T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

RADYO-TELEVİZYON

SENARYO İÇERİĞİ
321GM0003

Ankara, 2011

Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir. PARA İLE SATILMAZ.

 

i

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR .......................................................................................................iii GİRİŞ ........................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ........................................................................................ 3 1. TİP VE KARAKTERLER ....................................................................................... 3 1.1. İşlevlerine Göre Tipler ...................................................................................... 5 1.1.1. Evrensel Tipler ........................................................................................... 5 1.1.2. Toplumsal Tipler ........................................................................................ 5 1.1.3. Psikopatolojik Rahatsızlığı Olan Tipler ..................................................... 6 1.1.4. Hayal Ürünü Tipler .................................................................................... 6 1.1.5. Tarihsel Tipler ............................................................................................ 7 1.1.6. Dondurulmuş Tipler ................................................................................... 8 1.1.7. Tip Değil, Koşulların Oluşturduğu İnsan (Çağdaş Anlatı) ........................ 8 1.2. Kişilik (Karakter) .............................................................................................. 8 1.2.1. Kişilik ve İşlevleri ...................................................................................... 8 1.2.2. Senaryoda Kişiliğin İşlenmesi.................................................................... 9 1.2.3. Birincil ve İkincil Kişiler.......................................................................... 10 1.2.4. Kişi Adları ................................................................................................ 12 1.2.5. Kişilere Göre Oyuncu............................................................................... 16 1.2.6. Karakterin Oluşturulması ......................................................................... 17 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 24 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 25 ÖĞRENME FAALİYET-2 ........................................................................................ 26 2. SENARYODA DEVİNİM ..................................................................................... 26 2.1. Öykünün Devinimi.......................................................................................... 27 2.2. Kişilerin Devinimi........................................................................................... 28 2.3. Dış Devinim .................................................................................................... 29 2.4. İç Devinim....................................................................................................... 30 2.5. Şarad................................................................................................................ 32 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 34 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 35 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ...................................................................................... 36 3. ZAMAN KULLANIMI.......................................................................................... 36 3.1. Şimdiki Zaman Sürekliliği .............................................................................. 36 3.1.1. Paralel Kurgu............................................................................................ 37 3.2. Geçmiş Zaman Sürekliliği............................................................................... 38 3.2.1. Öykünün Tümünün Geçmiş Zaman İçinde Anlatılması .......................... 38 3.2.2. Geriye Dönüşlerin Kullanımı ................................................................... 38 3.3. Gelecek Zaman Sürekliliği.............................................................................. 42 3.4. Durumsal (Düşsel) Zaman .............................................................................. 43 3.5. Zamanın Diğer Kullanımları ........................................................................... 44 3.5.1. Gerilme..................................................................................................... 45 3.5.2. Zamandaşlık (Simültane) ......................................................................... 45 i

..............................................................................................................................................3................................................................................. 53 4.......... Konuşma Örgüsü Öykünün Gelişmesine Katkıda Bulunmalıdır .............................................................1......................1........... 54 4.........5.... Günlük Konuşma-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları ..............2................ 64 UYGULAMA FAALİYETİ................. 61 5.............1.......................................................3..................................... 54 4........... 61 5.........................3..........2........................... 55 4.............. 56 UYGULAMA FAALİYETİ................. 48 4.................................................................. 47 ÖĞRENME FAALİYETİ–4 .................................................... 67 MODÜL DEĞERLENDİRME ........3...3.................................. 66 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME..... 48 4...... Senaryoda Efekt Kullanımı ........ Duyguyu Ortaya Koyan Vurgu ............................................. 52 4...............................................................................4................... Konuşma Örgüsü Yazarken Dikkat Edilecek Hususlar ..................................................... 72 ii .........3...... 68 CEVAP ANAHTARLARI............................................................... 49 4..................................... Senaryoda Şarkı ve Müzik Kullanımı ................................................................ 50 4...........2................. Yazı Dili-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları ....................... Konuşma Örgüsünün İşlevleri.......2................................ 48 4..2................................ Sinema Dilinin Diğer Dillerden Farkları..3......................................................................................................... 70 KAYNAKÇA ................. 55 4....2................. Düşüncelerin ve Hatırlanan Şeylerin Verilmesi.........................4........................... 46 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME.. 54 4....... 51 4................... SENARYODA DİĞER SESLER........ 60 ÖĞRENME FAALİYETİ–5 ....................................................................... Kişinin Kendi Kendine Konuşması (Monolog) ..................................2........... Görüntü Üzeri Konuşma (voice-over)............................................................ 49 4.....1........2....................... Ara Sorular ............ Senaryoda Çevresel Ses Kullanımı ..................3................................................1........... 54 4......... Konuşma Örgüsü Duygusal Bir Anlam Taşımalı ......................1.......................................... Konuşma Örgüsü Bilgi Vermeli............... Tiyatro-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları ............. 48 4.....UYGULAMA FAALİYETİ.... 63 5.2..........1............... 59 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME................... Dış Ses ya da Görsel Anlatım .............. 61 5..1.. KONUŞMA ÖRGÜSÜ (DİYALOG) .....2.....................................................................................

Amaçlar Uygun ortam sağlandığında. EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI DVD ve VCD filmleri. MODÜLÜN AMACI 2. Senaryoda öykünün ve kişilerin devinimi ile sürdürülebilirliğini sağlayabileceksiniz. Öğretmen modül sonunda size ölçme aracı (uygulama. sorucevap) uygulayarak. zaman ve mekân örgüsünün kurularak. Her faaliyet sonrasında. senaryo içeriğinin oluşturulabilmesi ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırıldığı bir öğrenme materyalidir. Senaryoya müzik. bunları uygun yöntemlerle kullanabileceksiniz. efekt ve çevresel ses ekleyerek. Karakterler oluşturup. karakterler oluşturup zaman ve mekân örgüsünü kurarak senaryonun içeriğini oluşturabileceksiniz. 40/24 ‘’Senaryonun Temel Ögeleri’’ modülü ile ‘’Senaryonun Dramatik Yapısı’’ modülünü almış olmak. Genel Amaç Gerekli ortam ve aletler sağlandığında. modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME iii . 5. Uygun diyaloglar yazarak. bilgisayar. 1. Senaryoda zaman kavramı ile zaman ilişkilerini kullanabileceksiniz. 3. senaryo metin örnekleri. şekil ve mantık hatalarına düşmeden. Senaryonun konusuna uygun birincil ve ikincil karakterler oluşturabileceksiniz. 4. zaman ve mekân örgüsünü kurabilme yeteneğini almış olmak.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 321GM0003 Radyo Televizyon Ortak Alan Senaryo İçeriği Şekil ve mantık hatalarına düşmeden karakterler oluşturulup. ses öğelerini tamamlayabileceksiniz. projeksiyon. DVD-VCD okuyucular. o faaliyet ile ilgili değerlendirme soruları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz.

iv .

kişilikleriyle uzun yıllar belleklerimizden çıkmayacak enstantaneler. Yine senaryoda şarkı. Hareketleriyle. Yine karakterin önemli bir yanı olan: ‘’konuşma örgüsü’’ ve ‘’senaryoda zaman kullanımı’’ da modülün diğer konularıdır. söyledikleriyle. başarılı senaryo yazımında gereken donanımlar elbette pek de kolay elde edilebilecek şeyler değildir. belleklerimizde yer etmiştir. bu modülün tüm içeriğinin karakter konusundan oluştuğunu sanmayın. gözlemleri sonucu oluşturdukları unutulmaz kahramanlar da vardır. iyi eserler ortaya koyan. Elbette yeteneğin ve işi sevmenin katkısını inkâr edemeyiz. Önceki iki modülden edindiğiniz bilgilerle güzel senaryo yazmanın yalnızca doğuştan gelme bir yetenek işi olmadığını artık anladınız. Elindeki modül bu serinin üçüncüsü olan senaryonun içeriği modülüdür. 1 . Ama bunların güzel senaryo yazımı için gereken şeylerden bazıları olduğunu belirtmekte fayda var ama eğitimin önemini bu konuda olmazsa olmazlardandır. İnsanların belleklerinden çıkmayacak bir senaryo kahramanı oluşturmak kolay değildir. efekt ve çevresel ses kullanımı ile bilgileri de bu modülde bulabileceksiniz. yeterli eğitim ve deneyim sahibi senaryo yazarlarının. Karakter oluşturma üzerinde bu kadar durduğumuza bakıpta. Kuşkusuz ki tüm diğer işlerde olduğu gibi.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Senaryo dersinin içeriğinde beş modül bulunmaktadır. Kaç senaryo kahramanı belleklerimizde kalıcı izler bırakmıştır? Mesleğini sevip.

2 .

vb. insana yönelik mesaj verme kaygısıdır. Kişilik. kıskanç. davranışlarını belirleyen. cömert. Kahramanları bitkiler. değer ve özelliklerinin toplandığı tinsel yapı öğesiyle kendisini diğerlerinden ayırt ediyorsa. izleyici üzerindeki etkisini araştırınız. bir kişi. Televizyon ve film stüdyolarında gezerek senarist ve yönetmenlerden ön bilgi edininiz. İnsanoğlunun iç ve dış dünyasını daha iyi tanıtmaya olanak sağlayacak hayatlarla okurun ve izleyicinin insanları tanımak ile ilgili dağarcığı gelişecektir. filmde rolü olan 3 . sinirli. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:  Sinemada ve televizyonda izlediğiniz filmlerden beğendiğiniz karakterlerin sizi etkileyen taraflarını araştırınız. Başka bir deyişle. kişilik yapısı içinde yer alır ve toplumsal kimliğine biçim vererek. görsel türlerin de işlevidir. davranış. cimri. bir insanı diğerlerinden ayıran. eğilimleri. şahsına münhasır kişilik özelliklerine sahiptir demektir. 1. kararsız. çoğu kez onların etkili en belirgin yanlarını örneğin. TİP VE KARAKTERLER Öyküyü oluşturan öğelerin başında insan öğesi gelir. düşünce. özelliklerini “kişilik özelliği”olarak belirtmez miyiz? Bu genel açıklamayı sinema diline göre açıklayacak olursak: Kişilik.  İzlediğiniz filmlerde kullanılan müziklerin. güdüleri. İnsanı tanımak. alışkanlıkları. toplumsal kimliğini kazandıran tinsel yapı öğesidir.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında senaryonun konusuna uygun birincil ve ikincil karakterler oluşturabileceksiniz. hayvanlar bile olsa anlatılan yine insandır. algı ve tepkileri. sabırlı.  zlediğiniz filmlerdeki karakterlerin diyaloglarını araştırınız. İnsanın değerleri. Kişiler hakkında konuşurken. VCD ve DVD’lerin satıldığı mağazaları gezmeniz gerekmektedir. şahsın belli bir görünüm kazanmasını sağlar. özellikleri. toplum içinde özgün bir durum kazanabiliyorsa. vb. Bu araştırma işlemleri için internet ortamındaki bilgilerden yararlanıp. yazınsal türlerin olduğu kadar. duygu.

4 . Böyle bir kişilik çok özneldir ve özel kişiliğinin dışında. kendine özgü özellikler içinde tinsel gelişimi olan bireydir. iyi çizilen bir kişinin. film kişilerinin ele alınmasında yalnızca bir ayrımdır.kişilerin görünüm ve davranışlarını oluşturan ayrıntıların tümüdür. Ancak kişiliğe doğru geliştirilme olanağı olmayan. öyküde tek ve özel yeri olması nedeniyle kişiliktir. Öyküde kişinin yalnızca mesleğiyle. devinimleri. İlerleyen sayfalarda daha ayrıntılı tanımlanacak olan kişilik. verilen durum ve ilişkiler dışında. Kişiliğin. Tipi. çok önemli yeri vardır. Kişilik. televizyon dizisi ya da televizyon ve tiyatro oyunlarında iki tür kişi ile karşılaşılır. . Örneğin. tip olsun. Kısaca. düşüncelerle verilmesi yeterli değildir. tipi olumsuz bir yaratım olarak görmeyin. kişinin “işlevselliğinden” daha ileri düzeyde bulunduğunu söylemek gerekir. ama ayrıntıların tipik yönü belirlenmeyen kişiyi. birtakım belli kalıplarla. Tip ve kişilik. Eric Bentley. yalnızca görevini yapan kişidir. anlamı sağlayan iç yaşamıyla belirginlik kazanır. dramatik yapıyı (öyküleme) kişiler oluşturduğundan. tip mi olduğu hakkında kesin bir ayrım yapılamayacağını gösterir. çeşitli ayrıntıları verilen. ilgi çekici olmayan bir film kişisidir. devinen bir beden olmamalıdır. Daha ötesi. Oysa onda kendimizden bir şeyler bulmasak onunla ilgilenir miydik?" der. konuşmalarıyla öngörülen belirli amaçları gerçekleştirirler. film kişisinin işlenişinde gerekli olan kuralları ve yöntemleri belirler. derinlemesine ele alınan. kişilik mi. davranışları. öykünün gerekli olan temel öğelerden biri. Konulu filmlerde. takınacağı tavırla da düşünmeniz gerekir. tipik özellikler bulunur. İnsan öğesinin. senaryodaki anlamıyla. Her kişilikte. kişinin dış görünüşünün ötesinde. Yaratacağınız kişiler teknik olarak yalnızca bir ses yükseltici. Film öyküsünde. Öykü içinde. Konulu filmlerde. donuk ve kalıp kişilere kesinlikle tip denilir Senaryoda insan öğesini geliştirirken “kişilik” ve “tipi” birbirine karşıt yöntemlerin ürünü olarak düşünmemek gerekir. Aynı biçimde. kişiliğin öykünün temel gereksinimleri dışında. kişilik olsun ortak özelliklerde birleşir. günlük yaşamdaki bir sekreter. Bu öğenin özelliklerinin dikkatle saptanmasını gerekir. kahramanlara kişilik verilmesi gerekir. Senaryoda yer alan sekreter. Bu özellikler. kişilik (karakter) olarak görmek doğru değil. insanın kişiliği (karakter)'dir. ister kişilik olsun. sinema sanatında. öykü içindeki yeriyle tanımlayıp. diğeri ise “tip”tir. ister tip. tipin ayrıntılarla donatılıp geliştirilmişi olarak düşünülmesi. Kişilik özelliğine giden bu yönelimle tipi geliştirme olanağı kazanırsınız. Kişiliği olumlu. Kişiler görüntünün canlı öğesidir ve filmde görünüşleri. "bütün büyük kişilikler tipik değil midir? Hamlet'in çok bireyselleştirildiği kabul edilir. her tipin de izleyicinin hayal gücüne yönelen kişilik uzantıları vardır. göstereceği tepki. Bunlardan birincisi “kişilik (karakter)”. yalnızca konuşan bir ağız.

Bu genel ayırım. Örneğin falcı. toplumun portresini çizerek.1. tefeci. rastlanılan. güzellik. sevgi. 5 . Sorumluluk. Toplumsal tipler.1. İşlevlerine Göre Tipler 1. bir inanç. toplumsal ilişkilerdeki karşıt güçleri simgeleyen kişilerdir.1: Cimri 1. incelik gibi estetik değerleri gösterir. toplumun genel özelliklerini somutlaştırdıkları kadar. yobaz. cimri gibi. bir kültür çevresinde görülür. Evrenin devinimini sağlayan karşıtlık ve çatışmaları gerçekleştirdikleri gibi.2. toplum sorunlarının temel öğelerini belirlemekte de kullanılır. yaşlı koca. toplum değerlerini ve insansal gerçekleri temsil ederler.1. dedikoducu gibi. yiğitlik. hoşluk. öfke. kıskanç kız kardeş. Örneğin.1. Toplumsal yaşamın dramatik ve komik yönlerini canlandırırlar. Çeşitli toplum birimlerinin ve kurumlarının üyeleri. Toplumsal Tipler Belli bir çağın. tutku gibi insansal gerçekleri belirlerler. denge ve uyumunu da sağlarlar. iyilik gibi etik. Tüm toplumlar için her zaman geçerli olan evren güçlerini. uğraş. üvey ana.1. züppe. kıskançlık. soyut genel değerlerin ve değişmeyen insan özelliklerinin simgesidir. kin. Evrensel Tipler Bu kişiler her çağda ve her yerde görülen. özgürlük. erdem. üfürükçü. daha özele indirgenebilir. iş. Fotoğraf 1. dönemin toplumsal koşulları.

filme hayal ve güzellik boyutu katmakta kullanılır. Doğaüstü güçler.3. 1.1. film ve dizilerde bu tiplere sık rastlanır.1. günümüzde gittikçe artan bir şekilde senaryo yazarları tarafından konu edilmektedir. efsanelerden aktarılan tiplerdir.2: Psikopatolojik rahatsızlığı olan tipler.4. Bu olgu açısından bakıldığında bu kesimdeki her tipin “psikopatolojik” yönden hasta (sağlıksız) olduğu görülür. İç çatışmalarıyla dramatik durum yarattıklarından. soyut düşünceler bu tiplerle verilir. 6 . Fotoğraf 1.1. Psikopatolojik Rahatsızlığı Olan Tipler Çeşitli kompleksler. Hayal Ürünü Tipler Hayalden uydurulan ya da masallardan. hastalık aşamasına varan dengesizlikler. kişisel yazgısı ve çevresiyle çatışma gibi insanların tinsel özelliklerinin bir ya da birkaçını gösteren kişilerdir. Yaşam hakkındaki görüşlerini simgeler.

Tarihsel Tipler Yaşamış ve tarihe geçmiş oldukları için ilginç. Fotoğraf 1.1.Fotoğraf 1. Destanlardan alınan tipleri de aynı küme içinde görmek gerekir.3: Hayal ürünü tipler. izleyiciler tarafından her zaman ilginç bulunmuştur 1. inandırıcı ve belirli işlevi olan tiplerdir. Ne denli öznel bir yorumla ele alınırsa alınsın. tarihsel olaylardaki yerleri ile tipiktirler.4: “Hacıvat ile Karagöz Neden Öldürüldü?” filminden tarihi karakterler 7 .5.

o kişinin belli durumlarda nasıl davranacağı sorunudur. belirgin tavrı saptar ve kolay anlaşılacak biçimde stilize eder. dış görünüşü yanında insansal.2. Bu insan. psikolojik tüm boyutlarıyla tanımayı gerektirir. Bunun için de kişilik (karakter) çizim yoluna başvurulur. sanatın kendine özgü gerçeği adına kabul ettirirler. Çelişki ise. Her sanat dalı kişinin yalnızca tipik yönünü değil. ovulsa döküldüğü yerden çıkmayan bir yağ lekesi gibi değildir. Tıpkı tip gibi. geleneksel anlatımdaki. insanlık ve toplum hakkındaki görüşünü yansıtmak üzere seçtiği tipe oranla kişiliği. karmaşık ve anlaşılması zor. bu görevi gerçekleştirebildikleri sürece kişiyi zenginleştirir. değişik bir yaklaşımla gerçekleştirilir. Bertolt Brecht. türlü insansal ayrıntılarla donatılan bir kişidir. öykünün (filmin) olaylarını geliştirmek. kişiliğin de. kendi içinde çelişkilidir.1. Bu durumda. Ama kişiyi yaratan. karakterini de yansıtmaya gereksinim duyar. düşünce öğesini iletmek gibi bir görevi vardır. birey portresi olarak sunulur.7. Kişilik ve İşlevleri Kişilik yaratımı roman ve tiyatrodan sinemaya gelen bir öğedir. Koşulların Oluşturduğu İnsan (Çağdaş Anlatı) Çağdaş anlatımı olan filmlerde. insanı çok yönlü canlılığı ve aynı zamanda en gizli gerçekleri ile verir. Komik ve dramatik öğe olarak.2." der. Kişinin filmde kişilik olarak ele alınması. öznellikten bütünselliğe geçme gibi tipik yönler olmadığı için. Brecht. Tipleştirmedeki gibi abartma. 1. Toplumların gelişimi sonucu. toplumun da gelişim doğrultusunu gösterir. İlerleyen sayfalarda ayrıntılı göreceğiniz gibi bu yaklaşım kişiyi.1. kişileri. 1.6. Tip Değil. devinim. kişiyi geleneksel anlatımda olduğu gibi dondurmak olanaksızdır. çeşitli durumlara karşı takındıkları tavırları ile ele alır. Duruş. Dondurulmuş Tipler Önceden gerçekçi bir gözlemle saptanan ama zamanla kalıplaşan tiplerdir. İnsansal özellikler. kişilik yaratımı. Kişilik (Karakter) 1. Kişilik. ne kadar silinse. davranışları ile var olan kişiyi açıklarken de. tipik özellikleriyle yetinmeyen. "asıl sorun. “koşullara göre oluşan insan” kavramı öne çıkar. sosyolojik.1.1. yaşamla ilintileri pek yoktur. toplumsal özellikleri ve tinsel gerçekleri ile dengeli bir biçimde belirtilmesi demektir. insansal özellikleri değişmeyen bir anlatım aracı olarak değil. kişi tamamlanmış bir portre değildir ve işlevi değiştikçe kişinin tavrı da değişir. kişiliği içeren filmlerin de tek amacının. Önceden saptanan bir genellemeyle. ses tonu ve konuşma biçimi. kişi ayrıntılı bir. geleneksel anlatıdaki “tipik” özellik yerine “tavır” kavramını ileri sürer. Brecht. Kişinin bağlı olduğu sınıfın belirgin eğilimlerini bu tavırlar belirler. ön gözlem ve bu gözlem sonuçlarından genelleme ve soyutlama yapılarak belirlenen tip yerine. tüm yönüyle bir insan portresi 8 . toplumdaki güçlerin çelişkili özelliğini belirlemesi açısından anlamlıdır ve kişinin olduğu kadar. belirli işlevleri olduğundan kendilerini yaşamın gerçeği adına değil. Bertolt Brecht’e göre tipik olan. fizyolojik. sivriltme. toplumdaki işlevi olduğundan. Ancak. öyküde işlevi açısından özellikle sivriltilen. doruk noktasına çıkarma. Yazar.

Gereksiz ayrıntı. A. yalnızca konuşmayı kullanarak sonuca giden öykülerde kullanılır. kişiliği oluşturan özellikler. Dikkat edilecek olursa. Kişi hakkında. Kişinin kişilik yapısı. "hayret. Bu tekniği kullanmak zordur. önceden kişileştirme çalışması yapsanız da kişilik hakkında var olan şeyleri. Senaryoda Kişiliğin İşlenmesi    Bir kişilik hakkında bilgilenme için iki yol vardır: Fiziksel devinimleri. araştırma. Zelazny. ayrıntılı çalışma yapılır. bu ayrıntılı bilgilerin öykünün gelişiminde. psikolog veya sosyolog olmasına gerek yoktur. özel yanıyla hayranlık uyandırır. Genel yanı ile gerçeğe yaklaşır. tek bir doğrultuda gelişen kişiler ağır basar. Film öykülerinde. Nedeni. okullar mevcuttur. tüm kahramanlarına. tek bir yönüyle. Her ne kadar. çeşitli olaylar karşısındaki yönelimleri ile tepkilerine ilişkin çok değerli ipuçları. hakkında söyledikleri Sözcükler dışında. devingen olmasıdır. Kederli ve dramatik masallarla kulaklar doldurulmak istenmezse. her bir yaşam için. İşte “kişilik”. kişilik gelişimi aşamasında kullanabilirsiniz. diğer bir kişiyle açıklanır. kendileri hakkında ya da diğer kişilerin söylediklerinden çok şey söyler. Bu. Yazarın kişiliği oluşturacak bileşimi yapması için. Senaryoda bunu bir damla olarak. Her biri kendi içinde inandırıcı. Amaç. tipik ve inandırıcı özellikleriyle genel. kişiler için tam bir geçmiş öyküsü yazılabileceği görüşünde olan yazarlar. güncel yaşamdaki gibi. kişilerin bu geçmiş öyküleri onun yararlı bir başvuru kaynağıdır. tip için olduğu kadar kişilik için de zararlıdır. Fiziksel devinimlerle kişiler. Bu çalışma sonunda. belki kendi kendinize. 1. filmlerde de durağan değil. öz ve vurgulu olana indirgenmese bile yine de bir elemeden geçirilir. Bu yönelimle. bu yöntem kişinin geçmişini anlatmaya karşı değildir. 9 . Öyküsünü yazarken. ama doğru kullanıldığında çok etkilidir ve öykünün ileriye doğru yönelimini sağlar. Bir kişinin geçmişi hakkındaki bilgi. Bir insanın kim olup olmadığını bilmek yetmez. tipik olan çeşitli özellikler. kullanabilirim” diyebilirsiniz. ne oldu. gibi. kişilerin yaşamının sergilenmesine yardımcı olmasıdır. Kendisinin ya da diğer kişilerin. niçin. tipte olduğu gibi. hakkında bunu bilmiyordum. izleyicinin istediğinden çok daha fazla bilgi verilmesini isteyen. varlıklarını açıklamalarına izin verin ve o zaman. Niçin öyle olduğunu ya da olmadığını da bilmek gerekir. nerede yaşar vb. ne bitti.2.2. bireyin kişiliğinin. kişiye (kadın/erkek) o zaman küçük ya da büyük bir şeyler yaptırılır. bu özelliklerin yazarın amacına uygun yeni bir bileşimde kullanılmasıyla özel olan kişidir. kişinin fiziksel devinimleri de yüksek sesle konuşur. Kişilik. inceleme ve hayalgücü bir araya getirildiğinde elde edilir. belli durumlar ve olaylar bir araya getirilir ve ortaya bir sentez çıkar. 'tıpkı bir annenin günlüğü gibi'. ne ya da neler yapacak-yapmayacak gibi durumlar. inandırıcı olur. Bu konuda bilimkurgu ve fantezi yazarı Roger Zelazny'nin2 çalışma yöntemidir. gözlem. bu karmaşık bileşimin sonucudur. söyledikleri ve yaptıklarını yazarken bulmaya çalışın. hepsini senaryo öyküsüne koymadığı ilginç dipnot biçiminde geçmiş öykülerini yazar.sunmak olduğunu söylemek doğru değildir.

Örneğin. Güçlü ve ne istediğini bilirler. izleyicinin kişilere duygusal olarak yakınlaşmamasını. korkusu hedefinden büyük olan. belli bir davranış biçiminde görür. Kişinin kişiliğinde. Arkadaş. Senaryoda ayrıntılı çalışılmayan kişiler. Eleştirel tavır. beğenmediği kişilerle özdeşleştirmesine yol açar. Alan Rickman'ın “Robin Hood. izleyicide kimi şeylerin oluşmayacağı. İzleyici. gidişini belirler. korkak. İyi işlenen kişi. izleyici için çok ilginç olabilir. İzleyici böyle kişilerin endişeleri. Birincil ve İkincil Kişiler Birincil kişiler. kınar. rakipleri vb. kişinin yöneliminde kendi acılarını görme eğilimi yaratır. kişi ile kendi arasında bir benzerlik kurma. yargılar. Böylece öykü. kişiyi belli bir durumda. Uysal. İyi bir birincil kişi. izleyicinin kişiyi. başka davranış olasılıkları olmasına karşın. Bu yaklaşımda.     Oyunun yönünün. amaçsız.Bir başka yaklaşım. kahramanın (ya da ikincil kişilerin) derinliğine işlenmesinde sorun yaratır. yalnızca Shakespeare’in yarattığı şişman. izleyicinin eleştirel tavırla algıladığı kişilerdir. Güldürü kahramanları.2. Kahramanın kişiliğini ortaya koymak için diğer bir yöntem. karşıtları. içkici. Kara Güldürü ise. eleştirel tavrını sürdürmesini ister. yaşamın derinliklerine sahip olunamayacağı duygusunu uyandırır. öykünün başkahramanı olan kişilerdir. gerçekten bir şeyler bilmek istiyor mu? Sorunun cevabı “hayır” ise bu kişiler ilginç olmayabilir. Hırsızlar Prensi”ndeki ‘Nottingham Şerifi’nin yaptığı şeyleri bilmek izleyici için gerekli miydi? O. iğrenç kasap. izleyici için tümüyle kötü bir adamdır. Çatışmayı yaratır. Senaryonun konusu genellikle onların üzerine olduğu için bu karakterlere “eksen karakter” de denilir. yalnızca amaca uygun varlıklarını sürdürürler. aynı koşullar altında kendisinin nasıl davranacağını ve nasıl davranması gerektiğini düşünür. ikincil kişilerin varlığıdır. Duygusal yakınlaşma. arka plânda oluşturduğu Sir John Falstaff’dı. herhangi bir şey biliniyor mu? Shakespeare biliyor muydu? O.3. İzleyici. dirençsiz. kişiye ya duygusal yakınlık bağıyla ya da eleştirel tavırda yaklaşır. Prince of Thieves (Robin Hood. Örneğin. toplumun aksayan yönlerini eleştirir. akraba. Birincil kişiler. kendinizi kısıtlamayıp. kişiler çok iyi işlenmiş görülebilir ama işlevlerinin fazla olmaması bir risktir. güldürüyü buruklaştırarak eleştiriye görüş açısı kazandırır. yanında çalışanlar. sıradan kişileri yazar iken. şen ve melankolinin karmaşası bir kişidir Fazla bilgiye gerek de yoktur. karşılaştırma yoluyla 10 . onlara olağanüstü gerçek dışı yaşam yaratmanızdır. güçlü tutkuları olmayan karakterlerden birincil kişi olmaz. Sir John Falstaff’ın çocukluğu hakkında. Çağdaş anlatımlı filmler. Kişilerin lalettayin biçiminde anlatılarak geçilmesi. Senaryodaki her karakter birincil kişi olamaz. William Shakespear’ın “Henry IV” ve “Henry V”deki karakteri. Kişiler. bir şeyi istemekle yetinmez onu elde etmek için herşeyi yapar. yazarın Windsorun ‘’Şen Kadınları’’ oyunu için. alkolik büyükbaba. kuşkuları hakkında. 1. olsa da sürükleyici bir senaryo çıkmaz.

Silence of the Lambs (Kuzuların Sessizliği)’nde Anthony Hopkins'in oynadığı Hannibal Lecter. İkincil kişiler iki durumda verilebilir  İyi Duygular Taşıyan Karikatür Kötüler: Bunlar gerçekten müthiş kişilerdir ve kişiliğinde güç ve şiddet vardır. dişlerinin arasında çiğnediği bir şey. özel bir sırıtma biçiminde ya da fiziksel bir özür. izleyicinin bir kişiliği.5: Anthony Hopkins'in oynadığı Hannibal Lecter  Gerçekten Kötüler: Bu kişilerin kendilerini haklı gösteren. Bu tür özellikler kişinin tin yapısı hakkında kesin bilgi vermese bile. Her kişinin tikel ve ayırıcı özelliği bulunması. topallama vb. kişiliğin ön sıraya geçtiği de görülür. Robin Hood: Prince of Thieves {Robin Hood: Hırsızlar Prensi)'de Alan Rickman'm oynadığı Nottingham Şerifi kişiliklerini anımsayın.kahramanı izleyiciye daha iyi tanıtır. Bu tür ayrıntılara tikel ya da ayırıcı özellikler denir. ayırıcı ve özgün yönleriyle sezmesini sağlar. Örneğin Hitler'in gerekçesi: Yahudilerden ve kendisine göre aşağılık olan ırklardan dünyayı temizlemek. Yalnız bu özelliklerin öyküyle ilgili olması. devinimler. gerekçeleri vardır. Kimi zaman ayırıcı özellik. Bir görüşe göre. yalnızca ‘’kişi üzerine dikkati çekmek’’ için kullanılır. öykünün içinde ve izleyici için hiçbir zaman yapay bir öğe gibi kalmaması. çıkardığı bir ses. kimi tepkiler. işi kolaylaştırır. ikincil kişilerinin kişiliklerinin iyi işlenmesidir. Bu adı geçenler tam anlamıyla kötüdür ama hep yanlış anlaşıldıklarını iddia ederler. kötülerden ayıran başlıca özellik. ağzından düşmeyen bir söz. doğal olması gerekir. başarılı filmleri. yalnızca üstün ırkın yaşayacağı bir dünya yaratmaktır. özel bir nesnenin (aksesuar) kullanılması gibi tikel özellik. 11 . Claudius. İkincil kişiler yazılırken. oyuncu onu sevgiyle oynar. kişiliği hakkında bilgi verme amacı gütmeden. Hamlet'i de sevdiğine kendini inandırır. Fotograf 1. Hamlet’ in babasını öldüren. Hamlet’in annesi Gertrude'yu gerçekten seven. Bunlara “gimmick” denilir Ama kimi durumlarda. bir söyleyiş bozukluğu. ayrıntıları çoğu kez ikincil kişiyi diğerlerinden ayırt etmeye yarar. Sevgiyle yazdığınızda. onlara da birtakım özellikler ve derinlik verilmelidir. olabilir. Kişinin ayırıcı özelliği. Tikler. elinde sürekli oynadığı bir nesne. bireysel. tipik konuşmalar. benimsediği nedenleri. giysilere özgü bir ayrıntı. Hamlet'de.

delikanlılığı az çok çağrıştırır. kişilerin kişiliğini duyumsayarak tasarlamak gerekir. adını Müzeyyen ya da Kerime mi koyarsınız yoksa Burcu. Fotoğraf 1. kimi filmlerde isimler cinsiyete ilişkin yanılgılar yaratmak için kullanılır. Sert bir delikanlı için daha uygun isimler Kerem ya da Ekrem mi. Esin. efendi ve terbiyeli adamları akla getirirken. Kişi Adları Bir kişiye ad verdiğinizde. Mükremin. Esra ya da Defne mi? Pek çok fıkrada olduğu gibi. Özellikle de isimleri taşıyan kişileri en fazla birbuçuk iki saat süren bir filmde. kahramanı. Tarkan. onu belli çağrışımlar uyandıran bir isimle tanıtırız. Burada kuşkusuz kültürel çağrışımlardan da yararlanırız. kahramanlık çağrışımı yapar.6: Erol Taşın “Susuz Yaz” (1963-Metin Erksan) filminde oynadığı. Böylece. Tayyar biraz daha üçkâğıtçı tipleri akla getirir vs. bu nedenle kişinize verdiğiniz adlar konusunda oldukça titiz davranmak gerekir. ya da Şaban’dır. Behçet. yoksa Mülâyim ya da Müşfik midir? İdealist bir genç gazetecinin adı Hulûsi mi olmalı. Aslında adlar çok şey anlatırlar. Haydar.Gerçekten de düşünmeye değer: Namuslu bir kasiyer kızın adı Filiz olabilir mi? Askeri lisede okuyup geleceği parlak olan bir teğmen adayının adı Kemal olabilir mi? Hızlı araba kullanmaktan hoşlanan ve kızlara laf atan mahallenin bıçkınına en uygun isim Serdar olabilir mi? Kasabın çekingen ama çalışkan çırağına Mustafa ismi yakışır mı? Madamın paralarını aşırtan bakıcı kıza Kezban ismini vermek rolün gereğini karşılar mı? Bir mafya babasına Haydar adını vermek doğru olur mu? Onunla mücadele eden genç ve idealist bir hukukçunun ismi Vedat olabilir mi? Burada seçilen ismin rengi.Kötü adamın güçlü görünümü. Adları. bir karakterin uzun uzun nasıl biri olduğunu anlatmak yerine. Türkan. tonu. Ebru. bir iki sahne boyunca görüyorsak. çatışmayı. Pervin gibi isimler annelerinin dizinin başından ayrılmayan namuslu mahalle kızlarını akla getirir. Gönül. yoksa Uğur. ona bir beden veriyorsunuz. tınısı çok önemlidir. Sevim. Sibel. Cüneyt. Umut gibi bir isim mi daha uygun olur? 1990’larda güzellik yarışması kazanan genç bir kızın öyküsünü anlatacaksanız. Murat ya da Kemal.2. kısaca söylersek dramayı geliştirici büyük engeli ya da engelleri oluşturur.4. köylünün baş belâsı konumundaki rolüyle 1. Örneğin uzun uzun Duygu diye birinden sözedilir ama bu kişi erkek 12 . Kemal Sunal’ın şapşal rolleri oynadığı filmlerdeki adı genellikle ya Apti.

şimdi beni dinle Michael…’’ “Adınız neydi?” “Wilkins… Michael Wilkins” “Evet Bay Wilkins. kişilerin yaşları. Öte yandan. lâkaplar da önemlidir. arsız ve kanun tanımaz bir dedektifin adı olsa olsa ya Mike Hammer.” Bu diyaloglarla yalnızca isim kullanımından ve diyaloğun gidişatından bile. Angel Heart’ta insan kılığına giren şeytanın adı “Bay Lucifer”dir. lâkaplar vardır. karakterlerin bir kliğe ya de çeteye üye olduklarını ima etmeye ya da vurgulamaya yarayabilir söz gelimi. Eko. Şiddeti seven. ilişki dereceleri ve aralarındaki hiyerarşik düzen hakkında bir şeyler öğrenebiliyoruz. Oysa kişileri daha görmediniz. Bunlar da karakter hakkında ipucu verir. Ümit diye sözü edilen biri aslında kadındır. Müzeyyene komşu teyzeler kısaca Müziş diye hitap eder. . Tekin’e kısaca Teko. İsimler bazen açık ya da örtük imalar yapar. Bir Alman TV dizisinde insan kılığındaki şeytanın adı Baron Lefuet’tir. “Jilet” vb. sağlığımız açısından yararlı olmayacağı açıktır. “Adın neydi? “Michael Wilkins” “Tamam. kadın düşkünü. Örneğin mahalle delikanlısının adı Ekrem’dir. Size söylemek istediğim…. isimler kadar. Bu da şeytan sözcüğünün Almancasıdır. Örneğin Jilet lakaplı biriyle kavgaya tutuşmanın. ama herkes ona Eko der. Lakap kullanımı özellikle kişilerarası ilişkilerin derecelerini ve atmosferini belirtmenin yararlı bir yoludur. Teko ya da Maho. Bir de “İnek”. Lucifer ise aslında şeytanın adlarından biridir. Mahmuta ise Maho derler vb. “Profesör”. ya da Dirty (kirli) Harry olabilirdi. Ya da tersi. Lefuet’i tersten okuduğunuzda ‘Teufel’ sözcüğü çıkar. 13 .çıkar. Bu kısaltmalar ve lâkaplar karakterin ilk izlenimini belirli ölçüde değiştirir.

kişilerin kişiliğini duyumsayarak tasarlamak gerekir (Muhsin Bey-Şener Şen) 14 .Fotoğraf 17: Adları.

1. Yalçın’ın kim olduğunu anlamakta güçlük çekecektir. Adların. sanki bir yazın öyküsü yazıyormuşçasına “Yakışıklı Genç” diye başlayıp sonra aynı kişi için. “Muhsin Bey”. Ahu. Bu ilgiyi başka yöne çeker. Baran adlarına Anadolunun doğusunda sıkça rastlanır. Anlaşılması zor ya da resmiyet bildiren adlar kullanılmamalıdır. bir anlamda filmi izlemeden karakter hakkında izleyiciye bilgi vermektedir. Amca Reşat Çocukken adını ritmli olarak söylediğimiz sevecen bir bakkaldır. 80'lerde hızla değişen şehre ve köyden kente göçün getirdiği kültür erozyonuna yabancı kalmış ve ilkeleriyle yaşamaya devam etmiştir. 2. gerçekten bir kent soylu olup. Muhsin adının sözcük anlamı da “gönlünden çokca veren” dir. Alaycı Hırsız ya da Yalnız Adam gibi tanımlayıcı bir sıfatla ayırmak gerekir. Ancak bazı isimlerin hem kadın hem erkek ismi olduğu da unutulmamalıdır. Öykü ilerledikten sonra “Yalnız Adam” kadın kahraman ile buluşmaya başladığında. Ama adlar bize kimi şeyleri söyleyebilir. Merve. Kişiye bir ad ya da sıfat vermemekle. İkinci kahramanımızın adı “Salako” olup. onların önemli olmadığını vurgularsınız ki. Toplumsal durumların moda ettiği adlar da vardır. onu anlatmalıdır. o kişiliklere ilişkin bir görüntü yaratır. Kişiler bilinçli konulan takma adlar olmadıkça yeterli gerçeklikte ve inanılabilir adlara gereksinirler. bu İrfan kim. Fadime hemen Karadeniz yöresi insanlarını çağrıştırır. Hırsız. “İrfan” adını kullanarak sürdürür. Yabancı ad kullanımında dikkatli olun. Yeni başlayan çoğu senaryo yazarı. Yabancı gerçek adlar için almanaklara ya da ansiklopedilere bakın ve o ülkenin tarihinden adlar seçin. Ayşe sık rastlanan kadın adlarıdır. Evren. Tüm kişilere ad vermek durumunda değilsiniz. Dursun. Ancak bu düşünce çok doğru değildir. Cafer sık rastlanan erkek. isminin sonundaki bey sıfatını tam anlamıyla hak etmektedir. bir Anadolu çocuğunu anlatmakta. Kadına erkek. erkeğe kadın adı verecekseniz gerekçenize daha sağlam kanıtlar göstermelisiniz. Örneğin. Kişiler hakkında espri yapmayı düşünmüyorsanız.Kahramanın ismi onunla özdeşleşmiş olmalı. ünlülerin adını (Gandhi gibi) kullanmayın. 15 . Bazı durumlarda kahramanın adı filmin adı da olmaktadır. saf. İnançsal nedenlerle Ahmet. kişi tanımlarının iç içe girdiği karmaşık senaryo önerisi öykü ilerledikçe. örneğin erkek yürekliliği gösterdiği gerekçesiyle erkek adı vermeyi sever. Hırsız gibi değil. "Yakışıklı Gence ne oldu. cahil. örneğin: Can. bu da onaylanacak bir yaklaşım değildir. Deniz. nereden çıktı?” gibi sorulara neden olur. Bu senaryonuzu okuyan kişide (yapımcı ya da yönetmen). Temel. Berivan. Emine. erkeklere kadın adları vermemeliyiz. Kimi profesyonel senaryo yazarları kadınlara çeşitli nedenlerle. Mehmet. adının “Yalçın” olduğunu yazdığınız zaman senaryoyu okuyan. Ama kişileri. Hamza. Yukarda ve yanda gördüğümüz iki örnekten birincisinde kahramanımız Yavuz Turgul’un Muhsin Bey filmindeki “Muhsin” karakteri İstanbullu. Kadınlara erkek. değerlerine bağlı “eski usul” bir adamdır. Ali. Şişman Hırsız. musikiye ve çiçeklerine düşkün. Başka bir örnek: Öykü başlangıcında kahramanınızı “Yalnız Adam” olarak belirttiniz diyelim. Aysel.

2. 1. Oynadığı bu benzer roller dışında onu değişik bir rolde düşünmeniz olası mı? 16 . Bu filmleri izlerken. adı geçen filmlerdekine benzer bir kişidir Redford. Three Days of the Condor (Akbabanın Üç Günü). Bu uygulama “kim kimdir” bulmacasını çözmekten kurtulan yapımcıyı ya da yönetmeni de mutlu eder. filmi sıradanlaştırır. yıldız oyuncuya göre düzenlenebilir. Bu tür yapımlarda.Buradaki sürpriz. Kişilere Göre Oyuncu Kimi senaryo yazarı. Bu da senaryo yazımı sırasında kişilik yaratmada bir başka yöntemdir. Senaryonun herhangi bir yerinde “Adam” diye belirttiğiniz kişiyi. Ama her tür filmde aynı oyuncunun o role uygun olarak düşünülmesi. başka bir sayfada “Naci Bey” diye adlandırmayın. yıldız oyuncu her şey. Resim 1. Up Close and Personal (Çok Yakın çok Özel).5. Kişiyi baştan nasıl tanımladıysanız sona kadar aynı tanımla sürdürün. senaryonuzu okuyana (yapımcıya ve yönetmene) değil.1: Kartal Tibet’e uygun bir karakter “Tarkan” Oynayacak oyuncuları düşünerek yazmak. tutarlı kişiler yaratımında yazara kolaylık sağlar. Yıldız oyuncu için yazılan bir senaryoda her şey. kadın kahramana olsun. Robert Redford'un değişik durumlarda nasıl tepki verdiğine dikkat edin. diğer tüm öğeler bahanedir. yazacağı kişiliğe uygun oyuncuyu saptadıktan sonra senaryosunu yazar. izleyicide beğeni uyandırmak amacıyla. Butch Cassidy and the Sundance Kid'deki tüm tepkileriyle.

yardımcı oyuncu ve figürasyon kadrosunun sağlanması ve bu işlemler için gerekli iletişim. Kişiliklere. güvenilir yapar.2. kostüm gibi yardımcı hizmetlerin sunulması. Burda yazar önce karakterin iç yaşantısını oluşturur. güldürü filminde düşünmeyin! Temel olarak. Dış yaşantı ise filmin başlangıcından bitimine kadar olan süreyi kapsar. Kasting. İşinizi doğru yapmışsanız. Böylece tutarlı bir kişilik gelişimi. Bazı görüşlere göre Kasting sanatın değil becerinin/ustalığın tekniğidir. rolü oynayacak oyuncu ile birlikte düşünmek gerekir. öyküyü tasarlarken. Yazar senaryosunu yazarken en önemsiz bir sözcüğü bile kâğıda dökmeden önce. karakterinin kişiliğini bilmek zorundadır. kasting kavramı içinde kabul edilir. rollerin dağıtılması ve figürasyonun sağlanması ve bunların organize edilmesi işlemidir. yani kişilik oluşturma aşamasıdır. ulaşım.8: Akbabanın Üç Gününde Robert Redford Elbette yıldız oyuncu değil. senaryonuzda kişiler kendileri için konuşsun. Yazar bir kahraman üzerinde karar verip. Kahramanını 17 . tüm filmlerinde (ve dizilerinde) bu kalıbı yineleyen bir oyuncuyu. bir prodüksiyonda. doğru oyuncu seçimi öyküyü zenginleştirir. Bu da kişiliğin açığa çıkartılma aşamasıdır. Karakterin Oluşturulması Karakter senaryonun temelini oluşturur. senaryosunu yazarken kahramanın kişiliğini tüm hatlarıyla oluşturmanın ve ona bir can vermenin yollarını arar. Daha sonra kahramanın dış yaşantısı saptanır. Güçlü kişilikler yaratan böyle bir oyuncuyu. kahramanın doğumundan filmin başladığı ana kadar olan süreyi verir. izin verin. onun kişiliğinin kullanması düşünülecek. Senaryonuzdaki kişilikler için kimleri düşündüğünüzü kimseye söylemeyin. İç yaşantı. elde ettiğiniz şey olacak. 1. konaklama. her öykü için rahatlıkla düşünebilirsiniz. Ama sert tavır ve bakışları ile kalıplaşan. Bu bölüm izleyiciye sahnede gösterilmez ancak yazar tarafından çok iyi saptanmış ve kâğıda dökülmüş olması gerekir. Peter Sellers gibi oyuncular çok yönlü olabilir.6.Fotoğraf 1. Prodüksiyona başlamadan önce ve sonra ihtiyaç duyulan oyuncu.

büyür ve gelişir.iyice saptamış yazar. Resim. dudaklarının yapısı vb. ister tipik yönleriyle. Bir karakterin üç boyutu vardır:  Fizyolojik Boyut (Fiziksel Görünüm) Kişinin fizyolojik boyutunu ortaya koyabilmek için aşağıdaki soruların yanıtlanması gerekir. Oysa sinema. onun bilgi edinme çevresini ve buna bağlı olarak gelişimini olumlu ya da olumsuz yönde etkiler.):  Sağlıklı mı? Değilse. heykel. Bireyin yaşadığı çağ ve toplum. bir kısmı ise yazarın betimlemesine bağlı olarak ya da özgür olarak yönetmen ve oyuncular tarafından uygulanır. dans gibi sanatlarda kişiyi bir bütün olarak ele alabiliriz. Bu sanat dallarında kişi toplumsal varlığı ile bütünleşir. niçin?  Dış görünümdeki kusurları:  Biçimsel bozukluklar:  Doğaya aykırı yönleri:  Doğuştan gelme:  Kalıtımla gelen:  Sosyolojik Boyut Kişi. kişiyi her zaman öteki kişilerle ilişkide görür ve değerlendirir. güzel. bu tür etkilenmenin olması kaçınılmaz ve doğaldır. zayıf. 18 . temiz. içinde bulunduğu çevre koşulları. nesnelerin fiziksel ve manevi dünyası dışında bulunan ve toplulukların toplumsal dünyasında doğar. ister ayrıntılarıyla. şiir.  Cinsiyet:  Yaş (Kaç yaşında gösteriyor?):  Vücut yapısı:  Ağırlığı:  Boyu:  Saç rengi:  Göz rengi (Gözlüklü ya da kontakt lensli):  Cilt rengi:  Cilt tipi:  Yüzün biçimi:  Belirgin izler/işaretler (Yüzün belirgin özelliği: Tavır. Sinemada kişiyi. artık onu senaryoda yer alan diğer insanlarla ilişkiler içine sokmaya başlar. toplumsal ilişkiler içinde iletmenin yolları mevcuttur. çirkin. Onu keşfetmeye bir bakış açısı kazandırmaya çalışır buna da karakterize etmenin başlangıç noktası denir. tiyatro ve yazın sanatları. şişman. devinim ve duruş):  Görünüş (yakışıklı. Kişi. yarın da değişmeyecek bir gerçektir. her şeyden önce toplumsal bir varlık olduğundan. pasaklı. Bu hiç değişmeyen. zarif. Bu yollardan bir kısmı yazar tarafından gerçekleştirilir.

Senaryonuzda güçlü kişilik yaratımı ve ortaya konulmasında. her bireyin kendi doğasından gelen özellikleri (psikolojik boyut) ve koşullarının yanı sıra. yönetici. patron/işçi vb. kişinin çevresiyle verilmesinin yararı büyüktür. çevresiyle kurduğu ilişkilere ve özellikle bireysel olarak diğer kişilerle ya da insan topluluklarıyla kurduğu ilişkilere geniş ölçüde bağlıdır. Kişilerarası ilişkiler. 19 . şehirli. aile. Örneğin yaşlı/genç. Bu ilişkiler karşıt kişilerle yapıldığında senaryoda etki artar. köylü):  Geçmişi: o o o o  Doğum yeri: Çocukluk tipi: İlk anısı: Üzerinde etkisi olan çocukluk anısı ve etkisinin sebebi? Ev yaşamı: o          Aile içi ilişkiler: Anne ile ilişkisi Baba ile ilişkisi: Kardeşler (Kaç tane? Doğum sırası. her biri ile ilişkiler) Kardeşlerin çocukları Ana/babanın alışkanlıkları: Ana/babanm zihinsel gelişimleri Ana/babanın kusurları (Öksüz/yetim) Ana baba ayrı ya da boşanmış Savsaklama (Karı/kocalık durumu)  Uğraşı: o Yaptığı iş o Çalışma süresi o Çalışma koşulları: o Geliri (Parasal Kazancı) o Sosyal güvenlikli olması ya da olmaması: o Çalıştığı yere karşı tutumu : o Çalışmaya uygunluğu. Senaryo öyküsündeki kişiliklerin sosyolojik boyutu aşağıdaki soruların yanıtları verilerek ortaya konulabilir: Toplum içindeki sınıfı (işçi. zengin/yoksul. Kişiliğin gelişmesi. arkadaşlık bağları kişiliğin bir yönünü belirler.

hoşlandığı şeyler. Eğitimi: o Okuduğu okullar ve özellikleri: o Okulda sevdiği ya da sevmediği dersler ve sebebi? o Aldığı notlar o Yetenekleri o Eğilimleri Çevre içindeki yeri: o Kişi nerede yaşıyor? o Kişi nerede yaşamak istiyor? o Arkadaşları arasındaki durumu?(önder ya da değil) o Spor/sanat etkinliklerinde ve kulüplerdeki yeri/konumu: o Kişi. diğerleriyle nasıl bağlantı kuruyor? Nasıl anlaşıyor? o Yabancılar? o Arkadaşlar? o Karısı/Kocası/Sevgilisi? o Erkek kahraman/Kadın kahraman? Kişi. merakları): o Sevdiği renk: o Sevdiği giysi-Neden? o En az sevdiği giysi-Neden?    20 .) Özel ilgileri (sevdiği. kahraman görünümünü nasıl sağlıyor? İlk izlenim: o Nasıl? o Hangi oluşumlar bu izlenimi değiştirebiliyor? Kişi hakkında ailesinin/arkadaşlarının çok hoşlandıkları nedir? o Kişi hakkında ailesinin/arkadaşlarının hiç hoşlanmadıkları nedir? Çok büyük başarıları: o Küçük başarıları: o Özel tavır ve hareketleri: o Konuşurken kullandığı deyimler: o Konuşurken kullandığı anlamı güçlendirici sözcükler (küfür. vs.

araba kullanma.biriktirme. altında yatan anlamı da göz önüne almak gerekir. iyimser) nasıl ve niçin o huya sahip? İçe dönük ya da dışa mı dönük. psikolojik boyuttur. düş kırıklıkları Huyu (sinirli. öykü. saldırgan) Saplantılar Yasaklar Boş inançlar İlginç huylar ve güdüler Yetenekler 21 . Kişinin psikolojik boyutunun ortaya çıkarılması için aşağıdaki soruların yanıtlanması gerekir:            Cinsel yaşam. ahlâksal ölçütler Kişisel davranışına yön veren güçler (önermeler) ve tutkular Umduğunu bulamama. niçin? Dinsel inançlar: Irk/Milliyet:    Psikolojik Boyut Senaryoda kişilik çizilirken. insan davranışının yalnızca yüzeysel görünümünü değil. uysal. hangisi ne zaman ve kaç tane? o Para harcama alışkanlıkları (tutumlu. niçin? Yaşama karşı tutumu (ezik. vb. bahçe işi.Hangi tür?Niçin?)Sinema/Tiyatro Hangisi? Niçin? Yiyecek: Merakları (kitap. dergi. niçin?): Yazın (Roman.o o o o o Takı ve diğer aksesuarlar: Müzik (Hangi tür.)  Alışkanlıkları: o Sigara. müsrif mirasyedi. pul vb. karamsar. vb. şiir. savaşkan. vb.)Niçin? o Bunu yapmaya ne derece önem veriyor? o Ne derece az önem veriyor? o Çok değer verdiği eşyası/malı. ava gitme. Bu nedenle kişilik yaratımında üzerinde en çok durulması gereken boyut. hangisi? Ne zaman ve kaç tane? o İçki. gazete okuma.

Zekâ düzeyi Kendine özgü garip yanları Belirgin beceriksizlikleri İyi kişilik özellikleri ( Büyük pişmanlıkları. diğerleri nasıl öğrenmiş? Kişiliğinin ortaya çıkmayan beğenilecek yönü nedir ve niçin bu yönü beğenilecek türdendir?      Kişi en çok neden etkileniyor? Niçin? Huzurlu olduğu zamanki davranışları Hasta olduğu zamanki davranışları Kendisi hakkında neler düşünüyor Öncelikleri Diğer insanların bildiği.                Dil ve yetenek becerileri Özellikler Düşünsel davranışlar Hayal gücü (imgelem) Yargı gücü Beğeniler Denge. kişinin düşünceleri nelerdir? 22 . kişi bunu nasıl gizliyor? İncitilebileceği en büyük yanı nedir?)      Kendini Algılaması: Kişi bir sözcükle kendini tanımlayabilir mi? Kişi kendini bir paragrafla nasıl tanımlayabilir? Kişinin fiziksel yönünde dikkati çekici en iyi özelliği nedir? Kişinin fiziksel karakteristiğinde dikkate değer. gerçekçi özellikler mi? Değilse niçin değil? Diğerlerinin kendisini nasıl gördüğüne ilişkin. en kötü özelliği nedir? Bunlar dikkate değer. nedir isteği? Neden? Kişiliğinde en güçlü kaynak (Bunu ya bir biçimde gösterir ya da göstermez) Kişinin güçsüz yanları (Güçsüz yanları çevresindekilerce biliniyor mu? Bilinmiyorsa. küçük pişmanlıkları) Kişilik kusurları Kişinin karanlık gizleri: Başka biri tarafından biliniyor mu? Biliniyorsa kendisi mi söylemiş? Biliniyorsa. kendisinin de utandığı. geçmişteki başarısızlıkları ve bu durumun sebebi? Bir isteğinin olacağı söylendiğinde en çok ne ister.

değiştirmekten çok hoşlanacağı dört önemli şeyi ne olabilir? (Önem sırasına göre) Niçin? Örneğin birinci derecede önem verdiği şeyi değiştirdiğinde. niçin?      Amaç/Amaçlar: Yakın amaç/amaçları: Uzun zamana yayılan amaç/amaçları: Kişi bu amaç/amaçları başarmak için neler tasarlıyor? Diğerleri. kişinin bu amaca varmasında nasıl etkili olabilecekler? 23 .Kişinin kendisi hakkında. kişi düşündüğü kadar mutlu olabilir mi? Olmazsa.

ayrıntılara dikkat ediniz.  Bol bol kitap okuyup. ifade gücünüzü zenginleştiriniz.  Sinema teknolojisindeki gelişmeleri yakından takip ediniz.  İzlediğiniz filmlerdeki tiplerin benzerlerini. sinema filmi izleyerek hayal gücünüzü  İşlevlerine göre tipleri analiz ediniz.  Kişiliği (karakter) ve işlevlerini inceleyiniz.  Bir karakter oluşturunuz.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler  Bu işlemler sırasında. zenginleştiriniz. 24 . yakın çevrenizde gözlemlemeye çalışınız.  Denemeler yaparak.

genel değerlerin ve değişmeyen insan özelliklerinin simgesidir. ( )Evrensel tipler. toplumsal sorunların belirlenmesinde de kullanılır. Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. her yerde rastlanılan. 4. 1. soyut. 3. 25 . toplumun portresini çizdikleri kadar. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. ( )Psikopatalojik tipler. tamamen hayal ürünü uydurma tiplerdir. fizyolojik.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. birbirine karşıt yöntemlerin ürünüdür. sosyolojik ve ekonomik olmak üzere üç temel boyutu vardır. ( )Senaryoda kişilik ve tip. 2. 5. 6. ( )Toplumsal tipler. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. ( )Karakterin. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. ( )İkincil kişilerin bir önemli görevi de kahramanın kişiliğinin. ortaya çıkmasını sağlamaktır.

dramatik etki yaratmak. Konuyu açık-seçik göstermek. yavaşlatmak için devinime başvurulur. yoksa görüntü aracılığıyla mı anlatılmasının daha etkileyici olduğunu araştırınız. DVD ve VCD satan mağazalarda gezmeniz gerekir. için başvurulur. Öykü akışını hızlandırmak. korkma. internet ortamında. gerekçeler. hiçbir sebebe. Kişi açısından ele alınırsa. SENARYODA DEVİNİM Devinim. hareket unsurunun eksikliğinin doğurabileceği sonuçları araştırınız. yalın anlamı içinde. Bir senaryoda anlatılanların sözle mi. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   Senaryoda. üşüme. gerekçeye. 26 . Bir film. Başka bir deyimle devinim. devinim değil. etki uyandıran düşünce ya da izleyicinin ilgisini uyanık tutan. gerekçesi olan bir sonucun. yalnızca eylemdir. çekimi ve kurgusunun tamamlanışına dek nedenleri. itici bir güce dayanmayan eylem. öykünün ve kişilerin devinimini sağlayabileceksiniz. senaryo yazım aşamasından başlayarak. sevme gibi herhangi bir itici güç. Kişilerin fizyolojik. 2. itici güçlere dayanarak gelişen. zorunlu bir takım sebepler. acıkma. televizyon kanalları ve film şirketlerine giderek metin yazarları ve yönetmenlerden ön bilgi edinebilirsiniz. devinim sayılabilir. Araştırma işlemleri için. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde.ÖĞRENME FAALİYET-2 ÖĞRENME FAALİYET-2 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. amacı ile bu yapılır. Kişi ve teknik açıdan düşünüldüğünde. film öyküsünün akışına bir değişiklik getiren. Böylelikle filmin tümünün ya da kimi sahnelerinin ritmi sağlanır. eylem olarak görünümüdür. gerekçeleri olan eylemlerin oluşturduğu devinimler dizisinin bileşimidir. güldüren / coşturan eylemdir. sosyolojik ve psikolojik boyut ve durumlarını daha etkili vermek için bu yapılır.  Niçin devinime başvurulur?   Filmin genel havasını vermek. Ayrıca.

çabuklaştırmak. değişik çekim ölçekleriyle görsel anlatımı bütünleyen. sanki tamamlamış. durdurmak. film öyküsüne çoğu kez dinamik bir anlam katar. Devinimle olayların/öykünün gelişimi sağlanır. Bu düzenlemeyi başarı ile uygulayan öykülerde. dengelenmesini. öykü deviniminin titiz bir biçimlemeden geçirilmesi gerekir. Karmaşıklık. organik olarak iç içe işlenen dört devinimi kapsar. Olayları yaratan. varlıkların. sola. Öyküde görsel olarak yer alan oyunculara ve nesnelere ilişkin devinim (oyuncuların devinimi. Öykünün şu ya da bu sahnesinin. devinen kişi ya da nesnelerin. çatışmaları doğuran ve onları izleyen durumlar ve ilişkiler. gerçekleştiren kişi. kolay çözümlenmeyecek bir karmaşıklık içerir. nesnelerin yer değiştirmesi): Bu işin bir yanı. çeşitli öğeler arasında uyum kurulmasını gerektirir. yukarı. durağan ya da devinimli kamera ile saptanması (kameranın kendi ekseninde ve ileri. Dolantısal biçimlemede.1. gerçekleri daha doğru yansıtmak için günlük yaşam akışını tersine çevirmek. Öyküsünü. izleyiciyi filme merak ve coşkuyla bağlar. bütün içindeki yerini. 27 . kişiler ile olaylar arasında organik bir bağ bulunur. dört temel devinim göze çarpar :   Bir bütünlüğü oluşturan öyküleme ile oluşan devinim. Oyuncu ve kameranın bir arada devinmesi: Oyuncu. Bu biçimleme. Olayların gelişiminde “dolantısal biçimleme”den yararlanılır. izleyicinin karşısına çıkacak duruma getirmiş gibi bir bütün olarak belleğinde yaşatır. nesne ve kamera deviniminin ayrı ayrı oluşu ya da oyuncu ve kameranın koşut devinimi. Görüldüğü gibi sinemadaki devinim yalın değil çeşitli kaynaklardan oluşan. gösterilen eylemlerin olabilirlik ve derinliğiyle izleyiciyi sarsar ve etkiler. gelişim ritminin gözetilmesini.İzleyicinin iletiyi algılamasına yardımcı olacak güzel ve ilginç görüntü düzenlemesi elde etmek için devinime başvurulur.   2. Öykü akışı ve yönetmenin yorumuna göre çekilen. değişik ölçeklerdeki ve uzunluktaki çekimlerin sıralanışı (kurgu). bu sahneler içinde oyuncu-nesne-kamera devinimlerinin düzenini iyi bilir. Film öyküsündeki devinim (içerdiği anlamı bozmamak koşuluyla). anlamı daha yoğun ve etkili bir biçimde sunmak. Şimdi söylenenleri biraz daha açalım: Herhangi bir film irdelendiğinde. sağa. tipine/kişiliğine uygun davranış ve devinimlerle olay örgüsünü sürdürür. Öykünün Devinimi Sanatsal etkinlik kazanması için. aşağı devinim). kendinden önceki ve sonraki sahnelerle bağlantısını. atlamak gibi düzenlemelerden yararlanır. geri. İyi hazırlık yapan bir yazar. karşıt güçleri simgeleyen öykü kişilerinin iyi belirlenmesini. Diğer yanı ise. senaryosunu yazarken her şeyi.

işte o zaman her şey (kişilerin kişilikleri. Öykünün biçimsel düzenlenmesinde. insanı tamamlanmış bir portre olarak değil. bu kesiti gerçekçi bir gözlemle izleyen ve sorunu bir durum olarak sunan öyküler. bir amaca yönelik devinimlerle olayları geliştiren kişi/kişiler.” sözünü anımsayın. yapay merak öğesi olarak kullanan kişiler ve olaylar arasındaki ilintiyi göstermeyen öykülerde devinim. günlük konuşmaların ardında. kişinin nasıl bir devinim içinde kullanıldığı incelenirse. kişileri. Kişi ilişkileri “konuşma örgüsüne (diyaloga)” dayanır. belli başlı iki devinim görülür. görünümü renklendirici kişilerin devinime katkıları ya hiçtir ya da bir dereceye kadardır. kişilerin devinimi. Toplumdan bir ya da birkaç kesit alıp. Bir toplum portresi çizilmek istendiğinde. kimi zaman düşünce alışverişini içeren günlük konuşmalar ya da çekişmeler biçimindedir. duyarlılığına yönelen devinim. Senaryoda. Başarılı çalışmalarda. 2. önemli bir yaşam gerçeği ya da toplum sorununun yatmakta olduğu duyumsanır. Sinemada kişilerin devinimi iki açıdan ele alınır: Birincisi. devinimle sağlanır. gözönünde oluşan canlı bir varlık olarak ele alır. Tıpkı toplum portresi çizen öykülerde görüldüğü gibi. Devinim dış gelişimden çok. kişinin bir güç olarak düşünülmesi ve bu gücün deviniminin ve gelişiminin ortaya konulması. durumun iç devinimlerini gösterecek biçimde düzenlenir. Bu öykülerde olayların gelişimi mekaniktir. Konuşma örgüsü. Sinemada. belli bir durum çerçevesinde. sorunları simgeleyecek biçimde tipleştirir.2. Bu oluşum. durumu pekiştirir biçiminde ele alınır. Bir devinimde salt bir imge. zorlama durumlar ve rastlantılarla yürür. bir değer yargısını ya da toplumsal bir gücü belirtir. Her kişi. 28 . İkincisi öykünün biçimsel düzenlenmesinde kişinin devinimli kullanılış amacının ne olduğu. serimlenen sorununun bağlantılarında. olayları gerçekleştirirken kendilerini de var eder. Bu düzen. Nasıl birbirine benzeyen kişiler olmazsa. devinimde de bir olayı sürekli yineleme hakkı yoktur. yaşadıkları ve tinsel konumları) kocaman bir yalan olur. devingen güçlere ilişkin bir doğruyu dile getirmesi yanında estetik bir etki yaratır. kimi zaman bir karşıtlığı. iç devinim olarak tanımlanır. birlikteliğin dramatik akışını sağlar. duygularına. İç ve dış devinimin uyumu.Dolantı düzenlemesini. bir kalıp ya da bir kavram durumuna gelirse. kişi ya da varlıkların fiziksel davranışlarla görsel yansıtılan eylemler bütünü dış devinim ve izleyicinin düşüncelerine. Kişilerin Devinimi “Sinema.

sinemada perdede gördüğünüz dış devinim. Fiziksel (dış) devinim ile ilgili. Dış Devinim Sinema estetiği tek sözle özetlenebilir: Devinim. Örneğin. tiyatroda sahnede. Ama durağan bir gövdede de yaratıcı bir güç bulunabilir. konuşma devinimi ile geliştirilir). parmakları kirli saçları arasında geziniyor 29 . hücresinde amaçsızca gezinir. hayal gücünün güç aldığı kaynakları yok etmiyor mu? Dış devinim yazılırken. renkli ve gerilimli konuşmalarla varolur (Sinemaya göre. kendi içinde ayrıntılayalım.” Bu örneklerden birinci örnek daha doğrudur. Gerekçesi olan. televizyon oyunları / dizileri daha çok. “Remzi hücresinde amaçsızca. dış devinimin tamamıdır. Anlatımlar “geniş zaman” kipiyle yazılır. az sonra başlayacak olan yarış için kulvarda. Konuyla ilgili ek bir açıklamaya ihtiyaç duyulmamaktadır. Konuşma devinimi.2. Nesnelerin gözle algılanan ve eylemin iç deviniminin de yer aldığı. Görsel durumların ne olduğunu tanımlayan. izleyicinin belleğinde oluşturmak istediğiniz etkileri devinimle verin. devinimli bir görüntüde. devinimin mekanik olarak görüntülenmesi. Fiziksel devinim gövdeseldir. başlangıç duruşunu alan koşucuların yüzündeki anlam ve gergin kasların oluşturduğu fiziksel görünümde. yarışın tüm gizli gücü yok mudur? Tersini düşünün.3. Bunlar anlatımı bozar. edilgen tümcelerden sakınmak gerekir. Bu örnekte olduğu gibi. gövdeyle yapılan eylemlerin tümüdür. aşağıda yazılan örneklerin hangisi daha iyidir? “Remzi parmaklarıyla kirli saçlarını sıvazlarken. Dış devinimi. “jest-mimik” ya da “niteleme-anlatma”olarak da adlandırılır. Çünkü anlatım doğrudan ve görseldir.

değişik ve yeni yanlarının ortaya çıkmasıdır. zaman ve yer değişimine dayanmadan. kişinin direncinin azalmaya başladığını ayrımlaması ile başlar. her an geliştirilen olayların kurgusuyla yapılır. kişiler arasındaki karmaşık ilişkinin. Kişi yenilgiye doğru adım adım giderken. kişinin devinimine derinlemesine yeni bir yön verir. Dış devinim açısından oldukça yalın ve 30 . Bunun için durumun küçük esnekliklerinden. durum içinde gelişimi göstermek zorunluluğu vardır. zikzaklı ya da bir noktaya yönelik devinim yerine. iç çatışmayla iletilen bir iç devinim bulunmaktadır. kayar ve düşer. ayrımsal bir biçimleme anlayışı gerektirir. bilinçli karar ve davranışlarıyla zafere ya da mutluluğa yönelir. İç devinimle kişiyi/kişileri geliştirmek. Düzlem üzerindeki dairesel. dekor ve müzik) katkısı ile ortaya konur. İzleyicilerin.4. ne duyumsadığını ve ne tasarladığını izleyiciye söylemez ama düşünce ve duyguların sonuçları devinimle açıkça gösterilebilir. elden geldiğince yararlanmak. öykünün vermek istediği düşüncenin geliştirilip açıklanması da mümkün olur. sorumluluğun ne ölçüde kendinde olduğunu düşünür. Erman topu yakalamak için koşar. Hidayet soldan koşar. düşünmeden verdiği karar ve hatalı davranışlarıyla yıkıma.Salon içinde yüksekten giden top. İç devinim. üç düzeyde ele alınır:    Duygusal Devini: Öykünün duygu yanının devinimi ve etkisi ile gelişir. soluklarını tutmuş bakışları. birey ya da toplumla ilgili düşünceler. Anlamsal Devinim: Daha çok simgesel yapıtlarda. her fırsatı en sonuna dek ve öteki durumlarla da dengeleyerek kullanmak gerekir. bu güçleri dikkate almadan. Kişilere ilişkin bilgi artınca. İç devinim. çeşitli çatışma ve ilişkilerin simgelerle gösterildiği devinimdir. İç devinim. soyut anlamlar. İç Devinim Hemen her öyküde. Fiziksel devinime dönüşmeye elverişli olmayan tinsel gerçekler ve olaylar. söz ya da filmin yardımcı öğelerinin (ışık. Kişi. 2. Bu. İlişkilerle Gelişen Devinim: Kişilerin birbiriyle olan ilişki ve çatışmalarıyla ilerler. simge gücüyle ilerleyen. Filmler genellikle kişinin ne düşündüğünü. Kendine acıma ve kendini suçlama arasında gidip gelen iç çatışma. İç devinimin iki itici gücü vardır:   Kişinin kendi içsel dürtüleri Karşıtların tutkuları ya da çeşitli kaygılarının kişiyi etkilemesi Bu iki faktör ile ‘’İç Devinim’’ oluşur. Zıplayan topu yakalamaya çalışır.

durumlardan çok olaylara önem verilir ve olayların gelişimi ile sağlanır devinim. Devinim. birinin diğerine karşılıklı etkisi ile gerçekleşir. yineleme yoluyla yoğunluk kazanır. ya da karşıtlarının üstesinden gelir. duruma derinliğine bir boyut ekler ve gerilimi artırır. kavga. Değer ve kazanç ayrımlarının doğurduğu karşıtlıklar. gelişim kişilerin iç devinimi ile sağlanır. olayların etkisi ile bilinçlenmeye başlar. iyi bir oyuncu elindeki senaryoyu iyice belleğine ve tinine sindirerek her şeyden önce yaratacağı kişiliği bir bütün olarak nasıl anlaması. Örneğin önlenemez bir biçimde yozlaşan ve çürüyen toplumun etkisi. Bu güç. Çatışmalar. edilgenlikten etkinliğe doğru yöneltir. kişilerle. Kişilerin ve sorunlarının derinliğine incelenmesi. çekişme gibi dış ve iç çatışmalara yol açar. kişidir. Kişi karşı durmayla ya kendini tüketir ya çatıştığı güçlere ayak uydurur. film geliştikçe keskinleşir (Filmleri izlemekle bu saptamayı somutlayabilirsiniz). Öyküde. Oyuncunun oynarken ne duyması ne yapması gerektiğini öncelikle yazar kararlaştırır. Kişinin yaşam biçimi ve koşulları ile sıkı ilintilidir bu dünya. ama yine de önemli bir akış gösteren öykülerde. Kişiler ve ilişkileri hakkındaki bilgi genişletilir. geçimsizlik.durağan. Böylece. ele aldığı her gücün itici enerjisini saptamak ve bu enerjiyi karşıtlıklar ve çatışmalar biçiminde devinime dönüştürmek zorundadır. Koşulların yenik düşürdüğü kişi. kişiyi istemsizlikten isteme. toplumsal bir anlamı taşıyan dramatik devinimin sağlanmasıdır. sinema tekniğinin verilerinde somutlaştırılır. İç devinim yoğun öykülerde karşıtlık ve çatışmaların titizce düzenlenip. Kamera Devinimine ilişkin açıklamalar Senaryonun Dışsal Yapısı (Biçim) bölümünde ayrıntılı olarak açıklanacaktır. İzleyicinin başlangıçtaki gözlemi. ilişki çeşitlemesi. Öykünün zafer ya da yenilgiyle bitmesi önemli değildir. her kişinin. geçmişteki Türk filmlerinin yalnızca portre çizimini öne çıkardıkları. Bilinçlenme. insan kişiliğindeki gelişimi gösteren devinimlerle ele alınır. Başlangıçta kötü adamın elinde olan güç. belli tipleri. Bu tür öykülerde olayların itici gücü. 31 . kişinin dıştan belli olmayan gerçekleri ayrıntılı olarak ortaya çıkarılır ve iç dünyası aydınlatılır. direnme ve savunmayla etkili bir dış ve iç devinim sağlayarak kahramanın eline geçer. Yazarın gözlemi ya da eleştirisi. tıpkı yaşamda olduğu gibi öyküde karşıt güçlerin. Devinim. Senaryosunda devinimi sağlamak isteyen yazar. Kişi sistemi ile olayların gelişimi arasında sıkı bağlantı gösterilmek istendiğinde. kişilerin çatışması yoğunlaştırılır. uyumsuzluklarının nedeni gösterilmek istendiğinde. bu bütünlüğü sağlamak için ne yapması gerektiğini bilir. devinimleriyle bir bütün oluşturacak biçimde canlandırılmasında ilk sorumluluk yazarındır. ilişkileri ve durumları bu portre aracılığıyla sergiledikleri görülür. Asıl olan. kişiler için de kaçınılmaz olarak aynı değil midir? Genel olarak baktığımızda: İç gelişime de önem veren Batı filmlerine göre.

Oysa televizyon ve sinemada anlatılmak istenenlerin büyük kısmı sahnede gösterme aracılığıyla anlatıldığında çok daha etkili ve dramatik olur. Sonuçta izleyici. Ancak bunun dramatik hiçbir yanı olmaz. Böylece adamın dikkatinin. Odanın bir köşesindeki küçük bir masanın üzerinde duran bardak ve sürahinin çekimi. aktör gider ve bardağa su doldurur.5. Bu da ikinci görüntü ögesini oluşturur. Şarad yöntemini kullanırken. Adam. oyuncunun ve dekorun konuyu destekleyici biçimde düzenlenmesi gerekir. adamın ne aradığını ve niçin aradığını anlar. Kısaca şarad oluşturmak için oyuncu. onun için şimdi de üçüncü görüntü ögesi olan kameranın kullanılışına başvurmalıyız. bu amaç için özel olarak hazırlanmış bir oyunla ortaya konur. sürahiden aldığı su ile bardağı doldurur ve içer. En sonunda yine aktörün devinimine yer veririz. Kamera ise. Şöyle ki. izleyici önce odanın içinde bir şeyler arayan adamı görmelidir. Senaryo kurallarına göre bunu yazacak olursak. Bu durumu şaradın üç öğesini kullanarak daha dramatik biçimde anlatabiliriz. Demek ki dekorun ayrıntıları olarak bir sürahi ve bir bardağa gerek vardır. sürahi ve bardağa çevrilmiş olduğunu izleyiciye göstermiş oluruz. Şarad Görüntüye dayanan yazı biçiminin en önemli örneklerinden biri şarad’dır.2. televizyon ve sinemada olayların sahnede gösterilerek anlatılması yöntemidir. gerekse dekor üzerindeki ayrıntıları ortaya koyarak izleyicinin şaradı anlamasına yardımcı olur. Televizyon ve sinemada sese. Su içmek isteyen bir insanı anlatmak istediğimizi düşünelim: Bunun için en kestirme yol. oyuncuya “susadım” dedirtmektir. dekor ve kamera hareketi olmak üzere üç ögeden yararlanırız. Yalnızca bir sürahi ve bardağı göstererek bir anlam ortaya koymuş olmayız. Televizyon ve sinemada izleyiciye birşey anlatmanın en etkili ve kolay yolu onu sahnede göstermektir. içer. Şarad seyirci tarafından en kısa zamanda anlaşılmalıdır. 32 . Yalnızca sürahi ve bardağın bulunduğu bir çerçeveleme yapmalıyız. gerek oyuncuların davranışlarını göstererek. Şarad simgelerle tanımlanan bir düşüncenin izleyiciye iletilmesidir. Bir adam odanın içinde oraya buraya bakarak bir şeyler aramaktadır. Eğer dekor bir odanın içi ise. Başka bir deyişle şarad. hemen o tarafa yönelir. Adam ne aramaktadır? Bir sürahi ve bir bardak masanın üstünde durmaktadır. ancak görüntünün yetersiz olduğu durumlarda başvurulmalıdır. Ancak bazı acemi yazarlar en etkili ve dramatik yöntemin sahnede göstermek olduğunu bilmeden senaryolarında gelişen olayları diyaloglar (konuşma örgüsü) aracılığıyla anlatma yoluna giderler. Şarad.

bir erkek karşı karşıya konuşmaktadırlar. şarad ile yanıt vermiştir.Bir başka örnek. 33 . Bu örnekte şarad iki satırlık bir karşılıklı konuşmanın yerini almıştır. Çok üzgünüm ama ben seni sevmiyorum. Kıza doğru yürüdüğünde gözlerinde acılı bir anlam vardır. Ağır ağır odanın öbür tarafına yürür. “Buna olanak yok. Odanın içinde bir kız. Erkek “seni seviyorum. Olduğu yerde kalmış olan erkek görünür.”demek yerine. Anlıyor musun?”demiştir. Ancak kız. Üzgün ve şaşırmıştır. ERKEK (Israrlı): Seni seviyorum… Anlıyor musun? KIZ (üzgün): Yavaşça döner.

UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Öykünün devinimini sağlayınız.  İzlediğiniz filmlerde seçici olunuz. 34 . gücünüzü zenginleştiriniz.  Sahneyi şarad ile anlatınız.  Bol bol okuyarak. film izleyerek hayal  Dış devinimi sağlayınız.  Denemeler yaparak ifade gücünüzü zenginleştiriniz  Sinema teknolojisindeki gelişmeleri.  Kişilerin devinimini sağlayınız. yakından takip ediniz.  İç devinimi sağlayınız. Öneriler  Bu işlemler sırasında ayrıntılara dikkat ediniz.

( ) Devinime başvurulduğu zaman. 6. ( ) Şaradla anlatım. 3. ( ) Kişilerin devinimini. kişinin yaşam biçimi ve koşullarıyla ilgili değildir. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. 7. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. ( ) Devinime başvurma nedenlerinden bir tanesi de dramatik etki yaratmaktır. dış ve iç devinim olmak üzere ikiye ayırabiliriz. 4. ( ) İç devinim hemen hemen her öyküde vardır ve iç çatışmayla iletilir. öykünün akışı hızlanmalıdır. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. ( ) Dış devinimi yazarken edilgen tümceler kullanılmalıdır. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. 2. 35 . ( ) İç devinim. 1. senaryo yazarlarının her zaman tercih etmeleri gereken bir yöntemdir. 5.

şimdi oluyormuşcasına gerçek zamana benzer süreklilikle sergilenmesi. 36 . yazarın öngördüğü çerçevede ileriye doğru gelişir. Araştırma işlemleri için internet ortamında çalışıp. Gelecek. elbette ki başarısızlık olacaktır. Görsel anlatımın başarısı. Bu özellik. çalışmanın başarı ya da başarısızlığının bir göstergesidir. ZAMAN KULLANIMI Senaryo evresinden başlayarak. zaman ve mekân sürekliliğinden rahatsız olursa. 3. İzleyici ardışık çekimlerde. Durumsal (Düşsel) Zaman. İzlediğiniz filmlerdeki şimdiki zaman sürekliliğinin geriye dönüşlerle ve ileri gidişlerle nasıl bozulduğuna dikkat ediniz.ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 AMAÇ Senaryoda zaman kavramını ve zaman ilişkilerini kullanabileceksiniz ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   İzlediğiniz filmlerdeki şimdiki zaman sürekliliğine dikkat ediniz. Senaryoda zaman sürekliliği konusunda bilgi edinmek için senaryo yazarlarıyla görüşünüz. zaman ve mekân sürekliliğinin akılcı/doğru kullanımı. Şimdiki Zaman Sürekliliği Olayın / Öykünün filmde sanki.1. İzleyicinin öyküyü bu yaklaşımla izlemesi. Kaçınılmaz sonuç. Ne oyuncu. Zaman ve mekânın doğru kullanımı. filmin büyüsü bozulur. iyi düzenlenmesi. öyküye katılımlarını güçlendirir. 3. birbirleriyle ilişkisi olmayan görüntülerin karmakarışık bir yığını olur. Film. Bu tür süreklilik. Filmsel zaman dört temel süreklilik boyutunda ortaya konur: Şimdiki. izleyicinin ilgisini öykü üzerine yoğunlaştırır. şimdiki zaman sürekliliğini gösterir. VCD ve DVD satan mağazaları gezmeniz gerekmektedir. filmde öykünün anlatımında en yaygın kullanılan ve fazla karmaşık olmayan bir sunum biçimidir. Geçmiş. Şimdiki zaman sürekliliğinde olaylar dizisi. ne de izleyici bir sonraki anda ne olacağını bilmez. filmin sonuna dek izleyicinin ilgisini öykü üzerinde uyanık tutmaya yardım eder. öykünün görüntü ve ses değerlerini güçlendirir.

  Kısa süreli çekimler Uzun ana çekimler Eğer kısa tek çekimler kullanılırsa. birbirleriyle ilişkili iki ya da daha fazla aksiyon. 37 . her film parçası. Bu durumda tüm olgulara karakterler sahiptir. O anda oynanan maçın ya da o anda başlayıp gelişen olayın sonucunu önceden kim bilebilir? 3. kaydedilen tüm olay her ana çekimin en iyi ve en önemli bölümlerinin kullanılmasıyla yeniden oluşturulur. iki anlatım çizgisi arasındaki ilişkiden kaynaklanan daha büyük olanaklara sahiptir. Bu yöntemle.1. çeşitli ve birden fazla kamera konumundan ayrı ayrı görüntülenir. Bilgi derecesi öyküdeki karakterler arasında ya da film ve seyirci arasında paylaştırıldığında daha değişik seçenekler görülebilir:     Her iki öykü çizgisi de birbirini destekler ve her ikisindeki bilgi (sırayla) öykünün kurulmasına yardım eder. Adından da anlaşılabileceği gibi ana çekim. Öykü çizgisinin birinde hareket ya da amaç aynı tutulur iken diğerinde. Her iki yöntem de tek bir çekimle kaydedilen bir sahneye göre daha dinamik ve daha görsel avantajlara sahiptir. bu düzenli tekrarlar karşısındaki tepkiler değişir. İlgisini sürekli uyanık tutmak amacıyla seyirci olacaklardan habersiz bırakılır. Bu çekimler öyle bir yöntemle kurgulanır ki bakış noktası bir aksiyondan diğerine sırayla değişir.1.Televizyonda canlı yayınlanan futbol maçı ya da tek bir yerde başlayıp gelişen ve sonuçlanan her olay. Kullanılan her çekim. Her iki öykü çizgisinde verilen bilgi eksiktir. Paralel Kurgu Bir öykü noktasını kapsayan paralel film kurgusu. tüm olay ancak çekimlerin tümü beraberce kurgulandıklarında kavranabilir. İyi bir film yapımcısı her iki yöntemi de kullanır. Olguların tümünü sadece seyirci bilir. Bu ana çekimlerden seçilen bölümler paralel kurgulanırsa. Her iki anlatım çizgisindeki karakterler diğer grubun yaptıklarından habersizdir. Böylece tüm olay ya da sahne birleştirilir. iki yaklaşım kullanılarak başarılabilir. aksiyon ve karşı aksiyon dizileri biçiminde. Uygulamada bu tür ana çekimlerden daha fazla elde etmek için iki ya da üç kamera konumu aynı anda kullanılabilir. kısa tek çekim yöntemine benzer bölümlenmiş bir manzara elde edilir. şimdiki zaman sürekliliği anlatımına örnek olarak verilebilir. tüm öykü çizgisini kapsayan birer doruk noktadır. Tek çekim ve ana çekim yaklaşımı arasındaki temel fark işte buradadır. Sonuçta. Paralel kurgu. olayın tek bir kamera konumundan tümüyle kaydedilmesidir.

2. İki temel öğe. Örneğin. aksiyon ve karşı aksiyon.2. gerekli kimi şeyler ya da çatışma. Buna rağmen yeğlenen yöntemlerden biridir. birçok nedenden sakıncalıdır ama senaryo yazımında önemli ve güçlü bir anlatım tekniğidır. Yazarın ustalığı işte burada ortaya çıkar.1. şimdiki zamandan geçmiş zamana uzun ya da kısa geriye dönüşlerle anlatılır.2. 3. Öykünün şimdiki zamandan geçmiş zamana uzun ya da kısa geri dönüşlerle anlatılması ya da diğer bir tanımla. “izlemekte olduğum olay şu an olmakta” duygusundan çok “izlemekte olduğum olay geçmişte oldu” duygusuna kapılmalıdır. Öykü. Öykünün Tümünün Geçmiş Zaman İçinde Anlatılması Öykü ya tümüyle geçmiş zaman içinde. sunuşun tamamlanmasına yardım edecektir. İzleyici. Geri dönüşlerin yararını şu şekilde açıklayabiliriz: Geri dönüşler ile geçmişe bağlı. 38 . tarihsel olayların geçtiği zaman dilimi içinde. Geçmiş Zaman Sürekliliği Filmlerde geçmiş zaman sürekliliği iki biçimde ele alınır:   Öykünün tümü geçmiş zaman içinde geçer. tiyatrodaki gibi sözel anlatımla değil. Geçmişin böyle anlatılmasında “anlatma göster” uygulaması etkilidir. 3. 3. Yararının yanında büyük soruna da sebep olur. Geri dönüşler yerinde ve doğru kullanıldığında öykülemenin zenginleştirilmesi açısından çok güçlü bir yoldur. Paralel film kurgusu istenen bilgiyi seyirciye aktarmakta her zaman en iyi yöntemi sağlayacaktır. Geriye Dönüşlerin Kullanımı Geri dönüşler.Bu yaklaşımlardan hangisinin kullanılacağına film yapımcısı ve öykü yazarı karar vermelidir. doğrusal zaman akışında görsellikle anlatılır. olgunun ikinci bölümde ya doruk noktasında ya da olayın ortasında başlatılması ve daha önceki dönemlerde geçtiğinin anımsatılması yöntemidir. şimdiki zaman sürekliliğinde geçiyor gibi anlatılması. şimdiki zaman sürekliliğine benzer bir biçimde yazılır ya da geçmiş. Ancak tek bir konu unutulmamalıdır. Geçmişteki olayların şimdiki zaman sürekliliğindeki sunumunda tek sorun öykü tarihsel ya da yakın geçmişe sahip ise izleyicinin olayın sonucu hakkında bilgisi olmasıdır.2. şimdiki zamanda geçecek bir öyküye başlangıç olarak verilir.

Akira Kurosawa'mn Rashamon filmi buna bir örnek olarak gösterebiliriz. 39 . bir gizin araştırılmasında. izleyicinin öyküye ilgisini yitirme tehlikesi olduğunu bilmeniz. kişilerin tanıklığına başvurulduğunda kullanılır. Tanıkların anlatımlarıyla durum. Uzun geri zamanlar doğru ve yerinde kullanılmadığında. Öykünün bu yöntemle anlatılması. öykünün olağan gelişimi bozulur. Ne olursa olsun. bir anahtar vermeden. Kişinin geçmiş yaşamında. bu konuda dikkatli olmanız gerekir. Sanki bir kum saatini baş aşağı çevirmek gibi. Bu anlatım tekniği. olay aynen geçmişteki gibi sürdürülür. Film izleyiciye ya tanıklardan birinin anlattığının doğru olduğu duyumsatılarak ya da hangi tanığın anlatımının doğru olduğu konusunda kuşku içinde bırakılarak bitirilir. Film. uzun geri zaman içinde fazla sayıda geri dönüş yapıldığında. geri dönüş kullanımı karıştırır. filme konu olan olay. çok uzun geri zamanlarda. Zaman kullanımında şimdiden geçmişe. bu da izleyiciyi şaşırtır. örneğin. “Geriye sayma” görüntünün üstünde sözel anlatım sürerken. kimi zaman öykünün sonucuna yakın başlatılır. Tanıkların anlattıkları. Bu durumda izleyici. filmin başında verilmesi ile izleyicinin öyküye ilgisini yitirmesidir. Uzun geri zaman.Geri dönüşlerin kullanılmasındaki sakınca ise kimi kez. olay örgüsünün ileriye doğru gelişimi engellenir. birkaç dakikadan daha uzun geriye götürülür. yeni bir uzun geri zamanla 1936'ya gidilir. geçmişten geçmişe ve şimdiye yapılacak karmaşa rastgele değil izleyicinin olayları birbirine bağlayacağı bir düzende yazılır. Buna en iyi örnek Bird filmidir. Uzun geri zaman. birbiriyle çelişkili biçimde verilir. öyküleme (dramatik yapı) gereği sonucun. çoğunlukla geçmişteki bir olayın. Buna “bilmece geriye dönüş” denilir. Sonra. öykünün o ana dek oluşturduğu gerilim ve hızı düşebilir. filmin başladığı noktaya yaklaştığını anlar. jazz efsanesi Charlie Parkerin sağlığının iyi olmadığı ellili yıllarda başlar. İki çeşit ‘’Geri Dönüş’’ vardır:    Uzun geri zaman Kısa geri zaman Uzun Geri Zaman Uzun geri zamanda zaman. belirgin olmayan. geriye dönülerek canlandırılır. uzun geri zamanlar kimi karmaşaları içerir. ilgi çekici düzenlenmeler içermez ise izleyicinin tepkisini tahmin etmek zor olmasa gerek. Örnekte de görüldüğü gibi. Uzun geri zaman: Parkerin dorukta olduğu 1945 yılıdır. geri dönüş içinde. Charlie Parkeri tanıyan jazz meraklıları için geçerlidir ama diğer izleyiciler için karmaşık ve kafa karıştırıcıdır. Birden fazla geri dönüş kullanmayı düşünüyorsanız. İzleyicinin kafasını. Uygun ve gereği gibi kullanılmadığında. geriye dönüşle ‘’geçtiği zaman içinde’’ görsel olarak anlatılır. uzun ya da kısa geri dönüşler öykü anlatımında yine etkinliğini sürdürmektedir.

.. Hangisi istenen anlamı yerine getirir? Ve soruların yanıtlarını verdikten sonra sahnenin nasıl olması gerektiğine ilişkin en doğru kararı vermek gerekir. Başka bir duruma örnek şudur: Adam. Bu durum. . içine kapanık bir adamın. Öykü akışında. Örneğin. öldürdüğü sevgilisinin mezarı başında intihar eder. yaşanan andaki durumun tersi de verilebilir.Bu anlatımla. Yakın çekimle ölen arkadaşını hatırlayan kişiye ilişkin. iki değişik öyküleme (dramatik yapı) ile gerçekleşir: Birinci Anlatım: Şimdiki zaman: Mezar başında üzüntülü bir adam Uzun geri zaman: Adamın. kimi anların verilmesi ya da yakın çekimlerle hatırlanan olaya ya da kişiye ilişkin kimi şeylerin gösterilmesi. nasıl bir anlatımın yeğleneceği konusunda kendinize soracağınız sorular vardır: Ölen yakın arkadaşın cenaze töreni. kimi şeylerin gösterilmesi. bir biçimde amaç dışı kullanımı önemli bir sorundur. geçmişinde çok çapkın olması. adamın intiharı İkinci Anlatım: Şimdiki zaman anlatımı ile adamın sevgilisini neden öldürdüğünü anlatan bir öykü ve adamın sevgilisinin mezarı başındaki intiharı 40 .. izleri şimdiki durumuyla verilir. Örneğin. Uzun geri zamanın. kişinin birden ölen yakın arkadaşını hatırlamasında. sevgilisini neden öldürdüğünü anlatan bir öykü Şimdiki zaman: Sevgilisinin mezarı başında. uzun geri zamana dönerek. Kişinin arkadaşının elinden tutarak ağlaması Uzun geri zamana geri dönüş yaparak: İki arkadaşın kimi anları verilir. öykünün eğlenceli ya da yoğun anında. Filmin geri kalanında geçmişin etkileri. uzun geri zaman anlatımıyla canlandırılabilir.

Kısa geri zamanlar. 2.Şimdi kendinize şu soruları sorabilirsiniz: Birinci önerideki gibi öykünün uzun geri zamanla anlatılmasına gerek var mı. çekim. etkili. izleyicinin dikkatini çekmek amacıyladır. Görüntü açısından sürekli olmayan bir devinimin alınıp. Yinelenen bu anlık görüntü. izleyiciye bilgi aktarımında gerçekten yardımcı olup olmadığını belirlemektir. 2. kısa bir an geriye gidilmesi de zamansal bir vurgulamadır.çekimdeki “bir an”. 1. Uzun geri zamanın. çekim sürdürülür. 2. Hangi Durum ve Nedenler ile Kullanılır?  Öykü anlatımı şimdiki zamanla sınırlanmayıp. 41 .   Kısa Geriye Dönüşlerin Kullanılması (Flasback) Zamanın olağan akışı içinde.  Geri dönüş olarak seçtiğiniz ‘’uzun geri zaman’’ın amacınız doğrultusunda. Çekim: Oyuncunun oturduğu yerden kalkıp kapıya yürüyüşü. yalın bir kapı açma örneğiyle görelim: 1. öykünün gelişimine katkıda bulunması amacı ile önemli olayların açıklanmasına katkıda bulunulur. istenen noktada olup olmadığını saptamaktır. 1. zaman içinde geri gidilerek. çekimdeki bir anlık devinimi yineler. yoksa ikinci önerideki gibi öykünün anlatımı kronolojik bir düzenleme ile daha mı etkili olacaktır? Hayal kırıklığına uğramamak için plân yapar iken. doğru yerde. Çekim: Zaman geriye alınır. Bu. kapı tokmağını tutuşu ve tokmağı çevirişi.  Geri Zamanlar. öz açısından içindeki sürekliliği sürdürmek için yapılır. Bu işlem “kısa geri zaman” olarak adlandırılır.çekimin arasına konulur ve 2. sağlam. Ne Zaman. Bunu. zihinsel bir aldanışla ilgili değildir. zaman atlamaları gibi küçük ölçülerde ( yalnızca birkaç kare ile) anlam ve görüntü sürekliliği sağlamak adına kullanılır.

Oyunculara. görüntüyü bulanıklaştırmak. önceden olan. anımsanan şeyi görüntünün bir köşesinde göstermek ya da doğal görüntüleri değişik renklerde vermek gibi yöntemler kullanılarak yapılır. Öykünün akışına katkı getirecek özlenen ve geçmişte olmuş olay/durum. ilginç dramatik efektler kullanılır. ancak izleyiciye gösterilmeyen şimdiye yakın ya da uzak bir olay gösterilebilir. geri zaman dönüşleri izleyici tarafından çoğu kez filmin en ilginç parçası olarak duyumsanır. 3.) Yukarıda sıralanan yarar ve tehlikelerine karşın. gelecek zamana yapılan atlayışlarla olayların anlatımı. Öykü içinde gizli kalmış bir noktanın açıklanmasında. geçmişte neler olduğunun gösterilmesinde. Daha çok psikolojik filmlerde kullanılan. İzlediğiniz filmlerde görmüşsünüzdür: Geçmişi anımsatmak. öyküde. İzleyiciyi şaşırtmayacak ya da bir hile tarzında izleyicinin dikkatini çekmeyecek olan bu geri zamanda. öykü içinde kendi ile ilgili bölümleri anlatma/gösterme olanağı verilmesinde geri zaman dönüşümü kullanılır. öykünün geçmişine ilişkin bilgiler verilmesinde kullanılır.        Öykünün başladığı andan önce.3. gerçekleşen herhangi bir olayın. Gelecek Zaman Sürekliliği Gelecek zaman sürekliliği iki kesimde ele alınır:   Gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımı Şimdiki zamandan başlayıp. kabul gören bir varsayıma göre. Daha önce gösterilen bir olayın anımsatılması amacındaki vurgu yinelenmesinde. ile ilgili bilgi ya da hatırlatma olarak verilir (Nostaljik geriye dönüş). 42 . Geri zamanların ana kurallarından biri. Öykünün. tümünün geriye dönüşler ile hatta geriye dönüşler içinde de geriye dönüşler yapılarak anlatılmasında (Böylece. görüntü bir kişinin yüzünde ise bu anda yapılacak geri zaman. hafıza kaybına uğrayan kişinin geçmişi anımsamasında (Travma geriye dönüş) da başvurulan bir yöntemdir. Öykünün daha önce gösterilmeyen bir bölümünün sunulması amacı ile yararlanılır. o kişinin anılarını gösterir. geri dönüş başladığında.

süreklilik yöntemi gözetilmeden sunulur. İkincisi ise. Bu tür anlatımda. uzay gemisiyle diğer gezegenlere nasıl ulaşabileceğini açıklaması. gelecek zaman. sunulma yönteminde ya da süresinde bir sınırlama yoktur. “Olay böyle olacak!” ya da “olabilir?” düşüncesiyle izler. geçici olarak yer alır. Olay sunulduktan sonra şimdiki zamana dönülür (Back to the Future . uzatılarak.Gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımında izleyici. birini öldürmeyi ya da bir yeri soymayı tasarlayan kişinin soygunu yaparkenki hâli. gerçek zaman değildir. bir bilim adamının. şimdiki zaman sürekliliğinde sunulur. sayıklamayı. durumsal (düşsel ya da psikolojik) zaman da kullanılır. 3. İleriye atlama ile olayın tümünün. şimdiki zaman içinde. izleyici zaman konusunda bilgilendirilip. Durumsal zaman kullanımında. olayı izlemede bir karmaşa içine düşmesinin önlenmesi. uzun uzun verilebilir. bir düşüncenin ya da bir tasarının önceden görselsözel dramatik yapı içinde anlatılmasıdır. kişilerin çeşitli durumlarda yaşadıkları. sarhoşluğu ya da diğer çarpıtılan düşünceleri anlatmakta kullanır. çarpıtılarak ya da birkaç olay. Durumsal zaman. Daha sonra şimdiki zamana dönülür. düşüncelerini ya da gözlediği olayın. uygun ses efektleri ve görsel geçişlerle doğru biçimde ele alınmalı ve açıklanmalıdır (Nightmare on Elm Street-Elm Sokağı Kâbusu). Birincisinde. yukarıda sıralanan. görsellikle verilebilir. Durumsal (Düşsel) Zaman Sinemada. Ancak durumsal zamanın bir anlamı yok gibi algılanması da yanlıştır. birbiriyle ilişkisi olmayan gerçek ya da düşsel olaylar. Olaylar yavaş devinimlerle. anımsamalarını. gelecek zaman geçici olarak yer alır. çarpıtılan biçimde algılanmasını kapsar. İzleyici ne olup bittiğini anlamalıdır. 43 . anlık kısa görüntülerle ya da görüntü dondurularak. bir olayı gözleyen bir kişinin zihinsel davranışlarını. gelecek zaman içine götürülür. saatle saptanan gerçek zaman dışında. kısaltılarak. Gerçek zaman olmadığı için de. Bir filme ritm kazandırmada temel olan durumsal zaman. Olay sunulduktan sonra şimdiki zamana dönülür (Back to the Future-Geleceğe Dönüş).Geleceğe Dönüş). gelecek zaman içinde sunulması arasında bir ayrım vardır. olayların nasıl olacağı ya da olabileceği. İkincisi ise. Bu durumda izleyici olayı. açık ya da çarpık düşünceler ya da şimdiki zaman/geçmiş zaman/gelecek zaman birbiriyle karıştırılır. geriye dönüşün tam tersidir. bir sanayi tasarımını ya da öyküdeki bir kişilik tarafından düşlenen olayları içerir. İleriye atlama ile olayın tümünün. ileri atlanarak gelecek zaman içinde. tümüyle gelecek zaman içinde geçen öykü anlatır. bir bilim-kurgu biliciliğini. gerçek yaşamda olmayacak biçimde parçalanarak. Durumsal zaman sürekliliği bir karabasanı. gelecek zaman içinde görsel olarak anlatılan öykü. İleriye doğru atlama. tümüyle gelecek zaman içinde geçen öyküyü anlatır (Star Wars-Yıldız Savaşları).4. Durumsal zamana geçiş. Birincisinde şimdiki zaman içinde. Zaman içinde ileriye gidilmesi. Olay sanki şimdi oluyormuş gibi. Bu kullanımda zaman. gelecek zaman içinde sunulması arasında fark vardır. yazımda dikkat edilecek en önemli noktadır. Gelecekteki bir gizli gücün etkisi. birbiri içine karıştırılarak. Kısaca.

sizin de kullanabileceğiniz ortalama bir buçuk saatiniz var. Zamanın Diğer Kullanımları Filmin türü. Ya da birkaçı birbirine kaynaştırılarak kullanılır. Filmde zaman kısaltılır. İstedikleri para verilmez ise kente zehirli gaz fışkırtmayı tasarlayan kötü adamların. (Yazar olarak. Senaryo yazarı. sıkıştırılan bir ilmiktir. ama başarılı olmamaları için var gücüyle çalışan dedektif ve eylem sonunda binadaki tüm insanların havaya uçurulabileceği kuşkusunu taşıyan izleyici bu durumda belirli bir saate/dakikaya sahip değildir (Die Hard-Zor Ölüm). suçsuz yolcularla dolu bir uçağı. seri katil filmlerinde (Silence of the Lambs-Kuzuların Sessizliği/Seven-Yedi) belirli bir zaman darlığı yoktur ama bir sonraki kurban öldürülmeden. Örneğin. bu eylemi ne zaman yapacağının bilinmediği durumlar da olabilir (The Rock-Kaya). Film öyküsü. Virüs belirli bir süre içinde denetim altına alınmazsa kasaba bombalanacaktır (Outbreak-Tehdit).Kritik Karar). daha sonra zaman içinde ileriye gidilebilir ya da geriye dönülebilir. zamanla yarışan kahramana karşı bir sınırlamadır. tam doğu sahillerine geldiğinde. Zaman kullanımı. kahramanın görevini yoğunlaştırır ve zamanın azalması coşkuyu artırır. uzatılabilir ya da dondurulabilir. 44 . zaman öğelerinden yalnızca biri kullanılabilir. kahraman ya tehlikeye atılır ya da gizemli çözümlerle çevresi sarılır. Ya da her ikisi birden yapılır. 3. gerilim ya da devinim (action) ise. gerilim ve coşku öykünün sonuna dek sürer. Film içinde kullanılan bu saat.) Saat kullanımı bir kural değildir.5. Bombanın ne zaman patlayacağı karşı tarafça bilinmez (The Last Boy Scout-Son Görev).Gerektiğinde bir film öyküsünde. Kötü adamların amaçlarını bilmeyen. Örneğin: Filmin öyküsü şimdiki zamanda oluyormuşcasına başlar. coşku. merak. belirlenen süre içinde kötü adamı yakalamalıdır (Midnight Run-Geceyarısı Av). zaman kullanımında bu uygulamaları yaparken. Başkan. Bir senatörü öldürmeyi tasarlayan kötü adamlar. hem gerçek hem de durumsal (düşsel) zaman kullanılarak anlatılabilir. kötü adamın yakalanmaya çalışılması durumu da yatsınamaz bir gerçektir. korku yaratıcı filmlerin hangisi saat kullanmaya gereksinmiş? Kuşku. FBI’in görevlendirdiği kişi. Haydutlar belli bir saat içinde yok edilmelidir (High Noon-Kahraman Şerif). gerilim ve devinim coşkusu. Saat kullanımı olmaksızın. Şöyle izlediğiniz filmleri bir düşünün: Kuşku. değişen zamanları vurgulamalı ve kullanışını izleyiciye. kolaylıkla kavrayabileceği bir biçimde vermelidir. kuşkunun/merakın dişli çarkı olacağı inancı ile görüntü içine. uygun yerlere saat konulur. gökyüzünde patlatılarak yok edilmesi için emir verir (Executive Decision . stadyuma belirledikleri zamanda patlayacak saatli bomba yerleştirir.

Bu yöntemle aynı anda süren yaşamsal iki zaman. kişinin sonuçta kurtulmasını/bağışlanmasını sağlar ama yalnızca saat. zamanın birden durması. Bu. aynı anda ortaya çıktıklarını belirtecek şekilde. birbirleriyle ilişkili iki ya da daha çok olgunun ayrımlarının. Örneğin.1. fizik olarak imkânsız bir durum yaratılır. Umutsuzluğa kapılmaya gerek yok! Kuşku. Saniyeler genişletilerek ve olgularla doldurularak. birinden diğerine geçerek sürdürülür.Suçsuz adamın suçlanması. yeter ki ilmiği sıkıştıracak yöntemi bulun. yavaşlatılan bir çekim değildir. gerilim ve coşku yaratır (North by Northwest-Gizli Teşkilat). her şeyin devinimsizleşmesi. Herhangi bir gerilim filminde bu kullanıma örnek sahneler görebilirsiniz. yalnızca kahramanın yaşamını sürdürmesi ve ardından. bu o yazarın ya usa ilişkin tembelliğinin ya da kuşkuyu. Zamandaşlık (Simültane) Zamandaşlık. anlatılması yöntemi olarak tanımlanabilir. 45 . zamanın olağan akışı içine girmesi/yaşamın kaldığı yerden hiçbir şey olmamış gibi sürmesidir. suçsuzluğunu kanıtlamaya çalışır (The Fugitive-Kaçak). 3. 3. Polisler tarafından yakalanmadan önce kahraman araştırma yaparak.2. Saat. Tüm öykülerinde saat sürekli varsa. öyküyü toparlayıcı öge değildir. Gerilme Gerilme. Hitchcock'un terimiyle “Mac Guffin” (mikrofilm teyp-geçmişteki mektup).5. tehlike ve gizem başka yöntemlerle de sağlanabilir.5. bir olgunun nesnel süresinin öznel olarak genişletilmesidir. merakı yükseltecek dişli çarkının olmadığının bir göstergesidir.

UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Senaryoda kullanılacak zaman dilimi ve yöntemini seçiniz.  Senaryo denemeleri yaparak. Öneriler  Bu işlemler sırasında ayrıntılara dikkat ediniz. ifade gücünüzü zenginleştiriniz.  Bol bol okuyarak ve film izleyerek. 46 .  Senaryoda zaman ilişkilerini kullanınız.  Çevrenize araştırıcı ve gözlemci bir göz ile daha dikkatli bakınız. hayal gücünüzü zenginleştiriniz.

( ) “Bilmece geriye dönüşte” izleyiciye kuşkudan uzak kesin bilgi verilir. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. kendinizi değerlendiriniz. ( ) Gelecek zaman sürekliliğinde. 7. Doğru cevap sayınızı belirleyerek. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. ( ) Olayın. ( ) Durumsal zaman sürekliliği. 3. kısa süreli çekimlerle veya uzun ara çekimlerle olmak üzere 2 şekilde gerçekleştirilir. ( ) Filmlerde zaman ne uzatılabilir ne de kısaltılabilir.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. 2. 6. 47 . 5. cevap anahtarı ile karşılaştırınız. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz. genellikle olumlu durumları anlatmakta kullanılır. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz. ( ) Geçmiş zaman sürekliliğinin tek bir biçimi vardır. diğer faaliyete geçiniz. gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımı da yapılır. 1. şimdi oluyormuşcasına sergilenmesine şimdiki zaman sürekliliği denir. ( ) Paralel kurgu. bire bir gerçek zaman gibi olmalıdır. 4.

DVD ve kitap satan mağazaları gezmeniz gerekmektedir. uygun diyaloglar yazarak uygun yöntemlerle ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. Araştırma işlemleri için internet ortamını. devinim ve öteki görsel araçlarından yararlanmasına karşın.ÖĞRENME FAALİYETİ–4 ÖĞRENME FAALİYETİ–4 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. öykünün ne anlattığını kesin olarak anlayamayız. öykünün jest. yoğun olarak oyunun gelişimine yön verici bir yapıdadır. zamanla özelliklerine ve koşullarına uyarlayarak kullanır oldu. Bir film senaryosunun görsel tanımlarının yapıldığı kısmına bakmadan. KONUŞMA ÖRGÜSÜ (DİYALOG) 4. karşılıklı konuşma biçiminde verir. mimik. Tiyatro oyununun konuşma örgüsü. Diğer sanatlardan gelen öğelerden biri konuşma örgüsüydü. konuşma örgüsünü okuduğunuzda. Yanlış bilgilendirmemek için yazın dilinden ve özellikle tiyatrodan gelen konuşma örgüsü ile sinemadaki konuşma örgüsü ayrımını ortaya koymak gerekir. belki o anda değişmesi olanaksız. sınırlı. “kör görebiliyorsa” tiyatro oyunu amacına varır. tiyatrodan daha geniş anlatım araçlarına ve yöntemine sahiptir. 4. Rene Clair'in dediği gibi. VCD. 4. kendinden önceki sanatlardan kimi öğeleri gelişim süreci içinde önce aynen. Ayrıca televizyon kanallarına ve prodüksiyon şirketlerine giderek senaryo yazarları ve yönetmenlerden ön bilgi edininiz.1. İzlediğiniz filmlerde. diyaloglar aracılığı ile izleyiciye anlatılanları araştırınız. Tiyatro-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları Herhangi bir tiyatro oyununu incelediğimizde. Tiyatroda konuşma örgüsü çok önemlidir.1. konuşma örgüsüyle geliştiğini rahatça görürsünüz.1. Tiyatro oyunu doğaldır ki iletisini. kullanabileceksiniz. diğer edebi sanat dallarının dilinden ve günlük konuşmalarımızdan farklarını araştırınız. Bunun nedeni. Sinema Dilinin Diğer Dillerden Farkları ‘’Yedinci Sanat’’ olarak adlandırılan sinema. Sinema. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   Sinema dilinin. 48 . konuşma örgüsünün sinemada tiyatroya oranla daha ekonomik kullanılmasıdır. üç boyutlu mekânda.

"Eğer bir ileti yazmak istiyorsanız. yazarın en güç görevlerinden biridir. sinema ve tiyatro konuşma örgüsü birbirine karıştırılmamalıdır. çoğu kez yerinde sayan. bayağılıktan. yoğun üslûplu yazı diliyle. diyalog öğeleriyle görsel öğeler arasında kaçınılmaz olarak bir ayrım yaparız. Olanaklar elverdiğince görsel olanı. Çünkü gerçek yaşamdaki konuşma örgüsü. dil birliğini koruyun.Bu da filmdeki konuşma örgüsünün. düşünce senaryoda. seçme ve ayıklama yapılarak konuşma örgüsü yazmak kolay değildir.3. 4. Senaryoda konuşma örgüsü. gerçek yaşamdaki konuşmaların senaryoya aynen yazılması demek değildir. Herhangi bir sesi duymak. bu nedenle bellekte seçme yapar. “sağır duyabiliyorsa” film amacına varır. Konuşma örgüsü.1. Kimi kuramcılar ve senaryo yazarları konuşma örgüsünün “körü körüne gerçeği yansıtmaması’’ gerektiğini belirtirler. yapaylıktan kaçınarak. öncelikle görsel anlatım içinde düşünülür.”der. İzleyicinin işitme duyusuyla ilgili özellikleri ise şunlardır:   İşitme alanı geniştir. Ama bu. Konuşma diline uygun. Sinemada bir öykü anlatılırken ancak başvurulacak başka yol kalmadığında diyalog kullanılmalıdır. Konuşma örgüsü. 49 . doğrudan günlük konuşma ile yakınlık gösterir. Sam Goldwyn. Kısaca ve altı çizilerek söylenirse. “bir film yazarken. Senaryoda her şey. Sinemada. yalnızca doğrudan doğruya izleyicinin işitme duyusuyla ilişkilidir. ön plâna almalıyız. 4. aynı şeyleri yineleyen ve konudan konuya atlayan bir akış gösterir. Öte yandan senaryoda iyi bir konuşma örgüsü “yazılı dil” ya da “yazın biçimlerine”göre yazılmaz. izleyicinin bireysel belleği ile yüz yüze olduğundan. gerçek yaşama uygun. konuşma örgüsü. filmin gerektirdiği anlatım ve tanımlamaların içinde kalarak." der. tiyatrodaki konuşma örgüsünden daha değişik bir boyutta olduğu gerçeğini ortaya koyar. Senaryo yazarı konuşma örgüsünü. Yazı Dili-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları "Okunmak için yazılmış sözlerle.1. görsel anlatımı geri plâna iter." Birbirini tamamlayan bu iki görüşten yola çıkıldığında rahatlıkla söylenebilecek olan şudur: Romanda/öyküde rahatlıkla yazılan her bilgi. doğal olarak yazılmalıdır. Çünkü konuşma örgüsüne aşırı yüklenme. yorumlamak kişinin o an içinde bulunduğu duruma bağlıdır. yazarlarına konuşur gibi yazmalarını öğütleyerek. anlamlı ve ekonomik bir biçimde yazmalıdır. diğer öğelerle birlikte öykünün ana iletisini vermek için kullanılan yollardan yalnızca biridir. Günlük Konuşma-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları Film konuşma örgüsü. günlük konuşma içinden en uygun tümceleri seçip ayıklayarak." "Diyaloğun orta noktası. yüzeysel konuşma dili arasında yer almalıdır. söylenmek için yazılmış sözler ayrı ayrı seçilmelidir. Alfred Hitchcock. Yine Rene Clair'in dediği gibi.2. romanda ya da öyküdeki gibi verilemez.

Fransızların ayrımıyla. "sanat bir seçmedir. öykünün kurgusu.) Sözün özü. konuşmaların anlatıma bir katkısı olup olmadığı iyice belirlenmelidir. renkli ve devingen bir konuşma. kişilikleri açıklamalı. Tüm kişiler kısa ve öz konuşmayabilir.2. durumun sözü (mot de situation). kişinin sözü (mot de caractere). Konuşma örgüsü ya da ses görüntüyü destekler. (Senaryo yazımı bittikten sonra. eğer gereksiz söz yığınına boğulmazsa. diğer tüm seslerin arasında herhangi bir ses olmalıdır. konuşma örgüsü için “temel bir biçim” yoktur. Öncelikle. Hemen tam bu noktada. kişilerin var olan sıcaklığı olsa bile. filmdeki temel işlevi iki biçimde ortaya çıkar:   Konuşma örgüsü temel alınır." ilkesidir. gerekmedikçe görsel anlatımda zorlamaya girilmedikçe konuşma örgüsü kullanılmamalıdır. dikkat ve estetik ilgi sağlayan konuşma örgüsünün. Kısaca kişiler konuşmak için konuşmamalı. fotoğraf değil. herhangi bir güçlükle karşılaştığı zaman “Bunu bir dizi diyalogla hallederiz. uygun. 4. anımsatılacak bir öğüt ''anlatma. Parlak sözler uğruna kişilikten değil. bir amaca yönelik olarak eylemi yürütmelidir. Bu görüşlerden yola çıkıldığında. zorlamasız ve çelişkisiz bir biçimde öyküdeki yerini alması çok önemlidir. bu kişilerden ve çatışmalardan doğmalı. geçişler gibi öğelerle birlikte.Senaryo yazımında konuşma örgüsünün." diye düşünmesidir. kişiliğin zararına olmadan da ortaya konulabilir. Canlı. Anlatımda konuşma örgüsü kullanılacaksa. senaryo konuşma örgüsünün işlevi üç ana başlık altında açıklanabilir: Bilgi verir. olayı sergilemek için “görsel ağırlıklı” ya da “sözel ağırlıklı”. temel ilgi hep izleyicinin dikkatini uyanık tutmak olmalıdır. Filmde karşılıklı konuşma yoluyla her şeyi izleyiciye aktarmak. aynı düzende tekdüze sıkıcı konuşma örgüsü yazmak da tehlikelidir. aslında öyküyü gözleriyle anlatan insanların ağzından dökülen. filme özgü yöntemle. koruyun" diye başladığı sözünü. göster. düşünce daha da gelişebilir" diye sürdürür. öyküyü. konuşma örgüsünün öyküde üç işlevi vardır: Yazarın sözü (mot d' auteur). duygusal bir anlam taşır ve öykünün gelişimine katkıda bulunur. anlatımın araçlarından biridir. kişilik adına parlak sözlerden vazgeçilmelidir. görsellikle anlatmaya çalışın. Bir senaryo yazarının en büyük hatalarından biri. Konuşma örgüsü. kolaycılıktır. 50 . Konuşma Örgüsünün İşlevleri Genel olarak. Bununla birlikte. hangi anlatım yöntemini seçerseniz seçin. oyuncu ve kamera devinimleri. Tamamen kişilere bağlı olduğundan. görsel anlatımın tepkisini güçlendirir. Lagos Egri “Sözcükleri savurmayın. tüm konuşmalar etkin olmayabilir. sözel anlatım yoluna gidilir. Sinemada konuşma örgüsü.

işi. Şimdi." der. gelir düzeyi. Ama izleyici açısından. Konuşma örgüsü önceki olaylara ilişkin bilgi vermelidir. doğruyu öğrenmedikçe konuşma örgüsünde kullanmaktan sakının. kişinin kim olduğunu söyleyen ve ileride ne olabileceğini duyumsatan bir sözcük olsa bile her konuşma. Diğer bir anlatımla kişinin cinsiyeti. Senaryonuzu hiçbir zaman slogan kürsüsü yapmayın. kişiler kendi aralarında konuşmaktan çok izleyiciye bilgi aktarmak istediklerinde açıklamalar içerir. kesik kesik konuşma. tıpkı giyinme biçimi gibi. yaşlılar yaşlı gibi konuşturulmalıdır. Senaryo yazarı. konuşma özellikleri (kekemelik. ülkesi. gösterilen olayla koşutluk kurarak. Konuşma örgüsü. iki oyuncu arasındaki konuşma birbiri için değil. psikolojik durumu. öyküde görünmeyen çeşitli kişi ve davranışlar görsellikle verilmeyecekse izleyiciye aktarılabilmelidir. toplumdaki yeri. olayları ve gerekli bilgileri aktarmada. Bu anlamda. konuşma hızı. izleyici içindir. her ağza yakışmaz". kişinin kendi olayında değil. bunlar arasındaki ilişkileri kurmada. Konuşma örgüsünde bilgi vermek için bilgiçlik taslamaya da gerek yoktur. eğitim durumu. Jean Aurence. dram yazarı istediği için yazılmıştır" der. olaylar hakkında ne duyumsadığıdır. doğal ve ustaca verilmelidir. yorumlamada gereklidir. Konuşma uzadıkça yapaylık oranı da o denli artar. çeşitli nedenlerle görüntüye gelmeyecek olayları. konuşanın fizyolojik. öykünün iletisini. Nietzche. kahramanın. bu sözler. "diyalogların. yazarın kahramanı uzun boylu konuşturması da gerekmez. Man With No Name hırıltılı bir sesle "Bir zamanlar sizinki gibi bir ailem vardı ve yardım edecek bir kişi yoktu. Bilgi gerektiren konularda. tümce yapısı. Biçim çeşitliliği. duygudaşlığın bozulmasına neden olmamak için. dokunaklı ve etkili konuşma. "diyalog. kişiliği yansıttığına inanıyorum". huyu vb. Konuşma örgüsü kullanımında önemli olan.  Kişiliği Açıklayıcı Bilgi Vermek Konuşma örgüsü. Elbette senaryo yazarının. karısını ve çocuğunu kurtarmada kendisine yardımcı olan Man With No Name'e. toplumsal ve psikolojik üç boyutlu kişiliğine bağlı uygun biçimle yazılır. yalnızca düzenlenmiş durumları değil. temanın gereklerine. aynı zamanda kişiliği de belirtir. Örneğin. "her söz.2. Yine karşı olduğu şeyi anlatmak için. gençler genç. çocuksu konuşma. yaşı. Öykünün başladığı andan önceki olayların geçtiği zaman ve mekânla. Ama bu tür konuşmaları da fazla uzatmak doğru değildir. çeşitlilik." yanıtını verir. Böyle bir diyalog gerçekçi ve akla uygun bir durum için kullanılmamış. gibi etkenlere uygun olarak konuşturulur. Field. Doğallık. A Fistful of Dollar (Bir Avuç Dolar)'da. bulunduğu ortamı. belli bir hareket biçimiyle tanımlanan kişiliğe bağlıdır. dik sesle 51 . renklilik böylelikle sağlanır. Man With No Name'in ailesine ne olduğunu sezinlediniz değil mi? Ama onun olayla bağlantılı duygularının ne olduğunu bilmek istiyor musunuz? İzleyiciye. kahramanlarının ağzından söyleyeceği kimi şeyler olabilir. inandırıcılık. durumları dolaylı konuşma ile açıklayabilir. Konuşma Örgüsü Bilgi Vermeli Aristoteles. tümce uzunluğu/kısalığı.1. " diyaloglar. çizilen kişiliğinden çıkarak söylev çekmesi biçiminde değil.4. başkası için niçin yaşamını tehlikeye attığını sorar. Poetikasında.

Kimileri özellikle saklar.. sinirliliği ya da mutluluğu tekdüze verilmeyip. sözcüğün ' V' ya da ' O' gibi geniş ünlüleri içermesi ve onlarla bitmesi oyuncuya kolaylık sağlar. Çünkü sinirli olma durumu anlıktır. Çokbilmişler uzun tümcelerle. Konuşma Örgüsü Duygusal Bir Anlam Taşımalı Konuşma örgüsü akılcı olmaktan çok. mimik. doğrudan anlatımdan daha etkili olduğu unutulmayarak tüm duygu ve düşünceleri söze dökmemek. Bir sözcük haykırışla söylenecekse. ünlemler.. uzun bir tümceyle yansıtılamaz. verilen duruma ilişkin duyguyu yansıtmalıdır.konuşma. dili şaklatma. kullanılan deyim. yansılamalar. anlam güçsüz duruma gelmiştir. konuşan kişilerin söyleyiş biçimlerine ve duygusal durumlarına göre çeşitlilik gösterir. İnsanlar bütün duygu ve düşüncelerini. Yapılacak bir espride sürpriz ya da vurucu sözcük/sözcükler. külhanbeyi edası vb." örneklerinde. düşünce ve özelliklerinin anlaşılmasını. ıslık çalma. Kimi duygu. Üstelik dolaylı anlatımın. terim ve sözcükler. Günlük konuşmada bile söylenen sözler. mahalle karısı edası. sözcüklere/tümceye nasıl anlam vererek tonlaması gerektiğini bildiren bir yöntemdir. Konuşma örgüsündeki bir tümce ile içerdiği psikolojinin süresi uyumlu olmalıdır. tümcenin en sonuna getirilirken. ikinci tümcede “gözü” sözcüğü sona getirildiğinden anahtar sözcük geciktirilmiş. Örneğin atak. sözcüklerin sıralanışı da önemlidir." ya da "Seni kızdırdıysa. Ayraç içindeki bilgi. çok dinamik konuşmalarda ilk ve son sözcükler önemlidir. Senaryoda kahraman ya da karşıtının sakin olması. yaşlılar ağır ağır konuşur. sinirli söylenemez. seni kızdırdıysa!. devinimler. konuşmaya eşlik eden bakış. olayların gidişine bırakmak uygun olacaktır. seslerle sağlanır. kişiler arasındaki çatışmaları ve tin durumlarını ortaya koyabilmeli.). jest. kişi adından sonra “ayraç” tan yararlanılır. mimik gibi anlatım araçlarından yararlanmak gerekir. homurdanma vb. Örneğin çok uzun bir tümce. kararlı olanlar kesin dille.2. o tümcenin en güçlü ve vurgulu yeridir. apaçık belirtmezler. Şok hâlini yansıtan ifade. "O gözü çıkart. yinelenen sözler. 4. çıkart o gözü!. birtakım duraksamalar ve kopukluklar içermelidir.2. jest. 52 . Konuşma örgüsünde duyguyu belirtmek için. Buna “anahtar sözcük” denilir. oyuncuya konuşmadaki iç devinimi yansıtmada. Konuşma örgüsü yazılırken. olağan bir konuşmada. bir tümcenin ilk sözcüğü. susmalar.

Vurgunun belirtilmesi uygulayıcılara fazla gelebilir. vurgu anında ne yapıldığını görün: CAFER Hangi cehennemdeydin? Tahsin pişkince sırıtır CAFER ( SÜRDÜRÜR ) Hey. Konuşma örgüsünde. Aşağıdaki örneği inceleyerek. duyguyu güçlendirici bir öğedir.Örnek: UĞUR (İğneleyici) Elbette. konuşmanın tartımını (ritmini) belirleyerek. konuşmaları sessizlikle doldurmak değildir. hop.3. Yazar olarak konuşmaları yazıyorsunuz. CAFER Hangi cehennemdeydin? (vurgu) (Buraya diğer kişiden uygun jest ya da mimik yazılır) Hey. hop. Konuşmalar kadar.2. seni seviyorum. bir vurguya gereksinim duyulduğunda yazılmalıdır. öyleyse sessizlikleri niçin yazmayasınız?!. sessizlikler de aynı derecede önemli değil mi? “Vurgu”nun belirtilmesi. bekle bir dakika. kendini dağ başında mı sanıyorsun? Vurgu. Duyguyu Ortaya Koyan Vurgu Kısa bir an sessizliği belirtmekte kullanılan duygu vurgusu yalın bir jest-mimik türüdür. söylenen sözlerin karşısındakini etkileme ya da konuşana düşünme süresi tanımadır. bekle bir dakika! Kendini dağbaşında mı sanıyorsun? 53 . BELMA (Patlamamak için kendini tutar) Bir an için ciddi olur musun? 4.

yeniden ele alıp betimleyecek zamanı yoktur.2. onları betimleyebilmelidir. geriye ya da ileriye gidilerek. Hata istenmeyeceğine göre. tepkisini çevresindeki şeyleri tekmeleyerek göstermesi gibi.4. Ara Sorular Kimi yazarlar.3. Kimi yazarlar ise soru-yanıt yönteminin gerekli olmadığını. Şimdi onu görünce niçin sevindi?" diye düşünür. Özenli ve dikkatli bir çalışma. Böyle bir durumda senaryo yazarı. görüntüyle de verilir. Senaryo başarılı olsa bile. Roman ya da öyküde kullanılan "kahraman şöyle düşünüyordu:" türünden bir açıklama senaryoda yer almaz. bir yönelim. Diğer bir anlatımla. tepkinin anında gösterilmesidir. Oyuncu. karşılıklı konuşmayla verilebildiği gibi. bunun yerine kişinin devinimde bulunmasını ya da devinimsiz bir duruşun ya da sessiz kalmasının daha etkili olabileceğini ileri sürmektedirler. 4. oysa filmde “dış ses (off voice)” kullanılmıyorsa. Kişiler romanda düşünürler. Senaryoların özgün sorunlarından biri. burada sizden istenecek hatanın tümünü makaslamanızdır. düşüncelerin ve hatırlamaların açıklanmasıdır. Örneğin Birine kızan kişinin. kişilerin ne düşündüklerini ya da ne duyumsadıklarını yansıtmaz.5. "öykü gelişimi boyunca Hasan’ın. konuşma örgüsü ’’çok daha kısa ve çok daha özlü ”olmalıdır. kişinin ne düşündüğünü anlamakta elbette olası değil. 54 . öykünün temasını ortaya koymalıdır. kişinin o andaki durumunu izleyiciye: Görsel yöntemlerle iletmeye çalışır. Dış Ses ya da Görsel Anlatım Kişinin düşüncelerini. Yeterli sebep yoksa konuşmayı geliştirmeyecekse iki kişi arasındaki ara sorulara gerek yoktur.3. yüz anlatımıyla (mimik) izleyiciye vermek olanaksızdır. Konuşma Örgüsü:    Diğer öğelerle birlikte. Yönetmen ve oyuncunun yanlış olanı. bir konuşma yeterli açıklıkta değilse ve bilgi verici ayraç yok ise oyuncunun tonlaması tümcenin öngörülen anlamının tam karşıtı olabilir. öyküyü. 4. Konuşma bir amaca yönelik olmalı. Düşünme sahneleri için diğer bir yol.4. Görsel ya da sözel bir anahtar vermedikçe.1. Türkandan nefret ettiğini gördük. olay olduğu gibi ya da olacağı gibi görselleştirilir.2. Konuşma Örgüsü Öykünün Gelişmesine Katkıda Bulunmalıdır Kişiler konuşturulmak için konuşturulmamalıdır. ancak düşünürken gösterilebilir. konuşma örgüsü yazımında izleyiciye duyumsatmak istenen. bu karışıklığa neden olmaz. altı çizilmek istenen konuşmalar için ara sorular kullanılmasını savunurlar. Geçmişte yapılan ya da gelecekte yapılacak bir işin düşünülmesi. Düşüncelerin ve Hatırlanan Şeylerin Verilmesi 4. Duygu ve anlam yaratmalı ve öykünün gelişimine katkıda bulunmalıdır. günlük yaşamdaki konuşmalar gibi yerinde saydırmayıp ileri götürmelidir. Kişilikleri ortaya çıkarabilmeli. Çünkü gerçek yaşamda yüz. Düşünceler/anımsamalar.

Kendi kendine konuşma (monolog) yazma durumunda. öykünün anlatımıyla ilgilidir.2. olay dizisinde belirli devinimleri eyleme geçirmede kolay bir yoldur.    Kurallara uygun biçimde kullanıldığında. 55 . Kişinin kendi kendine konuşması. 4. bir düşünceyi belirtmek. Görüntü Üzeri Konuşma (voice-over) Geçmiş bir olayı anımsatmak. Örneğin. kimi şeyler görmek ister. kendinize sorun. duruma göre. Ya da anlatımda belirli sıçrayışları (atlamaları) sağlayıp.3. ya sözü söyleyen kişi ya da bir başkası olabilir. İç ses (kafa sesi) ya da anımsatıcı sözün yinelenmesiyle merak öğesi yoğunlaştırılıp. Diğer bir iç ses örneği. Sonra. iç çatışmayı ya da bilinçaltını yansıtmak için dış ses kullanılır. Görüntü üzeri konuşmanın bir diğer biçimi. Çünkü sinema görsel içeriği ön plânda olan bir sanattır. Filmde iç ses. "Acaba başarabilecek mi?" sorusu yaratılarak. izleyicinin olayı daha dikkatli izlemesi sağlanır. ya öykünün içinden biri ya da öykünün kahramanının sesidir.4.3. yerinde ve gereği gibi kullanılmadığında hepsi izleyiciye yapay gelir. kişinin belleğinde yinelenir. ‘’iç ses’’ ya da ‘’kafa sesi’’ denilir. Edinilen bilgiyi açıklayıp. tiyatrodaki gibi. Bunun nedeni. kişilerin oluşumundaki bir aşama verilir. Senaryonun % 99' unun konuşma olması. izleyici en azından konuşan bir kafanın ötesinde. parçalanarak sayfanın hızlı okunmasını sağlar. düşüncelerin verilmesi dışında. Kişiyle birlikte izleyicinin duyduğu bu sese. kimi devinimlerle ya da çevredeki kimi şeylerin parçalanma durumu var mı?". Görüntü üzeri konuşma kimi filmlerde çokça kullanılır. Böyle bir durum olduğunda öncelikle başka yollar aranmalıdır. kişilere bir derinlik kazandırılır. filmin başında kullanılan bir söz yeri geldikçe. öyküyü hızla ilerletmede uygun/yalın bir yol olmasıdır. "Kişinin konuşmalarını dinleyen kişinin. Anımsatıcı sözleri söyleyen. geçmişte kaldı. izleyicinin ilgisinin çoğaltılması amaçlanır. Görüntü üstü anlatımı yapan duruma göre. Ama şunu da unutmamak gerekir ki. Uzun bir monolog ( kendi kendine konuşma ) metni. Kişinin Kendi Kendine Konuşması (Monolog) Düşüncelerin/hatırlamaların verilmesinde bir diğer yol. görüntü üzerine düşürülür.3. oyuncunun tek başına kendi kendine (monolog) konuşmasıdır. Doğallığa aykırı olan bu kolay iletim yolu. Çekici bir özelliği olmasıdır. izleyicinin ilgisini bir parça azaltır. "Sen bu işi yapamazsın!” gibisinden anımsatıcı bir sözün söylenmesine neden olan kişinin ya da sözü destekleyici bir görüntünün üzerine verilir. yerinde ve özenli kullanıldığında kendi kendine konuşma çok etkili olabilir. Düşünce hangi yolla verilirse verilsin. Buna anımsatıcı söz denir. günümüz filmlerinde pek kullanılmayan bir konuşma biçimidir.

İşin kolayına kaçıp. başarının kız kardeşidir" sözünü kulağınıza küpe yapın. küfürlü konuşma kullanılmamalıdır. en ekonomik/özlü ve kıvrak bir biçimde yazın. yetenekli de olsa. Yersiz küfürlü konuşmanın senaryoya ne gibi bir katkısı olduğunu bir düşünün? İzlediğiniz filmleri hatırlayın. yoğun öfkeli bir an yaratma ya da güldürme gerekçesiyle olmalıdır. konuşma örgüsünün. Ama araştırma yaparak. Uygun ve yeterli miktarda sözcük seçmeye özen gösterip. Küfür kullanımı. bir düşünceyi ya da bir olayı. dolambaçlı sesleri içeren biçimsel yazma biçiminden kaçının. şiveyi yalnızca güldürü öğsi olarak kullanmak onaylanacak bir durum değildir. izleyici hızla filmden kopar. ad ve gereksiz sözleri tıka basa doldurmayınız. Bir cümle içine.4. Yalnız gerçekçi olmak amacıyla.4. süslü. resmi olmayan bir yaklaşımla yazılır. Dolayısıyla şive ve aksan ölçüsünce. Şahsın kişiliği sıkıcı olsa bile. doğal konuşma dilini yeğleyerek. izleyici açısından irkilticidir. tekdüzelikten kurtarılabilir. ayarınca kullanılmalıdır. öykünün gelişimini engellemesine fırsat vermeyiniz. Konuşma örgüsü. kamera devinimleri. uzmanlara danışarak. Uzun konuşmaları kısaltarak. Dil doğal olmalıdır ama bu. Kısaltma yapılırken. Çünkü seneryodaki kişilerin hepsinin konuşması kısa. Oyuncu sözcüklere hâkim olamazsa. karmaşık bir cümle yapısından kaçınarak.        56 . çalışmasında onları perçinlemezse. Konuşma örgüsünün tümünü. bir solukta söylenebilir cümleler kurun. o insana sıkıcı konuşma örgüsü yazmak risklidir. Tersi durumda. kişinin tipini ve karakterini de dikkate alarak. İzleyicinin iletiyi anlamasını engelleyen. her senaryoda argo ve günlük konuşma dili kullanılması anlamına gelmez. kişilerin havası ve tavrına uygun yöresel/bölgesel şive. bir sürü olay. özün yitirilmemesine dikkat edilmelidir. Üstelik kullanılan şiveyi herkes anlamayabilir. Kısaltma yapılamıyorsa. çok debdebeli. Diğerlerini oyuncuya bırakın. oyuncu. ayrıntılı. uzun. birkaç yerel sözcük ve deyimle yalnızca ilk konuşmalarda belirtilebilir. yazım kılavuzuna uygun sözcüklerle yazmak gerekir. düşünce. karşı tepki açılarla ve araya koyulacak sorularla parçalanarak. Çehov'un. yumuşatılan. İlke olarak kısa. Yersiz küfürlü konuşma. yalnızca kendine özgü bir etki. küfürlü konuşturulan kişiler kimlerdir? Öyküde eğer gerekiyorsa. uzun konuşma. Konuşma Örgüsü Yazarken Dikkat Edilecek Hususlar  Konuşma örgüsü tamamen kişilerin gelişimine bağlıdır. izleyicinin ilgisini dağıtmayacak biçimde. elbette şive ve aksan kullanılacaktır. bir oyuncunun uzun cümleyi kavraması ve söylemesi güçtür. Bir duyguyu. kulağa yapay gelecek. senaryoyu baştan sona yerel sözcük ve deyimlerle yazmak. öz ve etkin olmayabilir. en ekonomik duruma getirmek gerekir. "kısalık ve açıklık.

“yeni bir durum” öne sürer. olayı diri tutmayıp. birlikte söylenmesi zor harflerden oluşmamasına büyük özen gösterin (ş. önemli sözün/sözcüğün eylem sözcüğüne yanaştırılması.        57 . ezgisi. Yinelenme bu yolla önlenmez ama dil aşureye çevrilir Duraksamaya. Bunun için ses uyumsuzluğundan kaçının. izleyici herhangi birisinin konuşmasını işitmekten ziyade anlatılan şeyleri görmelidir (Ancak dramatik sebeplere sahip olmadıkça da. yazın sanatına özgü söz oyunlarından uzak durun. anlamın birinden ötekine akmasını sağlayın. söyleyiş güzelliğine kapılıp sözü uzatmayın. dolambaçlı/karışık anlatımdan kaçınılması. Ama yazılan. cansızlaştırıyorsa bunları yeniden yazarak daha enerjik hâle getirin. göstermeyin).). Konuşmalar. iki cümleyi bağlayan bir “geçiş cümlesi”. Şairanelikten. edebiyat yapmaktan kaçının. Eğer bu konuşmalar gerekmiyorsa. herhangi bir şey söyletmek için bir kavramdan diğerine ya da bir olaydan diğerine ya da bir konudan başka konuya geçmek durumu ortaya çıktığında.) Dilin akıcı olmasına önem verin. Bunun için araya. geçişin yumuşak ve akıcı olması sağlanabilir. Türkçenin kendine özgü uyumu. kullanmaktan vazgeçin. Açıklık. Şöyle ki. Kişiliğin üslubu açısından gerekli değilse. öteki cümlede “gerçek” sözcüğünü kullanmayın. anlaşılmamaya yol açmaması için cümlelerin açık. ile gerçekleştirilir. yanlış anlamaya. Rastlantı sonucu kafiyeli duruma gelmiş cümleler ilgiyi dağıttığından. bunlar kullanılmamalıdır. basamak basamak geliştiğini biliyorsunuz. bağlaç gibi sözcüklerle bağlayıp. gerektiğinde imalı. Değişimi yansıtan konuşma örgüsü de buna uygun olarak cümle cümle geliştirilir. gerekli değil ise iki anlamlı sözcük kullanılmaması vb. yazarların çoğu. Yukarıda açıklanan konuşma örgüsü kurallarını göz ardı etmeyin. Fransızca vb. Böylece izleyicinin dikkati de dağılmaz. yarım konuşmaya engel değildir. örtük. anlamı doğru aktaracak biçimde sıralanması. anlaşılır olmasına önem verin. Değişimin birdenbire oluşmadığını. Cümlelerin birbirinden kopuk olmaması için cümleleri birbirine zamir. Oyuncuları düşünerek. bir “'köprü cümlesi” yazıldığında. kapalı. Bu kural. Yinelemeyi önleme amacıyla bir cümlede “hakikat”. onu yakalamaya çalışın. güldürü filmi senaryosu ise kafiyeli konuşma filme bir katkı getirebilir. (Bu kural da çoğu kurallar gibi geçerli bir gerekçe olduğunda kırılabilir. ç vb. Yazarken yazmak dışında bir yol varsa konuşma örgüsüne başvurmayıp gösterin. sözcüklerin yerinde kullanılması. söyleyişine dikkat ederek. Konuşma örgüsü yazımında kişilerine. sözcükler kullanmayın. Türkçesi olan sözcükler yerine İngilizce. seçtiğiniz sözcüklerin.

metne katkısı olmayan cümleler (fazlalıklar). izleyicinin anlamasına yönelik çalışma yapılır. akışı kesen yinelemeler. Konuşma örgüsündeki cümlelerin oynanarak söylendiği unutulmamalıdır. senaryonun/filmin bir öğesi olup. konuşma örgüsünü yeteri kadar önemsemek gerektiğidir. sık sık yinelenen adlar (yinelemeler) metinden çıkarılır. sözcüğün gereksiz olduğunun farkına varıp metinden çıkaracaksınız. Oyuncunun sözcükleri rahat söyleyebilmesi göz önüne alınır. Yazdıklarınızı denetledikçe. senaryodaki yerini zorlamasız ve çelişkisiz bir biçimde almalıdır. kolayca söylenip söylenemediği. Senaryo metninin son denetlenmesi için yapılan çalışma. Son kontrolü yaparken çalışmanın. öykünün gelişimi anlam olarak dikkate alınır. yanlış kullanılan sözcükler ve cümleler (yanlışlıklar). Tüm bu açıklamalardan sonra söylenebilecek son söz. Ancak şu da unutulmamalıdır: Konuşma örgüsü. yüksek sesle okumak ya da bir oyuncu kadar olmasa bile oynayarak denetlenmesidir. tekrarlanan sözler. Bu nedenle konuşma örgüsü. birçok cümlenin. 58 . anlatımında yer alan fazla cümle ve sözcükler. Cümlelerin akıcı olup olmadığı. söylemeye soluğun yetip yetmediği denetlenir. Bu çalışmada. öykünün tümünden daha önemli değildir. Söyleyiş zorlukları olan sözcükler peş peşe gelmişse değiştirilir.

ayrıntılara dikkat ediniz.  Konuşma örgüsü yazınız.  Senaryodaki konuşma örgüsünün.  İzlediğiniz filmlerin nitelikli olmasına dikkat ediniz. 59 .  Bir hatırlama veya düşünme sahnesine diyalog yazınız.  Bol bol okuyarak ve film izleyerek hayal gücünüzü geliştiriniz. Öneriler  Bu işlemler sırasında.  Mekân farklılıklarına dikkat ediniz.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Sinema dilini diğer dillerle karşılaştırınız.  Araştırmacı ve gözlemci olunuz. işlevlerini analiz ediniz.

şive veya aksan olmamalıdır. ( ) Konuşma örgüsünde kesinlikle. o da bilgi vermektir. ( ) Konuşma örgüsü kişilikleri ortaya çıkarmamalıdır. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. 5. duygusal bir anlam taşımalıdır. tiyatroya göre daha çok kullanılmalıdır. ( ) Konuşma örgüsünün doğal olması için gerçek yaşamdaki konuşmalar. ( ) Konuşma örgüsünün tek bir işlevi vardır. ( ) Konuşma örgüsü. ( ) Oyuncunun kendi kendine konuşmasına monolog denir. 7. 8. ( ) Söz sinemada. 2. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. senaryoya aynen yazılmalıdır. söylenmek için yazılmış sözler ayrı ayrı seçilmelidir. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. ( ) Okunmak için yazılmış sözlerle. 4. 6. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. 1. 3. 60 .

filmdeki gerçek sesi filmdeki kişinin etkilendiği şiddette duyar ama olağan olarak değil. Televizyon kanalları ve prodüksiyon şirketlerinin müzik ve efekt arşivlerinde çalışan kişilerden ön bilgi alınız. o andaki durum daha da pekiştirilir. 61 . duyulan başka bir ses. DVD ve VCD satan mağazaları gezmeniz gerekecektir. kişilerin konuşması üzerine bir başka ses verilerek.   Filmlerde kullanılan müzik türlerini araştırınız. 5. Senaryoda Şarkı ve Müzik Kullanımı Sinemada müziğin iki kullanım yolu vardır: Film için müzik (Film Müziği). yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır.1. 5. gürültü ya da bir sözdür. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. efekt ve çevresel ses ekleyerek. senaryoya müzik. anlatılan. Filmlerde kullanılan efekt ve çevresel sesleri araştırınız. ses öğelerini tamamlayabileceksiniz. müzik ve tüm gürültüler anlatımsal ses olarak adlandırılır. filmdeki bir kişinin yalnızca imgeleminde ya da anısında var olan müzik. Bunların kullanımı şöyle sıralanır: Gerçek sesle üst üste bindirim (superpoze) oluşturmak. filmdeki kişilerden birinin işittiği sese nesnel ses denilir. Müzik için film. gerçeğe ilişkin olmayan öğeler tarafından ortaya konulan tüm sözler. Örneğin.ÖĞRENME FAALİYETİ–5 ÖĞRENME FAALİYETİ–5 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. Nesnel ses. Gerçek ses yerine. İzleyici. Tanımlanan. Bu anlatımsal sestir. Araştırma işlemleri için internet ortamını kullanıp. SENARYODA DİĞER SESLER Anlatımsal ya da tanımsal durumlarda.

Ünlü bir politikacı bir klâsik müzik dinletisi sırasında öldürülecektir. yapacağı vuruş için hazırlık yapmaya başlar. müziğe başvurulur. suikastçinin bulunduğu balkona doğru koşmaya başlar ve bu arada müzik çıldırtıcı biçimde doruk noktaya (hem sahnenin. Destekleyici olarak merak. horoz gibi kabarır ve adeta kendinden geçerek ellerini kollarını sağa sola savurur. dramatik dönüm noktalarını vurgulamaya.        Müziğin birden durması ya da birden başlaması. Karşıtlıkları vurgulamak için müzikten yararlanılır. aniden kesilen müzik bizde bir beklenti yaratır. Olayın gerçekleştirileceğini öğrenen gizli servis. sahnenin duygusal vurgusunu pekiştirir. Hitchcock bir filminde. 62 . Burada anlatıma katkı nedeniyle müzik. hem filmin. öyküde bir ilerleme sağlandıkça aynı müzik teması yinelenir (leitmotiv). Müzik. sürpriz ve şok duygularını yaratmak için müzik kullanılır. üzüntülü. bir haykırışın ya da bir gürültünün süreğeni olarak gerçek ses yerine devinime eşlik eder). hem de müziğin doruk noktasına) doğru ilerler. Birazdan davulcu davula darbesini indirecektir. Bu arada suikastçi atış pozisyonunu alır. Yüzlerce konuk içerisinden hangisi suikastçidir ve nereden ateş edecektir? Klâsik müzikteki iniş çıkışlar ve parçanın atmosferi bu arama telaşını çok iyi yansıtmaktadır. Çünkü müzik gerilimi destekleyen bir unsurdan öte. ateş edildiğinin anlaşılmaması için tam büyük davul çalındığında ateş edecektir. durumlarına uygun ya da karşıt müzikler kullanılır. psikolojik gelişme oldukça. Suikastçi. Herhangi gerçek bir ses yerine kullanılır (Müzik. Sahne son derece ustaca tasarlanmıştır ve bunda müzik başrolü oynar. kenarda o ana kadar beklemiş olan davulcu. Güçsüz bir sahneyi renklendirmek için filmde. Film için Müzik (Film Müziği) Sinemada müziğin destekleyici katkısı. Aynı kişi görüldükçe. The Bad and The Ugly (İyi Kötü ve Çirkin) ve Godfather (Baba) filmleri iyi birer örnektir. sinirli vb. kameranın algıladığı görüntüye bir katkı sağladığında ya da anlatım aracı olarak senaryo yazarı/yönetmenin beğenisine göre filme eklendiğinde doğallık kazanır. belli anları ya da durumları öne çıkarmaya yarayabilir. Ön planda ya da altta kullanılan müzik. Sonra parçanın finaline geliriz: Müziğin şiddeti ve gerilimi artar. Filmde müzik hangi amaçlarla kullanılır?  Tinsel ve duygusal atmosfer yaratmak için: Müzikleri hâlâ dillerde olan High Noon (Kahraman Şerif). parçanın finaline doğru iyice gaza gelen orkestra şefi. gelen konuklara olayı çaktırmadan opera binasında suikastçiyi aramaya koyulur. Kişilerin psikolojik durumlarını belirtmek için: Kişinin şen. asal kullanılış biçimi film müziğidir. çatışmayı zamana kilitlemenin bir aracı olarak kullanmıştır. önemli bir öğe olarak karşımıza çıkmaktadır. Kişinin düşündüğü ya da anımsadığı bir ses yerine kullanılır. Notalar bir bir geride bırakılır. The Good. Kahramanımız onu farkedip. Örneğin. durgun. müziğin belli bir anını bizzat doruk nokta hâline getirir.

Oysa aşağıda verilen çok önemli işlevleri yerine getirebilir: 63 . Ancak. Berkant ürkütücü seslerle gitar çalmayı sürdürür. ünlü bir müzisyenin yaşam öyküsüdür ve şarkısının tümünü bir araba sürüş sahnesinde radyodan verebilirsiniz. fon yöresi sağlayacağına inanıyorsanız. şarkının/müziğin kendisinin yeri olabilir. Radyodan "……. istediği bir şarkıyı/müziği önermesi doğru değildir. 5. Bu durumda film. Tetiği çekmek üzere gerilen parmak. bu tür filmlerin hepsi böyledir anlamına gelmemelidir." nin şarkısı duyulur. bir sahnenin geri plânında uygun. üzerine ses kayıt edilen herhangi bir araçtan ayrımsızdır. Görsel efektler de en az ses efektleri kadar yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. Sahnenin ön plânında. çok ihmal edilen bir unsurdur. Koşan bir ajan… Filme sonradan eklendiği için yazarın müzik konusunda fazla söz hakkı yoktur. Bazı filmler. ortama (çevreye) katkıda bulunacağına. Böyle bir yapımda müzik kullanıldığında ve müzik gerekli duyguyu yaratmadan yoksunsa bu tekdüzelikten başka bir etki yaratmaz. Senaryoda müziğin yükseldiği ya da geri plâna düştüğü yerleri belirtmemek uygun olur. çoğu zaman gereksiz bile olur. etkili ve yoğun bir şekilde kullanılan efektleri sayesinde gişe hâsılat rekorları kırmaktadır. Örneğin film.  Müzik için Film Müzik sanatı ile bağlantılı olarak. senaryoya renk katmak amacıyla. Sözlü ya da yalnızca enstrümantal müziğin. Ses. Eskiden yalnızca ortamı pekiştirmek amacıyla ses efektleri kullanılırdı. Oysa günümüz sinema ve televizyon dünyasında. şarkıcıların hayatlarını anlatan filmler bu kapsam içinde yer alır.2.Vurmak üzere olan davulcunun havada tuttuğu davul tokmağı. Müziğin bir an için bile fon yöresi sağlamak amacıyla kullanımı. senaryoya ünlü bir şarkıyı/müziği önermede sakınca yoktur. ünlü bestecilerin.. Örnek.. efektlere oldukça sık başvurulmaktadır. Senaryoda Efekt Kullanımı Efektler günümüz sinema ve televizyon yapımlarının en vazgeçilmez unsurlarındandır. bunu senaryoda “geri plânda (background music)’’ olarak gösterebilirsiniz. Bu açıklama. Ayrıca yayın hakları göz ardı edildiğinden bu profesyonel bir yaklaşım da değildir. yayın hakkı alındığında.

uzaklaşıp yaklaştıklarını. Ne var ki. Öte yandan sahnenin içyapısı (başlangıç-gelişme-son) desteklenmiştir. Bu. beş adım ötede. Postal seslerini dinleyerek bu anı belirlemeye çalışırlar. Bu arada tutsaklardan biri hapşırır (bir önceki sahnede. nöbetçiyi görür ve geri çekilir. Tartışma alevlendikçe yaklaşan trenin sesi şiddetlenir. ses ve gürültülerin şiddeti de giderek artar. Sadece bekleşenlerin tedirgin yüz ifadesi ve nöbetçinin postal sesleri vardır). Tutsaklar biraz bekler. Senaryoda Çevresel Ses Kullanımı Filmlerde gürültüler çevre oluşturur ve akılcı bir kullanımla filme gerçeklik sağlar. Örnegin Kwai Köprüsü filminin sonunda. Biri bizi romantik.   Fon oluşturmak Mekân tanıtmak Atmosfer yaratmak Örneğin. Sesin sürekli şiddetlenmesi. diğeri ise gerilimli bir sahneye hazırlar. eskiden masraf yapmadan yalnızca ortam oluşturmak amacıyla kullanılan efektler. Koridordan geçmek için en uygun anı kollamaya başlarlar. Nesnelerin ya da kişilerin. bacaklarını bir sandalyeye uzatmıştır. tam üzerinden tren geçtiğinde. sahnenin dramatik ilerleyişine (tartışma nasıl sonuçlanacak?) de katkıda bulunmuştur.3. günümüzde artık bu işlevlerinin dışına çıkmıştır. Sonuç olarak. 64 . köprünün havaya uçurulup uçurulmayacağı sorunu ele alınmaktadır. Ses giderek yaklaşır. geceleyin gösterilen bir çiftlik evi düşünün: Fonda cırcır böceği sesi duyulmasıyla baykuş sesi duyulması arasında önemli bir fark vardır. bir iki kez tekrarlanır. Yoğun ve abartılı efekt kullanımıyla görsel birer şölene dönüşmüşlerdir. Yakalanma korkusu başlar fakat sonra ses uzaklaşır. kötü koşullar nedeniyle gribe yakalandığını göstererek bu duruma hazırlık yaparız) ki bu gergin anların yaşandığı zaman dilimidir. örneğin bir tehdidin yaklaşıp uzaklaştığını haber verebilir. tartışmanın beklenmedik biçimde noktalandığı ve şiddetli patlamanın gerçekleştiği andır. sonra da nöbetçi bir daha gösterilmez. Kaçış sırasında bir nöbetçiyi atlatmak zorundadırlar (Kamera öznel bakışla bir kez koridora "bakınır". Toplama kampından kaçan Yahudi tutsaklar düşünün. Dolayısıyla ses. Olaylar atlatılır ve sonunda postal sesi kesilir. hiç bir ses yoktur. Yine sesin düzeyi (volume) dramatik etkiyi arttırabilir. sesten anlayabiliriz. alınması gereken bu karar çerçevesinde bir tartışma çıkmaktadır. Nöbetçi gitmiştir. 5. Bazı sahnelerde doruk noktaya yaklaştıkça. Artan gürültünün doruk noktası. Ancak koridora fırlayınca ne görsünler: Komutanların gittiğinden emin olan gece nöbetçisi ayaklarını sıkan postalları çıkarmıştır ve sırtı kaçaklara dönük olarak.

kasabaya varmadan önce. Geleceğe Dönüş-2’de kahramanların. sık sık top sesleri duyarız. Trenin gelişi. Bu. Pek çok savaş filminde. sessizlik.Amaç özellikle heyecan yaratmaksa. nefes alıp verme sesleri vs. erkeklerin dünyasını vurgulayan korna sesleri motif işlevi görmüştür. aynı zamanda geleceğe dönüş için son firsatlarıdır. içiçe geçer ve mevcut gerilimi destekler. Bu bize gösterilmez. Yukarıdaki örneğe dönelim: Ağır ağır ilerleyen postal sesini duyarız. korna sesleri. Ne var ki hazırlık sırasında beklenmedik olaylar ve aksamalar olur. savaşın kıyasıya devam ettiğini ve filmdeki askerlerin her an sıcak çatışma tehdidiyle karşı karşıya olduğunu hatırlatır. zaman makinelerini çalışır vaziyete getirmeleri gerekir. Görüntü dışından gelen sesler. Bunlar bize en sakin ve neşeli anlarda bile. Bunları halletmeye çalışırken birden tren gelir. Ses. hızla yaklasan postal sesleri. geleceğe geri dönmek için itme gücünden yararlanacakları tren. Zamana karşı yarış bir anda hızlanmış. postal sesi bir an için kesilir. birbirine karışır. varolan engellerin yarattığı gerginlik kat kat artmıştır. uzaktan duyulan sinyal sesiyle verilir. sesin temposu. bir motif işlevi de görebilir: Örneğin Thelma&Louise'deki kamyonların. onları anlamamıza yardımcı olur. görüntünün alanını genişletir ve görmediğimiz olayları tanımlar. grip olan tutsak hapşırır. Başka bir örnek: Kovalama sahnelerinde ayak sesleri. kapı ve tel örgü şıngırtıları. 65 . hızı ve ritmi de önemlidir.

UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Senaryonuza uygun müzik türünü belirleyiniz.  Senaryonuz için ugun efektleri belirleyiniz.  Senaryonuza uygun çevresel sesleri belirleyiniz.  Araştırmacı ve gözlemci olunuz. Öneriler  Bu işlemler sırasında.  İzlediğiniz filmlerin nitelikli olmasına dikkat ediniz. 66 .  Mekân farklılıklarına dikkat ediniz. ayrıntılara dikkat ediniz.  Bol bol okuyarak ve film izleyerek hayal gücünüzü geliştiriniz.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. 1. 2. 3. 4. 5. ( ) Filmdeki kahramanlardan, herhangi birinin duyabildiği sese nesnel ses denir. ( ) Bir filmdeki kişilerin psikolojik durumunu anlatmanın yollarından biri de; uygun müzik kullanımıdır. ( ) Güçsüz bir sahne, etkileyici bir müzikle bile renklenmez. ( ) Film müziklerini, senaryo yazarı belirler. ( ) Bazı durumlarda müzik parçalarının tanıtımı için film çekilir.

DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı, cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek, kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları, faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz.

67

MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME
Modül ile kazandığınız yeterliği, aşağıdaki ölçütlere göre değerlendiriniz. Değerlendirme Ölçütleri Karakter Yaratmak 1. 2. 3. İşlevlerine göre tipleri ayrıştırabildiniz mi? Kişiliği (karakter) ve işlevlerini incelediniz mi? Karakter oluşturdunuz mu? Evet Hayır

Senaryoda Devinim Oluşturmak 4. 5. 6. 7. 8. Öykünün devinimini sağladınız mı? Kişilerin devinimini sağladınız mı? Dış devinimi sağladınız mı? İç devinimi sağladınız mı? Sahneyi şarad ile anlattınız mı?

Senaryoda Zamanı Kullanabilmek 9. Kullanılacak zaman dilimini ve yöntemi seçtiniz mi?

10. Senaryoda zaman ilişkilerini kullandınız mı? Senaryoda Konuşma Örgüsü Kurmak 11. Sinema dilini, diğer dillerle karşılaştırdınız mı? 12. Senaryoda, konuşma örgüsünün işlevlerini analiz ettiniz mi? 13. Konuşma örgüsü yazdınız mı? 14. Bir hatırlama veya düşünme sahnesine, diyalog yazdınız mı? Senaryoda Diğer Sesleri Kullanmak

68

15. Senaryoya uygun müzik türünü belirlediniz mi? 16. Senaryoya uygun efektleri belirlediniz mi? 17. Senaryoya uygun çevresel sesleri belirlediniz mi?

DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonucunda, eksikleriniz varsa öğrenme faaliyetlerini tekrarlayınız. Modülü tamamladınız, tebrik ederiz. Öğretmeniniz size çeşitli ölçme araçları uygulayacaktır. Öğretmeninizle iletişime geçiniz.

69

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 Y D D Y D Y ÖĞRENME FAALİYETİ-2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D Y D Y D Y D ÖĞRENME FAALİYETİ-3’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D D Y Y D Y Y 70 .

ÖĞRENME FAALİYETİ-4’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 Y D Y Y D Y D Y ÖĞRENME FAALİYETİ-5’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D D Y Y D 71 .

72 . Senaryo Yazarı Olmak. İstanbul 2004.KAYNAKÇA KAYNAKÇA  AKYÜREK Feridun.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful