Ekonomski razvoj Pojam ekonomskog razvoja definisemo kao dugorocni proces odrzivog porasta proizvodnje i dohotka pracen strukturnim

poboljsavanjem pri njihovom stvaranju i raspodjeli ciji je cilj, u dugom roku, uvecavanje mogucnosti zadovoljavanja ukupnih potreba te zajednice(drzave),odnosno neprekidni porast zivotnog standarda, finansijske samostalnosti i politickih sloboda stanovnistva. KONCEPT EKONOMSKOG RASTA podrazumijeva povećanje količine proizvedenih dobara i usluga ili realnog dohotka u ukupnom iznosu ili po stanovniku u određenoj zajednici i vremenskom periodu. EKONOMSKI RAST je kvantitativna promjena ili širenje u ekonomiji jedne zemlje. Za potrebe mjerenja se koriste pokazatelji (GNP, GNPpc,GDP, GDPpc...). -Ekonomski rast se može ostvarivati na dva načina: a) povećanom upotrebom faktora – inputa i b) istom količinom faktora – inputa ali rastućom efikasnošću njihove upotrebe. KONCEPT EKONOMSKOG RAZVOJA obuhvata: ekonomski rast,transformacije u razvoju, promjene značaja inputa i zadovoljavanje ljudskih potreba-pocev od egzistencijalnih potreba najsiromasnijih , pa sve do onih koje se odnose na svestrani ravoj ljudske licnosti i stvaranja opstih pretopstavkih koje podsticu ljudsku kreativnost covjeka. Ovaj koncept obuhvata slijedeće sadržaje: -rast materijalne proizvodnje i usluga, rast realnog DP,realnog ND uz istove,mene strukturne promjene, -kvalitativne i kvantitativne promjene, -promjene izazvane dejstvom naučnog i tehničkog progresa, -promjene iz okruženja, -stvaranje uslova za svestrani razvoj ličnosti, -stvaranje mogućnosti da čovjek učestvuje u donošenju odluka za njegov život. Pri tome se razvoj tretira kao neodvojiva cjelina tri procesa: a) normativnog (realizacija određenih društvenih ciljeva); b) multidimenzionalnog (povezanost svih potreba pojedinca i zajednice i c) koherentnog (usklađivanje konfliktnih ciljeva). KONCEPT ODRŽIVOG - HUMANOG RAZVOJA izrazava nastojanje za uskladjivanje kvalitativnih i kvantitativnih strana razvoja. Ciljevi održivog – humanog razvoja: a) ekonomski: rast, efikasnost, stabilnost, b) socijalni: jednakost, socijalna kohezija, socijalna mobilnost, participacija, kulturni identitet, c) okolinski: zdrava okolina, racionalna upotreba obnovljivih resursa, konzervacija neobnovljivih. Za takav razvoj potrebni su: - politički sistem( koji osigurava efikasnu participaciju građana),- ekonomski sistem(koji može stvarati viškove i tehnički progres),- društveni sistem(koji rješava napetosti iz disharmoničnog razvoja), proizvodni sistem(koji poštuje obavezu čuvanja ekološke osnove za razvoj), tehnološki sistem(koji stimuliše održive modele trgovine i finansija), administrativni sistem (koji je fleksibilan i samokreativan). Indeks humanog razvoja uzima u obzir 4 pokazatelja: 1.očekivani životni vijek,2.stopa pismenosti odraslih,3.prosječne godine školovanja,4.društveni proizvod po stanovniku. FAKTORI EKONOMSKOG RAZVOJA U grupu faktora od kojih neposredno zavisi privredni rast navode se sljedeci: - rast obima, kvaliteta i efikasnosti koriscenja znanja; -rast obima, kvaliteta i efikasnosti koriscenja sredstava za proizvodnju; -prirodna sredina; -porast brojnosti radnoaktivnog stanovnistva; -produzavanje radnog vremena; -povecanja intezivnosti rada. U grupu posrednih faktora : privdni sistem, ili u uzem smislu svojinski odnosi; - politicki sistem ili u uzem smislu politcki rezim i uloga drzave ili u uzem smislu validna ekonomska politika. SOPLJNI I UNUTRASNJI FAKTORI -Spoljni: 1) iz prirodnog okruzenja (velicina zemlje, prirodna bogastva,klima...), 2) iz drustvenog okruzenja ( politicki sistem zemlje, kadrovski i materijalni potencijal naucno istrazivacnog sistema ...), 3) iz medjunarodnog ekonomskog okruzenja (promjene u medjunarodnoj podjeli rada,izazvane promjenama u ekonom.razvijenosti pojedinih zemlja...), 4)iz medjunarodnog drustvenog okruzenja. -Unutrasnji: 1) proizvodna struktura, 2) nivo proizvodne tehnike, 3) rasplozivost strucnim kadrovima, 4)razvijenost i efikasnost sistema upravljanja. EKONOMSKI I NEEKONOMSKI FAKTORI -Neekonomski : politicki sistem, medjunarodno ekonomsko i politicko okruzenje, polozaj covjeka u drustvu, drustveni polozaj nauke i materijalnih uslova za njen razvitak, istorijsko nasljedje i tradicije u pojedinim oblastima drustvenog zivota, odmbranbeni sistemi. LISTA RAZVOJIH FAKTORA- stanovnistvo , prirodni i energetski resursi, kapital-kapitalna dobra, tehnoloske promjene. STANOVNISTVO (LJUDSKI-HUMANI KAPITAL)

svi koji obavljaju odredjnu aktivnost ali nemaju zasnovan radni odnos. tj. ocekivani profit.Taj kvalitet izrazava se u najvecoj mjeri stepenom obrazovanja i kvalifikovanosti.odakle potice(vlastita i tudja). istorija nasljedja. u zavisnosti od toga kakav je odnos izmedju broja stanovnika u uzrastu koji. Neto investivcija predstavlja dio bruto investicija nakon odbitka amortizacije i stvaranja predusova za slozenu (prosirenu) reprodukciju. Demografske i ekonomske investicije . Zdrastveno stanje stanovnistva-zdravlje ljudi se sve vise tretira kao faktor sa dugorocnim dejstvom na privredni razvoj. resursi kratkog roka. Djelovanje prirodnih resursa na strukturu i efikasnost razvoja ide u dva pravaca: neposredno (u smislu formiranja teritorijalne strukture proizvodnje privrede) i indirektno (preko troskova eksploatacije i reprodukcije prirodnih resursa). prema strukturu bruto akumulacionog fonda ( brutno i neto akumulacija).). KAPITAL-KAPITALNA DOBRA Kapitalom oznacavamo fizicki kapital koji predstavlja kolicinu novca koja je ulozena u neki oblik imovine-kapitalna dobra (opreme. racionalana alokacija i koristenje prirodnih resursa. etnicki sastav. fiksni fondovi neproizvodnog karaktera i fondovi koji ulaze u javna dobra.Analizi stanovnista moguce je pristupiti iz tri najznacajnija aspekta:ljudski potencijal. nego prvenstvenom njegovim kvalitativnim karakteristikama.potrebno je ukazati na cinjenice da se znacaj ljudskog faktora ne mjeri i ne izrazava njegovom brojnoscu . odnosno znanja i radnog iskustva u funkciji uspjesnog ekonomskog razvoja. Ukupan broj stanovnika: prirodni prirastaj –porast koji predstavlja razliku izmedju broja rodjenih (nataliteta) i borja umrlih (mortaliteta) stanovnika u odredjenom periodu. zaliha robe i materijala. Starosna struktura stanovnistva utice na ekonmski razvoj . odnosno nivo akumulacije zavisi od dva faktora: dostignutog nivoa razvijenosti odredjene zajednice i proporcije pri raspodijeli novostvorene vrijednostinacionalnog dohotka na fond akumulacije i fond potrosnje.infrastrukture) i investicije s ciljem da se tom imovinom proizvode dobra i usluge. Ucesce akumulacije u novostvorenoj vrijednosti-nacionalnom dohotku izrazava se stopom akumulacije koja se izracunava kao odnos akumulacije i nacionalnog dohotka. tehnoloske promjene. izvori akumulacije se obezbjedjuju na dva nacina: osnovni izvori (rezultati procesa proizvodnje) i dopunski izvori – negativni(amortizacija) i pozitivni ( racionalnost). sa stanovista poznavanja-spremnosti za eksploataciju.Zdravlje ljudi je uvijek bilo i uvijek ce biti faktor koji se odlikuje izuzetnim i mnogostrukim uticajem na ekonomski razvoj.. perspektivni ili potencijalni resursi). materijalna i nematerij). Investicija podrazumjeva nabavku :-masina. odnosno tok prosirene drustvene reprodukcije. izdrzavana lica. resursi iz utrobe zemlje i resursi biosfere).masine. -gradjevinskih objekata. vodeni resursi. zgrade. stiumulisanje aktivnosti na sektor supstitucije neregenerativnih prirodnih resursa i obezbjedjivanje normalnih naknada ali i uvecanje reproduktivnog dijela prirodnih resursa i prirodne sredine.tzv. Za ekonmski razvoj u tom smislu od posebnog znacaja su osnovni proizvodni fondovi (fixni fondovi) . Bruto investicije obuhvataju ulaganja namjenjena obavljanju jednostave(proste) i slozene(prosirena) reprodukcije. odnosno kvantitetom. prema porijeklu iz prirodnog prostora (kosmicki resursi.zaliha robe i materijala. Sredstva. starci. -Ekonomski aktivno stanovnistvo –radnu snagu cine : svi zaposleni.Uobicajno se pod radnosposobnim stanovnistvom tretira uzrast od 15do 65 godina (zene do 59). radni kontigent (radno sposobni status) u odnosu na onaj dio ukupnog stanovnistva koji to nije u stanju (djeca. Akumulacija-predstavlja dio novostvorene vrijednosti nacionalnog dohotka kojim se obezbjedjuje stalno prosirivanje materijalne osnove proizvodnje.prema oblicima u kojima se javlja(novcanai realna. nezaposleni.mobilizacija prirodnih resursa za razvoj. obrazovni nivo stanovnistva. mehanicki porast-prirastaj koji predstavlja razliku izmedju broja iseljenih (emigranti ) i useljenih ( imigraniti ) stanovnika u odredjenom periodu u odnosu iz zemlje. energo. Podjela ukupnog stanovnistva iz pozicije ekonomske aktivnosti : ekonomsko aktivno stanovnistvo-radna snaga i ekonomski neaktivno stanovnistvo. Ljudski potencijal-uloga i znacaj ljudskog potencijala moze se prikazati u tri relevantna aspekta: ukupan broj stanovnika. normalno. omogucuje ucestvovanje u proizvodnji. Osnovni faktori-determinante investicija su: kamatna stopa. . sa stanovnistva pripremljenosti za upotrebu ( tekuci. Osnovni zadaci pri upravljanju prirodnim resursima su:maxim. Akumulacije se najcesce razvrstava u sljedecem smislu: prema djelatnosti ( privredna i neprivredna). -Ekonomski neaktivno stanovnistvo cine: lica koja imaju vlastite prihode. a preko toga i na sve druge funkcije drustva. zdrastveno stanje stanovnistva.. mineralni. da li sluzi prozivodnji ili ne (proizvodna i neproizvodna). Pretvaranje novcane akumulacije u realnu akumulaciju (faktore procesa proizvodnje) u cilju nastavka proizvodnje je proces investiranja. Obrazovni nivo stanovnistva. bolesni i dr). PRIRODNI I ENERGETSKI RESURSI – pri podjeli resursa susrerecemo ove klasifikacije : prema vrsti resursa(zemljisni. alata i opreme. Obim.

. treca (tradicionalne teroije ekon. Naucna i tehnicka dostignuca djeluju na stepen limitiranosti faktora u dva suprotan smejra: pronalaskom ( npr. Ekonomske predstavljaju iznos investicije iznad nivoa demografskih koje obezbjedjuju ekonomski razvoj. INTEZIVNI TIP rezultate izvodi iz porasta produktivnosti. Taj pojam se cesto oznacava i sljedecim terminima:pronalazak. svim ostalima faktorima moguce povecati njihovu mobilnost do odredjene ganice. odnosno unapredjenje prolazi kroz tri karakteristicne faze: 1) pronalazak (izum. s obzirom na odlucivanje (individualne i javne investicije). povecanje proizvodnje. Medju takve elemete mogli bi se ubrojiti: oblici svojine na pojedine faktore i metode drustvenog regulisanja uslova pod kojima se ti faktori mogu koristiti. najvise zahvaljujuci naucnom i tehnickom progresu.. naucno –istrazivacki rad. invencija jos ne znaci nemiovnost automatskog ispoljavanja sljedece faze tehnoloske promjene. na kratk rok malo sta podlijeze supstituciji. -Investiciona ulaganja : s obzirom na podrucja ulaganja ( privredne i ne privredne).. tj. obrazovano-intezivne i istrazivacko-intezivne.plasticnih masa otpala je limitiranost prirodnih vlakana u textilnoj industriji). opsti nivo limitiranosti svih razvojnih faktora stalno raste bez obzira na pojedinacna odstupanja.aspekt proizvodnje. odnosno tu odlucujucu ulogu preuzima tehnicko-tehnoloski progres. jedna od mogucih podjela je ova :prva ( teorija uzleta. . radno-intezivne. porast stanovnistva i politika koristenja razvojnih faktora. nastanak inovacije. prije svega proizvodnih faktora. s ozbirom na izvore sredstava ( investicija iz domacih sredstava i investicija iz inostranstva). EKSTEZIVNI TIP ekonomskog razvoja predstavlja razvoj pri kojem se njegovi rezultati pretezno ostvaruju kvantitativnim uvecanjem kapitala i broja zaposlenih.endogene teorije ekon. aspekt regionalnog razvoja.razvoja). odnosno platnobilansni. TEHNOLOSKE PROMJENE Svaka tehnoloska promjena. dok u sasvim kratkom roku nista sto je znacajnije ne podlijeze supstituciji. Politikom koristenja proizvodnih faktora moze se ublaziti stepen limitiranosti pojedinih faktora. Stalno rastuci broj stanovnika u nekim dijelovima svijeta utice na limitiranost zivotnog prostora i sve jace namece problem proizvodnje hrane. INOVACIJA je faza tehnoloske promjene koja podrazumjeva proces realizacije neke nove ideje. Ako izuzmemo fizicki poptuno imobilne faktore. Kod limitiranosti treba istaci tri momenta: limitiranost je opsta karakteristika prakticno svakog proizvodnog faktora. limitiranost pojedinih faktora podlijeze stalnim promjenama i vrlo je dinamicna.Pitanje supstitucije se moze postatrati iz niza razlicitih apsekata kao sto su: aspekt zaposlenosti. problem njihove supstitucije ima veoma dalekosezan uticaj na ekonomski pa i cjeloukupan drustveni razvoj. DIFUZIJA je faza tehnoloskog unaprdjenja koju karaterise proces najsire primjene inovacije. IZUM-INVNCIJA je faza tehnoloske promjene koja predstavlja radjanje nove ideje. u velikoj mjeri opredjeljuje ukupne razvoje rezultate. Limitiranost razvojih faktora moze se posmatrati kao apsolutna i relativna. stepen integrisanosti proizvodnje... spoljnotrgovinski. zbog porasta stanovnistva. tj. Na dugi rok sve podlijeze supstituciji. besplatnih dobara u dobra za koja se sve vise mora ulagati. druga (kratkorocne teorije eko. naucno istrazivanje ili naucno djelo. obrazovanje.tj. raspolaganje minimalnim uslovima za premjestanje faktora iz jednih u drugre regione.na limitiranost najveci uticaj imaju: naucna dostignuca.razvoja i dugorocne teorije ekon. Stepen drustvene mobilnosti pojedinih faktora opredjeljuju vrlo brojni elementi ekonomske i neekonomske prirode. Ovi troskovi su vrlo razliciti. Cetri podijele investicije: kapitalno-intezivne. 2) prva prakticna primjena (inovacija) i siroka primjena pronalaska ( difuzija).zamjena jednih faktora drugim. posotojeci sistemi privrednog i drustvenog upravljanja.Jasno se ispoljavaju bitne razlike izmedju uspjesnih i manje uspjesnih privreda u cjelini i ekonomskih aktera u pojedinim oblastima privredjivanja. inovacija).iz aspekta odnosa selo-grad i dr. drugim pronalascima (npr. INKUBACIONI PERIOD je vrijeme koje je potrebno da se transformise invencija u inovaciju i to je najkriticnija faza u ocjenjivanju tehnoloske promjene. razvoja i nove ili tzv. TEORIJE EKONOMSKOG RAZVOJA Nalazimo mnogobrojne i razlite podjele teorija ekonomskog razvoja.Demograske investicije predstavlaju iznos koji se investira kako bi se. dohodak postanovniku odrzavao na dostignutom nivou. LIMITIRANOST. Tehnicki progres povecava limitiranost cistog vazduha i vode pretvarajuci ih od slobodnih. Aspekt koji u znacajnoj mjeri utice na mobilnost faktora je visina troskova njihovog preseljenja. SUPSTITUCIJA. u zavisnosti od razvoje politike i ukupnog drustvenog sistema kao i od poejedine vrste faktora. stagnavije i uravnoteznog razvoja ). rast ukupnog dohotka i dohotka po stanovniku. a svako uvecanje mobilnosti dovodi do njihovog brzeg ukljucivanja u proizvodni proces.dakle ubrzanom akumulacijom i koriscenjem rezervi radne snage.razvoja). odnosno inovacija predstavlja novo rjesenje. moderni metodi upravljanja. Sama po sebi. u elektronici ili u hemojskoj industriji porasla je limitiranost nekih prirodnih materija). MOBILNOST –faktora razvoja . tehnicki progres.tako da navedeni momenti postaju odlucujuca pitanja ekonomskog razvoja.

2)stvaranje uslova za ekonomski uzlet-tranziciono drustvo. 1) Teorija faza-etapa eko. b)forimiranje jednog ili vise propulzivnih(vukucih) sektora koji cijelu ekonomiju mogu da pokrecu. skola dugorocnog rasta sa konjukturnim ciklusima i postepenim uvecavanjem stope ekon. DUGOROCNE TEORIJE EKONOMSKOG RAZVOJA – ove teorije koncentrisane su na istrazivanja dinamike dugorocnog ekonomskog razvoja. 3)faza uzleta-take off.intezivnom primjenom znanja i na njemu zasnovanom tehnickom progresu. 3)teorija medjunarodne zavisnosti i 4)neoklasicna teorija slobodnog trzista. skola ekspolozije i kolapsa.mogucnost transfera tehnoloske inovacije i adekvatnih menadzerskih metoda i iskustava iz najrazvijenijih zemalja moze biti velika prednost manje razvijenih zemalja. Prva faza (tradicionalnog drustva) je bilo vrijeme prelaska feudalizma u rani kapitalizam i pocetni period kapitalizma..TEORIJA UZLETA. zaposlenosti i koncetracije moci.rasta i proizvodnih inputa-posebno rada i kapitala. mijenja se struktura radne snage po sektorima. Kao tri najvaznija pravaca ovih teorija navode se : skola stagnacije. -Model nekolonijalne zavisnosti karakterise postojanje i produbljivanje razlika u razvoju pojedinih zajednica kao posljedicu dominacije svetskog kapitalistickog sistema u odnosima razvijenih i nerazvijenih. TEORIJA URAVNOTEZENOG ODNOSA –polazi od kritika prethodnih teorija (uzleta i stagnacije) i istice da je razvoj u sustini i na dugi rok uravnotezen proces u kojem ekonomija pojedinih zajednica stalno i postepeno a ne skokovito krece naprijed. Kao osnovne pretpostavke za ostvarivanje ove faze navodi se : a) podizanje nivoa investicija na minimum 10% ucesca u raspodjeli BDP. -Teza o dualnom razvoju svijeta razmatra dualno drustvo.razvoja. TEORIJA STAGNACIJE-bit ovog pristupa je da optimalna upotreba strane akumulacije. kako u visoko razvijenim tako i u nerazvijenim odnosno zemljama u razvoju. U tom periodu vrsi se preraspodjela bogastva.razvoja. U okviru ovog pristupa posotoje tri pravca razmtranja: a) model nekolonijalne zavisnosti.razvoja. Osnovna namjena investicija su ulaganja u tzv. U fazi stabilnosti ili zrelosti dolazi do postepene promjene propulzivnih sektora u korist onih koji proizvode finalne proizvode visih faza obrade i u njima sadrzane vise dodatne vrijednosti. Faza uzleta (take-off) se tretira kao kratka faza u razvoju zajednice tokom koje razvoji proces postaje samoodrziv. -Model pogresne paradigme objasnjava nerazvijenost pogresnim i nepravilnim savjetima od strane nekompetentnih medjunarodnih experata. 4)faza stabilnosti-zrela ekonomija i 5)faza masovne potrosnje. institucionalnog i drustvenog okvira pogodnosg za sprovodnjenje promjena. TEORIJA MEDJUNARODNE ZAVISNOTI.. To su sljedece faze : 1)faza tradicionalnog drustva. NEOKLASICNE TEORIJE SLOBODNOG TRZISTA Centrali argumenti ove teorije je da su rezultati nerazvijenosti prouzrovani neadekvatnom alokacijom ogranicenih resursa. stvaraju se centri finansijske.a na osnovu toga i politicke moci.neke od njih ukljucuju i faktor tehnoloske promjena. Faza masovne potrosnje je rezultat izvanredno naraslih proizvodnih mogucnosti pojedinih zajednica stvorenih novim tehnologijama. TRADICIONALNE TEORIJE EKO. snizavaju se tazv transakcioni troskovi i dolazi do integracije nacionalnog trzista. neadekvatnim politikama cijena i prevelikom drzavnom intervencijom od strane vlada zemlaja u razvoju. prvobitna akumulacija kapitala.urbanizovaniju i raznovrsniju industrijsku proizvodnju i tercijalni sektor.razvila se kao rezultat rastuceg nezadovoljstva i razocarenja nerazvijenih zemlaja u modele faza i strukturnih promjena.Oni smatraju da .Uz taj proces restruktiranja dolazi i do niza drugih znacajnih drustvenih promjena: intenzivira se proces urbanizacije. 2)teorija strukturnih promjena.razvoja prikazan je u Teoriji uzleta 2)Teorija strukturnih promjena-usmjerava se na proucavanje procesa kojim nerazvijene privrede transformisu svoje domace privredne strukture sa naglasenom tradicionalne poljoprivredne na moderniju. RAZVOJA-U tradicionalne teorije eko. dolazi do depopulacije ruralnih podrucja.Ova faza dovodi do radiklane izmjene strukture stvaranja novih proizvoda.razvoja svrstavaju se sljedece teorije: 1)teorija faza-etapa eko. STAGNACIJE I URAVNOTEZENOG RAZVOJA TEORIJA UZLETA –u ovoj teoriji se postavlja teza da sva drustva prolaze kroz pet faza ekon..navodi se nuzno dostizanje ucesca investicija u raspodjeli drustvenog bruto proizvoda kako bise omogucio razvojni proces. socijalnu infrastrukturu cime se olaksavaju mogucnosti komunikacija imedju trzisnih partnera. c) teza dualnog razvoja.bogatih i siromasnih nacija i dijela bogastava i oaza bogastva u sirokom prostoru siromastva u zemljama u razvoju.tzv.da je moguce identifikovati te faze u razvoju i klasificirati pojedine zajednice u skladu sa tim fazama. c)uspostavljanje adekvatnog politickog. KRATKOROCNE TEORIJE EKONOMSKOG RAZVOJA -ove teorije analiziraju matematicke odnose izmedju stopa ekon. Faze –tranzicionog drustva.savjetnika iz agencija razvijeni zemlja koje pruzaju pomoc i multinacinalnih donatorskih orga. b) model pogresne paradigme.

Dijelovi i faktori razvojnog procesa treba da cine kompaktnu. radnu snagu. pri cemu svi ovi procesi i faktori moraju biti visoko sinhronizirani i podjednako kvalitetni jer u slucaju da je samo jedan od njih manje kvalitetan ili svoju funkciju ne obavlja optimalno. Njabolja je ona drzava koja se najmanje mijesa u ekonomsku aktivnost. kao i da svaki dio tog procesa bude realizovan na nivou najviseg moguceg kvaliteta kako bi se ostvarila maksimalna vrijednost konacnog rezultata. -Pristup neskodljivog trzista je uglavnom povezan sa dokumentima i preporukama Svjetske banke. predstavnici ovog teorijskog parava smatraju da zemlje u razvoju imaju velikih problema sa ubrzanjem vlastitog razvoja ne zbog neadekvatnih aktivnosti razvijenih zemalja. savjetika iz agencije razvijenih zemalja koje pruzaju pomoc i multinacionalnih donatorskih organizacija. ENDOGENE TEORIJE EKONOMSKOG RAZVOJA -Nastaju 80-tih godina proslog stoljeca i razvija se u tri verzije: Romerov model. nacionalizaciju strateskih djelatnosti i dr. neimovno dolazi do slabljenja ukupnog razvojnog rezultata. POGLAVLJE IV CILJEVI-STRATEGIJE-POKAZATELJI EKONOMSKOG RAZVOJA 1 CILJEVI EKONOMSKOG RAZVOJA . velikog poticaja (big push)-ovaj pristup podvlaci znacaj inicijalne. NOVE ILI TZV. c) teza dualnog razvoja. -Teorija tzv.Treci pristup. -Teorija javnog izbora tvrdi da drzava ne moze da uradi nista kako treba. Ekonomska uloga drzave u ovom konceptu podrazumjeva : obuku radne snage. U okviru ovog pristupa postoje tri modela: a) model nekolonijalne zavisnosti. humani kapital i tehnologiju. kao i komplementarnost svih faktora koji u tome ucestvuju . MODEL POGRESNE PARADIGME objasnjava nerazvijenost pogresnim i nepravilnim savjetima od strane nekompetetnih medjunarodnih eksperata. sada i u buducnosti. odnosno drzavne politike. koje se cesto veze uz intervenciju Svjetske banke. -Kramerova teorija „O“-prstena—americki ekonomista M. investicijske programe velikih razmjera. Zbog neefikasnog djelovanja trzisnog mehanizma u ovoj fazi podvlaci se nezaobilazna uloga javne . Kramera slikovito izrazava razvojni proces kao cjelinu ogromnog broja ekonomskih procesa tokom cijeg obavljanja se mora obezbijediti njihova poptupna i cvrsta povezanost. Prve dvije verzije smatraju da trziste treba da bud u potpunosti slobodno i da je svaka intervencija drzave nuzno zlo. Za razliku od teoreticara zavisnosti.preveliko mjesanje u ekonosmke aktivnosti usporava tempo razvoja.ali prepoznaje i nesavrsensti trzista zemalja u razvoju pa je stoga neophodna drzavna intervencija radi otklanjenja tih nedostataka. neadekvatnim politikama cijena i prevelikom drzavnom intervencijom od strane vlade zemalja u ekonomskom razvoju. mobilizaciju znacajnih finansijskih sredstava. drzavne korupcije.. trzista radne snage odgovaraju na adekvatan nacin na sve promjene u investicionoj aktivnosti. inforamcije su savrsene i besplatne.Oni smatraju da preveliko mijesanje u ekonomske aktivnosti usporava tempo razvoja. tehnologija je slobodno dostupna i njena upotreba je besplatna. Romer razvio je modl prema kojem razvoj nastaje unutrasnjim podsticajima u kojem analizira cetri bitna faktora takvog razvoja: kapital. Cijena proizvoda i faktora proizvodnje pokazuju tacne vrijednosti roba i usluga. b) pristup javnog izbora.takodjer zagovara funkciju slobodnog trzista. trziste proizvoda omogucije najbolje signale za investicije u nove poslove. Ovaj pristup prepoznaje postojanje mnogih nepravilnosti na trzistima faktora i trzisnih proizvoda zemalja u razvoju i smatra da makroekonomska politika ima kljucnu ulogu u omogucavanju funkcionisanja trzista preko neselektivnih trzisno neskodljivih intervencija. c) pristup neskodljivog trzista. b)model pogresne paradigme. velikog potencijala (big push) i Kramerova teorija „O“-prstena. -Pristup slobodnog trzista-trzista su sama po sebi efikasna. TEZA O DUALNOM RAZVOJU svijeta razmatra kao dualno drustvo. teorija tzv. neskodljivo trziste.neraskidivu cjelinu. vec zbog prevelikog mijesanja drzave. Ovaj model analizi prilazi iz pozicije razlikovanja tri sektora svake ekonomije: istrazivacki sektor. TEORIJA neoklasicara ima tri verzije: a) pristup slobodnog trzista . neefikasnosti i nedostatka ekonomske motivacije u zemljama u razvoju. NEOKLASICNA TEORIJA SLOBODNOG TRZISTA Centralni argument ove teorije je da su rezultati nerazvijenosti prouzrokovani neadekvatnom alokacijom ogranicenih resursa.. sektor proizvodnje trajnih potrosnih dobara i sektor krajnjih dobara. poticajne razvoje faze u kojoj narocito je naglasen znacaj investicije usmjerenih prvenstveno prema industriji i infrastrukturi. Konkurencija je efikasna. bogatih i siromasnih nacija i dijela bogastva i oaza bogastva u sirokom prostoru siromastva u zemljama razvoja. MODEL NEKOLONIJALNE ZAVISNOSTI karakterise posotjanje i produbljivanje razlika u razvoju pojedinih zajednica kao posljedicu dominacije svjetskog kapitalistickog sistema u odnosima razvijenih i nerazvijenih. -Romerov model-americki ekonomista P.

ASPEKAT URAVNOTEZENOG RASTA podrazumjeva ne samo srazmjer u dinamici razvoja ekonomije kao cjline.tj. O zaposlenosti se moze govoriti iz pozicije tri razlicita ali medjusobno povezana aspekta: a)ekonomskog. 4 RAST EFIKASNOSTI – predstavlja jedan od najznacajnijih ciljeva ekonomskog razvoj jer izrazava odnos izmedju vrijednosti dobijenog rezultata i vrijednosti utrosenih ljudskih i materijalnih resursa. U prvom slucaju zaposlenost se javlja kao stvaralac dobara.zaposlenost. Najvazniji ekonomski ciljevi ekonomskog razvoja: 1) brz. 7)osiguranje odrzivosti prirodne sredine i 8) razvijanje globalnog partnerstva za razvoj. 5) poboljsanje zdravlja zena u reproduktivnoj dobi. 2) rast zaposlenosti. tj. Nezaposlenost ima izrazene negativne psiholosko-socijalne efekte. te smanjeivanje straha. Ekonomski aspekt obiljezavaju dva momenta: zaposlenost kao faktor razvoja i zaposlenosti kao faktor raspodjele i potrosnje. b) odrazavanje sto nize stope nezaposlenosti. Jos uvijek nema nijednog drustva u kojem su cak i neke od osnovnih potreba svih gradjana u potpunosti zadovoljene. S individualnog stanovnistva.dovodi do promjena u strukturi potrosnje. zaposlenost koja omogucuje potpunije ekonomsko angazovanje radno sposobnog stanovnistva stvara uslove za drustvenu stabilnost i socijalni mir. ASPEKT STRUKTURALNIH PROMJENA –su dogadjaji u svim dijelovima ekonomske cjeline tokom procesa ekonomskog rasta ali su medju njima najvaznije one koje se dogadjaju u proizvodnji. raspodjeli i potrosnji.kao prioritetan cilj. Aspekt uravnoteznosti procesa ekonomskog rasta takode podrazumjeva ulogu i znacaj optimalnog odvijanja kontinuiranog procesa ekonomskog rasta na cjeloukupnoj teritoriji pojedinih zajednica. podrazumjeva ostvarivanje maximalnih razvojnih rezultata sa minimalnim troskovima. a u drugom postaje izvor prihoda. b)socijalnog) i c) psiholoskog. povecanje platezno sposobne potraznje. i sirenje njihove raspodjele. ASPEKT STABILNOSTI EKONOMSKOG RASTA podrazumjeva : a) odsustvo jace izrazenih ciklusa ekonomske aktivnosti (konjukturnih procesa). Socijalni i psiholoski aspekat imaju svoj znacaj i skoje karakteristike. 5)ravnomjerna raspodjela i 6) porast zivotnog standarda. raspodjeli i potrosnji. pracen strukturnim promjenama u proizvodnji . Strukturne promjene u proizvodnji. Strukturne promjene u raspodjeli mogu se posmatrati na slijedece nacine: -iz aspekta promjena u raspodjeli ukupnog proizvoda na fond investicija i potrosnje. 4) ekonomska otvorenost. 3 RAST ZAPOSLENOSTI Rast zaposlenosti. 4) reduciranje stope umiranja djece.stanova.omogucuje potrosnju i zadovoljaca covjekove potrebe. uravnotezen i stabilan ekonomski rast. Strukturne promjene u procesu proizvodnje izrazavaju se pojavom novih djelatnosti pri cemu se neke od njih razvijaju brze od drugih. eliminisanje siromastva. tj.odnosno rad obezbjedjuje covjeku status i socijalnu integraciju. ekonomske i politicke prirode. odnosno snaznije povezivanje sa medjunarodnom privredom. -iz aspekta promjena u raspodjeli ukupnog proizvoda na pojedine dijelove stanovnistva -iz aspekta promjena u raspodjeli novostvorene vrijednosti na dohotke rada i dohotke od svojine.mogucnosti zadovoljavanja i hijerahije potreba stanovnistva.a potom u raspodjeli dovode i do promejna u strukturi potrosnje. nego i srazmjer u razvoju izmedju pojedinih djelatnosti i grana.Ekonmski rast javlja se kao imperativ. Identifikuju se tri razvojna cilja: -veca porizvodnja dobara za zivot.rast proizvodnje materijalnih dobara i usluga je preduslov za povecanje zivotnog standarda ljudi. obrazovanje za sve rastuci zivotni standard i dr. . d) povoljna situacija u ekonomskim odnosima sa inostranstvom (odsustvo platno-bilansnog deficita i velikih inostranih zaduzenja ).Visoka stopa zaposlenosti u trzisnim uslovima privredjivnja znaci potpuno koristenje raspolozivih kapaciteta.Ubrzani privredni rast pracen tim promjenama dovodi do porasta dohodaka stanovnistva i to kako onih od rada. 2 EKONOMSKI RAST Ekonomski rast. 6) borba protiv HIV-a/AIDS-a. izvoznih kapaciteta.kao i proporcionalnosti uzmedju pojedinih makoekonomskih agregata. malarije i druge bolesti. zdrastvene zastite i dr.Pojam ekonomskog razvoja predstavlja jednu od najkompleksnijih drustvenih kategorija jer podrazumjeva mnogobrojne ciljeve drustvene.tako i od svojine sto. 2) univerzalnost osnovnog obrazovanja. -prosirenje ekonomskog i drustvenog izbora. u ovisnosti od inteziteta . Mogu se navesti sljedci ciljevi : ekonomska i drustvena jednakost.poput hrane. 3) promovisanje ravnopravnosti polova i boljeg polozaja zena. c) stabilan nivo cijena-odsustvo inflacije. u ovisnosti od brzine privrednog rasta. dok druge postepeno gube.razvoja i primjena modernih tehnologija i niza drugih drustvenih vrijednosti. i dobijaju na znacaju i ulozi u tom procesu . Ujedinje nacije usvojile su osam razvojnih ciljeva: 1) eliminisanje visoke stope siromastva i gladi. 3) rast efikasnosti.odnosno pretpostavka rasta ekonomskog blagostanja. odnosno smanjivanje nezaposlenosti predstavlja jedan od kljucnih razvojnih ciljeva. -povecavanje standarda zivota i samopostovanja pojedinaca.rast zivotnog standarda i lakse rjesavanje broja socijalnih konflikata u drustvu. Visa stopa ekonomskog rasta obezbjedjuje povoljniju situaciju i za rjesavanje nekoh drugoh znacajnih ekonomskih problema kao sto su:smanjivanje nezaposlenosti.S opsteg stanovnistva.

Bez obzira na razlicite pristupe i . bogastvo u prirodnim resursima i radnoj snazi. uz uslov stabilnosti cijena i dohotka. Dinamicka efikasnost se mjeri stepenom u kojem ukupni proizvod raste brze nego ulaganje u kapital i novo zaposljavanje. Ekonomska efikasnost se moze razlikovati na dva razlicita nacina : a)Staticku i dinamicku u zavisnosti da li se posmatra u odredjenom trenutku ili odredjenom vremenskom periodu. -Staticka efikasnost izracunava produktivnost rada. mocni bankarski koncerni. -Alokativna efikasnost se definise kao zahtjev da se resursima kojima se raspolaze alociraju na proizvodnju onih dobara koje je moguce trzisno valorizovati.politicki i socijalnih konflikta u kojem do najveceg moguceg izraza dolaze interesi pojedinaca i drustvenih grupa u nastojanju da svoju poziciju u tim odonosima zadrze. 4)nejednakost se moze tolerisati ako je u funkciji rezultata koji ce koristiti svima. ekonomsko i politicko okruzenje i povezanosti kojima odredjena zajednica pripada.Izrazava se promjenama tog odnosa u odredjenim vremenskim periodima. personalne distribucije dohotka. a sama mjera tih nejednakosti u raspodjeli utvrdjuje se na nekoliko nacina: 1) ucescem donjih (siromasnih) dohodovnih grupa u odnosu na gornje (bogatije) grupe.efikasnosti u teoriji razvoja navode se:a)proizvodna efikasnost. 2) Na bazi sve obimije proizvodnje narastaju izvanredno veliki centri moci u svijetu : veliki proizvodni sistemi. najrazvijenijih drustava odnosi u raspodjeli su neprekidni izvor nezadovoljstva.uzrok neprekidnih konfrontacija.odnosno kvaliteta zivota cjeloukupnog stanovnistva. Nejednakosti u podrucju raspodjele imaju svoj osnov u razlicitim svojinskim pozicijama nad sredstvima za proizvodnju.Tri oblika ekon.. -Dinamicka efikasnost je poseban izraz za intezivni tip ekonomskog rasta za razliku od ekstenzivnog koji je iskljucivo rezultat novih ulaganja i porasta zaposlenosti. dostignuti nivo razvijenosti . Ekonomski razvoj iz pozicije ovog kriterija bice uspjesan ukoliko svi faktori razvoja usmjeravaju i podsticu ucesnike procesa razvoja da povecanjem pojedinacne efikasnosti i maksimiranjem individulanih ciljeva dopinose istovremeno i ukupnoj zajednickoj efikasnosti. ukupna faktorska produktivnost. trzista. -Distributivna efikasnost odredjuje se kao nastojanje da. kadrovskog potencijala i naucno-tehnickim centrima. odabrani stepen specijalizacije posebno u industrijskoj proizvodnji .vrlo razgranati naucno-istrazivacki centri koji privlace kadrove iz cijelog svijeta. 3) Stvara se veci broj ekonomskih saveza izmedju pojedinih zemlja.razvoja je ravnomjerna raspodjela nacionalnog dohotka. kapitala i ukupnu produktivnost. usvojeni osnovnu metod ekonomskog razvoja. Determiniteti ekonomske otvorenosti: velicina zemlje. Razlika izmedju stope porasta zaposljavanja i kapitala u odnosu na stopu rasta je tzv. -Mikro efikasnost se jasno izrazava medjusobnom uporedjivanjem pojedinacnih subjekata koji se sa stanovnistva rasplozivnosti ljudskih i materijalnih faktora i polozajem na trzistu.Lorenzove krive koja pokazuje odnos izmedju procenta stanovnika i procenta dohotka koja prisvaja odredjena grupa stanovnistva-sto je kriva dublja to je veca nejednakost. -Makro efikasnost oznacava takvu upotrebu i alokaciju faktora proizvodnje i proizvodnih dobara izmedju proizvodjaca i potrosaca. b)alokativna efikasnost i c)distributivna efikasnost.koncentraciji kapitala i drugih proizvodnih faktora u rukama malobrojnih elita. potrosaci svoj raspolozivi dohodak ne trose ni na koji drugi nacin nego sto upravo cine. sigurnost i perspektivu. sve vise narastaju razni oblici medjunarodne kooperacije i integracije.odnosno kupaca i prodavaca dobara usluga i faktora procesa razvoja koja svakom ucesniku omogucava postizanje maximalnog cilja. Argumenti u korist nejednakosti--1)nejednakost je opravdana u slucaju ako su svi ucesnici u raspodjeli imali podjednako polazne uslove koji su neki koristili u vecnoj a neki u manjoj mjeri. tj.Kriterij i velicina ucesca pojedinih subjekata u procesu raspodjele imaju bitnu i odredjujucu ulogu u njihovoj ekonomskoj i ukupnoj drustvenoj poziciji.odnosima: 1) Tehnicko-tehnoloski progres ima snazan efekat na sve razvojne aspekte ali najjace su izrazena nagla uvecanja u dimeznijama kapitala. -Proizvoda efikasnost se definise kao kriterij da se uz najnize troskove proizvode odredjeni obim i kvalitet proizvoda. poprave ili promjene u teznji da time obezbojedi svoj ekonomski i socijalni status . 7 PORAST ZIVOTNOG STANDARDA Smatra se da ravoj koji obezbjedjuje ubrzani porast proizvodnje automatski i ravnomjerno dovodi do porasta zivotnog i ukupnog drustvenog standarda.tj. 5 EKONOMSKA OTVORENOST Tri savremene tendencije u ravoju bitno uticu na situiranje pojedinih zajednica u medjunarodnim eko.. Prilikom utvrdjivanja stepena nejednakosti u raspodjeli obicno se polazi od tzv. 6 RAVNOMJERNA RASPODJELA Jedan od bitnih kvalitativnih ciljeva ekon.nalaze u priblizno slicnim uslovima. U savremenim uslovima. 2) preko tzv. 3)nejednakost je prihvatljiva kada poizlazi iz zasluga.mjerenje ekonomskog rezultata u odnosu na kolicinu upotrevljivih resursa. b)Makro i mirko efikasnost u zavisnosti da li se radi o upotrebi resursa na nivou cijele zajednice ili unutar subjekta. 2)nejednakost je prihvatljiva ako je izraz licnog izbora pojedinca u pogledu prihvatanja odredjenih uslova ostvarivanja dohotka..

2)maximalna ekonomska efikasnost-jednakost u raspodjeli.bezbjednost.mogucnosti definisanja kategorija zivotnog standarda tri komponente se moraju uzeti u obzir: materijalni. MONETARISTICKA STRATEGIJA se bazira na jacanju trzisnih signala kao bitnog elementa koji doprinosi poboljsanju efikasnosti u alokaciji raspolozivih resursa.. 3)orijetacijom industrijskog sektora ka izvozu davanjem odredjenih subvencija.odnosno slobodno kretanje faktora proizvodnje. STRATEGIJA INDUSTRIJALIZACIJE naglasak je stavljen ne samo na brzi razvoj preradjivacke industrije nego i na podizanje ukupne stope rasta nacionalne privrede ciji je osnov industrijska proizvodanja i to sa duzim razvojnim efektima. zatim sloboda. 4)sto efikasnije koristenje kapitala da bi se na osnovu dostignute akumulacije-stednje obezbijedila najveca moguca stopa rasta proizvodnje. Male ekonomije se ne ogu osloniti na ekonomiju obima ako racunaju samo sa domacim trzistima ali je to moguce postici koristeci istovremeno i domace i svjetsko trziste kao prakticno neogranicen izvor potraznje. U tu grupu spadaju ciljevi povezani sa bezbjednoscudrzave. U otvorenoj privredi se kao vodeci sektor utvrdjuje izvozna privreda.Ove stategije prepoznaju se u ostvarivanju dva cilja: . Glavni ciljevi strategije su : 1) stabilizacija trzisnih tokova i uspostavljanje efikasnog trzisnog mehanizma. sigurnost gradjana. 4) strategija poljoprivrednog razvoja ili strategija zelene revolucije. 2)naglasenom proizvodnjom kapitalnih dobara uz jaku podrsku drzave.propustanje sanse za ubrzavanje razvoja. Materijalni uslovi izrazavaju se u mogucnostima i stepenu zadovoljavanja potreba za odredjenom kolicinom i vrstama matrijalnih dobara i usluga. 5)jacanje manjeg broja regionalnih centara razvoja u glavnim nasljenim gradovima.Odnos ovih dviju vrsta potrosnja moze biti razlicita u uslovima pojedinih konrektnih zajednica.Jedna od pretpostavki ovog koncepta je da u otvorenoj privredi ne postoji diskriminacija.rada i kapitala. 8 STRATEGIJE EKONOMSKOG RAZVOJA Pokusavaju da daju odgovor kljucna pitanja: kako ostvariti definisane ciljeve ekonomskog razvoja? Razvojne strategije ima ih 6 : 1)monetaristicka strategija. ili nema ostvarenja takvog ekon. STRATEGIJA OTVORENE PRIVREDE ILI IZVOZNO ORIJENTISANA STRATEGIJA pociva na dominantnoj ulozi privatnog sektora i trzisnog mehanizma u razvojnom procesu. radni i drustveni uslovi zivota i rada clanova zajednice.metoda upravljanja.ne samo u finansijskom smislu nego i transferima znanja i tehnologije. 6)insistiranje na jakoj drzavnoj intervenciji posebno na liniji jacanja sektora industrije. 2)unapredjenje efikasnosti alokacije resursa u cilju povecanja proizvodnje i zivotnog standarda. informiranost i odredjeno znanje neophodne su vrijednosti bez kojih nema ostvarivanja jedne drugevelike vrijednosti-demokratskog ucestvovanja gradjana u donosenju strateskih odluka za dalji drustveni razvoj. Posebno pitanje kod utvrdjivanja ciljeva ekonomskog razvoja je ono vezano za postojanje odredjenih ciljeva koji se moraju ostvariti bez obzira na njihovu cijenu. Strategija otvorene privrede podrazumjeva ne samo izvozno-uvoznu otvorenost. 3)drustvena solidarnost.Ove potrebe se zadovoljavaju individulanom i zajednickom potrosnjom. 3)strategija industrijalizacije. Mogu se identifikovati ciljevi razvoja koji su medjusobno konflikti ali i oni koji su medjusnobno komplementarni.ali se. 4)izbor prioriteta-pravo na razvoj svih dijelova drustava i privrede. Ovde se posebno akcentira uloga vanjske trgovine i direktnih stranih ulaganja kao pokretac razvoja posebno za male ekonomije.klasicni odnosvlasnika kapitala i vlasnika radne snage u velikoj mjeri korigira u pozitivnom smislu. odnosno proizvodnje hrane .vec i otvorenost.prvenstveno zitarica kako bi se stanovnistvu osigurala orehrambena sigurnost. 6)strategija socijalistickog razvoja. pri tome. mora voditi racuna da se u savremenim uslovima. Konfliktni ciljevi: 1)dinamicna stopa rada-ocuvanje ekoloske ravnoteze.. Komplemetarni ciljevi-politicka svijest. 3)dostizanje sto viseg nivoa akumulacije-stednje u funkciji podizanja obima proizvodnje ..odnosno protekcionizam u uvozno-izvoznim tokovima i u odnosu na strani kapital.Strategija industrijalizacije ostvaruje se primjenom sljedecih koncepata : 1)naglasavanjem znacaja proizvodnje trajnih potrosnih dobara za domace trziste i ja jakom carinskom zastitom domace proizvodnje.odnosno vlasnistva nad sredstavima za proizvodnju.cilja kao sto je porast zivotnog standarda bez porasta meterijalne porizvodnje i porasta produktivnosti rasta. STRATEGIJA POLJOPRIVREDNOG RAZVOJA ILI STRATEGIJA „ZELENE REVOLUCIJE „ Jasan naglasak ove strategije stavljen je na jacanje poljoprivrede. Ako zemlja vodi stalnu politiku zastite moze se nanijeti trajna steta domacoj priizvodnji. posebno razvijenih sredina. 5)strategija redistribucije dohodaka i smanjena siromastva .Strana sredstva mogu odigrati znacaju ulogu u razvoju. 2)strategija otvorene privrede ili izvozno orijentisana strategija.materijalna zainteresovanost.. 4)naglasenim invenstiranjem u nove tehnologije i podizanje produktivnosti rada. Radni uslovi uticu na zivotni standard iz dva aspekta: 1) s gledista mogucnosti zaposljavanja i 2)s gledista rada.tj. 5)primate cjeline nad dijelovima-teznja ka vecoj samostalnosti dijelova. Drustveni uslovi su odredjeni karakterom proizvodnog odnosa.

sto snizava cijene ovih proizvoda.1) porast proizvodnje hrane dovesce do porasta ponude.Preneseni dio vrijednosti sacinjava zbir vrijednostiutrosenih predmeta rada i sredstava za rad.bruto provatne . Iskauzje se u dvije varijante:A)Nacionalni bruto proizvod-koji predstavlja zbir roba i usluga proizvedenih faktorima koji su vlasnistvo subjekataodređene zemlje bez obzira u kojoj se zemlji proiz.odnosno agregiranjem rezultata svih subjekata društvenog procesa reprodukcije.predstavlja najobuhvatniji eknomski agregat kojim se mjeri i izražava zbir svih materijalnih vrijednosti kojima. –naturalna-namjenska struktura s obzirom na namjenu proizvoda i usluga koji sačinjavaju ovaj agregat dijele se na a)proizvodna dobra(sredstva za proizvodnju) i b)potrosna dobra(sredstva za potrošnju). -Drustveni bruto proizvod može se posmatrati i analizirati sa različitih stanovišta i tada govorimo o njegovnim sastavnim djelovima.). obavlja.u određenom trenutku mjerenja. razni vidovi socijalnih transfera ka najsiromasnijim i dr.au sirem smislu rudna bogstva. 2)razvoj i potrebe poljoprivrede pokrecu potraznju za nizom neophodnih repomaterijala a veci dohodak poljoprivrednog stanovnistva povecava potraznju za finalnim proizvodima.odnosno mogucnosti vece akumulacije i investicija.Drustveno bogatstvo u određenoj zemlji obuhvata:-Izraženo i procjenjeno prirodno bogatstvo zemlje(u uzem smislu samoobradivo zemljiste i zalihe sumskog fonda. B)Domaći bruto proizvod koji prestavlja zbir roba i usluga proizvedenih unutar zemlje bez obzira u čijem su vlasništvu proizvedeni faktori. 3) kineski-veci naglasak na ruralnom razvoju.raspolaže neka zajednica bez obzira na vrijeme i način njihov nastanka. 2)stvaranje lokalnih institucija vlasti koje omogucavaju da sirmasni slojevi stanovnistva budu ukljuceni a)u razvojene procese mobilizacijom lokalnih resursa.. -Kod druge grupe agregata značajna je vremenska dimenzija: 11 Drustveni bruto proizvod predstavlja zbir svih proizvodnih roba i usluga koje subjekti proizvedu u određenom vremensk periodu.dovodi do rasta profita u nepoljoprivredim djelatnostima. 4)primjena radno-intezivnih djelatnosti i tehnologija u razvoju.objektivni uslovi proizvodnje iz kategorije sredstava za rad..insistiranje na ubrzanom formiranju kapitala.posebno mjerama agrarne reforme.poljoprivreda. -vrijednostna struktura: kao i u slučaju pojedinacnih dobara tako i u slucaju njihovog zbira u ovom agregatu moguce je razlikovatiA)prenesene i b)neostvareni dio vrijednosti.tzv.) -Proizvedena dobra bogatstva proizvedena ljudskim radom u procesima proizvodnje(fondovi javnih dobara.nedovrsene investicije. b)u politicki zivot zajednice posredstvom politicke decentralizacije.Zajednicke karakteristike ovog koncepta mogu se navesti: . 9 POKAZATELJI –INDIKATORI EKONOMSKOG RAZVOJA Pokazatelji –indikatori ekonomskog razvoja:a)vrijednosni monetarni pokazatelj b)naturalni pokazatelj ekonomskog razvoja c)ekonomsko-socijalni pokazatelji ekonomskog razvoja i d)naucno tehnoloski pokazatelj ekonomskog razvoja! VRIJEDNOSNI (monetarni)POKAZATELJI. Postoje cetri modela : 1) svojetski-krajnje centralisticki rigidan.stvorene radom svih generacija.ekonomski agregati koji se utvrđuju sabiranjem.proizvodne zalihe .) -Saldo ekonomskih odnosa(dugovanja i potraživanja sa inostranstvom). .Neostvareni dio vrijednosti ili dodatna vrijednost je dio DBP nastao u aktualnom procesu proizvodnje proizvodno utrosenom radnom snagom..a koji služi proizvodnji i potrošnji. administrativno-centralisticki sistem donosenja odluka i upravljanja u svim bitnim segmentima razvojnog procesa. –struktura po vlasništvu – različiti tipovi vlasništva koji postoje u uslovima konkretne zajednice. Pet kljucnih elemenata ove strategije su: 1)inicijalna redistribucija dohotka i sredstava za proizvodnju..Najveći značaj za izražavanje i mjerenje ekonomskog razvoja imaju vrijednosni pokazatelji.Razlikuju se dvije vrste agregata kojima se izražavaju rezultati razvojnog procesa na nivou društva:a)bez vremenske dimenzije b)sa vremenskom dimenzijom(bruto i neto drustevni proizvod i nacionalninarodni dohodak . STRATEGIJA REDISTRIBUCIJE DOHODAKA I SMANJENJA SIROMASTVA ima za cilj smanjivanje nejednakosti u raspodjeli dohodaka i umanjivanju problema siromastva i vecina aktivnosti je usmjerna ka siromasnim slojevima stanovnistva.proces razvoja se u najvecoj mjeri odvijao u uslovima centralistickog donosenja odluka.Slijedece mogucnosti: -Struktura po oblastima koje učestvuju u njegovom stvaranju (industrija. 5)brz rast dohotka po stanovniku u dugom roku-odrzivi rast STRATEGIJA SOCIJALISTICNOG SISTEMA . U praksi se koriste dva metoda obračuna društvenoga bruto proizvoda:a)metod praćenja toka finalne proizvodnje(proizvodni pristup)-koji se izracunava sabiranjem:rashodi za licnu potrošnju dobara i usluga. 2) samoupravni-s visokim stepenom decentralizacije.U nizu takvih mjera navode se: stvaranje veceg broja radnih mjesta i produktivnije zaposljavanje. vode.to znaci i nize troskove radne snage.građevinstvo. 10 Društveno bogatstvo. 4)sjevernokorejski-vecistepen autarhicnosti. investiranjem na stetu potrosnje i u uslovima prakticno zatvorenih ekonomija. odnosno visokim stopama investicija (30-35% bruto drustvenog odnosa) pracenim niskom efikasnoscu investicija. 3)znacajne investicij u ljudski-humani kapital.

renta.državni rashodi i saldo izvoza-uvoza.odnosno kako tece određeni konkretni razvojni proces. 14 NATURALNI(NEMONETARNI)POKAZATELJ EKON. 16 NAUČNO-TEHNOLOSKI POKAZATELJ EKON. pomoci. 17 SIGNALI se mogu sistematizovati u tri grupe: 1.Apsolutni iznosi djele se sa ukupnim brojem stanovnika pojeidnih zemalja pa se tako izracunat iznos naziva „per capita“ili po stanovniku. 13 Nacionalni.Pomoću tekućih cijena dobijaju se rezultati u tzv. b)stepen svestranoga razvitka licnosti.Signali koji dolaze sa trzista. f)stepen socijalne sigurnosti clanova datog drustva.kao stepen u kojem jedno drustvo ostvaruje sve vrijednosti-cijene.realnim izrazima.pa obuhvata samo novostvorenu. Mjerenjem ekonomskih agregata bavi se društveno računovodstvo koje daje prikaz ukupne ekonomske aktivnosti konkretne društvene zajednice u određenom periodu kroz sistematski pregled strukture i tokova društvene reprodukcije u obliku povezanih sistema računa i tako predstavlja najbolji pokazatelj makroekonomske aktivnosti tajednice.dok se u stalnim cijenama dobijaju rezultatu tzv.Ona zavisi:a)od stepena razvijenosti i od faza razvoja.naucni.zaposlenosti. g)nivo formiranosti građanina svijeta. -Definisanje i mjerenje „kvaliteta zivota“prolazi o dcinjenica da je vrlo slozeno tj.Najčesći korišćeni naturalni pokazatelj dostignutoga nivoa ekon.obrazovni. razvoju koju daju vrijednosni i naturalni pokazatelj.kao i vrijednosti međunarodne zajednice..kamata.razvijenosti. c)udio proizvoda novih tehnologija u izvozu.Ovi pokazatelji se po pravilu.odnosno kretanje traznje nove radne snage e)kretanje uvoza i izvoza.tj njihovoga odnosa.o proizvodnji strategijskih dobara(uglja.b)Metoda praćenja toka prihoda ili troškova(troškovni pristup)koji se izračunava sabiranjem: najamnina. 2. c)ravnomjernije usmjeravanje tokova akumulacije.privredni. b)nekontrolisani prelasci kako novcane tako i realne akumulacije u fondove potrosnje.posebno u okviru brojnih međunarodnih komaparativnih analiza.u razvoju svih sfera..Upotreba tehnologije i znanja pocinje da daje bitan pecat ekonomskom razvoju pojedinih zajednica i da u sve vecoj mjeri utvrđuje mjesto pojedinih zemalja na svjetskoj listi razvijenosti.narodni dohodak prestavlja agregat kojim se izražava dalje sužavanje i u odnosu na drustveni proizvod .skupina i pojedinca koji ga cine. b)od osnovnih ciljeva razvojne politike c)od odnosa snaga pojeidnih socijalnih grupa. RAZVOJA postaju sve znacajnija ilustracija dostignutoga nivoa ekonomskog razvoja pojedinih zemalja.multidimenzionalno bice sa mnogostrukim sposobnostima.zdravstveni.mlijeko).po privrednim granama i po priv. c)ukupnu rasirenost mreže veza i nacin povezivanja među ljudima. .dali ona ide u pozeljnom pravcu.Ukupan razvoj znaci ukljucuje :bezbjednosni. Kada je rijec o kretanju akumulacije tri signala su bitna:a)promjena u velicini akumulacije. 15 EKONOMSKO SOCIJALNI POKAZATELJ EKONOMSKOG RAZVOJA u savremenim uslovima postaju sve znacajnija informacija koja dopunjuje i kompletira sliku o ekon.Postoji veliki broj pokazatelja tehnoloske dinamike i kapaciteta pojedinih zemalja među kojima su najpoznatiji:a)obim i struktura istrazivacko-razvojnoga rada. -Bitan sastavni dio u pracenju ostvarivanja rezultata u ukupnog razvoja cine i potreba pracenja određenog broja skignala koji sta se događa. odnosno dodatu vrijednost stvorenu u procesu reprodukcije.. b)naucno-istrazivacka baza zemlje. Drugo.tj.drugih prihoda od imovine.Kao najvazniji ekonomsko-socijalni pokazatelji navode se pokazatelji o promjenama u stanovnistvu . -Ocjena nivoa društvenoga blagostanja neke zemlje mora da obuhvati prije svega elemente:a)sve materijalne uslove zivota i rada..daju u formi „po stanovniku“. RAZVOJA-koriste za iskazivanje dostignutog nivoa poljoprivrednog i industrijskog razvoja pojedinih zemalja.nafta. e)tehnoloski trgovinski bilans zemlje. d)obim i metoda ukljucenosti svih clanova drustva u donosenju odluka u daljem drustvenom razvitku.Signali iz pozicije makropokazatelja: a)kretanje stope akumulacije veca stopa akumulacije zavisi.. d)patenti i razvijenost proizvodnje i trzista tehnologije.Zbog toga „kvalitet zivota“ definisemo na dva nacina: Prvo kao stepen koji je neko drustvo dostiglo u svom ukupnom razvoju. e)od međunarodnih kredita i drugih oblika međun.a ukljucuje samo dva njegova dijela i to:preneseni dio utrosenih sredstava za rad(amortizaciju)i neostavreni dio vrijednosti(dodatna vrijednost).indirektnih poreza.investicije.potrebama i zeljama da zivi u jednom nizu koncentricnih drustvenih krugova..Ovaj podatak se koristi kao jedan od najcescih pokazatelja stepena eko. razvoja neke zemlje govore o proizvodnji pojedinih prehrambenih artikala(meso.celik). d)od konkretne faze investicionoga ciklusa.secer..su:a)kretanje trzisnih cijena b)kretanje traznje kratkorocnih novcanih kredita c)kretanje zaliha gotovih proizvoda d)kretanje nezaposlenosti.odnosno njen rast ne znaci i apriorno pozitivan proces u odnosu na njeno stagniranje ili opadanje.nominalnim izrazima. 12 Društveni neto proizvod predstavlja agregat kojim je sužen obuhvat društvenog bruto proizvoda.pokazatelji raspodjele bogatstva i siromastva u drustvu. e)razvijenost informacionoga sistema. regionima b)Kretanje prosjecnoga koeficijenta efikasnosti novih ulaganja –ulazi u red onih signala o stanju razvojnog toka koji sobom nosi vrlo mnogo poruka i koji se mogu izvuci razlicite informacije od znacaja za donosenje mnogih bitnih odluka za dalji razvoj.

POSEBNI ASPEKTI 18 CIKLUSI EKONOMSKE AKTIVNOSTI(konjukturni ciklusi)Trzisni oblik proizvodnje tokom njenoga cjelokupnoga dosadanjeg istoriskoga razvoja karakterise neravnomjerno kretanje u kojem se smjenjuju faze uspona.suzavanje investicione djelatnosti.Do slicnih poslijedica dolazi i kod tezaurisanja novca odnosno funkcije kao blaga kada se on povlaci iz opticaja i time uzrokuje smanjenje platezno sposobne potraznje na trzistu a to dovodi do nemogucnosti pretvaranja robne u novcanu vrijednost.pada prodajnih cijena. liberalizma kao jedinstvene ekon.Sa pojavnom novca kao sredstvo razmijene nastaje mogucnost vremenskog i prostornog odvajanja akta prodaje od akta kupovine robe (R-N od N-R).u cijelini postoji najpovoljnija moguca eko.potencijalni i 2.povecavanjem broja zaposlenih. sferi drustva i stvaranja uslova za slobodno kretanje robe..Izdiferencirale su se dvije oblasti koje su iziskivale potrebu regulisanja izvan kriterija eko.zastoja i opadanja ekonomskih aktivnosti.odnosno kada kretanje robe od porodavca prema kupcu nije praceno istovremenim kretanjem novca od kupca prema prodavcu.ekon. d)ogroman pad ne samo industriske.primjenom nove.proces investiranja se nastavlja. b)nova naucna i tehnicka odkrica i c)pojava novih struka i novih metoda izgradnje strucnih kadrova.Karakteristike poremecaja :a)ogromnu nezaposlenost. drugo podrucje je međunarodna razmijena u kojoj je primjena ovoga koncepta naisla na otpor zbog razlicitoga nivoa eko.Tako se postepeno dovodi u ravnotezu odnosa robnih i kupovnih fondova. liberalizma.sredstva placanjai svjetskog novca.. Karakteristika:sta.odnosno grana proizvodnje tadasnje ekon. b)ogroman pad prodajnih cijena.stvarni(realni) -Potencijalni uzroci pojavljuju se vec u fazi prelaza neposredne robne razmijene(trampe)u robni promet(od oblika R-R ka obliku R-N-R)kao sredstvo razmijene tezaurisanog novca-blaga. 21 REGULATIVNE FUNKCIJE DRZAVE Sadrzaj koncepta tzv.nego i proizvodnje u vecini djelatnosti.efikasnije tehnologije i opreme koji dovodi do vece produktivnosti rada.dobila u djelu jednog od najcuvenijih ekonomista svih vremena Johna Maynarda Keynesa pod naslovom Opsta teorija nezaposlenosti .uzrokuje druge faze i pruza osnov za razumjevanje ciklucnoga kretanja. politike koje teze ka uklanjanju svih ogranicenja i prepreka u eko. -Faza krize oznacava kraj jednoga i pocetak drugoga ciklusa.3.Taj koncept poznat je i pod nazivom laisser faire.kao i nesmetano djelovanje ekon.cijene i profit.Mogucnost proizilazi iz funkcije novca kao sredstva placanja kada se prodaja obavlja bez stvarnoga prisustva novca. c)ogroman pad međunarodne razmijene.. -Faza prosperiteta nastvlja i uvecava ove pozitivne trendove:proizvodnja dostize optimalan nivo. zakonitosti u okviru pojedinih drzava i međunarodnim razmjenama.U vrijeme krize proizvodnja se naglo smanjuje.Ova faza se odlikuje promjenom tehnickotehnoloske osnove proizvodnje.U vecini slucajeva kriza nastaje neocekivano i brzo u doba visoke poslovne aktivnosti. -Stvarni(realni)uzroci ekonomske aktivnosti nalaze se u samoj prirodi trzisnoga nacina drustvene reprodukcije.radne snage i kapitala.jedna je bila bankarstvo u kojem su se pojavile nacionalne emisione banke kao „javne ustanove pod zastitom drzave i sa drzavnim privilegijama“ cijim polozajem i ekon.a taj pada pracen je nizom drugih simptoma.Karakteristike faze krize su :velike zalihe neprodatih roba.smanjeno koristenje kapaciteta. aktivnosti na visem nivou.nego između njih uspostavlja kreditni odnos. 20 Faze ciklusa a)kriza b)depresija(zastoj) c)ozivljavanje(oporavak.Signali okruzenja–Tri vrste signala u ovom smislu su od posebnoga znacaja: a)naucne prognoze o novim privrednim oblastima. situacija za uspijesno poslovanje.Osnovni motiv reprodukcije u ovim uslovima je prisvajanje sto veceg profita a u uslovima stalnog zaostravanja konkurenteske borbe. Velika ekonomska kriza-(„Velika depresija“)u periodu 1929-1933god. -Faza depresije period u kojem se veoma usporeno zaustavljaju negativni trendovi iz perioda krize i postepeno stvaraju neophodni uslovi za uspostavljanje ravnoteze i nastavak reprodukcije.raste zaposlenost. Krajem XIX stoljeca pocela se ispostavljati neka ogranicenja u primjeni ovoga koncepta.kako.. prvi kompletan zaokruzen teorijski koncept drzavna intervencija je1936god. kamte i novca..novim pravcima razvoja i novim sistemima upravljanja razvojem. . 19 Uzroci se mogu posmatrati kao :1. strukture. -Faza ozivljavanja predstavlja nastavak ekon.formiraju se nova preduzeca.uspon) d)prosperitet(polet. snagom su u znacajnoj mjeri bila ogranicena pravila liberalizma u svojoj oblasti.koliko i za koga proizvoditi dobija se ovim pitanjima.potpunijim koristenjem kapaciteta.stabilizacije cijena.a takvo kretanje se zbog periodicnoga ponavljanja naziva ciklusima. razvijenosti i potrebe nekih zemalja da koristeci drzavni mehanizam primjenjuju privremene odbrambene i zastitne carine dok se njihova industrija ne osposobi za ravnopravnu utakmicu na svjetskom trzistu.rastom potraznje za radnom snagom.to namece potrebu snizavanja cijene kostanja koje se ostavaruje unapređivanjem produktivnosti rada.likvidacija mnogih preduzeca i banaka. teorije i ekon.Tako se prekida trzisna veza izmedju kupoprodajnih operacija od kojih zavisi realizacija proizvedenih dobara.“bum“konjuktura).

na osnovu zakonskih odredbi-kao sila-bez potrebe angazovanja vlastitih materijalno – finansiskih sredstava.tada narocito u obezbeđivanju ubrzanoga ekonomskog rasta i ravoja.razvoj postaje sve komplikovaniji. -e)vanjski ili posredni efekti:ove efekte proizvode subjekti.problem ublazavanja ciklicnoga toka eko. c)regulisanje radnih odnosa. -g)usklađivanje razvoja :aktivna uloga drzave ne iscrpljuje se niti ogranicava samo na ublazavanje faza opadanja eko.Drzava –proizvođac kada razmatramo pravce i tenedencije u razvitku i sirenju drzavnih kapitala u savremenim uslovima zapazamo nekoliko karakteristicnih momenata.angazovanjem vlastitih materijalno-finansiskih sredstava.a povecava nivo zavisnosti od okruzenja. rijesenja: 24 Drzava svoje ove funkcije obavlja na dva nacina :1. Budzetski rashodi. aktivnosti ali se uzroci takve njene regulatorne uloge neprekidno povecavaju pa i zadaci koje treba da obavlja. 2.odnosno krize.zdravstvene zastite.u njima trzisni mehanizam otkazuje.a to je omoguceno .Drzava-kupac-potrosac Drzava se javlja sa svojom ulogom u najkriticnijoj fazi kruznoga kretanja kapitala (R-N)tj.a sve to namece potrebu intervencije.zato je drzava prinudjena da intervenise oporezivanjem i tako preraspoređuje dohodak prema potrebama obrazovanja. aktivnosti u fazama krize i depresije sa svim poznatim pratecim karakteristikama tih faza.pomoci siromasnima. Politikom demonopolizacije drzave nastoje da otklone nesklad koji uslijed neprekidne koncentracije i centralizacije kapitala nastaje izmedju monopola– oligopola i manjih kapitala. aktivnosti.)u stvari da otklone nesklad koji koci i ugrozava dalji normlan razvojni tok. d)regulisanje investicionih ulaganja.a ako se radi o zaostalim zemljama. 1a..ali posto su ta dobra opste drustvene namjene nemogu se prepustiti privatnom sektoru i nemogu ostavljati na profitnim rezonima. -b)rast neizvjesnosti o buducim događajima:niz momenata utice na stalan rast ove neizvjesnosti tako da on namece potrebu uplitanja drzave u razvoj jer mehanizam samoregulacije privređivanja nemoze da se nosi sa tom trzisnom neizvjesnoscu koju treba kontrolisati predupređivati. 1b. -d)sektori djelatnosti netrzisne privrede:ovi sektori u savremenim uslovima rastu brzo i imaju veliki znacaj za ukupno funkcionisanje reprodukcije i drustva kao cjeline.22 Historijski pocetak razvoja regulativnih funkcija drzave usmijerena je na rjesavanje dva osnovna zadatka: 1.Primjenjuju se i razni vidovi planiranja u privedama pojedinih zemlje. 23 Među uzrocima sirenja drzavne intervencije navodimo: -a)porast međusobne povezanosti i zavisnosti ekonomskih subjekata u okvitima drzavnih zajednica:na taj porast uticu sve sira drustvena podjela rada koja smanjuje samostalnost subjekata. 2.povecavanje trosenje razlicitih inputa koj estalno umnozava veze i zavisnosti.. -h)nepotpuna i nejednaka obavjestenost:ovaj momenat dobija na znacaju kako eko.nadalje u granama kojima se iskazuju krupna ulaganja koja nemoze obezbijediti ili nema interesa da ih obezbijedi privatni kapital. Na pojavu ekonomskog planiranja.nezaposlenima...kao i mnogobrojne negativne pratece efekte ovoga procesa(ogranicavanje proizvodnje i sl.Drzava kao sila : a)regulisanje kamatne stope i novcanoga opticaja.u fazi u kojoj treba obaviti najdelikatniji akt robne proizvodnje-prestvaranje robe u nova.posebno u zemljama razvijenih trzisnih ekonomija.“smrtni skok“robe pretvori u izvjestan i sto kraci a time obezbijedi nastavak reprodukcije bez prekida.u svim granama kojima su manje privlacne za privatni kapital.odnosno realizaciju robe na trzistu. 2-obezbeđivanje odgovarajuceg tempa ekonomskoga rasta.nego kako iskustvo i potreba ukazuje i u fazama kada ekonomija prolazi i kroz periode izrazitijeg razvoja.raznolikiji i međuzavisnij. e)mjere protiv monopolizacije.daje pogresne signale. Kapital se najcesce pojavljuju i sire nerentabilnim granama privrede. Politikom kamatne stope.odnosno odliv novcanog kapitala privredi kao cijelini ili iz pojedinih njenih sektora.direktna poslijedica nedovoljne obavjestenosti je ograniecna mogucnost subjekata da traze najbolja eko. b)regulisanje cijena. f)vidovi planiranja itd.odnosno vidovi drzavne potrosnje su:a)drzavne investicije b)transferni rashodi c)rashodi za obrazovanje i nauku d)izdaci za administraciju. raspoređuje dohodak na pogresan nacin.a koje pri tome najcesce imaju kljucni znacaj za privredu kao cijelinu. Ovi zadaci ostaju trajna prepokupacija drzavne ekon. -c)sirenje monopola i suzavanje konkurencije: neophodna je uloga drzave radi otklanjanja negativnih dejstava ovi zakonitih procesa. Sistem investicionih dozvola mnoge drzave nastoje da regulisu ravnomjeran kapital po regionima i grana u okvirima drzave(teritorijalnim-regionalni aspekt razvoja). stetna. -f)trzisni mehanizam rezultira nepravicnom raspodjelom dohotka: trzisna raspodjela je drustveno neprihvatljiva i eko.taj zadatak se svodi na rjesavanje problema usklađivanja obima i strukture proizvodnje sa nivoom strukturom platezno sposobne potraznje.Drzava je ovdje upravo u tome da taj tzv.u grama u kojima su kapaciteti zastarijeli i stoga iskazuju krupna sredstva za rekonstrukciju i modernizaciju. njihovim snizavanjem ili podizanjem drzava regulise priliv.uticalo je vise faktora: uocena je potreba za sto potpunijim pracenjem ukupnih ekonomskih tokova u zemlji.

visok nivo bruto proizvoda podrazumjeva visoku stopu štednje i obrnuto. razvoja u razvijenim zemljama .napretkom savremene makroekonomske analize i njene prakticne primjene(drustveno racunovodstvo i dr. U okviru ukupne ekon.ima 2 osnovna izvora:externi i interni. c)kroz sistem informacija i komunikacija..sa jacanjem uloge drzave u ekonomiji raste i njena objektivna odgovornost za cijenu razvoja.) 26 Finansiranje razvoja domaćom štednjom Obim domaće štednje zavisi od: -veličine bruto proizvoda po stanovniku -od stope nacionalne štednje Ova dva makroagregata se nalaze u direktnoj koleraciji. b)ogranicene mogucnosti kontrole i uticaja na reagovanje ekonomskih subjekata na aktivnosti drzave.Budžetski prihodi:porezi. 27 štednje javnih preduzeća-je veoma skromna.trzistu novca i na deviznom trzistu.politiku ekonomskih odnosa sa inostranstvom. b)na osnovu definisanih najopstijih ciljeva utvrđuje se eksplicitni .carine.Oblici javih preduzeća u razvijenim tržišnim privredama:preduzeća u većinskom vlasništvu države(željeznice.. -akumulacija je dio novostvorene vrijednosti-dohotka-nacionalnog dohotka. -Štednja preduzeća. Sektori domaće štednje su: domacinstva. ima važno mjesto i u nerazvijenim zemljama.. Drugi agregat stopa štednje je od ključnog značaja za dinamiku ekonomskog razvoja.kupovina dobara i usluga.raspodjele istog. Slabosti i nedostaci prilikom vrsenja funkcije drzave među kojima se navode: a)nedovoljna informisanost. -Štednja domaćinstva-predstavlja osnovni izvor finansiranja ekon.S obzirom na tu činjenicu logično je da se istraživanjem razlika u stopama štednje između zemalja pridaje veliki značaj i pažnja..karakteriše ih odsustvo konkurencije što je jedan od razloga što posluju manje uspješno od privatnih.preduzeća u mješovitom vlasništvu s tim da država ima kontrolu i odlučujući uticaj na poslovanje i javne korporacije u kojima predstavnici vlasti obavljaju ključne rukovodeće i preduzetničke funkcije.postojanja odgovarajućih finansijskih institucija.Faktori koji opredjeljuju veličinu štednje su:nivo raspoloživog dohotka.U relaciji kapital-akumulacija-investicije-razvoj potrebno je upozoriti na još nekoliko relevantnih odnosa i to: -uvećanje kapitala je ekonomski neophodan uslov razvoja..plate državne administracije.politiku dohotka(zarada).konzistentni i kvantitativno izrazeni ciljevi razvoja u određenim periodama.Drzava ima regulativnu ulogu i u utvrđivanju pravila ponasanja na trzistima robe i usluga.trzistu radne snage.. d)ogranicenja vezana za politicki proces odlucivanja . c)u odnosu na ciljeve utvrđuje se mjere za ostvarivanje zadataka.Budžetski rashodi:državne investicije...drzava prepusta kontrolu preduzeca slobodnom djelovanju trzista-liberalizacija. -Štednja države-formira se iz 2 izvora: 1)višak budžetskih prihoda-Kada država vodi politiku budžetskog suficita on može biti korišten za finansiranje razvoja.Najvažniji faktor je nivo tj. c)ogranicena kontrola nad drzavnom birokratijom. -dopunski izvori akumulacije:domaće banke.Sredsva ove štednje potičo po osnovu prihoda od rada.obuhvataju štednju privatnih i partnerskih preduzeća.).Sklonost štednji zavisi od: veličine nacionalnog dohotka.transferi viškovi javnih preduzeća. b)kroz sistem neđunarodnih ekonomskih odnosa.Pri korišćenju tog suficita preporučuje se njegovo plasiranje posredstvom tržišta kapitala čime se doprinosi efikasnoj alokaciji inveticionih sredstava i povećava nivo domaće štednje čime se djeluje na dinamiku ekonomskog razvoja.raspodjela dohotka. -akumulaciji kapitala pripada veće učešće u rezultatima ekonomskog razvoja u odnosu na druge faktore.razvoja su pitanja raspolaganja određenom količinom kapitala.strani krediti. -kompleks tehnoloskih promjena..trzistu kapitala. 25 FINANSIJSKI ASPEKTI EKONOMSKOG RAZVOJA Ključni finansijski aspekti ekon. .prihoda od svojine. politike drzava vodi i politiku cijena. Promjene ostvaruju se :a)kroz promjene u osnovama tehnoloskih procesa ciji najvazniji sadrzaj cine znanje i informacije..poslovna saradnja sa svijetom. preduzeca i drzava.kao i socijalnu politiku.inflacija. Planiranje se u trzisnim uslovima definise kao proces kojim se: a)utvrđuju glavni ciljevi ekonomske politike i naznacavaju prioteti.....sposobnošću njegovog uvećavanja i efikasnošću korišćenja.. Jedna od vaznijih faktora koji uticu na politiku stimulisanj domace stednje je adekvtno finansijsko okruzenje i finansijski uslovi u zemlji koji djeluju na prikupljanje i kanalisanje stednje od stedisa preko finansijskih posrednika pado preduzeca koje ce da investira. Promjene se sastoje iz dva bitna elementa: 1.smanjivanje javne –drzavne svojine i njeno transformiranje u privatnu –privatizacija i 2.politiku deviznoga kursa.veličina dohodka i njegova raspodjela.Externi obuhvata dioničarski kapital dok interni izvor se odnosi na reinvestirani profit i amortizaciju... -kapital-kapitalna dobra su rezultat akumulacije kapitala.).telekomunikacije.privatizacija i ( čuvene .

duže periode otplate.115 SAD dolara.domaće firme imaju previsoke izdatke za patente i transfer tehnoloških otkrića b.28 Vanjsko finansiranje ekonomskog razvoja Vanjsko finansiranje obuhvata sredstva koja dolaze iz inostranstva.stimulativno djeluje na konkurentnost domaćih roba u izvozu.Ovaj takozvani jaz ima dugu istorijsku prošlost.multilateralni aranžmana-najpovoljniji oblik transfera kapitala za zemlje u razvoju.Period poslije II svjetskog rata se može podjeliti u nekoliko kraćih intervala:a)period 80-tih godina(velike razlike u priraštaju produbile su jaz. .stimulativno djeluje na inovacionu aktivnost.a koja se koriste za finansiranje ubrzanog ekonomskog razvoja.zemlje prolaze fazu tranzicije. c) period 90-tih obilježen krupnim promjenama(bivše socijal.stope rasta tadašnjih socijalističkih i razvijenih kapitalističkih zemalja nisu tako se razlikovale da bi došlo do značajnijeg smanjivanja njihovih međusobnih razlika). Angažovanje strane štednje moguće je podjeliti na:privatnu stranu stednju i javnu stranu stednju.. b)srednji visi.One to čine na 2 osnovna načina:tradicionalnim stranim investicijama formi potpunog ili većinskog vlasnika nad svojim filijalama u inostranstvu i nastupom na svjetskom tržištu klasičnim izvozom.što je društveni proizvod po stanovniku niži utoliko je teže finansirati ekonomski razvoj bez zaduživanja u inostranstvu.strane direktne investicije-predstavljaju najpovoljniji oblik angažovanja strane privatne štednje u procesu finansiranja ekonomskog razvoja zemlje domaćina zahvaljujući sljedećim činjenicama:uvoz strane štednje dodatno proširuje mogućnosti investiranja..niz regionalnih banaka za razvoj.Pregled Najznačajniju karakteristiku dosadašnjeg svjetskog ekonom.Uloga tih sredstava u razvojnoj funkciji je značajna ukoliko je stepen razvijenosti neke zemlje na nižem nivou tj.Ove investicije pomažu finansiranju poslovnih aktivnosti.portfolijo investicije u smislu međunarodnog investiranja znače kupovinu stranih vrijednosnih papira(dionica... c.obveznica. -visoko učešće primarnih proizvoda i proizvoda niskog stepena obrade u izvozu. POGLAVLJE VI-SVJETSKI EKONOMSKI RAZVOJ 1.Javni kapital se javlja prvi put nakon Velike ekonomske krize (1929-1933). b)osamdesete godine karakterise neujednačena razvojna dinamika u pojedinim dijelovima svijeta..-su zajmovi koji se daju po tržišnim kamatnim stopama i ostalim komercijalnim uslovima stranim državljanima ili privatnim firmama. -skroman udio štednje stanovništva -nizak nivo primjene tehnologije.Iz aspekta izvora javni kapital se može obezbjediti na osnovu:bilateralni i multilateralni aranzmana.korištenje neadekvatne i zastarjele tehnologije.zemlje korisnice su pod jakim uticajem političkog uslovljavanja od strane zemlje povjerioca b.korisnici ovih investicija dobijaju robe i usluge boljeg kvaliteta i uz niže cijene..dok strani investitori imaju samo vrijednosne papire koji mpredstavljaju učešće u vlasništvu ili dokaze za potraživanja.To je indirektni oblik investiranja podsredstvom kojeg se plasira višak štednjeu inostranstvo. 2)javnu stranu štednju.razvijene zemlje održavaju pozitivne trendove razvoja.razvijenosti zemalja svijeta koristi nacionalni bruto proizvod po stanovniku (GNP-GNI) i pri toj osnovi izvodi sljedece klasifikacije: I GRUPA: 905 ili manje SAD dolara.investitori ovakvog kapitala imaju za cilj da otvore mogućnosti za investiranje privatnog kapitala.Najveća i najznačajnija institucija za multilateralnu pomoć je Međunarodna banka za obnovu i razvoj-svetska banka...a nakon II svjetskog rata postaje bitan izvor finansiranja ratom uništenih privreda. a..razvoja predstavljaju ogromne razlike između razvijenog i nerazvijenog dijela savremenog svijeta koje se uporno održavaju uprkos naporima kako samih nerazvijenih zemalja tako i određenim aktivnostima međunarodnih ekonomskih organizacija i institucija.bilateralnih aranžmana-ovi aranžmani imaju često vojno-političku konotaciju. a)srednji nizi-906 do 3595 $. Kritike na račun transnacionalnih korporacija:čest monopolistički položaj. II GRUPA: srednji od 906 do 11..ali domaći menadžeri upravljaju firmom. 1)privatnu stranu štednju-oblici privatne štednje su: a.kao dopuna domaćoj štednji..Najznačajniji nosioci stranih direktnih stranih investicija su transnacionalne korporacije.. Koristi transnacionalnih korporacija:transferi strane štednje.država dolazi do budžetskih sredstava.roba ili tehnologija koje su najčešće u obliku poklona i koje nije neophodno vratiti ili u obliku kredita koji imaju obično niže kamatne stope.bankarski zajmovi i komercijalni krediti. Svetska banka kao pokazatelj stepena ekon.)koji su emitovani od strane domaćih deviznih subjekata. -visok udio radne snage angažovane u poljoprivredi..) Bitne karakteristike nerazvijenog dijela savremenog svijeta mogu: -visoka stopa nataliteta uz smanjenu stopu mortaliteta..podiže nivo znanja. III GRUPA: visoki GNI-11116 u vise $.. Pod stranom pomoći kao dodatni način angažovanja strane štednje podrazumjevaju se sve forme međunarodnog transfera novca. Portfolio je:skup finansijskih sredstava koje pojedinac ili predizeće posjeduje u obliku novca ili vrijednosnih papira.3596-11115$.

kao i problem ravnomjerne raspodjele dohodka između dijelova ukupnog stanovništva. -stvaranje regionalnih ekonomskih blokova..(zemlje Azije. u političkoj sferi(lične sobode. 2.postaju mnogo manje značajne zbog niza slijedećih trendova:globalizacije trendova.nešto viši nivo industrijske proizvodnje.takva privreda vodi ka podjeli rada i razmještaju potencijela koji odgovaraju zakonima tržišne privrede.Latinske Amerike) Nove industrijske zemlje-čine zemlje koje su u posljednje 2 decenije 20 vijeka postigle izvanredno dinamičan razvoj na osnovu značajnih napora u obezbjeđenju akumulacije i investicija-rezultat visoka stopa rasta i dohodka po stanovniku(Malezija.visoka produktivnost rada.) Zemlje izvoznice nafte(OPEC)-visok nivo razvoja zahvaljujući ovom energetskom izvoru.kratak životni vijek stanovništva. Uticalo je više faktora od kojih neki su: -stvaranje međunarodnih finansijskih i trgovinskih organizacija. -intenzivan razvoj svjetske trgovine .Razvoj i ubrzanje ovog procesa utemeljeno je na tri bitna momenta: -ekspanzivan rast kapaciteta u proizvodnim i uslužnim djelatnostima.stabilan politički i pravni sistem).Efekti procesa globalizacije u odnosu na ekonomski razvoj su: -univerzalnost potrošačkog društva. -jačanje značaja i moći transnacionalnih korporacija.Izrael.socijalnog. -stvaranje transnacionalnih korporacijačija ekonomska snaga je jača i bogatija od privrede mnogih zemalja u razvoju -razvoj svjetsih tržišta.porast nivoa obrazovanja).afrike.potreba komplementiranja ekonomske strukture u funkciji budućeg razvoja. 30 Integracija-predstavljaju integracioni procesi.. -tehnološkom dimenzijom globalizacije. aktivnosti na globalnom nivou.Japan.Irska. Ocjene i upozorenja budućeg toka integracije: -osnovna ideja vodilja se sastoji u stvaranju maksimalno liberalne tržišne privrede.naročito 60-tih godina 20 vj. -drugi momenat je odnos integracija i optimalna društvena podjela rada -treći momenat na koji treba ukazati je diskriminacioni karakter integracija. Tri karakteristike:GLOBALIZACIJA-INTERGRACIJA-TRANZICIJA 29 Globalzacija bi se mogla definisati kao proces ekonomskog .organizacija i institucija. -naglašenim trendom liberalizacije u tokovime svjetske privrede.a te zakonitosti vode ka neravnomjernosti u ekonomskom razvoju.većina stanovništva se bavi poljoprivredom.oskudica kapitala.USA.zemlje Zapadne Evrope.) Visoko razvijene zemlje-Zajedničke karakteristike ovih zemalja su:u ekon.Integracija znači spajanje pojedinačnih privreda više zemalja u jednu potpuniju međunarodnu cjelinu te predstavlja jednu originalnu istorijsku pojavu koja započinje već nakon II svjet..Integracioni procesi su u svojoj osnovi jedna progresivna istorijska pojava.Teoretičari prvi plan globalzacije definišu kao „najvišu formu internacionalizovane ekon.značajnim industrijskim sektorom proizvodnje i razvijenom ali zastarjelom infrastrukturom.tj. .Sagledavajući te opasnosti formirala su se nadnacionalna tijela i organizacije kako bi se pomoću njih uticalo na što ravnomjerniji razvitak.rastućeg značaja transnacionalnih korporacija. -povećanje značaja finansijskog kapitala.. (Kanada.Tajvan..kulturnog i političkog djelovanja koji prelazi granice samostalnih država.skladnu podjelu rada i prevenciju konjukturnih poremećaja.sferi(visok kapital uložen u opremu.slabe političke institucije.procesi ekonomske integracije više zemalja određenog područja.. -povećanje investicija u informatiku i komunikacije.demokratija. Tranzicijske zemlje-ove zemlje u najvećem broju slučajeva raspolažu solidnim nivoom obrazovanja stanovništva. aktivnosti što predstavlja širenje ekono.Glabalizacija ekonomije označava proces u kojem državne i nacionalne granice.višestranački politički sistem).rata.zdravstvena zaštits.Najveći broj takvih zemalja se nalazi u Africi.globalzacije kancelarijskog poslovanja i globalizacije turizma. Razvoj globalizacije i u perspektivi ostaje najznačajnije obilježje toka svjetske privrede.uz politička i kulturna prilagođavanja koja prate tu ekspanziju“.kvalifikovane radne snage.. Na globalizaciju svjetske privrede. u socijalnoj sferi(briga za siromašne.One se i stvaraju radi zaštite i favoriziranja njenih unutrašnjih snaga te kao takve vode ka diskriminaciji prema onima koji su van njenog obuhvata. Zemlje u razvoju-po mnogim pokazateljima zemlje ove grupe se približavaju ili su na nivou prve grupe ali ostvaruju izvjestan razvoj:rast dohodka po stanovniku.Grupisanje i definisanje karakteristika zemalja savremenog svijeta: Nerazvijene zemlje-karakteristiše ih najniži dohodak po stanovniku u svijetu.globalnih direktnih stranih investicija.

cijene) -efikasnost države(84 kriterija svrstanih u 5 podoblasti:1.sličnih ili komplementarnih ekon.menadžment. -produktivna imitacija.5.uključenost u međunarodnu ekonomiju.institucionalna bankarska struktura.fiskalna politika. aktivnosti s ciljem poslovnih transakcija.4.dijelova. 5)-razvijenost infrastrukture 6)-nivo razvijenosti menadžmenta.finansijskih subjekata.4. -brzo reagovanje na stalno promjenjive vanjske uslove..dalekovidnost menadžmenta.komunikacije i saradnje.3.opreme) -strategija.2.Švajcarska.veličina privrede.javne finansije.31 Tranzicija-Bitan momenat koji karakteriše savremenu svjetsku privredu je proces intenzivnih političkih i ekonomskih promjena kroz koje prolazi značajan dio savremenog svijeta.a koji se uobičajeno zove tranzicija.dohodak po stanovniku. -stvaranje pravnog okvira i ambijenta za aktivnosti privatnog sektora -uspostavljanje odnosa liberalizacije unutar ekonomske sfere -reformisana uloga države 6 zapovjesti za male zemlje koje prate savremene svjetske razvojne trendove: -integrisanje u regionalne asocijacije.kreiran u namjeri da se ocjeni sposobost pojedinih nacionalnih ekonomija da postignu održivi ekonomski rast i razvoj u srednjeročnom periodu.5.3. Svjetski ekonomski forum je organizator brojnih zapaženih ekonomskih i političkih skupova.2.razvijanje spoznaje o prednostima malih. 3)zemlje pokrenute inovacijama-mogućnosti zemalja da održe dostignuti nivo jeste inovativnost u proizvodnim procesima 8 oblasti u koje se grupišu faktori konkurentnosti: 1)-ekonomski potencijal privrede.uklapanje u procese globalizacije) -infrastruktura(obuhvata 74 kriterija i dijeli se na 5 podoblasti:1.4 osnovne konkurentske determinante po Porteru „Dijamant nacionalnih prednosti“ -faktori prizvodnje(raspoloživost ovim faktorima nije sama po sebi dovoljna za visoku međunarodnu prednost već je bitno da se oni efikasno koriste uz korištenje najsavremenije tehnologije) -uslovi potražnje(utiče na unapređenje poslovanja i inovativnosti preduzeća) -nivo razvijenosti povezanih i pratećih sektora(važno je imati međunarodno konkurentne dobavljače sirovina. 7)-razvijenost nauke i tehnologije 8)-kvalitet stanovništva Objektivni faktori konkurentnosti: -ekonomske performanse(u 68 faktora ulazi 5 oblasti:1. -prevazilaženje kompleksa veličine.usluga.makro okviri za poslovanje. 2)zemlje pokrenute efikasnošću-trebaju započeti sa razvojem efikasnijih proizvodnih procesa i poboljšati kvalitet proizvoda.naučna infrastruktura. privrede ili pojedine firme da ostvare proporcionalno više dobitaka na svjet.struktura i rivalitet firmi. tržištu od konkurenata -sposobost da se ostvaruje dinamičan ekonomski rast u dugom periodu -sposobnost zemlje da ostvaruje visoku tekuću produktivnost.finansijsko tržište.KONKURENTNOST Predstvlja najnoviji opšteprihvaćen koncept.najpoznatiji je Svjetski ekonomski forum-održava se u Davosu. razvoj na 3 specifične faze. 4)-razvijenost finansija.te svrstava zemlje u 3 grupe u skladu sa njihovom fazom razvoja: 1)zemlje pokrenute faktorima-zemlje se nadmeću na osnovu sredstava kojim raspolažu.njen rast.doprinose konkurentnosti na stranim tržištima) Klaster-povezanost.zdravlje i ljudska sredina.finansijskih tržišta i kvalitet finan.dijeli eko.bazična infrastruktura.4.reprodukcionih materijala.uključenost u međunarodno investiranje.njeni ciljevi.tehnološka infrastruktura.kao i mogućnosti države da imaju dugoročno „zdravu“privredu. -unapređenje znanja i obrazovanja.zaposlenost.5. 2)-stepen internacionalizacije privrede. Osnovne sadržinske odrednice tranzicije: -proces privatizacije-privatiziranje najvećag broja privrednih i neprivrednih subjekata. Neke od definicija međunarodne konkurentnosti: -sposobnost nacion.(specifične strategije firmi. 3)-kvalitet vlasti i državnih institucija.vrijednosni sistem) .orjentacija na strana tržišta.3.radna snaga i prirodni resursi dok se preduzeća nadmeću na osnovu cijena i ostvarenih prodaja.3. „Index globalne konkurentnosti“ ključni sintetički pokazatelj ukupne konkurentnosti.2.2.povrat vlasništva ranijim vlasnicima..obrazovanje) -efikasnost poslovanja(obuhvaća 60 faktora i dijeli ih u 3 podoblasti:1..asimilacija i adaptacija strane tehnologije 3. -unapređenje ulaznog i izlaznog toka direktnih stranih investicija.komponenti.

razvijati agresivnost na stranim tržištimai atraktivnost zemlje za direktne strane investicije. . od hijerarhijske ka mrežnoj organizaciji.stvoriti stabilno i predvidivo pravno okruženje.Trendovi budućnosti -Osnovne karakteristike razvoja u prvoj polovini 20 vj.promovisati privatnu štednju i domaće investicije. -Don Tapskot naglašava nove ekonomske realnosti zasnovane na: znanju.3. godinu: Eliminirati disparitete u pogledu gendera u osnovnom i srednjem obrazovanju(željeno).smanjenje mortaliteta djece. integraciji. -Krajem 20 vj.stvoriti fleksibilnu i elastičnu privrednu strukturu. 5. Promovirati jednakost u pogledu gendera i osnažiti žene Cilj za 2005. 2.očuvati socijalnu strukturu otklanjanjem dispariteta plata i jačanjem srednje klase. Po američkom naučniku J. razvije se tržišni socijalizam. virtualizaciji.produktivnosti i poreza. godinu: Smanjiti za dvije trećine broj žena koje umiru pri porodu.od centralizacije ka decentalizaciji.bolestima.7. godinu: Osigurati da svi dječaci i djevojčice završe osnovnu školu.od institucija ka samopomoci.4. globalizacija stila života. trijumf individualnosti i personalnosti. privatizacije države „blagostanja“. region Pacifika postaje ekonomski centar svijeta. od vlade kontrolisanih ka tržišno vođenim.unaprijediti jednakost spolova i jačanje pozicije žena.brzinu i transparentnost u državnoj administraciji. od sela ka supergradovima. neposrednosti . Milenijski razvojni ciljevi: Teme i dometi 1.malarijom i dr.globalizaciji.6.forsirati kvalitet. uspon vrijednosti etičnosti. godinu: Eliminirati disparitete u pogledu gendera na svim nivoima. od klasične ka viskoj tehnologiji.9.32 10 zlatnih pravila kojih se zemlja mora pridržavati da bi njena privreda bila i ostala konkurentna: 1. 4. od ili-ili visekratnim opcijama.od Zapada ka Istoku.investirati u tradicionalnu i tehnološku infrastrukturu. 33 Milenijski ciljevi su:iskorijeniti extremno siromaštvo i glad.5. nastupa vijek biologije.2. inovacijama.obezbjediti opšte obrazovanje.uskladiti privredu sa okruženjem i globalizacijom u cilju obezbjeđenja trajnog stvaranja bogatstva i zaštite vrijednosnog sistema koji građani žele. ka visokim tehnologijama.unaprijeđenja zdravlja majki. ukidanje posredovanja. od izvozno ka potrošački vođenim. Postići univerzalno osnovno obrazovanje Cilj za 2015.8. 3. Cilj za 2015.maximalno investirati u obrazovanje. godinu: Smanjiti za dvije trećine stopu smrtnosti djece ispod 5 godina. porast uloge žene u politici i biznisu. neskladu. Poboljšati zdravlje majki Cilj za 2015. 4. odgovornosti. konvergenciji. Ukinuti krajnje siromaštvo i glad Cilj za 2015. od dominacije muškaraca ka usponu žena. od zapadnog utjecaja ka azijskom putu.održati optimalne odnose između nivoa nadnica.isti autor je osmislio 10 novih megatrendova:ekonomski prosperitet je planetarni fenomen. od nacionalnih ka globalnim ekonomiji. -Po istom autoru „8 azijskih megatrendova“:od nacionalnih država ka umreženim.Naisbitt-u: Od industrijskog ka informatičkom društvu.10. Smanjiti smrtnost djece Cilj za 2015. godinu: Prepoloviti broj ljudi koji žive s manje od 1 dolara dnevno i ljudi koji gladuju.od Sjevera ka Jugu. molekularizacija.obezbjediti održivost životne sredine i okoline. umjetnost zamjenjuje sport.borba sa HIV.razviti globalno partnerstvo u cilju razvoja.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful