Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü, zmir, 2008

Doç.Dr.Yalç n ÇEB Sayfa 1/30

1. VER LET M VE B LG SAYAR A LARI
1.1. Veri letimi 1.1.1. Veri letiminin Temel Özellikleri
Bilgisayarlar aras nda veri iletimi yapma fikri, bilgisayarlar n ilk kullan lmaya ba lad " dönemlerden itibaren ba lam t r. Bu veri iletiminin nas l olaca" , veri iletiminde uyulmas gereken kurallar, kullan lacak cihazlar gibi sorular, zaman içinde cevapland r lm , ilk günlerdeki dü ük h zl kablolu ileti im, günümüz teknolojileri ile yüksek h zl kablosuz ileti ime dönü mü tür. Veri iletiminde temel yöntem, iletilecek verinin enerjiye dönü türülmesi, bu enerjinin bir iletim ortam sayesinde bir noktadan di"er noktaya iletimi, iletilen enerjinin yeniden veriye dönü türülmesidir. Burada enerji elektrik, k, radyo dalgalar , ses dalgalar gibi çe itli türlerde olabildi"i gibi, enerjinin üzerinde ta naca" ortam da bak r tel, cam (fiber) kablolar, hava gibi de"i ik ortamlar olabilmektedir. Her enerji türünün farkl özellikleri ve iletim için de"i ik gereksinimleri bulunmaktad r. Veri iletiminin temel kural Aekil 168, blok diyagram Aekil 169, örne"i ise Aekil 170’de verilmektedir. Bir kaynak sistemden, bir hedef sisteme gönderilmek istenen veri, kaynaktan bir ileticiye iletilmekte, bu iletici veriyi iletim sisteminin ta yabilece"i bir enerji ekline dönü türmekte, iletim sistemi üzerinden hedef sisteme iletilen veri, hedef sistemde bulunan al c arac l " ile enerjiden veriye dönü türülmektedir.

Aekil 1 Veri iletimi temel kural

Aekil 2 Veri iletimi blok diyagram Günümüzde yayg n olarak kullan lan veri iletim yönteminde, kaynak bilgisayar veriyi bir modem arac l " ile telefon sistemine aktarmakta, kar tarafta bulunan modem ise telefon sisteminden ald " enerjiyi yeniden veriye çevirmektedir (Aekil 170).

BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ.

Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü, zmir, 2008

Doç.Dr.Yalç n ÇEB Sayfa 2/30

Aekil 3 Veri iletimi örne"i Bilgisayar sistemlerinde üretilen tüm veriler say sal (digital) olmas na kar n, günümüzde kullan lan telefon sistemlerinde ise veriler örneksel (analog) olarak ta nmaktad r. Bilgisayar taraf ndan gönderilmek istenen say sal verilerin, örneksel veri ta yabilen bir sistem için dönü türülmeleri gerekmektedir. Bu dönü türme i lemine “kipleme (modulation)”, ayn verinin hedef sisteme iletildi"inde tekrar örnekselden say sala dönü ürülme i lemine ise çözme (demodulation) ad verilmektedir (Aekil 171). Bu i lemi yapan ayg ta ise “kipleyici/çözümleyici (modulator/demodulator)”, k salt lm olarak ise “modem” ad verilmektedir.

Aekil 4 Veri iletiminde say sal ve örneksel sinyaller

1.1.2.

Veri letim Kurallar

Her ileti im sisteminde oldu"u gibi, bilgisayarlar n kendi içlerinde veya birbirleri ile ilgili ileti imlerinde de belirli kurallar bulunmaktad r. Bu kurallar, gönderen ve alan ayg tlar n mesajlar ne ekilde düzenleyeceklerini ve nas l göndereceklerini tan mlamaktad r. Veri iletimi, genel olarak anuyumlu (e zamanl , senkron; synchronous) ve zamanuyumsuz (e zamans z, asenkron; asynchronous) olmak üzere iki türlü gerçekle mektedir. E"er veriyi gönderen ile alan bilgisayar verinin iletiminde önceden herhangi bir ekilde bir e güdümde bulunma durumunda de"illerse, bu ileti ekline e zamans z ileti im denilmektedir. E zamans z ileti imde, bilgiyi alacak olan bilgisayar, kendisine ne zaman veri gönderilirse gönderilsin her zaman bu veriyi almaya haz r durumda olmaktad r. E zamans z veri iletimi, herhangi bir tu a bas ld " nda bilgi gönderilmesi, tu a bas lmad " nda ise uzun süreli veri gönderilmemesi gibi durumlar n sözkonusu oldu"u bilgisayar klavyesi ile bilgisayar aras ndaki veri iletiminde de sözkonusu olmaktad r. Daha teknik aç dan ele al nd " nda ise, e"er bir iletim s ras nda bilgiyi gönderen donan m n gönderdi"i elektrik sinyali, al c n n bilginin nerede ba lay p nerede bitti"ini anlayabilece"i bilgileri içermiyorsa, bu iletim ekline e zamans z iletim ad verilmektedir. Bilgiyi alacak olan donan m, kendisine ne zaman bilgi gönderilirse gönderilsin, o bilgiyi her zaman alabilecek ve yorumlayabilecek ekilde tasarlanm ve üretilmi olmal d r. En basit elektronik ileti im sistemi, veriyi ifrelemek için elektrik ak m n kullanmaktad r. Birbirilerine bir elektrik kablosu ile ba"l olan iki bilgisayar aras nda 1’lerin gösterimi için negatif, 0’lar n gösterimi için ise pozitif voltaj kullan labilir. Örne"in, gönderici 0 de"erini göndermek için teldeki ak m belirli bir süre pozitif hale getirmekte, daha sonra voltaj yeniden s f r de"erine indirmektedir. Veriyi alacak olan ayg t, pozitif voltaj alg lad " nda, bunu “0” olarak kabul etmektedir. Benzer ekilde, “1” de"erini göndermek için teldeki ak m belirli bir süre negatif de"erde tutmakta, bu sürenin bitiminde ise voltaj de"erini yeniden s f ra indirgemektedir. Aekil 172’de zamana göre elektrik de"erlerinin de"i imini gösteren örnek bir dalga formu diyagram görülmektedir. Burada, dört ve be inci bitlerin sinyalleri aras nda, di"erlerine göre daha uzun bir gecikme görülmektedir.

BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ.

Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü, zmir, 2008

Doç.Dr.Yalç n ÇEB Sayfa 3/30

Aekil 5 Örnek bir dalga diyagram Veri iletiminde de"i ik iletim yöntemleri bulunmakta olmas na kar n cevaplanmas gereken birçok soru bulunmaktad r. Örne"in, gönderen ayg t n voltaj hatta tutma süresi belirlenmelidir. Gönderen ayg t, al c n n voltaj alg layabilmesi için voltaj hatta belirli bir süre tutabilmekte, ancak gerekenden daha fazla süre hatt n me gul edilmesi, zaman israf n da beraberinde getirmektedir. Donan m n voltaj hangi s kl kta de"i tirece"i de cevaplanmas gereken di"er bir soru olarak ileti im problemi ile u"ra anlar n kar s na ç kmaktad r. Mü terilerin, bir üreticiden al nan gönderici donan m n di"er bir üreticiden al nan al c donan m ile birlikte çal abilmesinin nas l sa"lanaca" konusundaki sorular da cevapland r lmas gereken di"er bir konu olarak ortaya ç kmaktad r. Ayr ca, iletim hatlar n n kapasitelerini verimli olarak kullanabilmek için, ayn hattan ayn zamanda daha çok verinin gönderilmesi de zaman içinde ortaya ç kan taleplerden birisi olmu tur. De"i ik üreticiler taraf ndan üretilen donan mlar n birbirleri ile çal malar n garantileyebilmek amac yla, tüm ileti im sistemi standart hale getirilmi tir. Uluslararas Telekomünikasyon Birli"i (UTB; ITU:International Telecommunications Union), Elektronik Endüstrisi Kurumu (EEK; EIA:Electronic Industries Association), ve Elektrik ve Elektronik Mühendisleri Enstitüsü (EEME; IEEE: Institute for Electrical and Electronic Engineers), iletim ekipmanlar ile ilgili özellikleri, standartlar olarak adland r lan belgeler eklinde yay nlam lard r. Standartlarla ilgili belgeler, özel iletim teknolojileri ile ilgili sorular cevapland racak ekilde haz rlanm lard r. Bu standartlarda, sinyallerin zamanlamas , voltaj ve ak m ile ilgili ayr nt lar bulunmaktad r. Bu standartlara uyularak üretilen donan mlar, farkl üreticiler taraf ndan üretilseler dahi, birbirleri ile haberle ebilmektedir. EEK taraf ndan üretilen özel bir standart, bilgisayar ile modem, klavye veya terminal gibi bir ayg t aras ndaki ileti imin bak r kablolar üzerinden nas l gerçekle tirilece"ini, karakterlerin ayg tlar aras nda nas l aktar laca" n tan mlamaktad r. Bir EEK standard olan RS-232-C, genel olarak RS-232 olarak bilinmekte olup, 15 metre (50 ayak) uzakl "a kadar olan kablolu ileti im ile ilgili elektriksel ayr nt lar yan nda fiziksel ayr nt lar da içermektedir. Bu standartta iki nokta aras ndaki ileti im -15 ve +15 volt kullan larak gerçekle tirilmektedir. RS-232 standard , modem ve terminal gibi ayg tlarda kullan lmak üzere tasarland " ndan, yaln zca karakterlerin iletimi için kullan lacak özellikleri içermektedir. Bu standart ile, gerek 7 bit, gerekse de 8 bitten olu an karakterler bir ayg ttan di"er bir ayg ta iletilebilmektedir. RS-232, bir bilgisayar ile bir modem veya bir terminal aras nda k sa mesafeli e zamans z ve seri ileti imi tan mlayan bir standartt r. RS-232, seri ve e zamans z ileti imi tan mlayan kuarallar içermektedir. Bu ileti im, bir bitin di"eri ard ndan gönderilmesi nedeniyle “seri (serial)” olarak isimlendirilmektedir. Ayr ca, bu standart, e zamans z olarak sinyal gönderimine imkan sa"lamaktad r. Herhangi bir karakter, herhangi bir zamanda gönderilebilmekte, bir sonraki karakterin gönderilmesi için ise herhangi bir zaman dilimi geçebilmektedir. Gönderen ve alan ayg tlar, veri iletimi öncesinde herhangi bir e güdümde bulunmak zorunda de"illerdir. Gönderen ayg t, veri iletimine ba lad " nda, tüm bitleri ard k olarak ve aralar nda herhangi bir gecikme olmaks z n al c ya göndermektedir. Daha da önemlisi, RS-232 standard nda hat üzerinde voltaj de"eri kesinlikle “0” de"erinde bulunmamakta, gönderici ayg t n o anda gönderecek herhangi bir bilgisi yoksa hatt , “1” de"erini gösterecek ekilde negatif voltaj de"erinde tutmaktad r. RS-232 standard nda, gönderen ve alan ayg tlar, her bir bit için kullan lacak olan voltaj n kesin uzunlu"u üzerinde anla mak zorundad rlar. Böylece, bir karakterin ilk biti al c ayg ta ula t " nda,al c bir zamanlay c y çal t rmaya ba lamakta ve belirli zaman aral klar nda hattaki voltaj de"erleri ölçülmekte, böylece her bir ard k bitin de"eri belirlenmektedir. Al c n n, bo hat ile ilk bitin “1” olmas durumunu ay rt edebilmesi için, RS-232 standard , gönderen ayg t n herhangi bir karakterin BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ.

2008 Doç. +15 volt ise “0” de"erini göstermektedir. sonras nda ise en az bir tane biti biti gönderilmektedir. Biti biti en az bir tane olmaktad r. bu verinin gönderim süresi 8t olmaktad r. Seri ve ko ut iletim ekilleri Aekil 176’da verilmektedir. bir karakter yedi bit ile gösterilmekte. Her bir bit. Her iki ayg t n ba"lant noktalar ndaki 2 numaral i"ne. baz durumlarda iki tane olabilmektedir. örne"in 8 bit gönderilecek ise ve bir bitin iletim süresi t milisaniye ise. Genel Veri letim Yöntemleri ve Veri letim Kurallar Veri iletimi seri ve ko ut (paralel) olmak üzere iki türlü gerçekle tirilebilmektedir.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. bir bitin gönderilmesi için gereken zaman olarak belirlenmektedir. 3 numaral i"ne de veri al c ya (A) ba"l d r. RS-232 standard na göre bir karakterin iletimindeki bitlerin genel durumu Aekil 173’de verilmektedir. göndericinin her karakteri gönderdikten sonra hatt belirli bir süre at l durumda b rakmas n öngörmektedir. Aekil 7 RS 232’de veri iletimi Aekil 8 RS 232 Ba"lant yap lmak üzere haz rlanm bir uç 1. RS-232 standard . -15 volt.1. “ba lang ç biti” olarak adland r lmaktad r. zmir. Gerçekle tirilecek iletimin özelli"ine göre biti bitinin say s de"i ebilmekte. böylece gönderim süresi yaln zca t olmaktad r. seri iletim için temel olarak üç tane ba"lant kullan lmaktad r. veri gönderici (G). RS-232 standard nda tan mland " gibi. ayn anda 8 ayr iletim hatt üzerinden 8 bit ayr ayr gönderilmekte. Hatt n at l durumda tutulmas için öngörülen en az zaman. RS232 standard .3. denetimin yaz l m veya donan mdan hangisi taraf ndan sa"lanaca" gibi kurallar da içermektedir. her zaman için e it zaman aral " nda gönderilmektedir. Ba"lant noktalar ndaki 5 numaral i"ne ise toprak hatt n n (T) kar l kl olu turulmas için kullan lmaktad r (Aekil 174-175). . hata kontrolünün nas l yap laca" .Dr. “1” de"erini. Bir karakterin son biti ile bir sonraki karakterin ilk biti aras nda uzun zaman geçebildi"inden. Fazladan gönderilen bu bit. Burada. Bu her karakterin sonuna görünmeyen bir bit eklenmesi gibi olmaktad r. her bir veri biriminin (byte) kaç elektriksel sinyal (bit) ile gösterilece"i. Seri veri iletiminde.Yalç n ÇEB Sayfa 4/30 gönderimine ba lamadan önce fazladan bir “0” bitinin göndermesini öngörmektedir. Bu bite “biti biti” ad verilmektedir. Aekil 6 Bir karakterin RS-232 standard nda iletimi s ras ndaki elektrik sinyalleri Bu standarda göre. verinin hangi h zla iletilece"i. her karakterden önce bir ba lang ç biti. ko ut veri iletim yönteminde ise. BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. veriler tek bir iletim hatt üzerinden ard k olarak gönderilmekte.

tersi ise mümkün olmamaktad r. zmir. BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. ki yönlü iletim. giderek daha fazla bilgisayar aras nda haberle me gereksinimi ortaya ç km ve bilgisayar a"lar olu turma fikri ortaya at lm t r. Aekil 10 Veri letim Yönleri Aekil 11 Veri letim Donan mlar (G:Gönderici. ayn zaman aral " nda A. hem de B noktalar ayr ayr gönderici ve al c donan mlara sahiptirler. Bu iletim eklinde. A’n n gönderici donan m B’nin al c donan m na. Aradaki iletim hatt ile. Bilgisayarlar aras nda ba"lant kurma i lemi kolayla t kça. B’ye veri gönderebilirken. A’n n al c donan m ise B’nin gönderici donan m na ba"l d r. hem A.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. yar çift yönlü (Half-duplex) ve çift yönlü (duplex / full-duplex) olarak s n fland r lmaktad rlar (Aekil 177-178). Yar iki yönlü iletim. gidi -geli eritlerine sahip olan bir yol gibi dü ünülebilmektedir. kar l kl veri gönderilmesi daha h zl olmaktad r.Dr. yaln zca bir yönde veri ak n n sa"lanmas anlam na gelmektedir. B noktas nda ise al c donan m bulunmakta ve veri ak yaln zca A noktas ndan B noktas na gerçekle tirilmekte. Böylece. ancak ayn zaman aral " nda yaln zca A noktas ndan B noktas na veya B noktas ndan A noktas na veri iletimi sözkonusu olabilmekte. B de A’ya veri gönderebilmekte. hem A hem de B noktas nda gönderici ve al c donan mlar bulunmakta. Bu iletim eklinde. A:Al c ) Tek yönlü iletim. ayn anda her iki nokta birbirlerine veri aktar m yapamamaktad rlar. trafikteki tek yönlü yol gibi. . Böylece A ve B aras nda iki ayr veri iletim kanal olu turulmaktad r. Tek Yönlü (Simplex). 2008 Doç. A noktas nda gönderici. Bunlar. tek eritli bir köprü gibi dü ünülmektedir.Yalç n ÇEB Sayfa 5/30 Aekil 9 Seri ve ko ut (paralel) iletim ekilleri ki ayg t aras ndaki veri iletimi yönlerine göre üç ayr ekilde yap labilmektedir.

2008 Doç. . ba"lant say lar her yeni bilgisayar eklendi"inde artmaktad r (Aekil 179).R. çünkü bu uçbirimlerin anabilgisayar ile ba"lant lar kesildi"inde kendi ba lar na çal amazlar. tamam birbirlerinden ba" ms z yerlerde bulunan az say daki bilgisayar. Matematiksel olarak. Ki isel bilgisayarlar n birbirlerine ba"lanmalar ile olu turulan yap ise bir bilgisayar a" d r. Bu nedenle bilgisayarlar n birbirlerine ba"lanmalar n daha kolayla t racak ve maliyetleri dü ürecek teknolojilerin geli tirilmesi gere"i ortaya ç km t r. Massachusettes Institute of Technology (MIT) profesörlerinden J. bunlar n olu turdu"u yap bir bilgisayar a" olamaz. bir a" yap s üzerinde çal an yaz l m sistemleridir. da" t k sistemler. e"er aptal uçbirim olarak adland r lan türden ise. Geli tirilmi olan RS-232 standard ile iki bilgisayar birbirine ba"lan rken. Bilgisayar A'lar 1.2. Bir anabilgisayara ba"l olan uçbirimler. Bilgisayar A' Fikrinin Geli. böylece N tane bilgisayar için gereken ba"lant say s “Nx(N-1)/2” adet veya “(N2-N)/2” olmaktad r.1. iki bilgisayar n do"rudan birbirine ba"lanmas d r. Bir bilgisayar n ba" ms z çal mas .2. Bilgisayarlar aras nda ba"lant kurmak için en temel yöntem. ilave ba"lant gerekmekte.Licklider (Aekil 180) taraf ndan “Galactic Network” ba l " alt nda bir dizi makale yay nlam .2. Bilgisayar kümesine ba"lanacak her yeni bilgisayar n.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü.Dr. neredeyse tekelle mi olan büyük üniversitelerdeki az say da ara t rmac taraf ndan kullan lmakta idi.imi ve ARPANet Bilgisayarlar n boyut olarak küçüldükleri ve daha geni alanlarda kullan lmaya ba land " 1960’larda.Yalç n ÇEB Sayfa 6/30 1. N tane bilgisayar n birbirine ba"lanmas için gereken ba"lant say s N’nin karesi ile orant l d r. zmir.2. ba" ms z çal abilen bilgisayarlar n biraraya gelerek olu turduklar bir yap d r. a" ile ba"lant s kesilse dahi kendi ba na çal maya devam edebilecek özelli"e sahip olmas anlam ndad r. Bilgisayar a"lar ile da" t k sistemler genellikle birbirleri ile kar t r lmaktad rlar. çünkü ki isel bilgisayarlar hehangi bir a"a ba"l olmadan da kendi ba lar na çal abilmektedirler. üçüncü bir bilgisayar n daha ba"lanma gereklili"i gündeme geldi"inde. di"erlerine ba"lanmas için “N-1” tane ba"lant ya gereksinim duyulmakta. Aekil 12 Birbirine ba"lanacak bilgisayar say lar ile ba"lant say s n n artmas 1. Birbirine ba"lanacak bilgisayar say s ço"ald kça. Bilgisayar a"lar donan msal bir yap iken.C. birbirlerine ba"lanmalar için gereken ba"lant ve donan m say lar yüksek de"erlere ula makta ve belirli bir adetten daha fazla say da bilgisayar n birbirlerine ba"lanmalar imkans z hale gelmektedir. Bu dönemde. Bilgisayar A' Nedir? Bilgisayar a" . bilgisayar a"lar olu turma fikri ilk kez ortaya at lm t r. BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ.

Dr. Licklider Licklider’in dü üncesine göre. internetin olu mas na öncü birçok fikir ve teknolojinin ortaya ç kmas n sa"layan de"i ik ara t rma gruplar kurulmu tur. 2008 Doç. ortak payla m sayesinde verimli kullan larak hesaplama maliyetleri azalt labilecek idi. ARPANet olarak adland r lan ilk bilgisayar a" n kurmak için gerekli haz rl klar tamamlam lard r. oldukça büyük bir ara t rmac grubu bilgisayarlar n imkanlar ndan yararlanabilecek. Bir y l içinde Roberts ve ekibi. bilimsel çal malar h zlanabilecek ve oldukça pahal olan kaynaklar. Bu görev s ras nda. Licklider. Stanford Research Insititute (SRI) ve University of Utah aras nda 1969 y l nda kurulan ba"lant ile de ARPANet gerçekle mi tir (Aekil 182). ancak bilgisayarlar birbirlerine ba"lama i lemindeki zorluklardan çekinmi tir. MIT’deki bilgisayar ara t rmac lar ndan birisi olan Larry Roberts. BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. 1967 y l nda. e"er birbirlerinden uzakta olan bilgisayarlar birbirlerine ba"lanabilir ise. özellikle savunma a" rl kl projelerde çal an ara t rmac lar n bilgisayarlar nas l etkin kullanabilecekleri üzerinde de çal maktayd . University of California-Santa Barbara. üst seviyedeki bilgisayar ara t rma merkezleri ile ba"lant lar kurmu tur.C.Yalç n ÇEB Sayfa 7/30 Aekil 13 J. . kendisinin ortaya att " “Galactic Network” fikrini gerçekle tirebilece"ini görerek.R. zmir. uzun mesafeli bir bilgisayar a" kurmak üzere ARPA bünyesinde bir proje grubunun ba na getirilmi tir (Aekil 181). 1962 y l nda Licklider Birle ik Devletler Savunma Bakanl " taraf ndan desteklenen bir bilgisayar ara t rma projesi olan Geli mi Ara t rma Proje Kurumu (ARPA:Advanced Research Project Agency) projesinin ba na getirilmi tir. Licklider. Takip eden y llarda ARPA bünyesinde. bilgisayarlar n bilimsel ve mühendislik potansiyellerinden etkilenmi . Bu görevin bir parças olarak. Amerika’n n önde gelen e"itim ve ara t rma kurumlar ndan olan University of California-Los Angeles (UCLA).Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü.

Birle ik Devletler d nda bulunan birçok ülke ve ara t rma kurumu da kendi içlerinde veya birbirleri ile kablo ve uydu ba"lant lar kullan larak a"lar olu turmu tur. 1970’ler ve 1980’lerin ba nda. zmir.3. günümüzde evlerden internete ba"lanma h z olarak görülen 56 kb/s mertebesinde iken. 2008 Doç. de"i ik askeri müteahhit firmalar ve ara t rma enstitülerinin kat l m ile sürekli bir büyüme e"ilimi göstermi .Yalç n ÇEB Sayfa 8/30 Aekil 14 Larry Roberts Aekil 15 ARPANet’in ilk taslak çizimi (Aral k 1969). Bunun sonucunda da ara t rmalar s ras nda ihtiyaç duyduklar donan m ve yaz l m maliyetleri dü meye ba lam t r. ARPANet’ten nternet’e ARPANet ba lang çta yaln zca askeri amaçlar ve hükümet projelerinde çal an üniversiteler için bir a" yap s olarak tasarlanm t r. bilgileri payla abilme ve birbirlerinin bilgisayarlar n kullanabilme imkan na kavu mu lard r. Ancak. ARPANet’in olu turulmas sayesinde birbirleinden co"rafi olarak uzakta bulunan dört enstitüdeki ara t rmac lar birbirlerinin bilgisayarlar na ba"lanma. daha sonra 160 kb/s mertebesine ç kar lm t r. 1.Dr. lk bilgisayar a"lar n olu turmak için kullan lan veri iletim hatlar ndaki h zlar. Aekil 16 ARPANet’in Eylül 1971’deki fiziksel yap s BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. . Ayr ca.2.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. 1971 y l nda tüm Birle ik Devletler çap nda yaln zca 18 tane birim birbirine ba"l iken bu rakam 1980 y l nda 100’e ç km t r (Aekil 184-185).

Dr. zmir. haber gruplar . (d)Nisan 1972. Türkiye Bilimsel ve Teknik Ara t rma Kurumu’nun (TÜB TAK) bir e de"eri olan Amerikan Ulusal Bilim Kurumu (NSF: National Science Foundation). Aehirleraras yollar (intercity roads) deyiminden esinlenerek “Internet (Interconnected Networks. (e)Eylül 1972 Yakla k 10 y l boyunca düzgün. 1980lerin ba ndan itibaren oldukça h zl bir büyüme e"ilimine girmi tir. (b)Temmuz 1970.Yalç n ÇEB Sayfa 9/30 Aekil 17 ARPANet mant ksal yap s n n 1972 sonuna kadar geli imi: (a)Aral k 1969. Birbirine Ba"l A"lar)” terimi o günlerde ortaya ç km t r. bilgisayar a"lar n n iletim h zlar yeni teknolojilerin uygulanmas ile artt r lmaya ba lanm t r. (c)Mart 1971. uzak oturum açmalar gibi a" uygulamalar n n artmas ile birlikte birçok e"itim ve ara t rma kurumu ARPANet’in bir parças haline gelmek istemi .000’den fazla bilgisayar sistemini bir araya ba"layan bir a" haline gelmi tir. 1984 y l nda ARPANet. Elektronik posta. NSF’nin deste"i ile ilk internet omurgas olu turulmu ve birçok birim bu omurgaya ba"lanmaya ba lam t r (Aekil 185). 1.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. ancak yava bir ilerleme gösteren ARPANet. 2008 Doç. yüksek h zl iletim hatlar n n kurulmas için mali destek vermeye ba lam . BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. .

000’e.Yalç n ÇEB Sayfa 10/30 Aekil 18 ARPANet omurgas na ba"lanan di"er bilgisayar a"lar . herbirinde bulunan uçbirimler arac l " ile çok say da kullan c taraf ndan ayn zamanda kullan labilen 235 tane ayr bilgisayar sistemini ifade etmektedir. 2000 y l nda 93. ki isel bilgisayar say lar n da ifade etmektedir. ARPANet ve internetin ilk geli im y llar nda birçok kullan c ya sahip olan bilgisayar sistemleri birbirlerine ba"lanmakta iken. 1982 y l nda 235’den.785’e.047. lk nternet haritas Geli en bilgisayar teknolojisi ve bilgisayar kullan m n yayg nla mas ile birlikte. 2008 Doç. Daha sonraki rakamlar ise. Bilgisayar ve bilgisayar a" teknolojilerinin geli imine ba"l olarak.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü.493’e ç km t r. . Internet üzerinde bulunan uç say lar . 1990 y l nda 313. 1982 y l ndaki uç say s olan 235 de"eri. Ancak burada gözard edilmemesi gereken husus. yerel a" teknolojilerinin geli imi ile ki isel bilgisayarlar da internete ba"lanabilir duruma gelmi lerdir. bugün bu süre 9-12 ay aras ndad r (Aekil 187). 1998 y l nda Internet üzerinde bulunan uç say lar her 18 ayda iki kat na ç karken. zmir. bilgisayar sistemleri ile birlikte.Dr. 2002 y l nda ise 162. BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. internet’e ba"lanan bilgisayar say s n n art h z da zamanla artmaktad r.128.

2. nternet Mühendisli"i Yönetim Grubu ( MYG. Bu i lerin organizasyonu için kar amac gütmeyen bir nternet Kurulu (Internet Board) olu turulmu tur. 2008 Doç. zmir. fiziksel yap üzerinde kullan lan yaz l msal sistemini. Bu kurul. nternet Mimarisi Kurulu ( MK. IRTF:Internet Research Task Force) olmak üzere de"i ik gruplar bünyesinde bar nd rmaktad r. Fiziksel yap .4. bir a" üzerinde bulunan cihazlar n ve kablolar n yerle im eklini ifade ederken. Fiziksel olarak kullan lan ve yerel a"larda kullan lan a" yap lar Y ld z (Star) (Aekil 187). 1. Bilgisayar A' Yap lar Bilgisayar a" yap lar fiziksel ve mant ksal olmak üzere iki ayr grupta incelenebilir. BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. Amerika Birle ik Devletleri yönetimi internetin özelle tirilmesine karar vermi . IETF: Internet Engineering Task Force). Veriyolu (Bus) (Aekil 188) ve Halka (Ring) (Aekil 189) olmak üzere üçe ayr lmaktad r. a" üzerinde bilginin nas l iletildi"ini tan mlamaktad r. k talararas ba"lant lar ve di"er ba"lant lar içeren internet altyap s n düzenlemeye ve yeni ba"lant lar gerçekle tirmeye ba lam lard r.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü.Yalç n ÇEB Sayfa 11/30 Aekil 19 nternet’e ba"l olan bilgisayar say lar ndaki art Bu kadar h zl büyüyen bir yap n n düzenlenmesi ve denetlenmesi de oldukça ayr nt l ve yo"un çal malar gerektirmekteydi. daha sonra internet üzerinde kullan lan cihazlar üreten firmalar ve di"er teknoloji firmalar . IAB:Internet Architecture Board). mant ksal a" yap s . yüksek h zl omurgalar. . nternet Mühendislik Görev Gücü ( MGG. Bu nedenle.Dr. IEG:Internet Engineering Steer Group) ve nternet Ara t rma Görev Gücü ( AGG.

veri iletimi (mant ksal yap ) aç s ndan a". Halka yap s bilgisayarlar n birbirlerine ba"lanmalar n n düzenlenmesi ve a" n düzgün çal p çal mad " n n denetlenmesini kolayla t r c mekanizmalara sahip olmas na kar n. a" protokolü. 1.lemcilerin Bulundu'u Yer Devre Kart Sistem Oda Bina Yerle ke Aehir Ülke K ta Gezegen Örnek Veri Ak Makinesi Çoklu Bilgisayar Yerel Alan A" Metropol Alan A" Uzak Alan A" nternet . kablolama ekli. ihtiyaç do"rultusunda de"i ik a" yap lar da birlikte kullan lmaktad rlar (Aekil 190).Yalç n ÇEB Sayfa 12/30 Aekil 20 Y ld z A" Yap s Aekil 21 Veriyolu a" yap s Aekil 22 yap s Halka a" Birçok uygulamada.2.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. Bilgisayar A' Türleri ve Terimler Bilgisayar a"lar . Bu s n fland rmalardan en yayg n olarak kullan lan .5. i letim sistemi veya co"rafi olarak kapsad " alana göre de"i ik ekillerde s n fland r lmaktad rlar. 2008 Doç. tek bir kablodaki sorun nedeniyle a" n çal amaz duruma gelmesini engellemekte. co"rafi uzakl "a göre ve bilgisayarlar n bulundu"u yere göre yap lan s n fland rmad r (Tablo 21). Tablo 21. halka yap s ile ayn olumsuzlu"a sahiptir.1 m 1m 10 m 100 m 1 km 10 km 100 km 1. bilgisayar a" n n fiziksel yap s y ld z eklinde olsa bile. lemciler Aras Uzakl "a Göre A"lar n S n fland r lmalar .Dr. ancak her makine ba" ms z bir kablo ile ba"land " ndan çok fazla kablolama gerektirmektedir. . mant ksal halka” yap s Her a" yap s n n kendisine özgü olumlu ve olumsuz yanlar bulunmaktad r. bir halka eklinde de çal abilmektedir (Aekil 191).000 km BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. Y ld z yap s . Aekil 23 De"i ik a" yap lar n n birlikte kullan m Aekil 24 Bir “fiziksel y ld z. kablolardan herhangi birisi kesildi"inde tüm a" çal amaz duruma gelmektedir. zmir.000 km 10. Kimi a" teknolojilerinde. Veriyolu yap s y ld z yap s na göre daha az kablolamaya ihtiyaç duymas na kar n.lemciler Aras Uzakl k 0.

zmir. bu alanda birçok terimin olu turulmas n da beraberinde getirmi tir. Kablosuz A": Veri iletiminin kablolar yerine radyo dalgalar ve " n kullan m ile sa"land " a"lar tan mlar. MAN (Metropolitan Area Network): Metropol Alan A" yap s . Internet: TCP/IP kurallar n kullanan ve e-posta. neredeyse hiç kullan lmamaktad r. Ethernet: Digital. birçok küçük a" n bir araya gelmesinden olu an bir a" yap s d r. bir metropol alan. günümüzde kablo televizyon altyap s d nda. bu s n fland rmalardan Metropol Alan A" yerine gitgide artan ölçüde Yerel Alan A" terimi kullan lmaktad r. 1. bir bina veya bir yerle ke gibi. web.Yalç n ÇEB Sayfa 13/30 Bir oda. özellikle de ethernet ad verilen yerel alan a" teknolojisinin geli imine ba"l olarak. “Kurumlar aras özel internet” olarak da tan mlanabilir. Bu alan. iletim kapasitesinin dü üklü"ü nedeniyle. 193’de ise bu kablo için kullan lan ba"lant elemanlar görülmektedir. LAN (Local Area Network): Yerel Alan A" . etkin donan mlar ise. mera. Intel ve Xerox firmalar n n ortakl " ile yerel a"larda kullan lmak üzere geli tirilen ve günümüzde yayg n olarak kullan lan bir a" yap s d r. arsa gibi mülkiyeti bu bilgisayar veya bilgisayar sistemlerinin sahiplerine ait olmayan. birbirine yak n olan ve ayn mülkiyet alt nda bulunan bir bölgede kurulan bilgisayar a" . Bilgisayar A' Donan mlar Bilgisayar a"lar n n olu turulmas nda kullan lan donan mlar edilgen (passive) ve etkin (active) olmak üzere iki ana gruba ayr lmaktad rlar. bilgisayar a"lar n n olu turulmas nda kullan lan kablolar ve kablosuz iletim yap lmas durumunda sinyallerin içinden geçti"i hava olurken. Uzun y llar boyunca bilgisayar a"lar n n olu turulmas nda temel eleman olarak kullan lan bu kablo türü. Bilgisayar A' Kablolar Bilgisayar a"lar n n olu turulmas nda ilk kullan lan kablo teknolojisi. Birbirlerinden co"rafi olarak uzakta olan bilgisayar sistemlerinin veya bilgisayar a"lar n n birbirlerine ba"lanmalar sonucunda olu turulan a" türüne ise Uzak Alan A" (WAN:Wide Area Network) ad verilmektedir. genel olarak birkaç kilometrelik bir bölgeyi kapsamaktad r. Bu a"lar d ar dan eri ime aç k de"ildir. örne"in bir ehir içinde bulunan bilgisayar a"lar n n birbirleri ile ba"lanmalar sonucunda olu maktad r. 1. Genel olarak birkaç kilometrelik bir alanda s n rl olan bu a" yap s na de"i ik firmalar n veya üniversitelerin kampüslerinde olu turulan a"lar örnek olarak verilebilir. herkesin kullan m na aç k bölgelerden geçiyor ise. Yerel Alan A" (LAN:Local Area Network) olarak adland r lmaktad r. ve yaln zca o kurumun elemanlar taraf ndan kullan m na izin verilmektedir. Bilgisayar teknolojisinin.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. e eksenli (co-axial) bak r kablolard r. . Aekil 192’de bir kablo kesiti. Extranet: Kurumlar n kendi aralar nda olu turduklar ve ifrelerle korunmu bir eri imin sa"land " özel bir bilgisayar a" d r. Bilgisayar a"lar n n gitgide yayg n biçimde kullan lmas ve yeni teknolojilerin geli tirilmesi. Günümüzdeki birçok bilgisayar a" nda ethernet yap s kullan lmaktad r.1. bu a" Metropol Alan A" (MAN: Metropolitan Area Network) olarak adland r lmaktad r. WAN (Wide Area Network): Uzak Alan A" olarak tan mlanan bu yap .2.Dr. Edilgen donan mlar. Internetwork: nternet. BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. 2008 Doç. küresel ve herkese aç k bir bilgisayar a" d r.6.2.6. Intranet: Kurumlar n kendi içlerindeki bilgisayar a"lar d r. a" üzerinde kullan lan ve elektriksel olarak çal an tüm donan mlar olmaktad r. birbirinden co"rafi olarak uzakta bulunan (farkl ehirler gibi) küçük bilgisayar a"lar n n birbiri ile ba"lant s n ifade etmektedir. E"er de"i ik bölgelerde bulunan bilgisayarlar n veya yerel a"lar n birbirlerine ba"lanmalar gerekiyor ise ve bu ba"lant lar yol. Bilgisayar a"lar ile ilgili olarak en yayg n kullan lan terimler a a" da verilmektedir. ftp gibi hizmetleri bar nd ran. oldukça s n rl bir co"rafi alan içinde bulunan bilgisayarlar n birbirleri ile ba"lanmalar sonucunda olu turulan bir a"d r.

gereken kablo miktar da artmakta. Aekil 27 Sar lm kablolar: Uç tak l ve Aç k Uzun mesafelere. Cam kablolar binalar içindeki ana iletim hatlar n n dö enmesinden. Kimi durumlarda.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. kullan lan kablolar da" t m cihazlar n n bulundu"u yerlerde BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. cam 1. zmir. Bu teknolojide veri iletimi bir cam kablo içine k göndermek suretiyle gerçekle tirilmektedir.2. . sar lm çift (TP:Twisted Pair) kablo türüdür. uzak alan a"lar n n olu turulmas na kadar oldukça geni bir alanda kullan lmaktad rlar. Bu amaç için geli tirilen ve yerel a"larda kullan lan ikinci bir ba"lant ekli.2. Aekil 28 Bir cam kablonun kesiti Aekil 29 Farkl uçlar tak lm kablolar.6. tüm kablolar bir plastik ceket içinde birle tirilmekte ve uçlar na bir ba"lant ucu tak lmaktad r (Aekil 194). düzenlenmekte. Yerel a"larda yüksek veri iletim h zlar n n istendi"i baz durumlarda da cam kablolar n do"rudan bilgisayarlara ba"lanmas sözkonusu olabilmektedir (Aekil 196). 2008 Doç.Yalç n ÇEB Sayfa 14/30 Aekil 25 Bir e eksenli kablo kesiti Aekil 26 E eksenli kablolar için kullan lan ba"lant elemanlar Teknolojinin geli imine ba"l olarak yeni ba"lant türleri geli tirilmi ve bilgisayarlar n birbirleri ile daha h zl haberle meleri sa"lanmaya çal lm t r.Dr. Bu kablolama türünde 4 çift (8 adet) kablo kullan lmaktad r. Kablolar iki er iki er birbirlerine sar lmakta. yüksek kapasitelerde veri gönderme iste"i sonucunda cam (fiber) kablo teknolojisi geli mi tir (Aekil 195). a" üzerindeki cihazlar n ba"lant lar buradan gerçekle tirilmektedir. bu kablolar özel panellere ba"lanarak. Kablosuz A' Ba'lant lar Bir a" üzerinde bulunmas gereken bilgisayar say s artt kça.

Aekil 30 Kablolu ba"lant da kullan lan ba"lant dolaplar ve baz ba"lant lar Aekil 31 Kablosuz ba"lant noktas ayg t 1. Tekrarlay c (Repeater). Da" t c (Hub).Dr.3. a"lar n geni letlebilmeleri veya birbirlerine ba"lanabilmeleri için de"i ik tür ve özellikte donan mlar üretilmi tir. bir yerel a" n.Yalç n ÇEB Sayfa 15/30 oldukça karma k görüntüler olu turabilmektedir (Aekil 197). öncelikle ofis içlerinde kullan lmak üzere kablosuz ba"lant yöntemleri geli tirilmi tir. kablolar n kendilerine ba"land " . aktif donan mlar olarak adland r lmaktad r.2. Bu kartlar n üzerinde ba"lan lacak a" n özelli"ine göre farkl ba"lant donan mlar bulunmaktad r (Aekil 199-200). Kablolu a"lar n getirdi"i kablo karma kl " n ve kimi zaman yer de"i imleri sözkonusu oldu"unda kablolama i leminin yeniden elden geçirilmesi zorunlulu"unu ortadan kald rmak amac yla. baz kartlarda yaln zca tek bir teknolojideki kablolar n ba"lanmas için yuvalar bulunabilmektedir. di"er bir yerel a" ile birle tirilmesi için kullan lmaktad r. BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. Kimi a" arayüz kartlar nda e eksenli ve sar lm çift kablolar için ba"lant yuvalar ayn zamanda bulunabilirken. Bu donan mlar n ba l calar . zmir.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü.6. ofis içinde de"i ik noktalara yerle tirilen ba"lant noktas (Access Point) cihazlar ile çal anlara a"a ba"lanma imkan veren çözümlerdir (Aekil 198). elektriksel olarak çal an ve bilgisayarlar aras nda ileti imin sa"lanmas n sa"layan ayg tlar. Bu yöntemlerden en yayg n kullan lan . Tekrarlay c . A" üzerinde bulunan bilgisayarlardan gelen elektriksel sinyallerin güçlendirilerek. Bu ayg tlar. bilgisayar a"lar n n ilk olu turuldu"u y llardan günümüze kadar oldukça büyük de"i iklikler göstermi ler ve de"i ik türde a" donan mlar üretilmi tir. Bilgisayar A' Etkin Donan mlar Bilgisayar a"lar nda. bilgisayarlar n bir a"a ba"lanmalar için zorunlu olan a" arayüz kart kart (NIC:Network Interface Card) gelmektedir. Ba"lanmak istenen a" say s na ve o a"daki kablolama türüne ba"l olarak tekrarlay c üzerinde bulunan ba"lant ucu say lar da de"i kenlik gösterebilmektedir (Aekil 201202). Anahtar (Switch) ve Yönlendirici (Router) ayg tlar d r. . 2008 Doç. Aekil 32 Kablolu a" için bir a" arayüz kart Aekil 33 Kablosuz a" için bir a" arayüz kart Bilgisayarlar n bir a"a ba"lanabilmeleri. Köprü (Bridge). ba"l olunan tüm a"lara gönderilmesini sa"lamaktad r. Bilgisayar a" aktif donan mlar n n ba nda.

Aekil 36 Da" t c lar ve sar lm çift kablolar BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. levsel olarak tekrarlay c larla hiçbir farklar bulunmamas na kar n. Da" t c lar. Her bir bilgisayara ayr bir kablo ile ba"lant sa"lanmakta ve a" olu turulmaktad r. . 2008 Doç.Dr. y ld z a" yap s nda kullan lan ve kablo olarak sar lm çift kullanan aygtlard r. ba"lant için kulland klar kablolarda tekrarlay c lardan ayr lmaktad rlar (Aekil 203). zmir. tekrarlay c lar gibi kendilerine bir uçtan (bilgisayardan) gelen elektriksel sinyalleri güçlendirerek di"er uçlar na göndermektedirler.Yalç n ÇEB Sayfa 16/30 Aekil 34 Farkl ortamlar kullan lan yerel a"lar n ba"lanmas n sa"layan bir tekrarlay c Aekil 35 Birden fazla a" n birbirine ba"lanmas n sa"layan de"i ken say da ba"lant uçlu tekrarlay c Da" t c (hub) ayg tlar ise.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü.

Aekil 37 Bir kablosuz köprü ayg t . anahtara ba"l olan tüm bilgisayarlar n.Yalç n ÇEB Sayfa 17/30 Köprü (bridge) cihazlar da i lev olarak tekrarlay c veya da" t c lara benzeseler de.imi BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. 2008 Doç.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. Bilgisayar A' Kurallar 1.2. A' Kurallar n n Geli.7. Anahtarlar gerek yerel gerekse de uzak alan a"lar nda bilgisayar ve di"er ekipmanlar n a"a ba"lanmalar n sa"lamak için kullan lmaktad r (Aekil 205). zmir. Köprü ayg tlar ise yayg n olarak kablosuz a"lar n birbirleri ile ba"lanmalar s ras nda kullan lmaktad r (Aekil 204). Tekrarlay c ve da" t c lar. kendilerine gelen veri paketlerini incelemekte. Aekil 38 Anahtar Yönlendiriciler ise a" üzerinde bulunan bilgisayarlar n de"il. yaln zca kendilerine gelen elektriksel sinyalleri güçlendirerek ba"l olduklar yerel a"lara da" tmamaktad r. Günümüzde anahtar (switch) ve yönlendirici (router) en yayg n kullan lan a" ekipmanlar d r.Dr. nternet üzerindeki tüm trafik. Böylece gerek takrarlay c gerekse de da" t c lara göre daha ak ll bir yönlendirme yapmaktad rlar. Köprü ayg tlar . paketin gönderilmek istendi"i bilgisayara ba"l olarak bu paketin kar tarafa iletilip iletilmeyece"ine karar vermektedir. birbirleri ile ayr ayr haberle meleri sa"lanmaktad r.1. Anahtarlar n kullan lmas sayesinde. ilk bilgisayar a"lar n n olu turuldu"u y llarda yayg n olarak kullan lm larsa da günümüzde kullan m alanlar oldukça s n rl d r. üzerinde bulunulan a" n di"er a"larla ba"lant lar n n sa"lanmas ve a" trafi"inin yönlendirilmesinde kullan lmaktad rlar (Aekil 206).7. .2. yönlendiriciler arac l " ile yönlendirilmektedir. Aekil 39 Yönlendirici 1.

2. zmir. ISO’nun 7-katmanl ba vuru modeli. Verinin çerçevelere ayr lmas ve çerçevelerin a" üzerinden nas l iletilece"i çözülmektedir. Bu kural y " t . bu model içinde internet ile ilgili herhangi bir katman bulunmamaktad r. Bu sayede de"i ik firmalar ileti im probleminin istedikleri yerine müdahale ederek kendi a" kurallar n olu turabilmekte ve kendilerine özgü a" kural yaz l mlar na sahip olabilmektedirler. BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. Burada iletilen bilgiler yaln zca 0 ve 1’lerden olu maktad r. bu model “ letim Kontrol Kural / nternet Kural (TCP/IP:Transmission Control Protocol /Internet Protocol)” ba vuru modeli olarak da adland r lmaktad r. ileti im problemini yedi ayr bölüme ay rm ve her bölümün gerçekle tirmesi gereken i levleri tan mlam t r (Tablo 22). Genel olarak ise. Bunun yerine. Tablo 22. Güvenilir bir veri iletiminin nas l gerçekle tirilece"i çözülmektedir. .vuru Modeli ve TCP/IP Modeli Bilgisayar a"lar n n ilk geli meye ba lad " y llarda ISO. Bu yaz l m n kullan m ile tüm uygulamalar n birbirleri ile haberle ebilmeleri sa"lanmaktad r. Novell firmas “Netware”. Model.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. Apple firmas “AppleTalk”. Uygulama yaz l mlar ileti im için a" yaz l m n kullanmakta ve a" donan m ile do"rudan ileti ime geçmemektedir. 1. internet geli tirilmeden önce olu turulmu tur. Bu kural y " t . bilgisayar teknolojisinin geli imine ba"l olarak. internet için yeni bir kural y " t (protocol stack) geli tirilmi tir. alt seviyedeki ileti imin ayr nt lar ve problemlerini çözebilmek amac yla haz rlanm t r. Tüm olas ileti im ekillerinin tüm ayr nt lar n büyük boyutlu bir yaz l m ile tan mlamak ve bu yaz l m tüm bilgisayarlarda uygulamak oldukça zor olmaktad r. Bu modele. Ayr ca ISO’nun modeli içinde bulunan oturum katman . Örne"in. herhangi bir a"a ba"l olan bilgisayarlar. IBM firmas “SNA” ad ile an lan a" kural yaz l mlar n geli tirmi lerdir. Bu model “ISO 7 katmanl Ba vuru Modeli (ISO 7-Layer Reference Model)” olarak adland r lmaktad r. Bu yaz l m. ancak baz katmanlar ise birlikte ele al narak sadele tirilmi ve modeldeki toplam katman say s be e indirgenmi tir (Tablo 23). Bu nedenle. a" iletim uzmanlar ve kural tasarlay c lar . “ nternet Katmanlama Modeli (Internet Layering Model)” veya “ nternet Ba vuru Modeli (Internet Reference Model)” olarak adland r lmaktad r. Temel edilgen a" donan mlar . Uzakta bulunan bir sistemle nas l bir ileti imde bulunulaca" tan mlanmaktad r. Bunlar gözönünde bulundurarak.Dr.Yalç n ÇEB Sayfa 18/30 Bilgisayar a"lar nda kullan lan ileti im donan m . ISO modelinde bulunmayan internet katman eklenmi . tüm ileti im problemini parçalara ay rm lar ve her parça için ayr yaz l mlar geli tirmi lerdir.7.2. Verinin nas l sunulaca" belirlenmektedir. önemini yitirmi tir. internet kurallar na dayanarak. bilgisayar a" kurallar bütünü tasarlay c lar na yard mc olmak üzere bir a" kurallar ba vuru modeli haz rlam ve yay nlam t r. üzerlerinde güvenilir ve üst seviyeli bir yaz l m bulundururlar. internetin geli imine ba"l olarak hemen her bilgisayarda kullan lmaya ba lanm ve günümüzde en yayg n kullan lan y " t haline gelmi tir. yaln zca bitleri bir noktadan di"erine iletebilecek mekanizmalara sahiptir. Ancak. programc lara yard mc olabilmek amac yla. Adreslerin nas l atanaca" ve paketlerin bir a"dan di"erine nas l iletilece"i çözülmektedir. ISO 7-Katmanl Ba. Bilgisayarlar aras ndaki ileti imde de mesajlar n ekilleri. Bu yaz l mlar n bir bütün olarak düzgün çal abilmesi amac yla. 2008 Doç. Bir ileti im içinde olan tüm birimlerin birbirleri ile do"ru ileti im kurabilmeleri için belirli kurallara uymas gerekmektedir. Bu kurallar n tan mland " yaz l m ise “ leti im Kurallar Yaz l m (Communication Protocol Software)” olarak adland r lmaktad r. nas l gönderilece"i ve her mesaj için hangi i lemlerin gerçekle tirilece"i gibi i lemleri tamamlayan kurallar kümesine de “A" Kurallar (Network Protocols)” veya “Bilgisayar leti im Kurallar (Computer Communication Protocols)” ad verilmektedir. haz rlanan yaz l mlar bir kurallar bütünü veya kurallar y " t olarak paketlenmekte ve kullan ma sunulmaktad r. ISO 7-Katmanl Ba vuru Modeli Katman No 7 6 5 4 3 2 1 Katman Ad Uygulama (Application) Sunum (Presentation) Oturum (Session) letim (Transport) A" (Network) Veri Ba"lant (Data Link) Fiziksel (Physical) lev Uygulamalar n a" nas l kullanaca" tan mlanmaktad r.

2. BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. nternet Üzerinde Kullan lan Kurallar nternet üzerinde kullan lan en temel ileti im kural TCP/IP kural y " t d r. verinin çerçevelere ayr lmas ve çerçevelerin a" üzerinden nas l iletilece"i de tan mlanmaktad r. bir e-posta sunucusu üzerinden e-posta göndermek için kullan lmaktad r. Ayr ca birbilgisayardan belirli bir hedefe gönderilen paketlerin bir veya daha yönlendiriciden hangi mekanizmalarla geçerek yönlendirilece"i tan mlanmaktad r. e-posta sunucu üzerinde bulunan tüm elektronik postalar istemcinin elektronik posta kutusuna al nabilmektedir.Dr. Bir bilgisayardan di"er bilgisayara ba"lanmay ve do"rudan kar daki bilgisayar kullanmay sa"layan kural ise TELNET’dir. Bir di"er kural olan Dosya Aktar m Kural (FTP:File Transfer Protocol) ise. herhangi bir istemci bilgisayardan herhangi bir e-posta sunucusuna. Bu kurallardan en yayg n kullan lan “Yard ml Metin letim Kural ’d r (HTTP:Hyper Text Transport Protocol)”. nternet leti Ba"lant Kural (IMAP:Internet Mail Access Protocol). ISO modelindeki 4 numaral katmana kar l k gelmektedir. internet üzerinde bulunan web sayfalar n n görüntülenmesini ve düzenlenmesini sa"lamaktad r. TCP/IP 5-Katmanl Ba vuru Modeli Katman No 5 4 Katman Ad Uygulama (Application) letim (Transport) Doç. ISO modelindeki 1 numaral katmana kar l k gelmektedir.. Güvenilir veri iletiminin nas l gerçekle tirilece"i bu katmandaki yazl mlarla belirlenmektedir. zmir. bir e-posta sunucuda bulunan elektronik postalar n kullan lan bilgisayara aktar lmas n sa"lamaktad r. böylece güvenli"i sa"lanm bilgi gönderip almak için kullan lan kurallar tan mlamaktad r.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. Bu kural özellikle UNIX i letim sistemi kullanan sistemlerde yayg n olarak kullan lmaktad r. ISO modelindeki 2 numaral katman gibi. . 2008 Tablo 23. Güvenli Yuva Katman Kural (SSL:Secure Socket Layer Protocol). Bu kural y " t .7. Uygulamalar n interneti nas l kullanaca" bu katmanda belirlenmektedir.Yalç n ÇEB Sayfa 19/30 3 nternet (Internet) 2 1 A" Arayüz Interface) (Network Fiziksel (Physical) lev ISO modelindeki 6 ve 7 numaral katmanlara kar l k gelmektedir. Bu kurallar kullan larak. Bu kural kullan larak. bilgisayarlar aras nda bilgi al veri ini. Kullan c temelinde kar la lan ve yayg n kullan m alan bulan belirli ileti im kurallar da sonradan ortaya konulmu tur. internet üzerinde bulunan herhangi bir bilgisayarda bulunan bilgilerin kullan lan bilgisayara yüklenmesi veya kullan lan bilgisayardaki bilgilerin kar daki bilgisayara aktar lmas mümkün olabilmektedir. Basit leti letim Kural (SMTP:Simple Mail Transport Protocol). dosya iletimini sa"lamaktad r. internet üzerinde mesaj al veri i. 1. Bu kural kullan larak. TCP/IP yaln zca ileti imle ilgilenmektedir. nternet üzeinde paketlerin hangi kal pta gönderilece"i tan mlanmaktad r. Posta Bürosu Kurallar (POP:Post Office Protocol). Bu y " t. Temel edilgen a" donan mlar . kendisine ba"lan lmas na izin veren bilgisayara ba"lan lmakta ve o bilgisayar n kaynaklar ndan yararlan lmaktad r.3. internet üzerinde ifrelenmi . bilgilerin paketlere bölünmesi ve sonra tekrar birle tirilerek kullan ma sunulmas gibi i lemleri gerçekle tirmektedir. POP’a alternatif olarak kullan lmaktad r.

tek tek veya bir grup olarak telefon hatlar . sonra daha yüksek ba"lant h zlar na ihtiyaç duymakta ve di"er ba"lant alternatiflerini ara t rmaktad rlar. Çok fazla ucun bulundu"u bir yap n n tasar m ve kurulumu çok zor. zmir. Ba"lant seçimi s ras nda tüm ba"lant seçenekleri. Kablo TV hatlar veya kablosuz olarak bir nternet Servis Sa"lay c ’ya ( SS. internete nas l ba"lan laca" n n belirlenmesi ve ba"lant n n gerçekle tirilmesidir. Bu yap içindeki en uç nokta. Örne"in.im Yöntemleri nternet Donan m ve Ba'lant lar nternetin en zor taraf .Yalç n ÇEB Sayfa 20/30 2. Birçok ki i. Aekil 40 nternet Servis Sa"lay c ’ya ba"lant ekillleri Ba"lan lan nternet Servis Sa"lay c .1. 2. 2. ISP: Internet Service Provider) ba"lanmaktad r (Aekil 207). 2008 Doç. internete ba"lanmak üzere kullan lan bilgisayarlard r. internete önce çevirmeli ba"lant ile ba"lanmakta.Dr. BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. . NTERNETE ER ? M YÖNTEMLER nternete Eri.1. Bu nedenle internet eri iminde temelde bir a"aç yap s (hiyerar i) öngörülmü ve uygulamaya konulmu tur. Evlerde veya bürolarda bulunan bilgisayarlar. SS’nin ba"lant numaras n çeviren bir bilgisayara ba"l modeme cevap verebilecek bir modem grubu bulunmak zorundad r (Aekil 208-209). Yakla k 200 milyon uç ve 500 milyon kullan c ile.1. ba"lant h zlar ve maliyetleri aç s ndan ayr nt l olarak gözden geçirilmelidir. bir servis sa"lay c da. ba"lanan bilgisayardan verileri almak ve veri göndermek için özel a" donan mlar kullanmaktad r.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. merkezi olarak denetimi ise imkans zd r. internet devasa bir yap ya sahiptir.

eri im denetimini sa"layabilmek için bir eri im sunucusu. 2008 Doç. mü terilerinin bilgilerini yönlendirme kolayl " sa"layan bir a" ile ba"l d r. Sprint. internet üzerinde kullan lan alan adlar n kendilerine eri ilmesi için gerekli internet ileti im kural (IP:Internet Protocol) adreslerine çevirmek için de bir Alan Ad Sunucusu (DNS:Domain Name Server) bulundurmak zorundad r.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. Her SS. SS’nin internete ba"lant s n gerçekle tirebilecek ve trafi"i yönlendirebilecek Yönlendirici (router) ayg t d r. Bir SS’de bulunmas gerekli son ekipman ise. UUNET. . mü terilerinin gelen ve giden e-postalar n i leyebilmek için bir e-posta sunucu. Bu a". zmir. Bunun yan nda. yaz l m sistemleridir ve tümü ayr makinelerde olmak zorunda de"ildir.Dr. di"er SS’lere.Yalç n ÇEB Sayfa 21/30 Aekil 41 Çevirmeli eri im (Dial-up) için kullan lan ba" ms z modemler Aekil 42 Çevirmeli eri im (Dial-up) için kullan lan kart tipi modemler Bir SS ayn zamanda. üyelerin web siteleri için de bir web sunucu bulundurmak zorundad r. BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. NSP:Network Service Provider) olarak adland r lan firmalar taraf ndan kurulmakta ve yönetilmektedir. ASS’ler a" ba"lant noktalar nda yönlendirici cihazlar kullanmaktad rlar. veya AT&T gibi firmalar bulunmaktad r (Aekil 211). Hiyerar ik olarak yönetilen bu a" n en üst katman nda. SS. Burada belirtilen sunucular. A" Servis Sa"lay c s (ASS. internet omurgas n olu turacak ekilde birbirine çok h zl ba"lant larla ba"l olan MCI. kendi tercihine ve sistem kullan m özelliklerine göre bu sunuculardan birkaç tanesini ayn bilgisayar üzerinde de çal t rabilmektedir. Bunun yan nda SS’de. mü terilerinin de"i ik dosyalara kendi üzerinden kolayl kla eri ebilmelerini sa"layabilecek bir FTP sunucusu veya bir dosya sunucusu da bulunabilir (Aekil 210) Aekil 43 Bir SS’de genel olarak bulunan ekipmanlar.

Say sal Abone Hatt (SAH.2. telefon irketinin yerel santraline. ev kullan c lar veya kurumlar n ba"lant lar genellikle kablolu olarak gerçekle tirilmektedir.im Çevirmeli eri im (dial-up) yöntemlerinde. Tümle ik Hizmetler Say sal A" (THSA. FR:Frame Relay) olarak s n fland r labilir. A" n her kademesinde bir anahtar ba"lant y gerçekle tirmekte. yerel anahtarlama istasyonlar n birbirine ba"layacak ekilde düzenlenmekte ve en son noktada da birçok yerel ve uzak mesafeli telefon firmalar n birbirine ba"layacak anahtarlara ba"lanmaktad r (Aekil 212). böylece kaynaktan hedefe kadar kesintisiz bir devre sa"lanmaktad r. normal iki telefon aras nda gerçekle en ba"lant n n benzeri gerçekle ir. SS’nin bilgisayar ça"r ya cevap verdi"inde. Aekil 45 Telefon sisteminin genel ba"lant ekli Bilgisayara ba"l olan modem. iki bilgisayar aras nda bir ba"lant sa"lan r. Yerel bilgisayardan yap lan ça"r . ISDN: Integrated Services Digital Network). klasik telefon hatlar üzerinden gerçekle tirilmektedir. Bu ba"lant . Bilgisayardan gönderilen veri SS’ye ula t " nda. fiber optik. Çevirmeli Eri. zmir. çevirmeli ba"lant sa"lamak üzere servis sa"lay c y arad " nda. Cable TV). 2008 Doç. ses sistemindeki ba"lant gibidir ve taraflar aras nda veri ak n sa"lamaktad r.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. SS’de bulunan yönlendirici taraf ndan internete gönderilir (Aekil 213). . Çevirmeli (dial-up). “yerel anahtar” veya “merkezi büro” denilen bir anahtara ba"lamak için y ld z eklinde olu turulmaktad r.Dr.Yalç n ÇEB Sayfa 22/30 Aekil 44 Servis sa"lay c hiyerar isi nternet omurgas n olu turmada. uydu ve kablosuz a"lar gibi birçok de"i ik yöntem kullan lmakta ise de. 2. leti im a" n n ilk katman . ihtiyaç do"rultusunda de"i en teknolojilerde olabilmektedir. Telefon a" n n ikinci katman . nternete ba"lanmada kullan lan yöntemler genel olarak. ehirde bulunan her telefonu “anahtarlama istasyonu”. Bu ba"lant lar.1. LL:Leased Line) ve Çerçeve Aktar m (ÇA. BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. bilgisayarla nternet Servis Sa"lay c ( SS) aras nda veri al veri ini sa"layan ba"lant . Kablo-TV (KTV. Kiral k Devreler (KD. ulusal ve uluslararas olarak cevaplamak için de"i ik katmanlardan olu an bir yap ya sahiptir. Telefon ileti im sistemi. ça"r lar yerel. oradan da SS’ye yönlendirilir. DSL:Digital Subscriber Line).

bir mahalle yerel a" içindeki bir bilgisayar konumuna gelmektedir (Aekil 215). ayn zamanda da internet sa"lay c konumuna gelebilmektedir. Ayn kablo TV hatt n kullanan ve ayn merkeze ba"lanan tüm kullan c lar. Bu nedenle de KTV sa"lay c s . . (b)Güvenlik. 2008 Doç. antenden evlere kadar ba" ms z olarak çekilmi kablolarla iletilmesine dayanmaktad r (Aekil 214). ba"lant s yap lan bilgisayar bir yerel a" n parças haline gelmektedir. Kablo-TV sistemi. 2. KTV sisteminde internet ba"lant s yap ld " nda dikkate al nmas gereken iki faktör bulunmaktad r: (a)Bant geni li"i. dolay s yla iletim h z dü mektedir. KTV sistemi ba"lant s yap ld ktan sonra. ayn zamanda bilgi gönderen ve alan ki i say s na ba"l olarak de"i mektedir. ayn kabloyu da payla maktad rlar. Aekil 47 Kablo TV altyap s Aekil 48 Kablo TV altyap s ile internet ba"lant s Kablo TV sisteminde kullan lan en dü ük kablo bile. KTV sisteminin yap s . Bir yönlendirici ve anten bölgesinde konumland r lm bir internet ba"lant s sayesinde sistem üzerinde bulunan her kablo.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. hem de internet ba"lant s için. Kablo Televizyon Ba'lant s Kablo televizyon (KTV) sistemleri. BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. TV yay n sinyallerinin bir antenle kabul edilebilir ölçüde al namad " yerler için geli tirilmi bir teknolojidir. bir bilgisayar a" n n fiziksel yap s na benzemektedir. Hem TV ba"lant s . zmir. Bu sistemler Ortak Antenli Televizyon (CATV: Communly Antenna Television) olarak adland r l rlar. büyük ve pahal bir uydu anteni arac l " ile al nm TV sinyallerinin.Dr. normal telefon sisteminde ta nabilenden daha fazla veri ta ma kapasitesine sahiptir.3. ba ka bir deyimle ayn anda ta yabilece"i belirli bir veri miktar bulunmaktad r.1. KTV sisteminde. gelen veri kanal ve giden veri kanal eklinde üç parçaya bölünmü tür. Buradaki h z dü ümü.Yalç n ÇEB Sayfa 23/30 Aekil 46 Çevirmeli ba"lant ile internete ba"lanma yöntemi. herhangi bir bölgede. Ne kadar çok kom u bu hizmetten yararlan rsa bu bant geni li"i aralar nda bölünmekte. kom ularla bölü ülen kablonun belirli bir bant geni li"i. Böylece her evde bulunan bilgisayar. internete ba"lanm durumda olmaktad r. kablonun bant geni li"i TV kanallar .

Günümüzde birçok kablo irketi. DOCSIS (Data Over Cable Service Interface Specification). hiç de az msanacak bir durumda de"ildir. bir modem kullanarak iletilebilen veya al nabilen veri miktar n s n rlamaktad r. 2008 Doç.4. DSL hizmet sa"lay c s taraf ndan izin verildi"i takdirde. veya do"rudan internete yönlendirilmektedir. Symmetric DSL). Genellikle ev kullan c lar veya küçük çapl irketlerin internete ba"lanmak için tercih ettikleri bu yöntemde. kullan lan telefon sistemi üzerinden eri im sa"lamaya imkan vermektedir. güvenlik sistemlerini düzgün kurmak gerekmektedir. kullan lan hatlar n kapasitesi. fiziksel kablolama ve ses iletiminden sorumlu iken. dosya ve yaz c payla mlar na dikkat etmek. dolay s yla veriler herhangi bir ekilde örneksel (analog) forma. DSL’in • • • • • ADSL (Asimetrik. DOCSIS uyumlu kablo modemleri kullanarak kar l kl ileti imi engellemektedirler. Anahtarlama istasyonuna gelen örneksel ses sinyalleri ise telefon irketinin normal hatlar na aktar lmaktad r. Bu aç klar n da de"i ik programlar kullan larak kapat lmas gerekmektedir. DSL sa"lay c veri trafi"inden sorumlu olmaktad r (Aekil 216). bu kapasiteden kullan c lara yüksek h zl ileti im sa"lamak üzere yararlanmay hedefleyen ve bunu gerçekle tiren teknolojilerdir. Asymmetric DSL). Bu rakamlar internet kullan m n n genel karakteristi"ini de yans tmaktad r. 2. . bu tam bir koruma de"ildir ve internete hangi yolla olursa olsun sürekli ba"lan ld " nda mutlaka güvenlik aç klar olacakt r. Bu teknolojilerden en yayg n kullan lanlar Say sal Abone Hatt (DSL:Digital Subscriber Line) ve Tümle ik Hizmetler Say sal A" (ISDN: Integrated Services Digital Network)’d r. BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. veri gönderme h z ile alma h z aras nda farkl l klar bulunmaktad r. DSL’in en yayg n kullan lan türü olan ADSL yönteminde. KTV sisteminde. tüm DSL teknolojilerini genel olarak tan mlayan bir k saltma olarak kullan lmaktad r. zmir. DSL ba"lant h zlar . DSL sa"lay c ile telefon irketi aras nda bir ortakl k bulunmaktad r. gerekse de KTV ba"lant s . Bir DSL ba"lant s . örneksel (analog) ba"lant lard r ve kapasiteleri s n rl olmaktad r. özelli"i gere"i. sürekli aç k bir internet teknolojisidir. Bu teknoloji. DSL. Çevirmeli bir internet ba"lant s nda eri ilebilecek en fazla h z 56 kb/s mertebesinde olurken. yerel istasyondaki ekipmana ve en yak n anahtarlama istasyonuna olan uzakl "a göre de"i kenlik göstermektedir.1. Birçok yerde. burada DSL Ba"lant Çoklay c (DSLAM: DSL Access Multiplexor) ad verilen özel bir ayg t arac l " ile i lenmekte. KTV sistemine ba"l olunmas durumunda. yüksek h zl . xDSL. HDSL (Yüksek Veri H zl DSL. a"a ba"l olan bilgisayar di"er bilgisayarlardan korusa da. sisteme ba"l olan tüm bilgisayarlar. adreslerini bildikleri bilgisayarlara eri ebilirler. Say sal Devreler Gerek çevirmeli ba"lant . MS Windows’un a" olu turmada kulland " kap (port) da dahil olmak üzere belirli kap lara gelen paketleri filtrelemede kullan lan bir tekniktir. Ancak. High Data RateDSL). say sal.Yalç n ÇEB Sayfa 24/30 Güvenlik yönünden bak ld " nda ise. SDSL (Simetrik DSL. ya bir DSL sa"lay c n n yüksek h zl hatlar na. ayn DSL hatt hem veri hem de ses iletimi için kullan labilinmektedir. sonra da tekrar say sal forma dönü türülmeden iki nokta aras nda iletilmektedir. DSL teknolojilerinde bu h zlar 512 kb/s (ADSL’de) ile 52 Mb/s (VDSL’de) aras nda de"i mektedir. Very High Data Rate DSL) DSL-Lite (Basit DSL) olmak üzere de"i ik türleri bulunmaktad r. DSL say sald r. Say sal veriler ve örneksel ses ayn hat üzerinde yerel anahtarlama istasyonuna iletilmekte. hem ses hem de veriyi ayn anda ta yabilmektedir. DOCSIS. telefon hatt n n karakteristiklerine.Dr. veya farkl yöntemler kullanarak. Telefon irketi. ortak kullan lan bir ortam (kablo) üzerinde bulunduklar ndan. Telefon hizmeti veren irket taraf ndan sa"lanan ekipmanlar. simetrik olmayan DSL.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. veri gönderme ve alma h zlar aras nda 1/5 ile 1/10 aras nda de"i en oranlar bulunmaktad r. VDSL (Çok yüksek bit de"erli DSL. Say sal devreler. o sisteme ba"l olan tüm kullan c lar “A" Kom ular ” penceresinden görüntüleyebilirler.

Dr. iki tane 64 kb’lik veri kanal (B) ve bir tane de 16 kb’lik kontrol kanal (D) olmak üzere toplam 144 kb’lik bir kapasiteye sahiptir. ISDN’in varolu u ve kullan m yerden yere de"i mektedir. buna da PRI ad verilmektedir (Aekil 218). küçük yerel alan a"lar n n internete ba"lanmas nda tercih edilebilen bir ba"lant ekli olarak ortaya ç kmaktad r. DSL veya kablo modemler kadar yüksek h zl veri iletimi sa"layamamaktad r. Daha büyük kapasiteler gerekli oldu"unda ise 1’den fazla BRI hatt bir araya getirilerek daha yüksek kapasiteli bir hat olu turulmakta. ISDN de ayn zamanda hem veri hem de ses iletimi için kullan lmaktad r. Aekil 51 ISDN Türleri ISDN genel olarak. Hizmet genellikle bir yerel telefon irketinden veya bir ISDN hizmet sa"lay c dan al nmaktad r. bilgisayar telefon fi ine ba"lamakta. BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. BRI. bilgisayar n say sal sinyallerini farkl bir ekildeki say sal sinyale çevirerek ISDN ba"lant s üzerinden ta nmas n sa"lamaktad r (Aekil 217). 2008 Doç. . ISDN’de veri 64 veya 128 kb/s h z nda iletilmektedir ki bu h z klasik çevirmeli ba"lant h z ndan daha yüksek olmaktad r. zmir. Maliyetinin yüksek olmas nedeniyle tercih edilen bir yöntem de"ildir. ISDN Uçbirim Ba"da t r c s (Terminal Adapter) ad verilen bir cihaz. Aekil 50 ISDN ba"lant ekli ISDN de veri iletimi Temel Oran Arayüzü (BRI:Basic Rate Interface) ve Birincil Oran Arayüzü (PRI:Primary Rate Interface) olmak üzere iki ayr ekilde gerçekle tirilmektedir.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. DSL gibi.Yalç n ÇEB Sayfa 25/30 Aekil 49 DSL ba"lant s ve verilerin yönlendirilmesi Di"er bir say sal veri iletim yöntemi olan ISDN.

Burada yaln zca ehir içi ba"lant ücreti ödenmekte. her iki nokta aras nda Telekom taraf ndan sabit hatlar tesis edilmektedir (Aekil 219). BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. teknolojinin geli imine ko ut olarak ev kullan c lar taraf ndan da kullan labilir duruma gelmi tir. 2008 Doç. Birbirleri ile ba"lant kurmak isteyen birimlerin say lar artt kça tesis edilmesi gereken iletim hatt ve gerekli donan m say lar artmakta.6. Ayr ca. Bu yöntemde her iki birim birbirine do"rudan ba"land " ndan. . Aekil 53 Çerçeve aktar m (FR) ile ba"lant emas 2. bir süre sonra hat say s kontrol edilemez. Kiral k Devreler ve Çerçeve Aktar m Kiral k devreler. iki nokta aras nda tesis edilmi ve bunlar do"rudan birbirine ba"layan bir hat olarak tan mlanabilmektedir. ba"lant lanmak istenilen yerel a" n. ancak bilgilerin güvenli"i sa"lanmaktad r. Aekil 52 Kiral k devre ile ba"lant emas Kiral k devrelerin zorluklar na bir alternatif olarak geli tirilen Çerçeve Aktar m (Frame Relay). FR a" na ba"lant .000. N tane birimin birbirine ba"lanmas için gereken hat say s H=Nx(N-1)/2 formülünden hesaplanabilmektedir. Bu sistemde. zmir. Bu teknolojilerin internet ba"lant lar için kullan m . kullan lan hat kapasitesine ba"l olarak.Yalç n ÇEB Sayfa 26/30 2.1. 1990’l y llar n sonlar nda kablosuz a" ayg tlar n n fiyatlar n n dü mesi sonucunda yayg nla maya ba lam t r. FR hizmeti bulunan en yak n santralle aras nda bir devre kurulmak suretiyle gerçekle tirilmektedir.YTL) eri ebilmektedir. Kablosuz Ba'lant lar Kablosuz a" teknolojilerinin geli imi. istenilen noktadan ba"lan lan kapasitenin istenilen bölümü di"er birimlerden istenilene tahsis edilebilmektedir (Aekil 220).1. Özellikle ehirleraras uzak alan ba"lant lar n n gerekti"i durumlarda ayl k hat giderleri. Geneliikle kurumsal ba"lant lar için tercih edilen kablosuz internet ba"lant lar . bu hatlar n kontrolü için gereken cihaz maliyetleri ve i gücü dayan lamaz boyutlara varabilmektedir.5. ba"lant kurulmak istenen iki uç noktaya konulan modemler arac l " ile ba"lant sa"lanmakta. her birim “bulut” olarak tan mlanan bir iletim a" na tek bir noktadan ba"lanmaktad r.Dr. çok yüksek de"erlere (>40. kiral k devrelerdeki gibi yüksek ehirleraras sabit devre ücretlerinin ödenmesi sözkonusu olmamaktad r. Birimlerin kendi aralar nda yapacaklar her türlü veri iletimi bu bulut üzerinden gerçekle tirilmekte. Çerçeve aktar m nda.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. ucuz ve kullan l bir çözümdür. özellikle 1990’l y llar n ortalar ndan itibaren h zlanm t r.

bu a" üzerinden de internet eri imini sa"layabilmektedirler (Aekil 222). kendilerinin tan ml bulunduklar kablosuz a"a eri ebilmekte. 2008 Doç. Geli en teknoloji ile birlikte kablosuz ba"lant için kullan lan anten ve di"er donan mlar n fiyatlar nda önemli dü ü ler olmu ve bu eri im türü. Aekil 55 Ki isel (noktadan çok noktaya) ba"lant örne"i BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. henüz yayg n olarak kullan lamamaktad r. birbirine ba"lanacak birimlerden her ikisinde de birbirini kar l kl olarak görebilecek ekilde konumland r lm antenler bulunmakta. abone say s fazlala t kça çok say da merkezi anten kurulmas gerekmektedir.Dr. nternet ba"lant hizmeti verilecek olan bölgelere merkezi antenler yerle tirilmekte ve bu antenler birbirleri ile genellikle kablolu olarak ba"lanmaktad rlar. birimlerin ba"lant s bu antenler arac l " ile gerçekle tirilmektedir (Aekil 221). zmir. Mevcut say sal sistemler d nda bulunan çevirmeli ba"lant ya göre daha yüksek ba"lant h zlar sunan bu sistem. Antenlerin bulunduklar bölgelerdeki aboneler kendi bilgisayarlar na ba"l olan kablosuz modem ayg tlar arac l " ile. kurumsal olarak tercih edilebilir konuma gelmi tir.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. Aekil 54 Kurumsal (noktadan noktaya) ba"lant yöntemi Ki isel ba"lant larda ise yap land rma farkl olmaktad r. merkezi antene ba"lanabilecek abone say s k s tl oldu"undan. . Burada.Yalç n ÇEB Sayfa 27/30 Kurumsal (noktadan noktaya) ba"lant larda.

DEITEL. ISBN 0-07-249207-4. M.J. DP Publications Ltd.J. Pearson Education Inc. GOLDBERG.L. .. ISBN 0-8053-9052-9. van RYPER. (2000). New Perspectives on Computer Concepts 6/e. D. BROOKSHEAR. PARSONS.. Bas l Kaynaklar BEEKMAN.M. J. ISBN 0-619-10005-2. (1994). Computer System Architecture 3/e. Prentice Hall. ISBN 0-13-123627-X. 4/e.. ISBN 1-873981-19-8..Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. Introduction to Machine Arithmetic. J. WEISS. MUNRO. (1971).Dr. ISBN 0-13-127774-X. Addison Wesley Longman Inc. A. ISBN 0-13-091955-1. W. J. C.1. O’LEARY. REED. Prentice Hall Inc. (2002).J. (1992). Tools for an Information Age. M. Kaynaklar 3. Addison Wesley Inc. (2003).. DEITEL. ISBN 0-201-35747-X. WHITELEY. Computer Science. W. G. (2005). Strategy.S. Computers..Yalç n ÇEB Sayfa 28/30 3.. (2004). Pearson Education Inc. M.. Pearson Education Inc. ISBN 0-13-127313-2. McGraw Hill. L. Computer Networks and Internets with Internet Applications 4/e. T.. P. Encyclopedia of Graphics File Fomats. Technologies and Applications. Thomson Learning. OJA. ISBN 0-13-175738-5. MANO. MURRAY. Internet and Wordl Wide Web. O’LEARY.. McGraw Hill. Computer Confluence 6/e. Computer Science An Overview. D. FRENCH.. STEIN. ISBN 0-13-124682-8. 2008 Doç. COMER.. (2004). JOHNSON. (2000). H.... Course Technology. zmir. ISBN 007-709552-9. O’Reilly and Associates Inc..D.. H. J. ISBN 1-56592-058-9.G. (2000). BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ.. (2004). The Benjamin/Cummings Publishing Company Inc. (1992). (2005).. D. Data Structures and Algorithm Analysis. A Balanced Introduction to Computer Science.A. Computing Essentials 2002-2003. ISBN 0-13-175738-5. e-Commerce.L.D.A. Pearson Education Inc. How to Program 3/e.B.. D. CAPRON.

html Web19.org/nobel_prizes/physics/laureates/2000/kilby-autobio.Wikipedia. Browser Statistics.Wikipedia.ieee-virtual-museum.answers.htm Web13. AT Attachment .wikipedia.ideafinder. Elektronik Kaynaklar Web01. CRAY History.Dr. http://www. http://www.Mauchly. Inventor of the Week. HyperCard. http://www. http://www.wikipedia.html Web07.mit.w3schools.wikipedia.cray. http://en. http://nobelprize. http://web. CRAY-Products. http://www.wikipedia.com/products/xt3/index. 2008 Doç. All About SCSI. the free encyclopedia.2. Inventor Robert Noyce.org/wiki/Eric_Bina Web10. http://en. the Free Encyclopedia. http://www.htm Web17. the free encyclopedia.html Web02. http://www.Wikipedia.org/wiki/John_von_Neumann BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ. http://en.wikipedia.com/history/inventors/noyce. Eric Bina . IDE EIDE ATA Serial ATA SATA Hard Drive Info.edu/invent/iow/mauchly-eckert.html Web06. E-Mail.Kilby. http://nobelprize. the Free Encyclopedia.org/wiki/E-mail Web09.php?taid=&id=1234639&lid=1 Web16. http://www.html Web22. File Transfer Protocol.org/wiki/Cern Web05.Yalç n ÇEB Sayfa 29/30 3.mit.net/techinfo/scsi_doc. . http://www.org/collection/people.com/SiliconValley/Horizon/1404/patcol.wikipedia.org/wiki/AT_Attachment Web03.asp Web04.cray.org/nobel_prizes/physics/laureates/1972/bardeen-bio.gen-x-pc.com/topic/hard-disk Web12. The HISTORY of the Jacquard material started in 1801 with the very first automated loom which gives us modern day jacquard fabrics. Hard Disk: Definition And Much More From Answers. CERN .ideafinder. http://en.com/browsers/browsers_stats. http://en.htm Web20.wikipedia.geocities.org/wiki/HyperCard Web14.edu/invent/iow/andreesen=bina.com/history/inventors/kilby.suspenders. http://en. http://www.datapro. http://www.htm Web15.html Web21. Inventor Jack Kilby.504 (1851).com. Jack S.org/wiki/FTP Web11.Wikipedia. IEEE VM: John W.com/jacquard-history. zmir.html Web08.html Web18. Thomas De Colmar's Improved Calculating Machine: English Patent 13. John Bardeen. the Free Encyclopedia.Wikipedia.com/about_cray/history. John VonNeumann.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. Inventor of the Week. http://en. http://web.com/ide_eidi_ata_info.

wikipedia. Walter H.Wikipedia.wikipedia.Shockley. the Free Encyclopedia. SCSI. Doç.vt.html Web29. Konrad Zuse.Net. TechExams. http://nobelprize. http://www.cs. Robert Noyce. http://nobelprize. . Serial ATA. Brattain – Biography.Biography.html Web25.edu/~history/Zuse. 2008 Web23.pbs. http://en. William B.org/nobel_prizes/physics/laureates/1956/shockley-bio.html Web24.org/wiki/SCSI Web26.html Tüm elektronik kaynaklar 10/10/2006 tarihinde kontrol edilmiJtir.org/wiki/Serial_ATA Web27. zmir.Yalç n ÇEB Sayfa 30/30 BU DERS NOTLARININ HERHANG B R BÖLÜMÜ Z N ALINMAKSIZIN KOPYALANAMAZ.Dr. http://www.techexams.org/nobel_prizes/physics/laureates/1956/brattain-bio.shtml Web28.org/transistor/album1/addlbios/noyce.Wikipedia. http://ei.Bilgisayar Bilimlerine Giri (Bas lmam Ders Notu) DEÜ Bilgisayar Mühendisli"i Bölümü. http://en.A+TechNote: ATA/IDE/EIDE/SATA. the Free Encyclopedia.net/technotes/apluscore/ide.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful