ΒΑΓΓΕΛΗ

ΧΑΤΖΗΑΓΓΚΛΗ

ΒΑΓΓΕΛΗΣ
ΚΤΙΣΤΑΚΗΣ
Ο Α Ν Τ Ι Φ Α Σ Ι Σ Τ Α Σ Λ Α Ϊ Κ Ο Σ ΑΓΩΝΙΣΤΗΣ
ΚΑΙ Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ

IÏTOPIKH ΜΕΛΕΤΗ

ΧΑΝΙΑ

1964

Β Α Γ ΙΈ Δ Η

Χ Α Τ Ζ Η Α Γ Γ Κ Δ .Η

ΒΑΓΓΕΛΗΣ
Κ ΤΙΣΤΑ Κ Η Σ
Ο Α Ν Τ Ι Φ Α Σ Ι Σ Τ Α Σ Λ Α Ϊ Κ Ο Σ Α Γ Ω ΝΙ Σ Τ ΗΣ
Κ Α Ι Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ

I) ΤΟΡΙΚΙΙ ΜΕΛΕΤΗ

ΧΑΝΙΑ

1964

Τ ιμ ή σ* Εκείνο υ ς π ο ύ σ τ ή ζω ή -των
ώ ρ ισ α ν κ α ί

φ υ λ ά /ο υ ν θ ερ μ ό τ τύ λ ε*

Κ. ΚΑΒΑΦΗΣ

20

ΧΡΟΝΙΑ
ΑΠΟ

ΤΗΝ
ΕΚΤΕΛΕΣΗ
ΤΟΥ
16ΙΟΥΝΗ1944

€Πρώτο καθήκον του Ιστορικού είναι νά
άναζητεί τήν άλήβεια μί ^tîopc :α! ^τπμονή»
ΘΟΥΚΙΔ1ΔΗΣ

Νά λ ε ί π ε ι ς ,
δέν c l v a i τ ίπ ο τ α và λ ε ί π ε ι ς ,

βν 2χει$ λείψ ει γ ιά δ ,τ ι πρέπ-ει
β ά σ σ ι γ ι α π ά ν τα μέσα σ ’ όλα έκεΐνα

πού γ ι* αυτά 2 χ ε ιç λ είψ ει,
θά σσι y ià πάντα

μέσα σ ’ δλο τόν κόσμο...
ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ

...Γ ια τ ί έμεΤ$, κι &S περάοαν καιροί, την ιερή σ α ς τή σ τ ά χ τ η
βχι. δέν τή σκορπίσαμε έμ€ΐ$ νά χαθεϊ στους άνέμους...
Σ τΙς ζεστές μας τΙς χούφτες γερά τήν κρατήσαμε π ά ντα
καί τήν είχαμε στΙ$ φυλακές, στή δουλειά, στούς πολέμου*,
ο ά θυμίαμα καί σά φ υλαχτό καί μαζί σά σημαία...
θ . ΠΙΕΡΙΔΗΣ

Θ Ε Ρ Μ Η

Π Α Ρ Α Κ Λ Η Σ Η

Ή μελέτη αυτή, πού δίνεται στή δημοσιότητα σά μιά συμ-*
βολή στήν Ιστορία τη ς πάλης τοϋ ‘Ελληνικού λαού κατά τοΟ φ α —
σισμοΟ καί τοΟ πολέμου, είναι μια Αρχή- Τά ντοκουμ έντα π ο ύ τ ^
συνθέτουν είναι αυθεντικά, δέν είναι δυνατόν όμως νά ε ίν α ι πλήρη,
Ό σ υ γγρ α φ έα ς παρακαλεϊ θερμά δσους γνώ ρισ αν άπό κον­
τ ά τόν ήρωα λαϊκό άγωνισΓή κι* ?χουν νά διηγηθοΰν χαρα>«τηριστικά σ το ιχεία άπό τή ζω ή του, ή €χουν φ ω τ ο γ ρ α φ ίε ς , χειρόγρα­
φ α ή σημειώσεις του, νά έ τι κοινών ήσουν μ α ζύ του γ ιά τήν ό λ ο •χλήρ ω ση τ η ς μ<ελέτης t o u .

1.

ΧΑΝΙΑ 1S30
« Ή άρετή λ ά μ π ε ι κι
ύ σ τ ερ α ά :π ό τ ό θάνατο»
Ε Υ Ρ Υ Π ΙΔ Η Σ

Σά βόμβα έσκασε ατά Χανιά τό συνταρακτικό νέο, πού
μέσα σέ λίγες μέρες κυκλοφόρησε άττό στόμα cà στόμα καί
«ραίνοντανάπίστευτς: cO Βαγγέλης κομμουνιστής».... Πραγμα
τικά Απίστευτο νέο γιά τή μικρή συντηρητική κοινωνία τών
Χανιών τοϋ 1930. Πρώτος-πρώτος άναστατώθηκε ό γέρο—
ΚτιστάκηΓ, 6 ττοτέρας του. Ό το ν ττ^Ιν πέντε χρόνια τόν
κατευόδωνε στό λιμάνι καί τόν άποχοτρ^τοΟσε, ή *ύχή καί
τό δνε.ρό του ήταν νά γυρίσει άττό τΐ,ν Εύρώ-πη ένας καλός
tn ιστήμονος οίκοντμολόγος, νά στοθ*Ι στό πλευρό του, στνιλοβάτης τής έτοιρίας «Ιωάννης Κτιστάκης» τής πρώτης φίρ­
μας ξυλείας καί είδών οΙκοδομης στήν Κρήτη. Κσμμία όμφιβολία tèv είχε ό μπάρπα-Γιάννης πώς 6 Βαγγέλης του, πρώ­
τος πάντα μαθητΥ,ς σ ' όλες τΙς τάξεις του γυμνασίου, μέ εύρύτερη μόρφωση, ένδισφ/ροντα καί άνηουχίες, τό ποιδί του
πού δέν τόν πίκρονε πο^έ καί άκτινοβολοϋσε άπό πολύ μι­
κρός γιά τ^,ν εύφυία καί τά προσωπικά του χαρίσματα, θά
τόν έβγαζε κοί πάλι άσπροπρόσωττο κοί Θά τόν άνακούφιζε
<ττά γερατειά του άπό τό β£ρος μιδς έπιχείρησης, πού είχε
δεχθή συντριπτικά χτυπήματα άπό έπαιοστόοεις καί άντιξοότητες μιάς άνώμαλης Αποχής κοί Ιδιαίτερα άπό τήν τελευ­
ταία μεγάλη οίκονομική κρίση. Άκουγε κι* αύτάς τά νέα γ ιά
τό Βαγγέλη του κοί δέν πίστευε στ’ ούτιά του, μέχρι πού
πήρε τήν άπόφοοη καί τόν ρώτησε μιά μέρα πού βρέθηκαν
μόνοι ατό γραφείο:
—Είναι άληθεια, παιδί μου, αυτά πού λένε γιά σένα;
Πολύ σέ κουβεντιάζουνε...
—Καί τΐ λένε, πατέρα;
—Δουλειά δέν £χει Ô κόσμος καί σ* ?βσλε στό στόμα
του... "Εσύ κομμουνιστής;... Τήν άλήθεια θέλω παιδί μου...
Ά π ό κείνη τή στιγμή άρχισε ή προσπάθεια του Βαγ­
γέλη νά φωτίσει πρώτα τούς δικούς του. Πολύμοχθη προοπάθεισ, Ατέλειωτες συζητήσεις στό οπίτι, στόγροφείο, άκό13

μα καί στίς ώρες τοΟ φτγητου, τής δουλειάς. Ό γέρος, ή μη«
τέρα του, τ ' άδέρρια του, ο! συγγενείς, γιά ώρες πολλές φ »
pè> κρέμονταν άπό τά χείλη του. Ή ταν τόσο γλυκομίλητος,
τόσο εύγενικός, τόσο πειστικός. Ποτέ δέν άνέβαζβ τόν τόνο
τής φωνής του. Τά έπιχειρήματά του άτράνταχτα.
—Σωστά τά λές, μωρέ Βα/γέλη, του άπαντοϋσι πολλές
φορές ό yêpoç. Ό λ α καλά... Ό κόσμος δέν είναι καλοφηα-*
γμένος. Τ* άγαθά του θεού, δέν είναι μοιρασμένα κατά πώ$
πρέπει. Πείνα, δυστυχία, πόλεμοι... Όμως ΐντα μπορείς νά κά«·
μεις του λόγου σου; Ένας είσαι...
Ό γέρο Κτιστάκης παλιός κι* αύτός άγωνιστής τή$
σκλαβωμένης Κρήτης, μέ τό γκραδάκι στόχέρι στίς τελευταίες
êrtαναστάσεις του 1889 καί τοΟ 1897 πού όδήγησαν αττή»
Κρητική Πολιτεία καί ύστερα στήν ένωση μέ τήν Ελλάδα, èîθουσιάζονταν νά βλέπει στό βλαστό του τήν ένσάρκωση τά*
ίδιων του των Ιδανικών γιά Λευτεριά καί Δικαιοσύνη. Mè
κρυφό καμάρι 2βλεπε τό παιδί του ν* ά<ολουθ£Ϊ τήν άγο»νισ τίιή παράδοση τής δικής του γενιάς. Χαίρονταν τή ζωντά­
νια του, τΙς Ιδέες του, τήν πνοή του. 'Ακόμα καί στά ζητή*
ματα που δέ^ τά §<ρτανε τό μυαλό του, δέ μπορούσε νά π π
στέψει ττώ; ό Βαγγέλης είχε άδικο. Ή ταν τόσο σίγουρος γ ι“
αύτόν. Τόν άγαπουσε τόσο πολύ. 'Από τήν άλλη, είχε τή»
άνησυχία του γονιού πού βλέπει τό σπλάχνο του νά σηκώ*
νει τό σταυρό του μαρτυρίου γιά τή σωτηρία τής άν6ροόιτ6«
τητας. Τό 15ιώνυμο γιά τήν «προστασία τοΟ κρατουντος κοι­
νωνικού καθεστώτος», μόλις είχε ψηφιστεί. "Εκατοντάδες κομ­
μουνιστές βρίσκονταν στίς φυλακές καί στά ξερονήσια τής 'Α­
νάφης, τής Φολέγανδρου, τής Γαύδου, του "Αη-Στράτη. Tè
κλίμα του άντικο^μου^ιστικοΟ διωγμού, που ήταν διάχυτο, 11·*
φτάνε κΓ ώς αυτόν. Προσπαθούσε νά τόν συγκρατήσιι. Ό
τταλιός άγωνιστής πάλευε με τόν πατέρα.
—Σωστά τά λές, παιδί μου, μά Ιντα μπορεϊς νά κάμεις;"Ένας είσαι..
“Ομως ό Βαγγέλης δέν ήταν ε;ας. Καί πρίν ά π ' αυτό»
υπήρχαν μερικοί κομμουνιστές στά Χανιά, μετρημένοι στά δά­
χτυλα. 'Εργάτες, άγρότες, έπαγγελματίες, σπουδαστές. ΠρΛt o i αύτοί άνατάραξαν τό τέλμα πού είχε δημιουργήσει στή*
κοινωνία τών Χανιών ό βενιζελισμός, ή λατρεία στό πρόσο»πο του Βενιζέλου, ή τυφλή υποταγή στό μεγάλο Χανιώτη
πολιτικό άρχηγό. Ή ταν δακτυλοδειχτούμενοι, Απομονωμένοι
άπό τή μεγάλη μάζα, ή δραστηριότητά τους περιορίζονται
στό διάβασμα του «Ριζοσπάστη* καί σέ συζητήσεις στά
καφενεία καί στόν τόπο τής δουλειάς τους. Μερικοί τούς I*
14

σάν έχθρους τ ή ς κ ο ιν ω ν ία ς , π ι π ι λ ί ζ ο ν τ α ς τ ά κ η ρ ύ γ *
ματ* τ&ν έκττροσώττων τ ή ς ό λ ι / α ρ χ ί α ς y ià τ ο υ ς « ά ν α ρ χ π
koOs», to u s «έβραιοκομμουνιστές», y ià τΙς calcules ήβικ*ς ά«
ξίες» , y ià τά «Αθάνατα Ι δ ιώ δ η τής π α τ ρ ί δ ο ς , τ ή ς θ ρ η σ κ ιία *
κ α ί τ ή ς oUoyevelas», yià τό « σ λ α υ ΐκ ό κ ίνδυ νο » κ λ π . Κάμττο»
σοι, Ιδιαίτερα οΐ έργαζόμενοι, τούς Ε β λ επ α ν μέ σ υ μ τ τ ά · « « .
Ή μ6yάλη οίκονομική κρίση κ α ί ή προσπάθει* τ ή ς κυβέρνη-»
σης νά ρίξει τά β * ρ η ττ15 σ τ ίς πλάτες τοΟ λ α ο Ο , ή ά φ ό ρ η -.
τη έκμβτάλλευση τ& ν δουλευτάδων τής π ό λ η ς κ α ί το Ο χο Μ
ριου, ή πάλη τ<55ν κομμουνιστήν κ α ί ή α υ τ ο θ υ σ ία τ ο υ ς σ τ ή
διεκδίκηση τ ω ν λ α ϊκ ώ ν ζητημάτων, ήταν τ ό φ&ς π ο υ είσχο**
ροϋσε κ α ί σκόρπιζε τό σκοτάδι άπτό μ υ α λ ό τ& ν ά ν θ ρ ώ π ce*.
Πολλοί ά ν α ρ ω τ ιό ν τ α ν ά ν οΐ τ ρ α π ε ζ ίτ ε ς , οΐ μ ε /α λ ο β ιο μ ή χ α ν ο ι
κ α ί οί ι^αλοκτηαατίες, πού πρωτοστατούσαν σ τ ή δ ίω ξ η
του κομμουνισμού, ή τ α ν οΐ καλύτεροι Ικπρόσωποι τοΟ π α «
τ ρ ιω τ ισ μ ο Ο , τ ή ς θ ρ η τ κ ε ία ς , τής οίκο/ενειακής éjriaç, ή Αν 6
άΐττικ ομ μ ουνισ μ ός τους ήταν τό προπέτασμα, πού πίσω ά π '
αύτό σ κ έ π α ζ α ν τ ά Οττερκέρδη τ ο υ ς ά π ’ τ ή ν Ε κ μ ετά λ λ ευ σ η ταΟ
Ι δ ρ ω τ α τ ώ ν έρ/αζομένων.
βλεπαν

15

2.

ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ
«Προτρέπετε τούς άνθρώτιους
στήν όρετή 6χι μόνο μέ τις κα­
λές, συμβουλές μά -προπάντων
μέ τό π α ρ ά δ ε ιγμ ά ooc».

ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ

Ό Βαγγέλης μπήκε στή ζωή τών Χανιών μέ όλάνοιχ τ α πανιά. Δέν ήταν μόνο ό άριστουχος στίς νομικές καί
ircAntvës έπιστήμες τοΟ Πανεπιστημίου του Βερολίνου. ‘Η
μελάτη του δισλεχτικου καί του Ιστορικού Ολισμού, ή άφομοί«•χτη τής κοσμοθΕcopias τοΟ μαρξισμού, του είχαν άνοίξει ευ­
ρύτατους πνευματικούς όρίζοντες. Ή σκέψη του ήταν όλοκάΦαρη. 'Αγκάλιαζε δλα τά προβλήματα πού Απασχολούσαν
τήν Ανθρωπότητα καί τήν 'Ελλάδα, δέν εϊχε έρωτηματικά μέο α του. Δυό—τρεϊς ώρες τήν ήμέρα τΙς περνοθσε στό ξυλεμπο­
ρικό τοΟ πατέρα του, προσπαθώντας νά ίου δώσει πνοή. ΤΙς
όλλες τις περνούσε μέ τΙς μελέτες του καί τή δημοσιογροφία
f\ μέ τους συντρόφους ίου, μέ πολιούς συμμαθητές καί γνώ­
ριμους, μέ τούς έργοζόμενους. Μέ τό χαρακτηριστικό του Α­
νοιχτό, λεβέντικο βόδισμο, μέ τό χαμόγελο τής αίσιοδοξίας
<rrô πρόσωπο, αλωνίζει τά Χανιά. 'Απλός όπως είναι, κατα­
δεκτικός, ευγενικός, καλωσυιδτος, μ* ένα βλέμα πού χαϊδεύει
μέ άγάιτη τούς Ανθρώπους, καταχτά τΙς κορδιές τών συμττοΤατών του.
Ιδιαίτερη φιλία τόν συνδέει μέ τούς παλιούς ουμμαθη*
τές του Γιώργο Τσπήλο καί Παναγιώτη Kcpvôpo, διωγμέ­
νους άπό τό Πανεπιστήμιο ύστερα άπό τή μεγάλη φοιτητι­
κή Απεργία τοϋ 1929, μέ τό γεωπόνο Νίκο Μαριακάκη-κΓ
οΐ τρεϊς του* έθνομάρτυρες τώρα στό βωμό τής πατρίδας. Μα£1 μέ τούς Αλλους συντρόφους του τής κομματικής όργάνωοης τών Χανιών, καταστρώνουν τά σχέδιά τους, δουλεύουν
Ακούραστα μέ όλη τή φλόγα τής νιότης τους γιά νά κάνουν
ττραγματικότητα τά ώραϊα τους όνειρα. Ό σπόρος πςύ ρί­
χνουν πέφτει σέ γόνιμο Εδαφος. Ή κομματική όργάνωση ξε­
περνά σιγό—σιγά τό στάδιο τής παιδικής της ήλικίας, άττλώ*ιται στήν πόλη καί στήν ύπαιθρο, περνά άπό τή συζήτηση
14

στήν πράξη. Δεκαπέντβ κομμουνιστικοί πυρήνες 'όργανώνουν
ccd κοθοδηγοΟν τούς άγώνβς τών Εργαζομένων y ιά τή διεκδί­
κηση τών αΐτημάτων τους.
Ό Βαγγέλης μιλοϋσβ ταχτικά ατούς συντρόφους του
πάνω σέ φλέγοντα ζητήματα τοΟ μαρξισμού. 'Αξέχαστη θά
τούς μιίνβι ή Αμιλία του γιά τή σχέση πού ύπάρχει άνάμεσα
ή θεωρία καί στήν πράξη. Τούς είπε ττώς ή θεοτρία είναι ό
προβολέας πού φωτίζει τό δρόμο τών κομμουνιστών γιά τή
σωστή Αντιμετώπιση τών προβλημάτων πςύ βάζει μπροστά
τους ή ζωή.
θεωρία καί υράξη είναι τά ποδάρια τοΟ κομμουνιστή.
Χωρίς πόδια δΕν μπορεί νά περπατήσει, μέ τό êva μόνο θά
rivai κουτσός, θά πέσει νά τσακιστεί...
*Η «θεματική όργάνωση τών Χανιών ρίχνεται στή δου­
λειά γιά τή συνδικαλιστική όργάνωση τών Εργαζομένων, τή
μοζικοττοίηση τών σωματείων, τΙς κινητοποιήσεις τους. Ό ργανώνοντ αι οΐ Επαγγελματίες, οΐ βιοτέχνες, οϊ έμποροι, οΐ
Αγρότες, οϊ νέοι. Στά Χανιά Ιδρύεται ή «"Ειωσις Διανοούμενης
Νεολοίος». Μέ Εκκλησή της κολεϊ όλους τούς νέους τής Ελ­
λάδας νά τήν Ακολουθήσουν. Ό τοπικός τύπος Ενθαρρύνει
τήν κίνησή τους:... «Νέοι Εμπρός. Υψώσατε τήν ςωνήν σας.
Σεϊς Εχετε τάν πρώτον λόγον·...», γράφει ή «Ν. Εποχή».
"Ε κκλησή τή ς Ένώσεως Διανοούμενης Νεολαίας
Π ρ 6ς
Τήν Διανοουμένων Νεολαίαw της *Ελλάδος·

Επάδελφ*οι,
Πριν άτο εξη και πόνω μήνες ιδρύσαμε στα Χανιά τήν
"Ενωση *Διανοουμ*νης Ν to?·αίας». Μέλη της cUai ot απόφοιτοι
μέσων σχολών και φοιιη t o i το£» Πανεπιστημίου. Σκοπός μας εΖναι νά εξυπηρετούμε τ α ζωτικά μας συμφέροντα βρίσκοντας
êovAcià στα c νεργα μέλη τοΰ Σωματείου μας, και τέτοια ι\ναι
ψ* περισσότερα. Παράλληλα μ ί τή δράση μας για τήν έξυπηρέτηση τ&ν ζωτικών μας συμφερόντωνt έχομε στο σκοττό τοΰ
Εωματεέου μας κσι τήν άνάπτυξιν τή ς διανοητικής κίνησης μ έ ­
σα στα μέλη μας, μ € τή διοργάιωση διαλέξεων τι Ανω σέ κοινω­
νικά θέματα, τήν Ιδρυση βιβλιοθήκης, τήν οργάνωση έκδρομ&ν κλπ ....
Συνάδελφοι,
' Η αρχή αύτή πού &όθηκ* άπό τούς νέους τών Χανιών 9
δεν άμφι βάλλομε πώς θά σας βρει όλους συμφώνους, άφο€ όλοι
mas σχεδόν βρίσκεσθε σ τή 8ικη μας κατάσταση. Φέρτε στ6 μυα­
17

λό σας r<i όνειρα πού κάνατε, μαθητές άκόμα, καί ρίξετε μιΛ
ματιά στά χάος τής αθλιότητας πού βρίσκεσθε τώρα.
....Σε κάβε πόλη τής *Ε λλάδας πού βρίσκονται άνεργο*
νέοι διανοούμενοι μά άκόμα και Εργαζόμενοι, πρέπει νά γίνει καί
άπό μια 9Ενωση Διανοούμενης Νεολαίας, *Η δύναμη μόνο στήρ
0Ενωση βρίσκεται.






·
·
·
·
Τό Δ Σ .
Τηλ. Καμπάλιος Πρόεδρος
Ί π π . Καλογεράκης γ ρ α μ μ .
Τά μέλη: Μ. Β^αιλομανωλάκ-ης, 9Ολγα Μαραγκουδάκη, Χ ρ .
Π απαδάκης, Κων. Χαχαρίδης, Γεώργ. Ξανθουδάκης.

01 παλιοί ?μποροι τών Χανιών θυμοννται άκόμα μι&
όμιλία του στό Εμπορικό Επιμελητήριο, όπου ό ΒαγγΟίΐ\ς
t o u s έξήγησε μέ στοιχεία καί άριθμού* γιατί τά συμφέροντά
του$ slvai δεμένα μέ τά συμφέροντα το&ν άλλων έργαζομένων,
πώς γιά νά ύττάρχει κίνηση στήν ά/ορά, πρέπει οΐ έργάτ®*
νά δχουν δουλειά καί καλό μεροκάματο καί οΐ άγράτες νάττου.;ουν τά πρς ιόντα t o u s σέ καλές τιμές. Γιά πρώτη φορά et
έμποροι, οΐ βιοτέχνες, οΐ έπαγγελματίες των Χανιών έ*δηλα>*
νουν τήν άλληλε/γύη t o u s καί τήν συμπαράστασή τους στου*
Αγώνες τών έργατών καί τών άγροτών πού 6àt ά<ολουθήσουν.
Μέ Ιδιαίτερη φροντίδα όργανώνεται ή άγροτιά. Ό Βαγ­
γέλης μέ τους συντρόφους του, τρέχουν άκούραστα άπό χω ριό aè χωριό, αλωνίζουν όλο τό νομο άπό τήν Κυοωνία «ai
τόν Άποκόρωνα, μέχρι τήν Κίσαμο, τό Σέλινο καί τά Σφακιά.
ΟΙ δυσκολίες τους 6èv του> άπογοητεύουν. Πολύτιμες στάθη­
καν γ ιά τό Βαγγέλη, καί αυτή τήν περίοδο καί Αργότερα,
ο\ φιλικοί δεσμοί πού δημιούργησε τό 1932 ύπηρετώντας τή
θητεία του στό 14ο σύνταγμα ΠεζικοΟ.
Γύρω στά Χανιά ό ένας μετά τόν άλλο ξεφατρώνουν ο!
Σύλλογοι ιών άκτημόνοον καλλιεργητών καί τών Εφέδρων
πολεμιστών. Διεκδικουν τήν πλούσια γή τών ποικιλώνυμων
μοναστηριών, πού μένει σχεδόν άκαλλι^ργητη. Το ίδιο όργανώνονται σέ σωματεία καί οί έργότες γης καί ένωμένοι πα λ«^
ευν γιά τό όχτάωρο καί γιά άνθρωπινό μεροκάματο. 01 νοικοκυραίοι μπαίνουν στούς συνεταιρισμούς Ιδρύουν καί άλλου*»
άγωνίζονται γιά τή δημοκρατική λειτουργία τους, ν* άπαλλαγοΟν άπό τό θανάσιμο έναγκαλισμό τής 'Αγροτικής Τράπε­
ζας καί τοΟ Κράτους.
Ό Βαγγέλης έπαιρνε και/ούριες δυνάμεις σά βρίσκο**
ταν στά χωριά. Δέ χόρταινε νά κάνει παρέα μέ τούς δουλβυ18

τάδες τής >ητ, Ιδιαίτερα μ έ τούς π ιό γέρους, τούς άγω νιστ4$
τ ή ς λευτεριάς καί τής δημοκρατίας, ν ' àcoùei άττό π ρ ώ τ ο χέ­
ρι τΙς σ πα ρτα ρισ τές Ιστορίες τους ένάντια στούς Τούρκους,
γ ιά τΙς μ η χ α ν ο ρ ρ α φ ί ε ς τώ ν Έ /γ λ έ ζ ω ν ττού π ά ν ω άττό έκατό
χρ ό ν ια π ά σ χιζα ν νΛ βάλουν σ τό χέρι τήν Κρήτη, ή το υ λ ά ­
χισ το ν τό μεγάλο τη ς λιιαανι, τή Σο05α, καρφί σ τά μ ά τια ό­
λων τω ν δυνατώ ν ττού τιέ^σσαν ά π ό τ ή σκηνή της Ιστορία*Μέ ξεχω ριστό ένδιαφέρον ττροκαλοΰσε συζητήσεις y tà τ.'ιν -πε­
ρίοδο τοΰ Π ρΙγκηπα καί τής Κρητικής Π ολιτείας, γ ιά τ ό κί­
νημα τοΰ Θ=ρ*σου, ττού άττάλλαξε τήν Κρήτη ά π ό τήν ύ ψ η λ ή
π α ρ ο υ σ ία του καί ά π ό τήν « προσ τασ ία» τώ ν ξένων.
Σά γυρνοΰσε σ τά Χανιά, δέ σ υ γκ ρ α τιότα ν νά έκφράζβτ α ι μέ θαυμασμό y i à τούς ξωμάχους το υ κάιητου καί
μοδάρας, τήν Λ γροτ;ά τής Καήτη?, μέ τ ά ά /ν ά φιλόξενα
α ίσ θή αα τα καί τή λεβεντιά, τήν τ ιμ ιό τ η τ α καί τήν τταλικαρ ιά , τό σ ω σ τό κριτήριο γ ιά π ρ 5 σ ω τ α κ il π ρ ά γ μ α τ α , ττού
δ^ω ς γίνονταν ά /ν ώ ρ ισ τ ο ι σά μιλούσαν y i à τό Λευτέρη Βενιζέλο. Πρόφεοον τδνομά του καί κολλούσε τό στόμ α touç.
*Η ττροσωττολατρεία τους έφτανε τ ά όρια τής θεοττοίηση*.
"Ολα δσα ?<ανε ό Βενιζίλος ή τα ν καλά καμωμένα. Ό σ α π ά λ ι
δέ* ίκανε—γ ιά τήν Κρήτη δέν Οπήρχε λόγος νά κάνει τ ίπ ο τ β
μιά καί τήν ιίχε σ τό χέρ ι—τοϋ ήταν συχωρεμένα.
—Είναι ά π ίσ τευ το a û r à τ ό φαινόμενο, έλεγε σταίις φ ί­
λους τσ υ . Κοντά σ τήν τό σ η ω ρ ιμ ό τη τα , νά υ π ά ρ χ ει τέτιαι
τύ φ λ ω σ η σ τό -πρόσωπο τοΰ Βιν.ζέλου...
Συνιστοΰσε ατούς φίλους το υ νά βγαίνουν σ τά χ ω ρ ιά ,
νά ξανανιώνουν μέσα σ τό ζω ο γό νο κλίμα τής λαϊκής τταράδο-*
σης καί τής λοΐ»ής σοφίας.
Ό Β αγγέλης, στρίφοντας τό ένδιαφέρον τής κομματική*
δργά νω σ ης καί πρί>ς τήν ύ π α ιθ ρ ο , άπόδ=ιχνε π ώ ς ξέχω ρα ά ­
ττό τά άλλα του πρ ο σ ό ντα , ή τα ν προικισμένος μέ π ρ ο ο π τ ικ ή ,
είχε τήν Ικανότητα νά βλέπει μακρυά μέσα σ τό χρόνο τή »
■πορεία τώ ν Êξε^^ξι:·ωv.

19

3.
ΗΖΞΡΟΣΤΑ Σ Ί Ο Έ ΚΣΝΔΥΕΤΟ
ΤΟ Υ Φ Α Σ ΙΣΜ Ο Υ K R l ΤΟΥ ΠΟΛΕΜ Ο Υ
«Καμιά τ ά ξ η σ τ ή ν Ι σ τ ο ρ ί α δέν κ α τ έ κ τ η σ ε
τ ή ν κ υ ρ ια ρ χ ί α , χ ω ρ ί ς ν ά ά ν α δ ε ίξ ε ι τ ο ύ ς
tcoAit ik o û s
τη$ ή γ έ ι ε 5 , τ ο ύ ς π ρ ω τ ο τ τ ό ρ ου ς ^κττροσώττους τ η ς , ττοΟ ε ίν α ι Ικ α νο ί ν ά
ό ρ γ α ν ώ σ ο υ ν τ ό κίνημα κ α ί ν ά τ ό κ α θ ο δ η γ ο ύ ν »

Β. I. ΑΕΝΙΝ

Ή Ιστορία τά χυ νε τ ά βή μα τά τη ς. Τ ά γ ε γ ο ν ό τα σ τή
διεθνή σκηνή περνούν μέ κινηαατογραφ ική τ α χ ύ τ η τ α . Τ ά
π λ ο κ ά μ ια τον) φασισμού 6χσυι> ά γκ α λ ιά σ ει καί π ν ίγο υ ν τούς
λαούς σέ μιά σειρά χώ ρες. Αίμα καί δάκρυα σ τή ν ’Ιταλία, τ ή
Γερμανία, τή ν Π ο ρ το γα λ ία , τήν Ο υ γ γ α ρ ία , τ ή Ρουμανία,
τ ή ν Π ολω νία, δττου ό φασισμός είναι έξουσία. Ο ί άνθρώπινες
άξιες ττοδοττατοΟνται, ό π ο λ ιτισ μ ό ς κινδυνεύει ά π ό τή ν είσβολή τώ ν βορβόρω ν. Χιλιάδες ά νθρ ω π ο ι βασανίζονται σ ά
κτήνη γ ι ά τ ί ς Ιδέες το υς, όδηγοΟ νται σέ σ τρ α τό π εδ α συγκέν­
τ ρ ω σ η ς, θανατώ νονται χω ρίς κσμμιά κ α τη γ ο ρ ία , χω ρ ίς δίκ η ,
οίκογένβιες άπορφανίζον r a i ό ρατσισμό* άνοίγει τώ δρόμο
τ ή ς κατολήστενσ ης καί Ιξόν τά σ η ς έκατομμυρίων άνθρώ πω ν.
ΟΙ πνευματικές άξΙες κ α ί/ο ν τ α ι σ τίς πλατείες κοί ο! λάμψεις
φ ω τίζουν τΙς άγριες μορφές τώ ν κανιβάλων τοΟ φασισμού καί
τοΟ ναζισμού. ΟΙ έργαζόμενες μάζες ξεζουμίζονται μέχρι τ&
μ εδ ίύ λ ι, οί όργανώ σεις τους δια λ ύ ο ντα ι, όποιος τολμήσει νά
μιλήσει γ ι ά δικ α ιώ μ α τα καί έλευθερίες έξοντώνεται.
Μέ τό φασισμό καί τΙς προετοιμασίες τ ο ϋ πολέμου, ot
κ α π ιτα λ ισ τικ ές χώ ρες πρ οσ πα θούν νά ξεπεράσουν τήν κρίση
t o u s , έτοιμ όζονται γ ι ά μιά κα ινούρ για διανομή
το ΰ κόσμου.
Μ ιά συλλογική π ρ ο σ πά θεια νά βρουν διέξοδο, μέ τήν Παγκό»
σ μ ια οίκονομική διάσκεψη το ϋ Λονδίνου σ τά 1933, άποτυχαΙ·*
νει νά γεφυρώ σει τΙς άντιθέσεις τώ ν κ α π ιτα λ ισ τικ ώ ν χω ρ ώ ν.
*Η Α μερική καί ή ’Α γ γ λ ία , π α ρ ά τίς δικές τους άντιθέσει*
καί δυσκολίες, βοηθούν οικονομικά τ ό ΜουσολΙνι καί τ ό Χ ίτλερ νά σ τ α θ Ε ρ ο π ο ιή σ ο υ ν τ ά κα θεστώ τα το υ ς, Ακολουθώντας
τ ή ν π ο λ ιτ ικ ή το ϋ κυματοθραύστη το ϋ
κομμουνισμοί;, π ο ύ
20

Α ργότερα ΘΑ τή ν πλη ρώ σ ουν καί οΐ ίδ ιο ι π ο λ ύ Ακριβά μέ τό*
Ρ ' π α γ κ ό σ μ ιο -πόλεμο. Έ ν ώ ό κα π ιτα λισ μ ό ς Α γωνία μέσ«
σ τή ν Α ναρχία τή ς π α ρ α γ ω γ ή ς , μέσα σ τή σ π α τ ά λ η τη ς έργ®τ ικ ή ς δύναμης καί τώ ν μέσων π α ρ α γ α ^ ή ς , στίς ξέφρενες π ο ­
λεμικές δαπάνες π ο ύ ό δη γο ϋ ν σ τη ν όλοένα καί μ εγα λύτερη
Α παθλίω ση τώ ν Εργαζομένων, ο τ ή Σοβιετική Έ ν ω σ η , τή χ ώ ρ α το υ σοσιαλισμού, προχω ροΟ ν νικηφόρα στήν π ρ α γ μ α το *
π ο ίη σ η το υ δεύτερου πεντάχρονου.
Σ τά μαΟρα σ ύ ννεφ α π ο ύ άτ?χώνονται στόν αύρανό τ ή ς
Ε ύρώ πης καί πλακώ νουν τΙς καρδιές τω ν Ανθρώπων, ά λ λ α
σύννεφα σ τή ν "Α πω Α ν α το λ ή μέ τή ν έπίθεση τοΟ γ ια π ω ν έ ζικοΟ Ι μ π ε ρ ια λ ισ μ ο ύ σ τ ή Μ α ν τ ζ ο υ ρ ία , π ρ ώ τ ο σταθμό τή ς έ-«
πεκ τα τικ ή ς το υ -πολιτικές σ τή ν *ΑσΙα. Τ ό 0 ρ 6π ώ ν ι τοΟ ττολίμου μέ τ ά Α π α ίσ ια δό ντια ίο υ , κρέμεται π ά ν ω ά π ό τό κεφάλ ι τώ ν Ανθρώπων.
Οϊ κομμουνιστές κΓ όλοι οΐ δημοκράτες σ ’ δλο τόν κό­
σμο π σ λ ιύ ο υ ν Απεγνωσμένα, θυσιάζοντας καί τ ή ζ·:οή το υ ς,
γ ι ά νά σώσουν τήν ό ν θ ρ ω π ό τη τα . Κρούουν τόν *ώ οω να τοΟ
κινδύνου Ό ,ιω ς ή φωνή ·ίους δέν φτάνει πα^τοΟ. *Η π ά λ η
γ ι ά τή ν ΕΙρήνη δέ γ ίνετα ι ύπόθεση τώ ν μαζών, ό πόλεμος
φ αίνεται Α ναπόφιυκτος.
Καί σ τήν ‘Ελλάδα ή κα τά σ τα σ η εΤ^αι χα ώ δη ς. Φ 5ροι,
Ανεργία, Α κρίβαα, ό τιμ ά ρ ^ μ ο ς άνεβ^ίνει. "Η π ά λ η ά^άμεσα
»τά δυό κόμιιατα τής ό λ ιγ α ρ χ ία ς, to u s β;νιζελικ«ύς καί τού*
λαϊκούς, όξύνεται σ ί βοθαό π ο ύ φτάνει σ τή ν γ ία γκ σ τ^ ρ ικ ή Α­
π ό π ειρ α κα τά τού Βενιζέλου ά π ό τή μιά καί σ τό σ τ ρ α τ ιω τ ι­
κό πρ α ξικ ό πη μ α το υ Π λα σ τή ρα της όης το υ Μ άρτη 1933 Α­
π ό τήν Αλλη. ‘Η π ά λ η α ύτή είναι Αντανάκλαση τής ό ξύ το τ η ς οίκονομικής κρίσης. Ό Αγώνας είναι γιΑ τ ό ψ η τό: TTotè
Α π ό τ ά δυό κ α π ιτα λ ισ τικ ά σ υ γκ ρ ο τή μ α τα Θά κ α ρ π ο υ τα ι τό μδ«
γσ λ ύ τερ ο μέρος τοϋ έθνικοΰεΐσοοήαατος. Έ νώ ό λαόξ, έρ ^ ά τες.
Αγρότες μεσαία σ τρ ώ μ α τα , π α λ ίύ β υ ν γ ιά τό ό<τάω ρο καί ά»βρω πινό μεροκάματο, γ ιά τή ν κατάρ /η σ η τώ ν φόρων καί τώ *
χρ εώ ν, κατεβαίνοντας σέ σκληρούς Α περ/ιακούς Αγώνες καί
μα χη τικ έ; έκδηλώσεις, ή Κυβέρνητη υέ τήν Ανοχή τώ ν Αλ­
λω ν άστικών κομμάτων, άνοίγει τό δρό,ιο πρός τ ό φασισμό.
“Η κομματική ό ρ /ά ν ω σ η τώ ν Χαυίων π ρ ο χω ρ εί στή»
ό ^ γ ά ν ω σ η καί κα θοδήγησ η τώ ν μαζικών Αγώνων. ΟΙ έ ρ γ α ζομευοι παλεύοντας γ ιό τ ά ζη τή μ α τά τους μπορ^Ον νά κλεί­
ν ο υ ν τό δρόμο σ το φνσισμό καί στόν πόλεμο.
Ο Β ιγ γ έλ η ς Α ρθρογραφΰ σ τίς ντόπιες Êcpr^spiSeç. ΤΙ*
ε ρ ιο Ό ά τ ^ ς φορές Ανυπόγραφοι. Προσφιλή του θέματα el·*
τ ά ττρ^βλήματα τώ ν Ε ργαζομένω ν, ή έ^ότητα, ό πόλεμος
21

κ α ί δ φασισμός, ή μόρφωση το υ λσοΟ.
Σ* ένα άρθρο του σ τή «Ν . Έ ττοχή* ά σ χο λ εΐτα ι μέ τ ά
τερ ά σ τιο , ά λ υ το κοί μ ίχρι σήμερα, ττρόβλημα τή ς έκτταΐδευcrns:
Ε Κ Π Α ΙΔ Ε Υ Σ Η ΤΩ Ν Π Α ΙΔ ΙΩ Ν Τ Ο Υ Λ Α Ο Υ
. . . « Μ ο ν ά χ α ενας μ ο ρ φ ω μ έν ο ς λαός —γ ρ ά φ ε ι—μ π ο ρ ε Γ ί α €j£«t σ υ ν α ίσ θ η σ η τώ ν κ α θ η κ ό ν τω ν κ α ί τ ώ ν δ ικ α ιω μ ά τ ω ν τ ου,
ε κ π λ η ρ ο ι ε υ σ υ ν ε ίδ η τ α και χ ω ρ ίς β ία τ ά π ρ ώ τ α κ α ι να ατταιr e î
έΧ ενθερη κ α ι α π ε ρ ιό ρ ισ τ η ά σ κ η σ η τ ώ ν δεύτερω ν. Μόνο αν μ ο ρ ­
φ ω θ ε ί ό ε ρ γ α ζ ό μ ε ν ο ς λ ο ό ?, στήν π λ ε ιο φ η φ ία τ ο υ θά μ π ο ρ έ σ ε ι νά.
δ ια κ ρ ίν ε ι ποιο τον ώ φ ε λ * ΐ και τ ι τ ό ν β λ ά φ τ ε ι , π ο ιο ς θέλει τ ο σ υ μ ­
φ έ ρ ο ν τ ο ν κ α ι α γ ω ν ίζ ε τ α ι μ ε α ν ιδ ιο τέ λ ε ια γ ι * α υ τό και ποιος τ ό ν
ίξαττπΎα. α ν α ιδ έ σ τ α τ α κ α ι ζ ε ΐ ά π ό τό ν ιδ ρ ώ τ α το υ . *Ο τα ν μ π ο ~
ρ έ σ ε ι ό λα os να μ ά θ ε ι τ ο δ ίκ η ο κ α ι τ ο σ υ μ φ έρ ο ν τ ο υ θά π ά φ ε ι
νά ε ίν α ι ό ρ α γ ιά ς κ α ι τ ό π α θ η τ ικ ό ον σ τ ό ό ποΐο μόνον υ π ο χ ρ ε ώ ­
σ ε ι ς φ ο ρ τώ νο υ ν. Π ρ ο ν ο μ ιο ύ χ ο ι κ α ι α δ ικ η μ έ ν ο ι, φ ο ρ ο λ ο γ ο ύ μ ε ν ο ι
α γ ρ ί ω ς κ α ι φ ο ρ ο φ υ γ ά δ ε ς , δ ύ σ κ ο λ α θα μ π υ ρ ο ΰ ν να υ π ά ρ ξο υ ν. 4H
μ ό ρ φ α σ ι ς κ α ι τ α γ ρ ά μ μ α τ α ε ίν α ι τ α μ α γ ι κ ά κ λ ε ιδ ιά π ο ύ θά ά v c ίξε>υν σ τ ο Λ α ό δ ιά π λ α τ α τ ις κ α τ ά κ λ ε ι σ τ ε ς σ ή μ ε ρ α γ ι ' α υ τ ό ν
εΐσ ό δ ο ι ς τ ώ ν λεω φ όρω ν του ττκυ^ιατΑχου π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ ..*λ>

Σ* άλλο το υ δρθρο γράφει:
c .Κ Α Θ Α Ρ Ε Υ Ο Υ Σ Α Κ Α Ι

Δ Η Μ Ο Τ ΙΚ Η »

— « Κ α ι τ ό α π ο τ έ λ ε σ μ α ( τ η ς δ ιγ λ ω σ σ ία ς ) εΐ^α ι α υ τό π ο ύ
ξ έ ρ ο υ μ ε ολοι f i a s . Τ ά π α ιδ ιά μ α ς υ σ τ έ ρ α άττό φ ο ίτη σ τ/ 6 ε τ ώ ν
σ τ ό δ η μ ο τ ι κ ό , νά μ η ν ξα ίρουν π α ρ ά ε λ ά χ ι σ τ α π ρ ά γ μ α τ α , νά μ η
ξ έ ρ ο υ ν ο ύ τ ε ri) δ η μ ο τ ι κ ή , ο ύ τε τ ή ν κ α θ α ρ εύ ο υσ α . Γ ι α τ ί τ ό σ χ ο ­
λ ε ίο έ ρ χ ε τ α ι σε α ν τ ίθ ε σ η μ ε τ ή ζω ή κ α ι τ ή ν κο ινω νικ ή ε ξ έ λ ι ξ η
Δ ντι νά τ ις υ π ο β ο η θ ει " Ο ,τ ι δ η μ ιο υ ρ γ ε ί τό έ a τ ό χ α λ ά ε ι τ ό ά λ ­
λο. ' Έ τ σ ι ό έλλην. Λ α ό ς πού φ ο ρ ο λ ο γ ε ίτ α ι β α ρ ύ τ ε ρ η ά π ό κάθ€
ά λ λ ο λ α ό σ ε α ν τ α μ ο ιβ ή τώ ν τ ό σ ω ν θ υ σ ιώ ν το υ , ο ύ τε σ τ ο ι χ ε ι ώ ­
δ η ε κ π α ίδ ε υ σ η τ ή ς π ρ ο κ ο π ή ς δεν έ χ ε ι . <Η κα θ α ρεύ ο υσ α β ο η θ ά ε ι
τ ή ν α μ ο ρ φ ω σ ιά τ ο ϋ Λ α ό ν . " Ε τ σ ι ε ξ η γ ε ί τ α ι ε ύ κ ο λ α κ α ι ή μ η λ ύ ­
σ η τ ο υ γ λ ω σ σ ικ ο ύ ζ η τ ή μ α τ ο ς ώ ς τ ώ ρ α .»

Σέ όρθρο του σ τη ν* * Η χώ τή ς Κρήτης», γ ιά τ ή σ ημ α ­
σ ία τής Έθνι*.{\$ y i o p t f t s γ ρ ά φ ε ι: « Ο ί ε ρ γ α ζ ό μ ε ν ο ι δέν ύ π ο τ ιμ ο ν ν τ ή σ η μ α σ ί α τ ή ς 2 5 η ς Μ α ρ τ ίο υ , τ ό ή ρ ω ικ ο ξ ύ π ν η μ α τ ο ν
2 1 , π ο ύ ξ ε τίν α ξ ε το ν ξενικό ζ υ γ ό τ ο ΰ β ά ρ β α ρ ο υ κ α ι α κ τ η τ ή . . .
Ό μ ω ς τό κ ρ ά το ς π ρ ο σ π α θ ε ί μ έ τ ο ύ ς γ ιο ρ τ α σ μ ο ύ ς atÏTous- ν* άψιοοπάσει τ ή ν π ρ ο σ ο χ ή τ ο ν λα οΰ ά π ο τ η ν ε κ μ ε τ ά λ λ ε υ σ η και τ ή ν
α α θ λ ίω ο η πο ύ έχουν φ τ ά σ ε ι σ τ ό α π ρ ο χ ώ ρ η τ ο ... ν* ά δ ν ν α τίσ ο υ *■
22

τη ν ά ιτίσ τα σ ή το υ , για α κόμ α μ ίγ α λ ύ τ ιρ η κα τα λή σ τ* νσ η , ρ ίξ ι·
μ ο τ ο ΰ μ€ροκάμ<Μΐον κ α ι τ ώ ν μ ι σ θ ά » , ά ν ί β α σ μ α τίον φ ό ρ ω ν ...»

Π ροχω ρώ ντας εξηγεί γ ια τ ί οΐ

£ργαζόμενοι

δέν πρέπει

νά χ ά ν ο υ ν τόν πρ ο σ α να το λισ μ ό t o u s , άλλά νά ά γω νίζο ντα ι
y i à t ï ç οϊκονομικές τους διεκδικήσεις, y i à τά π ο λ ιτικ ά tous
δ ικ α ιώ μ α τ α κοί τ1ς έλευθερίες, y » à τή μ α το ίω σ η το υ κινδύ­

νου τ ο υ φοσισμου καί το υ πολέμου, π ο ύ καθημερινά μεγα ­
λώνει. Τό άρθρο του τό υ π ο γ ρ ά φ ει σά μέλος τή ς π ρ ο σ ω ρ ιvfis Ε π ιτ ρ ο π ή ς του Μ ετώ που 'Α ν τιφ α σ ισ τικ ή π ά λη ς. Ή έττιτρ ο π ή αυτή π ο ύ είχε συγκροτηθεί ά π ό τό Μ άρτη τοΟ
1934 άνέπτυζε π λ ο ύ σ ια δ ρ α σ τη ρ ιό τη τα κοί βρή*ε όμέριστη
ίτποσ τή ρ ιξη ά π ό τό δημοκρατικό λαό τώ ν Xavtcov. (β λ. ντο­
κ ο υ μ έ ν τ α σ τό τέλος).
Μετά λ<γες μέρες συλλσμβάνεται, ύστερα άττό έπανειλημμένες «συστάσεις» καί «προειδοποιήσεις» τής 'Α σφάλειας.
Σκοπός tcc-ç είναι νά τόν τταραπέμψουν* γ ιά π α ρ ά β α σ η το υ
Ιδιώνυμου. «"Ας μάθει ό κύριος Βαγ> έλης, π ώ ς ώς ενα σημείο
μπορει νά ττοίζει μοζύ μα<», άττοντα ό διοικητές τής 'Α σφά­
λειας σ τ^ν άδερφή του. Opocç ή το ν τέτια ή κινητοποίηση
Ύ&ν Χ α νιω ιώ ν, ά π ό έτιιτροπές ώς π ρ ο σ ω π ικ ό τη τες, π ο ύ π ή ­
ραν σβάρνα όλους τούς άρμόδιους καί άνσρμ^διους π ο λ ιτ ι­
κούς, κυβερνητικούς κ α \ δικοστικούς πσ ρ ά γο νιε$ ,
àvayκόστηκαν và τόν άπολύσ ουν. 'Ανάμεσα στΙς π ρ ο σ ω π ικ ό τη τες
•πού διομορτνρ ήθη*ον ή τα ν κοί ό π α λ ιό ς > υμνοσκ* ρχης του
Έ μ μ . Γενεράλης καί ô κ ο θ η γη τή ς το υ Μ οσχόπουλος. Καί ot
δυ ό τους τόν ά γ α π ο υ σ α ν ά π ό τ ά μοθητικα του χρ ό νια . Μαζί
μέ τόν Τ σιτήλο, τόν Κορνάρο, τό Σ πυριδά κη, ή το ν οϊ καλύ­
τεροι μαθητές, ύπο δειγμ α τικ ο ! σέ όλα. Ό τ ο ν ό Β αγγέλης
ττή γ· σ τό σ π ίτ ι το υ γυ μ να σ ιά ρ χη του νά τόν ευχα ρισ τήσ ει,
είχε μιά π ο λ ύ ω ρ η σ υζή τη σ η μαζί του. Στήν ά ρ χή ό γ έρ ο —
Γενεράλης π ρ ο σ πά θη σ ε νά τόν νουθετήσει, μά γ ρ ή γ ο ρ α έγκατέλειψε τ^.ν προσιτόθειά το υ καί κρ*μ^στηκε ά π ό τ ό λ ό γ ο
το υ , ttcù ϊτρεχε σά γ ά ρ γ α ρ ο νερό. Ό γέρος, ποτισυένος μέ
ττίς Αντιλήψεις της έπο χή ς το υ , π ρ ώ τ η φορά σ τή ζω ή το υ
ά ντιμ ετώ πιζε σ υ ζη τη τή π ο ύ bè μπορούσε νά τάν άντικρούσει. Χάΐδευε συνεχώς τ 6 μούσι το υ , τά μπέρδευα, π α ρ α δ έ­
χτη κε π ώ ς πρ έπει ιά βρεθεί τρόπ ος νά ζουν όλοι ο\ άνθρω ­
π ο ι σάν ά νθ ρ ω π ο ι, δμως δέν κατσλόβαινε γ ια τ ί Ô κομμου­
νισμός είναι ό μοναδικός δρόμος γ ιά τήν ευτυχία το υ άνθρώττου.
—Π άντα σέ είχα σ τό μυαλό μου καί σκεφτόμουν π ώ ς θά
γίνεις σοφός, το υ είπε χα ιρ ετώ ν τα ς τον. Ποτέ όμως δέν πε·
ρίμενα π ώ ς θά γίνεις κομμουνιστήν !...
23

4.

Η «ΛΕΦΤΞΡΙΑ»
j *

.

«

·

«

.

·

Λ ε υ τ ε ρ ιά , σ ά μ α ρ μ ά ρ ι ν ο ι ά γ α λ μ α ο ! ά λ λ ο ι α έ βλ έττο ον,
μέ β ι β λ ί α α τ ά χ έ ρ ι α τ τ α λ ιά κ α ί μ ο ν ά χ α β ιβ λ ία .
Μά yLà μάζ, Λ ρ υ τ ερ ιά , ο τ ή ζ ε σ τ ή ν , à u é i σμένη ά γ κ α λ ι ά σ ο «
κ α ί β ι β λ ί α π α λ ι ά κ ο υ β α λ ά ς , μά κ α ί ττλάϊ λ ο υ λ ο ύ δ ια
καί νερά δ ρ ο σ ε ρ ά κ α ί π ο υ λ ι ά καί χρυ<χές ή λ ι α χ τ ί δ ε ς
kccI ψςομί. . .Λ ε υ τ ε ρ ι ά κα ί ψ ω μ ί ο τ ή ζ ε σ τ ή ν ά γ κ α λ ι ά σ ο υ *

θ . ΠΙΕΡΙΔΗΣ

Στ1$ 27 τοΟ Μάη 1934 ό Βαγγέλης β γά ζει τή «Λευτεριά»
—όργανο tco·/ φΙλ<Λν τής άιττιφασιστικί^ κίνησης στήν Κ ρήτη.
Σ* έμττνευσμένο κύριο άρθρο c7o π ρ ό γ ρ α μ μ ά μ α ς » — καθορίζω
το ύ ς σκ ο π ο ύ ς τ η ς εφ η μ ερ ίδ α ς π ο ύ εΐνα ι ή δ ια φ ώ τισ η τ ο ΰ λαα£
γύ ρ ω άττο το πρόβΧηυια το ΰ φ α σ ισ μ ο ύ κ α ι τ ο ΰ π ο λ έμ ο υ , τ ή ν φ+~
β ερ ή α π α λ ή κ α τ ά τ ή ς α ν θ ρ ω π ό τη τα ς π ο ύ δ ια γρ ά φ ε τα ι σ τ ό τ &ρ ίζο ν τα ,
« Κ α νείς π ρ α γ μ α τ ικ ό ς α ν τ ιφ α σ ίσ τ α ς —γ ρ ά φ ε ι —δέμ μ π ο ρ ε ί
να π α ρ α δ ε χ τ ε ί π ώ ς ή ση μ ερ ινή κο ινο β ο υλευτικ ή
δημοκρατία,
π α ρ έ χ ε ι σνούς εργαζόμενους π ο λ ιτικ έ ς καί σ υ ν δ ικ α λ ισ τικ έ ς έλευ~
θερίες . Υ π ά ρ χ ο υ ν ω ιτ ο σ ο μ έσ α σ το Σ ύ ν τ α γ μ α ώ ρ σ μ ίν α δ ικ α ι­
ώ μ α τ α πού δεν μπόρεσα ν τ\ δεν π ρ ό φ τα σ α ν νά τα θίξουν <%*ο*
μ η . Κ ι αυτό μ ά ς επ ιτρ έπ ε ι να κάνονμε μ ια δ ιά κ ρ ισ η άνά'Μ σα
σ τ ή σημ ερινή κ α τ ά σ τ α σ η που δ ιέ π ε τα ι άττο ct»at σωρό φ α σ ισ τ ι­
κ ά μ έ τρ α καί τ ή ν κ α τά σ τα σ η το ΰ ά νοιχτο ΰ φ α σ ισ μ ο ύ πού 9 ' άφαιρ4·
σ ει άπό τό λαό κ α ι τό τε λ ε υ τ α ίο ιχ^ος δ ικ α ιω μ ά τω ν καί θα μ η τ α β ά λ ε ι το ύς εργαζόμενους σ& σ κ λά β ο υς π ρ α γ μ α τ ικ ο ύ ς .*

Καλεϊ τούς έργαζόμενους, Ανεξάρτητα άττ^ Ιδεολογία
καί π ο λ ιτικ ά φρο^ήμ,ατα, và έι;α>9ουν στόν Α ντιφασιστικό Α*
γςονα. Ή κομματική όργΑνοοση τΛ ν Χανίο&ν Αιτοκτα τ 6 ττρ3κ
τ ο της β?ίμα 6τταφ?}$ uè τ 5 λ α ό , y t à π ρ ώ τ η <ρ:>ρά ο! Εργαζόμενα*
βλέπουν έφηυερίδα νά π ρ ο β ά λ ει καί vàc ύιτοστηρίζβι μ α χη τι*
κά τ ά ζ η τή α α τά tous.
Π αράλληλα δημοσιογράφε! καί σ τίς δ \λ ε ς δφημβρίδβς
(Ν. Ε π ο χ ή , Βημα τοΟ ΛαοΟ, *Ηχά> τ η ΐ Κρήτην κ λ π .) μετα­
φράζει μαρξιστικά ?ργα, παίρνει μέρος σ τή ν καθημερινή κομμαΜ
τικ ή δ ρ α σ τη ρ ιό τη τα , Ανοίγει νέες ττόρτες, κόβει Α πό τό ν Λ*
ττνο το υ γ ιά νά τά β γά λ β ι πέρα. Ό σ ο περισ σότερο δουλβύαι
24

τό σ ο -π ερ ισ σ ό τερ ο βλέπει καινούργες ά νά/κες καί κενά.
Δέυ είναι καιρΐ>ς γ ι ά χ ά σ ιμ ο . Ό φ α σ ισ μ έ χτυ<τα τίς π ό ρ *
τες τής
Ε λλάδα ς. Δ ειλά — δ=ιλά κάνουν τή» έμφάνισ^
το υς ποικιλώνυμες φ α σ ισ τικ ή όργανώ σεις (Τ ρ ία ινα , Ε.Ε.Ε.
κ.λ.ττ ). Ο Ι τ ρ ιε ψ ιλ ίτ ε ς άιτειλου.» τούς Ε β ρ α ί ο ς σ τή Θεσ­
σαλονίκη. Στή» Ά 0ή«α κάνου» βάρβαρες έπιδρομές σ τό
έκλογικό κέντρο το ό ‘Ενιαίου Μ ετώ που 'Ε ρ γ α τώ ν καί
'Α γρ ο τώ ν. Ύ σ τ ε ρ α Λιτό τούς τριεψ ιλίτες κάνει Ιπ ιδρ ο μ ή %cà
ή ’Α σ φ ά λ ε ια μέ έ π ικ ε φ α λ ή ς τόν ΐ5 ιο τό» "ΕβερΓ. Τ ο Γενάρη
το υ 1934 δ ια λ ύ ε τ α ι ή Κ ο ιν ω ν κ ή Ά λ \ η λ ε γ / ύ ι - |. *'£ξέκ\ι»3 τ ο ϋ
σ κοποΰ τ η ς κ α ί ë<ave π ρ ο σ η λ υ τισ μ ό y i à τή» ά;»ατροττή τοΟ
κρατούντας koîvcovkoO κ α θ ε σ τ ώ τ ο ς » . Κι' & \ \ α σω ματεία δια-+
λ ύ ο ν τ α ι, κι* ά λ λ ο ι φ ο ιτ η τ έ ς α π ο β ά λ λ ο ντα ι γ ι ό τ ά φρονήμα-*
τ ά t o u s , Εκπαιδευτικοί κι* ά λ λ ο » δ η μ ό σ ιο ι ύιτάλληλοι (Sira·*
λ ύ ο ν τ α ι, άπί« τΙς θί-οεις τ ο υ ; , τ ά ô p y a s a τ ή ς τάξ==.α*ς κα«α->
•ποϊοΟν το ύ δημοκρατικούς π ο λ ίτες, οϊ ξένοι ά\α>νΙζουν έπεμβαίυουτας σ τά έσωτερικά μας.
Κι' ένώ ή ο λ ιγ α ρ χ ία μέ τ ή κυ^ριτησή τη ς κ α τα ρ γεί μ ιά
—μιά τΙς δηιιοκρατικές έλευ9:ρίες καί π α ρ ιβ ι^ ζ ε ι τ ό Σ ύνταγ*
μ α , ά π ό Tf|V ά \λ η γ ιο ρ τά ζε ι υ π ο κ ρ ιτικ ό μέ τελετές καί παρά*
τες τ ό δεκάχρονα τής δημοκρατίας.
ΟΙ κ ο μ ο υ νισ τές κι* όλοι οί δημοκρότε* παλεύουν νά
γ λ υ τ ώ τ α υ ν τή ν π α τ ρ ίδ α ά π 5 τ ή συμφορό το υ φ ασ ισ μ οβ.
Στην ’Αθήνα Ιδρύεται Α πό π ρ ο σ ω π ικ ό τη τες Πανελλαδική Ά»->
τ ιφ ϊσ ισ τ ικ ή Ε π ιτ ρ ο π ή γ ι ό τή ν ύπτεράσπιση τώ ν έλευθεοιών
τ ώ ν Εργαζομένων. ΆνΛμεσα σ τ ό μέλη τη ς ξεχωρίζουν έξΦχσν*
τες άνθρω ποι της έ π ^ τ ή μ η ς καί το υ πνεύματος, ό δημοσίου
γ ρ ά φ ^ς Ν ιο ς Καρβούνης, ό Κ ώ οτας Βάρναλης, ό Α ίμίλιος
Βεά<ης, ό Γιάννης *Αντωνιάδης, ή Αύρα θ ϊο δ ω ο ο π ο ύ λ ο υ , ό
Π. Σ<ουριώτης καί π ο λ λ ο ί ά \λ ο ι. Mà δ»α<ήρ-»ξή τους έιτισ η μαίναυν τ6ν κίνδυνο το υ φασισμού καί καλοΟ» τ ό λαό ν ' ά·*
γω'.ησθέϊ: « Τ ά φ α σ ι σ τ ι κ ό μ ία σ μ α , ά τ τ λ ύ ν ε τ α ι α λοέιτα... Κ α λ ο ΰ μ *
ο λ ο υ ς τ ο υ ς ε ρ γ α ζ ό μ ε ν ο υ ς , τ ι ς ό ρ γ α ν ώ ret s τωκ, ôAous τού? èAerfθ ε ρ ο ν ς κ α ί τ ί μ ι ο υ ς ά ν θ ρ ώ π ο υ ς a r à v α γ ώ ν α ε ν ά ν τ ι α σ τ ο φ & σ ι*
σ μ ο , α γ ώ ν α γ ι ά τ ο ψ ω μ ί , τ ι ς ε λ ε υ θ ε ρ ίε ?... " Α ν 8èv Ί ν τ ι $ ρ ά σ α ν μ ε γ : ρ ya. κ α ι î - m fictcricrπ κ ά , d v S φ α σ ι σ μ ο ί e π ί κ ρ α rr/aei- όλοκλτρ*
pointed,^ θά Ιχ ο υ te κ α ί ε δ 2 σ τ ρ α τ ό π ε δ α σ υ γ κ έ ν τ ρ ω σ η ς , ά θ ρ ό ες
•πολίτικες δολοφ ονίες, θ α ε χ ο υ μ * κ α ί εδώ τή δ ιά λ υ σ η όλω ν τ<3 *
* ρ γ α το ϋ π α \λ η λ '.κ ώ ν , ε π α γ γ ε λ μ α τ ικ ώ ν κ α ί ε π ισ τ η μ ο ν ικ ώ ν σ ω μ α *
T V œ Kt’,r ^ v α 7Ταγ 6ρ ενσ η κ ά θ ε π ρ ο σ π ά θ εια ς γ ι ά τή * κ α λ λ ιτ έ ρ ε υ σ η
τη ς θεσης^ τώ ν ε ρ γ α τ ώ ν τ ο ΰ χ ε ρ ιο ΰ κ α ί τ ο ΰ π ν ε ύ μ α τ ο ς , τ ή ν καπ
τ ίκ η τ ή ς γ υ ν α ίκ α ς σ& μ ι α κ α τ ά σ τ α σ η δ ο υ λεία ς, τ ή ν τ α π ε ίν α ιtrr* τ ^ ν ε π ισ τη μ ό ν ω ν σ ε ά β ο υ λ ο υ ς υ π η ρ έ τ ε ς το ΰ κ α θ ε σ τώ τα ?

25

τή ς ttifjLYfë βίας... ΧρΙος μας, χρίος σας eïvai vrx αργα.νιχ>σσνμ e
δραστήρια σ τη χώρα μας τήν πάλη κατά τοΰ φασισμόν, 7τον /cctftc μέρα και πιο ιτολν €κ8ηλ<ίν€ται άπ€ΐλητικότ€ρος ». ...
Σ τά Χ ανιά μέ μ α χη τικό όρ γα νο τή «Λίφτεριά» φ ουν-τωνει ή ά ντιφ ο σ ισ τικ ή κίνηση. Σ τό φύλλο τή ς 27 τοΰ Μ άη
193 4 δημοσιεύεται ρ επ ορτά ζ γ ιά τήν -προετοιμασία τή ς σ υ μ ­
μέτοχή* σ τό Πα\>ελλαδιχό *Α ντιφασιστικό Συιέδριο, ττού π ρ ό ­
κ ειτα ι νά συνελθεί σ τή ν Α θή να στίς 3 το υ Ίούνη. Μέχρι τ ό Τ€ είχα ν π ρ ο σ χω ρ ή σ ει καί ?βγαλαν τούς ά^τίττροσώπους το υ ς
τ ά π α ρ α κ ά τ ω Σ ω ματεία καί 'Ο ργα νώ σ εις:
'Ο Σ ύλλογος Ύ π ο δ η μ α τερ γ α τώ ν Xavfcov ή €Ν(κη» σέ
Γενική Συνέλευση τταμψηφ^Ι.
Τ ά Τ μήμα Xavtcov τής Έ ρ /α τ . βοήθειας τής ^Ελλάδας.
Ό Κρητικός Φ ιλ ο λ ο /ΐκ ό ς Σ ύλλογος σέ γενική συνέλευση
ττσμψΓ, φεΙ.
Ό Σ ύλλογος Κουρέων Ε ρ γα τώ ν Xavtcov « 'A y . 'Α ν ά ρ ­
γ υ ρ ο ι» .
ΟΙ ’Α ντιφασιστικές Ό μ ά δες Κούμ—ΚοττΙ, Ν. Χώρας,
Λάκκων Κυδωνιάς, Σ πλά ντζνα ς, Α υτοκινη τισ τώ ν ΧονΙων, 'Η ­
λεκτροτεχνιτώ ν Χανιών, Έ τ ια γ γ ε > μ α τιώ ν Χανίων, ή *Αντιφ.
•ποράτοξη το υ Σα μοτ^ίου Τ υ π ο γρ ά φ ω ν Χανίων, ή Ά ντιφ*
Ό μ ά δ α Ε ρ γ α τ ώ ν Ζ αχο ρ ο π λ α σ τώ ν , ή Ά ν τ φ. π ο ρ ά το ξ η τοΟ
Σ ω ματείου Ξ υλουργών Ο Ιίοδόμω ν ή « Ομόν©ιο». Ά ρ γ ά τ φ α
π ρ ο σ χ ώ ρ η σ α ν κοί άλλες·
Στίς ίρχέ% το υ Ίούνη συι έρχετα ι τό Συνέδριο στάν Κοκκιναρδ, π ο ρ ο τή ν ά π α γθ ρ » υ ο η τή ς 'Α στυνομίας. ’Α ντιπρό­
σ ω π ο ι όπ* όλη τήν Έ λ λ ο δ α , δια»ηρύσουν ό^όφωνα τή ν ά ττόφασή τους «.νά πλα τύ νουν τ ό ά ντιφ ασ ισ τικά καί άντιιτολρμικό μ έτω π ο κοί νά συμττεριλόβουν σ ’ ο υ ό όλους ό σ ο ι—έργ ά τ ε ς , ά γρ ό τες, έπ α γγελμ α τίες, βιοτέχνες, διανοούμενοι, y u νοίκες καί νέοι—?μεινον ώ> τ ώ ρ α όνοπΓ φ οσ ισ τοι μή νοιώθον­
τ α ς τόν κοινά κίνδυνο». 'Ανάμεσα σ τους ά ντιπ ρ ο σ ώ π ο υ ς καί
-ή 15μελής όμοδα τώ ν ά ντιφ α σ ισ τώ ν τή ς Κρήτης μέ έπικεφαλη< τό Β αγγέλη.
Σ τό φύλλο τής 17 Ίούνη δημοσιεύεται τ ό Κ α τα σ τα τι­
κά τή ς « 'Α ντιφ ασ ισ τικ ής 'Ε νω σης Κ ρήτης»—Σωματείου άνεγνω ρισμ£υου ά π ό τά Π ρωτοδικείο Χανίων. Ιδρ υτές το υ θ\
Β α γ γ έλ η ς Κ τιστάκης, Γιάννης Β ιστάκης, Κ.Α. Φ ρα γκία δά ^η ς,
Γ. Φ^-ρορόλης, Ίω ά ν . Γοιτα^άκης, Ίω ά ν . Μ περνιδάκης καί
Μ ιχ. Β οσιλομανωλά*ης.
Σ τό φύλλο τής 13 Ιο ύ λ η δημοσ δύ ετα ι ή π α ρ α κ ά τω ?<κλησ η τώ ν νέων τής 'Α ντιφ α σ ισ τικ ή ς "Ε να σ ης Κρήτης πρόξ
το ύς νέους έργάτες, ά γρ ότες, μαθητές, ά&λητές κλπ.

,

26

Α Ν Τ ΙΦ Α Σ ΙΣ Τ ΙΚ Η ΕΝ Ω ΣΙΣ Κ Ρ Η Τ Η Σ
' Ε π ι τ ρ ο π ή Π ρ ω τ ο β ο υ λ ία ς N i u v κ α τά του π ολέμ ου κ α ι τ ο ΰ
φ α σ ισ μ ο ύ .
Ε κ κ λ η σ η
Σ τ ο υ ς νέους ε ρ γ ά τ ε ς , α γ ρ ό τ ε ς , μ α θ η τ έ ς , α θ λ η τ έ ς κ λ π .
Φ ίλοι: *Α ττοτεινόμ α στ€ σ ε σάς κ α ι σά ς κ α λ ο ύ μ ε vol σ τ ρ έ *
φ ε τ ε τ ή ν π ρ ο σ ο χ ή σα ς σ ε δνό κινδύνους π ο ύ μ ά ς ά π ε ιλ ο ν ν : τ ο
φ α σ ι σ μ ό κ α ι τ cv Π ο λ ε μ ο.
i s LKOci χρ ό νια σ υ μ π λ η ρ ώ ν ο ν τ α ι α π ό τ ή ν ή μ ε ρ α π ο ύ οί
λα ο ι σνρ θηκαν ce μ ια φ ρ ι χ τ ή ό ι θ / ω π α φ α γ ή κ α ι ξ α ν ά σ ή μ ε ρ α
ο λ α τ α σ η μ ά δ ια δ ε ί χ ι ο ι ν π ώ ς ε τ ο ιμ ά ζ ε τ α ι ει α ς κ α ινο ύρ γιο ς π ό ­
λ ε μ ο ς , φ ρ ιχ τό τ ε ρ ο ς από οσονς ε ίδ ε εο·ς τ ά ρ α ή άι θρωπότης* Ά ­
κ ό μ α και σ ή μ ε ρ α ό π ό λ ε μ ο ς μ α ί ι ε τ α ι σ τ ή ν Κ ί ι α , σ τ ή ν ’Α ρ α ­
β ί α , κ α ι τ ή Ν ό τ ιο JA μ* ρ ικ ή . Δ ιο ε κ α τ ο μ μ ΐ'ρια ξ ο δ ιν ο ν τ α ι γ ι ά εν α ν α κ ρ ά τ η τ ο σ υ ν α γ ω ν ισ μ ό ε ξ ο π λ ισ μ ώ ν . "Ο λες cl α ν τ ιδ ρ α σ τ ικ έ ς
δ υ ν ά μ ε ις κ ιν η τ ο π ο ι ο ΐν τ α ι γ ι α τ ή Sit ξ α γ ω γ ή το ν .
Μ ά π ρ ώ τ α ό π * ό λο , γ ι ά τ ή δ ι ε ξ α γ ω γ ή ίο υ π ό λ ε μ ό ν , ε π ι ­
β ά λ λ ε τ α ι ό φ α σ ισ μ ό ς · Κ ά τ ω ά π ό τ ο φ α σ ισ μ ό
χάνουμε καί τά
λ ί γ α δ ι κ α ιώ μ α τ α π ο ν ό π ο χ τ ή σ α μ ε μ ε σ κ λ η ρ ο ύ ς ά γώ νες. Κ α ι
ν α τ ο ς ο φ α σ ισ μ ό ς κ ο ν τά μος'· *Ο λ ό κ λ η ρ η ή Δ ! τ ά ξ η τ ή ς 9Ε μ π ο ­
ρ ικ ή ς Η ρ α κ λ ε ί ο υ ά π ο β λ ή θ η κ ε .
—Ν έ ο ι! ε ΐν α ι καιρός νά ά ν τ ιδ ρ ά σ ο υ μ ε . Δ ε ν π ρ έ π ε ι νά α φ ή σουριε τ ό φ α σ ισ μ ό π ο ύ π ρ ο ε τ ο ιμ ά ζ ε ι τ η ν τε λ ε ία
νποδονλω σή
μ α ς ι ά μ ά ς πνίξει. Κ υ τ τ ά τ ε τ ι γ ίν ε τ α ι σ τ ή ν *Ι τ α λ ί α , σ τ ή ν Α υ ­
σ τ ρ ί α κ α ι ό π ο υ ά λ λ ο υ ε π ι κ ρ α τ ε ί ό φ α σ ισ μ ό ς . Κ ν τ ά ξ τ ε ά κ ό μ α
η ρ ο χ β ε ς τ ι β ο ύ ρ κ ο ς ξ ε σ κ ε π ά σ τ η κ ε ό τα ν μ ε η ά τ ε λ ε υ τ α ί α
ανή­
κ ο υ σ τ α γ ε γ ο ν ό τ α ε π ε σ ε ή μ ά σ κ α ά π ό μ ια όφη τ ο ν Γ ε ρ μ α ν ι κ ο ύ
Φ α σ ισ μ ό ν . Σ κ ε φ θ ή τ ε τ ι φ ρ ίκ η κ ρ ύ β ε τ α ι σ τ ις π λ εν ρ ες τ ο υ φ α σ ι­
σ μ ο ύ π ο ν δεν τ ις ε χ ε τ ε ά κ ό μ α ξεδια κρίνει. Ε ίν α ι καιρός ν* α φ η σ ο ν μ ε τ ή ν α δρά νεια , ε ίν α ι κα ιρός νά ο ρ γ α ν ώ σ ο υ μ ε τ ό ν α γ ώ ­
ν α μ α ς κ α τ ά τ ο ΰ π ο λ έ μ ο ν κ α ι τ ο ΰ φ α σ ι σ μ ου. JΕ π ι β ά λ λ ε τ α ι νά
ν α ρ ο υ μ ε μέρος σ τ ι ς τ ο π ι κ έ ς Σ υ ν δ ια σ κ έ ψ ε ις κ α τ ά τ ο ν 11ο λ έ μ ο υ
κ α ι τ ο ΰ Φ α ο ισ μ ο ΰ . Ν ά
ο τ ε ιλ ο ν μ ε ά ν τιπ ρ ο σ ώ π ο ν ς σ τ ό 'Ε θ ν ικ ό
Π α ν ε λ λ ή ν ιο 'Α ν τ ι π ο λ ε μ ι κ ό κ α ι *Α ν τ ι φ π σ ι σ τ ι κο Σ υνέδριο π ο ύ θά
γ ί ν ε ι σ τ η ν 3Α θ ή ν α κ α ι τ ο ύ ά π ’ αυτό θα ε κ λ ε γ ο ύ ν α ν τ ιπ ρ ό σ ω π ο ι
γ ι α τ ο π α γ κ ό σ μ ι ο Σ υνέδριο N e tü ν κ α τ ά τ ο ΰ Π ο λ έ μ ο ν κα.1 τ ο ΰ
Φ α σ ισ μ ο ΰ .
Κ α λ έ σ τ ε ο ν σ κ έ φ ε ι ς , σ υ ν ε λ εύ σ ε ις , σέ κάθε Σ ω μ α τ ε ί ο ^αθλτ^ε π α γ γ ε λ μ α τ ι κ ό ) , β γ ά λ τ ε α ν τ ιπ ρ ο σ ώ π ο υ ς γ<ά τ ή Σ υ ν δ ι ά σ κ ε ­
ψη (ε ν α σ τ ο ν ς π ε ν τ ε ) , γ ι ά τ ό Σ υ ν έδ ρ ιο . *Α π ό κάθε Σ ω μ α τ ε ί ο 9
ε ν ι σ χ ν ο τ ε το ν έρανο, ε ξ α ο φ α λ ι ο τ ε τα να ν λ α τ ω ν α ν τ ιπ ρ ο σ ώ π ω ν .
■Νέοι, μ π ρ ο σ τ ά σ τ ε ν ά μ ε σ ο κ ίν δ ν ιο τ ο ν π ο λ έ μ ο ν κ α ί του
27

φ α σ ισ μ ο ΰ , όττοιεσ^ήττοτε κ ι’ α ν ε ίν α ι ο ϊ ί 3 ιο λ ο γ ικ έ ς σ α β T i f t y ,
Ε ν ω θ ε ίτ ε :
Κ Α Τ Ω Ο Π Ο Λ Ε Μ Ο Σ Κ Α Ι Ο Φ Α Σ ΙΣ Μ Ο Σ
Ζ Η Τ Ω ΤΟ Α Ν Τ ΙΠ Ο Λ Ε Μ ΙΚ Ο
Κ Α Ϊ Α Ν Τ ΙΦ Α Σ ΙΣ Τ ΙΚ Ο Σ Υ Ν Ε Δ Ρ ΙΟ Ν Ε Ω Ν
Ή Έ π ι τ ρ . Π ρ ω τ ο β ο υ λ ία ς κ α τ ά τ ο ΰ π ο λ έ μ ο υ κ α ί τ ο ΰ Φ λ *·
σ ισ μ ο ΰ
Χ Α Ν ΙΩ Ν
Β α σ . Ά ν τ ω ν α κ ά κ η ; ρ ά π τ η ;, Γ . Κ ο τ ζ α μ π ά σ η ς p d a rtf t m
Ν . Λ ερ β ισ ό π ο υ λ σ ς κ α ρ ε κ \ά ς , Γ .
Φ ρ α γκ ιο υ Β ά κ η ς ο ιτου δ α οτ^ ς,
Κ . Κ οντά κη ς μ α θη τη τ. κλ π.
Η Ρ Α Κ Λ Ε ΙΟ Υ
Μ . Γ ε ρ ά σ ιμ ο ς α θ λ η τή ς , Μ . Ά ξ ι ώ τ η ς σ τ ιλ β ω τ ή ? , Γ . Μ α *
μ α λ ά κ η ς τ σ α γ κ ά ρ η ς , Ν . Μ α υ ρ ό π ο υ λο ς ζ α χ α ρ ο π λ ά σ τ η ς κΑν.
ΡΕΘΥΜ ΝΗ Σ
*Αν. θ ω μ ά ς ο ί* ο 86μ ο ς , Μ ιχ . Ζ ο υ ρ μ π ά κ η ς τ υ π ο γ ρ ά φ ο ς ,
Ν ικ . Λ ο υ ρ ω τ ά ς φ ιιτ η τ ή τ κ λ π .

Σ τό φύλλο τ η ; 27 Ιο ύ λ η δημοσιεύεται εύχα ρ ισ τή ρ < ·
xfflw φυλακισμένων κομαου«/ιστό&ι> τοΟ ΊτζεδΙν π ρ ί$ toùs &·*
ypÔTÉS το ΰ Νέον/ Xcopio3 Ά ιτ ο ο ρ ώ ν ο υ ποΟ toùj éarratAaw
δυό σακκιά ά ιτίδια καί 13 &/γούρια*, δ ϊ'χ ^ ο ίτ α ; Erart τή ν Αλ*
λ η λ ε γ γ ύ η του> πρίις το ύ ; A /to n a r k ; τ 3 ν έρ/αζομέ*:ο\>.
Σέ π ο λ λ ά φ ύλλα τ η ς ή «Λίφτβριά* δημοσιεύει δίαττί·»
χ α διαφόρω ν λαΐ<ο&ι> σ η χ ο ιιρ /SSi» τ ή ς ά ^ ρ 3 τιδ » , μ! πβριβχάμευο τ ά βϊσαυά tojs καί τήν άυησαχία tous y i i τ ά fü J iσμό καί τόν πόλεμο. Μ ΐρικά ά π ό τ ά δ ίσ τ ιχ α α ί τ ά είναι χ · *
ρ ο κ τη ρισ τικ ά :
Α Γ Ρ Ο Τ ΙΚ Η Π Ο ΙΗ Σ Η
Κ α θ η μ ερ ιν ά ε τ ο ιμ ά ζ ε τ α ι α π ’ τ η ν π λ ο υ τ ο κ ρ α τ ία
ή κ ή ρ υ ξ η τ ο ΰ φ& αισμοΟ π ο υ λ èir δ ικ τ α τ ο ρ ία .

"Ο λοι οι εργαζόμενοι πρέπει νά. κιιτηθοΟμε
γ ιά τΙς ελευθερίες μα ς πού μ ά ς καταπατούνε.
Σκεφ θή τε π ώ ς βρισκόμαστε στ&ν εικοστά αί&να
κ ι* αυτοί θε νά γυρίσουμε στο μαΰρο μεσ α ιώ να .
Γ ιά νά μ ά ς άφαιρέσουνε κάθε έλευθερία
κ α ί νά μ ά ς θανατώνουνε χω ρίς καμμιάν α ιτία .

28

Ν α μ ά ς ί * · μ β τ α λ λ € ΐ ί ο ν τ α · νά τρ ω ν το ν Ιδ ρ ω τά μ α ς
tu 9 α ς π ί φ τ ο ν μ ε ό λ ο ι. ν η ο τ ικ ο ι ε μ ε ί ς κ α ί τ ά π α δ ιά μ α ς .
θ ά μ ά ς ε κ μ ε τ α λ λ ε ύ ο ν τ α ι τό αίμα. μ α ς θα πίνουν
χ ω ρ ίς σ ε δ ικ α σ τ ή ρ ια λ ο γ α ρ ια σ μ ό να δίνουν
Κ α ι τ ό τ ε θα χ τ υ π ή σ α μ ε ο λ ο ι μ α ς τ ο κ ε φ ά λ ι
«tw s φ τ α ί ξ ο μ ε c i ίδ ιο ι κ ι 'ή ρ θ α μ ε ε ις τ έ τ ο ι ο χ ά λ ι
" Ο λ ο ι σ α ς θα τ 9 ά κ ο υ σ α τ ε τ ο ν φ α σ ισ μ ο ΰ τ α α ί σ χ η
α ισ χ ρ ό τη τες καί σκοτω μούς κ α ί τόσες βρώ μες πού εχει
9Ε μ ττρ ό ς λοιπόν μ η σ τ έ κ ο μ ε μ ε σ τ α υ ρ ω μ έ ν α χ4ρια
γ ι α τ ί θα μ ά ς χ τ υ π ή σ ο υ ν ε μ ε κ ο φ τ ε ρ ά μ α χ α ίρ ια.
Ν * Κ . Ν ιπ ια ν ό ς 9Α ντιφ α σ ίο τα ς+
f t f/ΙεφτεριάΛ} 1 9 .1 0 .7 9 3 4 ) .
?Α λλβ:
Ε ύ π ν α ε ρ γ ά τ η μ π ο υ ν τ α λ ά κι* α γ ρ ό τ η π ο ύ κ ο ιμ ά σ α ι
μ α δεν σε ε σ τ ε ι λ ’ ό θ ε έ ς δ ε ΰ λ ο ς κ lqvlcvs γ ι α ι ά σ α ι
Α ία ο θ ε ό ς ω ς S l t a i c ç ε γ ρ ε φ ε σ τ ό χ α ρ τ ί το υ
καθένα ς μ ε τ ό ν ΐδρων t c v ι ά β γ ά ζ ε ι τ ό φ ω μ ί τ ου.
Π ο ΰ π ή ρ α ν τ α δ ικ α ιώ μ α τ α , π ο υ το&ανε γ ρ α μ μ έ ν ο
να μ α σ ε τρ ώ ν ε τ ο φ ω μ ί ττ* έ χ ο μ ε δ ο νλεμ ενο .
9Α λ λ ο ίμ ο ν ο π ο ν φ τ ά σ σ μ ε κ α ί π ο ΰ θά π ά μ ε ακόμα,
νά μ ά σ ε ττέρνονν τ ό φ ω μ ί *πό μ έ ο α ά π ό τ ο σ τ ό μ α .
Γ ι α ι ά τ ο κ ά ιο ν ν ε χ ρ υ ο ά σ τ ο λ ίδ ια τ ω ν σ π ιτ ιώ ν τ ω ν
κ α ί ι ά ο τερ ο υ ν τ ω ν ε ρ γ α τ ώ ν t c v ά ρτον τ ώ ν π α ιδ ιώ ν τ ω ν »
JKai τρ ώ ν ε, τρ ώ ν ε α χ ό ρ τ α γ α κανείς δεν το ύ ς ε λ έ γ χ ε ι
κ ι α υ τ ό ς ά π ο ύ τ α δο νλευ ε ο υ τ ε φ ω μ ί δεν ε χ ε ι.
Κ ι ' αν τ ο € τ ο βδώ τό καθ εοΊ ώς π ο ϊ ύ καιρό μ ά ς κρίνει
ο λο ι Oè ν* ά π ο θ ά ν ο ν μ ε , κ ια ιε ν α ς δε θά μ ε ί ν ε ι*
^4λλοι θα σ κ ά σ ο υ ν ά π ο φ ο ι κ ι 9 ά π τ ή ν π ο λ λ ή θ ε ρ μ ό τη
κα ί ά λ λ ο ι θ9 ά π ο θ ά ν ο υ μ ε *πο π ε ίν α κ α ι κ ρ υ γ ί ό τ η

*

·

·

·

·

·

·

·

·

■Κόλα π ο ν μ ά ς τ ο κάνουνε κ α ί μ ά ς φ ορο λο γο ύνε
μ α ο © cos μ ά ς έ σ τ ε ι λ ε μ υ α λ ό κ ι* άς τό σ κ ε φ τ ο υ μ ε ·
Ε . Μ . ( 9A 77οκόρω νας)
ί * Λ * υ τ ε ρ ι ά » 2 4 .8 .1 9 3 4 )

« Ό π α γ κ ό σ μ ι ο ς π ό λ ε μ ο ς έ σ τ ο £ χ ισ ε τ ή ζ ω ή 37 έ κ α τ ο μ μ υ ρ ί ι υ ν ά ν θ ρ ώ π ω ν . "Α ν ο ΐ ν ε κ ρ ο ί α ύ τ ο ί ή τ α ν
δ\>νατόν ν ά ά ν α σ τ η θ ο υ ν κ α ί ν ά π α ρ α τ α χ θ ο ύ ν κ α τ ά δ ε χα·εξάδ«ς,
σχημ-χχιζ^τave μιοι x ep d tax ia π α ρ έ λ α σ η
π ο ύ θ -k κ ρ α τ ο ύ σ ε ά π ' τ ή Μ ό σ χ α 2α>ς χ ^ ν ’Α θ ή ν α , δη­
λ α δ ή 2.250 χ ι λ ι ό μ ε τ ρ α .
Τ ά κ έρ δ η π ο ύ ά π ε κ ό μ ι σ ε ή κ ε φ α λ α ι ο κ ρ α τ ί α κ α τ ά
τ ό ν π ε ρ α σ μ έ ν ο π ό λ ε μ ο , υ π ο λ ο γ ί ζ ο ν τ α ι σ έ 8.643.030.030
003 γ α λ λ ι κ ά φ ρ ά γ κ α . Δ ηλαδ?) ή φ τ ω χ ο λ ο γ ι ά τ ή ς Ε υ ­
ρ ώ π η ς έ χ α σ ε τ ις ο ικ ο ν ο μ ίε ς τ η ς έν ό ς α ιώ ν α .
θ χ μπορούσε μέ τα χ ρ ή μ α τα αΰτα νά δοθεί σ ονεχ ή ς δ ο υ λ ε ι ά σ έ 40 έ ^ α τ ο μ μ ύ ρ ι α έ ρ γ ά τ ε ς έ π ΐ 74 χ ρ ό ν ι α » ·
( ’Α π ό τ ή ν è p η μ ε ρ ίδ α « Π Ρ Ω Ί ’Α» 2 .4 .3 2 ) .
’Α ν α δ η μ ο σ ιε ύ τ η κ ε σ τ ή « Α ε ^ τ ε ο ι ά » 2 7 .7 .3 4

ΣτΙς 12 Αν γο ύ σ το υ 1934 σύσσωμος ό λαός τώ ν X αν ίω ν
βαίνει c i συγκέντρωση «ai σ υλλα λη τή ριο δια μ α ρτυρίας
κα τά τή ς φ ορομπηχτικής π ο λ ιτικ ή ς τής Κυβέρνησης κ α ί γ ι Λ
τ 6 σκάνδαλο τώ ν φοροκλοπών π ο ύ άποκαλύφθηκε ά π ό τ ά ν
Τ ύ π ο μέ έξέχοντα φοροκλέφτη τών Υ π ο υ ρ γ ό τώ ν ΟΙκονομικώ*
Λ οβίρδο. Μέ τά συνθήματα «Κ άτω οΐ φόροι.... Κ άτω ο! φ ο ρ ο κ λ έ φ τ ε ^ ! ... Κάτω ή κυβέρνηση», ό λαός έ<6ηλώνει τήν ά γ α νά χτη σ ή του καί ζ ή τα νά π α ρ α ιτη θ ή ή κυβέρνηση π ο ύ έ ν ώ
φορολογεί β α ρ ύ τα τα τούς £ρ/οζόμ*ν<.υς, άνέχεται καί ύ π ο θόλ π ει τούς φοροκΆέφτες καί διώκει τούς έφοριακούς π ο ύ τούς
ξεσκέπασαν.
κατί

Τό ΚΚΕ δεν π α ύ ει νά κρούει τόν κώ δω να τοΟ κινδύνου.
« Ό φασισμός kg! ό πόλεμος γ ίνο ντα ι κάθε μέρα καί π ιό έντο­
νη ά πειλή καί π ρ α γ μ α τικ ό τη τα . Μά τ ίπ ο τ α δέν κάνει ά ν α π ό τ ρ ε π τ η τ ή ιίκη του φασισμού καί τό ξέσπασμα το υ πολέμου.
*Η έπα νοσ τατική κινητοποίησ η τώ ν μαζών, ή όρ γά νω σ η τοΟ
ένιαίου άντιφ οσ ισ τικου μ ετώ π ο υ , μπορούν ν' άποτρένμου*
τή ν έγκαθ δρυση τής Ανοιχτής φασιστικής δικτα τορία ς καί νά
ματαιώ σουν τήν ε<κρηξη του Ιμπεριαλιστικού πολέμου». Αύτ ό είναι τό κύριο θέμα τής άττόφσσης τοΟ 5ου Συνεδρίου τοΟ
Κόμματος τό Μ άρτη του 1934. Στό 6ο Συνέδριο τό Δεκέμ­
βρη το υ 1935, καί π ά λ ι έπισημαΐνεται ό κίνδυνος: « Ή χ ώ ρ α
κα\ ό λαός μας μπαίνει σέ καινούρια περίοδο δυσκολιώ ν καί
άνοτμαλιών... *Η π λ ο υ το κ ρ α τία ό δ η γ ιϊ τήν Έ \λ ά δ α σ τή ν κα ­
ταστροφ ής ι ό ξεπούλημα, τ ό φασισμό. Ό Λαός Θέλει λ ευ τιρ ιό —εύημερία-είρήνη».
Ή χιτλερική πρεσβεία τ ή ς ’Αθήνας, όλοένα καί π ερ ισ ­
σότερο Απλώνει τή δ ρ σ σ τη ρ ιό τη τά της. Ε ν ισ χύ ει ά νοιχτΑ
τΙς φασιστικές οργανώσεις σέ χρ ή μ α καί σέ είδος, έξαγοράζει
Εφημερίδες καί συνειδήσεις. ΟΙ σιδερογροθιές καί τΛ γ κ λ ό π ς
τή ς τσέπης π ο υ χρησ ιμ οποιούν οΐ φασίστες το υ Π α μ φ ο ιτη τικοϋ Ενάντια στούς άριστερϋύς φοιτητές, είναι δώ ρο τοΟ Γκαΐμττίλς Ο Δ ημοσιογράφος Νίκος Καρβούνης π α ρ α π έ μ π ε τα ι σέ
κη γ ιά τή μετάφ ροση τής Καστανής Βίβλου, υστέρα ά π ό
ρηματική θιακοίνωση τής γερμανικής πρεσβείας πρός τ ό Υ ­
π ου ρ γείο Εξωτερικών. *Η ποΛ ικαρίσια σ τά σ η τοΟ Καρβούνη
31

σκόρπισ ε ρ ίγ η συγκίνησης στήν κατάμεστη άττό σπουδαστές
κ α ί ip·) α £ίμ ειους οίθουσα t c O δικοστήριου: c... ΤΤρίν μέ καλέσει ή Δικαιοσύνη y là vèc λ ο γ ο δ ο τή σ ω γ ιά τή μετάφραση
καί τόν π ρ ό λ ο γ ο τή ς Καστο νής Βίβλου, έκάλεσα έ γ ώ τ ό ν έαυτ ό μου γ ιά Ινσ Εγκλημά μου σχετικό μέ τό θαυμάσιο σ ύτό β ι­
βλίο: δ τ ι Ϊμετόφ ρςσα μόνο τό μισό καί δέν π?.ηροφορήθηκαν
ο! Ιργοζόμενοι τή ς ‘Ελλάδας £ λ α τ ά ό ρ γ ια το ϋ χιτλερικοί)
καθεστώ τος...» Συνεχίζοντας τόνισε τ ώ ς κανείς νόμος δέν μπορεϊ
νά ο το μ ο τή σ ει τούς τίμιους άνθρώ πους νά κόμουι^ τό χρέος
τους γ ιά τ ό χ τ ύ π η μ α t c u φοσισμου καί δ τ ι άττό τόν ά γ ώ ν α
αυτόν ίξ σ ρ τά τ ο ι ή εΙρήνη καί ή τ ύ χ η τής ίργσζόμενης άνθρω ■πότητος... Ή οίθουσσ δοντίται άττό τ ά χειροκροτήματα, ό
ττρόίδροί δια τό σ σ ει τή ν ίκκένασή τη ς, ?νος έργά τη ς συλλσμ£όνεται καί κ α τ ε δ ικ ό ίε τ α ι οέ 24<*·ρη κράτηση. Π σρόβαση
νόμςυ δέν ύ τ ό ρ χ ε ι μό ή ^ερμανικ+ι πρεσβεία -πρέπει νά Ικανο­
π ο ιη θ εί, τ ό β ιβλίο νά κ α το σ χ ιθ ιΙ. Ό Κορβούνης κατσδικάζετ α ι οέ Εεκοπέντε μίρες κράτηση γ ιά τόν ττρόλογο. ΟΙ ό χτα κ ό «7ΐ£ς δραχμές ττού χρειάστηκαν γ ι ά τή ν έξαγορά τής ποινής
καί τ ά δικοσ τικά , μοζιύτηκαν μέσα σέ λ ίγ α λ επ τά ά π ό ?ρανο ττού ?γινε σ τό άκροατήριο.
Ό τό τε ύ π ο υ ρ γό ς τώ ν 'Εξωτερικών Μάξιμος, άτταντοΟσε σέ έπντροπή τής Δημοκρατικής Έ νω σ η ς Νομικών, π ο ύ
τιή γ ε νά διαμσρτυρηβεϊ:
—ΤΙ θέλετε νά κάμω; Είμαστε ά δύνα τοι βλέπετε καί
μοΟ βόλ ον οί γέρμα vol τό μ α χα ίρ ι σ τό λαιμό...
ΟΙ δημοκράτες—άντι φασίστες ά γω νίζονταν νά σώσουν
τή ν π α τ ρ ίδ α ό π ό τή συμφορά τοΟ φοσισμοϋ. Ή ξενόδουλη
Χυβέρντ,οη τή ς οίκονομικής ό λ ιγ σ ρ χ ία ς ά·>ωνιζόταν νά σώσει
τ δ ν έουτό τη ς μέ τό φασισμό.
Τ ό καλοκαίρι τοΟ 1934 δ Β αγγέλης π η γα ίνει στήν Ά δήνα κι’ ά π ό κιΓ σ τ ό Π σρίσι, ά ντιπ ρ ό σ ω π ο ς τή ς Ε λ λ ά δ α ς
ο τ δ π α γκ ό σ μ ιο Α ντιφ ασ ιστικό Συνέδριο. Στενή φ ιλία τόν συν­
δέει μέ τ ό Νίκο Κ αρβούνη καί άλλους άντιφασίστες δημοσιο­
γρά φ ο υς καί άνθρώττους τοΟ πνεύματος. Σ τό μεταξύ 5χουν γ ίw t σοβαρές άλλαγές σ τή ν οίκογενειακή το υ ζω ή . Ό πα τέρ α ς
τ ο υ §χει πεθάνει, ή άδερφή τσυ πα ντρεύετα ι μέ τόν τότε συν­
τ α γ μ α τ ά ρ χ η Μανώλη Μ άντακσ, τόν κα τοπινό ήρωΐκό ή γ έ τη
τοΟ ΕΑΑΣ. Ό Ιδιος π α ν τ ρ ε ύ ε τ α ι, π α ρ ά τίς συμβουλές τ ώ ν
φίλων το υ μιά ώ ρ α ιο τά τη νέα τώ ν Χανιών ά π ό καλή οίκογέΜία. Ό γάμ ος του αύτός στάθηκε ή π ρ ώ τ η το υ κσ κοτυχι*
32

«cri τ ό πρ£& το μ α ρ ά ζ ι -rffe ζ ω ή S τ ο υ . *Η γ υ ν α ίκ α το υ δέν ή ­
τ α ν Εξοπλισμέ*?!
Υ φ ά δ ια π ο ύ ή τ α ν Α π α ρ α ίτ η τ α γ ι ά νά
σ τ αβ*Ι σ τ ό π λ ε υ ρ ό êwôç Α γ ω ν ι σ τ ή , π ρ α γ μ α τ ι κ ή σύντροφος
σ τ ή δ ύ σ κ ο λ η ζ<·»ή τ ο υ · Μ έ τ ό γ ά μ ο τ ο υ α υτό , μ π ή κ ε oè μιά
τεριττέτΕΐοί τ ισ ύ τβ Ο σ τ ο ίχ ίσ ε κ ό ρ α π ο λ ύ , μ έ χ ρ ι π ο ύ κ ατέληξβ
σ τ ό δ ια ζ ύ γ ια .

5.

Α Ν Τ ΙΚ Ρ Η Τ ΙΣ Μ Ο Σ
à

Μ ετά τ ό κίνημα τής 1ης τοΟ Μ άρτη 1935 καί τ 6 βΑτran
το του Βενιζέλου ύστερα Από ενα χρόνο, σοβαρές Α νακατατάξει* γ ίν ο ντα ι στήν Κρήτη. *Η περίοδος τή ς π ρ ο σ ω π ο λ α ­
τρίας γ ιά τούς κρητικοΟς παίρνει τέλος. ΟΙ Χανιώτες π ο τ ί­
ζουν μέ δάκρυα τόν Αττέριτο τΑφο σ τ6 Ά κ ρ ω τ ή ο ι, έκατοντΑ-*
δες καί χιλιάδες Α νθρωποι κλαϊ^ε σάν π α ιδ ιά . O^icos γυρνώ**-*
τας σ τή ν ττόλη κουβεντιάζουν μεταξύ τους. Α νήσυχοι, π ρ ο ­
σπαθούν νΑ δώ σουν Α πάντηση σ τό έρώ τημα:
—Tt θά κάνουμε τώ ρα;
*Η κα τά σ τα σ η π ο υ είχε δημιουργηθεΐ μετΑ τό κίνημα
ή τα ν σ ο β α ρ ώ τα τη . Έ ν α Ιδιαίτερο Ιδιώνυμο, ά /ρ α φ ο α υ τ ό ,
έφαρμόζοντον μέ σ τό χ ο τους βενιζελικούς κα! κάθε δημοκρατι­
κό π ο λ ίτ η . Ό Ιδιος ό Βενιζέ\ο$, μέ τά Ιδιώνυμο «γιΑ τή ν προ~
σ τα σ ία του κρατουντος κοινωνικού συστήματος» είχε Ανοίξει
τ ό δρόμο π α ρ α β ία σ η ς τής σ υ ντα γμ α τικ ή ς νομιμότητας. Τ ώ ­
ρα τήν πλή ρω να ν οϊ όιταδοί το υ . Δέν ή τα ν μόνον οί χιλ ιά δ ες
τδδν Α ποτάκτω ν π ο υ Απομακρύνθηκαν Από τό σ τρ α τό καί τάι
σ ώ μ α τα ΑσφαλεΙας. Γενικός διω γμός τώ ν β6·νιζε\ικών Από -riç
δημόσιες θέσεις, Απολύσεις, μεταθέσεις, τα π εινω τικ ή μεταχεί­
ριση, Αντικρητικό πνεύμα μισαλλοδοξίας.
Τό «Βήμα τοΟ Λ αου», έ<φράζοντας τΑ α ισ θή μ α τα Tf|s
κοινής γνώ μ η ς, γρά φ ει σέ κύριο Αρθρο:
« Ή Κ ρ ή τ η δεν elvai αποικία* Ο ΰ τ ε
λα>τ€?» ( 2 1 .6 .3 5 ) .

οί κ ά το ικ ο ί τ η ς cX-

Σέ Αλλο της σ χό λ ιο (20.7.36) γράφει:
«Ο Δ ΙΩ Γ Μ Ο Σ

ΤΩΝ ΚΡΗΤΩΝ»

«*Η σ η μ ε ί ο υ μ έ ν η δίκαια ά γ α ν ά κ τ η σ ι ς τ ο ΰ Κ ρ η τ ι κ ό 9 λ α ο β
τ ο ν τ τ α ρ α γ κ α ιν ισ μ ο ν α ν τ ο ΰ ά π ό οΑas τ ά ς Srγμοσί& ς θ έ σ ε ι ς μ ^ ~
κ α ι α υ τ ή ς ά κ ό μ η τ ο ΰ χ ω ρ ο φ ν λ α κ ο ς , € χ ε ι ε ρ ε θ ι σ ε ι τό α ο ψ
ψ υ χ ή ν τ ο υ , <Jjt€ ν* α π ε ι λ ή -πλέον να ε κ σ π ά σ η ή κ ο ιν ή y rc iεις θ ύ ε λ λ α ν λ α ϊ κ ή ς ε ξ ε γ έ ρ σ ε ι ς * Τ ι ε ι μ ε θ α
τ έ λ ο ς ττάκτταϊψ
ή μ ε ΐς ε’δΛ k Î toj; Ε Ι Λ Ω Τ Ε Σ , Ρ Α Γ Ι Α Δ Ε Σ , Δ Ο Υ Λ Ο Ι , Α Γ Ι Ο Ι *

δ ιά
χρι
τήν
μη

Κ Ι Α Κ Ο Σ Λ Α Ο Σ ή Ζ Ο Υ Λ Ο Υ ; Μόνον δηλα δή φόρους ή μ ε ΐς
π ρ έπ ει yà πληρώ νω μεν καί μ ά λ ισ τ α δ υ σ β α σ τά κ το υ ς κ α ι εξ α ιρ ε­
ί*

Ttifwç Υ π έ ρ ο γ κ ο υ ς ;.···*

‘H «N. Έ ττοχή* έκφρ4ζοντας τήν «ττονεμίνη φωνή τοΟ

δ ιω κ ο μ έ ν ο υ κ ρ η τ ικ ο Ο λ α ο ύ ττα ρ ά τ ή ς κ υ β ΐ ρ ν ά υ η ς τ ό ν ά τ υ χ ή
α ύ τ ό ν τ ό π ο ν π α ρ α τ ά ξ ε ω ς » γ ρ ά φ ε» ά τ ι « η Κ ρ ή τ η κ α τ ε Β ι κ ά σ θ ι y

«*? α π η ν ή δ ιω γ μ ό ν κ α ί deutpeÎTai ώ ϊ μ ί α α π ο ι κ ί α
tcov κ ρ ά τ ο υ ς ε π α ν α σ τ α ττ η μ ε ν η » .

τοΰ

ά θ η να ϊ-

Μέ τό Τδιο ττνεϋμα γράφ3υν καί οΐ άλλες δημοκρατικέ*
Εφημερίδες t c o v ΧανΙων καί όλης της Κρήτης.
Οΐ Κρητικοί είναι ττρ α /μ α τικ ά έτταναστατημένοι. Πρό­
θυ μ α πυκνώνουν t Is γραμμές τώ ν ά γ ω ν ισ τώ ν ττού τταλεύου*
γ ιά τή ν ττροστασία τώ ν δημοκρατικών θεσμών, γ ιά τή μα­
τ α ίω σ η του δημοψηφίσματος, γ ι4 τήν άττοτροττή το υ φ α σ ι­
σ μού καί τοΟ ττολέμου Π ρώ τη στόν ά γώ ^ α ή Ν εολαία, ο!
έργσζόμενοι, οΐ étt»στήμονες.
Τ ύ π ο τ ώ ν Χανίοον

δ η μ ο σ ιε ύ ε τ α ι

ή π α ρ α κ ά τ ω €*+

κληση:
Ε Κ Κ Λ Η Σ ΙΣ
Π Ρ Ο Σ ΤΟ Ν Δ Η Μ Ο Κ Ρ Α Τ ΙΚ Ω Ν Κ Ο Σ Μ Ο Ν Χ Α Ν ΙΩ Ν .
' Η " Ε ι ω σ ι ς δ ια ν ο ο ύ μ ε ν η ς ν ε ο λ α ία ς Χ α ν ι ώ ν κ α ι τ α Σ ω μ α ­
τ ε ί α Ρ α π τ ώ ν Έ π α γ γ ε λ μ , α τ ι ώ ν , Ρ α π τ ώ ν *Ε ρ γ α τ ώ ν , ' Υ π ό δ η μ α τ ε ρ γ α τ ώ ν , *Ε ρ γ α τ ώ ν Β ι ο μ η χ α ν ί α ς κ α ί 3Ε ρ γ α τ ώ ν Σ α π ω ν ο π ο ι ΐ α ς Μ
η ρ ο ς ολα τα Ε ρ γ α τ ι κ ά , ε π α γ γ ε λ μ α τ ι κ ά κ α ι π ο λ ι τ ι κ ά σ ω μ α τ ε ί α
ολονί τ ο ύ ς ε ρ γ α ζ ό μ ε ν ο υ ς κ α ι ό λ ο υ ς τ ο ύ ς διανο ο ύμ ενο υ ς*
« Ή κ ίν η σ ές τ ή ς κ υ β ε ρ ν ή σ ε ω ν π ρ ο ς μ ο ν α ρ χ ι κ ή ν π α λ ιν ό ρ *
θ ω σ ιν γ ί ν ε τ α ι κ α θ η μ ε ρ ιν ώ ς κ α ί ε ν τ ο ν ω τ ε ρ α . Α ί π ρ ο σ π ά θ ε ι α £
τ η ς δ ιά τ η ν Ε π ιβ ο λ ή ν μ ι α ς δ ι κ τ α τ ο ρ ί α ς μ ο ν α ρ χ ο φ α σ ι σ η κ ή ς ε ίν α ι
ττλεο ν κ α τ α φ α ν ε ί ς . *Ε ν ό ν ό μ α τ ι τ ή ς
όμαλότητος
ε το ιμ ά ζ ε ι τά
δεσμά μ ε τα ό π ο ι α θά δ έ σ ε ι τ ό ν λ α ό ν , ε ρ γ α ζ ό μ ε ν ο ν , ε π α γ γ ε λ . μ α τ ί α , κ α ι δ ια ν ο ο ύ μ ε ν ο ν . ...
Η ε γ κ α θ ιδ ρ υ σ ις τ ή ς β α σ ιλ ε ία ς ύ σ τ ε ρ α ά π ό τ ά ά ν ω τ €paMm
κ α θ ε ά λ λ ο π α ρ ά ά π ο σ κ ο π ε ι εις τ η ν ε ξ υ π η ρ έ τ η σ ή τ ώ ν ε ρ γ α ζ ό ­
μ ε ν ω ν ...... Η σ η μ ε ρ ιν η Α π ειλο ύ μ ενη μ ο ν α ρ χ ο φ α σ ι σ τ ικ ή δ ι κ τ α τ ο ­
ρ ί α ει*α ι η σ κ ο τε ιν ή ά ν τ ίδ ρ α σ ις τ ο υ μ α ύ ρ ο υ μ ε ταίω νος, άττό τ ή ς
π ο ν τ ι κ ή ς μ έ χ ρ ι τ ή ς ο ικ ο ν ο μ ικ ή ς ύ π ο δ ο υ λ ώ σ εω ς τ ο υ ά τ ό μ ο ν . . . Β
Κ α λ ο ν ν το λα ο σ ε σ υ ν α γ ε ρ μ ό κ α ι σε ά γ ώ ν α γ ι ά « τ ή ν ά ­
μ υ ν α ν π ε ρ τώ ν Δ η μ ο κ ρ α τ ικ ώ ν κ α ι λ α ϊκ ώ ν ε λ ε υ θ ε ρ ιώ ν * »
**·· Καλούν ο λ α ς τ ά ς ε ρ γ α τ ι κ ά ς , ε π α γ γ ε λ μ α τ ι κ ά ς κ α ι ττο* \ π ι κ α ς ο ρ γ α ν ώ σ ε ι ς , ο λο υ ς τ ο ν ς ε ρ γ α ζ ό μ ε ν ο υ ς κ α ι τ ο ύ ς δ ι α ν ο ο ύ μ έ ν ο υ ς , να σ υ μ π ή ξ ο υ ν τ ό ν Δ ί-\μ ο κ ρ . ρΑ ν τ ι φ α σ ι σ τ ι κ ό ψ Σ υ ν α σ π ι φ μτν
αν ίω ν , κ α τ ά τ ή ς μ ο ν α ρ χ ι κ ή ς π α λ ι ν ο ρ θ ώ σ ε ω ς και vrrèp
τ ω ν Δ η μ ο κ ρ α τ ι κ ώ ν *Ε λ ε υ θ ε ρ ι ώ ν .
Η δυ να μ ις το υ ο γ κ ο υ μ α ς κ α ι τ ή ς ό ρ γ α ν ώ σ ε ώ ς μ α ς Θλ

35

■γίνει ό β ρ ά χ ο ς, ε π ά ν ω εις τ ό ν ό π ο ιο ν θά. σ π ά σ ο υ ν
α. τα φ ι λ ο μ ο ν α ρ χ ικ ά σ χ έ δ ια . "Εμ,προς ο \ο ι εις το ν α γ ώ ν α υ π έ ρ τ ή ς Δ η μ ο ­
κ ρ α τ ία ς κ α ι τ ή ς Ε λ ε υ θ ε ρ ί α ς . Ζ η τ ω ai Δ η μ ο κ ρ α τ ι κ ο ί ε λ ε ν θ ε ρ ία ι
Ζ ή τα * ο Δ η μ ο κ ρ α τ ι κ ό ς ’Α ν τ ι φ α σ ι σ τ ι κ ό ς Σ υ ν α σ π ι σ μ ό ς Χ α ·
νίω ν,
Ή 9Ε π ι τ ρ ο π ή Π ρ ω τ ο β ο υ λ ία ς τ ώ ν α ν ω τέ ρ ω Σ ω μ α τε ίω ν ,

'Ακολουθεί προκήρυξη τώ ν δικη γόρω ν Χανίων « γ ιά τή
μ α τα ίω σ η του δημοψηφίσματος καί τή δημοκρατία»:
«..... " Α ν ό μ ω ς , ο μ ή γ ε ν ο ι τ ο , δ εν α π ο τ ρ ο π ή τ ό δημοφτγ*
φ ι σ μ α τ ο ύ τ ο , δ η λ ο ν μ ε ν ό τ ι ά ν δ ρ ικ ώ ς κ α ι μ ε τ ά θ ά ρ ρ ο υ ς θ ά ύπαο τ η ρ ίξ ω μ ε ν όσον δ υ νά μ εθ α τ ό δ η μ ο κ ρ α τικ ό π ο λ ίτ ε υ μ α , τό ό π ο ιο ν
π ρ ο ά γ ε ι κ α ι ε ξ α σ φ α λ ί ζ ε ι τα δ ι κ α ι ώ μ α τ α κ α ι τ ά ς ε λ ε υ θ ε ρ ία ς τ ό β
Λ α ο ϋ ».

ΣτΙς 21 Ιο υ λ ίο υ 1935 γ ίν ετα ι σ τά Χανιά μεγάλη Παν­
δημοκρατ ική συγκέντρω ση. Χ ιλ ιά δ ά πλημμυρίζουν τήν αΊ·
θουσα καί τόν §ξω χώ ρ ο το υ κινηματογράφ ου «Ό λύμττια »
καί διατρανώ νουν τήν ττίσιη t o u s ττρός τ ή Δημοκρατία καί
τή ν άκλόνηιη πρόθεσή του$ cv’ ά ν π τα χ θ ο υ ν κα τά π ά σ η ς έπ ιβ ο ν λ ή ς έναντίον της».
Ό Δημοκρατικός τύ π ο ς καλεΤ τ ό λαό σέ συναγερμό
γ ι ά νά άττοκρούσει τ ή μοναρχοφ ασιστική É-τηβουλή: « Δ η μ ο ­
κ ρ α τ ι κ ο ί π ο λ ϊ τ α ι γ ρ η γ ο ρ ε ί τ ε , —γ ρ ά ψ ε ι τό «Βήμα το υ Λαου» —
Τ ό ά π α ί σ ι ο ν μ ο ν ο ρ χ ι χ ο ν τ έ ρ α ς ή ρ χ ι σ ε ν α μ έ σ ω ς μ ε τ ά τ η ν άνο δο ν
τ ο ΰ Λ α ΐ κ ο ΰ Κ ό μ μ α τ ο ς ε ις τ ή ν α ρ χ ή ν , να ε γ ε ί ρ ε ι θ ρ α σ ν τ α τ α τ η ν
κ ε φ α λ ή ν τ ο υ » ( 1 8 .1 . 1 9 3 5 ) .

Ό δημοκρατικός λαός τω ν Χανίων καί δλης τή ς Κρήτης
κατεβαίνει σέ μαζικούς άττεργιακούς άγώ νες. Νά τ ΐ γ ρ ά φ ει
τ ό «Βήμα του ΛαοΟ» σέ έκτακτη έκδοση (26 9.1935):
κ η ρ υ χ θ ε ί σ α ά π ό τ ή ς π ρ ω ία ς τ ή ς σ ή μ ε ρ ο ν α π ε ρ γ ί α νττήρξεν π ρ ω τ ο φ α ν ή ς δ ιά τ ή ν π ό λ ι ν μ α ς . Τ ά Δ . Σ . α π ά ν τ ω ν τ ώ ν
ο ρ γ α ν ώ σ ε ω ν τ ή ς π ό λ ε ώ ς μ α ς σ υ ν ε λ θ ο ν τ α ε ις τα γ ρ α φ ε ί α τ ή ς
*Ο μ ο σ π ο ν δ ί α ς Έ π α γ γ ε λ μ α τ ι ώ ν σ υ ν ε τ α ξ α ν τ ό κ ά τ ω θ ι ψ ή φ ι σ μ α
π ρ ό ς τ ή ν Κ ι β ε ρ ν η σ ιν :
« O t "Ε μ π ο ρ ο ι, Β ιο μ ή χ α ν ο ι, 9Ε π α γ γ ε λ μ α τ ί α ι κ α ι 9Ε ρ γ ά τ α ι .
Χ α ν ίω ν Κ α τερχόμ*θ α εις 2 4 ώ ρ ο ν α π ε ρ γ ί α ν ά π ε χ ο ν τ ε ς ο ια σ δ ή ττο τc
ε κ δ ή λ ω σ ε ω ς δ η μ ο σ ία ς ζ ω ή ς διά να κ α τ α δ ε ίξ ω μ ε ν ε ντο νώ τερ ο ν
« ri àèv θά ά ν* χθ ώ μ εν τ ο ά π ο τ 4 λ * σ μ α ον τε τ ή ς β ια ία ς π α λ ιν ο ρ θ ώ σ ε ω ς τ ή ς Β α σ ιλ ε ία ς Λ ο ύ τ ε τ ο υ σ χ ε δ ια ζ ό μ ε ν ο υ νόθου κ α ι ε κ ­
β ι α σ τ ι κ ο ύ δ η μ ο ψ η φ ί σ μ α τ ο ς . ‘Ο δ^ α π ε ιλ ο ύ μ ε ν ο ς ε ξ ο π λ ισ μ ό ς β α σιλοφ ρόνω ν διά τ ή ν ε π ι τ υ χ ί α ν τ ή ς ε γ κ α θ ιδ ο ν σ ε ω ς τ ή ς τυ ρ α ν ν ία ς Λ
δεν δ ύ ν α τ α ι να φ ο β ή σ η ή μ α ς ά π ό τ ο ΰ νά δ ια κ η ρ ν ξ ω μ ε ν ό τ ι 8ev
6 à. α ν α γ ν ω ρ ίσ ω μ ε ν τό ν Γ ε ώ ρ γ ιο ν εά ν ά π ο δ ε χ θ ή νά β<χσιλεύση»~

Σ τό 'Η ράκλειο στίς 4 - καί 5 Α ύ γο ύ σ το υ 1935
36

γ ίν ο ν τα ι

βΐματηρές συγκρούσεις μεταξύ t S v Α π ε ρ γ ό ν στσφιδεργατ<Βν,
τή ς χωροφυλακήν καί τοΟ στροτοΟ μέ 9 νίκροΰς καί ττολλοΰς
τρα υματίες· Στό λιμάνι τοΟ ‘Ηρακλείου είχαν συγκεντρωθεί
4.000 άττεργοί διεκδικώ-ττας τό ψ ω μί τους. 'Ισχυρές άστυνομΐκές δ υ ν ά μ ε ι ς -ό π ω ς γράφ ουν ο! ίφημερίδες τής έττοχής-έττεχείρησαν νά τούς διαλύσουν βιαίω ς καί νά τούς έμ-ττοδίσουν
νά βαδίσουν -ττράς τήν Ν ομαρχία Οί ίρ γά τες άμύνονται, Αφο­
π λ ίζο υ ν τούς χωροφύλακες καί «διά ράβδων καί καρεκλών»
τούς ?τρε«+»αν είς φυγήν. Τότε καί ένω άιέβαιναν άιτά τό λ ιμ ά ­
ν ι σ τίς Τρείς Καμάρες, έττενίβη ό σ τρ α τό ς, ττυροβόληοε, μέ Α­
ποτέλεσ μα ττάνω άττό 20 νεκρούς καί τρα υ μ α τίίς. Α νάμεσα
σ τά θύματα κοί <4ρ«ετίς σ τα φ δ-ρ /Α τρ ιες, μιά άττ* αύτές σ η ­
μαιοφόρος. ΟΙ àtrepyoi ξ ίχ ύ ^ ν τ α ι σ τή ν ττόλη καί σκαρφαλώ ­
νουν σ τό κω δω νοστάσια τοΟ 'Α γίο υ Μη>ά καί τώ ν άλλω ν Ικκ λ η σ ιδ ν .
ΟΙ κωδωνοκρουσίες κράτησαν δλη τ ή νύ χ τα τής Κυ­
ριακής, 6 λαός στ^ύς δρόμους §κδηλώνει τήν ά λ λ η λ ε /γ ύ η του
σ το ύ ς άττεργούς Τό ττρωΐ τής Δ=υτέρας νέα σ υ /κ έντρ ω σ η
τ& ν άιτεργόίν σ τήν -πλατεία το ΰ *Α/ίου Νίηνά, νέε? ο υ /κ ρ ο ύ ­
σεις καί Θύματα. ‘Η κυβέρνηση τρομοκρ χτημέ'η έκήρυξε τό
σ τρ α τιω τ ικ ό νόμο.
« ...Ο Υ Α Ι Ε Ι Σ Ο Λ Ο Υ Σ Μ Α Σ ! ...* γρ ά φ ο υ ν κρ ίν ο ντα ς τ α
γ ε γ ο ν ό τ α τ ο ν *Η ρ α κ λ ε ί ο υ οί ε φ η μ ε ρ ί δ ε ς τ ώ ν X a v i œ v » . 5 7 ν ε κ ρ ο ί
#cat τ ρ α υ μ α τ ί α ι ά π ο τ ε λ σ ν ν τ ο ν θ λ ιβ ε ρ ό ν ά π ο λ ο γ ι τ μ ό ν ενός α ι μ α ­
τ η ρ ο ύ ΙΟ ώ ρ ο υ ! *5 7 / “Ο σ ο υ ς τ ο δ ί λ τ ί ο ν
α ιά ς μ ά χ η ς μ ε τ ά ζ έ τ ο υ
ε χ θ ρ ο ύ δεν θά α ν έ γ ρ α φ ε . Κ α ί ομοας έ π λ η γ η σ α ν ά π ό
σ φ α ίρ α ς
έ λ λ τ ιν ικ ά ς , 9 Ε \ λ η ν ε ς <ί ; τ ε ς ... θ Κιβερόν*..»/
" Υ σ τ ε ρ α άττό μ ιά
σ υ γ κ έ ν τ ρ ω σ η δ ια μ α ρ τ υ ρ ία ς
γ α τ ώ ν Χ α υ ίω ν 6 Κ τ ισ τ ά κ η * σ τ έ λ ν ε ι τ ή ν π α ρ α κ ά τ ω
λή στή <Ν. Έττοχή»:

τ ώ ν fp έτη σ το -

+ Α ξ ιό τ ιμ ε κ . Δ ιευβ νν τά ,
' Oeojpco τ ι μ ή * μ ο υ τ ό δ rt α π ο ό \ α ς τ ά ς ε φ η μ ε ο ί δ α ς τ ώ ν
JiavLco/, μό νο ν 6 « 'Ε σ π ε ρ ι ν ό ς Τ α χ υ δ ρ ό μ ο ς » ε σ χ ο λ ι α τ ε δ υ σ μ ε ν ώ ς
τ η ν σ υ μ μ ε τ ο χ ή ν ττού ε ζ ε δ ή λ ω σ α δ η μ ο σ ία . τ ι ς Τ € \ε υ r a i t ç μ έ ρ ε ς
« tç τ ο π έ ν θ ο ς τ ώ ν ε ρ γ α τ ώ ν 9Α ν τ* άπαντήσ€< ος θ ά η το ά ρ κ ε τ η ψ
m
s a τόνισα* κ α ι ε γ α ι , ό π ω ς ε < α μ ε είς τ η ν σ ν γ κ έ ν τ ρ ω τ ι ν ό κ . Γ .
€τρ ά κ η ς , ο τ ι χ έ ρ ι α ε ρ γ α τ ώ ν , ε ρ γ α ζ ο μ έ ν ω ν γ ε ν ι κ ά , &èv ττρ έ π ει
J Tiaor° v v π ο τ έ ττήν π ε ρ ιβ & η το ν α ύ τ η ν
φ υ Κ λ ά δ α Λ n o d ε ΐ χ ε τα
ρ σ ο ς να ε ξ ε μ ε σ ε ι π ρ ο χ θ έ ς ύ β ρ ε ις έν& ντίον τ ώ ν ιερ ώ ν θ υ μ ά τ ω ν
της θ εσ μ Ικη ς.
H αν τ ε ρ γ α τ ι κ ή ομ^υς α ν τη φ υ λ λ ά ^ α θ ί γ ε ι κ α ι κ ά π ο ιο ζ ή ·
I
Ÿ*1'*'CCUT€P°*» π ο υ θ ε ω ρ ώ κ α θ ή κ ο ν μ^ου να. έ ζ ε τ ά ι ω a i δυά
^ ν ι α . & κ α το μ .» ύ ο ια δ έ ν έχα>, ά λ \ ά κ α ι αν ε ϊ χ α δεν θα έκανα,

37

«rare τή ν χ ρ η σ ιν π ο ύ μ ο ν σ ν ν ισ τ ά ή <&νλλάδα a iîrij: να τ ά μο*+
pcLOCü δ η λα δ ή
το Ο ικο νο μ ικο ν Σ ν σ α ίτ ιο ν η τό Τ α μ ε ίο * Έ λ ε τρ ~
μ& σννης, γ ι ά νά. κ ά μ ω τ ή ρ€<λ<ίίΑΛ ,μ.ου και γ ι α νά 8η ± ιο υ ρ γ ή ~
σ ω σ τ ο ύ ς φ τ ω χ ο ύ ς τ η ν α υ τ α π ά τ η π ω ς οσοι εχουρ ε κ α τ ο μ μ ν ρ ι φ
■ri μ ο ιρ ά ζο υ ν σ το υ ς φ τ ω χ ο ύ ς . 0Α λ λ ο ίμ ο ν ο σ τ ο ύ ς φ τ ω χ ο ύ ς âv π ε ­
ρ ιμ έν ο υ ν να ζή σ ο υν άττο τή ν ε λ ε η μ ο σ ύ ν η τ ώ ν π λ ο υ σ ίω ν. Ο ί φ τ ω χ ο ΐ αν θ έλο νν νά δούνε κ α λ ύ τ ε ρ ε ς μ έ ρ ε ς π ρ έ π ε ι νά ά γ ω ν ισ θ ο ί Ψ·
Τ ο κ ά 9 ε τ ι π ο ν υ π ά ρ χ ε ι π ά ν ω σ τ η γ η α ν ή κ ε ι oè κείνους πούτ φ ττο ρ ά γ ο ν ν . Κ α ι όσο π ε ρ ισ σ ό τε ρ ο π α λο ίφ ονν, τό σ ο π ε ρ ισ σ ό τ ε ρ α
θ ά ττόρονν ά π ο κ ε ιτ α π ο ύ ο π ω σ δ ή π ο τ ε δ ικ α ιω μ α τ ικ ά το ύ ς α ν ή ­
κο υ ν. * Η θ έσ η τ ο ν κ α θ ε ιό ς π ο ύ σ ν μ π ο ν ε ΐ τ η φ τ ω χ ο λ ο γ ι ά «Ivat
α χ ι να τ η ν κ ο ιμ ίζ ε ι μ ε r is π ε ν τα ρ ο δ ε κ ά ρ ε ς τ ή ς ε λ ε η μ ο σ ύ ν η ς π ο ύ ·
ε ξ ε ν τ ε λ ι ζ ε ι κ α ι τ ο ν « ε λ ε ν μ ο ν α » κ α ι τ ό ν ζ η τ ιά ν ο ,. μ ά να μ ή φ ο ­
β ά τ α ι να λ ε ε ι η ή ν α λ ή θ ε ια σ τ ο ν κ ό σ μ ο . *Α ν θ έ λ ε ι να κ ά μ € ΐ θι>~
ot€Çr at/ τ ε ς 8 εν θά τ ι ς κ ά μ ε ι β έ β α ι α μ έ ο eu τ ο υ Τ α μ ε ί ο υ * Ε \ ε τ ιμ ο ο ύ ν η ς .
* H ά π ο θ ε ω σ ι ς τ ο ΰ κ . Γ . Π ε τ ρ ά κ η , π ο ύ ά π ε δ ε ί χ θ η π ρ ο ■*
χ θ ε ς τ ό α γ α π η μ έ ν ο π α ι δ ί τ ή ς ε ρ γ α τ ι ά ς ε ις τή ν π ό λ ιν μ α ς , ά π ε Β ειξε π ό σ ο μ α κ ρ ν ά ά π ό τ η ν π ρ α γ μ α τ ι κ ό τ η τ α β ρ ί σ κ ε τ α ι ό «*£r*
σ π ερ ιν ό s Τ α χ υ δ ρ ό μ ο ς» σε ολα τά ζ η τ ή μ α τ α .
Μ ε μ ε γ ά λ η τιμ η
Ε Υ Α Γ Γ Ε Λ Ο Σ Κ Τ ΙΣ Τ Α Κ Η Σ
Χ α ν ι ά 1 6 . 5 .3 6

"Ανεμος έλε\^θερ(ας φυσα σ τό ήροοικό νη σ ί μέ τή δήμο·
κ ρ α τικ ή , έ τ τ α ν α σ τ α τ ικ ή πα ρά δοσ η .
Ο Ι λογή ς—λο γή ς φασίστες δέι> ίχουν θέση στήν Κρήτης
οΟτε γ ι ά δ ιϊγ μ α . Μερικοί ά ντπ τρ ό σ ω π ο ι τή ς «κοσμογονίας*
T f p a i T c o p i o v o l τής χοοροφυλακής, άξιοοματικοί στήν ττόλη
νω μ ο το ρχίσ κ ο ι σ τά χ ω ρ ιά , π ο ύ δέν κατάφεραν vè συγκραττήtrctjv τ ό μένος του*, μπήκαν σ τή β*ση τους ά π ό τήν π ρ ώ τ η
σ τ ιγ μ ή . Δυό άπ* αυτούς π ο ύ ζήτη σ α ν νά κατεβάσουν τίς φα>*
το γρ α φ ίες το υ ΤΤλαστήρα ά π ό καφενεία, γίνηκα ν μαύροι καί
μετσφίρθηκον σ τό νοσοκομείο. OÎ ά λλοι άναγκάστηκαν vâr
λουφάξουν. Ή δημοκρατική ένάτητα το υ λαοϋ, τταρεμποδίζε*
τή ν έφαρμογή του Ιδιώνυμου σ τά Χανιά. Λίγες o t έξαιρέσεις.
ΟΙ βενιζΕλικοί δημοκράτες συμπαθούν τούς κομμουνιστές, t t o Ct
-τους βλέπουν νά -παλεύουν μέ αύτοθυσία στήν π ρ ώ τ η γ ρ α μ ­
μή κ α τά του φασισμού καί τοΟ πολέμου, κατά τής π λινό ρ θω ·
σης γ ι ά τΙς δημοκρατικές έλευθερίες καί τ ά δικ α ιώ μ α τα τώι>
ττο λιτΟ ν, τΙς διεκδικήσεις τώ ν έργαζομένοον. ΠαρΑ τίς π ρ ο σ ιτά 061 es τώ ν έχθρών τής λαϊκής ένό τητα$, τώ ν οπα δώ ν τής έγ?38

γ λ ίζ ικ η ; π ο λ ιτ ικ ή ; το ΰ «διαίρει καί βασίλευε», τό δη μ οκ ρα ­
τικ ό , Α ντιφοσιστιι-ό μ έτω π ο σ τή ν Κρήτη ή τα ν μιά π ρ α γ μ α ­
τ ικ ό τ η τ α π ο ύ βάραινε π ά ρ α π ο λ ύ σ τή ν π ο λ ιτ ικ ή
ζ α ή τής
χ ώ ρ α ς ΟΙ έπίδοξοι δικτατορίσ κοι σκέφτονται μέ δέος κοντό
α τ ό Αλλα καί τ ό σκόπελο τή ς δημοκρατική; Κρήτης.
ΟΙ δυό μεγάλες Αγροτικές Απεργίες τώ ν Χ ανιών τό 1936
■πού κατέληξον σέ παλοΐκές άπεργ(ες μέ τή συμμετοχή τώ ν
Εργατώ ν, τώ ν έ π α γ γ ε λ μ α τ ιώ ν καί βιοτεχνώ ν, ή τα ν κα ρπός
τ ή ς π α λ ο ϊκ ή ς έιό τη το ς. Ό λαός σύσσω μος πα λεύει γ ιά τ ό
ψ ω μ ί το υ , τΙς έλευθίρΙες το υ . ’Ε πί μέρες ούτε Ινας ά γρ ό τη ς
δέν μπαίνε» οπά Χ ανιά, ot ίπ α γ γ ελ μ α το β ιο τέχ νες καί Εμποροι
κλείνουν τ ά κ α τα σ τή μ ο τ ά τους, οΐ έργότες κλίΐνουν τΙς φ ά μ ­
πρικες. Ά π ερ γ ια κ ές φρουρές ά γ ρ ο τώ ν μέ δ π λ β τους τή ν κ α ρ ­
δ ιά , τΙς κοττσοΰνες καί τό σ π α θο ρ ά β δισ , φυλάνε τόν Κλαδισό
κοΛ τή Σ ούδα, κυκλοφορούν μέσα σ τή ν π ό λ η , διασταυρώ νον­
τ α ι μέ τ ό π ε ρ ίπ ο λ α , π ο ύ δέν τολμούν νά το ύ ς δισλύσουν. ΤΤραγμοττική Α γω νισ τική Εκδήλωση γ ιό τ ά Χ ανιά τή ς λοϊκής Ενό­
τ η τ α ς καί ά λ λ η λ ε γ γ ύ η ς τώ ν έργοζεμέιω ν τής π ίλ η ς καί τοΟ
χ ω ρ ίο υ .
Μέ τΙς ά γροτικές Απεργίες π ρ ο ω θ είτα ι στήν Κρήτη ή
Ιδέα το ΰ *ΑγροτικοΟ Κόμματος. Μ ιά όμόδα ά π ό Επιστήμονες,
διανοούμενους κ α ί Α γω νιστές τή ς Α γροτιάς μπαίνουν έπικεφβλήϊ» δημοσιεύουν Αρθρα, καλούν τή ν Α γροτιά νά π ρ ο χ ω ρ ή ­
σει σ τη ν ίδρυσ η το ΰ δικού τη ς Κόμματος καί τήν ά γω νισ τικ ή
διεκδίκηση τώ ν δ ικ α ιω μ ά τω ν της. Έ π Ι κεφαλής ό άκούραστος
καί ένθουσιώδης δημοκράτης Α γω νισ τής δικηγόρος Εύτύχης
Παλλήκσρης. Ή καταδίκη το ΰ Α γω νιστή Α γρότη Από τόν
Ά ττοκόρω να Γ. Π ατσ ούρου σέ 8 μήνες φυλάκιση γ ι ά τή μα­
χ η τ ικ ή συμμετοχή τ ο υ στή» π ρ ώ τ η ά γρ ο τικ ή Α π εργία , π ρ ο κοΑ*Ι θύελλα δια μ α ρτυριώ ν καί Εκδηλώσεις ά λλη λεγγύ η ς.
Σ τή «Ν. Ε π ο χ ή » , 17—5 —1936, δημοσιεύεται ή π σ ρ α ·
κ ά τω Ε πιστολή το ΰ Β α γγέλ η ΚτιστΑκη:
βΦίλ* κ. ΑίίνΟνντά,
E ls τ ή ν χθ* σ ινή ν παν* ρ γ α τ ικ ή ν σ ν γ κ ίν τ ρ ω σ ιν ίλ α β β χ ώ pmv e va γ € γ ο ν ο ς π ο ν ή σ η μ α σ ί α τ ο ν διά τ ή ν ί ξ ί λ ι ξ ι ν τ ώ ν π ο λ ι τ ι κ ώ ν Kmι κ ο ιν ω ν ικ ώ ν α γ ώ ν ω ν 8cv â à β ρ ά δ υ v€i v à € κ δ η λ ω θ ή .
Μ * σ α *ίς τ ή ν σ ν γ κ έ ν τ ρ ω σ w ή κ ο ν ο θ η σ α ν α ν τ ι π ρ ό σ ω π ο ι τ ο ν ά yporiKoû κ ό σ μ ο ν ν ά δ ια δ η λ ώ ν ο ν ν τ ή ν α λ λ η λ ε γ γ ύ η ν τ ή ς ά γ ρ ο p i τ η ν i p y a r i à v κ*.ι τ η ν δ ι ά θ ί σ ι * τ ή ς ά γ ρ ο τ ι ά ς τ ο ΰ ψησιοΰ
μ α ς ν ά κ α τ έ λ θ η €ΐς σ κ λ η ρ ο ύ ς α γ ώ ν α ς δ ιά τ ά δ ίκ α ι ά τ η ς . Τ ό γ € y·*0* α ν τ ύ , σ ν * δ ν α ζ ό μ * ν ο ν μ * τ α ς ζνμα>σ*ις π ο ν γ ί ν ο ν τ α ι κ α τ 9
ai/ras δ*α τ ή ν ε ν ια ία ν ί μ φ ά ν ι σ ι ν ΛΑ γ ρ ο τ ι κ ο ύ Κ ό μ μ α τ ο ς €ΐς τ ή ν
τή* Κ ρ ή τ η ν ρ δ*ίχν* ι * ίς τ ο ύ ς ά ν α λ α β ό ν τ α ς τ ή ν ο ρ γ ά ν ω σ ι ν τ ή ς

α γ ρ ο τ ι κ ή ς κ ι ν ή σ ε ω ς ο τ ι ο δ ρ ό μ ο ς ιτ β ί θ ά wapmwm irpcV îi
« Irac 17 σ υ μ μ α χ ί α μ έ τ ή ν ε ρ γ α τ ι κ ή * τ ά ζ ι ν . Κ ά ν ω λ ο ι π ό ν ε κ κ λ η σ ι ν ,
κ α ι δ ια μ έ σ ο ν τ η ς έ γ κ ρ ι τ ο ν έφ ημ υερίδο ς a a s t «fe τα α γ ρ ο τ ι κ ά
σ τ ε λ έ χ η τ η ς π ε ρ ι φ ε ρ ε ία ς μ α ς v à α ν ν ε χ ίσ & υ ν μ έ μ ε γ α λ ύ τ ε ρ α * ε ν τ α σ ι ν τά,ς π ρ ο σ π α θ ε ί α ς tcjv κ α ι να π ά ρ ο υ ν μ έ à * cl ί Α σ κ η τ ι κ ό τ α ­
τ α τ ό ν δ ρ ό μ ο ν α υ τ ό ν . Σ ύ μ β ο λ ο * φ ω τ ε ι ν ό ν α ς €?νιι Sc' α ν τ ο υ ς τ ο
γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι ή φ ω ν ή τ ω ν α γ ρ ο τ ώ ν ή κ ο ύ α θ η ecç μ ί α ν σ υ γ κ έ ν τ ρ ω σ ι ν
έ ρ γ α τ ι κ ή ν κ α ί ο τ ι ή φ ω ν ή α υ τ ή έ κ α Χ ύ φ β η ά π ό τ ά ς Ζα,χάς τ ώ ν ε ρ γ α ­
ζ ο μ έ ν ω ν τ η ς π ό λ ε ω ς . Ο ί ά γ ρ ό το Λ έ κ λ ε ι σ α ν μ έ το ύ ς έ ρ γ ά τ α ς Ζνα
σ ν μ β ό λ α ι ο ν β α φ τ ι σ μ έ ν ο ε ί ς τ ο α ί μ α τ ώ ν ά δ ικ ο σ κ ο τ ω μ έ ν ω ν τ η ς
Θ ε σ σ α λ ο ν ίκ η ς. Τ ά ' Α γ ρ ο τ ικ ό ν Κ ό μ μ α τ ή ς Κ ρ ή τ η ς θ ά ε ίν α ι π ο ­
λ ύ σ ν ν τ ό μ ω ς π ρ α γ μ α τ ι κ ό τ η ς . Κ α ί π ο λιτ σ ν ν τό μ ο * ς θ ά σ φ ν ρ η λ α *
τ η θ ή μ έ το ύ ς σ τ ε ν ω τ ίρ ο υ ς δ εσ μ ο ύ ς ή ε ρ γ α τ ο α γ ρ ο τ ικ ή σνμ μ α )χία
ε ις το ν η σ ί μ α ς » .
Ε Υ Α Γ Γ . I . Κ Τ ΙΣ Τ Α Κ Η Σ

1 4 .5 .1 9 3 6

40

6.

ΤΟ ΛΑ Ϊ ΚΟ ΜΕΤΩΠΟ

Τό σύνθημα ένάτητα το5ν δημοκρατικώ ν δυνάμεων γ ιΑ
τ ή σ ω τη ρ ία τής δημοκρατίας άττό τ ή φ ασ ισ τική έττιβουλή,
βρίσκει βαθειά Α π ή χη σ η σ τίς καρδιές το υ δημοκρατικού \α π
ου τή ς Κρήτης. Έ κφ ραση τής ά π ή χ η σ η ς αυτής είναι τ ά δημο­
σιεύματα του τ ύ π ο υ Μέ τ ίτ λ ο « Α Π Α ΙΤ Η Σ ΙΣ ΤΟΥ ΛΑΟΥ» ή
« Ν . ’Ε π ο χή » δημοσιεύει τρ ία σέ συνέχεια κύρια άρθρα. « , : . Ό
λαάς φωνάζει καί ή μ els μέ αύτόν: ΛΑ Ι ’ΚΟΝ ΜΕΤώΓΤΟΝ/ Λα­
ϊκέ ν Μέτωττον μέ δλας τά ς ό ργα νώ σ εις, μέ δλα τ ά κ όμ μ α τβ
π ο υ δέχονται νά συνεργσσθοΟν μέ τ ό έξής ττρόγρατμμα: ΤΗΜ
Ε5Α 1 Φ Α Λ ΙΣ1Ν Τ ω Ν Λ Α I KGÙN Ε Λ Ε Υ Θ Ε Ρ ίω Ν Κ Α Ι Τ ω Ν Β Λ Σ ΙΚ ω Ν Ο Κ Ο Ν Ο Μ ΙΚ ω Ν Δ ΙΕ Κ Δ ΙΚ Η Σ Ε ω Ν ΤΟΥ ΛΑΟΥ...»

Ό λαός έ σωμένος Α γω νίζεται καί Α ντιμετω πίζει κάθΕ
Α ντίδημοκρατική τρομοκρατική έκδήλωση.
Τόν Ί^ύνη τοΟ 1936 οΐ Αρχές τω ν Χ α/Ιω ν Α π α γορεόουν τήν Α ποβίβαση του βουλευτή το υ ΠαλαΙκου Μετώπο*#
Δ . Γληνοϋ, ττού έττρόκειτο νά Tt<5rpci μ^ρος σ τό Συνέδριο τ ό ν
φίλων τής Ειρήνης. 'Ο λόκληρος ό τ ύ π ο ς, έκφρόζοντας τ ά α Ισθήμ ατα Α ποδοκιμασίας τή ς κοινής γνώ μ η ς, δ ια μ α ρ τύ ρ ετα ι,
δημοσιεύει όλοσέλιδα ρεπ ορτά ζ.
« Τ Α Χ Θ Ε Σ ΙΝ Α Μ Ε Τ Ρ Α Κ Α Τ Α Τ Ο Υ Γ Λ Η Ν Ο Υ
Δ Ε Ν Ε Π Ε Τ Ρ Α Π Η Η A Π Ο Β ΙΒ Α Σ ΙΣ Τ Ο Υ
« . . / Α π ο ενω ρ ίς, i n i τ ή προόψ ει τ ή ς ά φ ίζ ε ω ς τ ο ν κ .
νοΰ, ή α σ τ υ ν ο μ ία ε ίχ * κ α τ α \ ά β ε ι ϊπ ίκ α ιρ α π α ρ ά τ ή ν π α ρ α λ ία »
σ η μ α ία , οτ€ δέ ή « *Α κ ρ ό π ο λ ι ς » ήγκυρο β ό λτ)σ € δεν έ π € τ ρ ά π η BêA
δ ια β ιβ α σ θ ε ίσ η ς δ ι α τ α γ ή ς , ή ά π ο β ίβ α σ ίς τ ο ν . Σ υ γ κ ε κ ρ ιμ έ ν ο υ ς κ α ­
τ ά μ ή κ ο ς τ ή ς π α ρ α λ ία ς ε ΐχ ο ν π α ρ α τ α χ θ ή χ ω ρ ο φ υ λ α κ έ ς φ έρ ο νr* ç
τ α ο π λ α tojv, ε π ί δε τ ών δ ια β α ινο ντω ν ε κ ειθ ε ν π ο λ ιτ ώ ν i n / p γ ε ί τ ο σ ω μ α τ ικ ή ερευνά.
Ή δ ι α τ α γ ή τ ή ς μ ή ά π ο Β ιβ ά ν ε ω ς τ ο ΰ i v Χάγο* β ο ν λ έ ν τ ο θ
γ ν ω σ β ε ισ α εις τ ή ν κοινω νίαν π ρ ο ε κ ά \ ε σ ε ν κ α τ ά π λ η ζ ι ν κ α ί ί σ χ σ λ ιά σ θ η δ υ σ μ εν ώ ς €ΐς β ά ρος τώ ν α ρ χ ώ ν , τά 8e λ η φ θ ε ν τ α ν π ο τον*
τ tov μ έ τ ρ α έ χ α ρ α κ τ η ρ ίζ ο ν τ ο ώ ς α νελεύ θ ερα κ α ί φ α σ ι σ τ ι κ α Κ α τ ό π ι ν tovtojv , έ φ ' ο σ ο ν ό κ . PKrjvàç ή ν α γ κ α σ θ η να ιτβρ α μ ε ί ν η έττι τ ο ν ά τ μ ο π λ ο ί ο υ , ί π ι τ ρ ο π ή ί κ τ ώ ν δ ι κ η γ ό ρ ω ν κ . «*.
Κ ω ν)νον
Π ο λιτώ φ
καί Ά δ ά μ ' Α ρ ετά κ τι καί τοϋ κ . Ε ν α γ γ .

41

Κ τ ι σ τ ά κ η ά ν ή λ θ ο ν ε π ι τ ο ΰ ίί’Α κ ρ ό π ο λ ι ς * οιτον ε χ α ιρ έ τ ισ ε τ ό ν <r. Γ λ η ν ό ν σ υ ν ο μ ι λ ή σ α ο α μ ετ* α ν τ ο ΰ ε π ι ο λ ίγ ο ν χρ ο νικ ό ν St-ci4Ο τ ε λ ε ν τ α ΐ ο ς ο ν τ ο ς ε ξ έ φ ρ α σ ε τή ν λ ύ τ η ν τ ο ν , αλλά κ α ι
W>v κ α τ ά π λ η ξ ί ν τ ο ν δ ιά τή ν σ τ ά σ ιν εν π ρ ο κ < ιμ Λ ω τώ ν ά ρ χ ώ ν ,
α ΐτ ιν ε ς o tïrc τ ή ν β ο ν λ ε υ τ ι κ ή ν τ ο ν Ι δ ιό τ η τ α ίλ ο β ο ν ν π 9 οφιν κ α ι
*νηργη εταν τό σ ο ν α ν θ α ιρ ίτ ω ς ...; »

Ό Β. Κ τιστάκης στέλνει σ τή ν έφημερίδα
τ ή ν π ο ρ α κ ά ιω ίττιστολή:

«Ν. Έ ττοχή»

* * Α ζ . KlJfH€ Δ ) ν τ ά ,
'Ο σ ε β α σ τ ό ς μ ο ν φ ίλ ο ς #e. Γ λ η ν ο ς κ α τ ά τ ή ν χ θ εσ ινή ν το υ ·
ί π ί σ κ ε φ ι ν , π ο ύ ε μ α τ α ι ώ θ η μ € το ν γ ν ω ο τ ό ν τρ ό π ο ν , μ έ ε ξ ο ν ιιο & ότησε νά ίώ σ ω δ ιά λ ο γ α ρ ια σ μ ό ν τ ο ν τή ν £ ^ s ο ττά ντη ο ιν εις
τ β χ θ ε σ ιν ό ν δ η μ ο σ ίε υ μ α τ ο ν « N é o v Α ίώ ν ο ε» .
te*H δΊΐμοο ιε ν σ ις τ η S’ π ε ρ ιλ ή φ ε ω ς τ ο ν λ ό γ ο υ 7τον θα ε ξ ε ^ t t w î r o «is* τ ο ε π ί ο η ς μ α τ α ιω θεν σ υ νίδ ρ ιο ν τ ω ν Φιλούν τ ή ς Ε ίρ η ν η ς , θά 7Γ€ίσει κ ό θ € κ α λ ή ς π ί σ τ ( ω ς ά νθ ρω π ο ν τι*pi τ ο ν δ τ ι ό
Γ λ η ν ο ς δεν ή λ θ ε β έ β α ια εις τ ά Χ α ν ιά π ρ ο ς ά γ ρ α ν ψ ή φ ω ν " Α ν
τ ώ ρ α η α π λ ή ε μ φ ά ν ιο ις το ν Γ λ η ν ο ν τ α ρ ά σ σ ε ι εις το ιο ϋ το ν β α θ ­
μ ό ν τ ο ύ ς δ ια φ ό ρ ο υ ς κ ο μ μ α τ ά ρ χ α ς κ α ι π α λ ιτ ικ ίσ κ ο ν ς , ώ σ τ ε νά ε ΐ ­
ν α ι κ α τ ά τ ή ν γ ι ώ μ η ι τ ω ν ό ρ κ ε τ τ ) 8cà ι ά μ ε ίώ ο η τ ή ν επ ιρ ρ ο ή ν *
τ ο ν , α ν τ ο σ η μ α ίν ε ι ό τ ι οι ΐ&ιοι α υ το ί κ ο μ μ α τ ά ρ χ α ι κ α ι ττα λιτικ ί σ κ ο ι έ χ ο υ ν σ υ ν α ίο θ η σ ιν τ ο ΰ π ό σ ο ν ο λ ίγ ο ν εΐναι εν τ ά ζ ε ι ά π βwavré τ ώ ν ο π α δ ώ ν r e v s » /
Ε ις τ ό 07 μ*ιορ τ ο ν δ η μ ο σ ιε ρ μ α τ ο ς τ ο ν « Ν Α Ιώ ν ο ς π ο ύ
Μ γ ε ι : « Δ ι α τ ί κ . Γ λ η ν ε δεν χ ρ ή σ ιμ ε π ο ιε ίτ * τ α δ ά ρ α μ ε τ ά ό π ο ια
ή φ ν σ ις σ ά ς ε π ρ ο ίκ ισ ε κ α ι τ η ν μ ε γ ά λ η σ α ς μ ό ρ φ ω σ η δ^ά τ ή ν
δ ια τ ή μ η σ ιν τ ή ς σ υ ν ο χ ή ς τ ή ς π α λ α ιο 8 η μ ο κ ρ α τ ικ ή ς π α ρ α τ ά ξ ε ω ς ,
ι^ α i t ψ τβ ή νά ε ξ ε λ θ η ν ικ ή τ ρ ια *ις τ ό ν ά γ ώ ν α κ α τ ά τ ο ν φ α σ ι­
σ μ ό ν » , ό Mm Γ λ η * ό ς ά π α ν τ α τ ά εξής:
« " Ο χ ι μόνον ε γ ώ ό Ιδιος, ά λ λ ’ ολόκληρος ή κ ο ι ν ο β ο υ λ ε ν
τ ι κ ή ό μ α ς τ ο ΰ Π α λ α ι κ ο ΰ Μ ε τ ώ π ο ν διά τ ο ΰ σ ν μ φ ω ν η τ ικ ο ΰ μ α ς
μ ε τ ά τ ώ ν Φ ιλελενθ 4 ρ ω ν, τ ι άλλο ε π ρ ά ξ α μ ε ε ί μ ή νά δ ώ σ ω μ ε ν ό ­
λ α τ ά οπλα. κ α ι ο λ η ν τ η ν π ρ ω το β ο υ λ ία ν *ίς τ ό Κ,όρ,μα τ ω ν Φ ι­
λ ε λ ε ύ θ ε ρ ω ν ν* α γ ω ν ι σ τ ε ί κ α τ ά τ ο ν φ α σ ι σ μ ό ν ; rΗ τ ο μ ι κ ρ ά ή ύψτοστηριξις τ ό νά φ η φ ί σ ω μ ε ν τ ό ν κ . Σ ο φ ο ύ λ η ν εις τ ή ν Γ Ιρ ο ε δ ρ ί• ν τ η ς Β ο ν λ ή ς κ α ι νά ό ν α λ ά β ω μ ε ν τ ή ν ύ π ό χ ρ ε ω σ ιν νά σ τ η ρ ί ξ ω μ * 9 κ ο ιν ο β ο ν λ ε υ τ ικ ώ ς κνβ έμ ρ η σ ιν τ η ς π α λ α ιο δ η μ ο κ ρ υ ιτ ικ ή ς π α ρ α τ ά ξ ε ω ς ; Κ α ι ό μ ω ς , π ώ ς ε χ ρ η σ ιμ ο π ο ίη σ ε τ ό Κ ό μ μ α τ ώ ν Φ ιλ ε Τί€υθέρων τ ή ν δ ν ν α μ ιν π ο ύ τ ο ν ε δ ώ σ α μ ε ν διά νά
κ τυ π ή σ η τον
φ α σ ι σ μ ό ν ; ",Ε δ ω σ ε τ ή ν ύ π ο ο τ η ρ ιξ ίν τ ο υ εις τ ό ν φ α σ ισ μ ό ν Sià νά
μ α ς κυ β ερ νο ΰν σ ή μ ε ρ ο ν ό Μ ε τ α ξ α ς μ ί τ ο ν Σ κ υ λ α κ ά κ η ν . Α υ τ ό *
iw .o € Î ό « Ν ι ο ς Α ίω ν Ρ μ ε τ ή ν φ ρ ά σ ιν €.άγω ν κ α τ ά το υ φ α σ ισ μ ο ν »;
42

K a i ά φ ο ΰ τ ό Κ . ι ώ ν Φ. μ ί τ ή ν ύ π ο σ τ ή ρ ιζ ι ν ttcν- τ ο υ el· to σ ε το·~
/Ια . λ Μ ί τ ω ν ον, a v r i νά κ τ ν π η σ«ι τον φα.ο ισ μ σ ν, ί ρ χ ι τ α ι νά τ ό ν
ί ν ι σ χ υ σ η ο ή μ * ρ ο ν 0 μ ε τ ι δ ικ α ίω μ α ζ η τ * ϊ ο «ΛΓ. Α ιώ ν ? /* από
νά σ υ μ β ά λ ω κ α ι ά τ ο μ ιχ ώ ς είς ττ,ν ε ν ίσ χ υ ο ιν τ ο ΰ Κ ό μ μ α τ ο ς τ ώ ^
Φ ιλ ε λ ε ν θ ίρ ω γ ; » .
Σ χ ε τ ι κ ώ ς μ ε τή * « ά σ 4 β α α ν π ρ ό ς τ η ν δ ια θ ή κ η ν το ν '2?λ.
Β ε ν ι ζ ε ϊ ο υ » ό κ. Γ λ η ν ο ς μ ο υ ε ΐ τ ε ο τ ι , έφ* όσον τ ο
Κ . τώ ν Φ .
κ ο ί τ ά o p y a v ά τ ο υ θα (ξ α κ ο λ ο υ θ η ο ο υ ν ι ά υ π ο σ τ η ρ ίζ ο υ ν τ ό ν φ α ­
σ ι σ μ ό ν τ ο υ Μ ε τ ο ξ α moi νά ουκοφ αψ τουν τ ο /7 α λ . Μ ε ι ω ν ο ν , κ α ­
τ ά τ ά ς ε ρ χ ό μ ε ν ό ς ε κ λ ο γ ά ς θα δ η μ ο σ ιε ύ σ ε ι μ ε φ ω τ ο τ υ π ία ς τ ά ς
δνο τ ε λ ε υ τ α ί α ς ε π ισ τ ο λ ά ς π ο ύ τ ο υ ε ί χ ε σ τ ε ί λ ε ι ό Β ε ν ιζ ε λ ο ς δ ιά
νά δ ια ν εμ η θ ο ύ ν €ΐς ο λό κ λ η ρ ο ν τό ν Ν ο μ ό ν Χ α ν ιώ ν κ α ι νά φ α ν ε ί ·
π ο ι ο ι ε ίν α ι i κείνοι, οι ό π ο ιο ι διά νά π ρ ο σ π ο ρ ιο θ ο ΰ ν τ α π ε ι ν ά οφε~
Αη, ά σ * β ο ϋ ν π ρ ά γ μ α τ ι ε ίς τ η ν δ ια θ η κ η ν τ ο ΰ μ ε γ ά λ ο υ νεκρο ύ .
Μ ε μ εγά λ η ν τιμ ή ν
Ε Υ Α Γ . 1. Κ Τ Ι Σ Τ Α Κ Η Σ
Χ α ν ιά 15 6 .3 6

*
Δ ιε υ θ υ ν τ ή ς ’n n ο ψ η μ ερ ίδ σ ς «Νέος Afcbv» ή τ α ν άττ άτακτος ώξι ­
α μ α τ ι κ ό ς τ ο υ 1935. Σέ σ υ ν ά ν τ η σ ή τ ο ν μέ τ ό Β οτγγέλη άναγνώρισε
τ 6 λ ά θ ο ς τ ο υ κ α ί ί-κτοτε Α κ ολ ούθ η σ ε συ νεττή δ η μ ο κ ρ α τ ικ ή άντκρασ ί σ τ ι κ ή γ ρ α μ μ ή μ ^ χ ρ ι τ ή δ ι κ τ α τ ο ρ ί α τ ή ς 4 η ς Α ύ γ ο υ σ τ ο υ . Τ ό τ ε « κ λ ε ί­
σ ε κι α υ τ ό ς ô t t c o ç καί ο ί ά λ λ ε ς δ η μ ο κ ρ α τ ικ έ ς Ε φ η μ ε ρ ί δ ε ς τ & ν Χ α vio v .« N . Έ τ τ ο χ ή » , « Π α ρ α τ η ρ η τ ή ς » κλττ. γ ι α τ ί δέν δ έ χ θ η κ ε νά >ίνε>.
ό ρ γ α ν ο τή ς δ ικ τα το ρ ία ς*

43

7.

Ο Φ Α ΣΙΣΜ Ο Σ Σ Τ Η Ν Ε Λ Λ Α Δ Α

Παρά τΙς προσπάθδίες τοΟ ΚΚΕ καί τ ΰ ν Αλλων π ρ ο ο ­
δευτικώ ν Α ντιφασιστικώ ν δυνάμεων, 6 φασισμός Αττλώνει τΑ
π λ ο κ ά μ ια το υ νά πνίξει καί τήν 'Ε λλάδα. ΣτΙς 4 Α ύ γο υ σ το ν
1936 ό Μεταξας μέ τή ν Ανοιχτή Ο ποστήριξη το υ π α λ α τ ιο ύ ,
τδ>* 'Ε γ γ λ έζω ν καί τώ ν Γερμανών ιέ τή ν Ανοχή τώ ν Αλλων
«δημοκρατικώ ν» κομμάτων, κ α τα ρ γεί τ ό Σ ύ ντα γ μ α , δια λύει
τ ή Βουλή, θέτει έκτδς Νόμου τά Κόμματα. Ο! π ο λ ιτικ ο ί Αρ­
χ η γ ο ί καί τά στελέχη τους πλη ρώ νουν π ο λ ύ Ακριβά τή ν Α­
δράνεια καί τήν Α /οχή τους σ τή ν προοδευτική κατΑ ργηση
τή ς δημοκρατικές νομιμότητας π ο ύ δδή γη σ ε σ τή ν 4η A ûyoôσ τ ο J. ΤΑ ξερονήσια τώ ο α δέν είναι μόνο γ ιά τους κομμουνι­
στές. Ό λαός βλέπει πώ> Ô κίνδυνος π ο ύ είχαν έπισηαΑνει
οΐ κομμουνιστές, ήτα ν π ιά μιά σκληρή π ρ α γ μ α τ ικ ό τ η τ α . *0
Ιδιος πλη ρώ νει τά σπασμένα, προδομένος Από τή «δημοκρα­
τ ικ ή » ή γεσ ία του. ΟΙ βουλευτές της Κρήτης, π ο ύ είχαν δ ώ ­
σει ψ ήφο έμπιστοσύνητ σ τό δικ τά τορ α , γ ι ά νά προετοιμάσ ει
π ιά Ανετα τ ά Αντιλαϊκά το υ σ χέδ ια , βρίσκουν κυριολεκτικά
τά μπελΑ τους ά π δ τούς ψηφοφόρους τους.
Πολλοί πολιτευτές καί π α ρ ά γο ν τες το υ Κόμματος τω ν
Φιλελευθέρων τά σ σ ο ντα ι Α νεπιφύλακτα Οπέρ τοΟ παλ^Λκοβ
μ ετώ π ο υ , δ π ω ς π . χ . δ π α λ ιό ς φιλελεύθερος βουλευτής Χ ανί­
ω ν ΜανοΟσος ΒολουδΑκης. Στήν Κρήτη ή ένάτητα τώ ν δ η ­
μοκρατικών δυνάμεων, τή ς σ υ ντρ ιπ τικ ή ς πλειοψ η φ ίας τοΟ
λ α ο ύ , ΑποτελεΙ μιά Αδιάψευστη π ρ α γ μ α τ ικ ό τ η τ α .
Γιά νά ξ ε φ ύ γ ο υ ν ά π ό τ ή λ α ϊκ ή π ε ρ ιφ ρ ό ν η σ η κ α ί τ ό ν
π ο λ ι τ ι κ ό θ ά ν α τ ο , δ ίν ο υ ν ύ ιτ ο σ χ έ σ ε ις ττώ ς δ Μ ε τ α ξ δ ς ε ίν α ι «λιγ ο ζ ώ η τ ο ς » ά φ ο υ 5 έ* τ ό ν θέλει δ λα ό ς κ α ί π ώ $ o l tS lo i θ* Α­
γ ω ν ισ τ ο ύ ν κ α τ ά τ η ς δ ικ τ α τ ο ρ ία ς κ λ π .

Μ Αταια δ Μεταξας προστταθεϊ νά έξευμεν{σει τή δημο­
κ ρα τική Κρήτη. Ό λαός τόν μισεί, δέν §χει βάση νά σ τη ρ ιχθεϊ. Σ τά Χανιά δ μόνος γνω σ τό ς «μεταξικός» είναι δ δ ικ η ­
γό ρ ο ς ΛουραντΑκη^. ΟΙ νέοι ύ π ο δέχο ντα ι μέ τρακαττρουκες καί
βαρελότα τόν ξιπασμένο Α ρχη γό τ ^ ς ΕΟΝ Κανελλάπουλο σ τή ν
π ρ ώ τ η το υ Α πόπειρα νά οργα νώ σ ει τ ή μετοξική νεολαία στΑ
Χ ανιά. Ot π ρ ό σ κ ο π ο ι άρνούνται νά διαλυθούν καί ξυλοφορ­
τώ νουν το ύς ντιντήδες Α π εσ τα λμ ένος -τοΟ φασισμού. Σ* δΧα
44

7.

Ο Φ Α ΣΙΣΜ Ο Σ Σ Τ Η Ν Ε Λ Λ Α Δ Α

Παρά τΙς -προσπάθειες τοΟ ΚΚΕ καί tc5ν Αλλων -προο­
δευτικών άντιφοσιστικών δυνάμεων, 6 φασισμός Απλώνει τΑ
-πλοκάμια του νά πνίξει καί τήν 'Ελλάδα. Στίς 4 Αύγούστου
1936 ό Μεταξας μέ τήν Ανοιχτή υποστήριξη τοΟ -παλατιού,
τ ot>J 9Εγγλέζων καί τών Γερμανών iè τήν Α*οχή τών Αλλων
«δημοκρατικών» κομμάτων, καταρνε! τό Σύνταγμα, διαλύει
τή Βουλή, θέτει έκτός Νόμου τά Κόμματα. Ο Ι -πολιτικοί Αρ­
χηγοί καί τά στελέχη τους -πληρώνουν -πολύ Ακριβά τήν Α­
δράνεια καί τήν ά/οχή τους στήν -προοδευτική κατάργηση
τής δημοκρατικής νομιμότητας ττου όδήγησε στήν 4η Αύγοόστου. Τά ξερονήσια τώοα δέν είναι μόνο γιά τούς κομμουνι­
στές. Ό λαός ·&>έπει -πώ^ ό κίνδυνος ττου είχαν έπισηαΑνει
οΐ κομμουνιστές, ήταν ττιά μιά σκληρή πραγματικότητα. ‘Ο
ϊδιος -πληρώνει τά σττασμένα, -προδομένος άττό τή «δημοκρα­
τική» ήγεαία του. ΟΙ βουλευτές τής Κρήτης, ττου είχαν δώ­
σει ψήφο έμπιστοσύνητ στό δικτάτορα, γιά νά -προετοιμάσει
ττιό άνετα τά Αντιλαϊκά του σχέδια, βρίσκουν κυριολεκτικά
τό μττελά τους άττό τούς ψηφοφόρους τους.
Πολλοί ττολιτευτές καί -παράγοντες του Κόμματος τών
Φιλελευθέρων τάσσονται άνετπφύλσκτα ίτπέρ τοΟ τταλ^κοβ
μετώπου, όπως ττ. χ . ό τταλιός φιλελεύθερες βουλευτής ΧανΙων ΜανοΟσος Βολουδάκης. Στήν Κρήτη ή ένότητα τών δη­
μοκρατικών δυνάμεων, της συντρπττικής ττλειοψηφίας τοΟ
λαοϋ, άττοτελεΐ μιά Αδιάψευστη -πραγματικότητα.
Γιά νά ξεφύγουν άττό τή λαϊκή ττεριφοόνηση καί τόν
-πολιτικό θάνατο, δίνουν υποσχέσεις ττώς ό Μεταξας εΙ*αι «λιγοζώητος» άφου δέ* τόν θέλει ό \αός καί ττω5 ol IS l o i θ* Α­
γωνιστούν κατά της δικτατορίας κλττ.
Μάταια ό Μεταξάΐ -προσπαθεί νά έξευμενίσει τή δημο­
κρατική Κρήτη. Ό λαός τόν μισεί, δέν δχει βάση νά στηριχθεϊ. Στά Χανιά ό μόνος γνωστός «μεταξικός» είναι ό δικη­
γόρος Λουραντάκης. ΟΙ νέοι ύποδέχονται μέ τρακατρούκες καί
βαρελότα τόν ξιπασμένο άοχηγό τής ΕΟΝ Κανελλόπουλο στήν
-πρώτη του άπόπειρα νά όρ/ανώσει τή μετοξική νεολαία σ τΑ
ΧανιΑ. Ot -πρόσκοποι άρνοΟνται νά διαλυθούν καί ξυλοφορ­
τώνουν τούς ντιντήδες Απεσταλμένους τοΟ φασισμού. Σ* ÔXac

44

τά Χανιά άπό τήν παραμονή είχαν κυκλοφορήσει προκηρύ­
ξεις πού κολουσαν τό λαό ν' άπόσχει άττό τήν ύποδοχή τοΟ
Κανελλόπουλου καί νά διαμαρτυρηθεΐ γιά τήν άποκοτιά του
νάρθει στήν Κρήτη. 'Ιδιαίτερα οί προκηρύξεις άπευθύνονται
στους δικαστικούς, δημόσιους υπάλληλους καί τούς καθηγη­
τές πού πήγαιναν στίς ύποδοχές ύποχρεωτικά. Τούς καλοΟσε νά προστατεύσουν τήν νεολαία άπ6 τό φασιστικό μίασμα.
•Έτσι £έν υπήρξε υποδοχή. Τ6 βράΕυ είχε δργαναθεΐ πρός
τΐ|ίήν του δεξίωση στό κέντρο της παραλίας «ΚαπρΙς», άλλά
οί νεολαίοι τή διέλυσαν μέ άποδ^κιμασία, μέ σβύσιμο τδ&ν
φώτων μέ βσρίλότα. Ό Κανελλόπουλος καί ο! συνοδοί του Ε­
φυγαν παινκόβλητοι. Μέσα στίς τσέπες τους βρήκαν προκη­
ρύξεις τής Αντιφασιστικής όργάνωσης.
'Αποφασίζει νά δοκιμάσει 6 ιδ*ος δ Μεταζάξ. Στίς άρχές τον) Νοέμβρη 1936 ξεκίνα γιά νά π^ροστεί στό γιορτα­
σμό του ΆρκαδίοΟ καί πέρνα άπό τά Χανιά. Στό λιμάνι τόν
υποδέχονται ο! συντεταγμένες παρχιόξεις των σχολείων, τών
δημοσίων ύπηρεσι&ν κα! τοΟ στρατού. ΟΙ Χονιώτε* τόν υπο­
δέχονται μ$ τήν άτουσία τους καί μέ χιλιάδες προκηρύξεις.
Επιμένει. *Υστερα άπό πέντε μήνες έπιχειρεί καί δεύτερη πε·
ριοδεία. Αυτή τή φορά: στήν προσπάθειά του νά έκπορθήσει
τό δημοκρατικό φρούριο τής Κρήτης, παίρνει μοζΐ του καί τά
συνένοχό του βασιλιά Γεώργιο. Στήν άποβάθρα τούς ύποδέχεται ό άντιφασίστας Δήμαρχος Χανίων Γιάννης Μουντάκης*
Καλοσωρίζει τό βασιλιά καί του ζητά νά διώξει τό δικτάτο­
ρα καί νά άποκαταστι^σει τό Σύνταγμα. Προκηρύξεις κυκλο­
φορούν, τό βράδυ ξαφνικά ή πόλη . βυθίζεται στό σκοτάδι,
ή καρδιά του διχτάτορα καί του βασιλιά χτυπάει. Στό χω­
ριό Φουρνέ ή άψίδα τής ύποδοχής τών φασιστών μπουρλοτιάζεται άπό τόν ψυχωμένο Λακιώτη Νεολαίο άντιφασίστα
Διονύση Μάντακα. Τό Ιδιο καί στίς Καλύβες του *Αποκόρωνα. Ό Γιώργης Τζομπανάκης μέ τούς φ!\ους του ξκαψαν τήν
άψίδα καί τήν πέταξαν στή θάλασσα. "Όμως ή ώρα του διχτάτορα δέν είχε Ερθει. ΟΙ δημοκρατικές δυνάμεις δέν ήταν
Ακόμα δργανωμένες.
Τό 1937 6 Βαγγέλης Εκτοπίζεται στόν “Αγιο Νικόλαο
Κρήτης. Καί πάλι τόν σώζει ή άγάπη καί ή κινητοποίηση
τΦν συμπολιτών του. ‘Η κομματική δργάνωση τών Χανιών
είναι άρκετά δυνσμωμένη τώρα, προχωρεί σταθερό, μεθοδι­
κά στήν όργάνωση των φιλειρηνικών καί Αντιφασιστικών δυ­
νάμεων, ένώ παράλληλα ο\ Εργαζόμενοι Αγωνίζονται γιά τά
ζητήματα πού συνδέονται μέ τήν κοΛυτέρευση τής ζωής τους.
Ό τα ν τό Μάρτη του 1937 γίνεται τό πρώτο μνημόσυνο

45

τοΟ Βενιζέλου, πολυάριθμες ίπιτροπές έπι σκέπτονται τό F .
Βενιζέλο, τό ΣοφάΟλη, τό Γόνατα καί τούς άλλους πολιτικούς
πού κατέβηκαν ατά Χανιά καί τούς ζητουν νά συγκροτήσου*
κοινό μέτωπο πάλης ένάντια στή διχτατορία.
Χιλιάδες λαοΟ άπό τήν πόλη, άπ* όλες τΙς έτταρχίες
τών Χανιών καί άντπτροσωπεϊες άπ* όλη τήν Κρήτη, σ υ γ ­
κεντρώνονται γύρω άττό τόν άπτ^ριτο τάφο στό Ιστορικό *Ακρωτήρι. Στό Ιδιο μ*ρος τό 1897 ό έττανα^τάτης Καγιαλεδάκης άψηφώντας τά πυρά τών ενωμένων στόλων τών «προστα­
τών»* τής Ευρώπης, όρθωσε το κορμί του κοντάρι τής έλληνικής σημαίας, πού τήν είχαν γκρεμίσει μέ τΙς βόμβες τους.
Ύστερα άπό τους επισήμους όμιλητές μέ τά μασημέ­
να λόγια καί τούς συνηθισμένους, χιλιοειπωμένους υανσυς,
β/α!ν%ι στό βήμα ό δικηγόρος Παλλήκαρης, δημα<ράτης Λ*
γωνιστής, στέλεχος του ΑΚΕ. Ό λόγος του el ναι βάλσαμο
που πέφτει στίς καρδ.ές τών Κρητικών καί ils κάνει νά φτβρα<Ιζου^. Τέτιος ήταν ό Βόνιζ4λο>. Ά / ω ηστής y ià τή λεφτιριά τής Κρήτης καί τήν ί%*ωσή της μέ τήν Ελλάδα. "Αν ζοΟσε 5έ Θά δέχονταν τΙς άλυτίδες τής διχτατορίας, τό ξερεζίλεμα
τής Κρήτης. Μάταια προσπαθούν νά τόν σταματήσουν μερι­
κοί ê/κάθετοι. Ό λαός Θέλει νά τόν ά<οΰσ€ΐ: Τό μνημόσυνο
παΙρ;ει τόν σωστό πολιτικό του χαρακτήρα. Προσπάθεια
νά συλληφθιΐ ό ό*αλητής καί ά\λοι άντιφασίστες πού μοίρα­
σαν προκήρυξης άποτυχαΐνει μπροστά στή μαζική άντίσταση του ά/ανα<τισμέν3υ δημοκρατικού λαοί).
Ό Βαγγέλης την ΐ5ια μέρα βγαίνει στό κλαρί. "Εγκαι­
ρα τόν είχαν είδοποιήσβΐ πώς τόν καταζητούσαν μέ Ενταλμα
σύλληψης. Ημέρα σταθμός γιά τή ζ:οή του *Από τότε μέ­
χρι το 1943 ζουσε συνεχώς στήν παρανομία, άφοσιωμένος
βουλευτής στήν ύιτ^θέση του Κόμματος καί του λαου. Μέ­
νει λΐ/ες μέρες στήν πόλη γιά νά ταχτοποιήσει τΙς δουλειές
του κι' ύστερα β /alvçi στήν ύπαιθρο. Χρησιμοποιώντας τούς
λίγους κομματικούς πυρήνες που είχαν συγκροτηθεί στά χω ­
ριά τής Κυδωνίας καί τοΟ Άποκόρωνα καί τΙς πολλές πρόσω*
πικές του φιλίες, κυκλοφορεί άπό χωρ;ό σέ χωριό μέ τήν πα·
τροπαράδοτη κρητική βούρ/ια στήν πλάτη, γιομάτη πάντα
άπό βιβλία, περιοδικά καί έφηαερ^δες. Μέ πέρηφάνεια στολί-*
ζει τό πέτο του μέ τό παράσημο πού είχε στείλει στήν κομ­
ματική όρ/άνωτη τών Χανιώ/ ή δημοκρατική κυβέρνηση τής
Ίσπαιίας. Πάνω στίς πιό δύσκολες στι/μές του άγώνα το3
Ισπανικού λαον) ένάντια στίς δυνάμεις του ντόπιου καί ξένο^
φασισμού, οί Χανιώτε: Αντιφασίστες είχαν καταφέρει μέσα σδ
24 ώρες νά έπανδρώσουν τό άτμόιτλοιο cKIMGûN* πού μετα'ϊ©

φέροντας πολεμοφόδια στήν κυβέρυηση τής Ισπανίας, πόδν·
ere ^τή Σούδα, όπου Εγκαταλείφθη *ε άττό τό πλήρωμά τον/*
Τ6 παράσημο ήταν τιμητική διάκριση τής άντιφασιστικ^§
“Ισπανίας στού$ Αντιφασίστες τ65ν X a v iS v , ττού μέ τή φρον<
τΐδα t o u s τό πλοίο μέ τό πολύτιμο φορτίο του Εφτασε στόν
προορισμό tou. Μέσα στό σα<«ούλι του είναι καί Ενα βιβλίο
του τότε Ισϊτανου ύιτουργοΟ τής γεωργίας γιά τδ Αγροτικά
ζήτημα, μέ Ιδιόχειρη Αφιέρωση στό Βαγγέλη. Ό παράνομος
«-Ριζοσπάστης*, τό «Ντέηλυ Ούώρκερ» καί ή «ΟύμανιτΕ»*
τόν βοηθουν να παρακολουθεί άπό κοντά τήν Εσωτερική καΛ
έξωτερική κατάσταση. Κάθε βδομάδα στέλνει *πληροφοριακό
δελτίο στούς συντρόφους του τής πόλης.
'Ακούραστος, κεφάτος, μέ τόν Ενθουσιασμό καί τήν alσιοδοξία ζω/ροφισμέ-τη στό πρόσωπό του, ά\ωνΙζιι τούς
κάμπους καί τΙς μαδϋρες. Μέσα σέ λίγους μήνες κατορθώνει
νάφηάξέΐ τόστέ<ι του στό Γαλατά, στά Περιβόλια, στίς
Μουρνιές, στό Βιρύπάτρο, στό θέρισο, στά Μεσκλά, στούς
Λάκκους, στόν Πλατανιά, στό Σταλό, στό Γεράνι, στούς Κάαπους, στόν Κεφάλα, στή Σούδα <3 1 στίς Καλύβες, στό Νιά
Χωριό, στό Φοέ, στόν ΆΜκαμπο καί τό Μπρόσνιερο, σ*
λα τά χωριά τή; Κυδωνίας καί του *Αποκόοωνχ, σέ μερικά
χωριό τή;
Κισ^μου, του Σελίνου κοί των Σρακιΰν. Είναι
πικηρυ^μίνος άττό την κυβέρνηση μέ 50 000 δραχμές. "Ομως
ot κρητικοΐ δέ^ προ^νουν. "Αντίθετα ΟΙ βασανισμένοι ξωμά­
χοι του κάμττου καί του βουνου τδν καλοσκαμν[ζον/ν στδ φ γο>-.
χικό τους τραπέζι, ο\ βοσκοί άνοίγουν καλόκαρδα τή βούργια τους καί μοιράζονται μαζ( του τό κρίθινο παξιμάδι, τϊς
Ε\ιές τά βρεχτοκού<ια, οΐ καρ5ιές άνοίγουν καϊ λένε τά βάσα­
νά τους, πρόθυμοι δλοι νά τδν συ^τραφεύσουν μέρα καί νύι
χτα, νά τόν προστατεύσουν άπό τΙς κακοτοττιέ» καί τά περίφ /α μάτια, μεταφέρουν τό σημει&ματά του, κάθονται ώρες
όλοκληρες κΓ άκοΟν τΙς Ατέλειωτες ΙστορΙε* του. Τούς άπαγνέλλει στίχους μέ λόγια πού βρίσκουν Απήχηση στήν καρ­
διά τους. Ο Ι έρωτήσεις τους δέν έχουν τελειςο^δ. «Πότε πιά
θ σ τα μ α τή σ ει αυτό τό κακό; Νά δουλεύουμε δλοχρονίς μέ­
σα στό κρύο καί τό λιοιτύρι καί νά παίρνουν άλλοι τό βιά
μας. Πότε θά χορτάσουμε ψωμί; Πότε θ* γίνει τούτο καί τ*
άλλο; Πότε τό μοιρολόγι μας θά γίνει τραγούδι χαρμότυνο...*
Δέν κουράζεται ν* άπαντά, νά φωτίζει, νά ρίχνει βάλσαμο
στίς κσρ5·ές ν* άναφτερώ*ει Ελπίδες. *Η μιά κουβέντα τραβάει
τήν ά\λη σάν τά κεράσια, οΐ ώρες περνούν, τό χωράφι είναι
κσρπερό, τέ μυαλό τ&ν άνθρώπων κοφτερό, ό σπόρος δέν
ττηγαΐνει χαμίνος. Τά χέρια σφίγγουνται, τό χωριό στέλνε»

47

τ ί ν έλπιδοφόρο χαιρετισμό τον/ στήν ττόλη.
~Ε, σείς τής πόλης σύντροφοι. 'Α π ' τό χωριό,
μαζί σας είμαστε κι* έμείς
Αγρότες, γελαδάρηδες, βοσκοί, τής γης οΐ δούλοι...
Τό χέρι σας σάς σφίγγουμε μέ πίστη É5S,
του κάμπου, του βουνου ή φτωχολογιά.
Συντρόφοι, όδίρρια μας, μαζί σας είμαστε ουλοι...
Μέρα μέ τή μέρα τ ' δνομά του γίνεται θρύλος* Ό Βα γ­
γέλης.... Ό Βαγγέλης πέρ3σ«.... ΤΙ είπε ό Βαγγίλτ-ς... Αυτό
λέ«» 6 Βαγγέλης.... Πολλοί λένε πώ; μοιάζει του Ρήγα Φερpofcu κ Γ άλλοι πώς μοιάζει του Βενιζέλου. Πώς είναι
πιό μεγάλος κι άπό τό Βενιζέλο. Ά λ λ ο ι που δέν τόν
ξέρονν τόν φτιάχνουν στή φαντασία τους σαραντάττηχο,
«fAv τούς παλιούς έκδ>κητές τής Τουρκίας, t c ù ç έ λ Ε υ θ ε ρ ω τ έ ς
-rfis Κρήτης. ΟΙ λεβεντόκορμοι, ψυχωμένοι χοίνηδες—ή κλεφτουριά τής Κρήτης—ζων τανεύονν στή λαϊκή φαντασία.
Πόσες φορές λαμπάδιασε ή Κρήτη κι ?/ινε άποκοΐδι κι
"A çêo&Bî , μέχρι που νά διώξουνε τους Τούρκους. Πουναι οΐ κα­
λύτερες μέρ*ς πού περιμένανε; *Η ζοοή τοι*ς όλ^ϊδια όπως καί
τόν καιρό τής Toupciac.
—Καλιμέντο δέν είδαμε, λέγανε στό Βαγγέλλη. Κι όλοι
τ ό ν βλέπανε καί τόν προσέχανε σάν τό φως τους....

48

8 . Π Α Λ Η Γ ΙΑ ΤΗΝ ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΛΑΟΥ
Ο ! προσπάθειες του Κ Κ Ε γιά κοινά άντιδιχτατορικό
μέτωπο όλων τ& ν δημοκρατικών δυνάμεων συνεχίζονται. Ό
παράνομος «Ριζοσπάστης*, -ή «Λαϊκή Επιθεώρηση», cl προ­
κηρύξεις τοΟ Κόμματος κυκλοφορούν άπό χίρι σέ χίρι, 6 λαός
στήνει τό άφτΗ του στήν πατριωτική φωνή του ΚΚΕ, διαφω-.
τΐζτται, καθοδηγείται.
€ * i f *Ε λ λ ά δ α σ τ α χ έ ρ ια τ ώ ν Μ ε τα ξ ά δ ω ν κ α ι τ ώ ν Μ α ν ια δ ά κ η δ ω ν μ ε τ α τ ρ ά π η κ ε σ έ α π έρ α ν τ η φ υ λ α κ ή τ ο ΰ λ α ο ΰ τ η ς . . · Ο ί
α π α ίσ ιο ι λ ν μ α ιώ ν ε ς π ο ύ κ ν β ε ρ ν ο ΰ ν κ α ί λ η σ τ ε ύ ο υ ν τ ή ν *Ε λ λ ά δ α ,
Ζνα μ ο ν α δ ικ ό μ έ σ ο ε χ ο ν ν γ ια νά ο ν γ κ ρ α τ η θ ο υ ν σ τ η ν ’Α ρ χ ή , τ ή ν
α ν ή κ ο υ σ τ η α σ τ υ ν ο μ ικ ή β ί α . Χ α φ ιε δ ισ μ ό ς χ ε ιρ ό τ ε ρ ο ς άττό τ ό χα μ ή τ ι κ ο , ά γ ρ ια β α σ α ν ισ τ ή ρ ια 9 ρ € τσ ινό λ α δ ο κ α ι χ ιλ ιά δ ε ς φ υλακι·
σ μ έ ν ο ι κ α ι ε κ τ ο π ίσ ε ις ... Ο ί π ρο σ π ά θ ειες να κ α τ α & η μ α γ ω γ ή ο ο υ ν
κ α ι έξ α π α τ ή σ ο υ ν τ ο λ α ό μ έ
σ υ ν θ ή μ α τ α « φ ιλ ο λ α ϊκ ά » κ ο υ ρ ε λ ιά ­
ζ ο ν τ α ι μ π ρ ο ς σ τ ό φώς τ ώ ν α τ έ λ ε ιω τ ω ν α ν τ ιλ α ϊκ ώ ν το υς έ ρ γ ω ν ...
Δ ια κ ή ρ ν ζ α ψ ν ώ ς θα σ ώ σ ο ν ν τ ή ν *Ε λ λ ά δ α άπ ό τ ή ο π α τ ό λ η κ α ι
τ ή ν κ α κ ο δ ι ο ί κ η σ η τ ώ ν κ ο μ μ ά τ ω ν κ α ι εξα π έλυσ α ν τ ή ν π αρέα τώ ν
ε ρ γ ο λ ά β ω ν πού μ ε τ έ β α λ ε τ ις κ ρ α τ ικ έ ς υ π η ρ εσ ίες a i ττρακτοριΖα
τ η ς miô ά χ α λ ίν ιυ τ η ς σ υ ν α λ λ α γ ή ς . *Η π ρ ο μ ή θ ε ια , τ ο
ρ ο υ σ φ έτ ι 3
ή λ ο β ιτ ο ύ ρ α , ο ρ γ ιά ζ ο υ ν . mΕ π α γ γ έ λ θ η κ α ν
πώ ς θά
σ ώ σ ο νν τ ή ν
ε θ ν ικ ή α ν ε ξ α ρ τ η σ ία .. . γιά να μ ε τ α τ ρ έ φ ο ν ν τ ή ν 'Ε λ λ ά δ α σ ε φ έ ο υ S o τ ο ν γ ε ρ μ α ν ικ ο ύ φ α σ ισ μ ό ν ρ κ έ ν τ ρ ο τ ώ ν χ ιτ λ ε ρ ικ ώ ν ρ α δ ιο υ ρ γ ι­
ώ ν κ α ι τ η ς γ ε ρ μ α ν ικ ή ς κ α τ α σ κ ο π ε ία ς σ τ α Β α λ κ ά ν ι α ... Δ ί χ ω ς τ ή ν
π α ρ α μ ικ ρ ή υ π ε ρ β ο λ ή ή βΕ λ λ ά δ α σ ή μ € ρ α εξ α ιτία ς τ ή ς ά ντιλ α ϊ*
κ ή ς κ α ι α ν τ ε θ ν ικ ή ς εσ α ττερικής κ α ι ε ξ ω τ ε ρ ικ ή ς π ο λ ιτ ικ ή ς τ ή ς
■φασιστικής δ ικ τ α τ ο ρ ία ς Β β ρ ίσ κ ε τ α ι μ π ρ ο σ τ ά σ τ ο ν κ ίν δ υ ν ο ανεπα­
ν ό ρ θ ω τ η ς ο ικ ο ν ο μ ι κ ή ς κ α ι π ο λ ε μ ικ ή ς κ α τ α σ τ ρ ο φ ή ς .. .
Το Κ Κ Ε
β ά ζ ε ι ολες τ ο ν τ ις δ υ ν ά μ ε ις σ τ ή ν υ π η ρ εσ ία τ ο ΰ λ α ο ΰ . Ε ί ν α ι πρό*
θ ν μ ο ? ά αχχνεργασθεΐ μ ϊ ο λ α τ α κ ό μ μ α τ α κ α ί τ Ις ο ρ γ α ν ώ σ ε ις ..» .

‘Η άπόφαση τής 3ης "Ολομέλειας τής Κ.Ε. τ ο υ Κ.Κ.Ε·
(Φλεβάρης 1937) έξηγεϊ τούς λόγους που Επιβάλλουν τήν άμε­
ση συγκρότηση του λαϊκού μετώπου, « γ ι ά τ ή σ ω τ η ρ ία τ ή ς
Ε λ λ ά δ α ς .m· γ ι ά τ ή ν α π ό κ ρ ο υ σ η τ ο ν π ο λ ε μ ικ ο ύ κίνδ υ ν ο υ
Α π ολύτρω ση τή ς χώ ρα ς ά π τή
στηλω ατχ τ ώ ν

4

κ υ ρ ια ρ χ ικ ώ ν

φ α σ ισ τ ικ ή σ κ λ α β ιά · Γ ι α
δ ικ α ιω μ ά τ ω ν κ α ί

49

και τήν
τ ή ν ανα-

ελευθεριώ ν

τοΰ

ε λ λ η ν ικ ο ύ λ α ο ν . Γ ι α τ ή ν ε υ η μ ε ρ ία , τ ή ν α ν ε ξ α ρ τ η σ ία , τ ή ν ε ι ρ ή ­
ν η , τ ή ν 7τρόοδο κ α ι τ ο ν πολιπσμο τή% χώ ρι;. ΚάταΜ ή φ α σ ισ τ ι­
κ ή δικτα το ρία , ττον κ α τ α σ τ ρ έ φ ε ι κ α ι α τ ιμ ά ζ ε ι τ ή ν Ί£ \ λ ά 5 α κ α ί
XcpcLvei τ ο ν π ο λ ιτ ισ μ ό τ η ς .,.. » .

Κάτω άπό τήν πίεση τών πραγμάτων καί του λαου
ττού περνά άσκημες μ£ρ*ς, πολλοί πολιτικοί παράγοντες κι*
νουνται συνομωτικά ατά παρασκήνια τής πολιτικής ζωής,
φυτοζαίουν, άμφιταλλα.>τεύ.ίνται, Εχουν αύτ&πόίπς πώ; μπο­
ρούν νά ρίξουν τόν διχτάτορα μέ παρακλήσεις πρός τόν βασιλιδτ, Όκλορορ^Ον λο^ής—λογής Evrunra, όμως δέν όέχο^ται
τή μοναδική λύση τ ο ) μττορουσ- νά ρίξει τή διχτατορία icod
và σώσει τον τόττο: Τήν πρόιαση του ΚΚΕ γιά κοινό μέτω­
πο πόλη'.
A ùtô πού άπέκρουσί ή ήγεσία, τό πραγματοποιούσε
ό λοος άπό -τα *άτω. Στήν Κρήτη τό Αντιδιχτατορικό μέτω­
πο ήταν πραγματικότητα. Κομμουνιστές, Φιλελεύθεροι, Αντι­
φασίστες καί δημοκράτες όπαδοί του 'Αριστομένη ΜητσοτΑκη, συνεργάζονταν στενά στό παράρτημα Χανίων τής «Φιλι­
κής Εταιρίας», όργάνωναν τίς δυνάμεις τους, ήταν έτοιμοι
όταν π^ιρον τό σύνθημα γιά δράση.
Ή άνηδιχτατορική Εξέγερση τών Χανιών στίς 29 τοΟ
"Ιούλη 1938 ήταν καρπός αύτής τής συνεργασίας. Ο Ι Ενο­
πλες δεκαρχίες τής Φιλικής Εταιρίας, ήταν ό πόλος συγκέν*
τ χ 0 σης τοΟ ινομένου, Επαναστατημένου, λαοΟ, πού όψηφώντας τό π>λυ<3*λα του στρατού καί τής χωοοφυλακής, τΙς
προκλητικές έμφαιίσεις τών περιπόλων, τΙς Απει\ές καί τ Â
Στρατοδικεία, χύμηξε χζίμαρρος Ασυγκράτητος καί μέσα σέ
μισή ώρα. χοορις ν* Ανοίςει μύτη, ήταν κυρίαρχος τής πόλ-ης
τών Χονιών καί πανηγύριζε τή νίκη του μέ χιλιάδες χαρμό­
συνες ντουφεκιές. Δυό χιλιάδες κοντά μαλιχεράκια, κρυφό ό ­
νειρο καί καμάρι γιά τόν κόθε κρητικό, κα6ώς καί χιλιάδες
σφαίρες καί &\λα είδη πέρασαν Από τίς στρατιωτικίς Απο­
θήκες στά χέρια του λαού.
Ή άντιδιχτατορική Εξέγερση τών Χανιών μέ τά σοβαρώτατα λάθη πού έδιναν, δέν πραγματοποίησε τάν Αντικει­
μενικό της σκοπό. Ό μ » ς Εδωσε ενα γερό χτύπημ-χ στή διχτατορία καί έδειξε τό δρόμο παύ πρέπει va Ακολουθεί ό λα­
ός γ.Α τήν περιφρούρηση του ΣυντΑγματος καί τών έλεν,θε­
ριών του·
Παρά τΙς τυμπανοκρουσίες του διχτΑτορα, παρά τή σω­
ρεία τών τηλί:γραφημάτων πού Εφθαναν στό πολιτικό γρα­
φείο άπό «όλας τας έργσζομένας τάξεις*, γιά cv* ΑποδοκιμΑσουν μετ' άγανακτή σεως τήν άντεθνικήν πραξιν τών εύαρίβ-

50

μοον ταροξκδν tc5ν Χανίοον» καί «νά ταχθούν τταρά τό ττλτν*pè» του λαομίσητου διχτάτορο, 6 λαόξ διδάχτηκε μέ τήν 16tat
του τήν Tifîpa ττώς γιά νά *ηέσει ô Μετοξας χρειάζονταν êvôτητα tcov δημοκρατικών δυνάμεων. Κοινό μέτωττο πάλη^.
" Ή τ α ν δυστύχημα ττού 6 Βαγγέλη* Ιλειττε άττ6 τά Χα­
ν ι ά σ τ ή ν -περίοδο τ ή ς ττροε τοιμασίσς καί τήν Ιστορική
μέρα
τής έξέχερση*. Λίγους μήνες ττρίν τόν ε1χ€ κολέσει τό Κόμμα
σ τ ή ν κ α θ ο δ ή γ η σ ή t c u στήν 'Αθήνα, ôrrou άνέλαβε γενικώτερα καθήκοντα. Τά γ ε γ ο ν ό τ α τά παρακολούθησε ά π ο μακρνκ*
*a l Siv έκρυβε τόν έι>ίου3ΐ3σμό του γιά ιούς πατριώτες ταυ.
Τά Χ α ν ι ά , πρδτα στόν κ ό σ μ ο , οή<ωναν τή σημαία τής §νο·
πλη$ άντίσ^ασης Ενάντια
φασισμό. Αύτό δέν τόν έμττόδ * ; σ ε ι ά *·άνι ούσττρότατη κριτική στ£ν υπεύθυνο
καθοδη­
γ η τ ή Tfjs Κ ρ ή τ η ς , ncù δέν στάθηκε
άξιος ήγέιης ίνές άξιου
λαοΟ·

51

9.

ΔΥΣΚΟΛΗΣ ΜΕΡΕΣ-ΠΟΛΕΜΟΣ

fH 5η "Ολομέλεια τής ΚΕ τοϋ ΚΚΕ (Φλεβάρης 1939) Émσημαίνει καί πάλι τόν κίνδυνο του πολέμου, καί τοττοθετεί
στήν πρώτη σειρά ιών καθηκόντων τοΟ Κόμματος τή συγϋέντροίση όλων των ττολιτικών καί λ aT*o—στρατιωτικών άντιδιχτατορικών δυνάμεων καί τή συντονισμένη Αποφασιστική
όμαδική ττάλη γιά τήν Ανατροπή τής διχτατορίας, τό σχημα­
τισμό προσωρινής Αντιδιχτατορικής κυβέρνησης πού Θ* Αποκαταστήσει τΙς λοϊκές έλευθερίες, θά δώσει γενική Αμνηστία,
©Α διαλύσει τΙς φασιστικές όργανώσεις καί ΘΑ κάνει έκλοχές
μέ τό Αναλογικό σύστημα.
Ό Βαγγέλης στήν "Αθήνα Αναλαβαίνει τ ίν ευθύνη του
Λντιδιχτατορικου άντιπολεμκοϋ μετώπου. Δουλεύοντας στίς
σκληρές συνθήκες τ?\ς παρανομίας παλεύει νά κάνει πράξη τή
γραμιιή τοϋ Κόμματος, συνεργάζεται στενά μέ τούς Αντιφασί­
στες πνευματικούς παράγοντες, πραγματοποιεί έπαφές μέ
τούς πολιτικούς Αρχηγούς καί μέ τά στελέχη τών Καυμάτων.
Ό ίδιος βλέπει τό Σοφούλη, τό Γόνατα, τόν Τσουδερό καί
Αλλους. Χρησιμοποιώ όλες τΙς δυνατότητες, δέν Αττοθαρρύνεται στίς δυσκολίες, έπκμέαει. Πολλά στελέχη τών κομμάτων,
κατανοούν τήν Ανάγκη τής ένόιητας, προσχωρούν καί δουλεύ­
ουν στό άντιδιχτατορικό μέτωπο. ΟΙ π ολιτικοί Αρχηγοί Αν­
τιδρούν, σκέφτονται, Αμφιταλαν Γεύονται, ύπόσχονται, ύπαναχωροϋν, Αδρανούν, ένώ ο\ στιγμές είναι κρίσιμες.
Τό καλοκοϊρι του 1939 Εφτασε στή Σούδα ή μοίρα του
Αγγλικού στόλου τής Μεσογείου. Ό λαός τών ΧανΙων βρήκετήν ευκαιρία νά έκδηλώσε», γιά μιΑ Αίόμη φορά, τήν Αντί­
θεσή του στό καθεστώς τής 4ης Αύ/ούστου. Υποδέχθηκε μέ
Ιχ,δηλώσεις συμπάθειας τούς ναύτες καί Αξιωματικούς. Τούς
δώθηκαν προκηρύξει τής Φιλικής 'Εταιρίας γραμμένες στήν
Αγγλική. Πολυμελής έπιτροτιή Χανιωτών άνέβηκε στή ναυαρ­
χίδα, έδώρησε στό ναύαρχο Κάνιγκομ άσημένιο κρητικά μα­
χαίρι καί του μίλησε γιά τό χρέος τής *Α/γλ1ας νό παύσει
νΑ ύποστηρίζει σ* αύτές τΙς κρίσιμες στιγμές τό φασιστικό
καθεστώς. Στό Άκρωτήρι 6ξω Από τό κέντρο «Νεράιδα» δυό
γυναίκες τών Χανίων σταμάτησαν τό αυτοκίνητο του προξέ­
νου τής 'Αγγλίας Π α ρ γ . Ναξάκη καί έδωσαν στόν ΚΑνιγκαμ-

52

Μήτσοι> Κ α τ σ ι κ ο γ ι ά ν ν η :

Φ Α Σ ΙΣ Μ Ο Σ

Ανθοδέσμη μέ ύπέ μνήμα τής Αντιφασιστικής όρ/άνωσης. Τήν*
έπομένη 6 ραδιοφωνικός σταθμδς του Λονδίνου μίλησ« έκτεταμένα γιά τΙς «φιλοαγγλίκές» αύτές έκδηλώσεις καί γιά τό
μίσος τών Κρητικών έναντίον τοΟ ΦτσισμοΟ.
Σέ λίγες μέρες, ύστερα Arro διαταγή τής Κυβέρνησης.
συνελΛφθησαν καί όδηγήθηκαν στήν Γεν. *Ασφ!χ*εια στήν 'Α ­
θήνα 35 ΑντιφοσΙστες τών Χανίων γυναίκες καί άντρες. ΟΙ πε·
ρισσότεροι Απολύθηκαν, ΛφοΟ ταλαιπωρήθηκαν στά κράτητήρια μερικές μέρες καί Ακουσαν τό ύβρεολό/ιο τοΟΜανιοδίϊκη. "Οσοι είχαν χαρακτηρισθή κομμουνιστές στάλθηκαν στή/
{ξορία.
Αύτό 7TCU είχαν πρ?β>έψει ο! κομμουνιστές κι’ όλοι οΐ
ουνεττεϊς όποδοί τής Εϊρήντις καί είχαν πα>έψει σ' όλο τόν
«όαμο νά τό Αποτρίψουν, cirai πιά πραγματικότητα. Ό φα­
σισμός Ιφερε τόν πόλεμο. Σττν Εύρώτιη ξετυλίγεται τό φαβερώτερο δράμα τής Ανθρώπινης Ιστορίας. ΟΙ όρδές του Χ(τλερ στήν προίτπάθειΑ τους γιά παγκόσμια κυριαρχία, ρίχνον­
ται ατούς λαούς μέ καταστροφική μανία. Ό θάνατος απλώ­
νει τά φτερά του παντού, τό oT>ja τρέχει ποταμός, Απειλεί­
ται μέ Αλληλοσφαγή όλόκληρη ή Ανθρωπότητα. Ό Ελ λ η νι­
κός λαός μέ Αγωνία παρακολουθεί τά γεγονότα, περιμενει τή
αειρά του. ΣτΙς τραγικές ούτ^ς στιγμές δέν Ακούγεται πσρά
μόνο ή φωνή τής πρωτοπορίας του, πού Αλλοίμονο δέ φτάνει
TTOVTCU.

Ί ό ΚΚΕ μέ τό μανιφέστο του τής 20 'Απρίλη 1940 καταγγέλει τ* αλλα κόμματα γιά τήν άρνησή τους νά συγκρο­
τήσουν τό λαϊκό Αντιδιχτατερικό μέτωπο. *Αν είχον δεχθεί
τήν πρότοσή του, «ή διχτατορία θά εϊχε Ανατραπεί καί ό
λαός μας σήμερα θά κανόνιζε έλεύθέρος τήν τύχη του μπρο­
στά στά συντελούμενα κοσμοΐστορικά γεγονότα... Θά βρ^θοΟνε πάλι κακοί "Έλληνες πού θά σας πούνε: «μήν Ακούτε τούς,
κομμουνιστές. Αύτοΐ δέν ένδ»αφέρονται παρά μόνο γιά τήν έπανάσταση». Έμιΐς δέν παραιτηθήκαμε ποτέ ούτε ένα σίγμα
Από τούς σκοπούς καί τΙς Αρχές μας, πού θά έπ»κραιήσ. υν
καί στή χώρα μας τελικά ocua ό λαος μας κατανοήσει πώς
μονάχα ό κομμουνισμός θά τό* Απαλλάξει όριστικό άπό τήν
πιινα, τή σκλαβιά καί τ tv πόλεμο, πού είναι γέννημα καί
€ρέμα του καπιταλισμού. Βλέπουμε όμως πώς Αμεσο συμφέ­
ρον τοΟ λαου μας *]ναι νά σώσει τήν εΙρήνη, τήν άκεραιότητα κοί Ανεξαρτησία τ ή ς χώρας του καί νά γκρεμίσει τή βασιλομετοξική διχτατορία. ΚαλεΙ τό λαό νά πυκνώσει τ1ς~
γραμμές τοΟ Μετώπου 'Εθνικής Σωτηρίσς, νά έπιβάλλει το
«σχηματισμό προσωρινής Αντιδιχτατορικής κυβ-ρ^ησης Από*

54

όλα τά Κόμματα καί τΙς άργανώσεις το€) λσοΟ ττού Αγωνί­
ζονται γιά τήν άιεξσρτησία κοί τήν «ΐρήνη, ttcù θ* άττοκαταοττήσει τΙς Ελευθερίες καί τά δικαιώματα τού ΛοοΟ καί ©ά έξσσφαλίτει τήν είρήνη σέ συνεργασία μέ τΙς άλλες βαλκανικές
χώρες καί τήν ΕΣΣΔ».
βΗ διχτατορία προσττοθεΐ νά συντρίψει τό ΚΚΕ ττού μέ
συνίττεια *αΙ αυτοθυσία τταλεύει γιά νά σώσει τή χώρα άττό
τή Θανόσ»μη ττερίτττυξη τών έχθρδ&ν τοΟ λαου καί άττό τόν
ττόλίμο. Ι^έ τήν είσβολή τΰ ν Ιτολων φσσιστοίνστήν *Ελλάδα 9
ή έτιίθεση ίνάντια στό Κόμμα βρίσκεται στό κορύφωμά της.
Ένω οί κομμουνιστές άττό τΙς φυλακές καί τά ξερονήσια ζη­
τούν νά ίλευθερωθουν γιά νά τ»αι?ε στό μέτωττο νά *ιτολ*μήσον/ν, ή κυβέρνηση ίντεΐνει τήν τρομοκρατία της. Τά κσλύτιρα
στελέχη καί τά μέλη tc u βρίσκονται στίς φυλακές καί στήν
έξορία, ό Μανιαδόκης κατοφ^ρνει νά Εξαγοράσει συνειδήσιις,
ιό μ-πάσει ττράχτορές του. στήν Κεντρική Έττιτροτιή καί τήν
Προσωρινή Δ οίκηση, νά δημιουργήση 2να κλΤμα συχχισις
ναί χοφιεδοφο βίος στίς γρομμές του Κόμματος. "Ομως μέ τά
χτυπήματα ουτά £έν κατίφερε νά Ιξοντώσει §να κόρμα ττού
μέ τήν -πατριωτική του -πολιτική είχε άττοχτήσει βαθειές ρί­
ζες στήν ψυχή τ&ν Εργαζομένων. βΗ μεγάλη ττλειοψηφία τόδν
στελεχών καί τ£δν μελών του, μένει άκλόνητη, ττιστή στόν
άγώνα του -προλεταριάτου καί τΰν λοίκ&ν μαζών.
Γιά τό ξεκοθάρισμα τής κατάστοσης αυτής είναι ζωτι­
κή Ανάγκη νά ττσρθοΟν ριζικά μέτρα. Καί μέ τό oc βαρώτατο
αΟτό καθήκον κοταττ»άνεται ή Ιστορική 6η “Ολομέλεια τής
Κ Ε, 11η Ίούλτι 1941).
...« Τ ό Κ ό μ μ α
π ρ έπ ει γ ρ η γ ο ρ ό τ ε ρ ο να
π ερά σ ει Αττό το
εττάδιο τ ή ς σ ν γ χ σ η τ , τ ο ν χ α φ ιε δ ισ μ ο ύ κ α ί
τ ή ς δια ο π ο ρ α ς , σ τό
σ τ ά δ ιο τ ή ς ά ο α σ ν γ κ ρ ό τ η ο η ς κ α ι ο ν ν έ ν ιο σ η ς τ ώ ν δ ν ν α μ ίώ ν τ ο ν ,
τά γ ίν ε ι ό ο δ η γ ό ς τ ο ν
λ ο ϊ κ ο ν ά γ α η α γ ια τ ή ν ε θ ν ικ ή
μ α ς α νε­
ξ α ρ τ η σ ία , γ ια τ ή ν €^οι;σ/α τ ο ν λ α ό ν . Τ ό Î p y o α υ τό δεν μ π ο ρ ο ίν
ιά τ ο όναλάά ονν ο ί
σ η μ ε ρ ιν έ ς δ ιο ικ ή σ ε ις , ττού έ ξ ο ίτ ία ς τ η ς
ί ρ ά ο η ς τ ο ν χ α φ ιε δ ισ μ ό ν έ χ α σ α ν τ ή ν ε μ π ισ τ ο σ ύ ν η τ ώ ν μ ε λ ώ ν κα ί
τ ώ ν μ α ζ ώ ν . Χ ρ ε ιά ζ ε τ α ι γρήγοράη κ α ι ά ν ο φ α σ ισ τ ικ ή
ε κ κ α θ ά ρ ισ η
μ ιά ς έλ ε *ιν ή ς κ α τ ά σ τ α σ η ς
ττον δ η μ ιο ύ ρ γ η σ α μ ί τ ο χ α φ ιε δ ισ μ ό ο
ε χ θ ρ ό ς . " Ο λ α τ ά υ γ ι ή σ τ ε λ έ χ η κ α ι μ έ λ η τ ο ΰ κ ό μ μ α τ ο ς πού βρί~
σ κ ο ν ι α ι ε ί τ ε ο τ η ν π α ρ ά τ α ξ η τ η ς λ ε γ ά μ ε ν η ς « Κ ε ν τ ρ ικ ή ς 9Ε π ι τ ρ ο ­
π ή ς » € î t c σ τ ή ν ττο ρ ά το ξη ι ή ς
« Π ρ ο σ ω ρ ιν ή ς
Δ ι ο ί κ η σ η ς » , ε ιτ ε
ά λ λ ο ν , ε χ ο ν ν τ ή ν ύ π ο χρ ίο υσ η νά
ο νμ βά λο νν στή γρ ή γο ρ η
εξυ­
γ ία ν σ η τ ο ΰ έ λ λ η ν ικ ο ν κ ο μ μ ο υ ν ισ τ ικ ο ϋ κ ό μ μ α τ ο ς . *Η κατάσταση
£εν δέχετα ι ά νοβολή. Μ έ λ η της
κ ο μ μ α τ ικ ή ς
κ α θ ο δ ή γ η σ η ς ττου
δ ο κ ι μ ά σ τ η κ α ν o t i s φ υ λ α κ έ ς κ α ί εξ ο ρ ίες κ α ι
δεν € χ € ν ν κ α μ μ ιά

55

σ ννά φ εια μ ί τ α ύ π ο π τα σ τ ο ιχ ε ία τ ώ ν π ιο ττομε» ό ^ ά δ ω τ , Ι χ ο» *
r a s τ ή γ ν ώ μ η π ο λλώ ν σ τ ε λ ε χ & ν κ α ί μ ε λ ώ ν τ ο ν κ ό μ μ α τ ο ς κ α ί
τ ή ν έ γ κ ρ ι σ η τ & ν φ υ λα κισ μ ένω ν συντρόφ ω ν τ η ς 9A κρονα*τπλ£α&
κ α ι τ ή ς Α ί γ ι ν α ς ά ν α λ ά β α νε τ ό ερ γο τ ή ς κ ο μ μ α τ ι κ ή ς α ν α σ ύ ν τ α ­
ξ η ς . *Η Κ .Ε . π ο ύ σ χ η μ ά τ ισ α ν ε ίν α ι ή μ ό ν η ε ν τ ε τ α λ μ έ ν η να έ κ *
π ρ ο σ ω π ή σ ει κ α ι κ α θ ο δ η γ ή σ ε ι τ ο Κ ό μ μ α , ώ σ π ο ν νά δ ο θ ε ΐ ε υ κ α ι­
ρία νά λ ο γ ο δ ο τ ή σ ο υ ν δ λ ο ι κ α ν ο ν ικ ά » .

Μέ τήν έκκαθΑριση αύτή του Κόμματος, -ττού ήταν Α­
ναγκαία σΑ μιA χειρουργική έπέμβαση γιΑ νΑ Wto&tI ή ζωή
ένός άσϋενοϋς, & Βαγγέλης βρίσκεται ξαφνικΑ *ξω άπό τΑ
Κόμμα ok κατΑσταση Απομόνωσης, ύποπτος χαφιεδισμού. *Α-<
πό τό Νοέμβρη τοΟ 1939 ήταν μέλος τής Κ. Επιτροπής, τί­
ποτε τό συ/κεκριμένο, καμμιΑ υποψία δέν τόν βάραινε στήν
κομματική του ζωή. Όμως οί στιγμές ήταν τραγικές, δέν υ­
πήρχε Α\λη διέξοδος. "Έπρεπε νΑ κοπεί κΑθε έπαφή μέ τή
νοσογόνο έ'ττία του παρελθόντος. ΤΑ 5υό χοόνια που πέρασε ό Β ^γγέλης στό περιθώριο τής κομματικής ζοοή^ ήταν ή
δυσκολώτερη περίοδος τής ζωής του. "Ομως σ τ ή ν περίοδο
αυτή δοκιμάστηκε ό Αγωνιστής καί ό Ανθρωπος. ΠαρΑ τήν
πικρία που δοκίμασε, δέν αρησε ούτε μιΑ στιγμή τόν έακητό
του νά πσρασυρθεΐ σέ σκέψεις καταλυτικές ή σέ ένέρ/ειες Αν­
τικομματικές. Συμμορφώθη<ε μέ τήν Απόφαση του κόμματος„
έκοψε κάθε έπσφή μέ τούς παλιούς συνίργΑτες του, μοναδι­
κή του σκέψη ήταν πώς Από τήν κατάσταση αύττή πού βρι«·
σκόταν θά ήταν χρήσιμος στό Κόμμα του καί στό Λαό.
Ο Ι σύντροφο! του στΑ ΧανιΑ θυμούνται τΙς έπιστολές
που τούς έστειλε νΑ Εχουν πλήρη έμπιστοσύνη στή νέα κα­
θοδήγηση του Κόμματος καί νΑ δουλέψουν Ακούραστα γ ιΑ
τήν συσπείρωση όλων τών μελών του καί τήν έκπλήρωστ)
τών καθηκόντων τους. Τ ό μέτωπό του ήταν καθαρό, ή συ­
νείδηση ήσυχη, μέ τόν καιρό ΘΑ κατακάθιζε ή θολούρα, ΘΑ
έζώνονταν καί πΑλι μέ τόν κορμό του.

56

ΕΘΝΙΚΗ Α Ν Τ ΙΣΤ Α ΣΗ
«Η Α Ν θ ΙΣ Τ Α Σ Η Ε ΙΝ Α Ι
Η ΑΡΧΗ ΤΗ Σ Ν ΙΚΗΣ»

...... Κ υλανε
<5πτ2> π α ν τ ο ύ
τ ά ττοτάμισ τω ν άνθρώτϊω*.

( Ό ά νώ νυμο:; " Έ λ λ η ν σ τή ν
« 'Ε λ λ η ν ι κ ή Ν ο μ α ρ χ ία » ).

Α ΡΑ ΓΚΟ Ν
« Τ ά μά τια κ ι ή μ νή μ η»

« . . . . Τ ό Κ Κ Ε π ισ τ ό σ τ ίς
π α ρ α δ ό σ ε ις τ η ς Α κ ο ύ ρ α σ τ η ς κ α ί
σ υ ν ε χ ο ύ ς π ά λ η ς γ ιά τ ά λ α ϊ κ ά
σ υ μ φ έ ρ ο ν τ α β ρ ίσ κ ε τ α ι τ ώ ρ α σ τ ίς
π ρ ώ τ ε ς γ ρ α μ μ έ ς τοΟ ά ν τ ίφ α σ ισ τ ιχ ο Ο ά γ ώ ν α . Κ α λ ε ϊ δ λ α τ ά μ έ λ η
κ α ί χ ο ύ ς ό π α δ ο ύ ς τ ο υ ν ά Ε π ισ τ ρ α τ ε ύ σ ο υ ν δ λ ε ς τ ί ς δ υ ν ά μ ε ις τ ο υ ς
κ α ί μ è Ε ν θ ο υ σ ια σ μ ό ,
α υτα π ά ρνησ η
καί
α υ τ ο θ υ σ ία ν ά
βρεθούν
σ τ ίς Ε π ά λ ξ ε ις τ ο ύ τ ιτ ά ν ιο υ ά π ε λ ε υ θ ε ρ ω τ ικ ο ύ ά γ ώ ν α π ο υ π ε ρ ιμ Ε ν € ΐ
τ ό λ α ό μ α ς γ ιά μ ια
κ α ιν ο ύ ρ γ ια
" Ε λ λ ά δ α ε Ιρ ή ν η ς ,
δ ο υ λ ε ιά ς κ α ί
λ ε υ τ ε ρ ιά ς » .
( ’Α π ό τή ν ά π ό φ α σ η της 7ης ‘Ο λ ο μ έ λ ε ια ς τ ή ς
π ο ύ σ υ νή λ θ ε σ τίς ά ρχές Σ ε μ π έ μ β ρ η 1941).

Κ .Ε . του Κ .Κ .Ε *

Στά δυό αυτά χρόνια δέν κάθησί οϋτε ώρα μέ σταυρα>μένα τό χέρια, στήν άδράνεια. Παρακολουθεί άττό κοντά τή
γραμμή του Κόμματος καί άγωνίζεται νά τήν κάμει ττράξη*
Τό σύνθηιια τώρα εΐναι «τά ττάντα γιά τή συντριβή τών φα­
σιστών καταχτητών». Πώς τό σύνθηαα αυτό θά γίνει τταντιέρα δλων τών τίμιων ττατρκοτών; Πώς θά κρατηθεί ψηλΑ
τό έθνικό φρόνημα του λαού, ττώς θά οργανωθεί ô Αγώνας
γιά τήν έτπβίωση, ττώς θά οργανωθεί ό έθνικοαττελευθερωτικός Αγώνας, ττώς θά σωθοΟν τά όττλα ττού μέ τήν κατάρρευ­
ση βρέθηκαν στά χέρια του λαοΟ; Καθοδηγεί τους φίλους
του νά πυκνώσουν τΙς γραμμές τών ττατριοτικών όργανώσεων, νά τταλαίψιουν κοντά στό Κόμμα στίς Έττιτροττές Ε θ ν ι­
κής Σωτηρίας, στό Ε ^ Μ άργότερα, νά βγουν στό βουνό.
Πρώτο καθήκον ττού Εβαλε στόν έαατό του ήταν ή οργάνωση
τών έφέδρων ττατρ ιωτών του, τών ττροδομένων ττολεμι^τών
τής ’Αλβανίας καί τών άχυρών, ττού μέ τήν κατάρρευση άττοκλεΐστηκαν στήν *Αθήνσ, καί γυρνουσσν ρακένδυτοι καί ττεινασμένοι στους δρόμους. Πόσοι άτι* ου τους ττού τττραν ένεργό μέρος στό κίνηαα τής Αντίστασης, δέν θαμουνται μέ €Ûγνωμοσύνη τό Βαγγέλη, τόν ττρώτο τζού tous ίδειξε τό 5ρό-

57

μ ο τ ο Ο κα θήκοντος. Σ -rfiv Κ ^ ή τ η δέν ύ π ά ρ χε ι φίλος τ e u π ο ύ
νά μ ή ν π ή ρ ε γ ρ ά μ μ α t o u ο ύ τ ή -τήν π ερίοδο. Κ α θ ο δ η γ ιΐ, π ρ ο ­
τρ έ π ε ι, έμ ψ υχώ νει. Σ τεν ή Ιπ α φ ή δια τη ρ εί i s τ ό γαμττρό τ ο υ
τ ο σ τ ρ α τ η γ ό Μ ό ν τ α κ α . Τ ό ν Évr μ*ρά>\ει ttôvco σ τ η ν π ο λ ιτ ικ ή
κ α τ ά σ ια σ η , τ ό ν κσλεΐ νά τιόρει μίρος οπήν Ά ν τ ί σ τ ο σ η . Σ ί ­
γ ο υ ρ ο ς ττώς
β ρ ίσ κετ α ι σ τοβερ ά ττ6να> σ τ ή ν π ο λ ιτ ικ ή τοΟ
Κ ό μ μ α το ς, π αίρνει τολμτρ ές π ρω το βουλίες. Ό τ ο ν c l γ ερμ α νι­
κές φ ά λ α γ γες π σ ρ ο β ίο σ α ν τ ά σύνορα τής Σ ο β ιε τ ικ ή ς "E'co σ η ς , δέν *χ ο σ ε τόν κα ιρ 6 τ ο υ . Κουτά στίς άλλες τ ν δςυλειές,
ο υ ν τ ά σ σ ε ι π ρ ο κή ρ υ ξη πρός το ύ ς Ιτα λούς σ τρ α ττώ τίς , κάθετοι
ώρες σ τ ή γ ρ α ς οιτηχονή t c u , β γ ο Ιι ε ι στούς
δρόμους κα ί τΙς
σ κ ο ρ π ά pôvos ή μαζί μέ ό π ο ιο ν φ ίλο βρ';Τ μ π ρ ο σ τ ά t c u . Ή
προκήρυξ-η ο ύ * η άποτ*> *ΐ ύιτόδει>μα ίττα νσ σ τα τικού ν το κ ο υ ­
μέντου. Α ί γ α λ ό γ ια καί σ τσ ρ ά τ α . Ν ά χ τ υ π ο ύ ν σ ό ν καμπάνες,
νά σ υ γ κ λ ο ν ίζ ο υ ν τΙς κα ρδιές... « .Σ ύ ν τ ρ ο φ ο ι
οτ ρ α τ ιώ τ * ς , S i r εχ ε τ ε κ α μ μ ι ά δ ια φ ο ρ ά μ * τ ή Σ ο β ι ε τ ι κ ή ° tiv œ c r f*
l 'i c n l ε κ * ι
ύ π ά ρ χ ο ν ν κ α π ι τ α λ ι σ τ έ ς ... 'Υ π ά ρ χ ο υ ν μ ό ν ο
ε λ ε ύ θ ε ρ ο ι ίρ γ α ζ ό μ ε ·
ν ο ι 7τον «Ι*-»* φ ίλ ο ι κ α ι άδ· ρ φ ο ί σ α ς.
* 0 /i<yciAcr ε χ θ ρ ό ς τώρ
Ε ρ γ α ζ ο μ έ ν ω ν κ α ι τ ή ς φ τ α > χ ο λ ο γ ια ς ,
h iv ε ΐια ι ή Σ ο β ι ε τ ι κ ή Ρ ιο α ί α 9 άλΛα ό κ α π ι τ α λ ι σ μ ό ς , ό φ α σ ισ α ό ς . /Ιυτοί ε ΐ ν α ι v n t v t f v i ο ι
γ ι α τ ή ν εζ α θ λ ία κτ η τ ώ ν μ α ζ ώ ν , τ ώ ν
ε ρ γ α ζ ο μ ίν ν υ ν ,
t6 J¥ 7τρολε·
T a p L U iv σ Λ ο λ ο τ ο ν κ ό σ μ ο

Σ ύ ν τ ρ ο φ ο ι σ τρ α τ ιώ τ ες ,
Π α ι δ ιά τ ο ν μ εγά λο ι» Γ α ρ ι β άλδτ}.
ΛΑ ρ ν 0η θ ή τ ε y à
π ο λ ε μ ή σ ε τ ε εν ά ντ ια σ τ ή ν π α τρ ίο α τ ο ν Σ ο σ ι α λ ι ­
σ μ ό ν , τ ή Σ ο β ιε τ ικ ή "E v e ο^η
* Ε ν ω β ή τ ε μ ε τούς
" Ε λ λ η ν ε ς έρ γα ζ ό μενονς κ α ι δ.α νο ο ύ μ ε·
ψ'ίνς κ α ι ξ ε σ η κ ω θ ε ίτ ε κα τά τ ώ ν
ε γ κ λ η μ α τ ιώ ν φ α σ ισ τ ώ ν γ ιά νά
β ο η θ ή σ ε τ ε τ ή Σ η Β ι ε τ ι κ ή ~ Κ ν ω σ η , γ ι ά τ ή ν α π ε λ ευ θ έρ ω σ η τής ép~
γ α τ ι κ ή ς τ ά ζ η ? , τ ή α γ ρ ο τ ιά ς κ α ί τής φ -rω χ?·λόγιάς τ ή ς Ί τ α λ ί ο ς ,
τ η ς *& Λ λ ά 0 α ς9 τ η ς Γ ε ρ μ α ν ία ς , ο \ ο ν τ ο ΰ κ ό σ μ ο υ .
f^à-rcj τ * χ ίρ ι α άπό τ ο pu* τικό Λ α ό .
Μ ε τ α τ ρ / ψ τ ε τόν ά ν τ ιμ π ο λ σ ε 3 ίκ * κ > π ό λ εμ ο σ ε π ό λ εμ ο ά ν η ·
φ α σ ισ τ ικ ό .
Ζ η τ ώ ή ν ίκ η τ ο υ σ ο σ ια λ ισ μ ο ύ σ ’ ν \ ο τ η ν κ ό σ μ ο » .

Σ τ € ^ ς φίλος τοΟ Β α γ γ έ λ η δ »τιγιϊτα ι τ 6 π α ρ α κ ά τ ω π ε­
ρ ισ τ α τ ικ ό , ττού άττοτελ^ϊ λ α μ π ρ ή ά ννουσ τη σ ελίδα της Ισ τ ο ­
ρίας της Α ν τ ίσ τ α σ η * ,: Έ ας γ ν ω σ τ ό ς t c u Χσ ννώ χης β α ρ κά ­
ρης τ ο υ Πειρα>α, ι ί ν π λη ρ ο φ ορ εί π ώ * εν/ος υ π ά λλη λο ς τοΟ
Ο Λ Γ Ι είχε κλέψ ει δ ύ ο μα γνη τικές χελώνες κα ί τΙς είχε κρ ύψ ει
κΑττομ σ τ ό λιμάνι. ‘Ο Β α / γ έ λ η ς άρττοξε τ ή ν εύκαιρία. Η άξιο ττο 'η σ η τοΟ -πολύτιμου ο ύ τ ο υ
ύ λ ικ ο υ , ίγ ιν ε ττροσούττικι*!
τ ο υ υ π ό θ εσ η . Έ π Ι μέρες κα τέβα ινε σ τ ό ν Π ειρα ιά , μ έχρι t t c u
c l χελώνες ττέρασαν α τά χέρ ια τοΟ π α τ ρ ιώ τ η β α ρ κά ρ η . Έ ν α

58

ττρωί μαζί μέ τά φρούτα, π-ηρε στή βάρκα του καί τΙς χελώνες
καί τράβηξε γ ι* τό Ιταλικά φορτηγά €Καμουζέρο», φορτωμένο
μέ πολ:μ»κό ύλικό καί έξσρτ^ματα άεροπλάνων. Τό βαπόρι
σήχωσ€ άγκυρες μέ τΙς χελώνες κολλημένες ατά πλευρά του.
Ο ! κώττοι καί οί κίνδυνοι τόσων ήμερών δέν πήγαν χαμένοι.
Τ ό «Κσμουζ^ρο» άνατινάχθηκε σέ μισή ώρα, λίγα μίλια ?ξω
Από τό λιμάνι του Πειραιά: Σιϊς φάλαγγες τών πατριωτών
ττού τά ίδιναν άλα καί ούτή τή ζωή τους γιά τή συντριβή
-τών καταχτητών, 6 Βαγγέλης 25ινε κάθε μέρα τό ττσράν. Ή
ζωή του ήταν υπόδειγμα γιά όλους τούς γνωστούς του.
Ό πιό ύπουλος ίχθρός τών άγωνιστών τής 'Αντίστα­
σις ήταν ή π*ίνα. *Η αρπαγή του πλούτου τής χώρας άπτούς καταχτητές καί τούς ντόπιους συνεργάτες t c u s , καταδίκοζς χιλιάδάς άνθρώπινίς ύπόρξεις κα6ηυ*ρ»νά, στό πρήξιμο
καί στο θάνατο. ΟΙ πατριώτες κοντά στ' <5\λη τους καθή­
κοντα €Ϊχαν νά παλΐψΓυν τή σκληρή μάχη τής έπιβίωσης γιά
2λο τό λοό, γιά τόν lû u iô τους. Έπρ*πε νά σταθούν στά
πόδια τους νά συνεχίσουν τάν όγώνα μέχρι τήν ημέρα τής
νίκης. ‘G Βαγγέλης όφοΟ ίξάντλησε όλες του τΙς δυνατότητες,
πούλησε τά ύπάρχοντά t c u , -»ά υπάρχοντα τής ίδερφής του,
άρχισε γιά πρώτη φορά στή ζωή του νά δουλεύει χειρωναχτ»*ά .

Ένας φίλος του κηπουρός τόν παίρνει μσζ( του στή
Μαγκουφάισ. Σκάψιμο, σκάλισμα, πότισμα, γεμίζουν τΙς
ττρώτες πρανές ώρες κοί τά βροδυνά του. Γιά πολλούς &,ήνες £ξασφαλ!ζ*ι τον έπιούσιο, κινιέτσι, βοήθα πολλούς φίλους
του νά γλυ* ώσουν άπά τό θάνατο. Μιά μέρα τόν πιάσανε ot
Γερμονοί οτΫιν “Αγία Ποροσκευή, φορτωμένο μέ ξϋλα. "Εμει­
νε ευχαριστημένος πού γλύτωσε μέ λίγες κλωτσιές καϊ τήν
κατασχεση tcu πολύτιμου φορτίου.
Προσφιλής άπσσχόΛηοη τής ζωής του κοί στίς πιό δύ­
σκολες ώρες είνοι ή μελέτη. Ιδιαίτερα τόν όπασχολουν τά ol~
κοιομικα προβλήματα τής χώρος, cl ουν(πειις τής κατοχήν,
τά προβλήματα πού θ* άπασχολήσουν τή λοϊ*οδημο*ρατική
κυβέρνηση μετά τήν άπελευθέρωση. ’Από τό 1940 είχε άρχίσει καί συνεχ(ζ*ι τή μελέτη του ορυκτού πλούτου κα» τϊς δυ­
νατότητες βιομηχανικής άνάπτυξης.
. . . . « Χ ώ ρ α χ ω ρ ίς β α ρ ε ία β ιο μ η χ α ν ία , είνα ι καταδι κ α σ μ έ ν η
νά ζ ε ΐ μ ε l i f v άττλ·η χειροπρακτική
ε ρ γ α σ ία . N à o r e p t l r a i
τώ ν
μ η χ α ν ι κ ώ ν κα ί τ ε χ ν ικ ώ ν μ έ σ ω ν γ ια
την αύξηση
τ η ς άπό&οοτ)ς
Ύ·ής ερ γ α σ ία ς *αχ τήν εντα ,τικη ε κ μ ε τ ά λ λ ε υ σ η του φ ν σ ικ ο ν τ η ς
π λ ο ύ τ ο ν « ~ Ο σ ο μ ε γ ά λ ε ς κ ι αν εΐι αι οί φ υ σ ικ έ ς π α ρ α γ ω γ ικ έ ς τ η ς
δ υ ν ά μ ε ις , S à είνα ι π ά ν τ ο τ ε φ τ ω χ ή ....

59

...ε Σ ύ μ φ ω ν α μ έ τ Ις γ ε ν ικ ώ τ ε ρ ε ς
έπ ιδιώ ξ εις το Ο χ ιτ \ερ σ +
φ α σ ισ μ ό ν ή ‘ Ελλά δα , κ α ί ολες ο ί κ α τ ε χ ό μ ε ν ε ς χ ώ ρ ε ς τ η ς Ευ ρ ά *·
π η ς , πρέπ ει να μετα ,τρα π ονν σ έ ά π ο ι*ίες π ρ ο ο ρ ισ μ ένες y u 1 π α ­
ρ α γ ω γ ή γ ε ω ρ γ ικ ώ ν π ρ ο ϊό ν τ ω ν κ α ι π ρ ώ τω ν ΰλώ ν κ α ι ε ξ α γ ω γ ή
β ιο μ η χ α ν ι κ ώ ν είδ ώ ν α π α ρ α ιτ ή τ ω ν σ τό « ιτ ε ρ ιο ν σ ιο »
γ ε ρ μ α ν ικ ά
Ζθνος, τ ό μ ο ν α δ ικ ό π ο ν θά έ χ ε ι δ ικ α ίω μ α γ ια β ι ο μ η χ α ν ι κ ή πα­
ρ α γ ω γ ή . Σ έ κά θ ε λ ό γ ο τ ο ν Φ ο ύ ν κ γ ια τ η ν ο ικ ο ν ο μ κ ϊ) ο ρ γ ά ν ω σ η
τ ώ ν ευ ρ ω π α ϊκ ώ ν χ ω ρ ώ ν , σ τις
ό π ο ιες
€ κ υ ρ ια ρ χ ε ΐ ό α γ ρ ο τ ικ ό ς
χ α ρ α κ τ ή ρ α ς » κ α ι « π ρ έπ ε ι να π α ρ α μ είνο υ ν α γ ρ ο τ ικ έ ς γ ι α τ ό σ υ μ ­
φ έρ ο ν τ ω ν κ α ι γ ια τ ό σ υ μ φ έρ ο ν τ ή ς Ε υ ρ ώ π η ς » ...
. . . « Δ ε ν είν α ι ε ύ κ ο λ η κ ά τ ω ί π ό τ ις σ η μ ε ρ ιρ έ - σ υ ν θ ή κ ε ς , ^
λ ε π τ ο μ ε ρ ε ια κ ή έ Ε ιο τ ο ρ ισ η κ α ί ο ν π ο λ ο γ ισ μ ο ς τ ή ς ο λ ο κ λ η ρ ω τ ικ ή ς
λ εη λ α σ ία ς τ ο ΰ τ ό π * ν άπό τ ο ν π ιό ά ν η λ εή κ α ι κ τ η ν ώ δ η € ΐ σ β ο ? έ α ,
π ο ύ ά μ ν 6 ρ ή ίδέο γ ια τ ή ν έ κ τ α σ ή τ η ς κ α τ ά t o v s π ρ ώ τ ο ν * 1 5 μ.ψνες κ α τ ο χ ή ς δίνει τ ό ε μ π ισ τ * ν τ ικ ό ν τ ό μ ν η μ α σ τις κ β ε / ν ή * € ΐ&
Β ε ρ ο λ Ιν ο ν κ α ι Ρ ώ μ η ς τ ο ΰ π ισ τ ώ τ ε ρ ο ν δ ο ύ λο υ , τ ο ν π ρ ώ η ν ύ π ο νρ γ ο ΰ Γ κ ο τ ζ α μ ά ν η . Τ ή ν κ α τ ά σ χ ε σ η ό λω ν τ ώ ν έ μ π ο ρ ικ ώ ν α π ο θ ε­
μ ά τ ω ν άπό τα. Τ ε λ ω ν ε ία , τις ελεύθερες ζώνες κ α ι Γ ε ν ι κ έ ς * A m >θ ή κ ε ς , σάν « λείας π ό λ εμ ό ν '» , α κ ο λ ο ύ θ η σ ε ή δ έ σ μ ε υ σ η κ α ι άθρόα.
μ ε τ α φ ο ρ ά σ τίς ά ξορικες χ ώ ρ ες τ ώ ν δύ ο ε τ ο ίμ ω ν έσ ο δειώ ν ( τ ο ΰ
1 9 3 9 —1 9 4 0 ) π ο ν δεν ε ΐχ α ν ε ξ α χ θ ε ί έ ξ α ιτία ς τ ο ν έ λ λ η ν ο ΪΓ α λ ικ ο Β
π ολ^μον κα ι τή ς τρέχονσ α ς (1 9 4 0 - 1 9 4 1 ) , μαύρης σ π φ ίδ α ς κ α ί
σ ο υ λ τ α ν ίν α ς , κ α π ν ο ύ , λ α δ ιο ύ , σ ύ κ ω ν , ξ η ρ ώ ν κ α ρ π ώ ν / κ ρ α σ ιώ ν
κ α ι λοιπ ώ ν γ ε ω ρ γ ικ ώ ν π ρ ο ϊό ν τ ω ν κ α ι μ α ζ ί μ ε
αντες
τ ώ ν εξ&ρ υ γ μ ε ν ω ν μ ε τ α λ λ ε υ μ ά τ ω ν , μ α Χ λ ιώ ν , δ ε ρ μ ά τ ω ν , κ ο λ ο φ ω ν ίο υ κ a l
π ολλώ ν ά λλω ν π ρ ο ϊό ν τ ω ν κα ι ε μ π ο ρ ε υ μ ά τ ω ν π ο ν β ρ ή κ α ν σ τ ο ν
τό π ο ο l €7τιδ ρ ο μ 6 Ϊς, Ή
δ η ω τη τ ο ν τ ό π ο ν (τυοτη υκχτο π ο ιή 9 η κ ε
κ α τ ό π ι μ ό ν ιμ α ; α ) μ ε τ ή ν π ρ ο ν ο μ ια κ ή δ ια τ ρ ο φ ή ά ττί τ ή ν π α ρ α ­
γ ω γ ή τ ο υ 2 5 0 — 3 0 0 χ ι λ . ά ξ ο ν ικ ο ΰ σ τ ρ α τ ό ν , π ου δ ια μ ο ιρ ά σ τ η ­
m» .
κ ε ώς τό τ ε λ ε ν τ α ϊο χ ω ρ ιό . β ) ...... γ ) ......t a ) . . m
« . . . θ α π ερ ιμ εν ε κα νένα ς ύ σ τερ α άπό a v r à δ η ο ι ~ Ε λ λ η ­
νες β ίο μ ή χ α ν ο ι θα έδινα ν ολες τ ις δυ ν ά μ εις τ ω ν γ ιά τ ή σ υ ν τ ρ ιβ ή
τ ο ν χ ιτ λ ε ρ ο φ α σ ισ μ ό ν , π ον μ ε τ ή
σ υ ν έ χ ισ η τ ή ς
λ εη λ α σ ία ς τ ο ϋ
τ ό π ο ν , ά π ειλα ΐ τά θ ε μ έ λ ια τ ή ς ε λ λ η ν ικ ή ς β ιο μ η χ α ν ία ς .
πού ε ί ­
να ι ή δ ια τ ή ρ η σ η κ α ι α ύ ξ η σ η τ η ς
κ α τ α ν α λ ω τ ικ ή ς δ υ ρ α μ η ς τ ο ϋ
λα ο υ , ή ύ π α ρξη γ ε ρ ή ς και. ε ιδ ικ ε υ μ έ ν η ς ε ρ γ α τ ικ ή ς τ ά ( η ς , ή α ν ά ­
π τυ ξη τώ ν άλλω ν
π α ρ α γ ω γ ικ ώ ν
κλάδω ν
άττό το ύ ς
οπ οίους
π ρ ο μ η θ ε ύ ε τ α ι τις π ρ ώ τες νλες κ α ι σ ν ιά μ α ά π ειλ ει νά κ α τ α ρ γ ή ­
σ ει μ * λ λ ο * τ ι κα. τ ή β ιο μ η χ α ν ί α
σ τις κ α τ * χ & μ * ρ ε ς χ ώ ρ ε ς
κ α ι κά
γ ν ρ ίσ ε ι τ ή ν π α ρ α γ ω γ ή τ ω ν ο τ ίς π ρ ο ϊσ τ ο ρ ικ έ ς μ ο ρ φ έ ς » σνμφα>να μ ε τ ό π ρ ό γ ρ α μ μ α τ ή ς « ν έ α ς τ ά ξ η ς π ρ α γ μ ά τ ω ν » . 9Α ν τ 9 α ν τ ο θ
ό μ ω ς ο ι * Ε λ λ η ν ε ς β ιο μ ή χ α - ο ι . . . » .

*Άλλ&ς μελέτε$ tou είναι λ*γ! ÊnàpKfia σέ εϊδη κατανά*

60

λαχτης», «6 χαρακτήρας τοΟ E A M f τό Αγροτικό πρόβλημα,
ατό δημοσιονομικό πρόβλημα τής χώρας* κλττ.
"Η τπό Ολοκληρωμένη δμως έργασία τον Κτιστ£%η, ττού
Εμεινε Ανέκδοτη καί άγνωστη είναι ή μελέτη του «'Αντικειμενι­
κή έττάρκ€ΐ3 σέ είδη κατανάλωσης», δττου «γίνεται υποδειγ­
ματική μαρξιστική τοττοθέτηση στό όλο ζήτημα» (Δ. ΜπΑτση): « Ή ΒαρειΑ βιομηχανία στήν
Ελλάδα» 1947 σελίδα
172 ίπτοσ.),
Τόν Ίούνη του 1943 ô Βαγγέλης Αττοκαθίσταται καί
τοττοβετεΐτοι Αττό τό Κώ^μα στήν Έττιτροττή Μελετών.
ΤΑ δελτία οίκονομικών πληροφοριών ττού ουντΑσσει εί­
ναι πολύτιμα. Μέ τΑ στοιχεία ττού συγκεντρώνει δείχνει ττό-r
σο ένημερωμένος ήταν, ττόσο στενΑ ττορακολουθουσε τΑ oU
κονομικά -προβλήματα, διεθνή καί έσωτερικΑ. Οί φωτισμένες
πορατηρήσεις του δείχνουν τό μαρξιστή οίκονομολόγο έρευνητή.
...«*// κ υ κ λ ο φ ο ρ ία τ ο ΰ χ α ρ τ ο ν ο μ ίσ μ α τ ο ς άττο 1 5 5 δ ισ ε κ α ­
τ ο μ μ ύ ρ ια τ ή ν 31 8 4 2 ά ν έ β η κ ε σε δ ρ χ . 3 3 6 δις τ ή ν 3 1 .1 2 .4 2 κ α ί
<τ€ 4 0 2 δις τ ή ν 2 8 .2 .4 3 . Δ η λ α δ ή α ν έ ρ χ ε τ α ι σ τα θ ερ ά τούς τ ελ ε νTfluoi^s μ ή ν ε ς κ α τ ά 3 0 δις κ α ι aveu τό μ ή ν α . Κ ι Λ α υτό χ ω ρ ίς
τ ή ν κ α λ υ μ έ ν η κ υ κ λ ο φ ο ρ ία τ ώ ν
έντοκω ν
γ ρ α μ μ α τ ίω ν κ α ί τ ω ν
γ ρ α μ μ α τ ίω ν σ υ γ κ έ ν τ ρ ω σ η ς τ ώ ν γ ε ω ρ γ ικ ώ ν ττροϊόντω ν π ο ν β ρ ί ­
σ κ ο ν τ α ι σ τ α χ έ ρ ια τ ω ν π α ρ α γ ω γ ώ ν . Μ ό ν ο τ α τ ε λ ε υ τ α ία
α νέρ­
χ ο ν τ α ι σ τ ο π οσ όν τ ώ ν 9 5 δ ίς . Σ ε σ υ ν έ χ ε ια ή μ ε τ α φ ο ρ ά τ ο ΰ ξ έ ­
νου σ τ ρ α τ ο ΰ σ τ ή ν *Ε λ λ ά δ α ,
τεσ σ ά ρ ω ν γ ε ρ μ α ν ικ ώ ν μ ε ρ α ρ χ ιώ ν
κ ai ή ε π ίσ π ε υ σ η ε κ τ έ λ ε σ η ς ο χ υ ρ ω μ α τ ικ ώ ν έ ρ γ ω ν , έ δ η 'Μ ο ν ρ γ η σ α ν κ α ί νέες α π α ιτή σ εις τ ώ ν κ α τ α χ τ η τ ώ ν π ο ν -υπολογίζονται σά
Α λ λ α 2 5 0 δ ίς - Δ η λ α δ ή τ ο σ ν ν ο λ ικ ό π ο σ ό ν τ ώ ν α π α ιτή σ εω ν τ ώ ν
κ α τ α χ τ η τ ώ ν ε ίν α ι 5 0 0 δις π ερ ίπ ο ν τά χ ρ ό ν ο ...»

καί
τών

. . . « ( Η σ υντ€ .λο νμ ένη ο ικ ο ν ο μ ι κ ή
κα τα στροφ ή τοΰ τόπ ον
τοϋ λ α ο ΰ , ο δ η γ ε ί μ ο ιρ α ία σ έ νέες σ υ γ κ ρ ο ύ σ ε ις σ χ ε δ ό ν όλω ν
τά ξεω ν μ ε τούς κ α τ α χ τ η τ έ ς κα ι τ ή ν εγ κά θ ε τη
κυβέρνησ ή

τους ».
. . . « 'Ο
π λ η θ ω ρ ισ μ ό ς είνα ι ά μ ε σ ο κ α ι α ν α γ κ α σ τ ικ ό έ π α κ ό Χ ο ν θ ο τ η ς ά π ο γ ν μ ν ω σ η ς τ ο ΰ τ ό π ο ν ά π τό ν κ α τ α χ τ η τ ή , πού τ ο ν
έ π ιδ ιώ κ ε ι κ α ί ε ξ ε π ίτ η δ ε ς ... 9Α ν ό π λ η θ υ σ μ ό ς δ ια τ η ρ ο ύ σ ε τή ν π ρ ο π ο λ ε μ ικ ή α γ ο ρ α σ τ ικ ή τ ο υ δ ύ ν α μ η , ένα μ ε γ ά λ ο μ έ ρ ο ς τ η ς π α ρ α ­
γ ω γ ή ς θά τ ρ α β ιό τ α ν άπό τ ή ν ε σ ω τ ε ρ ικ ή κ α τ α ν ά λ ω σ η
ά ντι νά
π ερ νά σ τ ά χ έ ρ ια τ ώ ν χ ιτ λ ε ρ ικ ώ ν . “ Ε τ σ ι ένα μ ίρ ο ς τ ή ς ο ικ ο ν ο ­
μ ι κ ή ς π ο λ ιτ ικ ή ς τ ο ν κ α τ α χ τ η τ ή σ τ ό ν τό π ο μ α ς εΐν α ι τ ό χ τ ύ ·
π η μ α τ ή ς ά γ ο ρ α σ τ ικ ή ς δ ύ ν α μ η ς τ ο ν π λ η θ υ σ μ ό ν . Γ ι ά οποίον α μ ­
φ ιβ ά λ λ ε ι θα ε ίν α ι χ ρ ή σ ι μ ο νά δ ια β ά σ ε ι τ ό ά ρθρο χ ιτ λ ε ρ ικ ο ύ « ε ι ­
δ ικ ο ύ # σ τ ό δ ο υ λ ικ ό τ ύ π ο ( Β λ . <Π ρ ω ί α » 2 8 Ν ο έ μ β ρ η ) . Λ έ ε ι κ α τ ά

61

λ έ ξ η : κ * Η π ρ α γ μ α τ ικ ό τ η ς τ ο ν π ο λ έ μ ο υ ά ξ ιο ι.... τ ο ν ιτεριορισμ.9
τ ή ς α γ ο ρ α σ τ ικ ή ς δ ν ν ά μ ε ως κ α ί o w e πώς τ ή ς κ α τ α ν α Χ ώ σ ε ω ς τ ρ ο ­
φ ίμ ω ν κ α ί λο ιπ ώ ν €μπ ορά ν μ ά τ ω ν . Ό έ λ λ η ιη κ ο ς λα ό ς S i r δ ύ ια τ α ι
ν ά π ο φ ν γ ει το ά ν α γ κα Ζ ο ν τούτο μ ε ι ο ν έ κ τ η μ α » . Κ α ι πιο κ ά τ ω
γ ρ ά φ ε ι ό tStos- ε ιδ ικ ό * : «Το π οσον τ ώ ν -χρημά τω ν τ ώ ν ε υ ρ ισ κ ο ­
μ έ ν ω ν εις 7 η ν δ ιά θ εσ ιν τ ή ς ο ικ ια κ ή ς ο ικ ο ν ο μ ία ς ένο ς
έκα σ τον
α τ ό μ ο υ έν ' Ε λλάδι, π α ίζει π ερίπ ου τον α ύτον ρ ό λ ο ν , τ ο ν όπ οΖον
π α ίζει κ α ι εις r f j v Γ ε ρ μ α ν ία ν ή είς τ ή ν διάθεσήν έκαστου γ ε ρ μ α ν ο ν
ε ύ ρ ισ κ ο μ έ ν η π ο σ ό τη ς δ ε λ τ ίω ν τ ρ ο φ ίμ ω ν κ α ί αλλαι* ε ιδ ώ ν » ( d t f \ a δ ή οπ ως στή Γεραανία περιορίζεται σ υ ν εγ ώ ς ή ε σ ω τ ε ρ ικ ή κ α τ α ·
ν ά λ ω σ η μ ε τ ή ν έ λ ά τ ω σ η τ ώ ν μερ'.δω ν π ού δ ια ν έ μ ο ν τ α ι μ ε δ ε λ τ ία +
*τι7ΐ γ ίν ε τ α ι κ α ι σ τ ή ν ΓΕ λ λ ά δ α μ ε τ ή ν ε λ ά τ ω τ η τ ή ς ά γε ρ α ο τ ι—
κ ή ς δ ύ ν α μ η ς τ ο υ π λ η θ υ σ μ ο ύ ά π Ρ το ν π ε ρ ιο ρ ισ μ ό τή; α γ ο ρ α σ τ ικ ή ς
δύναμης ί ή ΐ ν ο μ ισ μ α η κ ή ς μονάδα ς. . ) » .
..m((Oi γερμ,α νικες εφ ημερίδες δ η μ ο σ ιε ύ ο υ ν ( 1 7 Δ ε κ ε μ β ρ ί ο υ )
μ ια ν ε κ κ λ η α η πρός τ ο ύ r
κατόχους
κ ο υ ν ε λ ιώ ν κ α ι ηίκοσ»ταΜν
ζώ ω ν: α τά λ α χ α ν ικ ά δεν είνα ι τ ρ ο ά ή δίά τ ά ζ ώ α , αλλά 8ια το ύ ς
ανθρώ π ους. mΟ π ο ιο ς τα δ ίνει
στα. ζ ώ α , θ έ τ ε ι
σ ε κ ίν δ υ ν ο τ ό ν
Ε π ισ ιτ ισ μ ό τ ο ΰ λ α ο ί »
...<crO υ φ υ π ο υ ρ γ ό ς τής ε θ ν ικ ή ς ο ικ ο ν ο μ ία ς δ ρ . Λ ά ν τ φ ρ η ν τ
δ ή λ ω σ ε πώ ς ή Γ ε ρ χ α ν ί α
δ«ρ σ τέ λ ν ει εμ π ο ρεύ μ α τα , γ ιά νά ξ ο φ λ ή σ ε ι δσ α χ ρ έ η έ χ ο υ ν π ρ ο κ ύ φ ει <ττά κ λ & ρ ι / κ , γ ι α τ ί τ ο ΰ τ α τά
χ ρ έ η π ρ ο έρ χ ο ν τ α ι ά π το ν κ ο ιν ό Ε υ ρ ω π α ϊ κ ό
αγώ να
π ου
δ ιε ­
ξ ά γ ε ι*
Κ ά π ο υ σ τις σ η μ ε ιώ σ ε ις τ ο ν ό Β α γ γ έ λ η ς γ ρ ά φ ε ι: « Ο ι ξ έ ·
νο ι εΐνα ι σαν τ ή ν α κ ρ ίδ α . "Ο π ο υ π έσ ο νν δ εν α φ ή νο υ ν χ λ ω ρ ό χ ο ρ ­
τ ά ρ ι» . Κ ι jl v t o $εν τ ο γ ρ α φ ε μ ό ν ο γ ια τ ο ύ ς Γερ μ α νο ύ ς ·

11.

ΣΤΟ ΦΡΟΥΡΙΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ
VESTE

K R ETA

Τ ή ν άνοιξη το υ 1944 ά Βαγγέλης τοττοθετεϊτσι γραμ­
ματέας τής περιοχής Κρήτης του ΚΚΕ. "Ηταν μεγάλη μέρα:
τή ς ζο:η& του όταν ëva βρά δυ, άρχές του 'Απρίλη, ύστερα

Αττό περιπετειώδίς ταξίδι καί κάτω άττό τή μύτη τών Γερ­
μ α ν ό ν , πάτησε τό χώμα τής σκλαβωμένης ττατρ!5ας του στήν
Κ Ια α μ ο . 'Αποβιβάστηκε οτίς άκτές τής Καλυβιανής μέ τό
Γιώργη Σμπώκο άττό τ* Άνώγεια, τόν 'Αριστοτέλη Σφακιανάκη ά π ό τήν Πόμττισ, τό Χαρίλαο Υιλλάκη άττό τους Λά»κους
«cal
άλλον ένα. Πηδούσε σά μικρό παιδί άπτή χαρά tc u ,,

ρίχτηκε

μ* άναφυλητά στήν άγκαλιά

τών συντρόφων

t c u ,

if où τόν υποδέχτηκαν. Άγνωστος τους ήτατν ό παράνομος 6αλασσοβρεμένος ταξιδιώτης τής νύχτας μά τόν έννοιωσαν πο­
λ ύ κοντά τους άπτήν πρώτη στιγμή. Λούφαξαν δλοι μαζί τή
ν ύ χ τ α καί τήν άλλη μέρα στά γκρεμνοφάραγγα τής άκτής
scat σά σκοτείνιασε τόν Εβαλαν στή μέση καί μέ τά αυτόματα

οτό χέρι είς φάλαγγα κατ' άνδρα ξεκίνησαν. Τήν ίδια νύχτα
Ιφτασαν στήν Καλυβιανή όπου τόν ττεριττοιήΟηκαν Ô γέρο Κ.αοτάνης καί Ô γέρο Πατταδόκης παλιός οίκογενειακός του φί­
λος, ττού έπεσε άπάυωτου μ* άναφυλητά. Έκεϊ έμεινε όλη τήν
ήμέρα μέχρι πού συνδέθηκε μέ τήν κομματική όργάνωση Κιοά μου. Ξεκίνησε τήν έττομένη γιά τά Παλιά Ρούματα διά μέ­
σου Ποτσμίδας καί Σάσαλου ττού ήταν πάντα ταμπούρια τών
ΙΘνικοαττελευ©ερωτικών άγώνων τής Κρήτης. Μέσα σέ λίγες
μέρες ο! φίλοι του τής κομμοττικής όργάνωσης καί ot ήγέτες
του Ε Α Μ —Ε Λ Α Σ τόν ένημέρωσαν οέ συζητήσεις ττςύ δέν είχαν
τελειω μό. Βουνό ήταν τά ττροβλήμχτα ττού ορδώνονταν μττροc r r à στούς -πατριώτες
τής Κρήτης καί ζητούσαν τή λύση
t o u s . *Η Κρήτη, τ ό ττανέμορφο νησί τους, ήταν ένα πελώριο
περιχαρακωμένο στρατόπεδο, ή πιό προωθημένη βάση τών
Tcfμανών στή Μεσόγειο, πολύτιμο πλεούμενο (ϊεροττλονοφόρο. Φρούριο τήν έλεγαν οί Γερμανοί, καμαρών όντας—V E S T E
K R E T A —καί φρούριο τήν είχαν κάνει. Τό Φρούριο τής Κρή*
της ήταν γιά τούς Γ*ρμανούς « ή αιχμή τοΟ γερμανικού ξίφους
ν ο ύ έγγίζ ει τά τελευταία άττοφασιστικά άμυντικά σημεία του

βρ«ττανικοΟ Ιμπεριαλισμού στήν Ανατολική Μεσόγειο*.

Γιά

νά τό άποχτήσουν είχαν θυσιάσει χιλιάδες νεκρούς τΙς êxriX a rn f μονάδες τών άλβξιπτωτιστών τοΟ τρίτου Ρόϊχ. * Ά π ό
τότε είχαν κολήσει άπάνω στήν Κρήτη σά βδέλλες, πού ρου­

φούσαν μαζί μέ tous πλούσιους χυμούς τής καρπερής γής καί
τό Αλικο οίμα τών παιδιών της.

Μέσα crrè φρούριο αύτό τοΰ άγκυλωτοΟ στουροΟ, ϊμβν* όπως πάντα στή μακρόχρονη πορεία τής Ιστορίας, ήρωΐ* ή , άννπόταχτη, άκατάβλητη ή ψυχή τής παντέρμης Κρή­
τ η ν Τά στήθη τών Κρητικών τά δονούσε καί τώρα, δττο»ς
πάντα, τό σύνθημα «Ελευθερία ή θάνατος».
Βογγοϋσαν κάτω άπό τή μπότα τού πιό βόρβορου και
τβχτητή. Στά Χανιά, στό Ρέθυμνο, στό Ηράκλειο, τό οίμα
τών πατριωτών χύνονταν ποτάμι. Μέσα σέ λίγες ώρες όλόκλτ>ρα χωριά γίνονται νεκροταφεία. Ο Crie évcs σπίτι όρθιο,
οϋτε 2νας άντρας ζωντανός. Στό Γολγοθά τής ‘A yiS ç, λίγα
χιλιόμετρα έξω άπό τά Χανιά, cl ριτές τών Ικτελεστίίών άποσπασμάτων γόζωναν τά στήθη τών πατριωτών κάθε αύ«
ΎΑ· Κοντά «rrcùç τάφους καί τά έρείπισ, ή πείνα. Τό λάδι,
■ή οτοφίδα, τό κροσΐ, τά πορτοκάλια, τά κάστανα, τά φρού­
τα, χιλιάδες καί χιλιάδες τέννοι πολύχυμοι καρποί μιας πλού­
σιας γήΐ» ποτισμένης μέ τό οίμα καί τόν Ιδρώτα τής άγροτ ΰ κ , έπαιρναν τό δρόμο πρός τή Γερμανία, νά θρέψουν τόν
«περιούσιο» λοό. Ο Ι παραγωγοί κρατιόνταν στή ζωή μέ ό,τι
κατάφεριαν μέ κίνδυνο τής ζωής τους νό κλέψουν άπό τήν
Ιδια τους τή σοδειά. "Evas μοναδικός δρόμος σωτηρίας Cnrfjp-»
Α Ν Τ ΙΣ Τ Α Σ Η . Κι ή άντίστοση τοΟ λσοΟ, πού είχε άρχΐσιι άπό τήν πρώτη μ*ρα τής μάχης τής Κρήτης τό πρωί··
νό τής 20 τοΟ Μάη 1941, όταν άρχισαν νά πέφτουν cl πρώ*
τοι σχηματισμοί τών άλεξιπτωτιστών, συνεχίζονταν άδιάκοn a καί θό συιεχίζονταν γιά τέσσερα χρόνια μέχρι τ!ς 20 του
Μάη 1945, όταν ποραδόθηκαν καί ο! τελευταίες γερμανικές
μονάδες στά Χανιά.
Πολλά πράματα Εττρεπε νά γίνουν. Νά κρατηθεί ύψηλό

* Ό μ ο λ ο γ ό > δτι ίττλανήβην σ το ΰ $ ύ τ τ ο λ ο γ ιο μ ο ύ ξ μ ο υ ΰταν συνεΒ ο ύ λ ε υ σ α τ ή ν Ιττίβ εσ η κ α τά τ ή ς Κ ρ ή τ η ς . Τ ό ώττοτέλεσμα ήτον, 5 χι
μόνο ν ό χόοίο ττολλοί/ς κ α ί
ττολυτιμους άλεξιτηοοτιστές, ττου το υ ς
9εο>ρο0σα
σ ό ν ττοιδιά μ ο υ , ό λ λ ά κα ί νά διαλυθον/ι» οΐ γερμανικοί
σ χ η μ α τ ι σ μ ο ί ό λ ε ξιτττω τ ισ τώ ν , ττου τ ο ύ ς ε ίχ α δ η μ ι ο υ ρ γ ή τ ε ι éyco Ô
Ιδ ι ο ς ...!,
( Ό Ε γ κ λ η μ α τ ία ς
π ο λ έ μ ο υ Σ τ ρ α τ η γ ό ς Φ ό ν Σ τ ο υ ν τ έ ν τ α τ ό ptΡ λ ίο τ ο υ : « " Ε τ σ ι κα τά λα βα τήν Κ ρ ή τ η »)

65

-

V

E

R

F U E F *
H

Κ

D A S

i

:: 1

Ο

m

1)

N

ü

Ci N

Q E S E T Z T E

ν ΐ Ο Κ ί )« Ι» Κ Λ

V* t f M

» t» f *

O

S

B L

A

Τ

G E 8 I B T

G R I E C H i S C H E
ft * ί i >

K

H

M

H

A

i r *

l> It *

ft g « *

_ψρ&Μ*4 »**

*:·» *·!*.
%
: vt,t+i'r(Lf&v*e-*v «Μ
Μ*»*«( **#»«*·«. « &■«**:*#*■ sft**
hit&

}■

*■
* wi**

Τ
M H

g*j.'

·/v^’:

I l i K i l U H <NUIi illF E E H
Δ ίΑ T O

K A T tX O M E N O N

Ε Λ Λ Η Ν ΙΚ Ο Ν ί:Δ Α Φ Ο Σ

Wt^fAOWâf^rH ΓΙαΓλ 1C5T ΑΗ βίΑϊΟ Ύ AtOIICKfOtf fO t 17*4 TOY

V E R O R D N U O
H 'S c r d^st **ϋ·*·#4»«; I * H t

'

r

Λ?·*

*·-. ■
«»♦?·.?* jt*t»

*’/ ’ -

-w J

.

« * ?·:»4t<

**·

·»·*» eft. } « t i £*<*/
i:*.·:-.·*··

■-».;:»

.

4 «a

v* k i; *< *: J £ 0 p ? i . <<->:*

ϊ

**«·&-¥. ?*<

V: ·;
■» •••,: ! -· ..··.-..'
-»>;-■···· f H :-;*··-.' ■· · · / .; « ·.. M:····
- * 1« l i t # * ■ ■ :tr^··.

j

<VW

i

-

·:>*

%«**<**< «< ♦

jfe·/#.:
.(.·· ii'ii-y

.< ,

rv £><'- :■
I*»;? ·:■
·i
%< ■'. .■:■-->■·: :
·

'*■■■■'■*** '■'if!'-'/ i
w ty r ^
.. -■ :;··. - ''· ■ '.
e t k&tiA:· '?'*· V f V'^iÎaj»,*.· ■

--n. ?■.
<% <: *:t >.· >il :>.

· -: ·*·~-·

'to

Wm, j

'/

: Vï? ' î<'/ -:i.iriif'. '*"-Î>
’;·*;♦<Ύ■
V
.'/·.'■ïÿi }·■

<
iy·>ç jï·.^·:i.

:

.
- C Ç » Ae·» i f

K

;:;

:

-'<·:

>* <·;

.

::.

y

*s--jr» V«»fc l i -Λ " « i l
‘ Usa <l».rïrtç<

:

.

,..

»-'ΛΤ>'»<ίΤΤ. f*

. ,

it-

‘ ' ·· «·· (·4( ■
/'»■ t&rfïgia:-i
•■'Aj. · . •'►
5 Ζ*χ*Λ.·:-η Ή' ’

^W» ?,?** *·>?

'

l^ f jc

».

.

c?» K f t A f t

K ^ H r A îN T C ^ ÏS ^
*>&» ·~ίΤ. r

teMstjitt’
:i.’

ro v

»*=*nr *Và> Ή
■v: - ·-. *U * mc\ ■

Mr % ■·η«λ . >, ^ .
s*· ·..-.' £.

·.

« νΛ»ρί

t

,

'^■:Ι^Β«£ίί**«ΚΪ
r«dM et

ik.;:W>

4 .JÏ

.

’ '·>-- * » · ν · ι ><
.
u ,

Κ Γ Η ΪΙί Τ

’ tf

v

O

'V S U 'ïfü :.

54m?■

- ^ 'î jg W ^

!.
îS jC « û
■*-A V j -::

,τ*ΛΚ
t:
«»>
'*%

'& £?.**■

t* f< èvw>Ç<io»·· ;
':- - ;,
'
,
Λ Ο » î f: rsyc.v-eÔr*r « a * * 0.
j
iflp M tC » . φ #^㻣«ί< «»^
Ή:.;·;;.'·
gpA^·. ÔAA?K t i A

(P c  c ie tx , * w
l~ - A W r * 5 ^ f t t &
î« f ^ v r » C
%«*■»<*·
W
iS o & X
- ‘ ‘V*ί^ Λ *Λ « < ^9*«ÏV··· -’4^· » V *C Ï X v- <
»
i —
«iÇÿüt f i f î e ï ^ t 3^
Î;W a "> « k-ei ric-v««->v. ^ Y iK .r '* > * K ■■«
·
5 Η Λ
,
^ v v ir t P k & * * * « # & « **&■ '· ''**■ &.*& a4:
r
t w cp i
»ώ «
< *4 X *m *g H*ç **■ m - ^ ^ a
?* *
' :■
λ .;: ' λ ... ' :,;% ; '
,
,'V Î>
9 * * ..
**?■ %

*>Κ
V
Λ^ίί. · »ι^ τ « « ^ ώ *
4 > ^ 4Ρ*ώ' * »
r£ * rw > # T » * rtW
·
.
■-■
strfrf T !<<*►·'
-% τ ^ · i
<*C*AK

*<&£*«* {λ**}'.-*O

i'î.

T ^ m ^ cvei

\·ψτ&*4ή.&0ïti*i> S
Γ^Κ
?,:«T4»iu> i

'v'·?

V«·?^♦j: >.*:* Λ(v^

J l W W M j f c f Î ιιΤ ΐ N^· > Λ-

v w ^ ô « î» * w n
*èv

■.,

■/·:. :: . ^ S iÎtlV e M l S . i A h v ieh» '<*·: ’ ( ^ . v ! < ) H » i
L ÿ jÉ i^ ÎK N W
*».■«:*.*·
- - · ■- .·.. U* .
'
; .:
*fc

•Ί:

- ik 4:·>

K A J
c > K ) V P I( iV

N i * i &*€π άζ«»*«

ith 'W *
ftg. î*«*wrtlivr*
*îHfew|’..V
Cc-^·’'■
'·’■
*x»a* «Λ*«iw»e»»

#<aw^&>trn>>^«<4?;t

.

•;:·. yï&ïj i<fr’»;îé-·'ÿ

Π ΑΡΑΡΤΗ Μ Α

I.

? f ir it f t & £

■.*xt.'%riiàm *& * »♦«» ■>rr?> I*

à.

. ·»>τ·-?ί··»'β »«,

^ - '·■:

e.r A j * k i t n . ? g

'pêa& AZifVf t ΛΛλλΙΪXt-κ.^ν·Ι.- *

iif’ÿ
\* iSK$:
i-.ftijinyO»:..;.;'
A>sjy;^v·;;:

*·;^·- ;·ν■<
·>1·' ” · .' ϊ · ' :>'.

.v M rt< !
k & t& ï Λ

ϊ;μ ΐ

:

<ft
• *··*. ■
■■'

β». ···->:Ρ

(<k :λ-:,^ ).ϊ . «r-, x*+ < yf& *.
~.y' ■ **S£ ' <:»
^•À»* ftt#
♦?<
>'>·■*

-

Λ - ί».
·».
·
* . f i - r ,
x ·}.> ··» >< -.. ·:··.
.: :·>»r· it ^ V : '- if i -r ' '
Λ ;. Λ ^;·: ϊ * jj*> - ··
·&»■«'■<«···-»·-.<■
/ t'·fo ç & f& îfc » * ·
:·Λ< »; '

ί•^0m^,
·<*τ«, >'·*' ·τΛ
i y

^ ! <4-·«a a iftj^ jfciÎw r €&t- A*»*
;

EÀ Ü b ô »^ :

Ar*.<4>v*« fuy*· »

i,y>AiiA$ *%>&&'■*>■ «*i:··

;&ϊί£*η· * O >

x

:

S~ «ecü

--■
»

jp^vre. .«<$**>«*»<»*j <>.

-Λ-V V'Ù>

A N L A G E .
iîC C

* fe :A « î

:■

■ · ··

v ^ iîi* l ; \ t *
.· ΐ^ :Λ

2 2

t <.j i l

:-.;v>..· '- '< ? » «·*««;,4K
i
t'Î K Î f ·
*»·» - ΐ
». *:· ?>·-:»
v Î<«f»!»V
W iii ■?«:■- < 1*.
-v-i-r;*·.·;·-<*·■n ;.
:>»»'-■-ς r ^ f t "
*-'<■**'·;> r !>i ? -fij',
Xvp.i. Z M t& il
'U'· ■ >■'■-. fr\ t i i ' f *< K 1 # t Wjs«% A·-/
i»::irv;
>.·::
». X ** ,| :>;-.· Ά :5 ' t ' » J ^
ι4**». ν ί ; 4 ϊ · ΐ ^ 'ί ί ί ί ; * î ^ v / i i ^ î ^ .
‘ ; . &■>* A i *;:Ι·5
' Κ ί ' ■ > t - * > ί ■?
,
■., .,
,
. '
,= ■ ■ . 5 , ^
?· ' ·'■ ' :·.■·- '·::‘f ’· .-·: ·' ;:-s. - · *··
■ï ;·^
<·:· . ’· ;ί· .'
=
i
W-V
/■»>■>
·: - « ::·· · .- î- :

^
·■ -

liJi-rv ·?«&

: ·
1 o t * :Ç v '

fi tr. ÎV

* .>ίίν
■ ···
-

4 \j& ïi& r iïV ii.
*,■

■ *, --■ . ' - -:X- "■*■f* V/-4 •t-mi.

: rx:^

=
>
<
ιί·η

-Λϊ tiçti*
ΐ4αρ&ρ*ηΐβ* *
>>■«::->
t · «·/) ^5 r ’ i >.?··

\'^r-nf·

.<teÔRK:
j(?>ne»fei.«r¥(eiv ifa ^ « . !*. -v- ■-.

Δ SA T A E I E

-.

Λ·?ΐ--·<ί««ί T sjc*' iR< tv
;*. J i r i i t > ·■
·»·,■ -.· W ^>·:ί>ί r T if W if l ÎÏK S 't ^ Î: ^
'.--.'ί *:·■ %>.-,i*M.t<

îWfcÆ A»)Si«;g.WSS !■?« - î'
r«ÈÎI*': i -: ■·.
’ -»

« H * tM

ïwL
.~
<
î «:

In i'fjp e ’ i k & $ c£

rWtfmWï :i *

α η ίχ α :^ - tn

τ ό Αγωνιστικό φρόυηαα τοΰ λαοΰ. Νά δίνεται καθημερινά
μάχη τ % έπιβίωαης. Νά διατηρηθεί ή έθνική ένότητα. *Επρεπε ό ΕΛ Α Σ άττο δ,ιάδ=ς “Αντίστασης νά γίνει πραγματι­
κός στρατός άττελευθέκοσης. 'Ενας τέπος στρατός θΐι κρατοΰσε σταθερά τήν δρεική Κρήτη κι άτό ksI é i aq>jpo (οττοΰσβ
τούς καταχτητέΐ στούς κάμττους, θά προστάτευε τούς άγρότες άπτήν τρομοκρατία καί τή λεηλασία. Πώς θά κινηθίϊ δ«
μως ένας τέτιος στρατός σ* ένα νησ! σάν τήν Κρήτη στενό­
μακρο καί χωρίς δάση, μέ όρεινούς ôyKouj δ/ονους καί Απρό­
σιτους, χωρίς σύγχρονο όττλισμό καί πολεμοφόδια, χωρίς βά­
σεις ανεφοδιασμού, μπροστά σ* Ινα πολυάριθμο, πάνοπλο καί
άδυσώττητο έχθρό; Καί πώς Θ3ι τραφεί δ στρατός αύτόΐ; Tôt
δρεινά χωριά λιγοστά, πάμπτωχα, πνί/ουταν στή δυστυχία.
Τά 4μιτόδια ήταν βον/νό. Όμως y ià τούς πατριώτες τής
'Εθνικές Αντίστασης δέν ύττήρχαν β^υνά άττάτητα καί διταρτα κάστρα. Βουνά ήταν ή πίστη τους στά Ιδαν κά τους
καί στη δύναμη πού λέγεται λαός. Κι ό λαός στήν Κρήτη
τήν ήθελε τ^,ν 'Αντίσταση, τήν είχε μέσα στό αίμα του, πάππου πρός πάππο
Πρώτη δουλειά του B a y /έλη ήταν ή i p y άνωση το3
πολιτικοΟ καί τοΟ στρατιωτικοΰ έπιτελείου τοΰ ά/ώνα. *Η
αϊσιοδοξία του καί ή πίστη του στίς δυνάμεις του λαοΰ δέν
5χει όρια. 'Ενας φίλος του καί συναγωνιστής του πού πήρβ
μέρος στήν πρώτη σύσ£εψη στό βουνά άφηγεΐται πώ; θά τοΟ
μείιει άξίχαστη μιά φράση πού τούς είτε: « Ό Κρητικός λαός
ξεφτέλησε τό 1941 τή Χιτλερική Γερμανία. Καί τώρα είναι
σέ θέση νά τήν τσακίσει μόνος του».
Τό νέο τοΟ έρχομοΰ τοΰ Βαγγέλη στήν Κρήτη, κυκλο­
φόρησε σάν άστραπή άττό στόμα σέ στ^μα. Κι ήταν τέτιος ό
έυθουσιασμόί, πού άνέβηκε μέ μ δς ή δραστηριότητα όλων
τώ t όργανώσεων. Ό λ ο ι Ινοκοσαν μιά μεγαλύτερη σιγουριά
γιά τή νίκη. Πολλοί, κι άντίπαλοΙ του πολιτικά άκόμα, ξεκί­
νησαν γιά τά λημέρια του ΕΑ Α Σ μόνο καί μόνο γιά νά τά»
συναντήσουν καί νά χαροΰν τή συντροφιά του. Κι δλλ« στε­
λέχη τοΰ Κόμματος κι ά\λοι πατριώτες Αξιωματικοί παίρνουν
τό δρόμο τοΰ καθήκοντος. Σέ λίγο τό 14ο Σύνταγμα τσΟ
Ε Λ Α Σ θά είναι πραγματικότητα. ΣτΙς μαδάρες κοντά στά ρι­
ζίτικα τραγούδια—τά παλιά τραγούδια τής ’Αντίστασης—
άντηχοΟν καί τό καινούρια.
Πότε θά κάνει ξαστεριά, πότε θά ΦλεβαρΙσει
νά πάρω τό ντουφέ<ι μου τήν όμορφη πατρώνα
νά κατεβώ στό Μά\εμ= στήν άεροκαθίστρα
[<α! νά σκοτώσω γερμανούς....

67

J5

<^>-’‘ vffe"*
.V

%<?%#

:■

“ ''H

p£V f
?0':x-■
ÿB
pj ;·.>.I; ;>*>ί' ·
W^WÊr v'tf-' ■■-, ....

'

'■■■' >ώ'.'·:·;.::< ' **-·· ' \ ' I

111

f

'- >·. ·:’

u

r

I

- v . v

f e r

:

* >

rr;

...,

-,.ΡΙ

,L „, , ,

................

.

ΔΕΛΤΙΟΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΔΙΑ ΤΗΝ ΚΡΗΤΗΝ
\···;

,^Γ > ■
· ‘'Λ..',-:·, V

j- -jN:»Î>:;.i» Ï» ? ί';

f

^

,

'

Γ :^ ? ,'

.

*■* *^-»>·
_

”,y.& ®**·

*5^

-?ι'ΚΪ*ί<(r-iî -»#£

- £ λ:

· Η | Ρ · Ρ ■Ι:
»<»<ÏNMÏ5t ί*.Λί<j.-.-* fcï. >

_

■!

Vf. / ; .

* # -w

*#**

i

î\

..

-

T * * * * * * * * :» V
'- - '

·

■*·?«'S 5

■ 'ajî; ,,.^ V >
· ty&séji&i

. 3. ~ . · . ·

'■#^;||J

·''**·' ■'·"·**· -

- i * ; * '· ; · ^ . :::£ ^ ; ': . .i-jjjÿjjj g?·


: '*^-»-^·:. i ?

*n-« . ^ , . :

"*****··
g.

:

,

' i r ·’« ç î É ^ t i l ^ » ^ r >>«ίΓ W e ^ ï * . : :
...„ .

«Sa. ''·%*»*·? y, 3'BB~l$K*45,

-'··%*<-<*î
·#:Π^Γ-ί^λ*.ίΧ
.■■'·,<■.ΐ*·;.. . ..;^cr./
.-S;“j :. i
,ν^ -^ iv I;···, .*' .,/ ■
ifi-

- ί ^ 1 ,,...

b · '· :- -

· „ w. ^

'

’-ί1 Λ '

r'
.Y * '/.

-.

*·>V

v '

'**

^

i··
.

!»:-^3S^:JDEUTSCH-TU
ERK·ÀiSC
H ER^·· -i:
?t'··'·"FREtfvDSCit ART'S?
Ai£T'C-i ;<
&■ Vi.î -■
A■
K&;T
SÊÊÈÊÊÊÊÊ:w-£&%y.. -:i .:ir<v§isi^
ϋέ;^·2<·?ί ■£-;.·:

'Xï-sXù

ÿ.rXfXûi

> .s , -;
; j â ! 6 ^ » Î 8 ^ νί<;ϊϊ«κΐ·*.-Λ.-.ώέδ*ί/;ί

. ·,

«
.

' ':;? ;ί « » ^ ;ΐ:?ϊ·:ίΐ>'-·· ■■·
*<.τ. ><ï>iïsij;l -f
: ■■]$ Î & t W ; ; ü ï i -ft·'· : ;

:

».?\

ιρ·%S$&u
%γ/?&Φ
&Μφ,
V;

.

?<&&['■'x^t-ï*ί->ώ. ,;.ν·-;:ί

'■ : $ * & & & / % ν : ^ \ , ■ -■

qféÂi&A
2ϊτ·-ί?Λ>:.îàs>4
W**?*■·****>
ïfc-^*à:-<
-r?
·
l~ x i^ y :
» » WPt ^
': t n s f r
-< ·^
ί-,ΐ-ί

^
i.'4 i ί ί ^ ; :
^ r w - . ' - ' " , ' - ^ · ■;

ί

::’"v':,”':4
%%i. '·>
<

■/ .

Μ

' '■■■.·.■ ·

ÿ.

- « * 5· Λ Ι > ^ * · 4? ~ -

/.,»

:-, ■-£

UfS? έ «
'- · ! ι ί ί ΐ , : ..:

£% & *#*/ n ,

,

·,'

^«r.-

,,ρ ή / ΐΜ * .ί- r v i t > .i .* s : · · . : : ■ · '

* '''· '
» ^ Æ rt# U * * â

'

« - s i ?·>■■< *-;:» s k >***?·
: :

’ X '.

»

:.' - :♦ ;

,■

f^ S ^ tô t* ÎS fc;* * ■; · ^

.
.' ..

' 'ri·:·; /

<

-

--

^

' 4.

-* y /ÿ /»i<: ^

.·,■. ■; .- :-. ;, 1 ^ ; ·-·

: ÎV r

s·.

4-W

f '· . '- . . . i '· , : ;
, •V :*S'!-^f< f· ^VÇ·· :k Λ * '

!ί·:>
ί·ί»*;>W*I£«■#%*:&&&$%<i-M

T i T V*^ ~

•■

:

.

;.: ·:*:ί?:::-'<SÙ£>&

^:ï

i. -. :’i':î i> ^>
·ϊ$%&Ά:·. ’Κ',&Λ~ά· ■

·&■·.·:

à * m ty * > t * kh M * * C

·■'·'i-A ·,«i''' · ' ^ - '"'■·- -»'-

’iS.:^·£ *£'<&%?■ <f t

;'âiy«^

..% £*<'■&.

SCHWERE KAEMPFt 8ΕΙ SOLIUM

4 ' “ * '.

^

f'> i
;

*
P~i, Y ' -'--*r." -;:■
*%?^
:;o··^;:S*«;;xi»
*KxxfeM;:«xh
K
·jIlc
^ * 9^ ;:nrs«r»^:.*!^

· Μ 1ΜΒ~~τ'%ΤΐιiVi'ii' ^
t > e r * r » ; i « .7=,?}·-«-: e < « *

Λ 'Φ & Ρ Χ :

'■
/■
:

. Λ ί ^ . ,,,- » .
ί ί ? ϊ& Ζ-*,»2 > *
« JeV rr
i ; .- '.

^
-rZ*ι <
**'*>
*■

·ίa-i<r;iT.r.

:* .:r:

c ; <; Λ ·:: t
!*■ -, S si-i..

Î-'V*«*.·t e ·V ·.«:·
·<

·

«arm {friîiii H πολιτική
4ît*fc0iNftÎH νά o k o ï »-tirj’ τ ο ύ ς

Η Σ λ ο β α κ ία ουμμε-

έχει

ε ις τ ο ν ά γύ να

■itimi 3ÎASÎ0W-

α τα τ ή ς Χ ο β ι ε τ ι %

it t:j!- v! r m i: iiir â iT »

* *5*::9Ye<

: ■■'Xi '

Ενόοεος

..V f t

»·

.Î/£*«Usjç«
':Ui>sïm

MNOfi mÜKïWriSftlfi !1ΚWH

···

·*·?·'-^·** i- ' < *w-:-TΛ^.ν ·>
TΊΊ&
ϊι-'ν”'*
^
1’ _5*
^ .£#&'?Φ.»·
:
V&üsfê&tfi>
?«?*'■
-:■
>
$·'$£'>
■C; ·ni('■
·<ia
i...i'>:--.:.V*.i. =
^'·- -ÏW

£ * “ r
»■*-·:*,»,s·»·.
^ ;·,·.·. *\V·:*«!..*'-.;<ν ;·»*<*»**τ>«*ν· »«ς
i‘
t e < ■ : . * . 'ϊ*·ι»ν i*» ;
>3v *>·*.«***&%« |0 -> ·:«^·
t'f ,«.***! f-'lS'i·' yw*
«raftin' ■■-■'ï - y
»·*.-f-'' ' ' ;,;■··
*;viV«S4i.:VÎ :Vj&i*■&&&■ *■
' - z m n n ^ m i .TQH
î*wn^·
m
Z M lli n iW
t : Î0 M
·

"is.- ·.*

· -■■"

,J

"

.

*·■*»*'» *<r* ·Λ<
'

·*■»>·#«'

'

ü 'i

* '■' -

i T ?& ?M

·· * -

..

v.

I· * - . .

Γ e p y a v c fô s i;

J:J f
'* # * ?¥ *

*■
-4
»**>-

t ’’***

^ ί* & '

.

Δ ΙΑ Τ Α Γ Μ Α

,
*v

:·<»: >
:'-v

e s «i«î< »W **er

·.<·<
W :.?·■.*?.#:$■:>;;■%:
■l ' ■

wrftx sW<:

-.v-.Wey·-·; .5

-i ·■«■··:_ ■':

lt W .I| É | § lp
Îjp S V â

f

; 4M m iS g rlî! m m
.

t * .v 4 *

..

• ,:r*:

·

*.

'♦*-ν*.>
·>. y ·'* * ' ·

p is î «iras

.

àéf ***

& * r xv * « ν ;
» ÏV t Vf-Z'

«·;ν

I ^au * Λ γ γ ? Λ * :* β Ι & * ï . Ύ Χ
***

Çtor^-iV
.;: I '
13»* ?____· * ifâîrE*emssî

^BiîSï^’Swe* ut » Hraaît m i

; -frnxrt

*λ κ

± Λ ·rtiu -

'V i . i

ΛΟΡΟ*-:

srç

*

* ^ ,>3 "Λ ρ β *« «

I •'&ί-*94>>* Ή ? λ ^>e« ♦iC'-^w
«Jiîcxyr^ ^
if c ^ r · · ^
«
nS», -w ?
**»
r kCT*<1*
" *- ?~ w W T i*F* i /v^ ^ rr^ - w r'- vt,
>tM»*
<-s*> ^
L i Î e'î ^
*»· '
O tuw o «ίΚ ^ - Κ
»c»· « it e if t r e ^ fc><» f-f» 4<j.
.rM M £t40te *erf « A *rr, ^5*<i
® * ♦* Ιϋ η Ϊ£ * Κ . , i»p<9(i:r»n?
■'--■.-.S ê jo a t + b r i ν β ίΝ Λ ^ « ίς « V
I ^ a e w - M iK ^
Τ**«ίΐ3ί M A *» *<»<ί»·/ί»ϊ<
. ν ^ - 'Γ ν
·*.
^
'
î .»«ï »îk s > ;
Λ ^ ν Μ ΐ ^ν
fn
V i s-'Λ^ί» * s * r* ï^ « ’-on
;
< Ve-4w âi«c»»«w > f»
-»^j

ΪΓ! |5pu^P{. *

p

1

{

i fi*r*^*'- H

»' ^ > ,^4 β^ ζ'

' i-i

<■


ς.-.

.

ï»> -ftrf
paie
*6 ··..-. .·..- ·.,·λ

:;.

$îi«ÎS-Îi. '·.<·' .
•Jr»
· .·.·,.
i f f*, ν^:;·53?·ί.
<*ς
_»«JÎ4>*:-Î; » >.. >

*-.>·-.·/··.,.

K ^ v:...:. .*,< s v

W - ^ , ® ÿ « : > Î^ ' ·.·· -■: r>
Wç»'<·*♦..*%.»»';··;» «·.. .«'«··; ■
‘K i i i j w . " i »· ·^*ύ<·0

·· ' V *■ t . .·
: <V4; Îj» X4»> ·?·>
^ÇS,V *w>
*> > «,»·-Î«Ç ftat*- }
•ifc'-arti
i «W»»H
tyfct+ ï -»«Vf

«a-

* y,V.·*.■>*&!*&
-."<
>5«. ■
·
' «'if·?·;>

iU . ■&": Λ

«t4ifc . ^*V«^î5 ?"<#; . ts iiis r^ i’fp ï
* <ïv
<> ^û^jSCo>«i : ■ ίί ΐί1:: ;.·;.
·Λ9Ά*ν*.·*
; ' > v. ;

~/S’> ^ : «-■**/:>- »
Q**.-s?AX : K*z *6fV ’


' Λ'.·«.■

ί-·..ν -'
f ie v ü '


h ίΐ'.& Ζ φ / ίρ ρ χ '

Λ ,Λ ρίβ^Μ ;
#«>>*♦«*>
«i w-* «-« *-t,v*-U * * “"■· -i A··
’ aJ 3 ·^ ν<
.

».-?-:■
>
ΛIfÇlitC·"λ£'«•“aj^i-i··';
- s i ^*3ί&>αί,:·ι*·*ί

'rrii Sr.-+0'% ^ Κ-»A. . V u i l i l '^

» t « CM»!·
\
κ.*<χ**να>·

i ΰ ΐ>.ΛΛ;
.

ÿs# !i-

<ΐ,·»Ό<··'·(ί ν ν. -r
„■»_«'■<Vv ^
4·''

*■-V .»» ijrSt, n % f&
i
ià g r ^ '■*<;Wf·· ■
■,
■".■ *< :

?*:.8
κ.:
?! ■
·τ-J-«. τ»·
·«,·ί.*4

·
.$■

"Η »*, ûe>*, <S:4i=**at, :

« mi® mm ii .
^ »>* Ί

:V'■
•'1 :v*5*- ‘ “

*Λ j . î
·
* 'v
i *
h ^ é '*««< *« -^ 9 & * * z ? -'»·■’-♦<(* '· <«* -■ ^
<*,-'.W --- - * r « . > -· · »♦<»
ti»> ' ·: .fi& t x ,
->
· - '-i
i i ·< i < 3 ^ » ^ ' . , . _ _
’ Λ » η .ΐ4 < ^ '* fA
i*
·- ‘
«νί>μ<**ΐ>ν;> * r>" t..-*1»^.«·? :-.

H ‘ -w
Si.s4£t-&i
'i ■';<
---t. =·<! ':·■
·*
·κ

+**?#·s.
t· «» * ü» * t<ii -.'*·*?.<.
•^3ίΛ>.'^ί<'-a·* ?:?' -

Ί .te *· ?.
Ir p O »m.r1

'''ff^iHM

“ : -;'■
'■
*■

*»·:>»* -.WsîCf^! ii'î
«V-i*W-O^»-t3f-••«tei»«»> .·
·'*::' *·>■-·:-··"■•^C·

·,ν·
tA '-b-i,

iif5«WÎÉ %·; i?flr -i -:v

yKfcn » * ; Β Λ

-'a . * 3 ^ 5 ; ,

ï·’?»'^ » .
- > > ίν :* ^ \ ^ Α έ £ β » ® |
» \-.»**»>-» r * M '.
.<
. ;· t^ s - ir- T S a te
·*-W . <>, - V '". '. ■’ f^: i^ îlï* . - S i
.',* v,
-.■c«’-c»efs y ^ .

. . . :· : :·. : \ - ·. ·*.

■i-j*·-;»■ -<:r-·;·<-·■<-♦· «v !“ v*·^·,

i* À f ■’,·***

il*»*
»-■

·:'<
■>;■<: x :» i« ï;^ î

m *

«

»'i3'îV'

,: -·. ;· ·

&6'··ΪΧΪ£Χ.

.A jiî* ■!
-·■'*.

:\->α··ί y .i^ - 9 ' .V· ■*Λ-

x~ ï~

«ifr-

2^ “

.,.

..

««x-

*ie»3

ό . , '( · ι. · , ·

I

.

mimmnm

i fA * -:* # c

• t e r » ' ·'■-«»
I#
4 *· .,κ*β ϋ »<
, . ( î î :;.
W*a< j-V
*··.'·:.·' ·. <- £55
rm r»o * λ μ * ι <ι ι ·<'qf/»4 * :
ï
v
f
l
f
l
f
i
w
t
.
i
u * aig H ^ & Si
<-'V. 4 k>^*
«■
:;

:· i· ·>« · * n» f^4*:^··.
H -Siiÿ r;:*
έ>·»Λ<?%ν|:·ί
?<
i sjÉ-fc»#·ttx.*rjv s.·.»:
·>?·-.W·. a«^ :| *·,:< « U V .
;·%«»..ί^Λ^-·:;!». , ·**.?>v*·,.«. ■;·<-·■·;-:--.·-·.··::>-·-,····..·».Λώ·;»&:*■\ *:;tjÂs::|
^’/·»*«:> *·· *';v^l^,.: ·.·».
ï
? ->. V i v a i t , ' ί φ >·
' Λ*τν’ *ç. »
ifci i-;« ·••'rv·.· 0 ' ·>Τ*ίβ^<;:| « :» δ »,·-··»:. x i
ttpHi'iM'i »·.<
.'
.<»'v.<>. | st¥:>^i
:
1
>
è
i!*
c-i»y;
.v:·. - ·-.»·>
>
-, »· ·;:- irf& re . i ■
«si
W -·* s*ÿï'*; ..
i
-A«|r.»étfc8rft.vi·/Zôr*■
'-<
·■■

■~ ï <
ϊ*'Λ43ξϊί - :· iir < * à « » # * v î* i a ÿ p js v '

; Ί '- r ^
τίΐς Γ * ^ / ‘ ϊ«&·.
Ai!’* ι“;β 32*^ς ^ « jr * î &«.·<·''Vât-iii;·
.-A- - ·ÿ<ï»t?S<> * c fp ®e<«!p
ÿ*>Wi*>*ar
Ve<i>Ç' ■;. **«?
·-_.·:
» . ^ ιτ γη «·*^91«<ι K**ét- *
T r* ^ » ^ ·
;.· 'Κ*· <Ζ.ή^Λ*'.Λ^ί
w r«iT^v^«w% tx^v
5S25LÎS'
1*^1αν -.ué S«.v* «»<=—
*'■·
Afn? Pa
i TV . ^ 'iA T *2
?S
» λ W «
U c n / i a r t ^ w . ti&w w w ,
•5 - ^ · ; t% ü o ^ r
Ί £ '* * « ~ *βδ· t ι& χ ύ ι α 'ή
» ^ · »'Ό *«Λ Τ «ίεΤ '»^ '
'3 ti
Z*.r*t>>» tt,

-■
·y ;

. ·. .!·:

'

t? * * '

'·*>'·.» < ίΛ· ·^βί^ί
'A s >v*îu-*-ft^w«-.V -Cj^e .
Î . ;v t *'**-V
-*

···' ·- ·; /'·'
S *: [i^ X 'lî

.

£

·■■·■'··

i«; *<·. ' .··*.-.<♦ yjâNgg
r-av ·.»:><-Αχ’Λ

>
, »·!>··/ 'I, ·.. · ►< · > .'--f/SlK

.

λ*·

·.- .-··î

-S.· ·; ' -.·: ^ (y '~\ *

Bï ÿ»<||»*«>_g:* I»V'*;>
ί·ί:·
'f;»
iiiife'.■
·

l^jtSftsji ,->?***£ή:ïm v
»
&(*. àr*dt9\
<k*
t- i^ iiv a î- ^ tA 'iw J jr a t ' <kv^
»*}· At'4»4
^Β·.- :«fiî2c.>*»V μ*ti** t·^
té$ Γ*'#
φΓ, X
*xti
Xr^ywrô, *i*
l*J*v Ά fÿîwwi *ê&StrW
4
7ÊA&4WM&** t&*)û*Zï.<*k+
■ ΓΚ* νφ^τ^ξ·** ·,»-tc^fW.
iu ü s* rrm im ftf •«fctâÇ. f'^tâ u» rtr:.:<*c
£<**; ïrWVt»ai«* t,·**^
#^^Λέν<«£. “s ‘îit*·v*rt»: \»t^i .ι><ί
H .52*οαί<ïv i* *?<.:« fv®;
ό^ΪΗή; ϊφΐ-α&Ιîk**»*
;«<* * * iί& ψ iC iit -'λ r i ; Ληο^τr'Hf* 'Λ

^η<?>β*νς. t&* 4|fy-Α<λ»*
rifcii:viié: &«·«·* & ÂX*a«î;
'=»*·*
&j£, ai'puAk***#* | •Î^&ôtM'v
T<ÎVi X^ysrtwft' :to » C l ÿ j f e l A -vA ^itic f n
<o>
xtSfY <ùu€» t à * %â M i Vi·
.,

<*4>»
··-. <■ <;

# a

βόίο^ιίίί.',ιϊί» «wr»tô c
« ♦ Î ' î W i s , *■τ
«va* ίϊ>··6Λ·-Λ·*:^-'>' a ' -+*-·:■
*n*»4·^» eôf-vW · r-x; « v » v *»
f O -î»S^Of.< £ *4
·» ·.1-y :*

»ô ’S^iuiîisli^-»»W->

%0t\rr<-'. <*+*i jig c U i >■'*·'..■ îl ‘>
τί*¥ ΛΪΛ*».ί«|^5>·'. Æ i+ i;
* * t r t r# w w .
.iM^-4îl2'îç:rwY:«<J5 >£·ί
«-ai
^ a *¥tü <4^ -psai J ΙΛ Λ O J 'V » ··>■·*;
Λ-Χΐ ".V *iS - .·; »Î< |.ç a w c i.
r. Λ»·· ί> ·

Si*· '.

.

,

- *.r - λ - λ - ί

%!

■± ·-

ί« 4 ■
*'·. ‘ ···*- - i Χ-/' "* .
iv " >y*v ··_
V tj
4<>-j
* <- ν'-'“■
'«· >.«!iîΟ
I
* .ίΑ ^
______ __

'iiiiWi?a aiun·::

*f»

'
·'·····
♦ft-#
'ïj· . *,«*» fg ^ V v .&<i?1»-il-*Ç ^f**·-*·»ί&ς
·>?·?( ·- ♦
·*· % -. ^ ^ r .V î- *
rp*»tw~· (!ιλ Λ « ·>γ *-*>i J i t u pp
<.<1ïM iai’. ^ P i A *
■· .**■■*'
■>*(,,i
< K » ;- ^ Ϊ^ ^ Λ ΪΪΛ ί «< .éwi «V· «;
• c «»
H ·.
7i««| ^ί*ί»»=<κ>^·<ώοι.« t i a r v c ^ Î. . '»*!.
. w ih h
Al· »·-' · * * '. t
» ia y
V i y w - < c i i w ' . t «s.!»?
cü»«m-»tî»»u.v -*»***«=>4ii
' *& **'*■
' >
v
ΛΤΟ'»·

r. «ét. *;,T,c.«'.<

--·/

'* ^

*■*—-■
*1
“ '■
*■

:v r & * * ■ * ? * & * ^

' #

r

Ή παράδοση ξαναζεί, οί καρδιές χτυτταιε ήρωικούς
ττβλμους, cl §λπΙδε$ άναφτερώνονται. 'Υπερήφανο τό *ΑρκάS i Ιστελνε μέ τή φωνή του μπουρλοτιέρη τον/ Γιαμπουδάκτγ
στίς ματωμένες, Ερειπωμένες πόλεις κα* ατά χωριά, τό μήιυμα τής νίκηξ. Άγάντα Κρήτη άνυττόταχτη. Ά π ό δώ πέρασον τίσ ο ι καί τόσοι καταχτητή. "Αλλος δρόμος άπ* αύτόν
ττού ξαίρεις δέν ύττόρχει. *Η Ά νιΙσ το σ η είναι ή άρχή τής
Νίκης. Ελευθερία ή (ίάνατςς*
Ό "Ολυμττος., ή Γκιώνα στέλνουν τά χσριχόσυνο χαιρε­
τισμό T c tç σ*τά Διυκά όρη, τόν Ψηλορείτη, καί τή Δείχτη*
'EuTrpàs Ε Λ Α Σ γιά τήν Ελλάδα
Τό δίκηο καί τή Λευτεριά ...
Εφοδιοπομπές άττό φορτωμένευς ττατρΌτες-άντρες, γυ
ναΐνες καί παιδά—άρχ^ζουν ν* άνηφορίζουν ατό λημέρια ic O
Ε Λ Α Σ , περνώντας μέσα άττό τή μύτη τών γ*ρι α*ών. Tcpyoττόδοροι λιβέντες μέ σιδερένια καλικωσιά—ΣφατκιανοΙ, Σ*λινιώτες, "Αποκορων ιώτες, Κ*σομ(τες§ Ριζίτες ροβολουν στΛ
κατωμέρια καί γυρνο€ν πίσω τά ξτ μερώματα *ουβαλώντας.
κομοτές άττό οϊγες καί πρόβατα. Τό ϊδιο βοι,θιΟνκσΙ τά χω ­
ριά τής π ^ ιή ς Κνδω^ίος πορά τόν άσφυκτικό *λο>ό τ& ν
Γερμανών. Τό άντάρτικο φουντώνει σ’ όλη τήν Κρήτη. Σέ λί­
γ ο , τά όνειρα Θά περπατήσουν καί Θά γίνουν πραγματικό­
τητα, ή όρεινή Κρήτη Θ* άπεΑευθφωθε! γιά νά γΚει τό -προ­
πύργιο τής 'Αντίστασης.
Ό Βαγγέλη* δέ μένει γιά πολύ στήν Κίσομο. Fifp^ot:
στά Εννιά χωριά, στό Σέλινο, κατ*βα'νει στό Σ*μπτω^α,
στήν άρεινή ΚυδωνΙα, στά Καρανοσκάψιδα, στούς Λάκκους,
ατούς Κάμττου^. ΟΙ παλιοί δ σμοί ξαναζωντανεύουν, δημιουργ-ουνται νέοι. ‘'Ηρθε ή μεγάλη στιγμή νά δώσουν όλοι *τό
τιαρών καί τό ττσράδειγμα.
ΟΙ Εγγλέζοι άλοφιάστηκαν σάν ?μαθαν τόν Ιρχομό του
Βαγγέλη. Στήν Κρήτη δέν βρίσκονται γιά νά κάνουν άντίσ^αοτη. Στόχος τους δέ* είναι οί γερμανοί, άλλά ci *ρητικαΙ. Ό
ττως στήν ηπειρωτική "Ελλάδα—κι* ôncu ^λ-ου πάτησαν * 6
πόδι τους—2τσ» καί στήν Κρήτη κύριο καθήκον t o u s είναι ή
διχόνοια, ή διαίρεοη τοΟ λαοΟ. Γνώριμη ττολιτική τών Ι^περιαλιστών. Οί "Ελληνες μονιοσμένοι θά ήτον μιά δύισιιη πού
θά tcùs άνέτρεπε τά μεταπολεμικά τους σχέδια πού ήτον ή
ίξϊοφόλιση -ών προπολεμικών θέσεων καί τής έπιρροής tcus
στήν Έλλέδα. Λογής—λογής έγγλ^ζοι μέ έλληνικά ό empara,
μέ γενάκι άλλά κρητικά, μέ σαρίκι κοί στιβάνια, λογή·—λ*>
γής “ηρίχτορες αλωνίζουν τήν Κρήτη. Τά υποβρύχια Kcupctλοίν άνατάτιουστα λίρες, ίφόδια, καί δττλα ά ù τή Μ- Ά -

70

να τολή. Φτιάχνουν δικές tous όργανώσεις, τπόνια

της -πολι­
τικής t o u s . Εκμεταλλεύονται την à q > k h s i a t τόν ττστρια>τισμό,
τή φτώχεια μερικών, τΙς φιλοδοξίες καί τή μισαλλοδοξία 6λ>«ον, δκμεταλλεύονται τΙς οΙκογενειακές διενέξεις irai διαφορές,
δημιουργού* δττου χρειάζονται νέες. *Η ΕΟ Κ (Εθνική Όργάνοοσ»ς Κρήτης), ή ΑΟ Κ (Άντικομμουνιστική Όργονοοσις Κρή*
ττς), είναι Spyo τών χειρών t c u s - Παρακολουθούν άπό κον­
τά
δράση τους, τΙς καθοδηγούν. Φ άνουν στό σημείο νά
καλλιεργούν χοοριοτι èç Ιδέες: « T i κερδίσατε ττού êva:0fycaTa
μέ τή ν Έλλόδσ; Τ Ι α\λοξε άττό τότε; Πόλεμοι, κινήματα, φό­
ρ ο ι, φτώχεια.,, θά ήταν ττιρφόλι ή Κρήτη &ν δέ* χαλούσα­
τε τήν Κρητική Πολιτεία». Τό λιμάνι τής Σούδας Ιπί §να οΐώνα τώρα, άττοτελεΐ σ^όχο σ~άόδηφάγα Ιμπεριαλιστικά σχέ­
δια τών §γγ>ίζων«
Άτττήν όρχή ό Βαγγέλης καταττιάνεται χωρίς νά χά­
νει τόν κεντρικό του στόχο, ττού είναι et ξέ?οι κατοχτητές,
νά ίξουδετερώσει τά σχέδια τών "Αγνλων ττρακτόρ^ν. Σφυ­
ρηλατεί τά Ιδεολογικό μέτα>ττο του άγώνα, δΐϋφωτίζβι, καλ­
λιεργεί τό ττνιύμα τί|ς ενότητας -τών πατριωτικών δυνάμεων
ένάντια ατούς ξένους κατοχιη^ές καί τούς «σύμμαχους» κήρυκες ταυ διχασμού.
"Η ττολιτική τής έρότητας τών ττατριωτικών δυνάμεων,
ΐ^ταν ή μόνη ττολιτική ττού £6υττ·ηοετο0σε τό "Έθνος.

71

12.

ΤΟ ΤΕΛΟΣ

Ό Βαγγέλης, όπως καί χιλιά δες Α λλοι ήρωβς Αγββ***
στές τής ’Εθνικής 'Αντίστασην, τής Δημοκρατίας, τής Άνβζας**
τησίας, δέν πρόλαβε νά δεΤ τά όνειρά t o u νά γίνονται π ρομ
γματικότητα.
"Ενα Απόγεμα, στίς 13 τοΟ Ίούνη 1944, όταν ττιά μλ
τή μεγαλειώδη νικηφόρα ττροέλαση τών σοβιετικών σ τρ«τ«ών, καί τήν Αντίσταση τών λαών, είχβ κριθεΐ ή τύχη τοΟ πο<
λέμου, μιά όμάδα άττό νκεσταιτίτε; καί Ασφαλίτες τών Χανν·
ών ίσωσαν 1«χ σπίτι στήν Εβραϊκή συνοικία τής πόλης. Οί
•πληροφορίες τους ήταν έξακριβωμένες. Προδότης & Α γγλος
λοχαγός—γνωστό τδ ;ομά του—υπεύθυνος τής Ίντέλιντζεν*
Σέρβις στά Χανιά. Μαστορικά τήν εϊχβ όρ/ανώσ*ι τή δου­
λειά μέχρι ττού νά ρίξει τόν ά/ωνιστή στό στόμα τοΟ λΟκου.
Ό Βαγγέλης μόλις πρόλαβε κι §<αψι τά προσωπικά to u ση-*
μειώμοττχ *Η πλαστή ταΰτότητα μέ τ ’ όνομα Ψαράκης πού
μποροΟσε νά τάν σώσει Απτούς γερμανούς, τοΟ ήταν άχρη­
στη όταν στό μπλόκο -π-ρ^τοστατοΟσε ό παλιό; to u γνώρι­
μος τής Ασφάλειας ένωμοτάρχης Τζεϊράνης. «'Ο χτώ χοόνια
τόν κυνη/ώ, καί τ ώρα θά τόν άφήσω;» Αύτή ήταν ή άπΑ*ι
τηση πού έδωτε σέ ί,»α χωροφύλακα, πού τού §<avs νόη,ια
νά σιωπήσει. Ή Αντίσταση τής τελευταϊαΐ στιγμής ή τα ν
μάταιη. Σέ λ(γο, σιδεροδεμένος κι αίμόφυρτος πάνω στ* αυ­
τοκίνητο τής γκεστάπο, π*ρνο3σε άπ’ τήν πλατεία του Συντριβανιοϋ. Μέ τό βλέμμα του Α/καλιάζ«ι γιά τίλευταΐα φορά,
σ’ ët/α περήφανο Αγωνιστικό χαιρετισμό, τούς Χανιώτες πού
βρέθηκαν στό δρ5μο του, τούί δρόμους καί τά σπίτια μέ τούς
Ανθόκηπους τής Αγαπημένης του πόλης. Δυδ μέρες μόνο τ ό *
κράτησαν στή φριχτή άπομόνωση τής Άγιδς., Τήν τρίτη μ4*
ρα—16 Ίούνη-νύχτα Ακόμα, βιαστικά—βιαστικά, ύστερα Α ­
πό μιά συνοπτική δίκη τόν έβγαλαν άπό τό κ*\λί Ttiu. Μα·*
ζΐ μ’ αύτόν κείνη τήν αύ/·ή θά έκτελοΰσαν δ/α γερμανό καί
6υό Ιταλούς άντιφίσίστες. ’Ανάμεσα στά χωριά ΓαλατΑς κ α ί
*Αγιά είναι ό Γολγοθάς τών πατριωτών τής Κρήτης. "Ε να *
κορμός κυπαρισιοΟ μπηγμένος στή γ ή , χιλιοτρυπημένος, a l·

72

Μπροστά στόν τάφο τον τήν ήμίρα διακομιδής tfiv 6οτΛν του

ματοβο μένος, περιμένει * Ό Βαγγέλης δέν ?φτασε μέχρι τό
γολγοθά. Μόλις βρέθη<ε στό προαύλιο τής φυλακής κι Αντί
•τρύσε τούς δημίους του συγκεντρωμένους νά δοΟν iwa Ρώσο
ύπολςχογό, δτοος τούς είττον <5ρχ>σε \à τούς μιλά μέ τό
κουράγιο κοί ι ή φλόγα πού μιλεΐ ένας Αγωνιστής μ*λ>οθώνατος στίς τελευταίις του στιγμές. Στήν ίδια τους τή γλώσ­
σα, tè φωνή κοί λόγια πού χτυπούσαν σόν καμπάνα καί
τρυπουσαν τΙς καρδιές. Τούς είπε ποιές -ήταν, γιατί άγωνίζοντσν, >ια-»1 οΐ γερμανοί έχαναν τόν πόλεμο, ποιό τέλος
τούς περίμενε.
Δέν πρόλοβε νά τελειώσει. Δ νό—τρ*.Ις δήμιοι χύμηξαν
Απάνω του ουρλιάζοντας. Με σπροξιίς Kot κλωτσιές τάν τρά­
βηξαν μέχρι τή δυτική πύ>η του περ. βόλου κι έ<εΐ τόν Êκτέλισαν μέ μιό ρ πή τοχυβόλ υ Μερικς I λένε τώ ς τ£ν έκτέλεσαν μέ τσικούρι. Το τραγικό tlvai πώς <5ν τόν πήγαιναν
πρός τό Γολγο€α &ό σωζόταν. Ο Ι πα-τριώτες τής ΆνιΙσταO T j s είχαν οργανώσει τήν
όρπαγή t c u όπ*^ τ ά χ^ρια τών
γερμάτων. C I τίλευτοΐ.ς του λέξεις ήταν: «Ζήτα? ή Ε λ λ ά ­
δα! .. Ζήτω ή Λευτεριά1... Χωρίς ΧΙτλερκαί χωρίς πολέιιους*...
Γρήγορα—γρήγορά ιόν σκέπασαν σ* ενα πρόχειρο ό ρ υ /μα,
λίγα μέτρα 2ξοο όπό τό δυτικό περίβολο τής φ^λα*ή$·
ΟΙ χιτλερικοί, οέ στενή συνεργασία μέ τούς ά/γλους
κσϊ τού> ντόπιους έθνοπροδόtes, είχαν κομει τό καθ^ον τους.
Ό διοικητής τής Άσφαλιιος Χονίων μέ ôvc φορά* του ζητού­
σε προαγωγή *α\ ύλι> έν άμοιβές > ιά τούς «5ν5ρες του πού
*ΐχαν άν^ραγοθήαει. Ό Τ^ιϊρίΐι.ης 6έν τΓρόλαβε νά ιΐσττρόξει
τά à p y υρια τής παΜκ-οριας icu . ΟΙ ττα-ρι&τες τών Χανιών
τόν έκτέλεσαν σ Iwa κεν ρ κό δρόμο, δττας οί πάτραινές του
€Ϊχαν ΙκτίΜσεχ τό Βαγγέλη. "Αν τή γ/ ύτωσε ό "^γ/λος λο­
χαγός, (TtOft γιατί πρόλαβε κι ?φυγ£ άπό τήν Κρήτη πρίν
y lv d γνοαοτή ή προδοσία του.
***
Τ ό σ υ ν τ σ ρ α κ τ ικ ό νέο τ ή ς έ^τέλεσης τ ο υ Β ^ γ γ 4 λ η σ υ γ ■κλίνισε τους Χ α ν ιώ τ *ς , ά ^ ξ ό ρ τ η τ α ά*πο π ^ λ ιτ »*ό φ ρονήμα ­
τ α . Φ ο ύ ν τ ω σ ε στίς καρδιές τώ ν ώ ιθρώ π ω ν κα ί Ιδ ια ίτερ α τ ή ς
νεολαίας ό π όνος, ή η ΐα - η
στ<^ν ô ij€ b v c it ή έ * 6 (κ η σ η .
Στό
φ ύ λ λ ο τ ή ς π ο ρ ό ιο μ η ς * Α υ τερ ας» π ο ύ *u *^ c φ όρησε, π ό ν ω
Λ τ ι ό τ ό * ύ ρ ο 6f.Ôpo, π ο ύ τ ό ι Ι Αε γ ρ ά ψ ε ι ô ήρω !*ά ς μ α χ η τ ή ς

♦ Δ ια σ ώ ζ ε τ α ι, I s i c p t x è

ΚΜμτ*λχο, c n ô 'Ισ τ ο ρ ι κ ό

74

*Α ρ χ ε ί ο Κ ρ ή ι η ς .

Μ ΗΤΣΟΣ Κ Λ ΤΣΙΚ Ο ΓΙΑ Ν Ν Η Σ:

Ψηλά τώ

Νίκος Μανουσάκητ—Γαλάνη* (μέχρι τήν άφιξη τοΟ Β α γ γ Ιλ η
γραμματέας της ττΕριοχ-ής Κρήτης τοΟ Κ Κ Ε) ήτα» γραμμένοι
©I στίχου
«ΑΤμ« κι έκδίκηση
ττίστη κι Αγώνα
y i à λουλούδια Βαγγέλη
σοΟ προαφέρ» τ6 Κόμμα.

76

13.

ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ

* Α ς μήν ήρθα τε π ίσ ω
* Α ς μή φ τ ά σ α τ ε πουθενόι
"Ο δ ρ ό μ ο s μα$ ά ρ χινα
Ά τ τ ό k s ï ττού ό δ ικ ό ς σας τ ε λ ε ί 6>νει.
Π ά ν ω ο τ ό κόττασττρο χ ι ό ν ι
Μ ι ά ματω μένη γρ α μ μ ή
Τ ό δ ρ ό μ ο μας δ ε ίχ ν ε ι.
"A s ρ ίχ ν ε ι τ ρ ιγ ύ ρ ω σ κ ο τ ά δ ι ή ν ύ χ τ α ,
* Α ς ρ ίχ ν ε ι.
*Α κ ο λ ο υ θ ο ύ μ ε ττιστά
τ ά ματω μένα σα$ Τχνη.

ΦΩ ΤΗΣ Α Γ Γ Ο Υ Λ Ε Σ

Ό Αντιφασίστας άγωνιστής δημοσιογράφος Νίκος ΚαρΡοόνης, ττού στίς δύσκολες μέρες τής μεταξικής διχτατορίας
maA τής κατοχές, γνώρισε Αττό ττολύ κοντά τό Βαγγέλη καί
Λη^δέβηκε μαζί του μέ στενό δεσμό φιλίας, ίγραψε Ανάμεσα
«rr* Αλλα σέ έτπμνημόσι/νο Αρθρο του:
*7 Ο σ ο ι ε ί χ α μ ε τ ή ν * ύ τ υ χ ία να τό ν γ ν ω ρ ίσ ο υ μ ε σ τ ό σ κ λ η ρ ό „ τ ίμ ιο κ α ί π ερήφ α νο α γ ώ ν α r o i λαοΰ γ ια
τη
λ ευ τεριά κ α ί
π ρ ο κ ο π ή τ ο υ , το ν ε ίδ α μ ε σ τό α να π ά ντεχο ά κ ο υ σ μ α τ ο ϋ χα μ ο υ τ ο υ , ολοζώ ντα νο μ π ρ ο σ τ ά σ τ ή ς φ ν χ ή ς μ α ς τ α μ ά τ ια . Ζ ω ν ψανόν δ σ ο πονά ά λ λ ο τε. Γ ι α τ ί τ ώ ν τ ίμ ιω ν α γ ω ν ισ τ ώ ν ό μ α τ νρ ι·
κ ό ς φ ω το σ τέφ α νο ς , το υ ς κ α θ ιερ ώ ν ει α ιώ νια σ τ η ν ισ τ ο ρ ικ ή μ ν ή ­
μ η τ ώ ν λ α ά ν γ ιά το ύς όπ οίονς α γ ω ν ίσ τ η κ α ν , τους υψ ώ νει

σ ύ μ β ο λ α —υ π ο δ ε ίγ μ α τ α , π η γ έ ς ε μ π ν ε ν σ η ς γ ιά νέους π ά ντα ά γ ω ψες, πού είνα ι τ ό δ η μ ιο υ ρ γ ικ ό κ ίν η τ ρ ο τ ο ΰ αέναου π ρ ο ο δ ευ τικ ο ί}
£ ε τ ν λ ίγ μ α τ ο ς τ η ς άνΦρώ π ινης ζω ής. Κ α ι δ έ ν υ π ά ρ χει α λ λ η αθα­
να σ ία ε ( ο ν άπ* α ν τ ή τ ijv κ α θ ιέ ρ ω σ η π ού είν α ι τ ή ς α τ ο μ ικ ή ς
ϋ ν σ ία ς τ ο υ ς γ ια τ ή ν ο λ ό τ η τ α , ή δ ίκ α ιη α μ ο ι β ή .
*Η τα ν ή
συμβολή
το υ Β α γ γ έ λ η Κ τ ισ τ ά κ η σ το ν α γώ να
ψ ό Ο ε λ λ η ν ικ ο ύ λ α ο ΰ , ό λ ό β ο λ η , π ο λ ύ π λ ευ ρ η κ α ι π ο λ ύ τ ιμ η .
Ε ί χ ε να π ρ ο ο φ έρ ει π ολλά κ α ι τα ε δ ω κ ε α π λ ό χ ερ α , χ α ρ ο ύ ­
μ ε ν α , α π λ ά κ ι ά ν ε π ιφ ν λ α χ τ α ...,
*
. « / Η μ ε λ έ τ η τ ο ΰ Μ α ρ ξ ισ μ ο ύ , τ ο ΰ σ τ ά θ η κ ε α π ο φ α σ ισ τ ικ ή
γ ιά τή ν α ντοτοπ οθετησ ή τ ον
τ ή θ ε ω ρ η τ ικ ή
κ α ι τ ή ν π ρ α χ τ ικ ή
σ τ ις γ ρ α μ μ ές τ ο ν ε λ λ η ν ικ ο ύ λ α ϊκ ο ύ α γ ώ ν α . Κ α ι άπό τ ό τ ε τ ο ν

77

«ΕΠΕΣΑΤΕ ΘΥΜΑΤΑ ΑΔΕΡΦΙΑ ΕΣΕΙΣ...»
*0 λαός των Χανίων, γονατιστός στό Γολγοθά της Άγιας, τιμά μετά τήν άπελευθέρωση
τούς rjpcoes καί μάρτυρες Tfjs 'Εθνικής 'Αντίστασης.

έ τ α ξ ε μ ο ν α δ ικ ά τ ή ς ζωής τ ο υ σ κ ο π ό . Γ ν ώ ρ ι σ ε το Λ α ο άπό κ ο ν τ ά ·
mΕ ν ο ιω σ ε κ α τ ά β α θ α τ ο δί< ηο τ ο υ . Α Ισ θ ά ν θ η κ ε τ η ν
α ν ε ίπ ω τ η
ικ α ν ο π ο ίη σ η το ΰ α τ ό μ ο υ π ου παίρνει σ υ ν ε ίδ η σ η τ ή ς ά κ α τ ά λ υ τ η ς
ά λ λ η λ ε γ γ ύ η ς το υ μ ϊ τ ο λ α ϊκ ό σ ύ ν ο λ ο . Μ π ή κ ε
Α π ο φ α σ ισ τ ικ ά
σ τ ο 8 ρ ό μ ο που θά το ν εφ ερνε μ ιά μ έρ α σ τ η ν κ ο ρ υ φ ή τ ή ς θ υ σ ία ς ,.»
. . . Ο ί σ υ να γ ω νισ τές τ ο υ π ο υ το ν γνώ ρ ισ α ν ά π ι π ολύ κ ο ν ­
τά κ α τ ί τήν
ε π ο χ ή τ ή ς π ιο γ ό ν ι μ η ; δρ ά σ η ς τ ο υ , π ού ή τ α ν η
π ερ ίο δο ς τ ή ς ε ξ ο ν τ ω τ ικ ή ς δ ίω ξ η ς τ ο ΰ κ ο μ μ ο υ ν ισ μ ο ύ άπό τ ή μ ε ->
τ α ξ ί κ ή διχτα ,τορ ΐα , ή π ερίοδος τ ο υ π ο λ έ μ ο υ τ ο ϋ ε λ λ η ν ικ ο ύ λα ο ΰ κ α τ ά τ ο ΰ επ ιδρ ο μ έα Μ ο υ σ ο λ ιν ικ ο ν φ α σ ισ μ ο ύ κ α ι τ ή ς β ά ρ β α ­
ρ η ς γ ε ρ μ α ν ο ϊτ α λ ικ ή ς κ α τ ο χ ή ς π ού ίπ α κ ο λ ο ύ θ η σ ε , θά θυμοΰντα Ψ
γ ι ά π ά ντα , όσο ζοϋν, τ ό ν υ π έρ ο χ ο ά νθρω π ο, τ ο ν α ν ε κ τ ίμ η τ ο <*«·
γ ω ν ι σ τ ή . Μ ε τό φ ω τεινό τ ο υ μ υ α λ ό , μ ε τ ή β α θ ειά ε π ισ τ η μ ο ν ι­
κ ή κ α λ λ ιέ ρ γ ε ια τ ο ν , μ ε τ ή σ τέρ εα μ α ρ ξ ισ τ ικ ή
κ α τ ά ρ τ ισ ή τ ο υ ,
μ ε τ ή δ υ να τή κ ρ ί σ η τ ο υ , ή τα νε σε θ έ ο η νά
α ν τ ιμ ε τ ω π ίζ ε ι μ ά
β α θ ύ τ α τ η κ α τ α ν ό η σ η τά θ ε ω ρ η τ κ ά π ρ ο β λ ή μ α τ α πού ξ ε π η δ ο ϋ σ α ν άπό τ ο ρ α γ δ α ίο ξ ε τ ύ λ ιγ μ α τ ώ ν π α γ κ ό σ μ ιω ν γ ε γ ο ν ό τ ω ν κ α ί
νά β ρ ίσ κ ε ι τ ή σ ω σ τ ή π ρ α χ τ ι κ ή λ ύ σ η τ ο υ ς · Ε ί χ ε
τήν
πειθα»
πον
ά ν α β λ όζει άπό τ ή
γνώ ση
κα ι
τήν
π ν ε υ μ α τ ικ ή
αυ­
τ ο π ε π ο ίθ η σ η , μ ά
κ α ί άπό τ ή ν
π ν ε υ μ α τ ικ ή
ε ν τ ιμ ό τ η τ α , « π ο τ ή θ ε ρ μ ή ψ υ χ ι κ ή κ α λ ω ι ύ ν η , άπό τ ή ν ά π λ ή ε γ κ α ρ δ ι ό τ η τ α ,
π ο υ ή τ α ν τα π ολύτί/χα χ α ρ α κ τ η ρ ισ τ ικ ά
τ ο υ . Συνδυά ζοντα ς a i
μ ιά ε υ τ υ χ ή Ισ ο ρρο π ία τ ό θ ε ω ρ η τ ικ ό κ α 9 ο δ η γ η τ ή , κ α ι τ ό ν π ρ α χ τ ι κ ό ε μ π ν ε υ σ τ ή , α π ο κο ρ ύ φ ω νε τ ή ν α γ ω ν ισ τ ικ ή π ρ ο σ ω π ικ ό τ η τ α μ ε το ΰ χ α ρ α κ τ ή ρ α τ ο υ τ ή ν άφ εγ ά δ ια σ τ η ά κ ε ρ α ιό τ τ,τα , μ ί τ ό
α π α ρ ά μ ιλ λ ο ή9ος τ ο ν . Α ι α τ η κ>δJ € σ τ ή ν
ο λ ο κ λ η ρ ω μ έ ν η ά ντρ ίκ ε ια τ ο ν ω ρ ιμ ό τ η τ α ψ υ χ ή π & ιδ ιχ ή κ α ί α υτό ή τ α ν τ ό
μ υ σ τ ικ ό
τ ή ς σ υ ν α ρ π α σ τική ς το υ ά π λ ό τ η τ α ς . Ά κ α τ ά β Κήτος, γ ε μ ά τ ο ς π ί ­
σ τ η σ τό ν α γ ώ να πού τ ο ΰ ε ί χ ε γ ίν ε ι π νοή τ ή ς ν π α ιξ ή ς τ ο ν , πάψ*
τ α ή ρ ε μ ο ς μ έ σ α σ τις πιό σ κ \ η p è ς δ ο κ ιμ α σ ίε ς ,
κ α ρ τ ε ρ ικ ό ς κ α ι
α τ ά ρ α χ ο ς ά μ ό λνντο ς άπο κ ά θ ε τ α π ε ιν ό τ η τ α —κα ί ή χ ε ιρ ό τ ε ρ η γ ιά
ε ν α ά γ ω ν ισ τ ή είνα ι ό έ γ ω ϊ τ μ ό ς - ή ξ ε ρ ε νά δ έ χ ε τ α ι τ ις π ιό κ α τ α θ λ ιπ τ ικ έ ς ε ν α ν τ ιό τ η τ ε ς , νά υ π η ρ ε τ ε ί π ισ τά τ ο ν τ ίμ ιο àya>VA* *Μ
α τ ρ ό μ η τ η κ α ι α ξιοπ ρεπ ή ά λ υ γ ισ ιά τ ο υ κ α τ ά το ύ ς ε{>τά μ ή ν ε ς
φ υ λ ά κ ισ ή ς τ ο υ άπο το ύς Γ ε ρ μ α ν ο ύ ς , *1 χ ε κ ιν ή σ ε ι
τό
σ εβα σ μό
τώ ν χτηνω ΰώ ν δεσμοφ υλά κω ν τ ο υ *
" Ο τ α ν τ ή ν ά ρ χ ή τ ή ς ά νο ιξη ς τ ο ΰ
19 44 , στά λθηκε σ τή ν
Κ ρ ή τ η δ ιο ικ η τ ικ ό ς α ντιπ ρόσω π ος τ ή ς Π Ε Ε Α , ή χ ± ρ ά τ ο υ ή τ α ν
π α ιδ ικ ή . Ν α προ μ ά ντευ ε ισω ς
πώς ή π λέρια α γ ω ν ισ τ ικ ή σ υ μ ­
β ο λ ή το υ θ 9 ά π οκορυ φω νόταν σ τ ο γ ε ν έ θ λ ιο μ ε γ α λ ό ψ υ χ ο ν η σ ί τ ο υ ,
σ τ ή ν υ π έρ τ α τ η θ υ σ ία ;
cΟ χ α μ ό ς τ ο ν σ τ ά θ η κ ε β α ρ ύ χ τ ύ π η ιχ α γ ιά τ ό ν ά γ ϊύ ν α , π ο ύ
σ υ ν ε χ ίζ ε τ α ι. Χ ά σ α μ ε το φ ω τεινό , τ ο ν ά φ ο β ο , τ ό ν π ισ τ ό , τ ό ν ά-

Ν Υ τ/λ η ιττο , r i r

π ολυα γα π ημένο

σ υ ν α γ ω ν ισ τ ή

£ μ ω ς μ ν ή μ η τ ο ν 9 τό π α ρ ά δ ιιγ μ ά
ίμ ,π ν€ υ σ η ς α γ ω ν ισ τ ικ ή ς . ' Ο
μα ζν μα ς· * Ή
Ακα τά λυτη

μας. Ή

α ο β ισ τ η

τ ο υ , μ έ ν ο υ ν α σ τ έρ ε υ τη

Βα γγέλης

Κ τ ια τ ά κ η ς

μέν*ι

π ηγή
π ά ντα

ζωή τ ο » , Ισ ι α σ α ν ά χ τ ί& α η λ ι α κ ή 3 π λούτιζα τ ή ν

ζω ή τ ο ΰ λ α ο § τ η ς

κα τοχύρω σ η τής

*Ε λ λ ά δ α ς μ α ς ,

ττού

£.γωψίζ*ται·

χ ιλ ιά κ ρ ιβ η ς τ ή ς λ€ν7*ριας τ ο ν » .

■*·
I . Κ τ ισ τ ά κ η : Η Ε Υ Θ Υ Ν Η Τ ί Ι Ν Ε Φ Ο Π Λ ΙΣ Τ Ω Ν .
Δ ιδ α κ τ ο ρ ικ ή δ ια τ ρ ιβ ή t o u σ τ ό Π α νβ Γ Λ σ τή μ ιο τοΟ Β ε ρ ο λ ίν ο υ .

80

-?/'V/

E)ie
t in e

R e e d e r h a f fu n g

reditsvcrv^icidhiiidc S tu d ie ittu c r
^ e s c h id itÎt< fic n

è
Bcrüdcsiditigun^

ric-r

Q u e lie n .

..__________ — JS.— ____ ;--- ---’___

■f> ,*

!φ/%.\ **

in a u g u r a l ^ D i s s e r t a t i on

‘% jjt

rur

F ria n g u n g der D o k to r w ü n k
ger;cim>ig< von <kr

Ju ristisclien

F ak iH tàr

tfcr
HriCilriifv-’W iihelins ^ U m versifât zu Berlin
m
;B'?:

von

Ε. I

JK T I.S T A K IS

lKSS?

Τώ$ 4er rivn*Krri<Xi: Γ.Ο. L>rz«O>b^r £9j O

m
>Wà

B e rJin

Î9 3 0

D 'a cfci D#kSor*Înrck —-GrajDiBÎjefrxes. In stitu t Fatul FursU.
Btfc&© S W 40. FrM ^ ric& rtr. 231.
Afâf*»tA
^ Α ϊΤ δ Λ ϊΑ ϋ *

«'• ar

Ν. Π Α Α ί Λ Ο ν

tA V

»C >

- r^ E

*ΛίΛΛ*χί**ν· arvrtii-. M-r-r-y

-f

J

1η aeXiSot:
Η ΕΥΘ ΥΝ Η

ΤΩΝ

Σ ο γ χ ρ ι τ ι χ ή μ-cXtxr) άττ& τ ή

Ε Φ Ο Π Λ ΙΣ Τ Ω Ν

c x o r t i τ ώ ν ισ τ ο ρ ικ ώ ν τ τ η γ ώ ν .

’Ακαδημαϊκή διατρεβή ^ράς άιτόχτησϋ χου τίυλου τού
β ιδ α χ τ ο ρ ο ς

Έ γ κ ρ ι 9 * ΐσ α 6 π ό ι η ς Ne μ ι κ η ς Σ χ ο λ ά ς τ ο ύ Π α ν ε τ ι σ ιη μ ία υ
τ ο ΰ Bcp >? Îv o u

ύπΑ
Ε . I.

Κ Τ ΙΣ Τ Α Κ Η

'Η μ έ ρ α ά ν α γ ο ρ ε ύ σ β ι^ ς : 20 Δ £ κ εμ β ρ Ιο \» 1930

σ«λί·δα:
Ε Ισ η γ η ττ ς:

Κ α θη γη τή ς Δρ.

M a rtin

W olL

3η σελίδα:
’Α φ ιέ ρ ω μ α

στό ν α υ ^ ι <6 ζ ω γ ρ ά φ ο

N il s A d le r

82

Π ΙΝ Α Ξ
1.

I

Ε ΙΣ Α Γ Ω Γ Η

σελ.

5

Η Ε Υ Θ Υ Ν Η Τ Ω Ν Ε Φ Ο Π Λ ΙΣ Τ Ω Ν Μ Ε Χ Ρ Ι Σ Η Μ Ε Ρ Α
2.

II

Π Ε Ρ ΙΕ Χ Ο Μ Ε Ν Ω Ν

'Ι σ τ ο ρ ί α

ο€λ.

9

Τ Ο ΙΣ Χ Υ Ο Ν Δ ΙΚ Α ΙΟ Ν
3.

10.

Γ ε ν ικ ά

»

39

’Ε π ιτ ο μ ή ά π ό § § 4 — 9

»

42

Δ ι ε θ ν έ ς ίδ ι ιυ τ ικ ό ν δ ί κ α ι ο ν

η

53

I I I Ε Υ Θ Υ Ν Η Τ Ω Ν Ε Φ Ο Π Λ ΙΣ Τ Ω Ν
de

11.

Ή

lege

feren d a

κρατούσ α γ ν ώ μ η

»» 60

Ε π ι τ ο μ ή ά π ό § 12

»> 62

Σ χόλρα

»> 67

Β ιβ λ ιο γ ρ α φ ία

»

Τ ε λ ε υ τ α ία

73

σ ε λ ίδ α

Β ΙΟ Γ Ρ Α Φ Ι Κ Ο Σ Η Μ Ε ΙΩ Μ Α
Γ ε ν ν ή θ η κ α τ ό 1908. Έ φ ο ί τ η σ α σ τ ό δ τ^ μ ο τικ ό Σ χ ο λ ε ί ο κ«Λ
τ ό Ιο κ λ α σ ικ ό γ υ μ ν ά σ ιο τ ή ς ι δ ι α ί τ ε ρ ε ς π α τ ρ ί δ α ς μ ο υ Χ α ν ίω ν
Κ ρ ή τ η ς . Τ ή ν ά ν ω τ ά τ η έ χ π α ίδ ε υ σ η έ λ α β α κ υ ρ ίω ς σ τ ό Β ε ρ ο λ ίν ο
(Π α ν ε τ τ ισ τ ή μ ιο F r i e d r i c h W i l h e l m ) . Σ π ο ύ δ α σ α ν ο μ ι κ έ ς [acoti π ο λ ι ­
τ ι κ έ ς έ π ισ τ ή μ ε ς κ α ι έ ρ γ ά σ θ η κ α σ τ α σ ε μ ιν ά ρ ια -

83

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
οε*\$

1.

Χ Α Ν ΙΑ

1930

2.

Θ Ε Ω Ρ ΙΑ Κ Α Ι Π Ρ Α 5 Η

>

16

3.

Μ Π Ρ Ο Σ Τ Α Σ Τ Ο Ν Κ ΙΝ Δ Υ Ν Ο Τ Ο Υ
Φ Α Σ ΙΣ Μ Ο Υ Κ Α Ι Τ Ο Υ Π Ο Λ Ε Μ Ο Υ

»

20

4.

Η « Λ Ε Φ Τ Ε Ρ ΙΑ »

»

24

5.

Α Ν Τ ΙΚ Ρ Η Τ ΙΣ Μ Ο Σ

>

34

6.

ΤΟ

>

41

7.

Ο Φ Α Σ ΙΣ Μ Ο Σ Σ Τ Η Ν

ΕΛΛΑΔΑ

>

44

8.

ΠΑΛΗ

ΤΗΝ ΕΝ Ο ΤΗ ΤΑ ΤΟΥ ΛΑΟΥ

*

49

9.

ΔΥΣΚΟ ΛΕΣ

ΛΑ ΕΡΕΣ-Π Ο ΛΕΜ Ο Σ

»

52

>

57

»

64

>

72

»

77

>

81

Λ Α Ί· Κ Ο Μ ΕΤΩ Π Ο

ΓΙΑ

10.

Ε Θ Ν ΙΚ Η

Α Ν Τ ΙΣ Τ Α Σ Η

11.

ΣΤΟ

12.

ΤΟ

13.

Μ ΝΗΜ Ο ΣΥΝΟ

14.

Μ ΙΑ

Φ Ρ Ο Υ Ρ ΙΟ

Τ Η Σ Κ Ρ Η Τ Η Σ - V E S ÎE KRETA

ΤΕΛΟ Σ

Δ ΙΑ Τ Ρ ΙΒ Η

ΤΟΥ

84

13"

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful