TEMA X

PRESIONI I KLIENTELES DHE POLITIKA QEVERITARE

GRUPET E INTERESIT SI BURIM VLERASH

1

Te gjithe burger-et amerikane, ushqimi i shpejte dhe i lire, jane objekt i 41.000 rregullave federale dhe shteterore, qe burojne nga me shume se 200 ligje dhe 110.000 raste gjyqesore. Sic do te shohim edhe me pas ne kete teme, protestat per ”rregullat e teperta” perbejne nje menyre popullore per te kaluar kohen. Numri shume i madh i rregullave per nje hamburger eshte nje shembull tipik i absurditetit te rregullave te shumte. Ceshtja eshte me e komplikuar sec duket ne pamjen e pare. Nese qeveria nuk miraton rregullore per pesticidet e perdorura ne te mbjellat, do te rritej risku i semundjeve serioze, apo helmimeve tek konsumatoret qe konsumojne produktet ushqimore. Nese qeveria nuk ushtron kontroll per t’u siguruar qe kafshet nuk kane tuberkuloz, atehere mishi mund te permbaje bakterin qe shkakton kete semundje. Nese qeveria nuk harton rregulla per mjedisin dhe ushqimin e gjese se gjalle, atehere epidemi te semundjeve te ndryshme – apo edhe me keq, semundja e lopes se cmendur – mund te demtonte seriozisht ekonomine e SH.B.A dhe te kercenonte shendetin e amerikaneve. Nese studiohen me vemendje, pjesa me e madhe e rregulloreve bazohen ne arsyetime te vlefshme. Por rregullimi nuk eshte asnjehere i lire (pa kosto). Kosto e rregullave per nje hamburger vleresohet nga 8 ne 11 cents per pound. A eshte kjo nje kosto e larte? Pergjigja e kesaj pyetjeje varet nga probabiliteti per marrjen e nje semundjeje dhe nga rendesia qe i kushton konsumatori cilesise se produktit. Sigurisht qe disa rregulla jane te paqarta edhe per ata qe zakonisht nuk i kundershtojne rregullat qeveritare. Cfare rreziku ka konsumi i nje ushqimi (turshi) qe eshte prere shume holle? Vetem Uncle Sam duhet ta dije.

U.S News and World Report, February 11, 1980.

2

HYRJE
Rregulloret ne SH.B.A jane te pranishme kudo. Lexuesit habiten kur zbulojne se per nje hamburger te zakonshem ne SH.B.A ka me shume se 41.000 rregulla qe drejtojne prodhimin dhe shitjen e tij tek konsumatoret e fast-foodeve. Ne kete teme vazhdon diskutimi mbi politikat rregullatore, duke vene nje theks te vecante ne rolin dhe ndikimet e grupeve te interesuara te klienteles. Vlerat jane pjese perberese e te gjithe procesit administrativ, vecanerisht te agjensive rregullatore dhe ligjeve administrative. Pergjegjesia administrative eshte nje koncept qe perfshin vlera te tilla si pergjegjesia, kompetenca dhe te qenurit i paanshem. Me perpara kemi diskutuar per burimet e brendshme dhe te jashtme te ketyre vlerave dhe konfliktet ne lidhje me to brenda administrates dhe agjensive. Ne kete teme shqyrtohen burimet sociale te ketyre vlerave dhe roli i vecante qe luajne grupet e interesit ne formulimin e vlerave, si dhe ndikimi qe ata kane mbi administraten qeveritare per te ndjekur keto vlera. Ne kete teme edhe nje here shihen rregulloret ekonomike, sociale dhe ato dytesore, por kesaj rradhe ne driten e lidhjeve me grupin. Struktura dhe procedurat e agjensive shihen ne kendveshtrimin e nderveprimeve me grupet e interesit te klienteles dhe tipeve e niveleve te hartimit te rregullave administrative. Nje agjensi rregullatore administrative kombinon pushtetin legjislativ me ate ekzekutiv dhe gjyqesor. Grupet e klienteles perbejne elektoratin apo komunitetin e gjere te agjensive te vecanta. Grupet e klienteles shpesh zhvillohen aty ku jane perqendruar perfitimet e programit dhe sidomos aty ku shperndahen kostot. Ne do te studiojme grupet e klienteles, strategjite e tyre per te influencuar procesin e politikave, dhe do te shohim gjithashtu se si agjensite kthehen ne “te burgosurit” e ketyre grupeve. Gjithashtu do te diskutojme perfshirjen e grupeve te klienteles ne kritikat dhe protestat ndaj administrates, ne aktivitete te ndergjegjesimit te publikut, ne perpjekjet per te krijuar lobbying, si dhe karakteristikat qe i bejne grupet e interesit efektive ne influencen e politikave publike dhe ne implementimin e ketyre politikave nga agjensite administrative. Nese shohim tendencat aktuale dhe te ardhshme te rregullave, do te veme re se si grupet e klienteles perfitojne duke qene pjese e procesit rregullator si dhe cfare u ndodh segmenteve me pak te organizuara te shoqerise, kur mungonjne lidhjet midis grupeve te klienteles dhe agjensive kryesore qeverisese qe ndikojne jeten e tyre. Qeveria ndervepron me grupet e interesit ne kater menyre specifike duke: 1. 2. 3. 4. Mbeshtetur zhvillimin ekonomik, Sherbyer si inkubator i bizneseve nepermjet kredive, Siguruar garanci per kredi, dhe Siguruar nxitjen e taksave dhe politikave te ngjashme qe jane hartuar per te stimuluar bizneset te levizin ne nje juridiksion.

Politikat rregullatore kane evoluar gjate dy dekadave te fundit drejt theksimit te mungeses e rregulave, rregulloreve vullnetare, dhe buxheteve rregullatore. Tema mbyllet me Leximin 10.1 “Shteti dhe Kuzhina”, i cili tregon se si shteti dhe agjenste rregullatore lokale mund te kene konflikte, dhe si ato influencohen nga grupet e interesit (ne kete rast, industria ushqimore).

3

VLERAT SHOQERORE DHE RREGULLORET QEVERITARE
RREGULLORET EKONOMIKE
Sic kemi diskutuar edhe me pare, perpjekjet e para per hartimin e rregullave ishin ne aspektin ekonomik. Ato fokusoheshin ne tarifat, sasine dhe cilesine e te mirave dhe sherbimeve te prodhuara dhe te shperndara, si dhe ne praktikat konkurruese te nje industrie te caktuar apo te nje segmenti te ekonomise. Keto perpjekje krijuan tipe te vecanta te strukturave te agjensive (borde apo komitete te pavarura). Konkurrenca brenda nje industrie promovon kete perpjekje. Kur bizneset ne nje industri fillojne te humbasin ne konkurrencen me firmat e tjera, ato mund te reagojne duke kerkuar nderhyrje nga qeveria per te rregulluar apo per te vendosur standarte. Rregulloret ekonomike zakonisht theksojne drejtimin e firmes; strukturen e tregut (monopol, oligopol, apo konkurrence); hyrjen, daljen apo bashkimet; dhe vendosjen e cmimeve ne nje sektor te caktuar te indusrise. Nese nje kompani arrin te zoteroje pozitat e monopolit ne nje industri – sic ndodhi kohet e fundit me Microsoft Corporation ne industrine e software-ve – kompani te tjera si dhe grupe ne shoqeri mund te kerkojne qe rregullat te forcojne politikat antitrust dhe te ruajne konkurrencen. Konkurrenca ekonomike, drejtesia dhe eficienca jane vlerat kryesore qe theksohen ne rregulloret ekonomike. Dhenia e informacionit te plote dhe te sakte konsumatoreve nga ana e bizneseve jane objektiv i rregullave ekonomike. Shkalla e influences ne te cilen grupet e interesit pelqejne te influencojne politikat rregulluese varet pjeserisht nga tipi i nderhyresit. Grupet e biznesit jane me te perfshirat – por ato nuk jane homogjene, dhe konkurrenca mes tyre shpesh drejton procesin. Grupet e interesit qe organizohen ne baze te ceshtjeve ekonomike kane shkallen me te madhe te nderveprimit me qeverine dhe politikat rregullatore. Ato shpesh kerkojne te zhvillojne lidhjet e klienteles me agjensite perkatese; agjensite gjithashtu ne menyre periodike kerkojne nje mbeshtetje te tille. Grupet e interesit ekonomik qe zhvillojne relacione te forta te klienteles me agjensite qeveritare perfshijne:    Bizneset dhe shoqatat tregtare si National Association of Manufacturers ne nivel kombetar; Borde apo asamble te tregtise ne nivel lokal; Grupe te organizuara te punes si AFL-CIO ne nivel kombetar bashkimin e punonjesve lokale te sektorin e energjise ne nivel lokal; dhe Shoqata profesionale si American Bar Association apo American Medical Association. Sa me i larte te jete niveli i qeverisjes qe nje grup perpiqet te influencoje, aq me shume burime financiare kerkohen per te influencuar ne menyre efektive vendim marrjen e nje agjensie.

REGULLORET SOCIALE
4

Rregulloret sociale, sic e kemi pare, theksojne ceshtjet e konsumatorit, shendetit dhe sigurise ne pune; mbrojtjen e mjedisit te punes; politikat e energjise dhe efektet e tyre ne mjedisin fizik. Rregullat sociale jane te pergjithshme per bizneset, duke kaluar kufijte e industrive dhe sektoreve ekonomike. Ato rregullojne nje aspekt te vecante te bizneseve – si mbrojtja e mjedisit, siguria ne punesim, politika e punesimit – dhe jo praktikat e pergjithshme te biznesit. Rregullat sociale tentojne te perdorin jo vetem agjensite rregullatore te pavarura, por edhe ato te varura brenda departamenteve federale, shteterore apo lokale. Grupet e interesit social dhe mjedisor si Common Cause, Public Citizen, Environment Defense Fund dhe Greenpeace nderveprojne me keto agjensi per te ndikuar hartimin dhe implementimin e politikave rregullatore sociale.

REGULLORET SHTESE
Rregulloret shtese perfshijne veprimet rregulluese te kabineteve apo departamenteve qe administrojne programe te tilla si Social Security, TANF, markat e produkteve ushqimore, si dhe programet e granteve nderqeveritare. Grupet e klienteles te agjensive te rregulloreve shtese perbehen kryesisht nga organizata promovuese dhe mbeshtetese si American Civil Liberty Union (ACLU), Americans for Democratic Actions (ADA), dhe organizata qe kane formuar lobbying ne nivel shteteror dhe lokal si National Association of Counties dhe National League of Cities. Grupet e interesit krijojne lobbying me agjensite qeveritare te te gjitha tipeve dhe ne te gjitha nivelet. Grupet e klienteles krijojne marredhenie te ngushta vecanerisht me agjensite e tyre perkatese. Rregullimet qeveritare jane zgjeruar ndjeshem qe prej vitit 1930. Studiuesit i referohen ketij procesi si regulatory rachet – tendenca e agjensive rregullatore per te shtuar gjithnje e me shume rregulla ne listen e tyre, pa eliminuar ato qe behen te panevojshme. Ekspansioni i afert i agjensive rregullatore, numri i rregullave dhe natyra e tyre shpesh e paqarte, kane kontribuar fuqishem ne levizjen politike per mos rregullim. Kjo prirje u shfaq dukshem gjate administrates se presidentit Regan dhe George H. Bush. Tabela 10.1 ilustron kete levizje qe prej fundit te viteve 1970.

Tabela 3.1 Ligji

Viti

Efektet

5

Airline Deregulation Act Natural Gas Policy Act Depository Institutions and Monetary Control Act Motors Carrier Act Staggers Rail Act Bus Regulatory Reform Act Cable Communications Policy Act Telecommunications Act

1978 1978 1980 1980 1980 1982 1984 1996

Eleminoi Civil Aeronautics Board; u dha linjave ajrore kontrollin mbi masat gjate fluturimit Hoqi kontrollin mbi cmimin e gazit midis shteteve por i lejoi shtetet te kontrollonin keto cmime brenda kufijve te tyre Hoqi kontrollin mbi normat e interesit te depozitave; lejoi gjithashtu bankat te zgjeronin gamen e sherbimeve qe ofronin Pakesoi kontrollin e Interstate Commerce Commission mbi tarifat e kamioneve ne rruget ndershteterore U dha hekurudhave me shume fleksibilitet ne vendosjen e tarifave dhe ne eliminimin e linjave jo fitim prurese Lejoi linjat e autobuzeve midis qyteteve te operonin pa aplikuar per licencen federale Hoqi rregullat per me shume se 90% te tarifave televizive ne fund te 1986 Lejoi shoqerite e telefonive te hynin ne biznese dhe tregje te tjera te komunikimit

6

AGJENSITE RREGULLATORE DHE GRUPET E KLIENTELES
Grupet e interesit mund te zhvillojne marredhenie apo lidhje me cdo tip agjensie qeveritare me te cilen ata nderveprojne rregullisht. Niveli i agjensise qeveritare dhe aspekti i saj strukturor vendosin burimet qe duhen per zhvillimin e nje marredhenie klientele. Departamentet (ose nivelet e kabineteve) te qeverisjes federale tentojne te zhvillojne marredhenie te tilla me koalicionet e grupeve te interesit, anetaresia e te cileve ndikohet nga politikat departamentale. U.S Department of Agriculture ka lidhje me organizatat e fermereve ne nivel kombetar, si American Farm Bureau Federation, National Farmers Union, dhe United Farmers Workers. Ne kendveshtrimin e biznesit, departamenti zhvillon marredhenie me shoqata te vecanta si National Cotton Growers Association, National Peanut Growers Association, dhe American Dairy Producers Associations. Ne menyre te ngjashme, Departamenti i Tregtise (Department of Commerce) punon rregullisht me koalicione te biznesit ne nivel kombetar si United State Chamber of Commerce, National Association of Manufactures, dhe te tjera si keto. Grupet e klienteles se Departamentit te Punes (Department of Labor) jane organizata kombetare te unioneve te punes so AFL-CIO, Teamsters Union, dhe American Federation of State, County, and Municipal Employees (AFSCME). Departamenti i Edukimit ka lidhje te ngushta pune me National Education Association dhe American Federation of Teachers. Grupet e klienteles se Departamentit te Energjise jane kryesisht shoqatat kombetare te prodhuesve te energjise. Grupet qe ne menyre te vazhdueshme mbrojne politikat e te drejtave civile, si ACLU dhe National Association of the Advancement of Colored People (NAACP), zhvillojne marredhenie te klienteles me Departamentin e Drejtesise. Legjioni Amerikan dhe veteranet e luftes punojne me Departamentin e Ceshtjeve te Veteraneve. Pra, cdo departament federal ka grupe kleintele, interesat e te cilave perputhen me politiken e departamentit. Ata kane vlera te perbashketa dhe ne menyre te heshtur e konsiderojne si perfitim krijimin e grupeve te klienteles. Agjensite zhvillojne strategji per te mbeshtetur – qe jane menyrat rutine qe perdorin per te kerkuar komente dhe feedback periodik nga grupet e klienteles. Agjensite e pavarura rregullatore hartojne gjithashtu nje metode te administrimit te kritikes, apo nje menyre formale, te shpejte dhe efektive per marrjen dhe perpunimin e ankesave apo kritikave ndaj agjensise, qe ne te shumten e rasteve vijne nga grupet e interesit. Per shembull, Federal Election Commossion (FEC), kerkon komente dhe bashkepunim me partite kryesore politike, per mbikqyrjen e zgjedhjeve dhe ne organizimin e debateve per zgjedhjet presidenciale. Partite e vogla, si Reform Party, kerkojne te kene status te barabarte me dy partite e medha ne debatet parlamentare, prandaj shpesh kritikojne rregullat e vendosura nga FEC dhe nga komisionet shteterore te zgjedhjeve. Si FEC ashtu edhe komisionet shteterore organizojne dhe supervizionojne zgjedhjet, si dhe vendosin datat dhe metodat qe do te perdoren ne zgjedhjet primare dhe ato te pergjithshme.

7

Rregullat gjithashtu ndikojne konkurencen midis grupeve te interesit ne nje industri, dhe u japin te gjitha paleve nje inicitiave per te influencuar ne menyre te organizuar politikat publike ne favor te tyre. Disa nga keto rregulla jane perfshire ne agjensite federale, si National Labor Relation Board (NLRB), i cili u themelua nga National Labor Relation Act ne 1935 (i njohur si Akti i Wagner).

AGJENSTE E INFLUENCUARA (CAPTIVE AGENCIES)
Agjensite e pavarura rregullatore shpesh kthehen ne agjensi te klienteles. Kjo ndodh kur keto agjensi bien pre e grupeve te interesit, per veprimtarine e te cilave duhet te hartojne rregulla. Kompanite qe konkurrojne ne nje industri mund te fillojne te kerkojne rregullat per kete industri. Nje industri mund t’i shohe rregullat si te deshirueshme apo te nevojshme, dhe i harton ato ne menyre qe te perfitoje prej tyre. Per shembull, kur nje agjensi eshte influencuar, rregullat e saj mund te perdorin pushtetin dhe autoritetin ne menyre efektive per te mos lejuar hyrjen e konkurrenteve potenciale (hyresit e rinj) ne industri. Shume analiste mendojne se Interstate Commerce Commission eshte influencuar nga hekurudhat. Nje analist ka sugjeruar se organet rregullatore zhvillohen nepermjet nje cikli jetese te parashikuar. Ne fazen e lindjes, ato rregullojne ne menyre strikte industrine qe kane nen juridiksion duke mbajtur anen e konsumatoreve, taksa paguesve, apo publikut te gjere. Pasi agjensia ka eliminuar pjesen me te madhe te abuzimeve qe u bene shkak per krijimin e saj, ajo kalon ne nje faze te dyte. Ne kete faze zakonisht bashkohen mungesa e nje kontrolli jo te mire mbi industrine me apatine publike rreth qellimeve te agjensise. Si rezultat, ne fazen e dyte, agjensia ben nje kompromis me industrine dhe fillon t’i shohe firmat si pjese te grupeve te saj te synuara. Ne fazen e fundit, agjensia fillon te mbroje status quo-ne dhe influencohet nga industria, e cila fiton nje kontroll efektiv mbi axhenden e komisionit rregullator dhe perdor pushtetin e agjensise ne favor te saj. Ne nivel shteteror, nje shembull i tille shaqet vecanerisht ne shoqatat profesionale me borde apo komisione drejtuese te licensuara. Per shembull anetaret e State Bar Association, japin provimet e pranimit te cilat jane te detyrueshme per nje avokat te ardhshem i cili deshiron te praktikoje ligjin. Secili nga profesionet kryesore ka ndjekur kete shembull. Rishikimi i rregulloreve per te pakesuar impaktin ekonomik ne nje industri, perben nje nga qellimet qe kane zakonisht grupet e klienteles. Industria e kamioneve perben nje tjeter shembull te mire. Kjo industri perfiton nga uljet e tarifave ne rruget kryesore (autostrada), pavaresisht nga fakti qe demtimet me te medha ne rruge vijne pikerisht nga kjo industri. Rreth gjysma e shteteve kishin taksa per kamionet, te cilat ishin bazuar mbi peshen dhe distancen, ne menyre qe te percaktonin sakte pjesen qe duhet te paguanin ata ne koston e mirembajtjes se rrugeve. Me kalimin e viteve, lobbying i forte qe ka bere industria, beri te mundur eliminimin e taksave ne te gjitha, perveç pese shteteve. Gjithashtu industria ndikon si ne nivelin shteteror ashtu edhe kombetar qe kamionet te lejohen te perdorin rimorkio akoma me te medha. Ne Arkansas, kur industria arriti te eliminonte taksen e bazuar ne distance dhe peshe, reagimi i opinionit publik ishte aq i madh, saqe e detyroi komisioni shteteror te rrugeve kryesore te rivendoste taksen. Kur çeshtja e takses u hodh ne vote ne 8

1999, Shoqata e Kamioneve ne Arkansas (Arkansas Trucking Association) krijoi nje lobbying shume te forte dhe mundi te fitonte. Ne vend te takses se distances dhe te peshes, shteti vendosi nje takse prej 3 cent / gallon per veturat dhe 4 cent / gallon per kamionet. Rishikimi i rregullave per te pakesuar impaktin ekonomik mbi industrine eshte nje nga qellimet qe kane zakonisht grupet e klienteles. Per shembull Zyra e Politikes se Kontrollit Kombetar mbi Drogen (Office of National Drug Control Policy), vendosi legjislacionin mbi njoftimet e shkruara kunder narkotikeve ne rrjetet kryesore, duke u kerkuar te gjitha mediave, qe cdo njoftim qeveritar kunder narkotikeve te shoqerohet me nje njoftim falas. Koha e reklamave po kthehet gjithnje e me teper ne nje luks, ndaj industria e televizionit e bindi zyren e narkotikeve qe ne vend te njoftimeve falas, rrjeti t’i perfshinte mesazhet apo temat kunder narkotikeve ne programe te vecanta, duke i kursyer keshtu industrise se argetimit nje shume te vleresuar 22 milion USD ne 1999. Edhe Partnership for a Drug Free America, i cili krijoi reklamat anti narkotike, e aprovoi kete marreveshje, duke konideruar qe mesazhe te tilla u perfshine ne programe shume popullore si ER, si nje menyre me efektive per te arritur audiencen adoleshente. Disa industrite mund te shkojne me tej, duke kerkuar te hiqen rregullat. Ne kete menyre gjate administrates se Reganit u hoqen rregullat ne industrine ajrore.

TIPET E RREGULLAVE DHE FAZAT E VENDOSJES SE REGULLAVE
Rregullat e agjensive jane te tipeve te ndryshme. Ato mund te jete infomale apo “vezhgo dhe komento” ose “te shkruara”. Rregullat legjislative – ose rregullat kryesore – jane te autorizuara nga statuti dhe te zbatuara nga proçedura te vendosura mire, me fuqi dhe efekt te plote ligjor. Rregullat interpretuese keshillojne klientet mbi faktin se si nje agjensi e interpreton nje statut apo nje rregullore. Ne thelb, ato ekzaminojne dhe perfeksionojne ndertimin e rregullave legjislative qe nje agjensi e caktuar eshte e autorizuar te administroje. Rregullat proceduriale rregullojne praktikat e brendshme te nje agjensie. Te gjitha agjensite rregullatore vendosin rregulla te tilla per te qeverisur proçedurat e tyre.

DYMBEDHJETE FAZAT E VENDOSJES SE RREGULLAVE
George Berkley dhe John Rouse argumentojne se vendosja e rregullave qeveritare kuptohet me mire nese ajo shihet si nje sekuence e disa aktiviteteve – dymbedhjete fazat e vendosjes se rregullave. Grupet e interesave, veçanerisht grupet e klienteles luajne nje rol aktiv, megjithese te ndryshem ne çdo faze. FAZA 1. Ne fazen e pare vendosja e rregullave fillon kur nje trup legjislativ (kongresi, nje legjislature shteti, nje bord mbikqyresish te nje zone, ose keshilli i nje qyteti) vendosin per aktivitetin. Nese rregullat jane administrative duhet te mbeshteten nga nje qellim statutor. Ne kete

9

faze grupet e interesave krijojne lobbying per ta mbeshtetur, kundershtuar, ose ndryshuar qendrimin e pergjithshem ndaj nje aktiviteti rregullator te tille. Me kete faze njesia legjislative percakton agjensine, autoritetin ose te dyja. Ne menyre tipike ajo percakton kerkesat baze proçeduriale dhe mund te vendose numrin ose frekuencen e rregullave qe duhet te hartohen. Shkurtimisht, ajo vendos udhezimet e pergjithshme per vendosjen e rregullave me specifike nga agjensia. FAZA 2. Faza e dyte merret me vendosjen e rregullave individuale. Statuti mund te hyje ne fuqi ne nje date te caktuar nese nje agjensi nuk arrin te nxjerre nje rregullore tjeter. Kur rregullat nuk jane te detyrueshme ne menyre shprehur, atehere per nxitjen e ideve mbi keto rregulla perfshihen burime te bredshme dhe te jashtme. Nese grupet kane vendosur nje marredhenie klientele me agjensine, atehere ajo ne pergjithesi do t’i kontaktoje dhe do te kerkoje komentin dhe feedback-un e tyre. Burimet e brendshme perfshijne liderat e zgjedhur politike, burokrate ne nivele te larta karriere, komitete keshilluese te industrive, stafin e zyres, stafin lokal, keshillin e pergjithshem qeveritar, dhe permbaruesit. Burime te jashtme mund te jene individe te publikut te gjere; me shpesh ato jane grupe interesash te organizuar me nje interes te ligjshem ne fushen per te cilen po vendosen rregullat. FAZA 3. Faza e trete perfshin autorizimin per te vazhduar me vendosjen e rregullave. Ne kete faze agjensia ngre nje proçes re vendosjes se prioriteteve dhe aprovimit. Vendosja e prioriteteve percakton se si do t’i pergjigjet agjensia kerkesave te jashtme dhe se si do t’i shperndaje ajo burimet per vendosjen e rregullave. Autorizimi per vendosjen e rregullave varion qe nga ajo teper a strukturuar deri ne ate gjeresisht te lejueshme. FAZA 4. Faza e katert ka te beje me planifikimin e vendosjes se rregullave. Gjate kesaj faze agjensia zakonisht kontakton dhe kerkon ne menyre aktive komentet e publikut. Ne kete faze planifikohen qellimet, kerkesat ligjore, kerkesat per informacion teknik dhe politik, si dhe pjesemarrjen e atyre qe do te jete e nevojshme. Sigurimi i burimeve dhe caktimi i stafit behen gjithashtu ne kete faze dhe grupet e interesave te klienteles shpesh influencojne shume mbi planifikimin. FAZA 5. Ne fazen e peste zhvillohen draftet e rregullave. Mblidhet dhe analizohet informacioni dhe zhvillohen konsultime te brendshme dhe te jashtme per gjuhen e drafteve te rregullave dhe parathenien e tyre. Kjo faze dominohet nga planet per zbatimin e rregullave. Agjensia kerkon ne menyre aktive feedback nga grupet e klienteles mbi efektet e mundshme te rregullave dhe nese agjensise do t’i duhet te mbledhe dhe te raportoje informacion shtese. FAZA 6. Ne fazen e gjashte agjensia rishikon draftet e rregullave. Ky rishikim i brendshem behet si horizontalisht ashtu edhe vertikalisht brenda agjensise. Rishikimet vertikale jane nga eproret dhe zyrtaret e nivelit te larte. Rishikimet horizontale perqendrohen ne ato departamente te veçanta te cilat do te ndikohen me shume nga rregulli i propozuar. Rregulli i propozuar shikohet nese eshte ne harmoni me programet me te gjera te agjensise. FAZA 7. Faza shtate eshte nje rishikim i jashtem i draftit te rregullave. Ne kete faze marrin pjeses stafe te agjensive te jashtme (zyra e buxhetit te guvernatorit, zyra shtetetore e personelit, etj), agjensi te te njejtit nivel ose te niveleve te tjera te qeverise dhe grupe interesash qe ndikohen nga rregullat e propozuara. Ne veçanti konsultohen trupi legjislativ dhe grupet e interesave te klienteles.

10

FAZA 8. Ne fazen tete publikohet drafti i rishikuar i rregullave ne nje botim publik te pershtatshem, si regjistri federal. FAZA 9. Faza nente perfshin pjesemarrjen e publikut te gjere. Agjensia mund te organizoje diskutime publike (ne te cilat grupet e klienteles kane perseri mundesi te shafqin vlerave te tyre) dhe me pas te shohin dhe analizojne reagimin e publikut te gjere ndaj drafteve te rregullave. FAZA 10. Ne fazen e dhjete, ne varesi te reagimeve te mara gjate fazes se nente mund te ndryshohet drafti i rregullave. Agjensia mund te nxjerre rregullin e ri siç eshte, te beje ndryshime te vogla, ose te braktise perpjekjet per vendosjen e rregullave. FAZA 11. Kjo faze ka te beje me aktivitetet pas vendosjes se rregullave. Nese gjithçka shkon mire, kjo faze mund te jete pothuajse jo aktive. Ne te kundert, mund te rezultojne padi. Stafit mund t’i kerkohet te interpretoje perseri rregulla jo te qarta. Grupet e klienteles te ndikuara nga rregullat mund te ngrene padi per te ndryshuar rregullat. Agjensite administrative mund te nxjerrin korrigjime teknike te rregullave. FAZA 12. Kjo faze mund te zhvillohet kur pasoja te paparashikuara ose thjesht opozita politike mjafton per te kerkuar qe proçesi te filloje perseri. Leximi 10.1 ofron nje pamje te procesit te vendosjes se rregullave ne fazen 11. Ai pershkruan problemet me rregullimin e industrise se fast food-it. Nderkohe qe rregullat tentojne te mbrojne publikun nga konsumimi I produkteve ushqimore te pasigurta, duket qarte se sistemi rregullator eshte teper ekstrem. Nje rregull per trashesine e nje turshie eshte tipi I ekstremit qe nxiti diskutimet politike mbi heqjen e rregullave dhe zvogeloi rolet rregulluese te qeverive federale, shteterore dhe lokale. LEXIMI 10.1 RREGULLAT DEMTOJNE: FAST FOOD-i JUAJ TIPIK A do ta basonit se ka 41.000 rregulla qe rregullojne nje fast food tipik? Rasti i rregullave qe demtojne mund te pershkruhet fare mire nga dhjetera mijera rregulla qe drejtoje prodhimin, shperndarjen dhe shitjen e ushqimeve qe perdoren ne nje fast food tipik. Lexuesi mund te habitet kur meson se Big Mac i gjithe fast food-eve amerikane drejtohej nga rreth 41.000 rregulla, perfundim ky i nje studimi te Colorado State University ne 1980. Keto rregulla rezultonin nga me shume se 200 ligje te qeverive kombetare, shteterore dhe lokale. Ato trajtonin te gjitha aspektet e produkteve te fast food-it dhe ishin nxjerre nga shume agjensi federale dhe shteterore per te zbatuar me shume se 200 ligjet, dhe nga rreth 11.000 çeshtje gjyqesore te te gjitha niveleve te qeverisjes qe perbenin preçedence ne rregullat per hamburger-et. Keto shkonin qe nga departamenti i bujqesise te SH.B.A i cili rregullonte praktikat e kullotjes se bagetive qe perdoreshin per mishin e hamburger-it, tek agjensite shteterore dhe federale te kontrollit te cilat mbikqyrinin thertoret dhe metodat e perdorura per perpunimin e mishit per shitje ne supermarkete, restorante, fast food-e, tek FDA qe rregullon perpunimin dhe shperndarjen e produkteve ushqimore nga shitesit me shumice dhe furnizuesit e zinxhirit te fast food-eve, e deri tek qeverite lokale qe kontrollojne higjenen e restoranteve. 11

Qeveria rregullon persticidet e perdorura ne te mbjellat e grurit. Gjeja e gjalle kontrollohet per t’u siguruar qe nuk ka semundje te tilla si tuberkulozi, bakteriet e te cilit mund te kalojne tek njerezit. Ne 1980 keto rregulla e rrisnin mesatarisht 10 cent/pound koston e mishit qe perdorej ne nje hamburger. Rregullat qeveritare qe ndikojne ne hamburgerin e nje fast food-i tipik caktojne edhe buken e cila sherbehet (me rregulla se sa miligram hekur dhe riboflavin duhet te kete), numrin e farave te susamit, kufijte per sasine e pesticideve qe mund te kete mishi (psh jo me shume se 5 pjese per 1 milion pjese yndyre te DDT), trashesine e hamburger-it, perberesit e perdorur per majonezen, sasine e yndyres se mishit, a jane perdorur apo jo hormone per rritjen e bagetise, trashesine e copes se turshise ne sandwich, rreth 6 kontolle te mishit nga agjensite federale para dhe pas therjes, heqjes se kockave, grirjes, paketimit, sa e pjekur duhet te jete domatja, permbajtja e qumeshtit dhe yndyres ne copen e djathit te perdorur, sa kohe eshte konservuar djathi dhe ne cilen temperature minimale.

GRUPET E KLIENTELES DHE AGJENSITE E INFLUENCUARA
Perse politika – administrative, rregullatore, apo e çdo lloji tjeter – ndryshon ne pergjigje te grupeve te interesave. Figura 10.1 jep nje pamje tradicionale te politikes si rezultat i konfliktit te grupit. Ne kete kendveshtrim politika shihet te arrije ekuilibrin midis fraksioneve konkurruese te grupeve te interesave. Aktoret kryesore – lobet per kundershtimin e grupeve fraksioniste, mbeshtetesit e tyre legjislative, burokratet, e te tjere si keta – shihen te luajne ne menyre te pavarur nderkohe qe kerkojne te maksimizojne perfitimet e tyre relative. Vlera e Shtuar

Influenca e ponderuar e grupit te koalic. B

Influenca e ponderuar e grupit te koalic. A

Pozicione politike Alternative

Politika ne kohen 2 (Pika 1)

Politika ne kohen 1 (Pika 2)

Ata marrin pjese ne marredhenie konkurruese dhe fraksioniste ne ate qe shihet si loja me shume zero: humbjet apo perfitimet e nje fraksioni apo grupi jane te lidhura ne menyre te drejtperdrejte me humbjet apo perfitimet e nje fraksioni tjeter konkurrues apo nje koalicioni tjeter. Ne debatet politike grupet luftojne per shperblime apo fitime qe jane fikse. Politika eshte rezultat i 12

“peshes” se fraksioneve pro apo kunder propozimeve politike. “Politika publike eshte ekuilibri qe arrihet ne betejen midis grupeve”. Nje politike ndryshon gjate levizjes nga pika 1 ne piken 2 kur nje fraksion konkurrues shfaq peshen apo presionin e tij ne procesin politik. Ne disa raste ky eshte rezultat i grupeve te reja qe bashkohen duke shtuar fuqite dhe burimet e tyre ne koalicionin e grupeve qe mbeshtet njeren ane te ceshtjes. Kjo gjithashtu mund te thote se grupet aktuale te interesave jane duke u rritur dhe kane me shume burime qe ata mund dhe deshirojne t’i vene ne sherbim te konkurrences. Sic tregon dhe shembulli, ndersa pesha politike rritet ne krahun e grupit te koalicionit B, politika leviz ne drejtim te ketij grupi deri ne momentin qe arrihet nje pike e re ekuilibri. Per shembull, politika rregullatore per kompanite prodhuese te energjise elektrike ndryshoi ne 1970 dhe 1980, kur grupe te reja per mbrojtjen e mjedisit u bashkuan me konsumatoret per te balancuar influencen e madhe qe kishin prodhuesit e energjise. Qe prej zgjedhjeve presidenciale te vitit 2000, duket sikur balanca po leviz perseri drejt prodhuesve te energjise. Burimet qe grupet mund te shtojne ne konkurrencen e politikes publike perfshijne parate, anetaresim (si votuesit ashtu edhe punonjesit e fushatave), lidhje te brendshme, akses ne media apo kontakte me hartuesit kryesore te politikave, njohuri per procesin e politikave, njohuri per temen e draft propozimit te politikes, lidershipin organizativ, e keshtu me rradhe. Ndersa keto burime rriten per nje koalicion, apo pakesohen per nje tjeter, pesha dhe pika e ekuilibrit ne konkurrence ndryshon. Kjo pikepamje tradicionale ofron ne nje fare mase nje pamje statike te procesit – nje fotografi e nje procesi i vili vazhdon. Figura 10.2 jep nje prezatim grafik disi me dinamik te influences se grupit. Ne kete kendveshtrim, politika publike shihet se zgjidh konfliktet e grupeve nepermjet bashkepunimit qe arrihet nga nje vendim konstruktiv dhe jo nga nje zgjidhje e thjeshte humbje-fitim, apo duke ndare diferencat ndermjet fraksioneve opozitare. Ky skenar I bashkepunimit per arritjen e zgjidhjes per nje konflikt politik supozon se dy kushte jane plotesuar: 1. Fraksionet pjesemarrese ne debatet politike jane te nder varura, qe do te thote se cdo fraksion mund te ndikoje kendveshtrimin e fraksioneve te tjera per ndryshimet ne politike; dhe 2. Fraksionet e perfshira duhet te kene motive mikse. Kushti i fundit ndryshon natyren e konfliktit pasi grupet mund te kene konflikte qe mund te mos perputhen me konceptin e nocionit te shumes zero. Ato mund te jene ne gjendje te shohin interesat e tyre konkurruese si plotesuese dhe njekohesisht si konkurruese. Kjo perspektive e sheh politiken jo vetem si nje pike te thjeshte balancimi midis grupeve fraksioniste opozitare, por si nje vektor te nje politike dinamike qe eshte shuma e te gjithe kontributeve apo influencave te fraksioneve te perfshira. Imagjinoni politiken si nje top bilardoje qe goditet ne te njejten kohe nga disa te tjere. Ai do te levize ne drejtimin qe ka shuma e forcave te te gjithe tapave godites. Figura 13.2 emeron fraksionet e grupeve te ndryshme te interesit te perfshira ne ndryshimin e politikes se emigraionit ne SH.B.A – dhe ate qe rezultoi me pas: Immigration Reform and Constron Act ne 1986 (IRCA). Ky ligj zgjeroi pushtetin rregullator te INS ne disa menyra: ne lidhje me emigrantet qe perpiqeshin te hynin ne vend duke rritur burimet e alokuara ne

13

Border Patrol dhe nepermjet sanksioneve per punonjesit qe benin te mundur qe INS te rregullonte bizneset qe punesonin punonjes pa dokumenta. Ne kete pikepamje me dinamike, politika shihet si vazhdimesi pergjate rruges se saj te meparshme deri ne momentin qe veprohet per t’i dhene nje drejtim te ri. Ne kete rast politika e re eshte me shtrenguese, por ajo leviz me pak ne kete drejtim (vektori qe paraqet IRCA) sesa do te kishte levizur nese konkurrenca do te ishte fituar nga ata qe kerkonin regulla akoma me shtrenguese. Forcat qe promovuan pikepamjek e legalizimit e mbajne vektorin prane nje politike per emigracion me te hapur. Kjo pikepamje me dinamike thekson si peshen ashtu edhe presionin qe eshte prezent ne procesin e politikes. Koha per te influencuar mune te jete shume kritike per rezultatin perfundimtar. Te zgjidhesh konfliktet politike nepermjet bashkepunimit do te thote te hartosh propozime te pranueshme qe permiresojne situaten a te dyja paleve apo te gjitha fraksioneve. Ne kete kendveshtrim, te gjithe fraksionet mendojne se kane fituar apo humbur me pak ne konflikt, sesa do te kishin fituar apo humbur nese nuk do te kishin bashkepunuar per te marre vendimin. Secili grup mendon se disa nga vlerat e tij jane perfshire ne politike.

TE PAORGANIZUARIT DESHTOJNE
Te dy modelet paraqesin politiken ne pergjithese – dhe politiken e hartimit te rregullave administrative ne vecanti – ne pergjigje te influences se grupeve te organizuara te interesit. Grupet e organizuara dobet, apo te pa organizuara nuk mund te perballen me ato grupe qe jane organizuar ne menyre efektive dhe kane pushtet politik te strukturuar. Grupet e klienteles influencojne procesin e hartimit te politikave ne favor te tyre. Nese publiku i gjere pozicionohet ne njeren ane te nje politike por nuk eshte i organizuar, atehere nuk mund t’i beje balle influences se grupeve te interesit gjate hartimit dhe implementimit te politikes. Qytetaret e pa organizuar deshtojne ne krahasim me grupet e organizuara qe mbrojne pozicionet e tyre duke deshiruar te shpenzojne kohe, energji dhe burime per te promovuar pikepamjet e tyre politike.

STRATEGJITE E MBESHTETJES / PERKRAHJES
Agjensite e klienteles kane nevoje per mbeshtetjen dhe bashkepunimin e grupeve te tyre te klienteles duke i kerkuar keto ne menyre aktive. Ato zhvillojne mbeshtetjen apo perkrahjen ne menyra te ndryshme. Anetaret e grupeve te klienteles zgjidhen dhe emerohen ne pozicione pune ne agjensi (staf, komitete keshilluese, etj). Ne menyre tipike presidenti emeron nje drejtues biznensi ne postin e sekretarit per tregtine, liderin e nje unioni pune si sekretar te punes, nje mesues si sekretar te edukimit, dhe nje mjek si drejtor te National Institute of Health. Qeveritaret emerojne sipermarresit ne agjessite e promovimit te biznesit, fermeret ne agjensite agrikulturore shteterore, drejtues se transporteve ne departamentin e transporteve. Kryetaret e bashkive mund te emerojne lideret e unioneve te tregtise ne bordet lokale, etj.

POZICIONET KESHILLUESE DHE TASK-FORCE

14

Anetaret e grupeve te klienteles qe punojne ne komitetet keshilluese te nje agjensie ndihmojne ne hartimin e rregullave dhe rregulloreve te saj. Ne nivel lokal, per shembull, prinderit ndihmojne ne mbarevajtjen e shkollave duke marre pjese ne grupe keshillimore. Ne nivel federal, Departament of Health and Human Services (HHS) dhe Housing and Urban Development (HUD) kontaktojne me organizata jo fitim prurese te cilat bejne pjese ne ne grupet e klienteles. Agjensite perdorin pushtetin e kontratave per te zhvilluar mbeshtetje, duke perdorur kontrata dhe grante per te nxitur perkrahjen e klienteles ne arenen politike dhe legjislative – per shembull per rritjen e stafit te nje agjensie, per pergjegjesite e programit, etj. Agjensia gjithashtu merr feedback te vlefshem dhe te dhena nga grupet e klienteles. Komitetet keshilluese dhe task force jane menyra efektive te kerkimit dhe marrjes se informacionit nga grupet e klienteles. Ata sherbejne si nje aparat qe tregon drejtimin e eres, nepermjet te cilit agjensia dallon tendencat ideologjike dhe emocionale midis koalicioneve te grupeve te interesit. Ato sherbejne gjithashtu si barometra per te identifikuar ide apo pikepamje te reja te cilat agjensia mendon t’i perdore, si dhe per te testuar reagimin e gupeve te zgjedhura te klienteles. Task force mund te sherbeje gjithashtu si burim rekrutimi per anetaret e rinj si dhe per nivelet e larta drejtuese te agjensise, apo per te shmangur kritikat apo ankesat nga nje agjensi. Ne raste te rralla, komitetet keshilluese dhe task force mund te perdoren gjate implementimit te politikes. Grupe te tilla fitojne pushtet brenda agjensise. Per shembull INS, gjate implementimit te IRCA, perdori agjensi te ndryshme jo fitim prurese per emigrimin, qe ajo i quajti entitete te kualifikuara. Ato ndihmonin te huajt pa dokumenta per fillimin e procesit te legalizimit. Ato u bene burime te brendshme te ndryshimeve ne politiken e INS, ndonjehere duke sfiduar edhe interpretimet e rregullat e zyrave qendrore e rajonale te INS qe ishin krijuar per implementimin e ligjit. HUD perdor grupet qeramerrese per te ndihmuar ne administrimin e projekteve shteterore te banimit. Keto grupe kane blere te drejten per te aprovuar marrjen ne pune te punonjesve. Ne disa qytete, keto grupe kane fituar te drejten te kryejne te gjithe procesin. Bureau of Indian Affairs (BIA) i ka dhene ne menyre graduale me shume pergjegjesi keshilleve etnike per te zbatuar programe te tilla si pranimet ne shkolla apo klinikat shendetesore. Task force e administrates se Clinton-it per reformat e kujdesit per shendetin perfshinte disa qindra njerez nga te gjitha fazat e industrise se kujdesit per shendetin, pavaresisht faktit se keto grupe nuk mund te arrinin ne konsensus. Megjithese perpjekje te tilla shpesh nxisin perkrahje midis grupeve te klienteles, ato nuk frenojne te gjitha kerkesat. Agjensite duhet te zhvillojne nje sistem efektiv te ankesve per te trajtuar pakenaqesite e klienteve. Nje sistem i tille u siguron klienteve te pakenaqur nje menyre per te thene kritikat dhe objeksionet e tyre dhe ndoshta te gjejne edhe zgjidhje. Kur ankesat jane integruar ne menyre efektive ne programin e nje agjensie ato perbejne nje burim te vlefshem informacioni. Ato mund te evidentojne zona me probleme te cilat kane nevoje per riorganizim, personel qe ka nevoje per me shume trainim, pengesa ne procedurat e agjensive, dhe procese te kontrollit te brendshem qe duhen modifikuar per vleresimin e operacioneve ekzistuese apo per implementimin e operacioneve te ardhshme. Agjensite perdorin zyrtare per mbrojtjen e te drejtave te qytetareve per te manaxhuar ankesat e klienteles. Departamenti i Tregtise ka nje zyrtar per bizneset per te asistuar dhe keshilluar punonjesit dhe drejtuesit e bizneseve ne marredheniet me departamentin.

15

SEANCAT PUBLIKE
Gjykimet publike perbejne nje strategji tjeter per zhvillimin e perkrahjes se klienteles. Shume agjensi i perfshijne ato si pjese integrale te procedurave te tyre. Gjykimet publike zhvillohen para se rregullat te ndryshojne ne menyre qe te zhvillojne mbeshtetjen e klienteles apo te shperndajne antagonizmin. Gjykimet publike ndihmojne ne pastrimin e ajrit. Ato gjithashtu perbejne nje mundesi te shkelqyer per te krijuar lobby te opinionit publik dhe per te ushtruar presion mbi agjensine. Ghykimet publike u sigurojne kohe te barabarte si grupeve qe jane pro, edhe atyre qe jane kunder ndryshimeve te propozuara. Gjykimet publike nuk jane pa kosto. Ato mund te vonojne veprimin, te konsumojne kohe te vlefshme dhe rritin shpenzimet e programit. Oponentet e zhurmshem mund te perdorin gjykimet publike per te ndaluar nje veprim. Trajtimi ne media tenton te theksoje konflikt the negativitet, nese ekzistojne, ndonjehere edhe duke ekzagjeruar shkallen e kundershtimin ndaj nje rregulli te propozuar apo nje ndryshimi ne politike. Mediat mbulojne vecanerisht gjykimet publike ne te gjithe nivelet e qeverisjes, dhe grupet e interesit te klienteles i perdorin ato per te siguruar perfitimet qe presin. Agjensite rregullatore perpiqen te arrijne nje balance midis kerkesave te publikut te gjere qe shpesh shprehen nepermjet gjykimeve publike dhe interesave te grupeve te klienteles se industrise. Per me teper, politika e agjensive rregullatore mund te rezultoje ne asistence financiare te kryqezuar, ku rregullat e tregut krijojne kushte te tilla qe nje grup konsumatoresh (per shembull telefonuesit ne distanca te largeta) paguajne tarifa te cilat perdoren per te financuar nje grup tjeter konsumatoresh (perdoruesit e linjave lokale telefonike). Konflikte te tilla brenda nje industrie perbejne probleme shume te veshtira per nje agjensi. Cilin grup konkurrues te klienteles do te kenaqe ajo? Ne disa raste, keto situata kontribuojne ne levizjen per heqjen e rregullave duke lejuar vete tregun te zgjidhe konfliktin. Gjykimet publike u japin grupeve te klienteles mundesine per te perdorur teknikat e lobbyeve masive. Grupet e organizuara te interesit mbledhin anetaret e tyre dhe i cojne ata ne gjykimet publike ne menyre qe te influencojne opinionin publik ne favor te interesave te tyre. Lobby masiv mund te influencoje median dhe opinionin e gjere publik mbi nje ceshtje te caktuar. Edhe ne rastet kur nuk fitojne mbi burokratet dhe legjislativet, ato mund te perdoren nga lidershipi i grupit si nje menyre e drejtperdrejte dhe efektive per t’i dhene anetareve nje ndjenje pjesemarrjeje ne hartimin e politkes qe do te ndikoje ne menyre te direkte jeten e tyre te perditshme. Ato ndihmojne per t’i bere anetaret te ndjehen pjese e grupi efektiv shume te rendesishem dhe gjithashtu pjese integrale e procesit te hartimit te politikes. Ndonjehere agjensite perdorin raste te tilla per te fituar mbeshtetjen publike per ndryshimet legjislative, per financimin e programeve te tyre, apo per te mbrojtur programe te rendesishme te agjensive gjate periudhave te shkurtimeve te theksuara te buxhetit.

MANAXHIMI I RI PUBLIK
Dy tendenca ne levizjen reformatore per rregulloret administrative po rritin rolin dhe pushtetin e grupeve te klienteles. Manaxhimi i ri publik eshte nje drejtim i pergjithshem persa i perket rregulloreve qe kompleton kontrastin me modelin e manaxhimit tradicional. Ai eshte shume i orientuar nga tregu, mbron vete-rregullimin, dhe beson se qeveria duhet te behet partnere me ata 16

per te cilet ajo nxjerr rregulla. Qeverite shteterore mbeshteten vecanerisht ne bashkepunimin vullnetar te industrise per te arritur pakesimin e mbeturinave te rrezikshme, dhe pjesa me e madhe e kompanive pjesemarrese jane te interesuara te pakesojne nivelin e ketyre mbeturinave. Ata te cilet e mbeshtesin kete pikepamje argumentojne se eshte nje menyre kosto efektive per te levizur ne drejtim te rregullave. Ajo u jep me shume pushtet grupeve te interesit pergjate gjithe procesit te hartimit te rregullave. Nje studim qeveritar mbi rregullat per sigurine e ndertimeve zbuloi se celesi per ndryshimin e ketyre rregullave ishin nivelet e ulta te opozites dhe kodet e ndertimit te grupeve te interesit. Manaxhimi i ri publik dhe buxhetimi per rregullat theksojne kosto eficiencen ne procesin e rregullimit si nje vlere shume te rendesishme. Nje analist veren se “nje karakteristike interesante e buxhetimit per rregullat eshte se fokusohet vetem ne kosto dhe jo ne perfitimet nga rregullat”. Ky buxhetim perfshin vleresimin e kostove te secilit rregull te propozuar dhe vleresimin nese rregullorja e re eshte e vlefshme ne kendveshtrimin e kostove shtese. Pelqehet nga grupet e klienteles duke qene ne linjen e perpjekjeve per heqjen e rregullave. Ai veshtireson ndarjen midis fondeve publike dhe private. Megjithese ky buxhetim eshte shume i perhapur tek ata qe influencohen nga rregullat, kritiket argumentojne se ai ne vetvete eshte anti rregullator dhe perdoret per te pakesuar rregullat pozivive per sigurine e punonjesve, mjedisit, ligjet per mbojtjen e konsumatoreve, si dhe rregullore te tjera te zhvilluara ne vitet 1970. Ne praktike, perdorimi i buxheteve perjashton kostot indirekte. Nese perdoret gjeresisht, agjensite federale duhet te miratonin programe qe kane kosto te madhe indirekte mbi shoqerine por perfitime te pakta direkte. Meqenese nuk ka nje menyre te sakte per te matur nivelin optimal te shpenzimeve te rregulloreve, masa e buxhetit mund te vendoset shume e ulet apo shume e larte. Megjithese buxheti njeh koston e rregullave, ai nuk kerkon qe qeveria te paguaje keto kosto nepermjet rritjes se taksave. Perfshirja e ketij buxheti ne nje vit fiskal, do te bente qe hartuesit e rregulave te gjendeshin te papergatitur ndaj risqeve te papritura ne lidhje me shendetin apo sigurine, qe rezultojne nga pakesimet e rregullave te justifikuara nga buxheti deri ne vitin tjeter fiskal.

17

CFARE E BEN EFEKTIV NJE GRUP KLIENTELE?
Per te qene mbeshtetes efektive te agjensive administrative, grupet e interesit te klienteles duhet te kene disa karakteristika specifike. Shume karakteristika mund te jene te dobishme. Ne vazhdim do te diskutojme per faktoret e ndikimit te grupeve te interesit. Se pari, nese te gjithe faktoret e tjere mbahen konstante, numri i anetareve te nje grupi eshte nje faktor kritik ne percaktimin e fuqise se grupit. Anetaret mund te transformohen ne votues apo punonjes gjate nje fushate elektorale. Anetaret kontribuojne me pagesa apo kontribute te tjera te kesaj forme qe mund te perdoren per financimin e nje PAC, i cili mbeshtet grupin e interesit. Sa me i madh numri i anetareve, aq me shume burime financiare mund te mbledhe nje grup duke i perdorur ato per te krijuar lobby, levizjet propovuese, fushata te marredhenieve publike, per te influencuar opinionin e publikut te gjere. Nje faktor i dyte ne percaktimin e fuqise se grupeve te klienteles eshte shkalla e shperndarjes. Nje agjensi me nje baze te gjere klientele qe eshte e perqendruar vetem ne nje apo dy shtete, do te mbeshtetet me pak se nje agjensi me te njejtat permasa te grupit, por me nje shperndarje ne shume zona gjeografike. Ne nivel shteteror, nje shperndarje ne te gjithe shtetin eshte me efektive sesa perqendrimi ne nje qytet te caktuar. Faktori i trete i rendesishem eshte shkalla e organizimit te grupit. Grupet kohezive dhe te mire organizuara si NRA dhe AARP mund te bejne lobby ne menyre shume me efektive se grupet e organizuara keq. Grupet e paorganizuara apo te organizuara jo mire mbeten jashte procesit te politikes. Ato nuk mund te influencojne politiken ne te mire te tyre. Organizatat e perfshijne efektivitetin e lidershipit te grupeve te klienteles ne termat e aplikimit te presionit te organizates. Faktori i katert dhe i fundit eshte niveli i entuziazmit apo intensiteti qe anetaret e grupeve te klienteles ndjejne per ceshtjen. Shkalla e perkushtimit qe nje grup klientele tregon gjate perkrahjes se nje agjensie, eshte e lidhur ne menyre te drejtperdrejte me shkallen e varesise nga kjo agjensi. Grupet entuziaste te klienteses, kane deshire me te madhe per te punuar apo per te sakrifikuar me shume burime per te mbeshtetur nje agjensi, sesa nje grup tjeter i cili nuk eshte shume entuziast per ceshtjen.

DREJTIMET AKTUALE DHE PERSPEKTIVE TE RREGULLAVE
Tendencat e manaxhimit te ri publik dhe buxhetimit theksojne vete rregullimin, privatizimin, dhe partneritetin midis bizneseve dhe qeverise. Ato jane levizje te percaktuara ne qeverisje dhe administrate publike ne pergjithesi, dhe ne hartimin e rregullave ne vecanti. Ato theksojne vlera te tilla si eficienca, trajtimi i perfitimeve nga politika qeverisese, trajtimi i programeve te agjensive si konsumatore, dhe me gjeresisht perfshijne orientimet e tregut dhe konkurrences ne politiken qeveritare. Pikepamja e trajtimit te manaxhimit te agjensive publike si biznes, ka dhene rezultate ne disa politika. Disa programe dhe sherbime qeveritare te tjera jane me pak te adaptueshme me kete pikepamje. Administatat e arsimit te larte (universitetetet) po perpiqen 18

te transformojne manaxhimin e universiteteve ne baze te modelit te korporates. Ne kete rast ka nje konflikt vlerash midis administratoreve qe perkrahin modelin e biznesit dhe stafit te fakultetit te cilet theksojne vlera te tjera, duke krijuar keshtu tensione serioze. Nje kritik i ketyre pikepamkeve thekson se “Pervec eficiences, permiresimit te cilesise ne procesin e “prodhimit” dhe perfitimeve te tjera qe rezultojne nga aplikimi i teknikave manaxheriale ne administraten e universitetit, mund te shfaqen edhe kosto te medha”. Keto kosto perfshijne konfliktin midis niveleve. Fakulteti vlereson centralizimin e pjesemarrjes se fakultetit ne qeverisjen e universiteteve, por nje stil i ri manaxhimi thekson centralizimin e administrates thekson se centralizimi i administrates eshte nje kosto direkte e pjesemarrjes. Kritiket verejne se vendim marrja eshte me pak e hapur. Heqja e rregullave dhe vete rregullimi gjithashtu demtojne marredheniet e agjensise me median e cila po behet gjithnje e me shume skeptike. Per shembull, nje politike me fleksibel ne lidhje ndotjen e mjedisit mund te beje qe gazetaret te komentojne se nje agjensi ka deshtuar ne “kapjen dhe denimin e kompanive qe ndotin ujin”. Grupet e mire organizuara te klienteles marrin politika ne favor te tyre. Gruper e organizuara keq mbeten jashte loje. Rezultatet e tendencave te diskutuara me lart ilustrohen ne dy grafiket ne figuren 13.3. Ata tregojne shperndarjen shperndarjen e rritjes se te ardhurave familjare ne SH.B.A (20% rritje) per dy periudha: 1950-1978 dhe 1979-1995. Gjate periudhes se pare, kur rregullat sociale dhe financuese u rriten ndjeshem, rritja ne te ardhura kenaqi te pesta nivelet e popullsise. Niveli me i varfer i popullsise siguroi perqindjen me te madhe te rritjes ne te ardhurat familjare nga 1950 ne 1978. Me lindjen e levizjes per heqjen e rregullave dhe shfaqjen e manaxhimit te ri publik rreth viteve 1980, shperndarja e te ardhurave familjare ndryshoi ne menyre te ndjeshme. Te ardhurat ne dy nivelet e ulta te popullsisi (keto nivele perbenin 40% te popullisise) u ulen me respektivisht 9% dhe 3%, ndersa ne nivelin e larte u rriten me 26%. Grafiket tregojne qarte se gjate dy dekadave te fundit, te pasurit u bene akoma me te pasur dhe te varferit akoma me te varfer. Pikepamja e partneritetit midis sektorit publik dhe atij privat, mund te perfshijne ne programe novacione te cilat ndihmojne segmentet e varfera te shoqerise. Leximi 13.2 pershkruan nje rrjet te kujdesit per shendetin te ngritur ne North Carolina qe ofron sherbime per te pasiguruarit dhe ben te mundur qe ata te kene elementet baze te kujdesit shendetesor.

19

LEXIMI 10.2 INSTITUCIONET E KUJDESIT PER SHENDETIN KRIJOJNE RRJET PER TE PASIGURUARIT
“Partneritetet publike – private” eshte nje fraze qe fraze qe shqiptohel lehtesisht dhe qe nenkupton nje strategji per zgjidhjen e problemeve te rendesishme publike. Por zbatimi i ketij partneriteti ne praktike eshte nje proces i veshtire. Shembulli me i mire i funksionimit te partneritetit publik – privat eshte ne Buncombe County ne North Carolina, ku qeveria, mjeket, farmacistet, spitalet, kishat dhe nje numer i konsiderueshem organizatash jo fitim prurese jane bashkuar per te zgjidhur nje nga problemet e vazhdueshme dhe me shqetesusese per qeverine dhe shoqerine sot: sigurimin e nje kujdesi cilesor shendetesor per ata te cilet nuk paguajne sigurime shendetesore. Iniciuar me ndihmen e nje granti nga Robert Wood Johnson Foundation dhe ne bashkepunim me Buncombe County Medical Society, projekti Buncombe County Acsess siguroi sherbime shendetesore per rreth 13.000 nga 15.000 qytetare te cilet nuk plotesojne kriteret per Medicare apo Medicaid dhe nuk mbulohen nga ndonje forme tjeter sigurimi. Gjate zhvillimit te metejshem te kesaj iniciative dhe gjate krijimit te rrjetit te mbeshtetjes per kujdesin shendetesor, qeveria lokale ka hartuar nje plan parandalues: ne vend qe te vazhdoje te shpenzoje 600.000 USD ne vit ne kujdesin e drejtperdrejte shendetesor per te paqsiguruarit duke mbuluar vetem gjysmen e popullsise, vendosi te investonte gjysmen e fondeve te kujdesit te te varferve per krijimin e nje rrjeti doktoresh e spitalesh per te siguruar kujdes shendetesor falas, se bashku me nje rrjet farmacish qe shesin ilace pa fitim. (Nderkohe po nenshkruhet nje marreveshje edhe me dentistet). Projekti ka patur sukses pasi 80% e doktoreve te zones jane perfshire ne projekt, gje qe rrit kontributet ne natyre me 3.5 milion USD, duke ndikuar ne arritjen e qellimeve te projektit per mbulimin e 100% te popullsise se synuar duke mos pasur rritje kostoje per qeverine. Alan McKenzie thote se kane qene dy faktore kritike ne pjesemarrjen e gjere te mjekeve. I pari, dhe me kryesori ishte fakti qe programi u krijua nga mjeket nepermjet shoqerise mjekesore. Asgje nuk ishte e detyrueshme nga jashte. Se dyti, qeveria lokale merr persiper koston e administrimit te programit. Rezultati perfundimtar i perpjekjeve te skuadres eshte se kujdesi shendetesor eshte jo vetem me i perhapur ne te gjithe rajonin, por eshte edhe me cilesor. Ne vend qe te trajtohen ne dhomen e emergjences, pacientet dergohen tek nje specialist perpara se rasti te behet akut, duke u bere te mundur nje trajtim me efektiv. Ndersa Projekti Access eshte tashme duke matur masen e impaktit te tij ne shendetin dhe mireqenien e klienteve te tij, ka fakte qe nga programi po perfitojne edhe te tjere. Per shembull, gjate sigurimit te kujdesit te vecante, Qendra Shendetesore ne Buncombe – klinika me e populluar ne te gjithe rajonin – ka qene ne gjendje te pakesoje ndjeshem numrin e vizitave te perseritura. Ajo ka rritur me 50% numrin e pacienteve ne sherbimin paresor shendetesor – nga 6.000 vitin e kaluar ne 9.000 kete vit. Kjo gje ka qene e mjafrueshme per te bindur rajone te tjera ne North Carolina te ndihmonin Projektin Access.

20

PERKRAHJA E GRUPEVE NGA ANA E QEVERISE
Nen kendveshtrimin e tendencave te reja, politikat qeveritare bejne me shume sesa thjesht pakesimin e rregullave. Qeveria gjithashtu mbeshtet grupet ne shume menyra pozitive. Agjensite e klienteles u sigurojne grupeve te tyre te interesit benefite qe ne realitet jane paguar nga taksa paguesit. Garancite e kredive, kredite qeveritare me kosto te ulet, grantet dhe kontrata me grupe specifike, favorizojne grupet e interesit te perfshira ne procesin e politikes me shpenzime te atyre qe mbeten jashte, pasi ata jane te paorganizuar apo te organizuar ne menyre jo te mire.

MBESHTETJA PER ZHVILLIMIN EKONOMIK
Qeverite ndihmojne grupet e biznesit vecanerisht ne drejtim te zhvillimit ekonimik. Nje shembull tipik eshte ulja e taksve ne disa zona per te bere te mundur dislokimin e bizneseve. Krijimi i te ashtuquajturve inkubatore biznesi, ku qeveria investon ne infrastrukture apo ne krijimin e lehtesirave per te terhequr bizneset ne parqet industriale, eshte nje tjeter pikepamje, sidomos ne nivel lokal ku konkurrenca per terheqjen e bizneseve dhe taksave te rezultuara prej tyre eshte e madhe. Qeverite shteterore dhe lokale jane duke konkuruar mes tyre per te qene sa me afer me bizneset, duke u perpjekur te jene mbeshtetesit kryesore financiare te tyre, te krijojne nje mjedis rregullator favorizues, nxitje ekonomike, apo te ulin kostot e te berit biznes, duke hequr apo duke mbajtur nje qendrim bashkepunues ne lidhje me rregullat. Ato mbeshtesin zhvillimin e forces puntore; asistojne ne zhvillimet teknologjike dhe novacionet, shpesh duke mbuluar kosto te kerkim zhvillimit; mbeshtesin bizneset ne marrjen e financimeve me kushte te favorshme; permiresojne infrastrukturen; dhe zhvillojne lehtesira per bizneset. Qeverite ne nivel kombetar asistojne bizneset duke gjetur dhe duke zgjeruar tregjet nderkombetare. Qeverite ne te gjitha nivelet sigurojne the dhena dhe informacion pa pagese, te cilat jane shpesh kritike per bizneset. Politika rregullatore qeveritare eshte shpesh e rendesishme ne “nivelimin e fushes se lojes” ne te cilen konkurrojne bizneset ne tregun privat, sidomos persa i perket teknologjive te reja. Ky kapitull mbyllet me Leximin 10.1, “Shteti dhe Kuzhina”, i cili ilustron veshtiresine qe ka nje agjensi – ne kete rast FDA – ne plotesimin e kerkeses publike per sigurine e produkteve ushqimore, duke balancuar nevojat e grupeve lokale te klienteles si shoqata e restoranteve. Marredheniet nderqeveritare dhe konflikti midis agjensive federale dhe shteterore e bejne akoma me te komplikuar kete pjese te politikave rregullatore. Agjensite e shumta shteterore dhe lokale i pergjigjen me shume shoqatave te mire organizuara te restoranteve. Leximi jep nje shembull te influences se koalicioneve ne industrine e sherbimit ushqimor, si Food Safety Training and Education Alliance. Si gjithmone kosto dhe grupi apo personat qe do te paguajne per rregullat (ne kete rast inspektimi) mbeten nje ceshtje kritike.

21

LEXIMI 10.1 SHTETI DHE KUZHINA / Micheal Lipsky
Nese deshironi nje hamburger jo te zakonshem ne nje restorant ne Minnesota, ju duhet te flisni me ze te larte. Kamarieri nuk do t’ju pyese se sa te pjekur e deshironi mishin; nese nuk thoni asgje, automatikisht mishin juaj do te piqet ne nivel mesatar. Dicka e tille nuk eshte nje tendence mode,eshte nje ligj. Restorantet lejohen te sherbejne ushqim special vetem ne rastet kur nje gje e tille kerkohet ne menyre specifike. Rregulli “Mos pyet, vetem gatuaj” ne Minnesota, mund te duket i cuditshem, por eshte rezultat i nje kompromisi te koheve te fundit i arritur gjate rishikimit te kodit shtetoror te ushqimit, i cili drejton manaxhimin dhe shitjen me pakice te te gjitha produkeve ushqimore. Versioni i pare i ketij kodi kerkonte qe klientet te njoftoheshin ne menyre te shkruar per rrezikun e ngrenies se ushqimeve te gatuara pak, duke perfshire hartimin e kontratave per bakterin E. coli, i cili shkakton semundje te renda. Shoqata e Restoranteve ne Minnesota mendonte se ishte nje metode shkaterruese. “Ne nuk deshirojme nje menu qe te thone ‘nese hani ketu do te vdisni’,” thote Tom Day,nje nga anetaret e shoqates. Keshtu qe hartuesit e ligjit bene disa ndryshime. Cdo lloj mishi i gatuar ne nje temperature me te ulet se 145 grade Fahrenheit mund te sherbehet vetem me kerkese te konsumatorit, i cili mbart riskun perkates. Vetem disa shtete kane bere kompromis per rishikimin e ligjeve per sigurine e ushqimeve kur shperthyen semundje te renda qe shkaktohen nga ushqimet e gatuara pak apo te infektuara. Disa argumentojne mbi nevojen per te bere dicka te tille. Me shume se 80 milion amerikane semuren cdo vit nga disa baktere qe gjenden ne ushqime, ndersa 9.000 vdesin, pjesa me e madhe e te cileve kane sistem te dobet imunitar apo jane te moshuar. Amerikanet hane ne restorant mesatarisht kater here ne jave. Shtetet po punojne mbi kodet e tyre dhe kane drafte qe i ndihmojne ne keto rishikime: modeli i ligjit per sigurine i draftuar nga US Food and Drug Administration ne 1993 dhe i rishikuar tre here. i hartuar qe te mund te jete i perdorshem nga te gjitha shtetet dhe agjensite rregullatore te tyre, kodi eshte hartuar mbi te dhena voluminoze eksperimentale dhe detaje qe shkojne me tej se qindra faqe rregullash. Kodi i FDA nuk eshte i detyrueshem – shperndarja me pakice e produkteve ushqimore rregullohet ne nivel shteteror, jo federal – por ka presion te madh per ta pershtatur modelin, thote Jeanne Eggleston nga Departamenti i Shendetit ne Minnesota. Deri sot, 17 shtete kane ndjekur guiden e FDA. Minnesota ka shpenzuar 3.2 milion USD per rishikimin e paketes ligjore qe hyri ne fuqi ne 1998. Por ndersa amerikanet kane te njejtin mendim per rendesine e sigurise se ushqimeve, procesi i rishkrimit te kodeve shoqerohet me shume veshtiresi politike. Si Minnesota, shume shtete te tjera e kane me te veshtire te arrijne konsensus ne praktike sesa ne teori. Ata jane duke pakesuar dhe eleminuar disa nga masat me te diskutueshme, duke u larguar keshtu nga pyetjet ne lidhje me efektivitetin e tyre ne luften kunder disa semundjeve. Nje studim i kryer nga Center for Science in the Public Interest ne vitin 1996 ne 45 agjensi shteterore dhe lokale, nuk gjeti asgje ne lidhje me 12 22

standartet kryesore te FDA-se per ushqimin. Veprimtaria ne perputhje me kodet eshte rritur, thote Caroline Smith DeWaal, drejtoresha e qendres per sigurine e ushqimieve, por ajo thote gjithashtu se ka ende shume hapesire te lejuar nga kodi. Ajo e konsideron kodin e FDA nje grup standartesh minimale, por pak shtete bien dakort me kete. Mishi i gatuar ne menyre jo te zakonshme eshte vetem nje nga keto ceshtje. Nje tjeter ceshtje delikate eshte si duhen mbrojtur konsumatoret nga semundjet qe shperndahen kryesisht nepermjet prekjes, si hepatiti A. Modeli i kodit te FDA-se thote se punonjesit e restoranteve duhet te perdorin doreza sa here qe prekin ushqimet qe jane gati per t’u servirur, dhe duhet te lajne duart per te pakten 20 sekonda. Texas-i u tregua shume i ashper kur filloi rishikimin e kodeve per ushqimin para disa vitesh. Kodi kerkonte qe punonjesit te perdornin doreza dhe te lanin duart dy here kur preknin ushqimin. Texas Restaurant Assiciation penguan te dyja keto masa…. Kur kodi i ri hyri ne fuqi, ai kerkonte larjen vetem nje here te duarve dhe perdorimin e mjeteve sterilizuase, pa percaktuar dorezat. Me pas shohim problemin e certifikimit. FDA thote se te pakten nje punonjes ne cdo njesi te shitjes me pakice duhet te certifikohet, qe do te thote te kaloje nje test te organizuar nga nje program i akredituar mbi kodin e ushqimeve. Minnesota e hoqi kete mase nga kodi i ri i sigurise, jo per shkak te opozites se ashper, por nga frika se nje debat i gjate do te pengonte implementimin e pjeses tjeter te kodit. Tani, zyrtaret e shendetit jane duke debatuar me hartuesit e ligjeve ne lidhje me planet per te vazhduar procesin e certifikimit ne menyre te pavarur. FDA priste rishikime te modelit te kodit, keshtu qe ajo vendosi edhe material shtese, ndoshta te panevojshem. Nje shembull eshte temperatura e ruajtjes se ushqimeve te ngrohta. Rekomandimi federal eshte 140 grade Fahrenheit, ndersa Elizabeth Harden, nje punonjese e sigurimit te ushqimeve ne FDA, thekson se ushqimi i ngrohte eshte i sigurt nese ruhet ne 130 grade. “Gjithcka varet nga faktoret e sigurise qe dikush deshiron te kete” thote ajo. Disa shtete kane zgjedhur me shume mjete sigurie sesa ka kerkuar FDA. Per shembull, Rhode Island, i cili ne 1993 ishte shteti i pare qe miratoi kodin e plote te FDA-se, nuk mori ne konsiderate ndonje kufi te temperatures apo masen e njoftimit qe mund t’i behet konsumatorit per semundjet qe rrjedhin nga mishi i gatuar apo i pjekur pak – dhe detyrimet ligjore qe mund te lindin ne kete rast. Keshtu ne kundershtim me shume shtete te tjera, Rhode Island ndaloi shitjen e hamburgerit te gatuar pak, per femijet ne moshe me te vogel se 12 vjec ne cfaredo lloj rrethane. Dhe ndersa disa pjese te kodit te FDA-se jane bere me pak strikte gjate viteve te fundit, Rhode Island nuk hoqi dore. Ai kerkon akoma larjen dy here te duarve, keshillimin e konsumatoreve, certifikimin e plote te manaxhereve, ndersa ndalimi i hamburgerit te vecante per femijet pritet te vazhdoje edhe ne vitet qe vijne. Efektiviteti i pikepamjes shume strikte te Rhode Island eshte bere nje subjekt debati. Nivelet shteterore te helmimeve nga ushqimet kane rene ne Rhode Island, nderkohe qe ne te gjithe vendin – salmonella dhe campylobacter, dy infeksione te zakonshme, ne nivel kombetar kane rene me perkatesisht 14% dhe 8%, nga 1996 ne 1998 – por eshte e veshtire te krijosh nje lidhje midis ketyre shifrave dhe detajeve te nje kodi specifik te ushqimeve.

23

Eshte e qarte se kodet e reja kane modifikuar perkohesisht lidhjen midis rregullatoreve dhe industrise ushqimore – gjithmone per me mire. Ne te kaluaren, shume restorante jane ankuar se inspektoret kane qene shpesh impulsive. Tashme, detajimi i metejshem i kodeve ndihmon qe te kuptohen me mire kerkesat e shtetit. Fokusi i inspektimit gjithashtu ka ndryshuar; ceshtje te tilla si kushtet strukturore te nje restoranti kane kaluar ne plan te dyte ne krahasim me ceshtje te lidhura ne menyre te drejtperdrejte me shendetin. Theksi vendoset ne procesin e gatimit te ushqimit dhe te njerezve qe bejne kete pune. Por megjithese inspektimi eshte permiresuar, mbetet pika e dobet e te gjithe sistemit te sigurise se ushqimit. Ne fakt, pjesa me e madhe e kodeve qe jane hartuar para 1993 kane qene shume strikte. Ato do te kishin pasur efekt nese do te ndiqeshin dhe respektoheshin nga shitesit me pakice. Me imponimin e vazhdueshem te rregullave, filloi te rritej dhe veprimtaria jo ne perputhje me to, duke krijuar kontradikta midis rregullatoreve dhe industrise. Ne Denver restaurant, gjate inspektimit te zakonshem ne 1997 dhe 1998, inspektoret gjeten qindra thyerje te rregullave, deri ne faktin qe punonjesit lepijne gishtat apo perdorin dyshemene si vend pune. Inspektoret e vizituan kete restorant disa here, duke kercenuar deri ne mbylljen e aktivitetit. Ata rralle here i mbajne premtimet, por kete here ishin te detyruar te vepronin: Denver Post kohet e fundit beri publik emrat e atyre te cilet nuk ishin ndeshkuar, dhe qyteti vendosi te rishikonte politikat e inspektimit. Ligjet e reja, sado srtike te jene, nuk shoqerohen gjithmone me fonde te mjaftueshme per inspektimin. Iowa eshte nje shembull shume i mire. Kodi i ri shteteror per ushqimet, qe eshte miratuar ne Janar te ketij viti, vendos rregulla shume strikte per sigurine dhe kerkon qe ne pjesen me te madhe te restoranteve te kete inspektime dy ose tre here ne vit, ne vend te nje inspektimi vjetor qe kerkohet nga kodi formal. Gjate nje perpjekjeje per rritjen e fondeve te nevojshme per keto inspektime, u aprovua rritja e tarifes per marrjen e licences se restoranteve ne 20 vitet ne vazhdim. Por nuk u arrit suksesi qe pritej. Per te perballuar rritjen e punes, inspektoret ne Polk Country, qe perfshin edhe Des Moines, duhet te hiqte dore nga inspektimi i 1,200 njesive ushqimore ne pese komuna. Plotesimi i kerkeses do te kerkonte edhe dy inspektore te tjere, por nuk kishte fonde te mjaftueshme per te punesuar punonjes te tjere. Shteti mori ne dore inspektimin e dy prej komunave qe Polk nuk mundi t’i perballonte, dhe komuna te tjera fituan kontrata pjesen tjeter. Shteti ngarkoi nje inspektor per te mbuluar territorin shtese. Por perseri kishte probleme. Megjithe pakesimin e njesise gjeografike te ciles duhej t’i sherbente, Polk County nuk mund te perballoje inspektimet e parashikuara dhe nuk nuk mund tu siguroje shitesve me pakice trainimin e nevojshem ne lidhje me kodin e ri. Zyrtaret e komunes shperndane libra kodesh ne rreth 1,500 njesi, por nuk kishin kohe te jepnin instruksione per secilen nga kerkesat e kodit te ri. Kjo do te thote qe kur inspektoret te bejne punen e tyre, me siguri qe do te gjejne shkelje….

24

PERMBLEDHJE
Grupet e organizuara te interesit, te quajtura grupe te klienteles, operojne si nje burim i jashtem i vlerave dhe konflikteve te vlerave per agjensite administrative. Agjensi te ndryshme marrin feedback nga grupet e klienteles per politika te ndryshme rregullatore. Proceset rregullatore kalojne ne disa faza kur agjensia zhvillon parametrat e nje rregullorje te caktuar – ne secilen faze, grupet e klienteles luajne rolin e tyre. Disa agjensi mund te “bien pre” e grupeve te klienteles qe ato duhet te manaxhojne apo te kontrollojne nepermjet rregulloreve. Grupet e interesit ushtrojne dy tipe influencash ne politiken publike, influenca te cilat mund te konceptohen si modele: (1) Politika tradicionale si ekuiliber dhe (2) Nje vektor me dinamik. Secili model ne menyre grafike tregon si grupet e interesit influencojne politikat publike ne interes te tyre. Secili nga modelet tregon se gjate hartimit te politikes – vecanerisht ne procesin e hartimit te rregullave ne nivel qeveritar – grupet e organizuara me mire jane me te favorizuarat. Grupet e pa organizuara mbeten jashte lojes, ndersa grupet e organizuara shperblehen. Kjo politike rezulton ne faktin se te pasurit behen akoma me te pasur, ndersa te varferit akoma me te varfer. Agjensite zhvillojne mbeshtetjen e grupeve te klienteles ne menyren si ato manaxhojne ankesat dhe si strukturojne gjykimet publike. Ne anen tjeter, grupet e klienteles perdorin teknikat me efektive per te mbeshtetur agjensite e tyre. Tendencat aktuale ne politiken rregullatore tentojne te mbeshtesin grupet e klienteles, por nderveprimet komplekse te agjensive federale, shteterore dhe organeve gjyqesore lokale e bejne procesin rregullator akoma me te komplikuar. Administratoret qeveritare pranojne se partneriteti qeveri – biznes mbart nje kosto ne konfliktin e vlerave.

25

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful