You are on page 1of 8

UNIVERZITET U SARAJEVU FAKULTET ZDRAVSTVENIH STUDIJA FIZIKALNA TERAPIJA

SEMINARSKI RAD
PREDMET: Sociologija TEMA: Socioloki pravci

MENTOR: Prof. Dr. Salih Foo O2.12.2011. god.

STUDENT: Adisa Haid

SARAJEVO

UVOD

Sociologija se bavi drutvom u cjelini, zakonitostima njegovog razvitka, tj. prouava ono to jeste i to se moe provjeriti i teorijski obraditi, pa je zato ono specifino podruje istraivanja sociologije. Podruja kojima se sociologija bavi variraju od analiza obinih, svakodnevnih kontakata meu anonimnim pojedincima na ulici pa do izuavanja socijalnih interakcija na globalnom nivou. Sociologija prouava drutvo kao totalitet odnosa, njegovo kretanje, organizaciju, njegove norme, vrijednosti, obiaje, tradiciju, procese i meuljudske odnose. Upravo zbog objanjavanja tih sloenih drutvenih pitanja sociologija se koristi razliitim teorijama. Teorija je skup ideja pomodu kojih se nastoji objasniti drutvo ili pojave, procesi i odnosi. Drutvom ne bavi samo sociologija ved i mnoge druge drutvene nauke: politike, pravne, ekonomske, antropoloke, psiholoke itd. Najrairenije su one teorije ili pravci koji objanjavaju drutvo pomodu jednog faktora kao to su funkcionalizam, pozivitizam, interakcionizam, biologizam, psihologizam, strukturalizam, marksizam i drugi. Postoje razliite teorije zavisno od podneblja gdje nastaju. S obzirom na irinu teorijskih pravaca , objasnit cu neke za potpunije razumijevanje razvoja sociologije kao modern nauke.

POZITIVIZAM

Osnivaem ovog pravca u sociologiji smatra se francuski filozof Ogist Kont (1798-1857). Kont je sociologiju smatrao elementarnom i osnovnom naukom o drutvu koja ima za cilj da istrauje drutvo, njegove najire i najosnovnije pojmove. Osnovni zadatak pozitivne filozofije je da posmatra sve fenomene kao potinjene nepromjenjivim prirodnim naukama. Ovaj socioloki pravac , koji su prihvatili i razvili i drugi mislioci i osnivaci sociologije , drutvo porede sa spoznajama u prirodnim naukama. Pozitivizam se oslanja na nauku shvadenu kao skup posebnih saznanja o pojedinanim injenicama, do kojih se dolazi iskustvom i egzaktnim neunim metodama. Ovaj pravac u sociologiji je ostavio veliki trag. On je doprinio razvijanju empirijske sociologije tj. istraivanju drutvenih pojava i procesa na to egzaktniji nain. Danas je takav pristup izuzetno prihvaden i s njime se koriste sociolozi istraivai. Kont je smatrao da miljenje kroz historiju (ali, i kroz ivot individue) prirodno prolazi kroz tri stadijuma: 1. Teoloki - u kome prirodne pojave objanjavamo natprirodnim silama kojima pripisujemo ljudske osobine i pretvaramo ih u boanstva 2. Metafiziki - u kome ove sile postaju apstraktni pojmovi koji nam slue da opiemo pretpostavljenu i loginu strukturu sveta, i 3. Pozitivni - U kome odustajemo od ovakvih subjektivnih upisivanja u stvarnost i prihvatamo da do istine moemo dodi samo sistematskim ispitivanjem iskustva kroz nauna posmatranja i eksperimente. Pozitivisti smatraju da su mnogi problemi filozofije prividni problemi: na njih nije mogude odgovoriti sa bilo kakvom pouzdanodu i treba napustiti njihovo rijeavanje.

FUNKCIONALIZAM Teoriju su razvili ameriki sociolozi 20. stoljeda (Herbert Spencer, Talcott Parsons i Robert Merton) i ona je postala dominantna teorijska perspektiva sociologije tijekom 40. i 50. godina naroito u SAD-u. Od 60. godina nadalje njegova popularnost opada zbog kritika kao i zbog konkurentnih perspektiva za koje se ini da daju bolja objanjenja. Bez obzira na njegovog osnivaa, mnogo bitnije pitanje je ta je funkcionalistika teorija. Sam naziv govori da se ona slui funkcijama ovjeka i drutva, odnosno grupa i institucija u sistemu. Funkcije ovjeka obavezuju i usmjeravaju njegove pravce djelovanja. Funkcionalisti s pravom naglasavaju da pojedinac djeluje i ponaa se sukladno drutvenim oekivanjima, da doprinosi odranju postojedeg sistema i poretka. Drutveni sustav ima odreene temeljne potrebe koje se moraju zadovoljiti ako eli opstati funkcionalne preduvjete. Bududi da je drutvo sustav mora postojati izvjesni stupanj integracije njegovih dijelova. Minimalni stupanj integracije je funkcionalni preduvjet drutva. Napredak drutva se postie odravanjem reda. Red i stabilnost uvelike su omogudeni vrijednosnim koncenzusom, a istraivanje njegovih izvora glavna su briga funkcionalistike analize. Opstanak drutva zasniva se na sljededim preduslovima: drutvenom nadzoru, socijalizaciji, prilagodbi, sistemu vrijednosti, vodstvu, reprodukciji, drutvenoj stratifikaciji i porodici. Moemo zakljuiti da funkcionalizam, u prvom redu, analizira imbenike koji odravaju drutvo, a ne one koji ga mijenjaju. Odatle slijedi kritika funkcionalizma: 1. funkcionalizam tei odravanju postojedeg, a protiv je promjena, posebno radikalnih. Zato kritiari ove teorije smatraju da oni ne mogu objasniti drutvene promjene i da je ona osnova konzervativizma u drutvu; 2. zanemarivanje pojedinca funkcionaliste zanimaju samo drutvene institucije, a ne pojedinci u njima. Pojedinac je tu da bi sistem funkcionirao.

INTERAKCIONALIZAM Weberovo odreenje sociologije kao znanosti o ljudskom djelovanju (akciji) poetak je interakcionistike perspektive u sociologiji. Kasniji razvoj vezan je za amerikog sociologa Georgea Herberta Meada. Sadri u sebi mnotvo pristupa dramaturki, teoriju socijalne razmjene, etnometodologiju, ali je najpoznatiji simboliki interakcionizam.Usporedbe interakcionizma s funkcionalistikom teorijom. Karakteristike funkcionalistike i konfliktne teorije: a) to su makroteorije jer daju generalna tumaenja drutva; b) to su sistemske teorije jer promatraju drutvo kao sloeni sistem; c) obje polaze od objanjenja ljudskog ponaanja pomodu drutva, s tim da funkcionalisti smatraju da ponaanjem ljudi upravljaju drutvene vrijednosti i norme, a marksisti ekonomska baza drutva. Interakcionisti pobijaju ove tri tvrdnje karakteristike interakcionizma: 1) mikroteorija drutva prouava meuodnose (interakcije) u malim grupama ( ne zanima ih drutvo kao cjelina); 2) odbacuju pojam drutvenog sistema zbog ega ni ljudsko ponaanje ne objanjavaju reakcijom na drutveni sistem; 3) da bi objasnili ljudsko ponaanje oni se slue pojmom uloga. Ovaj pojam razvila je, dodue, funkcionalistika teorija, ali su funkcionalisti tvrdili da drutveni sistem namede uloge, a da pojedinac igra svoju ulogu kao da ita neki scenarij koji sadri precizne upute po kojima se pojedinac ponaa. Interakcionisti smatraju da su uloge nejasne, neodreene, to ostavlja pojedincu dovoljno prostora za improvizaciju i kreativnost. Zato interakcionisti ele otkriti koja znaenja ljudi pripisuju svojim aktivnostima, jer ta znaenja usmjeravaju akciju i ponaanja pojedinaca. Na taj nain interakcionisti objanjavaju kreativnost i slobodu ovjeka, to funkcionalistima teoretiarima nije bilo mogude. Kritika interakcionizma: teorija je previe usmjerena samo na pojedince i njihove odnose s drugima, pa zato ne uspjeva objasniti cjelinu drutva.
4

PSIHOLOGIZAM Teorija u kojoj se psiholokim iniocima pridaje odluujudi znaaj u objanjavanju drutva. Postojale su razliite varijante psihologizma (krajem 19. veka) kada su pisci tragali za pokretaima kojima bi mogli objasniti drutveni ivot (to su za njih bili nagoni, elje). Mek Dugal je pominjao 10 osnovnih instikata koji pokredu ljude (time objasnio npr. nau tenju za saznanjem radosnalost). Frojd je bio psihoanalitiar, 20-tih godina prolog vijeka napisao je knjige o drutvu i teoriji kulture. On je definisao oveka kao nagonsko bide (osn. nagon sexualni) Princip imitacije - princip koji je primjenjiv na mnoge oblike ljudskog ponaanja (od imitacije roditelja do slienih oblika- moda, patika) Danas se psihologija izuava u okviru raznih drutvenih pravaca objanjenje drutva, delovanje pojedinca prema drugima i okolini...

MARKSIZAM Nastao krajem 19. i poetkom 20. vijeka kao kritika postojedem drutvu: polarizacije drutva (sve vie bogatih i siromanih), otuenost ovjeka, ekonomska eksploatacija, politika dominacija. Cijeli sistem drutvenih odnosa je oveka otuio od uslova njegove egzistencije. Misao je bila da je radnika klasa jedina drutvena snaga koja boredi se za sopstveno osloboenje mora osloboditi itavo drutvo. Marks i Engels nisu anticipirali taj novi svijet dogmatski, ved su ga eljeli nadi pomodu kritike starog. Marksizam se temelji na: nejmakom klasinom uenju , engleskoj ekonomiji i utopijskoj sociologiji (ideja struji jo od 16. v.). arl Furije, Sen Simon. Utopijska sociologija je govorila o savrenom drutvu gdje bi svi bili jednaki; gdje bi vladao princip : od svakog prema sposobnosti, svakom prema radu i svakom prema njegovim potrebama. Govorili su da klasne protivrjenosti izazivaju promene. Revolucija je bila neophodna jer u tom vremenu se nije moglo politiki, parlamentarno to odraditi.

LITERATURA: sociologija, prof. dr. Salih Foo bs.wikipedia.org www.scribd.com

SADRAJ Uvod..1 Pozitivizam.2 Funkcionalizam.....3 Interakcionalizam..4 Psihologizam.5 Marksizam..5 Literatura.6