindir formlu, yüksek boyun. Ağız kenarının hemen altından boyuna dik çıkıp eğimli omuzlara hafif içe çekilerek bağlanan, baston formlu, elips kesitli kulplar. Omuzlara yakın hafif şişkin karınlı, ovoid gövde formu. Alt gövde ile bütünlemiş, halka formunda dip–kaide. Boynun alt bölümünde yatay firnis bant. Omuz üzerinde iki tarafta yatık “S” formunda bezeme motifi. Omuz üzerinde, “S” motifinin altında üç, karın üzerinde bir, gövde altında bir yatay firnis bant. Kulpların boyuna ve omuzlara birleştiği yerlerde firnis çemberler. Kulplar üzerinden gelip gövde altındaki yatay firnis banda kadar ulaşan simetrik ve düşey firnis bandlar. Buluntu Yeri–Tarih: Smyrna–Bayraklı (Đ.Ö. geç 7. – erken 6. yüzyıl).

  • 22 Dupont 1998: 175, Fig. 23.9 d-g; Dupont 2007: Taf. 78, n. 1, 5–6.

  • 23 Lawall 1995: 167–195, Fig. 69–79.

  • 24 Đ.Ö. 5. yüzyıl boyunca

üretimi devam eden tip

genel bir tanımlama içinde “Đonia Üretimi Ticarî

Amphoralar ” olarak sınıflandırılmıştır. Sezgin 2009: 428–449, Lev. 124–129.

Đzmir Arkeoloji Müzesi’ndeki Arkaik Dönem Ticari Amphoralar

Đzmir Arkeoloji Müzesi, Envanter No. 4332 (Fig. 6) Korunan Yük.: 0,683 m., Ağız Çapı: 0,121 m., Boyun Yük.: 0,130 m., Gövde Gen.: 0,365 m., Hamur:

Mika, kireç ve az taşçık katkılı, özü gri (5 YR 5/8), Astar: 10 YR 9/1, Firnis Rengi: 10 R 4/12. Tanım: Dip-kaide eksik. Yüksek band formunda, dış yüzü bombeli, firnislenmiş ağız kenarı. Silindir formlu, yüksek boyun. Ağız kenarının hemen altından boyuna dik çıkıp eğimli omuzlara hafif içe çekilerek bağlanan, baston formlu, elips kesitli kulplar. Omuzlara yakın hafif şişkin karınlı, ovoid gövde formu. Boynun alt bölümünde yatay firnis bant. Omuz üzerinde iki tarafta yatık “S” formunda bezeme motifi. Omuz üzerinde, “S” motifinin altında üç, karın üzerinde bir, gövde altında bir yatay firnis bant. Kulpların boyuna ve omuzlara birleştiği yerlerde firnis çemberler. Kulplar üzerinden gelip gövde altındaki yatay firnis bandı aşan simetrik ve düşey firnis bandlar. Buluntu Yeri–Tarih: Pitane Nekropolisi 1960 (Đ.Ö. geç 7.-erken 6. yüzyıl).

Đzmir Arkeoloji Müzesi, Envanter No. 4333 (Fig. 7) Korunan Yük.: 0,584 m., Ağız Çapı: 0,141 m., Boyun Yük.: 0,134 m., Gövde Gen.: 0,382 m., Band Kal.:

0,023, 0,022, 0,022 m. (yatay), 0,024 m. (düşey), Hamur: Yoğun mika, kireç, taşçık ve kuvartz katkılı, kırmızımsı sarı (5 YR 6/8), Örtü Sıva: Kırmızımsı sarı (5 YR 7/8). Tanım: Gövde altının bir bölümü ve dip-kaide korunmamıştır. Dışa taşkın, tam bir yuvarlak oluşturan, kalın ve kuvvetli bilezik formlu, firnislenmiş ağız kenarı. Ağız kenarından omuzlara doğru daralan kesik konik formlu, yüksek boyun. Ağız kenarının altından boyuna dik çıkıp eğimli omuzlara dik bağlanan, baston formlu, yüksek, basık elips kesitli kulplar. Omuzlara yakın hafif şişkin karınlı, ovoid gövde formu. Omuz üzerinde iki, gövde altında bir kalın, yatay firnis bant. Kulplar üzerinden gelen ve gövde altındaki yatay banda kadar devam eden simetrik iki düşey firnis band. Buluntu Yeri–Tarih: Pitane Nekropolisi 1960 (Đ.Ö. 525–500).

Đzmir Arkeoloji Müzesi, Envanter No. 13245 (Fig. 8) Ağız Çapı: 0,125 m., Yük.: 0,560 m., Boyun Yük.: 0,098 m., Kaide Çapı: 0,070 m., Oyuk Der.: 0,008 m., Gövde Gen.: 0,382 m., Hamur: Yoğun kireç, mika, kum ve az taşçık katkılı, kırmızımsı sarı (5 YR 7/6), Örtü–Sıva: Kırmızımsı sarı (5 YR 7/8). Tanım: Yüksek ve ince, yastık formunda, dışa hafif çıkıntılı ağız kenarı. Ağızdan omuzlara doğru hafif daralan silindir formlu boyun üzerinde, kulpların boyuna birleştiği yerde üçlü kademe. Boyundan omuzlara yay şeklinde bağlanmış kısa ve elips kesitli kulplar. Dışta, boyun omuz geçişinde, derin ve geniş yiv. Omuzlara yakın şişkin karınlı, ovoid gövde formu. Alçak ve geniş halka formunda, oturma düzlemi düzleştirilmiş, sığ oyuklu dip–kaide. Buluntu Yeri–Tarih: Geliş Yeri Belirsiz ? (Đ.Ö. 6. yüzyıl başları).

Đzmir Arkeoloji Müzesi, Envanter No. 9823 (Fig. 9) Ağız Çapı: 0,149 m., Yük.: 0,615 m., Boyun Yük.: 0,104 m., Kaide Çapı: 0,044 m., Oyuk Der.: 0,016 m., Gövde Gen.: 0,331 m., Hamur: Yoğun mika, yoğun kireç, taşçık ve kuvartz katkılı, kırmızımsı sarı (5 YR 6/8), Örtü–Sıva: Kırmızımsı sarı (5 YR 7/8). Tanım: Dışa taşkın ve çıkıntılı, kalın ve kuvvetli, bilezik formlu ağız kenarı. Silindir formlu boyun. Ağız kenarının hemen altından hafif yükselerek çıkıp eğimli omuzlara hafif içe çekilerek bağlanan, baston formlu, yüksek ve basık elips kesitli kulplar. Boynun alt bölümünde, boyun-omuz geçişinde kademe. Đnce, uzun ve ovoid gövde formu. O t u r ma düzlemi geniş ve yuvarlatılmış, derin oyuklu, plastik halkalı dip–kaide. Buluntu Yeri–Tarih: Süha Mermerci Koleksiyonundan Hediye (Đ.Ö. geç 6. yüzyıl).

Yusuf Sezgin

Fig. 1: Arkaik Dönem’de Đonia’da retilen icari mphoralar (Hazırlayan: Yusuf Sezgin).

Đzmir Arkeoloji Müzesi’ndeki Arkaik Dönem Ticari Amphoralar

Đzmir Arkeoloji M üzesi’ndeki Arkaik Dönem Ticari Amphoralar Fig. 2: Env No. 9549 (Gri Lesbos, Đ.Ö.

Fig. 2: Env No. 9549 (Gri Lesbos, Đ.Ö. 600–550).

Đzmir Arkeoloji M üzesi’ndeki Arkaik Dönem Ticari Amphoralar Fig. 2: Env No. 9549 (Gri Lesbos, Đ.Ö.

824 (Gri Lesbos, Đ.Ö. 600–550).

Yusuf Sezgin

Yusuf Sezgin Fig. 4: Env No. 24882 (K ırmızı Lesbos, Đ.Ö. 550–525). Fig. 5: Env No.

Fig. 4: Env No. 24882 (Kırmızı Lesbos, Đ.Ö. 550–525).

Yusuf Sezgin Fig. 4: Env No. 24882 (K ırmızı Lesbos, Đ.Ö. 550–525). Fig. 5: Env No.

Fig. 5: Env No. 3327 (Khios, Đ.Ö. geç 7. – erken 6. yüzyıl).

Đzmir Arkeoloji Müzesi’ndeki Arkaik Dönem Ticari Amphoralar

Đzmir Arkeoloji M üzesi’ndeki Arkaik Dönem Ticari Amphoralar Fig. 6: Env No. 4332 (Khios, Đ.Ö. geç

Fig. 6: Env No. 4332 (Khios, Đ.Ö. geç 7 .– erken 6. yüzyıl).

Đzmir Arkeoloji M üzesi’ndeki Arkaik Dönem Ticari Amphoralar Fig. 6: Env No. 4332 (Khios, Đ.Ö. geç

Fig. 7: Env No. 4333 (Klazomenai, Đ.Ö. 525–500).

Yusuf Sezgin

Yusuf Sezgin Fig. 8: Env No. 13245 (Miletos, Đ. Ö. erken 6. yüzyıl). Fig. 9: Env

Fig. 8: Env No. 13245 (Miletos, Đ.Ö. erken 6. yüzyıl).

Yusuf Sezgin Fig. 8: Env No. 13245 (Miletos, Đ. Ö. erken 6. yüzyıl). Fig. 9: Env

Fig. 9: Env No. 9823 (Đonia , Đ.Ö. geç 6. yüzyıl).

Đzmir Arkeoloji Müzesi’ndeki Arkaik Dönem Ticari Amphoralar

SEÇĐLMĐŞ KAYNAKÇA

Bayburtluoğlu, C. 1978: “Les Céramiques chiotes d’Anatolie” Les céramiques de la Gréce de l’Est et leur Difussion en Occident, Actes du Coll. Internat. du CNRS n. 569 (Naples, 1976) 27-30. Boardman, J. 1956: “Chian and Naukratite” BSA 51, 55-62. Boardman, J. 1967: Excavations in Chios 1952-1955, Greek Emporio, Oxford. Boardman, J. 1981: Kolonien und Handel der Griechen, München. Brashinskii, I.B. 1967: “Novye Dannye o Torgovle Ol’vii s Samosom” KSIA 109, 22-26. Brown, A.D.F. 1962: “Black Wine” ClR 12-3, 192-195. Clinkenbeard, B.G. 1982: “Lesbian Wine and Storage Amphoras: A Progress Report on Identification” Hesperia 51-3, 248-267. Cook, J.M. 1958–1959: “Old Smyrna, 1948–1951” BSA 53-54, 1-34. Cook, R.M.- Dupont P. 1998: East Greek Pottery, London/New York. Doğer, E. 1988: Klazomenai Kazısındaki Arkaik Dönem Ticarî Amphoraları, Doktara Tezi, Ege Üniversitesi, Đzmir. Dupont, P. 2007: “Diffusion des amphores commerciales de type Milesian dans le Pont archaïgue” (Ed. Cobet, J.- von Greave, V.,) Frühes Ionien eine Bestandsaufnahme, Panionion-Symposion Güzelçamlı 26. September–1. Oktober 1999, Mainz, 621-630. Dupont, P. 2009: “Lesbiaca I. Données archéométriques préliminaries sur les amphores du type de Lesbos” Dupont, P.- Lungu, V., Synergia Pontica & Aegeo-Anatolica, GalaŃi, 37-48. Dupont, P. 2010: “The Contrubition of Archeometric Results to Our Understanding of Archaic East-Greek Trade” (Ed. Solovyov, S.) Archaic Greek Culture: History, Archaeology, Art & Museology, Proceedings of the International Round-Table Conference June 2005, St-Petersburg, Rusia (BAR International Series), 37-

40.

Foley, B.P.- Dellaporta, K.- Sakellariou, D.- Bingham, B.S.- Camilli, R.- Eustice, R.M.- Evagelistis, D.- Ferrini, V.L.- Katsaros, K.- Kourkoumelis, D.- Mallios, A.- Micha, P.- Mindell, D.A.- Roman, C.- Singh, H.- Switzer, D.S.- Theodoulou, T. 2009: “The 2005 Chios Ancient Shipwreck Survey. New methods for underwater archaeology” Hesperia 78, 269-305. Kalaitzoglou, G. 2008: Assesos. Ein geschlossener Befund südionischer Keramik aus dem Heiligtum der Athena Assesia, MilForsch 6, Mainz. Lawall, M.L. 1995: “Negotiating Chronologies: Aegean Ampora Research, Thasian Chronology, and Pnyx III” (Ed. Stolba, V.- Hannestad, L.) Chronologies of the Black Sea Area in the Period c. 400-100 BC., Black Sea Studies, vol. 3, Aarhus University Press, 31-67. Lungu, V. 2009: “Lesbiaca II. Donnees typologiques preliminaries sur les amphores a pate grise de Mytilene” Dupont P, Lungu V., Synergia Pontica & Aegeo-Anatolica, GalaŃi, 48-72. Naso, A. 2005: “Funde aus Milet XIX. Anfore commerciali archaiche a Mileto: rapport preliminare” AA 2,

73-84.

Price, E.R. 1924: “The pottery of Naucratis” JHS 44, 183-219. Sezgin, Y. 2004: “Clazomenian Trade Amphorae of the Seventh and Sixth Centuries” (Ed. Moustaka, A.- Skarlatidou, E.- Tzannes, M.-C.- Ersoy, Y.) Klazomenai, Teos and Abdera: Metropoleis and Colony. Proceedings of the International Symposium held at the Archaeological Museum of Abdera, 20-21 October 2001, Thesaloniki, 169-183. Sezgin, Y. 2009: Arkaik Dönem Doğu Yunan Ticari Amphoraları Sorunu, Doktora Tezi, Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Đzmir. Tsaravopoulos, A. 1986: “E archaia poli tis Chiou” Horos 4, 124-144. Unvin, T. 1996: Wine and the Vive, An Historical Geography of Viticulture and the Wine Trade, Routledge, London and New York. Whitbread, I.K. 1995: Greek Transport Amphorae: A Petrological and Archaeological Study, Oxford.