T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

RADYO-TELEVİZYON

SENARYO İÇERİĞİ
321GM0003

Ankara, 2011

Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir. PARA İLE SATILMAZ.

 

i

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR .......................................................................................................iii GİRİŞ ........................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ........................................................................................ 3 1. TİP VE KARAKTERLER ....................................................................................... 3 1.1. İşlevlerine Göre Tipler ...................................................................................... 5 1.1.1. Evrensel Tipler ........................................................................................... 5 1.1.2. Toplumsal Tipler ........................................................................................ 5 1.1.3. Psikopatolojik Rahatsızlığı Olan Tipler ..................................................... 6 1.1.4. Hayal Ürünü Tipler .................................................................................... 6 1.1.5. Tarihsel Tipler ............................................................................................ 7 1.1.6. Dondurulmuş Tipler ................................................................................... 8 1.1.7. Tip Değil, Koşulların Oluşturduğu İnsan (Çağdaş Anlatı) ........................ 8 1.2. Kişilik (Karakter) .............................................................................................. 8 1.2.1. Kişilik ve İşlevleri ...................................................................................... 8 1.2.2. Senaryoda Kişiliğin İşlenmesi.................................................................... 9 1.2.3. Birincil ve İkincil Kişiler.......................................................................... 10 1.2.4. Kişi Adları ................................................................................................ 12 1.2.5. Kişilere Göre Oyuncu............................................................................... 16 1.2.6. Karakterin Oluşturulması ......................................................................... 17 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 24 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 25 ÖĞRENME FAALİYET-2 ........................................................................................ 26 2. SENARYODA DEVİNİM ..................................................................................... 26 2.1. Öykünün Devinimi.......................................................................................... 27 2.2. Kişilerin Devinimi........................................................................................... 28 2.3. Dış Devinim .................................................................................................... 29 2.4. İç Devinim....................................................................................................... 30 2.5. Şarad................................................................................................................ 32 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 34 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 35 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ...................................................................................... 36 3. ZAMAN KULLANIMI.......................................................................................... 36 3.1. Şimdiki Zaman Sürekliliği .............................................................................. 36 3.1.1. Paralel Kurgu............................................................................................ 37 3.2. Geçmiş Zaman Sürekliliği............................................................................... 38 3.2.1. Öykünün Tümünün Geçmiş Zaman İçinde Anlatılması .......................... 38 3.2.2. Geriye Dönüşlerin Kullanımı ................................................................... 38 3.3. Gelecek Zaman Sürekliliği.............................................................................. 42 3.4. Durumsal (Düşsel) Zaman .............................................................................. 43 3.5. Zamanın Diğer Kullanımları ........................................................................... 44 3.5.1. Gerilme..................................................................................................... 45 3.5.2. Zamandaşlık (Simültane) ......................................................................... 45 i

........................ Senaryoda Şarkı ve Müzik Kullanımı ......................................................... 50 4. 54 4.................................. 61 5..............1..................................................5.......................... Ara Sorular ........................... Dış Ses ya da Görsel Anlatım ....1........1........................................................................................... 46 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME.......... 47 ÖĞRENME FAALİYETİ–4 ..3..........1....................................................1.................. Konuşma Örgüsü Öykünün Gelişmesine Katkıda Bulunmalıdır . 51 4........................ Yazı Dili-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları ............ 70 KAYNAKÇA ........................................................... Duyguyu Ortaya Koyan Vurgu ............................. 54 4........... Konuşma Örgüsü Yazarken Dikkat Edilecek Hususlar .......... Senaryoda Çevresel Ses Kullanımı .......... 49 4.. 54 4............................................................................. Konuşma Örgüsü Duygusal Bir Anlam Taşımalı ............................. Sinema Dilinin Diğer Dillerden Farkları........................................................................................................................ SENARYODA DİĞER SESLER............. 55 4................................................................................................. 52 4...............................3.......... 63 5...................... 61 5.... Senaryoda Efekt Kullanımı ................2..... 61 5........................................................................................................... 66 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME.3..................................... 67 MODÜL DEĞERLENDİRME .....................3... 48 4...................................................2... Düşüncelerin ve Hatırlanan Şeylerin Verilmesi........ 49 4.......2................... Konuşma Örgüsü Bilgi Vermeli........................................ 64 UYGULAMA FAALİYETİ.... KONUŞMA ÖRGÜSÜ (DİYALOG) ........................................ 68 CEVAP ANAHTARLARI...... 48 4............. 56 UYGULAMA FAALİYETİ......................... 60 ÖĞRENME FAALİYETİ–5 .....................2............................................................................................................ Kişinin Kendi Kendine Konuşması (Monolog) .................. Konuşma Örgüsünün İşlevleri....UYGULAMA FAALİYETİ................... 72 ii ....................3.............................1........................4............................2.....3..............................1............... 55 4....2..............2................................................ Görüntü Üzeri Konuşma (voice-over)..2...................................................... 54 4..................................... Tiyatro-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları ........1.......4............3..............2..................... 48 4......................................... 53 4..................3..2..... 48 4.............................. 59 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME...................... Günlük Konuşma-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları ...................

şekil ve mantık hatalarına düşmeden. bilgisayar. zaman ve mekân örgüsünün kurularak. Her faaliyet sonrasında.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 321GM0003 Radyo Televizyon Ortak Alan Senaryo İçeriği Şekil ve mantık hatalarına düşmeden karakterler oluşturulup. modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME iii . 40/24 ‘’Senaryonun Temel Ögeleri’’ modülü ile ‘’Senaryonun Dramatik Yapısı’’ modülünü almış olmak. sorucevap) uygulayarak. bunları uygun yöntemlerle kullanabileceksiniz. 1. karakterler oluşturup zaman ve mekân örgüsünü kurarak senaryonun içeriğini oluşturabileceksiniz. senaryo metin örnekleri. 3. Karakterler oluşturup. o faaliyet ile ilgili değerlendirme soruları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz. zaman ve mekân örgüsünü kurabilme yeteneğini almış olmak. Öğretmen modül sonunda size ölçme aracı (uygulama. projeksiyon. Senaryoda zaman kavramı ile zaman ilişkilerini kullanabileceksiniz. senaryo içeriğinin oluşturulabilmesi ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırıldığı bir öğrenme materyalidir. Uygun diyaloglar yazarak. ses öğelerini tamamlayabileceksiniz. Genel Amaç Gerekli ortam ve aletler sağlandığında. EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI DVD ve VCD filmleri. 4. Senaryoya müzik. 5. efekt ve çevresel ses ekleyerek. MODÜLÜN AMACI 2. Amaçlar Uygun ortam sağlandığında. Senaryoda öykünün ve kişilerin devinimi ile sürdürülebilirliğini sağlayabileceksiniz. DVD-VCD okuyucular. Senaryonun konusuna uygun birincil ve ikincil karakterler oluşturabileceksiniz.

iv .

1 . Yine karakterin önemli bir yanı olan: ‘’konuşma örgüsü’’ ve ‘’senaryoda zaman kullanımı’’ da modülün diğer konularıdır. Senaryo dersinin içeriğinde beş modül bulunmaktadır. başarılı senaryo yazımında gereken donanımlar elbette pek de kolay elde edilebilecek şeyler değildir. efekt ve çevresel ses kullanımı ile bilgileri de bu modülde bulabileceksiniz. yeterli eğitim ve deneyim sahibi senaryo yazarlarının. bu modülün tüm içeriğinin karakter konusundan oluştuğunu sanmayın. İnsanların belleklerinden çıkmayacak bir senaryo kahramanı oluşturmak kolay değildir. Karakter oluşturma üzerinde bu kadar durduğumuza bakıpta. Kaç senaryo kahramanı belleklerimizde kalıcı izler bırakmıştır? Mesleğini sevip. gözlemleri sonucu oluşturdukları unutulmaz kahramanlar da vardır. iyi eserler ortaya koyan. Kuşkusuz ki tüm diğer işlerde olduğu gibi. Elbette yeteneğin ve işi sevmenin katkısını inkâr edemeyiz. söyledikleriyle. Önceki iki modülden edindiğiniz bilgilerle güzel senaryo yazmanın yalnızca doğuştan gelme bir yetenek işi olmadığını artık anladınız. belleklerimizde yer etmiştir. kişilikleriyle uzun yıllar belleklerimizden çıkmayacak enstantaneler.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Elindeki modül bu serinin üçüncüsü olan senaryonun içeriği modülüdür. Hareketleriyle. Yine senaryoda şarkı. Ama bunların güzel senaryo yazımı için gereken şeylerden bazıları olduğunu belirtmekte fayda var ama eğitimin önemini bu konuda olmazsa olmazlardandır.

2 .

şahsın belli bir görünüm kazanmasını sağlar. insana yönelik mesaj verme kaygısıdır. çoğu kez onların etkili en belirgin yanlarını örneğin. vb. yazınsal türlerin olduğu kadar. alışkanlıkları. duygu. Başka bir deyişle. izleyici üzerindeki etkisini araştırınız. değer ve özelliklerinin toplandığı tinsel yapı öğesiyle kendisini diğerlerinden ayırt ediyorsa. vb. Televizyon ve film stüdyolarında gezerek senarist ve yönetmenlerden ön bilgi edininiz. 1.  İzlediğiniz filmlerde kullanılan müziklerin. Bu araştırma işlemleri için internet ortamındaki bilgilerden yararlanıp. özelliklerini “kişilik özelliği”olarak belirtmez miyiz? Bu genel açıklamayı sinema diline göre açıklayacak olursak: Kişilik. sinirli. cimri. kişilik yapısı içinde yer alır ve toplumsal kimliğine biçim vererek. güdüleri. sabırlı. hayvanlar bile olsa anlatılan yine insandır. toplum içinde özgün bir durum kazanabiliyorsa. şahsına münhasır kişilik özelliklerine sahiptir demektir. İnsanın değerleri. cömert. görsel türlerin de işlevidir. davranış. bir insanı diğerlerinden ayıran. algı ve tepkileri. özellikleri. eğilimleri. toplumsal kimliğini kazandıran tinsel yapı öğesidir. İnsanoğlunun iç ve dış dünyasını daha iyi tanıtmaya olanak sağlayacak hayatlarla okurun ve izleyicinin insanları tanımak ile ilgili dağarcığı gelişecektir. TİP VE KARAKTERLER Öyküyü oluşturan öğelerin başında insan öğesi gelir. filmde rolü olan 3 . ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:  Sinemada ve televizyonda izlediğiniz filmlerden beğendiğiniz karakterlerin sizi etkileyen taraflarını araştırınız. davranışlarını belirleyen. Kahramanları bitkiler. İnsanı tanımak. düşünce. bir kişi. Kişilik. kararsız.  zlediğiniz filmlerdeki karakterlerin diyaloglarını araştırınız. Kişiler hakkında konuşurken. kıskanç. VCD ve DVD’lerin satıldığı mağazaları gezmeniz gerekmektedir.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında senaryonun konusuna uygun birincil ve ikincil karakterler oluşturabileceksiniz.

tipin ayrıntılarla donatılıp geliştirilmişi olarak düşünülmesi. donuk ve kalıp kişilere kesinlikle tip denilir Senaryoda insan öğesini geliştirirken “kişilik” ve “tipi” birbirine karşıt yöntemlerin ürünü olarak düşünmemek gerekir. Öykü içinde. ister tip. her tipin de izleyicinin hayal gücüne yönelen kişilik uzantıları vardır. Yaratacağınız kişiler teknik olarak yalnızca bir ses yükseltici. ama ayrıntıların tipik yönü belirlenmeyen kişiyi. ilgi çekici olmayan bir film kişisidir. kişinin dış görünüşünün ötesinde. günlük yaşamdaki bir sekreter. öykünün gerekli olan temel öğelerden biri. Konulu filmlerde. kişilik (karakter) olarak görmek doğru değil. Tip ve kişilik. kahramanlara kişilik verilmesi gerekir. sinema sanatında. Bu özellikler. dramatik yapıyı (öyküleme) kişiler oluşturduğundan. yalnızca görevini yapan kişidir. Her kişilikte. film kişilerinin ele alınmasında yalnızca bir ayrımdır. Tipi. öyküde tek ve özel yeri olması nedeniyle kişiliktir. öykü içindeki yeriyle tanımlayıp. "bütün büyük kişilikler tipik değil midir? Hamlet'in çok bireyselleştirildiği kabul edilir. 4 . . devinen bir beden olmamalıdır. diğeri ise “tip”tir. Film öyküsünde. İlerleyen sayfalarda daha ayrıntılı tanımlanacak olan kişilik. kişinin “işlevselliğinden” daha ileri düzeyde bulunduğunu söylemek gerekir. Kişiliğin. Bu öğenin özelliklerinin dikkatle saptanmasını gerekir. devinimleri. tip olsun. kendine özgü özellikler içinde tinsel gelişimi olan bireydir. göstereceği tepki. Ancak kişiliğe doğru geliştirilme olanağı olmayan. verilen durum ve ilişkiler dışında. anlamı sağlayan iç yaşamıyla belirginlik kazanır. davranışları. birtakım belli kalıplarla. tipi olumsuz bir yaratım olarak görmeyin. Öyküde kişinin yalnızca mesleğiyle. Oysa onda kendimizden bir şeyler bulmasak onunla ilgilenir miydik?" der. televizyon dizisi ya da televizyon ve tiyatro oyunlarında iki tür kişi ile karşılaşılır. İnsan öğesinin. kişiliğin öykünün temel gereksinimleri dışında. Kişilik özelliğine giden bu yönelimle tipi geliştirme olanağı kazanırsınız. Daha ötesi. Örneğin. film kişisinin işlenişinde gerekli olan kuralları ve yöntemleri belirler. iyi çizilen bir kişinin. ister kişilik olsun. Kişiler görüntünün canlı öğesidir ve filmde görünüşleri. derinlemesine ele alınan. kişilik mi.kişilerin görünüm ve davranışlarını oluşturan ayrıntıların tümüdür. Kişilik. takınacağı tavırla da düşünmeniz gerekir. Böyle bir kişilik çok özneldir ve özel kişiliğinin dışında. insanın kişiliği (karakter)'dir. Senaryoda yer alan sekreter. Kısaca. Eric Bentley. tipik özellikler bulunur. yalnızca konuşan bir ağız. senaryodaki anlamıyla. Aynı biçimde. konuşmalarıyla öngörülen belirli amaçları gerçekleştirirler. Kişiliği olumlu. çeşitli ayrıntıları verilen. düşüncelerle verilmesi yeterli değildir. Bunlardan birincisi “kişilik (karakter)”. Konulu filmlerde. çok önemli yeri vardır. kişilik olsun ortak özelliklerde birleşir. tip mi olduğu hakkında kesin bir ayrım yapılamayacağını gösterir.

yobaz. kıskançlık. İşlevlerine Göre Tipler 1. Toplumsal Tipler Belli bir çağın.2. Evrenin devinimini sağlayan karşıtlık ve çatışmaları gerçekleştirdikleri gibi. Tüm toplumlar için her zaman geçerli olan evren güçlerini. dönemin toplumsal koşulları. toplumun genel özelliklerini somutlaştırdıkları kadar. Toplumsal yaşamın dramatik ve komik yönlerini canlandırırlar.1. uğraş. cimri gibi. bir kültür çevresinde görülür. yiğitlik. Sorumluluk. iyilik gibi etik. rastlanılan. güzellik. yaşlı koca. Örneğin falcı. toplum değerlerini ve insansal gerçekleri temsil ederler. öfke. üfürükçü. soyut genel değerlerin ve değişmeyen insan özelliklerinin simgesidir. iş. Fotoğraf 1. Bu genel ayırım. üvey ana.1: Cimri 1. Örneğin. 5 . denge ve uyumunu da sağlarlar. tutku gibi insansal gerçekleri belirlerler. kin.1. erdem. dedikoducu gibi. sevgi.1. kıskanç kız kardeş. Çeşitli toplum birimlerinin ve kurumlarının üyeleri. hoşluk. Toplumsal tipler. toplumsal ilişkilerdeki karşıt güçleri simgeleyen kişilerdir.1. daha özele indirgenebilir. züppe. incelik gibi estetik değerleri gösterir. toplum sorunlarının temel öğelerini belirlemekte de kullanılır. Evrensel Tipler Bu kişiler her çağda ve her yerde görülen. bir inanç. toplumun portresini çizerek.1. tefeci. özgürlük.

efsanelerden aktarılan tiplerdir.2: Psikopatolojik rahatsızlığı olan tipler. Hayal Ürünü Tipler Hayalden uydurulan ya da masallardan.3. Bu olgu açısından bakıldığında bu kesimdeki her tipin “psikopatolojik” yönden hasta (sağlıksız) olduğu görülür. filme hayal ve güzellik boyutu katmakta kullanılır. soyut düşünceler bu tiplerle verilir. Yaşam hakkındaki görüşlerini simgeler.1. 6 . film ve dizilerde bu tiplere sık rastlanır. hastalık aşamasına varan dengesizlikler. İç çatışmalarıyla dramatik durum yarattıklarından.4.1. kişisel yazgısı ve çevresiyle çatışma gibi insanların tinsel özelliklerinin bir ya da birkaçını gösteren kişilerdir. Doğaüstü güçler. günümüzde gittikçe artan bir şekilde senaryo yazarları tarafından konu edilmektedir. Fotoğraf 1.1. 1. Psikopatolojik Rahatsızlığı Olan Tipler Çeşitli kompleksler.

4: “Hacıvat ile Karagöz Neden Öldürüldü?” filminden tarihi karakterler 7 . Destanlardan alınan tipleri de aynı küme içinde görmek gerekir.3: Hayal ürünü tipler. izleyiciler tarafından her zaman ilginç bulunmuştur 1. tarihsel olaylardaki yerleri ile tipiktirler.5. Ne denli öznel bir yorumla ele alınırsa alınsın. inandırıcı ve belirli işlevi olan tiplerdir. Fotoğraf 1.Fotoğraf 1.1. Tarihsel Tipler Yaşamış ve tarihe geçmiş oldukları için ilginç.

Önceden saptanan bir genellemeyle. geleneksel anlatıdaki “tipik” özellik yerine “tavır” kavramını ileri sürer. devinim. birey portresi olarak sunulur. Kişinin filmde kişilik olarak ele alınması. sosyolojik. kişileri. toplumun da gelişim doğrultusunu gösterir. geleneksel anlatımdaki.2. tüm yönüyle bir insan portresi 8 .1. Ancak. Kişilik (Karakter) 1. öznellikten bütünselliğe geçme gibi tipik yönler olmadığı için. ovulsa döküldüğü yerden çıkmayan bir yağ lekesi gibi değildir. sivriltme. Toplumların gelişimi sonucu. Bunun için de kişilik (karakter) çizim yoluna başvurulur. psikolojik tüm boyutlarıyla tanımayı gerektirir. toplumdaki güçlerin çelişkili özelliğini belirlemesi açısından anlamlıdır ve kişinin olduğu kadar. kişi ayrıntılı bir. öyküde işlevi açısından özellikle sivriltilen. Tip Değil. Duruş. fizyolojik. "asıl sorun. tipik özellikleriyle yetinmeyen. İlerleyen sayfalarda ayrıntılı göreceğiniz gibi bu yaklaşım kişiyi.7.6. karakterini de yansıtmaya gereksinim duyar.1. Komik ve dramatik öğe olarak. insanlık ve toplum hakkındaki görüşünü yansıtmak üzere seçtiği tipe oranla kişiliği. Her sanat dalı kişinin yalnızca tipik yönünü değil. 1.2. Kişilik. 1. düşünce öğesini iletmek gibi bir görevi vardır. kişiliğin de. ön gözlem ve bu gözlem sonuçlarından genelleme ve soyutlama yapılarak belirlenen tip yerine. o kişinin belli durumlarda nasıl davranacağı sorunudur. kişi tamamlanmış bir portre değildir ve işlevi değiştikçe kişinin tavrı da değişir. yaşamla ilintileri pek yoktur. belirli işlevleri olduğundan kendilerini yaşamın gerçeği adına değil. İnsansal özellikler. türlü insansal ayrıntılarla donatılan bir kişidir. toplumdaki işlevi olduğundan. bu görevi gerçekleştirebildikleri sürece kişiyi zenginleştirir. Tipleştirmedeki gibi abartma. Ama kişiyi yaratan. toplumsal özellikleri ve tinsel gerçekleri ile dengeli bir biçimde belirtilmesi demektir." der. ne kadar silinse. Bu durumda. sanatın kendine özgü gerçeği adına kabul ettirirler. ses tonu ve konuşma biçimi. Bertolt Brecht’e göre tipik olan. Çelişki ise. davranışları ile var olan kişiyi açıklarken de. çeşitli durumlara karşı takındıkları tavırları ile ele alır. kendi içinde çelişkilidir. kişiliği içeren filmlerin de tek amacının. Bertolt Brecht.1. dış görünüşü yanında insansal. Kişilik ve İşlevleri Kişilik yaratımı roman ve tiyatrodan sinemaya gelen bir öğedir. Brecht. karmaşık ve anlaşılması zor. kişilik yaratımı. öykünün (filmin) olaylarını geliştirmek. insansal özellikleri değişmeyen bir anlatım aracı olarak değil. Brecht. insanı çok yönlü canlılığı ve aynı zamanda en gizli gerçekleri ile verir. Dondurulmuş Tipler Önceden gerçekçi bir gözlemle saptanan ama zamanla kalıplaşan tiplerdir. belirgin tavrı saptar ve kolay anlaşılacak biçimde stilize eder. doruk noktasına çıkarma. Kişinin bağlı olduğu sınıfın belirgin eğilimlerini bu tavırlar belirler. değişik bir yaklaşımla gerçekleştirilir. kişiyi geleneksel anlatımda olduğu gibi dondurmak olanaksızdır. Bu insan. “koşullara göre oluşan insan” kavramı öne çıkar. Tıpkı tip gibi. Yazar. Koşulların Oluşturduğu İnsan (Çağdaş Anlatı) Çağdaş anlatımı olan filmlerde.1.

Her biri kendi içinde inandırıcı. diğer bir kişiyle açıklanır. tipik ve inandırıcı özellikleriyle genel. hakkında söyledikleri Sözcükler dışında. Niçin öyle olduğunu ya da olmadığını da bilmek gerekir. önceden kişileştirme çalışması yapsanız da kişilik hakkında var olan şeyleri. Senaryoda Kişiliğin İşlenmesi    Bir kişilik hakkında bilgilenme için iki yol vardır: Fiziksel devinimleri. Her ne kadar. kişinin fiziksel devinimleri de yüksek sesle konuşur. varlıklarını açıklamalarına izin verin ve o zaman. tip için olduğu kadar kişilik için de zararlıdır. 1. Bu konuda bilimkurgu ve fantezi yazarı Roger Zelazny'nin2 çalışma yöntemidir. Kendisinin ya da diğer kişilerin. Nedeni. Bu. hakkında bunu bilmiyordum. kişiye (kadın/erkek) o zaman küçük ya da büyük bir şeyler yaptırılır. bu ayrıntılı bilgilerin öykünün gelişiminde. çeşitli olaylar karşısındaki yönelimleri ile tepkilerine ilişkin çok değerli ipuçları. Kişilik. ama doğru kullanıldığında çok etkilidir ve öykünün ileriye doğru yönelimini sağlar. Öyküsünü yazarken.sunmak olduğunu söylemek doğru değildir. kişilik gelişimi aşamasında kullanabilirsiniz. A. kişiliği oluşturan özellikler. söyledikleri ve yaptıklarını yazarken bulmaya çalışın. Bu yönelimle. tipik olan çeşitli özellikler. Zelazny. psikolog veya sosyolog olmasına gerek yoktur. Kişi hakkında. Genel yanı ile gerçeğe yaklaşır. hepsini senaryo öyküsüne koymadığı ilginç dipnot biçiminde geçmiş öykülerini yazar. ne bitti.2. inceleme ve hayalgücü bir araya getirildiğinde elde edilir. tüm kahramanlarına. Bir kişinin geçmişi hakkındaki bilgi. Bu çalışma sonunda. kendileri hakkında ya da diğer kişilerin söylediklerinden çok şey söyler. niçin. devingen olmasıdır. kişilerin bu geçmiş öyküleri onun yararlı bir başvuru kaynağıdır. filmlerde de durağan değil. Bir insanın kim olup olmadığını bilmek yetmez. izleyicinin istediğinden çok daha fazla bilgi verilmesini isteyen. tek bir yönüyle. bu yöntem kişinin geçmişini anlatmaya karşı değildir. Film öykülerinde. özel yanıyla hayranlık uyandırır. kişiler için tam bir geçmiş öyküsü yazılabileceği görüşünde olan yazarlar. belli durumlar ve olaylar bir araya getirilir ve ortaya bir sentez çıkar. Bu tekniği kullanmak zordur. bu özelliklerin yazarın amacına uygun yeni bir bileşimde kullanılmasıyla özel olan kişidir. araştırma. kullanabilirim” diyebilirsiniz. Fiziksel devinimlerle kişiler. kişilerin yaşamının sergilenmesine yardımcı olmasıdır. yalnızca konuşmayı kullanarak sonuca giden öykülerde kullanılır. 'tıpkı bir annenin günlüğü gibi'. gibi. ayrıntılı çalışma yapılır. her bir yaşam için. belki kendi kendinize. Yazarın kişiliği oluşturacak bileşimi yapması için. Gereksiz ayrıntı. inandırıcı olur. Dikkat edilecek olursa. 9 . ne oldu. gözlem. bireyin kişiliğinin. Kişinin kişilik yapısı. İşte “kişilik”. okullar mevcuttur. tek bir doğrultuda gelişen kişiler ağır basar. "hayret. ne ya da neler yapacak-yapmayacak gibi durumlar. bu karmaşık bileşimin sonucudur. nerede yaşar vb. Kederli ve dramatik masallarla kulaklar doldurulmak istenmezse. Senaryoda bunu bir damla olarak. Amaç. öz ve vurgulu olana indirgenmese bile yine de bir elemeden geçirilir. güncel yaşamdaki gibi. tipte olduğu gibi.2.

Çağdaş anlatımlı filmler. Örneğin. Uysal. alkolik büyükbaba. beğenmediği kişilerle özdeşleştirmesine yol açar. öykünün başkahramanı olan kişilerdir. yazarın Windsorun ‘’Şen Kadınları’’ oyunu için. izleyicinin kişilere duygusal olarak yakınlaşmamasını. Böylece öykü. kahramanın (ya da ikincil kişilerin) derinliğine işlenmesinde sorun yaratır. Senaryodaki her karakter birincil kişi olamaz. Prince of Thieves (Robin Hood. Arkadaş. belli bir davranış biçiminde görür. İzleyici böyle kişilerin endişeleri.     Oyunun yönünün. William Shakespear’ın “Henry IV” ve “Henry V”deki karakteri. gidişini belirler. yargılar. karşılaştırma yoluyla 10 . olsa da sürükleyici bir senaryo çıkmaz. İzleyici. rakipleri vb. bir şeyi istemekle yetinmez onu elde etmek için herşeyi yapar. aynı koşullar altında kendisinin nasıl davranacağını ve nasıl davranması gerektiğini düşünür. iğrenç kasap. korkak. Kişinin kişiliğinde. Kara Güldürü ise. Birincil ve İkincil Kişiler Birincil kişiler. yanında çalışanlar. herhangi bir şey biliniyor mu? Shakespeare biliyor muydu? O. eleştirel tavrını sürdürmesini ister. İyi işlenen kişi. izleyicinin kişiyi. kendinizi kısıtlamayıp. güçlü tutkuları olmayan karakterlerden birincil kişi olmaz. Kişilerin lalettayin biçiminde anlatılarak geçilmesi. izleyici için tümüyle kötü bir adamdır. içkici. Senaryonun konusu genellikle onların üzerine olduğu için bu karakterlere “eksen karakter” de denilir. 1. izleyici için çok ilginç olabilir. kınar.Bir başka yaklaşım. Güçlü ve ne istediğini bilirler. kuşkuları hakkında. gerçekten bir şeyler bilmek istiyor mu? Sorunun cevabı “hayır” ise bu kişiler ilginç olmayabilir. kişiye ya duygusal yakınlık bağıyla ya da eleştirel tavırda yaklaşır. kişiler çok iyi işlenmiş görülebilir ama işlevlerinin fazla olmaması bir risktir. Alan Rickman'ın “Robin Hood. Hırsızlar Prensi”ndeki ‘Nottingham Şerifi’nin yaptığı şeyleri bilmek izleyici için gerekli miydi? O. Kahramanın kişiliğini ortaya koymak için diğer bir yöntem. akraba. korkusu hedefinden büyük olan. sıradan kişileri yazar iken. kişi ile kendi arasında bir benzerlik kurma. Güldürü kahramanları. Eleştirel tavır.3. yalnızca amaca uygun varlıklarını sürdürürler. şen ve melankolinin karmaşası bir kişidir Fazla bilgiye gerek de yoktur. yaşamın derinliklerine sahip olunamayacağı duygusunu uyandırır. Senaryoda ayrıntılı çalışılmayan kişiler. Örneğin. arka plânda oluşturduğu Sir John Falstaff’dı. onlara olağanüstü gerçek dışı yaşam yaratmanızdır.2. kişinin yöneliminde kendi acılarını görme eğilimi yaratır. karşıtları. izleyicide kimi şeylerin oluşmayacağı. Bu yaklaşımda. yalnızca Shakespeare’in yarattığı şişman. İyi bir birincil kişi. Sir John Falstaff’ın çocukluğu hakkında. başka davranış olasılıkları olmasına karşın. Kişiler. dirençsiz. Çatışmayı yaratır. toplumun aksayan yönlerini eleştirir. ikincil kişilerin varlığıdır. Duygusal yakınlaşma. Birincil kişiler. izleyicinin eleştirel tavırla algıladığı kişilerdir. kişiyi belli bir durumda. İzleyici. amaçsız. güldürüyü buruklaştırarak eleştiriye görüş açısı kazandırır.

topallama vb. kötülerden ayıran başlıca özellik. İkincil kişiler iki durumda verilebilir  İyi Duygular Taşıyan Karikatür Kötüler: Bunlar gerçekten müthiş kişilerdir ve kişiliğinde güç ve şiddet vardır. başarılı filmleri. Yalnız bu özelliklerin öyküyle ilgili olması. İkincil kişiler yazılırken. ayırıcı ve özgün yönleriyle sezmesini sağlar. Kişinin ayırıcı özelliği. Tikler. Sevgiyle yazdığınızda.5: Anthony Hopkins'in oynadığı Hannibal Lecter  Gerçekten Kötüler: Bu kişilerin kendilerini haklı gösteren. bireysel.kahramanı izleyiciye daha iyi tanıtır. gerekçeleri vardır. çıkardığı bir ses. doğal olması gerekir. Hamlet'de. giysilere özgü bir ayrıntı. öykünün içinde ve izleyici için hiçbir zaman yapay bir öğe gibi kalmaması. bir söyleyiş bozukluğu. Fotograf 1. Bu adı geçenler tam anlamıyla kötüdür ama hep yanlış anlaşıldıklarını iddia ederler. Bir görüşe göre. ayrıntıları çoğu kez ikincil kişiyi diğerlerinden ayırt etmeye yarar. Robin Hood: Prince of Thieves {Robin Hood: Hırsızlar Prensi)'de Alan Rickman'm oynadığı Nottingham Şerifi kişiliklerini anımsayın. ağzından düşmeyen bir söz. kişiliği hakkında bilgi verme amacı gütmeden. Hamlet’in annesi Gertrude'yu gerçekten seven. özel bir nesnenin (aksesuar) kullanılması gibi tikel özellik. Hamlet'i de sevdiğine kendini inandırır. onlara da birtakım özellikler ve derinlik verilmelidir. tipik konuşmalar. Bu tür özellikler kişinin tin yapısı hakkında kesin bilgi vermese bile. Örneğin Hitler'in gerekçesi: Yahudilerden ve kendisine göre aşağılık olan ırklardan dünyayı temizlemek. Silence of the Lambs (Kuzuların Sessizliği)’nde Anthony Hopkins'in oynadığı Hannibal Lecter. özel bir sırıtma biçiminde ya da fiziksel bir özür. işi kolaylaştırır. ikincil kişilerinin kişiliklerinin iyi işlenmesidir. benimsediği nedenleri. Bu tür ayrıntılara tikel ya da ayırıcı özellikler denir. devinimler. Bunlara “gimmick” denilir Ama kimi durumlarda. yalnızca ‘’kişi üzerine dikkati çekmek’’ için kullanılır. 11 . Claudius. yalnızca üstün ırkın yaşayacağı bir dünya yaratmaktır. Kimi zaman ayırıcı özellik. kişiliğin ön sıraya geçtiği de görülür. oyuncu onu sevgiyle oynar. dişlerinin arasında çiğnediği bir şey. izleyicinin bir kişiliği. kimi tepkiler. Hamlet’ in babasını öldüren. olabilir. elinde sürekli oynadığı bir nesne. Her kişinin tikel ve ayırıcı özelliği bulunması.

Tayyar biraz daha üçkâğıtçı tipleri akla getirir vs. adını Müzeyyen ya da Kerime mi koyarsınız yoksa Burcu. Türkan. Umut gibi bir isim mi daha uygun olur? 1990’larda güzellik yarışması kazanan genç bir kızın öyküsünü anlatacaksanız. Tarkan. tonu. Kişi Adları Bir kişiye ad verdiğinizde. köylünün baş belâsı konumundaki rolüyle 1. Böylece. kişilerin kişiliğini duyumsayarak tasarlamak gerekir. yoksa Mülâyim ya da Müşfik midir? İdealist bir genç gazetecinin adı Hulûsi mi olmalı. Esra ya da Defne mi? Pek çok fıkrada olduğu gibi. ona bir beden veriyorsunuz.2. Murat ya da Kemal.Kötü adamın güçlü görünümü. Gönül.Gerçekten de düşünmeye değer: Namuslu bir kasiyer kızın adı Filiz olabilir mi? Askeri lisede okuyup geleceği parlak olan bir teğmen adayının adı Kemal olabilir mi? Hızlı araba kullanmaktan hoşlanan ve kızlara laf atan mahallenin bıçkınına en uygun isim Serdar olabilir mi? Kasabın çekingen ama çalışkan çırağına Mustafa ismi yakışır mı? Madamın paralarını aşırtan bakıcı kıza Kezban ismini vermek rolün gereğini karşılar mı? Bir mafya babasına Haydar adını vermek doğru olur mu? Onunla mücadele eden genç ve idealist bir hukukçunun ismi Vedat olabilir mi? Burada seçilen ismin rengi. Özellikle de isimleri taşıyan kişileri en fazla birbuçuk iki saat süren bir filmde. Haydar. Esin. Adları. bir karakterin uzun uzun nasıl biri olduğunu anlatmak yerine. tınısı çok önemlidir. Cüneyt. kahramanlık çağrışımı yapar. Örneğin uzun uzun Duygu diye birinden sözedilir ama bu kişi erkek 12 . Ebru. Pervin gibi isimler annelerinin dizinin başından ayrılmayan namuslu mahalle kızlarını akla getirir. yoksa Uğur. Fotoğraf 1. onu belli çağrışımlar uyandıran bir isimle tanıtırız. kısaca söylersek dramayı geliştirici büyük engeli ya da engelleri oluşturur. ya da Şaban’dır. Behçet. bu nedenle kişinize verdiğiniz adlar konusunda oldukça titiz davranmak gerekir.4. kimi filmlerde isimler cinsiyete ilişkin yanılgılar yaratmak için kullanılır.6: Erol Taşın “Susuz Yaz” (1963-Metin Erksan) filminde oynadığı. Sert bir delikanlı için daha uygun isimler Kerem ya da Ekrem mi. efendi ve terbiyeli adamları akla getirirken. Kemal Sunal’ın şapşal rolleri oynadığı filmlerdeki adı genellikle ya Apti. Sevim. çatışmayı. Aslında adlar çok şey anlatırlar. bir iki sahne boyunca görüyorsak. kahramanı. Sibel. Mükremin. delikanlılığı az çok çağrıştırır. Burada kuşkusuz kültürel çağrışımlardan da yararlanırız.

Teko ya da Maho. “Jilet” vb. Lucifer ise aslında şeytanın adlarından biridir. Bu da şeytan sözcüğünün Almancasıdır. “Adın neydi? “Michael Wilkins” “Tamam. 13 . Müzeyyene komşu teyzeler kısaca Müziş diye hitap eder.” Bu diyaloglarla yalnızca isim kullanımından ve diyaloğun gidişatından bile. kadın düşkünü. karakterlerin bir kliğe ya de çeteye üye olduklarını ima etmeye ya da vurgulamaya yarayabilir söz gelimi. . İsimler bazen açık ya da örtük imalar yapar. ilişki dereceleri ve aralarındaki hiyerarşik düzen hakkında bir şeyler öğrenebiliyoruz. Tekin’e kısaca Teko. Öte yandan. Örneğin mahalle delikanlısının adı Ekrem’dir. Bunlar da karakter hakkında ipucu verir. “Profesör”. Lefuet’i tersten okuduğunuzda ‘Teufel’ sözcüğü çıkar. lâkaplar vardır. kişilerin yaşları. Size söylemek istediğim…. Bir Alman TV dizisinde insan kılığındaki şeytanın adı Baron Lefuet’tir. Ümit diye sözü edilen biri aslında kadındır. Şiddeti seven. Mahmuta ise Maho derler vb. Bir de “İnek”. şimdi beni dinle Michael…’’ “Adınız neydi?” “Wilkins… Michael Wilkins” “Evet Bay Wilkins. ya da Dirty (kirli) Harry olabilirdi. Angel Heart’ta insan kılığına giren şeytanın adı “Bay Lucifer”dir.çıkar. Bu kısaltmalar ve lâkaplar karakterin ilk izlenimini belirli ölçüde değiştirir. lâkaplar da önemlidir. Örneğin Jilet lakaplı biriyle kavgaya tutuşmanın. ama herkes ona Eko der. Lakap kullanımı özellikle kişilerarası ilişkilerin derecelerini ve atmosferini belirtmenin yararlı bir yoludur. arsız ve kanun tanımaz bir dedektifin adı olsa olsa ya Mike Hammer. sağlığımız açısından yararlı olmayacağı açıktır. isimler kadar. Eko. Ya da tersi. Oysa kişileri daha görmediniz.

Fotoğraf 17: Adları. kişilerin kişiliğini duyumsayarak tasarlamak gerekir (Muhsin Bey-Şener Şen) 14 .

“Muhsin Bey”. Deniz. "Yakışıklı Gence ne oldu. erkeklere kadın adları vermemeliyiz. isminin sonundaki bey sıfatını tam anlamıyla hak etmektedir. bu da onaylanacak bir yaklaşım değildir. onu anlatmalıdır. Emine. Dursun. Berivan. bir anlamda filmi izlemeden karakter hakkında izleyiciye bilgi vermektedir. Kişiye bir ad ya da sıfat vermemekle. 2.Kahramanın ismi onunla özdeşleşmiş olmalı. Fadime hemen Karadeniz yöresi insanlarını çağrıştırır. Amca Reşat Çocukken adını ritmli olarak söylediğimiz sevecen bir bakkaldır. Yukarda ve yanda gördüğümüz iki örnekten birincisinde kahramanımız Yavuz Turgul’un Muhsin Bey filmindeki “Muhsin” karakteri İstanbullu. Ayşe sık rastlanan kadın adlarıdır. Ama adlar bize kimi şeyleri söyleyebilir. bu İrfan kim. Kadına erkek. nereden çıktı?” gibi sorulara neden olur. bir Anadolu çocuğunu anlatmakta. örneğin erkek yürekliliği gösterdiği gerekçesiyle erkek adı vermeyi sever. Ali. İnançsal nedenlerle Ahmet. Ama kişileri. adının “Yalçın” olduğunu yazdığınız zaman senaryoyu okuyan. Adların. Evren. Mehmet. Muhsin adının sözcük anlamı da “gönlünden çokca veren” dir. gerçekten bir kent soylu olup. cahil. o kişiliklere ilişkin bir görüntü yaratır. Anlaşılması zor ya da resmiyet bildiren adlar kullanılmamalıdır. Kimi profesyonel senaryo yazarları kadınlara çeşitli nedenlerle. Alaycı Hırsız ya da Yalnız Adam gibi tanımlayıcı bir sıfatla ayırmak gerekir. Kişiler bilinçli konulan takma adlar olmadıkça yeterli gerçeklikte ve inanılabilir adlara gereksinirler. saf. Kadınlara erkek. onların önemli olmadığını vurgularsınız ki. Öykü ilerledikten sonra “Yalnız Adam” kadın kahraman ile buluşmaya başladığında. Hırsız gibi değil. 15 . Hırsız. Bazı durumlarda kahramanın adı filmin adı da olmaktadır. İkinci kahramanımızın adı “Salako” olup. Yabancı gerçek adlar için almanaklara ya da ansiklopedilere bakın ve o ülkenin tarihinden adlar seçin. Yalçın’ın kim olduğunu anlamakta güçlük çekecektir. kişi tanımlarının iç içe girdiği karmaşık senaryo önerisi öykü ilerledikçe. Kişiler hakkında espri yapmayı düşünmüyorsanız. ünlülerin adını (Gandhi gibi) kullanmayın. Yeni başlayan çoğu senaryo yazarı. Başka bir örnek: Öykü başlangıcında kahramanınızı “Yalnız Adam” olarak belirttiniz diyelim. erkeğe kadın adı verecekseniz gerekçenize daha sağlam kanıtlar göstermelisiniz. Toplumsal durumların moda ettiği adlar da vardır. musikiye ve çiçeklerine düşkün. örneğin: Can. Ahu. Baran adlarına Anadolunun doğusunda sıkça rastlanır. Ancak bazı isimlerin hem kadın hem erkek ismi olduğu da unutulmamalıdır. Örneğin. Cafer sık rastlanan erkek. Merve. Şişman Hırsız. “İrfan” adını kullanarak sürdürür. Tüm kişilere ad vermek durumunda değilsiniz. sanki bir yazın öyküsü yazıyormuşçasına “Yakışıklı Genç” diye başlayıp sonra aynı kişi için. Yabancı ad kullanımında dikkatli olun. Hamza. Aysel. 80'lerde hızla değişen şehre ve köyden kente göçün getirdiği kültür erozyonuna yabancı kalmış ve ilkeleriyle yaşamaya devam etmiştir. 1. Bu ilgiyi başka yöne çeker. Ancak bu düşünce çok doğru değildir. Temel. değerlerine bağlı “eski usul” bir adamdır. Bu senaryonuzu okuyan kişide (yapımcı ya da yönetmen).

1: Kartal Tibet’e uygun bir karakter “Tarkan” Oynayacak oyuncuları düşünerek yazmak. Three Days of the Condor (Akbabanın Üç Günü).2. diğer tüm öğeler bahanedir. tutarlı kişiler yaratımında yazara kolaylık sağlar. Bu uygulama “kim kimdir” bulmacasını çözmekten kurtulan yapımcıyı ya da yönetmeni de mutlu eder. kadın kahramana olsun. izleyicide beğeni uyandırmak amacıyla. Ama her tür filmde aynı oyuncunun o role uygun olarak düşünülmesi. yıldız oyuncu her şey. Bu da senaryo yazımı sırasında kişilik yaratmada bir başka yöntemdir. Resim 1. başka bir sayfada “Naci Bey” diye adlandırmayın. Kişilere Göre Oyuncu Kimi senaryo yazarı. adı geçen filmlerdekine benzer bir kişidir Redford. Yıldız oyuncu için yazılan bir senaryoda her şey. Butch Cassidy and the Sundance Kid'deki tüm tepkileriyle. Oynadığı bu benzer roller dışında onu değişik bir rolde düşünmeniz olası mı? 16 . senaryonuzu okuyana (yapımcıya ve yönetmene) değil.Buradaki sürpriz. yazacağı kişiliğe uygun oyuncuyu saptadıktan sonra senaryosunu yazar. 1. Up Close and Personal (Çok Yakın çok Özel). Bu tür yapımlarda.5. filmi sıradanlaştırır. yıldız oyuncuya göre düzenlenebilir. Kişiyi baştan nasıl tanımladıysanız sona kadar aynı tanımla sürdürün. Bu filmleri izlerken. Robert Redford'un değişik durumlarda nasıl tepki verdiğine dikkat edin. Senaryonun herhangi bir yerinde “Adam” diye belirttiğiniz kişiyi.

izin verin. öyküyü tasarlarken. yani kişilik oluşturma aşamasıdır. Burda yazar önce karakterin iç yaşantısını oluşturur. güldürü filminde düşünmeyin! Temel olarak. rollerin dağıtılması ve figürasyonun sağlanması ve bunların organize edilmesi işlemidir. onun kişiliğinin kullanması düşünülecek. senaryonuzda kişiler kendileri için konuşsun. Bazı görüşlere göre Kasting sanatın değil becerinin/ustalığın tekniğidir. tüm filmlerinde (ve dizilerinde) bu kalıbı yineleyen bir oyuncuyu.6. yardımcı oyuncu ve figürasyon kadrosunun sağlanması ve bu işlemler için gerekli iletişim. senaryosunu yazarken kahramanın kişiliğini tüm hatlarıyla oluşturmanın ve ona bir can vermenin yollarını arar. kasting kavramı içinde kabul edilir. Bu da kişiliğin açığa çıkartılma aşamasıdır. Kişiliklere.Fotoğraf 1.2. kostüm gibi yardımcı hizmetlerin sunulması. Güçlü kişilikler yaratan böyle bir oyuncuyu. her öykü için rahatlıkla düşünebilirsiniz. Böylece tutarlı bir kişilik gelişimi. konaklama. Ama sert tavır ve bakışları ile kalıplaşan. İşinizi doğru yapmışsanız.8: Akbabanın Üç Gününde Robert Redford Elbette yıldız oyuncu değil. doğru oyuncu seçimi öyküyü zenginleştirir. Senaryonuzdaki kişilikler için kimleri düşündüğünüzü kimseye söylemeyin. güvenilir yapar. Karakterin Oluşturulması Karakter senaryonun temelini oluşturur. Prodüksiyona başlamadan önce ve sonra ihtiyaç duyulan oyuncu. Dış yaşantı ise filmin başlangıcından bitimine kadar olan süreyi kapsar. karakterinin kişiliğini bilmek zorundadır. Kahramanını 17 . Peter Sellers gibi oyuncular çok yönlü olabilir. kahramanın doğumundan filmin başladığı ana kadar olan süreyi verir. elde ettiğiniz şey olacak. 1. Bu bölüm izleyiciye sahnede gösterilmez ancak yazar tarafından çok iyi saptanmış ve kâğıda dökülmüş olması gerekir. İç yaşantı. ulaşım. Kasting. Daha sonra kahramanın dış yaşantısı saptanır. Yazar senaryosunu yazarken en önemsiz bir sözcüğü bile kâğıda dökmeden önce. bir prodüksiyonda. Yazar bir kahraman üzerinde karar verip. rolü oynayacak oyuncu ile birlikte düşünmek gerekir.

Bu hiç değişmeyen. ister tipik yönleriyle. Onu keşfetmeye bir bakış açısı kazandırmaya çalışır buna da karakterize etmenin başlangıç noktası denir. Resim. pasaklı. Bireyin yaşadığı çağ ve toplum. zarif. kişiyi her zaman öteki kişilerle ilişkide görür ve değerlendirir. dans gibi sanatlarda kişiyi bir bütün olarak ele alabiliriz. bir kısmı ise yazarın betimlemesine bağlı olarak ya da özgür olarak yönetmen ve oyuncular tarafından uygulanır. tiyatro ve yazın sanatları. nesnelerin fiziksel ve manevi dünyası dışında bulunan ve toplulukların toplumsal dünyasında doğar. büyür ve gelişir. Kişi. Bu sanat dallarında kişi toplumsal varlığı ile bütünleşir. niçin?  Dış görünümdeki kusurları:  Biçimsel bozukluklar:  Doğaya aykırı yönleri:  Doğuştan gelme:  Kalıtımla gelen:  Sosyolojik Boyut Kişi. şişman. bu tür etkilenmenin olması kaçınılmaz ve doğaldır. Sinemada kişiyi. heykel. ister ayrıntılarıyla.):  Sağlıklı mı? Değilse. Oysa sinema.  Cinsiyet:  Yaş (Kaç yaşında gösteriyor?):  Vücut yapısı:  Ağırlığı:  Boyu:  Saç rengi:  Göz rengi (Gözlüklü ya da kontakt lensli):  Cilt rengi:  Cilt tipi:  Yüzün biçimi:  Belirgin izler/işaretler (Yüzün belirgin özelliği: Tavır. dudaklarının yapısı vb. içinde bulunduğu çevre koşulları. 18 . Bu yollardan bir kısmı yazar tarafından gerçekleştirilir. Bir karakterin üç boyutu vardır:  Fizyolojik Boyut (Fiziksel Görünüm) Kişinin fizyolojik boyutunu ortaya koyabilmek için aşağıdaki soruların yanıtlanması gerekir. her şeyden önce toplumsal bir varlık olduğundan.iyice saptamış yazar. şiir. güzel. artık onu senaryoda yer alan diğer insanlarla ilişkiler içine sokmaya başlar. temiz. devinim ve duruş):  Görünüş (yakışıklı. onun bilgi edinme çevresini ve buna bağlı olarak gelişimini olumlu ya da olumsuz yönde etkiler. yarın da değişmeyecek bir gerçektir. çirkin. zayıf. toplumsal ilişkiler içinde iletmenin yolları mevcuttur.

Kişilerarası ilişkiler. köylü):  Geçmişi: o o o o  Doğum yeri: Çocukluk tipi: İlk anısı: Üzerinde etkisi olan çocukluk anısı ve etkisinin sebebi? Ev yaşamı: o          Aile içi ilişkiler: Anne ile ilişkisi Baba ile ilişkisi: Kardeşler (Kaç tane? Doğum sırası. arkadaşlık bağları kişiliğin bir yönünü belirler. Bu ilişkiler karşıt kişilerle yapıldığında senaryoda etki artar. zengin/yoksul. her biri ile ilişkiler) Kardeşlerin çocukları Ana/babanın alışkanlıkları: Ana/babanm zihinsel gelişimleri Ana/babanın kusurları (Öksüz/yetim) Ana baba ayrı ya da boşanmış Savsaklama (Karı/kocalık durumu)  Uğraşı: o Yaptığı iş o Çalışma süresi o Çalışma koşulları: o Geliri (Parasal Kazancı) o Sosyal güvenlikli olması ya da olmaması: o Çalıştığı yere karşı tutumu : o Çalışmaya uygunluğu. kişinin çevresiyle verilmesinin yararı büyüktür. Örneğin yaşlı/genç. patron/işçi vb. Kişiliğin gelişmesi. her bireyin kendi doğasından gelen özellikleri (psikolojik boyut) ve koşullarının yanı sıra. şehirli. 19 .Senaryonuzda güçlü kişilik yaratımı ve ortaya konulmasında. çevresiyle kurduğu ilişkilere ve özellikle bireysel olarak diğer kişilerle ya da insan topluluklarıyla kurduğu ilişkilere geniş ölçüde bağlıdır. Senaryo öyküsündeki kişiliklerin sosyolojik boyutu aşağıdaki soruların yanıtları verilerek ortaya konulabilir: Toplum içindeki sınıfı (işçi. aile. yönetici.

vs. Eğitimi: o Okuduğu okullar ve özellikleri: o Okulda sevdiği ya da sevmediği dersler ve sebebi? o Aldığı notlar o Yetenekleri o Eğilimleri Çevre içindeki yeri: o Kişi nerede yaşıyor? o Kişi nerede yaşamak istiyor? o Arkadaşları arasındaki durumu?(önder ya da değil) o Spor/sanat etkinliklerinde ve kulüplerdeki yeri/konumu: o Kişi. kahraman görünümünü nasıl sağlıyor? İlk izlenim: o Nasıl? o Hangi oluşumlar bu izlenimi değiştirebiliyor? Kişi hakkında ailesinin/arkadaşlarının çok hoşlandıkları nedir? o Kişi hakkında ailesinin/arkadaşlarının hiç hoşlanmadıkları nedir? Çok büyük başarıları: o Küçük başarıları: o Özel tavır ve hareketleri: o Konuşurken kullandığı deyimler: o Konuşurken kullandığı anlamı güçlendirici sözcükler (küfür.) Özel ilgileri (sevdiği. diğerleriyle nasıl bağlantı kuruyor? Nasıl anlaşıyor? o Yabancılar? o Arkadaşlar? o Karısı/Kocası/Sevgilisi? o Erkek kahraman/Kadın kahraman? Kişi. hoşlandığı şeyler. merakları): o Sevdiği renk: o Sevdiği giysi-Neden? o En az sevdiği giysi-Neden?    20 .

hangisi ne zaman ve kaç tane? o Para harcama alışkanlıkları (tutumlu. iyimser) nasıl ve niçin o huya sahip? İçe dönük ya da dışa mı dönük. insan davranışının yalnızca yüzeysel görünümünü değil. vb. gazete okuma. niçin?): Yazın (Roman. savaşkan.biriktirme. müsrif mirasyedi. şiir. vb. altında yatan anlamı da göz önüne almak gerekir.)Niçin? o Bunu yapmaya ne derece önem veriyor? o Ne derece az önem veriyor? o Çok değer verdiği eşyası/malı. hangisi? Ne zaman ve kaç tane? o İçki. araba kullanma.Hangi tür?Niçin?)Sinema/Tiyatro Hangisi? Niçin? Yiyecek: Merakları (kitap. öykü. dergi. pul vb. karamsar. düş kırıklıkları Huyu (sinirli. niçin? Dinsel inançlar: Irk/Milliyet:    Psikolojik Boyut Senaryoda kişilik çizilirken.o o o o o Takı ve diğer aksesuarlar: Müzik (Hangi tür. ahlâksal ölçütler Kişisel davranışına yön veren güçler (önermeler) ve tutkular Umduğunu bulamama.)  Alışkanlıkları: o Sigara. Bu nedenle kişilik yaratımında üzerinde en çok durulması gereken boyut. psikolojik boyuttur. uysal. vb. saldırgan) Saplantılar Yasaklar Boş inançlar İlginç huylar ve güdüler Yetenekler 21 . bahçe işi. niçin? Yaşama karşı tutumu (ezik. Kişinin psikolojik boyutunun ortaya çıkarılması için aşağıdaki soruların yanıtlanması gerekir:            Cinsel yaşam. ava gitme.

kendisinin de utandığı. nedir isteği? Neden? Kişiliğinde en güçlü kaynak (Bunu ya bir biçimde gösterir ya da göstermez) Kişinin güçsüz yanları (Güçsüz yanları çevresindekilerce biliniyor mu? Bilinmiyorsa. kişi bunu nasıl gizliyor? İncitilebileceği en büyük yanı nedir?)      Kendini Algılaması: Kişi bir sözcükle kendini tanımlayabilir mi? Kişi kendini bir paragrafla nasıl tanımlayabilir? Kişinin fiziksel yönünde dikkati çekici en iyi özelliği nedir? Kişinin fiziksel karakteristiğinde dikkate değer. küçük pişmanlıkları) Kişilik kusurları Kişinin karanlık gizleri: Başka biri tarafından biliniyor mu? Biliniyorsa kendisi mi söylemiş? Biliniyorsa.                Dil ve yetenek becerileri Özellikler Düşünsel davranışlar Hayal gücü (imgelem) Yargı gücü Beğeniler Denge. kişinin düşünceleri nelerdir? 22 . geçmişteki başarısızlıkları ve bu durumun sebebi? Bir isteğinin olacağı söylendiğinde en çok ne ister. en kötü özelliği nedir? Bunlar dikkate değer. Zekâ düzeyi Kendine özgü garip yanları Belirgin beceriksizlikleri İyi kişilik özellikleri ( Büyük pişmanlıkları. gerçekçi özellikler mi? Değilse niçin değil? Diğerlerinin kendisini nasıl gördüğüne ilişkin. diğerleri nasıl öğrenmiş? Kişiliğinin ortaya çıkmayan beğenilecek yönü nedir ve niçin bu yönü beğenilecek türdendir?      Kişi en çok neden etkileniyor? Niçin? Huzurlu olduğu zamanki davranışları Hasta olduğu zamanki davranışları Kendisi hakkında neler düşünüyor Öncelikleri Diğer insanların bildiği.

değiştirmekten çok hoşlanacağı dört önemli şeyi ne olabilir? (Önem sırasına göre) Niçin? Örneğin birinci derecede önem verdiği şeyi değiştirdiğinde. kişi düşündüğü kadar mutlu olabilir mi? Olmazsa. niçin?      Amaç/Amaçlar: Yakın amaç/amaçları: Uzun zamana yayılan amaç/amaçları: Kişi bu amaç/amaçları başarmak için neler tasarlıyor? Diğerleri. kişinin bu amaca varmasında nasıl etkili olabilecekler? 23 .Kişinin kendisi hakkında.

 Bol bol kitap okuyup.  Denemeler yaparak. zenginleştiriniz. ifade gücünüzü zenginleştiriniz. sinema filmi izleyerek hayal gücünüzü  İşlevlerine göre tipleri analiz ediniz. yakın çevrenizde gözlemlemeye çalışınız.  Bir karakter oluşturunuz. ayrıntılara dikkat ediniz.  Kişiliği (karakter) ve işlevlerini inceleyiniz. 24 .  Sinema teknolojisindeki gelişmeleri yakından takip ediniz.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler  Bu işlemler sırasında.  İzlediğiniz filmlerdeki tiplerin benzerlerini.

birbirine karşıt yöntemlerin ürünüdür. ( )Karakterin. Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 3. fizyolojik. ( )Toplumsal tipler. 5. soyut. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. 4. 2. ortaya çıkmasını sağlamaktır. sosyolojik ve ekonomik olmak üzere üç temel boyutu vardır. 6. tamamen hayal ürünü uydurma tiplerdir. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. genel değerlerin ve değişmeyen insan özelliklerinin simgesidir. 1.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. ( )Senaryoda kişilik ve tip. ( )İkincil kişilerin bir önemli görevi de kahramanın kişiliğinin. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. ( )Evrensel tipler. toplumsal sorunların belirlenmesinde de kullanılır. 25 . toplumun portresini çizdikleri kadar. her yerde rastlanılan. ( )Psikopatalojik tipler. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

yalnızca eylemdir. Ayrıca. 26 . sosyolojik ve psikolojik boyut ve durumlarını daha etkili vermek için bu yapılır. 2. Bir film. yoksa görüntü aracılığıyla mı anlatılmasının daha etkileyici olduğunu araştırınız. yalın anlamı içinde. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   Senaryoda. televizyon kanalları ve film şirketlerine giderek metin yazarları ve yönetmenlerden ön bilgi edinebilirsiniz. itici bir güce dayanmayan eylem. amacı ile bu yapılır. SENARYODA DEVİNİM Devinim. Konuyu açık-seçik göstermek. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. Öykü akışını hızlandırmak. zorunlu bir takım sebepler.ÖĞRENME FAALİYET-2 ÖĞRENME FAALİYET-2 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. Kişilerin fizyolojik. sevme gibi herhangi bir itici güç. hiçbir sebebe. hareket unsurunun eksikliğinin doğurabileceği sonuçları araştırınız. devinim değil. eylem olarak görünümüdür. korkma.  Niçin devinime başvurulur?   Filmin genel havasını vermek. gerekçeler. internet ortamında. yavaşlatmak için devinime başvurulur. devinim sayılabilir. film öyküsünün akışına bir değişiklik getiren. güldüren / coşturan eylemdir. Kişi açısından ele alınırsa. senaryo yazım aşamasından başlayarak. çekimi ve kurgusunun tamamlanışına dek nedenleri. Böylelikle filmin tümünün ya da kimi sahnelerinin ritmi sağlanır. için başvurulur. gerekçeleri olan eylemlerin oluşturduğu devinimler dizisinin bileşimidir. Başka bir deyimle devinim. üşüme. itici güçlere dayanarak gelişen. acıkma. Araştırma işlemleri için. gerekçesi olan bir sonucun. Bir senaryoda anlatılanların sözle mi. etki uyandıran düşünce ya da izleyicinin ilgisini uyanık tutan. gerekçeye. DVD ve VCD satan mağazalarda gezmeniz gerekir. Kişi ve teknik açıdan düşünüldüğünde. öykünün ve kişilerin devinimini sağlayabileceksiniz. dramatik etki yaratmak.

durağan ya da devinimli kamera ile saptanması (kameranın kendi ekseninde ve ileri. Diğer yanı ise. Öyküsünü. varlıkların. Olayların gelişiminde “dolantısal biçimleme”den yararlanılır. gelişim ritminin gözetilmesini.   2. atlamak gibi düzenlemelerden yararlanır. çeşitli öğeler arasında uyum kurulmasını gerektirir. sağa. tipine/kişiliğine uygun davranış ve devinimlerle olay örgüsünü sürdürür. çatışmaları doğuran ve onları izleyen durumlar ve ilişkiler. Bu düzenlemeyi başarı ile uygulayan öykülerde. Öyküde görsel olarak yer alan oyunculara ve nesnelere ilişkin devinim (oyuncuların devinimi. gerçekleştiren kişi. geri. çabuklaştırmak. kişiler ile olaylar arasında organik bir bağ bulunur. Oyuncu ve kameranın bir arada devinmesi: Oyuncu. devinen kişi ya da nesnelerin. yukarı. Bu biçimleme. senaryosunu yazarken her şeyi. bu sahneler içinde oyuncu-nesne-kamera devinimlerinin düzenini iyi bilir. Karmaşıklık. nesnelerin yer değiştirmesi): Bu işin bir yanı. gerçekleri daha doğru yansıtmak için günlük yaşam akışını tersine çevirmek. değişik çekim ölçekleriyle görsel anlatımı bütünleyen. nesne ve kamera deviniminin ayrı ayrı oluşu ya da oyuncu ve kameranın koşut devinimi. anlamı daha yoğun ve etkili bir biçimde sunmak. Dolantısal biçimlemede. sanki tamamlamış. Olayları yaratan. dört temel devinim göze çarpar :   Bir bütünlüğü oluşturan öyküleme ile oluşan devinim. Devinimle olayların/öykünün gelişimi sağlanır. Şimdi söylenenleri biraz daha açalım: Herhangi bir film irdelendiğinde. bütün içindeki yerini. kendinden önceki ve sonraki sahnelerle bağlantısını. organik olarak iç içe işlenen dört devinimi kapsar. değişik ölçeklerdeki ve uzunluktaki çekimlerin sıralanışı (kurgu). Öykünün Devinimi Sanatsal etkinlik kazanması için. gösterilen eylemlerin olabilirlik ve derinliğiyle izleyiciyi sarsar ve etkiler. film öyküsüne çoğu kez dinamik bir anlam katar. sola.İzleyicinin iletiyi algılamasına yardımcı olacak güzel ve ilginç görüntü düzenlemesi elde etmek için devinime başvurulur. 27 . Öykü akışı ve yönetmenin yorumuna göre çekilen. karşıt güçleri simgeleyen öykü kişilerinin iyi belirlenmesini. durdurmak. Öykünün şu ya da bu sahnesinin. izleyiciyi filme merak ve coşkuyla bağlar. Film öyküsündeki devinim (içerdiği anlamı bozmamak koşuluyla).1. Görüldüğü gibi sinemadaki devinim yalın değil çeşitli kaynaklardan oluşan. aşağı devinim). dengelenmesini. izleyicinin karşısına çıkacak duruma getirmiş gibi bir bütün olarak belleğinde yaşatır. kolay çözümlenmeyecek bir karmaşıklık içerir. İyi hazırlık yapan bir yazar. öykü deviniminin titiz bir biçimlemeden geçirilmesi gerekir.

gözönünde oluşan canlı bir varlık olarak ele alır. duygularına. İç ve dış devinimin uyumu. Bu oluşum. Sinemada kişilerin devinimi iki açıdan ele alınır: Birincisi. belli bir durum çerçevesinde. yaşadıkları ve tinsel konumları) kocaman bir yalan olur. devinimde de bir olayı sürekli yineleme hakkı yoktur. kimi zaman düşünce alışverişini içeren günlük konuşmalar ya da çekişmeler biçimindedir. devinimle sağlanır. Bir devinimde salt bir imge. Kişi ilişkileri “konuşma örgüsüne (diyaloga)” dayanır. belli başlı iki devinim görülür. kişi ya da varlıkların fiziksel davranışlarla görsel yansıtılan eylemler bütünü dış devinim ve izleyicinin düşüncelerine. yapay merak öğesi olarak kullanan kişiler ve olaylar arasındaki ilintiyi göstermeyen öykülerde devinim. durumu pekiştirir biçiminde ele alınır. işte o zaman her şey (kişilerin kişilikleri.” sözünü anımsayın. Senaryoda. bir değer yargısını ya da toplumsal bir gücü belirtir. günlük konuşmaların ardında. Her kişi. bu kesiti gerçekçi bir gözlemle izleyen ve sorunu bir durum olarak sunan öyküler. Konuşma örgüsü. Tıpkı toplum portresi çizen öykülerde görüldüğü gibi. bir amaca yönelik devinimlerle olayları geliştiren kişi/kişiler. kişilerin devinimi. olayları gerçekleştirirken kendilerini de var eder. Nasıl birbirine benzeyen kişiler olmazsa. devingen güçlere ilişkin bir doğruyu dile getirmesi yanında estetik bir etki yaratır.2. Bu düzen. insanı tamamlanmış bir portre olarak değil. kişinin nasıl bir devinim içinde kullanıldığı incelenirse. kişileri. duyarlılığına yönelen devinim. Bu öykülerde olayların gelişimi mekaniktir. Sinemada. serimlenen sorununun bağlantılarında. bir kalıp ya da bir kavram durumuna gelirse. iç devinim olarak tanımlanır. önemli bir yaşam gerçeği ya da toplum sorununun yatmakta olduğu duyumsanır. zorlama durumlar ve rastlantılarla yürür. birlikteliğin dramatik akışını sağlar. Toplumdan bir ya da birkaç kesit alıp. 28 . Devinim dış gelişimden çok. durumun iç devinimlerini gösterecek biçimde düzenlenir. 2. Bir toplum portresi çizilmek istendiğinde. Kişilerin Devinimi “Sinema. Başarılı çalışmalarda. görünümü renklendirici kişilerin devinime katkıları ya hiçtir ya da bir dereceye kadardır. Öykünün biçimsel düzenlenmesinde.Dolantı düzenlemesini. kimi zaman bir karşıtlığı. sorunları simgeleyecek biçimde tipleştirir. İkincisi öykünün biçimsel düzenlenmesinde kişinin devinimli kullanılış amacının ne olduğu. kişinin bir güç olarak düşünülmesi ve bu gücün deviniminin ve gelişiminin ortaya konulması.

edilgen tümcelerden sakınmak gerekir.2. Konuyla ilgili ek bir açıklamaya ihtiyaç duyulmamaktadır. hayal gücünün güç aldığı kaynakları yok etmiyor mu? Dış devinim yazılırken. Bunlar anlatımı bozar.” Bu örneklerden birinci örnek daha doğrudur. Çünkü anlatım doğrudan ve görseldir. yarışın tüm gizli gücü yok mudur? Tersini düşünün. Fiziksel devinim gövdeseldir. parmakları kirli saçları arasında geziniyor 29 . kendi içinde ayrıntılayalım. sinemada perdede gördüğünüz dış devinim. az sonra başlayacak olan yarış için kulvarda. Konuşma devinimi. devinimin mekanik olarak görüntülenmesi. Nesnelerin gözle algılanan ve eylemin iç deviniminin de yer aldığı. hücresinde amaçsızca gezinir. Dış devinimi. izleyicinin belleğinde oluşturmak istediğiniz etkileri devinimle verin. Anlatımlar “geniş zaman” kipiyle yazılır. dış devinimin tamamıdır. devinimli bir görüntüde. Görsel durumların ne olduğunu tanımlayan.3. “jest-mimik” ya da “niteleme-anlatma”olarak da adlandırılır. başlangıç duruşunu alan koşucuların yüzündeki anlam ve gergin kasların oluşturduğu fiziksel görünümde. konuşma devinimi ile geliştirilir). Fiziksel (dış) devinim ile ilgili. televizyon oyunları / dizileri daha çok. renkli ve gerilimli konuşmalarla varolur (Sinemaya göre. Bu örnekte olduğu gibi. Örneğin. Ama durağan bir gövdede de yaratıcı bir güç bulunabilir. aşağıda yazılan örneklerin hangisi daha iyidir? “Remzi parmaklarıyla kirli saçlarını sıvazlarken. gövdeyle yapılan eylemlerin tümüdür. tiyatroda sahnede. Dış Devinim Sinema estetiği tek sözle özetlenebilir: Devinim. Gerekçesi olan. “Remzi hücresinde amaçsızca.

her fırsatı en sonuna dek ve öteki durumlarla da dengeleyerek kullanmak gerekir. her an geliştirilen olayların kurgusuyla yapılır. bilinçli karar ve davranışlarıyla zafere ya da mutluluğa yönelir. dekor ve müzik) katkısı ile ortaya konur. Düzlem üzerindeki dairesel. ne duyumsadığını ve ne tasarladığını izleyiciye söylemez ama düşünce ve duyguların sonuçları devinimle açıkça gösterilebilir. Zıplayan topu yakalamaya çalışır. Erman topu yakalamak için koşar. İç devinimle kişiyi/kişileri geliştirmek. bu güçleri dikkate almadan. Kişi. Filmler genellikle kişinin ne düşündüğünü. birey ya da toplumla ilgili düşünceler. İç devinim. elden geldiğince yararlanmak. Kendine acıma ve kendini suçlama arasında gidip gelen iç çatışma. 2. Fiziksel devinime dönüşmeye elverişli olmayan tinsel gerçekler ve olaylar. Kişi yenilgiye doğru adım adım giderken. ayrımsal bir biçimleme anlayışı gerektirir. sorumluluğun ne ölçüde kendinde olduğunu düşünür.4. İlişkilerle Gelişen Devinim: Kişilerin birbiriyle olan ilişki ve çatışmalarıyla ilerler. kişinin direncinin azalmaya başladığını ayrımlaması ile başlar. düşünmeden verdiği karar ve hatalı davranışlarıyla yıkıma. soluklarını tutmuş bakışları. Bu. İç devinim. çeşitli çatışma ve ilişkilerin simgelerle gösterildiği devinimdir. soyut anlamlar. Hidayet soldan koşar. simge gücüyle ilerleyen. İç devinimin iki itici gücü vardır:   Kişinin kendi içsel dürtüleri Karşıtların tutkuları ya da çeşitli kaygılarının kişiyi etkilemesi Bu iki faktör ile ‘’İç Devinim’’ oluşur. İzleyicilerin. söz ya da filmin yardımcı öğelerinin (ışık. Kişilere ilişkin bilgi artınca. kişinin devinimine derinlemesine yeni bir yön verir. Bunun için durumun küçük esnekliklerinden. kişiler arasındaki karmaşık ilişkinin. öykünün vermek istediği düşüncenin geliştirilip açıklanması da mümkün olur. üç düzeyde ele alınır:    Duygusal Devini: Öykünün duygu yanının devinimi ve etkisi ile gelişir. İç devinim. iç çatışmayla iletilen bir iç devinim bulunmaktadır. Dış devinim açısından oldukça yalın ve 30 . durum içinde gelişimi göstermek zorunluluğu vardır. İç Devinim Hemen her öyküde. zikzaklı ya da bir noktaya yönelik devinim yerine. zaman ve yer değişimine dayanmadan. değişik ve yeni yanlarının ortaya çıkmasıdır. kayar ve düşer. Anlamsal Devinim: Daha çok simgesel yapıtlarda.Salon içinde yüksekten giden top.

durağan. olayların etkisi ile bilinçlenmeye başlar. 31 . Koşulların yenik düşürdüğü kişi. kişiyi istemsizlikten isteme. kişinin dıştan belli olmayan gerçekleri ayrıntılı olarak ortaya çıkarılır ve iç dünyası aydınlatılır. Devinim. Başlangıçta kötü adamın elinde olan güç. Çatışmalar. kişilerle. bu bütünlüğü sağlamak için ne yapması gerektiğini bilir. İç devinim yoğun öykülerde karşıtlık ve çatışmaların titizce düzenlenip. insan kişiliğindeki gelişimi gösteren devinimlerle ele alınır. edilgenlikten etkinliğe doğru yöneltir. Yazarın gözlemi ya da eleştirisi. Öykünün zafer ya da yenilgiyle bitmesi önemli değildir. Değer ve kazanç ayrımlarının doğurduğu karşıtlıklar. Senaryosunda devinimi sağlamak isteyen yazar. ilişkileri ve durumları bu portre aracılığıyla sergiledikleri görülür. gelişim kişilerin iç devinimi ile sağlanır. Kamera Devinimine ilişkin açıklamalar Senaryonun Dışsal Yapısı (Biçim) bölümünde ayrıntılı olarak açıklanacaktır. yineleme yoluyla yoğunluk kazanır. Asıl olan. geçimsizlik. her kişinin. Kişi karşı durmayla ya kendini tüketir ya çatıştığı güçlere ayak uydurur. Kişi sistemi ile olayların gelişimi arasında sıkı bağlantı gösterilmek istendiğinde. durumlardan çok olaylara önem verilir ve olayların gelişimi ile sağlanır devinim. geçmişteki Türk filmlerinin yalnızca portre çizimini öne çıkardıkları. kişilerin çatışması yoğunlaştırılır. devinimleriyle bir bütün oluşturacak biçimde canlandırılmasında ilk sorumluluk yazarındır. Öyküde. Bu tür öykülerde olayların itici gücü. uyumsuzluklarının nedeni gösterilmek istendiğinde. kişiler için de kaçınılmaz olarak aynı değil midir? Genel olarak baktığımızda: İç gelişime de önem veren Batı filmlerine göre. Kişilerin ve sorunlarının derinliğine incelenmesi. çekişme gibi dış ve iç çatışmalara yol açar. Örneğin önlenemez bir biçimde yozlaşan ve çürüyen toplumun etkisi. tıpkı yaşamda olduğu gibi öyküde karşıt güçlerin. İzleyicinin başlangıçtaki gözlemi. ya da karşıtlarının üstesinden gelir. ele aldığı her gücün itici enerjisini saptamak ve bu enerjiyi karşıtlıklar ve çatışmalar biçiminde devinime dönüştürmek zorundadır. film geliştikçe keskinleşir (Filmleri izlemekle bu saptamayı somutlayabilirsiniz). Kişinin yaşam biçimi ve koşulları ile sıkı ilintilidir bu dünya. kişidir. kavga. ilişki çeşitlemesi. Devinim. Kişiler ve ilişkileri hakkındaki bilgi genişletilir. Oyuncunun oynarken ne duyması ne yapması gerektiğini öncelikle yazar kararlaştırır. duruma derinliğine bir boyut ekler ve gerilimi artırır. toplumsal bir anlamı taşıyan dramatik devinimin sağlanmasıdır. ama yine de önemli bir akış gösteren öykülerde. Bu güç. direnme ve savunmayla etkili bir dış ve iç devinim sağlayarak kahramanın eline geçer. birinin diğerine karşılıklı etkisi ile gerçekleşir. Böylece. iyi bir oyuncu elindeki senaryoyu iyice belleğine ve tinine sindirerek her şeyden önce yaratacağı kişiliği bir bütün olarak nasıl anlaması. sinema tekniğinin verilerinde somutlaştırılır. Bilinçlenme. belli tipleri.

Şarad yöntemini kullanırken. Şarad. televizyon ve sinemada olayların sahnede gösterilerek anlatılması yöntemidir. Bu durumu şaradın üç öğesini kullanarak daha dramatik biçimde anlatabiliriz. Kamera ise. gerekse dekor üzerindeki ayrıntıları ortaya koyarak izleyicinin şaradı anlamasına yardımcı olur. En sonunda yine aktörün devinimine yer veririz. Senaryo kurallarına göre bunu yazacak olursak. Odanın bir köşesindeki küçük bir masanın üzerinde duran bardak ve sürahinin çekimi. Ancak bunun dramatik hiçbir yanı olmaz. Bir adam odanın içinde oraya buraya bakarak bir şeyler aramaktadır. Oysa televizyon ve sinemada anlatılmak istenenlerin büyük kısmı sahnede gösterme aracılığıyla anlatıldığında çok daha etkili ve dramatik olur. Adam. 32 . Şarad simgelerle tanımlanan bir düşüncenin izleyiciye iletilmesidir. Televizyon ve sinemada sese. Demek ki dekorun ayrıntıları olarak bir sürahi ve bir bardağa gerek vardır. dekor ve kamera hareketi olmak üzere üç ögeden yararlanırız. Yalnızca bir sürahi ve bardağı göstererek bir anlam ortaya koymuş olmayız.2. hemen o tarafa yönelir. Şöyle ki. sürahiden aldığı su ile bardağı doldurur ve içer. izleyici önce odanın içinde bir şeyler arayan adamı görmelidir. aktör gider ve bardağa su doldurur. Adam ne aramaktadır? Bir sürahi ve bir bardak masanın üstünde durmaktadır. Kısaca şarad oluşturmak için oyuncu. ancak görüntünün yetersiz olduğu durumlarda başvurulmalıdır. Televizyon ve sinemada izleyiciye birşey anlatmanın en etkili ve kolay yolu onu sahnede göstermektir. Bu da ikinci görüntü ögesini oluşturur. Yalnızca sürahi ve bardağın bulunduğu bir çerçeveleme yapmalıyız. Başka bir deyişle şarad. gerek oyuncuların davranışlarını göstererek. oyuncunun ve dekorun konuyu destekleyici biçimde düzenlenmesi gerekir. Su içmek isteyen bir insanı anlatmak istediğimizi düşünelim: Bunun için en kestirme yol. Eğer dekor bir odanın içi ise. sürahi ve bardağa çevrilmiş olduğunu izleyiciye göstermiş oluruz. bu amaç için özel olarak hazırlanmış bir oyunla ortaya konur. Böylece adamın dikkatinin. içer. Ancak bazı acemi yazarlar en etkili ve dramatik yöntemin sahnede göstermek olduğunu bilmeden senaryolarında gelişen olayları diyaloglar (konuşma örgüsü) aracılığıyla anlatma yoluna giderler. oyuncuya “susadım” dedirtmektir. adamın ne aradığını ve niçin aradığını anlar. Şarad seyirci tarafından en kısa zamanda anlaşılmalıdır. Sonuçta izleyici. Şarad Görüntüye dayanan yazı biçiminin en önemli örneklerinden biri şarad’dır.5. onun için şimdi de üçüncü görüntü ögesi olan kameranın kullanılışına başvurmalıyız.

bir erkek karşı karşıya konuşmaktadırlar. Ağır ağır odanın öbür tarafına yürür. Erkek “seni seviyorum. “Buna olanak yok. Anlıyor musun?”demiştir. Bu örnekte şarad iki satırlık bir karşılıklı konuşmanın yerini almıştır. Ancak kız. Kıza doğru yürüdüğünde gözlerinde acılı bir anlam vardır.Bir başka örnek.”demek yerine. şarad ile yanıt vermiştir. Çok üzgünüm ama ben seni sevmiyorum. Üzgün ve şaşırmıştır. Olduğu yerde kalmış olan erkek görünür. Odanın içinde bir kız. 33 . ERKEK (Israrlı): Seni seviyorum… Anlıyor musun? KIZ (üzgün): Yavaşça döner.

Öneriler  Bu işlemler sırasında ayrıntılara dikkat ediniz. gücünüzü zenginleştiriniz.  İç devinimi sağlayınız. 34 .UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Öykünün devinimini sağlayınız.  İzlediğiniz filmlerde seçici olunuz.  Kişilerin devinimini sağlayınız. film izleyerek hayal  Dış devinimi sağlayınız.  Bol bol okuyarak.  Sahneyi şarad ile anlatınız.  Denemeler yaparak ifade gücünüzü zenginleştiriniz  Sinema teknolojisindeki gelişmeleri. yakından takip ediniz.

35 . Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. ( ) Şaradla anlatım. 7. 5. ( ) Devinime başvurulduğu zaman. senaryo yazarlarının her zaman tercih etmeleri gereken bir yöntemdir. ( ) Devinime başvurma nedenlerinden bir tanesi de dramatik etki yaratmaktır. 3. 2.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. 1. ( ) Dış devinimi yazarken edilgen tümceler kullanılmalıdır. 4. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. ( ) İç devinim hemen hemen her öyküde vardır ve iç çatışmayla iletilir. ( ) Kişilerin devinimini. dış ve iç devinim olmak üzere ikiye ayırabiliriz. öykünün akışı hızlanmalıdır. 6. kişinin yaşam biçimi ve koşullarıyla ilgili değildir. ( ) İç devinim. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz.

Bu tür süreklilik. ne de izleyici bir sonraki anda ne olacağını bilmez. Kaçınılmaz sonuç. şimdi oluyormuşcasına gerçek zamana benzer süreklilikle sergilenmesi. izleyicinin ilgisini öykü üzerine yoğunlaştırır. öykünün görüntü ve ses değerlerini güçlendirir. İzlediğiniz filmlerdeki şimdiki zaman sürekliliğinin geriye dönüşlerle ve ileri gidişlerle nasıl bozulduğuna dikkat ediniz. filmin büyüsü bozulur. Filmsel zaman dört temel süreklilik boyutunda ortaya konur: Şimdiki. VCD ve DVD satan mağazaları gezmeniz gerekmektedir. İzleyici ardışık çekimlerde. İzleyicinin öyküyü bu yaklaşımla izlemesi. Durumsal (Düşsel) Zaman. Film. şimdiki zaman sürekliliğini gösterir. Ne oyuncu. iyi düzenlenmesi. birbirleriyle ilişkisi olmayan görüntülerin karmakarışık bir yığını olur. 3. zaman ve mekân sürekliliğinden rahatsız olursa. 3. Bu özellik. Geçmiş. filmde öykünün anlatımında en yaygın kullanılan ve fazla karmaşık olmayan bir sunum biçimidir. ZAMAN KULLANIMI Senaryo evresinden başlayarak. Gelecek. Şimdiki Zaman Sürekliliği Olayın / Öykünün filmde sanki. filmin sonuna dek izleyicinin ilgisini öykü üzerinde uyanık tutmaya yardım eder. Zaman ve mekânın doğru kullanımı. Araştırma işlemleri için internet ortamında çalışıp. zaman ve mekân sürekliliğinin akılcı/doğru kullanımı. 36 . çalışmanın başarı ya da başarısızlığının bir göstergesidir. Görsel anlatımın başarısı. elbette ki başarısızlık olacaktır. öyküye katılımlarını güçlendirir.1.ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 AMAÇ Senaryoda zaman kavramını ve zaman ilişkilerini kullanabileceksiniz ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   İzlediğiniz filmlerdeki şimdiki zaman sürekliliğine dikkat ediniz. Şimdiki zaman sürekliliğinde olaylar dizisi. yazarın öngördüğü çerçevede ileriye doğru gelişir. Senaryoda zaman sürekliliği konusunda bilgi edinmek için senaryo yazarlarıyla görüşünüz.

Televizyonda canlı yayınlanan futbol maçı ya da tek bir yerde başlayıp gelişen ve sonuçlanan her olay. 37 . iki yaklaşım kullanılarak başarılabilir. Her iki öykü çizgisinde verilen bilgi eksiktir. Uygulamada bu tür ana çekimlerden daha fazla elde etmek için iki ya da üç kamera konumu aynı anda kullanılabilir. Bilgi derecesi öyküdeki karakterler arasında ya da film ve seyirci arasında paylaştırıldığında daha değişik seçenekler görülebilir:     Her iki öykü çizgisi de birbirini destekler ve her ikisindeki bilgi (sırayla) öykünün kurulmasına yardım eder. Her iki anlatım çizgisindeki karakterler diğer grubun yaptıklarından habersizdir. her film parçası. kaydedilen tüm olay her ana çekimin en iyi ve en önemli bölümlerinin kullanılmasıyla yeniden oluşturulur. tüm olay ancak çekimlerin tümü beraberce kurgulandıklarında kavranabilir.   Kısa süreli çekimler Uzun ana çekimler Eğer kısa tek çekimler kullanılırsa. Paralel kurgu. Paralel Kurgu Bir öykü noktasını kapsayan paralel film kurgusu. kısa tek çekim yöntemine benzer bölümlenmiş bir manzara elde edilir. İyi bir film yapımcısı her iki yöntemi de kullanır. Bu durumda tüm olgulara karakterler sahiptir. Her iki yöntem de tek bir çekimle kaydedilen bir sahneye göre daha dinamik ve daha görsel avantajlara sahiptir. tüm öykü çizgisini kapsayan birer doruk noktadır. O anda oynanan maçın ya da o anda başlayıp gelişen olayın sonucunu önceden kim bilebilir? 3. birbirleriyle ilişkili iki ya da daha fazla aksiyon. Kullanılan her çekim. Tek çekim ve ana çekim yaklaşımı arasındaki temel fark işte buradadır.1. Bu çekimler öyle bir yöntemle kurgulanır ki bakış noktası bir aksiyondan diğerine sırayla değişir. İlgisini sürekli uyanık tutmak amacıyla seyirci olacaklardan habersiz bırakılır. şimdiki zaman sürekliliği anlatımına örnek olarak verilebilir. Böylece tüm olay ya da sahne birleştirilir. aksiyon ve karşı aksiyon dizileri biçiminde. iki anlatım çizgisi arasındaki ilişkiden kaynaklanan daha büyük olanaklara sahiptir.1. bu düzenli tekrarlar karşısındaki tepkiler değişir. Öykü çizgisinin birinde hareket ya da amaç aynı tutulur iken diğerinde. Bu yöntemle. Adından da anlaşılabileceği gibi ana çekim. Bu ana çekimlerden seçilen bölümler paralel kurgulanırsa. Sonuçta. Olguların tümünü sadece seyirci bilir. çeşitli ve birden fazla kamera konumundan ayrı ayrı görüntülenir. olayın tek bir kamera konumundan tümüyle kaydedilmesidir.

İzleyici. Öykünün şimdiki zamandan geçmiş zamana uzun ya da kısa geri dönüşlerle anlatılması ya da diğer bir tanımla. Geçmişin böyle anlatılmasında “anlatma göster” uygulaması etkilidir. Öykü.2. birçok nedenden sakıncalıdır ama senaryo yazımında önemli ve güçlü bir anlatım tekniğidır. “izlemekte olduğum olay şu an olmakta” duygusundan çok “izlemekte olduğum olay geçmişte oldu” duygusuna kapılmalıdır.Bu yaklaşımlardan hangisinin kullanılacağına film yapımcısı ve öykü yazarı karar vermelidir.2.2. 3. şimdiki zamandan geçmiş zamana uzun ya da kısa geriye dönüşlerle anlatılır.2. Öykünün Tümünün Geçmiş Zaman İçinde Anlatılması Öykü ya tümüyle geçmiş zaman içinde.1. sunuşun tamamlanmasına yardım edecektir. gerekli kimi şeyler ya da çatışma. 3. Geriye Dönüşlerin Kullanımı Geri dönüşler. 38 . tiyatrodaki gibi sözel anlatımla değil. Paralel film kurgusu istenen bilgiyi seyirciye aktarmakta her zaman en iyi yöntemi sağlayacaktır. şimdiki zamanda geçecek bir öyküye başlangıç olarak verilir. Geçmişteki olayların şimdiki zaman sürekliliğindeki sunumunda tek sorun öykü tarihsel ya da yakın geçmişe sahip ise izleyicinin olayın sonucu hakkında bilgisi olmasıdır. şimdiki zaman sürekliliğine benzer bir biçimde yazılır ya da geçmiş. şimdiki zaman sürekliliğinde geçiyor gibi anlatılması. İki temel öğe. Ancak tek bir konu unutulmamalıdır. olgunun ikinci bölümde ya doruk noktasında ya da olayın ortasında başlatılması ve daha önceki dönemlerde geçtiğinin anımsatılması yöntemidir. 3. Yazarın ustalığı işte burada ortaya çıkar. Örneğin. aksiyon ve karşı aksiyon. Geri dönüşlerin yararını şu şekilde açıklayabiliriz: Geri dönüşler ile geçmişe bağlı. doğrusal zaman akışında görsellikle anlatılır. Geçmiş Zaman Sürekliliği Filmlerde geçmiş zaman sürekliliği iki biçimde ele alınır:   Öykünün tümü geçmiş zaman içinde geçer. tarihsel olayların geçtiği zaman dilimi içinde. Yararının yanında büyük soruna da sebep olur. Buna rağmen yeğlenen yöntemlerden biridir. Geri dönüşler yerinde ve doğru kullanıldığında öykülemenin zenginleştirilmesi açısından çok güçlü bir yoldur.

Uzun geri zamanlar doğru ve yerinde kullanılmadığında. belirgin olmayan.Geri dönüşlerin kullanılmasındaki sakınca ise kimi kez. filme konu olan olay. yeni bir uzun geri zamanla 1936'ya gidilir. filmin başladığı noktaya yaklaştığını anlar. İzleyicinin kafasını. uzun geri zamanlar kimi karmaşaları içerir. Buna “bilmece geriye dönüş” denilir. filmin başında verilmesi ile izleyicinin öyküye ilgisini yitirmesidir. Uygun ve gereği gibi kullanılmadığında. Ne olursa olsun. kişilerin tanıklığına başvurulduğunda kullanılır. geriye dönülerek canlandırılır. Bu durumda izleyici. izleyicinin öyküye ilgisini yitirme tehlikesi olduğunu bilmeniz. geriye dönüşle ‘’geçtiği zaman içinde’’ görsel olarak anlatılır. ilgi çekici düzenlenmeler içermez ise izleyicinin tepkisini tahmin etmek zor olmasa gerek. bu konuda dikkatli olmanız gerekir. Bu anlatım tekniği. geri dönüş kullanımı karıştırır. olay örgüsünün ileriye doğru gelişimi engellenir. uzun ya da kısa geri dönüşler öykü anlatımında yine etkinliğini sürdürmektedir. Örnekte de görüldüğü gibi. birbiriyle çelişkili biçimde verilir. uzun geri zaman içinde fazla sayıda geri dönüş yapıldığında. kimi zaman öykünün sonucuna yakın başlatılır. bir anahtar vermeden. örneğin. Uzun geri zaman: Parkerin dorukta olduğu 1945 yılıdır. Sanki bir kum saatini baş aşağı çevirmek gibi. jazz efsanesi Charlie Parkerin sağlığının iyi olmadığı ellili yıllarda başlar. olay aynen geçmişteki gibi sürdürülür. öyküleme (dramatik yapı) gereği sonucun. çok uzun geri zamanlarda. Akira Kurosawa'mn Rashamon filmi buna bir örnek olarak gösterebiliriz. öykünün o ana dek oluşturduğu gerilim ve hızı düşebilir. bu da izleyiciyi şaşırtır. Öykünün bu yöntemle anlatılması. Film. Charlie Parkeri tanıyan jazz meraklıları için geçerlidir ama diğer izleyiciler için karmaşık ve kafa karıştırıcıdır. Tanıkların anlatımlarıyla durum. Birden fazla geri dönüş kullanmayı düşünüyorsanız. Zaman kullanımında şimdiden geçmişe. Uzun geri zaman. “Geriye sayma” görüntünün üstünde sözel anlatım sürerken. birkaç dakikadan daha uzun geriye götürülür. Buna en iyi örnek Bird filmidir. çoğunlukla geçmişteki bir olayın. bir gizin araştırılmasında. Film izleyiciye ya tanıklardan birinin anlattığının doğru olduğu duyumsatılarak ya da hangi tanığın anlatımının doğru olduğu konusunda kuşku içinde bırakılarak bitirilir. geri dönüş içinde. Tanıkların anlattıkları. geçmişten geçmişe ve şimdiye yapılacak karmaşa rastgele değil izleyicinin olayları birbirine bağlayacağı bir düzende yazılır. Uzun geri zaman. 39 . Sonra. Kişinin geçmiş yaşamında. öykünün olağan gelişimi bozulur. İki çeşit ‘’Geri Dönüş’’ vardır:    Uzun geri zaman Kısa geri zaman Uzun Geri Zaman Uzun geri zamanda zaman.

sevgilisini neden öldürdüğünü anlatan bir öykü Şimdiki zaman: Sevgilisinin mezarı başında. Bu durum. iki değişik öyküleme (dramatik yapı) ile gerçekleşir: Birinci Anlatım: Şimdiki zaman: Mezar başında üzüntülü bir adam Uzun geri zaman: Adamın. Yakın çekimle ölen arkadaşını hatırlayan kişiye ilişkin. öldürdüğü sevgilisinin mezarı başında intihar eder. kimi anların verilmesi ya da yakın çekimlerle hatırlanan olaya ya da kişiye ilişkin kimi şeylerin gösterilmesi. kimi şeylerin gösterilmesi. adamın intiharı İkinci Anlatım: Şimdiki zaman anlatımı ile adamın sevgilisini neden öldürdüğünü anlatan bir öykü ve adamın sevgilisinin mezarı başındaki intiharı 40 . Kişinin arkadaşının elinden tutarak ağlaması Uzun geri zamana geri dönüş yaparak: İki arkadaşın kimi anları verilir. Örneğin. Örneğin. kişinin birden ölen yakın arkadaşını hatırlamasında.. nasıl bir anlatımın yeğleneceği konusunda kendinize soracağınız sorular vardır: Ölen yakın arkadaşın cenaze töreni. Hangisi istenen anlamı yerine getirir? Ve soruların yanıtlarını verdikten sonra sahnenin nasıl olması gerektiğine ilişkin en doğru kararı vermek gerekir. . izleri şimdiki durumuyla verilir. yaşanan andaki durumun tersi de verilebilir. Başka bir duruma örnek şudur: Adam. uzun geri zamana dönerek. bir biçimde amaç dışı kullanımı önemli bir sorundur. geçmişinde çok çapkın olması.. Öykü akışında. içine kapanık bir adamın. Uzun geri zamanın.Bu anlatımla. Filmin geri kalanında geçmişin etkileri. öykünün eğlenceli ya da yoğun anında. uzun geri zaman anlatımıyla canlandırılabilir..

Kısa geri zamanlar. 2. 41 . kapı tokmağını tutuşu ve tokmağı çevirişi. Hangi Durum ve Nedenler ile Kullanılır?  Öykü anlatımı şimdiki zamanla sınırlanmayıp. istenen noktada olup olmadığını saptamaktır. 1. 1. Bu işlem “kısa geri zaman” olarak adlandırılır. doğru yerde. yoksa ikinci önerideki gibi öykünün anlatımı kronolojik bir düzenleme ile daha mı etkili olacaktır? Hayal kırıklığına uğramamak için plân yapar iken. öz açısından içindeki sürekliliği sürdürmek için yapılır. Yinelenen bu anlık görüntü.  Geri Zamanlar.Şimdi kendinize şu soruları sorabilirsiniz: Birinci önerideki gibi öykünün uzun geri zamanla anlatılmasına gerek var mı. Uzun geri zamanın.  Geri dönüş olarak seçtiğiniz ‘’uzun geri zaman’’ın amacınız doğrultusunda. 2. Çekim: Zaman geriye alınır. Çekim: Oyuncunun oturduğu yerden kalkıp kapıya yürüyüşü. Bu. zaman atlamaları gibi küçük ölçülerde ( yalnızca birkaç kare ile) anlam ve görüntü sürekliliği sağlamak adına kullanılır. Bunu.çekimin arasına konulur ve 2. etkili.   Kısa Geriye Dönüşlerin Kullanılması (Flasback) Zamanın olağan akışı içinde. kısa bir an geriye gidilmesi de zamansal bir vurgulamadır. 2. sağlam. izleyiciye bilgi aktarımında gerçekten yardımcı olup olmadığını belirlemektir.çekimdeki “bir an”. çekimdeki bir anlık devinimi yineler. yalın bir kapı açma örneğiyle görelim: 1. izleyicinin dikkatini çekmek amacıyladır. öykünün gelişimine katkıda bulunması amacı ile önemli olayların açıklanmasına katkıda bulunulur. zihinsel bir aldanışla ilgili değildir. zaman içinde geri gidilerek. çekim. Ne Zaman. Görüntü açısından sürekli olmayan bir devinimin alınıp. çekim sürdürülür.

3.) Yukarıda sıralanan yarar ve tehlikelerine karşın. kabul gören bir varsayıma göre. İzlediğiniz filmlerde görmüşsünüzdür: Geçmişi anımsatmak.        Öykünün başladığı andan önce. anımsanan şeyi görüntünün bir köşesinde göstermek ya da doğal görüntüleri değişik renklerde vermek gibi yöntemler kullanılarak yapılır. geri zaman dönüşleri izleyici tarafından çoğu kez filmin en ilginç parçası olarak duyumsanır. hafıza kaybına uğrayan kişinin geçmişi anımsamasında (Travma geriye dönüş) da başvurulan bir yöntemdir. ancak izleyiciye gösterilmeyen şimdiye yakın ya da uzak bir olay gösterilebilir. İzleyiciyi şaşırtmayacak ya da bir hile tarzında izleyicinin dikkatini çekmeyecek olan bu geri zamanda. geçmişte neler olduğunun gösterilmesinde. Öykünün daha önce gösterilmeyen bir bölümünün sunulması amacı ile yararlanılır. gerçekleşen herhangi bir olayın. geri dönüş başladığında. 42 . Oyunculara. Öykü içinde gizli kalmış bir noktanın açıklanmasında. gelecek zamana yapılan atlayışlarla olayların anlatımı. öykü içinde kendi ile ilgili bölümleri anlatma/gösterme olanağı verilmesinde geri zaman dönüşümü kullanılır. öykünün geçmişine ilişkin bilgiler verilmesinde kullanılır. Daha çok psikolojik filmlerde kullanılan. 3. ilginç dramatik efektler kullanılır. görüntü bir kişinin yüzünde ise bu anda yapılacak geri zaman. öyküde. o kişinin anılarını gösterir. ile ilgili bilgi ya da hatırlatma olarak verilir (Nostaljik geriye dönüş). görüntüyü bulanıklaştırmak. Geri zamanların ana kurallarından biri. Öykünün. tümünün geriye dönüşler ile hatta geriye dönüşler içinde de geriye dönüşler yapılarak anlatılmasında (Böylece. önceden olan. Daha önce gösterilen bir olayın anımsatılması amacındaki vurgu yinelenmesinde. Öykünün akışına katkı getirecek özlenen ve geçmişte olmuş olay/durum. Gelecek Zaman Sürekliliği Gelecek zaman sürekliliği iki kesimde ele alınır:   Gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımı Şimdiki zamandan başlayıp.

Ancak durumsal zamanın bir anlamı yok gibi algılanması da yanlıştır. bir bilim-kurgu biliciliğini. birbiri içine karıştırılarak. Olay sunulduktan sonra şimdiki zamana dönülür (Back to the Future . sayıklamayı. İleriye atlama ile olayın tümünün.4. yazımda dikkat edilecek en önemli noktadır. yukarıda sıralanan. ileri atlanarak gelecek zaman içinde. gelecek zaman içinde sunulması arasında fark vardır. İkincisi ise. gelecek zaman içinde görsel olarak anlatılan öykü. gelecek zaman içinde sunulması arasında bir ayrım vardır. izleyici zaman konusunda bilgilendirilip. şimdiki zaman sürekliliğinde sunulur. Durumsal zaman kullanımında. bir düşüncenin ya da bir tasarının önceden görselsözel dramatik yapı içinde anlatılmasıdır. 3. uzatılarak. geçici olarak yer alır. bir olayı gözleyen bir kişinin zihinsel davranışlarını.Geleceğe Dönüş). Durumsal zamana geçiş. Bu tür anlatımda. kısaltılarak. Birincisinde şimdiki zaman içinde. Zaman içinde ileriye gidilmesi. süreklilik yöntemi gözetilmeden sunulur. İleriye doğru atlama. sunulma yönteminde ya da süresinde bir sınırlama yoktur. tümüyle gelecek zaman içinde geçen öyküyü anlatır (Star Wars-Yıldız Savaşları). çarpıtılarak ya da birkaç olay. Kısaca. Durumsal zaman. İleriye atlama ile olayın tümünün. uygun ses efektleri ve görsel geçişlerle doğru biçimde ele alınmalı ve açıklanmalıdır (Nightmare on Elm Street-Elm Sokağı Kâbusu). gelecek zaman içine götürülür. uzay gemisiyle diğer gezegenlere nasıl ulaşabileceğini açıklaması. gelecek zaman. gerçek yaşamda olmayacak biçimde parçalanarak. bir bilim adamının. tümüyle gelecek zaman içinde geçen öykü anlatır. gerçek zaman değildir. “Olay böyle olacak!” ya da “olabilir?” düşüncesiyle izler. uzun uzun verilebilir. 43 . Olay sunulduktan sonra şimdiki zamana dönülür (Back to the Future-Geleceğe Dönüş). Bir filme ritm kazandırmada temel olan durumsal zaman.Gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımında izleyici. olayların nasıl olacağı ya da olabileceği. gelecek zaman geçici olarak yer alır. saatle saptanan gerçek zaman dışında. çarpıtılan biçimde algılanmasını kapsar. görsellikle verilebilir. anlık kısa görüntülerle ya da görüntü dondurularak. açık ya da çarpık düşünceler ya da şimdiki zaman/geçmiş zaman/gelecek zaman birbiriyle karıştırılır. sarhoşluğu ya da diğer çarpıtılan düşünceleri anlatmakta kullanır. Birincisinde. Durumsal (Düşsel) Zaman Sinemada. şimdiki zaman içinde. birini öldürmeyi ya da bir yeri soymayı tasarlayan kişinin soygunu yaparkenki hâli. İzleyici ne olup bittiğini anlamalıdır. Gelecekteki bir gizli gücün etkisi. düşüncelerini ya da gözlediği olayın. durumsal (düşsel ya da psikolojik) zaman da kullanılır. anımsamalarını. bir sanayi tasarımını ya da öyküdeki bir kişilik tarafından düşlenen olayları içerir. Daha sonra şimdiki zamana dönülür. Bu durumda izleyici olayı. geriye dönüşün tam tersidir. İkincisi ise. Durumsal zaman sürekliliği bir karabasanı. kişilerin çeşitli durumlarda yaşadıkları. Bu kullanımda zaman. birbiriyle ilişkisi olmayan gerçek ya da düşsel olaylar. Olay sanki şimdi oluyormuş gibi. Olaylar yavaş devinimlerle. olayı izlemede bir karmaşa içine düşmesinin önlenmesi. Gerçek zaman olmadığı için de.

değişen zamanları vurgulamalı ve kullanışını izleyiciye. tam doğu sahillerine geldiğinde.5. 3. Zaman kullanımı. kuşkunun/merakın dişli çarkı olacağı inancı ile görüntü içine. Filmde zaman kısaltılır. gerilim ve devinim coşkusu. korku yaratıcı filmlerin hangisi saat kullanmaya gereksinmiş? Kuşku. merak. gerilim ya da devinim (action) ise. ama başarılı olmamaları için var gücüyle çalışan dedektif ve eylem sonunda binadaki tüm insanların havaya uçurulabileceği kuşkusunu taşıyan izleyici bu durumda belirli bir saate/dakikaya sahip değildir (Die Hard-Zor Ölüm). Kötü adamların amaçlarını bilmeyen. bu eylemi ne zaman yapacağının bilinmediği durumlar da olabilir (The Rock-Kaya). sizin de kullanabileceğiniz ortalama bir buçuk saatiniz var. Ya da her ikisi birden yapılır. stadyuma belirledikleri zamanda patlayacak saatli bomba yerleştirir. seri katil filmlerinde (Silence of the Lambs-Kuzuların Sessizliği/Seven-Yedi) belirli bir zaman darlığı yoktur ama bir sonraki kurban öldürülmeden. Zamanın Diğer Kullanımları Filmin türü. coşku. uygun yerlere saat konulur.Gerektiğinde bir film öyküsünde. zaman kullanımında bu uygulamaları yaparken. kahraman ya tehlikeye atılır ya da gizemli çözümlerle çevresi sarılır. Şöyle izlediğiniz filmleri bir düşünün: Kuşku. gerilim ve coşku öykünün sonuna dek sürer. hem gerçek hem de durumsal (düşsel) zaman kullanılarak anlatılabilir. Bombanın ne zaman patlayacağı karşı tarafça bilinmez (The Last Boy Scout-Son Görev).Kritik Karar). Örneğin. (Yazar olarak. Ya da birkaçı birbirine kaynaştırılarak kullanılır. Haydutlar belli bir saat içinde yok edilmelidir (High Noon-Kahraman Şerif). daha sonra zaman içinde ileriye gidilebilir ya da geriye dönülebilir. kolaylıkla kavrayabileceği bir biçimde vermelidir. kahramanın görevini yoğunlaştırır ve zamanın azalması coşkuyu artırır. kötü adamın yakalanmaya çalışılması durumu da yatsınamaz bir gerçektir. Başkan. Virüs belirli bir süre içinde denetim altına alınmazsa kasaba bombalanacaktır (Outbreak-Tehdit). gökyüzünde patlatılarak yok edilmesi için emir verir (Executive Decision . Film öyküsü. Saat kullanımı olmaksızın. FBI’in görevlendirdiği kişi. belirlenen süre içinde kötü adamı yakalamalıdır (Midnight Run-Geceyarısı Av).) Saat kullanımı bir kural değildir. Bir senatörü öldürmeyi tasarlayan kötü adamlar. Örneğin: Filmin öyküsü şimdiki zamanda oluyormuşcasına başlar. Senaryo yazarı. Film içinde kullanılan bu saat. suçsuz yolcularla dolu bir uçağı. İstedikleri para verilmez ise kente zehirli gaz fışkırtmayı tasarlayan kötü adamların. uzatılabilir ya da dondurulabilir. zaman öğelerinden yalnızca biri kullanılabilir. 44 . zamanla yarışan kahramana karşı bir sınırlamadır. sıkıştırılan bir ilmiktir.

3. Gerilme Gerilme. birbirleriyle ilişkili iki ya da daha çok olgunun ayrımlarının.5. Umutsuzluğa kapılmaya gerek yok! Kuşku. yeter ki ilmiği sıkıştıracak yöntemi bulun. zamanın birden durması. suçsuzluğunu kanıtlamaya çalışır (The Fugitive-Kaçak). 45 .2. tehlike ve gizem başka yöntemlerle de sağlanabilir. Saniyeler genişletilerek ve olgularla doldurularak. 3. yalnızca kahramanın yaşamını sürdürmesi ve ardından.5. gerilim ve coşku yaratır (North by Northwest-Gizli Teşkilat). merakı yükseltecek dişli çarkının olmadığının bir göstergesidir.1. aynı anda ortaya çıktıklarını belirtecek şekilde. Saat. Örneğin. her şeyin devinimsizleşmesi. Tüm öykülerinde saat sürekli varsa. zamanın olağan akışı içine girmesi/yaşamın kaldığı yerden hiçbir şey olmamış gibi sürmesidir. Hitchcock'un terimiyle “Mac Guffin” (mikrofilm teyp-geçmişteki mektup). bu o yazarın ya usa ilişkin tembelliğinin ya da kuşkuyu. Polisler tarafından yakalanmadan önce kahraman araştırma yaparak. anlatılması yöntemi olarak tanımlanabilir. Zamandaşlık (Simültane) Zamandaşlık. birinden diğerine geçerek sürdürülür. bir olgunun nesnel süresinin öznel olarak genişletilmesidir. Bu. yavaşlatılan bir çekim değildir. kişinin sonuçta kurtulmasını/bağışlanmasını sağlar ama yalnızca saat.Suçsuz adamın suçlanması. Herhangi bir gerilim filminde bu kullanıma örnek sahneler görebilirsiniz. Bu yöntemle aynı anda süren yaşamsal iki zaman. öyküyü toparlayıcı öge değildir. fizik olarak imkânsız bir durum yaratılır.

UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Senaryoda kullanılacak zaman dilimi ve yöntemini seçiniz. 46 . Öneriler  Bu işlemler sırasında ayrıntılara dikkat ediniz.  Senaryo denemeleri yaparak. hayal gücünüzü zenginleştiriniz.  Senaryoda zaman ilişkilerini kullanınız.  Bol bol okuyarak ve film izleyerek. ifade gücünüzü zenginleştiriniz.  Çevrenize araştırıcı ve gözlemci bir göz ile daha dikkatli bakınız.

kendinizi değerlendiriniz. ( ) Olayın. ( ) Geçmiş zaman sürekliliğinin tek bir biçimi vardır. 5. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. Doğru cevap sayınızı belirleyerek. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. 47 . kısa süreli çekimlerle veya uzun ara çekimlerle olmak üzere 2 şekilde gerçekleştirilir. gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımı da yapılır. ( ) Filmlerde zaman ne uzatılabilir ne de kısaltılabilir. ( ) Durumsal zaman sürekliliği. bire bir gerçek zaman gibi olmalıdır. ( ) Gelecek zaman sürekliliğinde. 7. 3. genellikle olumlu durumları anlatmakta kullanılır. diğer faaliyete geçiniz. ( ) “Bilmece geriye dönüşte” izleyiciye kuşkudan uzak kesin bilgi verilir. 1. 6. 4. 2. şimdi oluyormuşcasına sergilenmesine şimdiki zaman sürekliliği denir. ( ) Paralel kurgu. cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız.

diyaloglar aracılığı ile izleyiciye anlatılanları araştırınız. Bunun nedeni. Sinema. uygun diyaloglar yazarak uygun yöntemlerle ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. Sinema Dilinin Diğer Dillerden Farkları ‘’Yedinci Sanat’’ olarak adlandırılan sinema. Rene Clair'in dediği gibi. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   Sinema dilinin. Tiyatro oyunu doğaldır ki iletisini. kullanabileceksiniz. konuşma örgüsünü okuduğunuzda. İzlediğiniz filmlerde. öykünün jest. mimik.ÖĞRENME FAALİYETİ–4 ÖĞRENME FAALİYETİ–4 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında.1. KONUŞMA ÖRGÜSÜ (DİYALOG) 4. konuşma örgüsünün sinemada tiyatroya oranla daha ekonomik kullanılmasıdır. Bir film senaryosunun görsel tanımlarının yapıldığı kısmına bakmadan. Tiyatro-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları Herhangi bir tiyatro oyununu incelediğimizde. Ayrıca televizyon kanallarına ve prodüksiyon şirketlerine giderek senaryo yazarları ve yönetmenlerden ön bilgi edininiz. Yanlış bilgilendirmemek için yazın dilinden ve özellikle tiyatrodan gelen konuşma örgüsü ile sinemadaki konuşma örgüsü ayrımını ortaya koymak gerekir. Araştırma işlemleri için internet ortamını.1. “kör görebiliyorsa” tiyatro oyunu amacına varır. 4. zamanla özelliklerine ve koşullarına uyarlayarak kullanır oldu. devinim ve öteki görsel araçlarından yararlanmasına karşın. öykünün ne anlattığını kesin olarak anlayamayız. 48 . karşılıklı konuşma biçiminde verir.1. belki o anda değişmesi olanaksız. üç boyutlu mekânda. sınırlı. yoğun olarak oyunun gelişimine yön verici bir yapıdadır. konuşma örgüsüyle geliştiğini rahatça görürsünüz. DVD ve kitap satan mağazaları gezmeniz gerekmektedir. diğer edebi sanat dallarının dilinden ve günlük konuşmalarımızdan farklarını araştırınız. Tiyatro oyununun konuşma örgüsü. kendinden önceki sanatlardan kimi öğeleri gelişim süreci içinde önce aynen. VCD. tiyatrodan daha geniş anlatım araçlarına ve yöntemine sahiptir. Tiyatroda konuşma örgüsü çok önemlidir. 4. Diğer sanatlardan gelen öğelerden biri konuşma örgüsüydü.

" "Diyaloğun orta noktası. öncelikle görsel anlatım içinde düşünülür. aynı şeyleri yineleyen ve konudan konuya atlayan bir akış gösterir. izleyicinin bireysel belleği ile yüz yüze olduğundan. Yazı Dili-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları "Okunmak için yazılmış sözlerle. Günlük Konuşma-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları Film konuşma örgüsü. 49 . yoğun üslûplu yazı diliyle. filmin gerektirdiği anlatım ve tanımlamaların içinde kalarak. yüzeysel konuşma dili arasında yer almalıdır. yorumlamak kişinin o an içinde bulunduğu duruma bağlıdır. yazarlarına konuşur gibi yazmalarını öğütleyerek. gerçek yaşama uygun. Sinemada bir öykü anlatılırken ancak başvurulacak başka yol kalmadığında diyalog kullanılmalıdır. 4. yapaylıktan kaçınarak. dil birliğini koruyun." Birbirini tamamlayan bu iki görüşten yola çıkıldığında rahatlıkla söylenebilecek olan şudur: Romanda/öyküde rahatlıkla yazılan her bilgi. Kimi kuramcılar ve senaryo yazarları konuşma örgüsünün “körü körüne gerçeği yansıtmaması’’ gerektiğini belirtirler.”der.1. ön plâna almalıyız. Çünkü gerçek yaşamdaki konuşma örgüsü. Senaryoda her şey. düşünce senaryoda.1. sinema ve tiyatro konuşma örgüsü birbirine karıştırılmamalıdır. Senaryoda konuşma örgüsü.2. görsel anlatımı geri plâna iter. Ama bu. bu nedenle bellekte seçme yapar. Sam Goldwyn. Kısaca ve altı çizilerek söylenirse. Herhangi bir sesi duymak. Sinemada. Alfred Hitchcock. doğal olarak yazılmalıdır. “bir film yazarken. günlük konuşma içinden en uygun tümceleri seçip ayıklayarak. Yine Rene Clair'in dediği gibi. Konuşma örgüsü. “sağır duyabiliyorsa” film amacına varır. romanda ya da öyküdeki gibi verilemez. Konuşma diline uygun. seçme ve ayıklama yapılarak konuşma örgüsü yazmak kolay değildir." der. Konuşma örgüsü. gerçek yaşamdaki konuşmaların senaryoya aynen yazılması demek değildir. diğer öğelerle birlikte öykünün ana iletisini vermek için kullanılan yollardan yalnızca biridir. söylenmek için yazılmış sözler ayrı ayrı seçilmelidir. bayağılıktan. konuşma örgüsü. doğrudan günlük konuşma ile yakınlık gösterir. İzleyicinin işitme duyusuyla ilgili özellikleri ise şunlardır:   İşitme alanı geniştir. çoğu kez yerinde sayan. yalnızca doğrudan doğruya izleyicinin işitme duyusuyla ilişkilidir. diyalog öğeleriyle görsel öğeler arasında kaçınılmaz olarak bir ayrım yaparız. Öte yandan senaryoda iyi bir konuşma örgüsü “yazılı dil” ya da “yazın biçimlerine”göre yazılmaz. tiyatrodaki konuşma örgüsünden daha değişik bir boyutta olduğu gerçeğini ortaya koyar.Bu da filmdeki konuşma örgüsünün. "Eğer bir ileti yazmak istiyorsanız. Senaryo yazarı konuşma örgüsünü. yazarın en güç görevlerinden biridir. Çünkü konuşma örgüsüne aşırı yüklenme. Olanaklar elverdiğince görsel olanı. anlamlı ve ekonomik bir biçimde yazmalıdır.3. 4.

eğer gereksiz söz yığınına boğulmazsa. gerekmedikçe görsel anlatımda zorlamaya girilmedikçe konuşma örgüsü kullanılmamalıdır. konuşma örgüsünün öyküde üç işlevi vardır: Yazarın sözü (mot d' auteur). düşünce daha da gelişebilir" diye sürdürür." ilkesidir. kişilik adına parlak sözlerden vazgeçilmelidir. Kısaca kişiler konuşmak için konuşmamalı. durumun sözü (mot de situation). filme özgü yöntemle. tüm konuşmalar etkin olmayabilir. fotoğraf değil. Konuşma örgüsü. (Senaryo yazımı bittikten sonra. göster. uygun. herhangi bir güçlükle karşılaştığı zaman “Bunu bir dizi diyalogla hallederiz. Bununla birlikte. Lagos Egri “Sözcükleri savurmayın. Tamamen kişilere bağlı olduğundan. Filmde karşılıklı konuşma yoluyla her şeyi izleyiciye aktarmak. senaryo konuşma örgüsünün işlevi üç ana başlık altında açıklanabilir: Bilgi verir.2. konuşmaların anlatıma bir katkısı olup olmadığı iyice belirlenmelidir. anlatımın araçlarından biridir. Konuşma örgüsü ya da ses görüntüyü destekler. oyuncu ve kamera devinimleri. kişinin sözü (mot de caractere). öyküyü. Fransızların ayrımıyla. aynı düzende tekdüze sıkıcı konuşma örgüsü yazmak da tehlikelidir. bir amaca yönelik olarak eylemi yürütmelidir. Tüm kişiler kısa ve öz konuşmayabilir. "sanat bir seçmedir. 4. koruyun" diye başladığı sözünü. anımsatılacak bir öğüt ''anlatma. görsel anlatımın tepkisini güçlendirir. Canlı. hangi anlatım yöntemini seçerseniz seçin. dikkat ve estetik ilgi sağlayan konuşma örgüsünün. 50 . bu kişilerden ve çatışmalardan doğmalı. kişilikleri açıklamalı. Sinemada konuşma örgüsü. Konuşma Örgüsünün İşlevleri Genel olarak.Senaryo yazımında konuşma örgüsünün. görsellikle anlatmaya çalışın. filmdeki temel işlevi iki biçimde ortaya çıkar:   Konuşma örgüsü temel alınır.) Sözün özü." diye düşünmesidir. aslında öyküyü gözleriyle anlatan insanların ağzından dökülen. olayı sergilemek için “görsel ağırlıklı” ya da “sözel ağırlıklı”. kişilerin var olan sıcaklığı olsa bile. temel ilgi hep izleyicinin dikkatini uyanık tutmak olmalıdır. Öncelikle. kişiliğin zararına olmadan da ortaya konulabilir. duygusal bir anlam taşır ve öykünün gelişimine katkıda bulunur. öykünün kurgusu. Anlatımda konuşma örgüsü kullanılacaksa. zorlamasız ve çelişkisiz bir biçimde öyküdeki yerini alması çok önemlidir. diğer tüm seslerin arasında herhangi bir ses olmalıdır. sözel anlatım yoluna gidilir. geçişler gibi öğelerle birlikte. Parlak sözler uğruna kişilikten değil. Hemen tam bu noktada. kolaycılıktır. konuşma örgüsü için “temel bir biçim” yoktur. Bu görüşlerden yola çıkıldığında. Bir senaryo yazarının en büyük hatalarından biri. renkli ve devingen bir konuşma.

Konuşma örgüsünde bilgi vermek için bilgiçlik taslamaya da gerek yoktur." der. öykünün iletisini. kişiler kendi aralarında konuşmaktan çok izleyiciye bilgi aktarmak istediklerinde açıklamalar içerir. işi. toplumdaki yeri. gelir düzeyi. "her söz. kesik kesik konuşma. tümce uzunluğu/kısalığı. doğal ve ustaca verilmelidir. kahramanın. renklilik böylelikle sağlanır. yaşlılar yaşlı gibi konuşturulmalıdır. Bilgi gerektiren konularda.2. Senaryo yazarı. konuşanın fizyolojik. Öykünün başladığı andan önceki olayların geçtiği zaman ve mekânla. Şimdi. kişiliği yansıttığına inanıyorum". dik sesle 51 . Ama izleyici açısından. doğruyu öğrenmedikçe konuşma örgüsünde kullanmaktan sakının. "diyalog. Poetikasında. Konuşma örgüsü kullanımında önemli olan. yaşı.  Kişiliği Açıklayıcı Bilgi Vermek Konuşma örgüsü. çizilen kişiliğinden çıkarak söylev çekmesi biçiminde değil. Field. karısını ve çocuğunu kurtarmada kendisine yardımcı olan Man With No Name'e. izleyici içindir. bunlar arasındaki ilişkileri kurmada. yorumlamada gereklidir. bulunduğu ortamı. kişinin kim olduğunu söyleyen ve ileride ne olabileceğini duyumsatan bir sözcük olsa bile her konuşma. Bu anlamda. çocuksu konuşma. gösterilen olayla koşutluk kurarak. konuşma özellikleri (kekemelik. kişinin kendi olayında değil. çeşitli nedenlerle görüntüye gelmeyecek olayları. olayları ve gerekli bilgileri aktarmada. dram yazarı istediği için yazılmıştır" der. A Fistful of Dollar (Bir Avuç Dolar)'da. temanın gereklerine. her ağza yakışmaz". durumları dolaylı konuşma ile açıklayabilir. Konuşma örgüsü. Ama bu tür konuşmaları da fazla uzatmak doğru değildir. konuşma hızı. öyküde görünmeyen çeşitli kişi ve davranışlar görsellikle verilmeyecekse izleyiciye aktarılabilmelidir. Konuşma örgüsü önceki olaylara ilişkin bilgi vermelidir. belli bir hareket biçimiyle tanımlanan kişiliğe bağlıdır. Diğer bir anlatımla kişinin cinsiyeti. ülkesi.4. gibi etkenlere uygun olarak konuşturulur. Senaryonuzu hiçbir zaman slogan kürsüsü yapmayın. eğitim durumu. Nietzche. duygudaşlığın bozulmasına neden olmamak için. psikolojik durumu. "diyalogların. iki oyuncu arasındaki konuşma birbiri için değil. Biçim çeşitliliği. inandırıcılık. kahramanlarının ağzından söyleyeceği kimi şeyler olabilir. tümce yapısı. Doğallık. Man With No Name hırıltılı bir sesle "Bir zamanlar sizinki gibi bir ailem vardı ve yardım edecek bir kişi yoktu. " diyaloglar." yanıtını verir. başkası için niçin yaşamını tehlikeye attığını sorar. Man With No Name'in ailesine ne olduğunu sezinlediniz değil mi? Ama onun olayla bağlantılı duygularının ne olduğunu bilmek istiyor musunuz? İzleyiciye. Böyle bir diyalog gerçekçi ve akla uygun bir durum için kullanılmamış. yalnızca düzenlenmiş durumları değil. Konuşma uzadıkça yapaylık oranı da o denli artar. Jean Aurence. gençler genç. dokunaklı ve etkili konuşma. bu sözler. Konuşma Örgüsü Bilgi Vermeli Aristoteles. Yine karşı olduğu şeyi anlatmak için. Örneğin. yazarın kahramanı uzun boylu konuşturması da gerekmez.1. çeşitlilik. aynı zamanda kişiliği de belirtir. toplumsal ve psikolojik üç boyutlu kişiliğine bağlı uygun biçimle yazılır. huyu vb. olaylar hakkında ne duyumsadığıdır. Elbette senaryo yazarının. tıpkı giyinme biçimi gibi.

Ayraç içindeki bilgi. konuşmaya eşlik eden bakış. bir tümcenin ilk sözcüğü.. çıkart o gözü!. tümcenin en sonuna getirilirken.konuşma. sinirliliği ya da mutluluğu tekdüze verilmeyip. anlam güçsüz duruma gelmiştir.2. yansılamalar.). doğrudan anlatımdan daha etkili olduğu unutulmayarak tüm duygu ve düşünceleri söze dökmemek. apaçık belirtmezler. Kimi duygu. sözcüğün ' V' ya da ' O' gibi geniş ünlüleri içermesi ve onlarla bitmesi oyuncuya kolaylık sağlar. Kimileri özellikle saklar. Örneğin atak. Konuşma örgüsündeki bir tümce ile içerdiği psikolojinin süresi uyumlu olmalıdır.. jest. İnsanlar bütün duygu ve düşüncelerini. "O gözü çıkart. Çünkü sinirli olma durumu anlıktır. yinelenen sözler. çok dinamik konuşmalarda ilk ve son sözcükler önemlidir. ıslık çalma. mimik. Çokbilmişler uzun tümcelerle. olayların gidişine bırakmak uygun olacaktır. olağan bir konuşmada." örneklerinde. düşünce ve özelliklerinin anlaşılmasını. homurdanma vb. mimik gibi anlatım araçlarından yararlanmak gerekir. Konuşma örgüsünde duyguyu belirtmek için. 52 . Örneğin çok uzun bir tümce. 4. Konuşma Örgüsü Duygusal Bir Anlam Taşımalı Konuşma örgüsü akılcı olmaktan çok. kullanılan deyim. Bir sözcük haykırışla söylenecekse. verilen duruma ilişkin duyguyu yansıtmalıdır. sözcüklere/tümceye nasıl anlam vererek tonlaması gerektiğini bildiren bir yöntemdir. Konuşma örgüsü yazılırken. uzun bir tümceyle yansıtılamaz. birtakım duraksamalar ve kopukluklar içermelidir. o tümcenin en güçlü ve vurgulu yeridir. yaşlılar ağır ağır konuşur. Günlük konuşmada bile söylenen sözler. terim ve sözcükler. kişi adından sonra “ayraç” tan yararlanılır. Üstelik dolaylı anlatımın. külhanbeyi edası vb. ikinci tümcede “gözü” sözcüğü sona getirildiğinden anahtar sözcük geciktirilmiş.2. ünlemler. mahalle karısı edası. Buna “anahtar sözcük” denilir. kişiler arasındaki çatışmaları ve tin durumlarını ortaya koyabilmeli. dili şaklatma. kararlı olanlar kesin dille. devinimler." ya da "Seni kızdırdıysa. susmalar. jest. sinirli söylenemez. seslerle sağlanır. Şok hâlini yansıtan ifade. Yapılacak bir espride sürpriz ya da vurucu sözcük/sözcükler. oyuncuya konuşmadaki iç devinimi yansıtmada. Senaryoda kahraman ya da karşıtının sakin olması. konuşan kişilerin söyleyiş biçimlerine ve duygusal durumlarına göre çeşitlilik gösterir. seni kızdırdıysa!. sözcüklerin sıralanışı da önemlidir.

söylenen sözlerin karşısındakini etkileme ya da konuşana düşünme süresi tanımadır. kendini dağ başında mı sanıyorsun? Vurgu. Yazar olarak konuşmaları yazıyorsunuz. CAFER Hangi cehennemdeydin? (vurgu) (Buraya diğer kişiden uygun jest ya da mimik yazılır) Hey. seni seviyorum.2. sessizlikler de aynı derecede önemli değil mi? “Vurgu”nun belirtilmesi. öyleyse sessizlikleri niçin yazmayasınız?!. Konuşmalar kadar. bekle bir dakika! Kendini dağbaşında mı sanıyorsun? 53 .Örnek: UĞUR (İğneleyici) Elbette. Konuşma örgüsünde. Vurgunun belirtilmesi uygulayıcılara fazla gelebilir. BELMA (Patlamamak için kendini tutar) Bir an için ciddi olur musun? 4. Aşağıdaki örneği inceleyerek. Duyguyu Ortaya Koyan Vurgu Kısa bir an sessizliği belirtmekte kullanılan duygu vurgusu yalın bir jest-mimik türüdür. duyguyu güçlendirici bir öğedir. konuşmaları sessizlikle doldurmak değildir. vurgu anında ne yapıldığını görün: CAFER Hangi cehennemdeydin? Tahsin pişkince sırıtır CAFER ( SÜRDÜRÜR ) Hey.3. bekle bir dakika. hop. bir vurguya gereksinim duyulduğunda yazılmalıdır. konuşmanın tartımını (ritmini) belirleyerek. hop.

bu karışıklığa neden olmaz.5.4. Kişiler romanda düşünürler. Diğer bir anlatımla. öykünün temasını ortaya koymalıdır. ancak düşünürken gösterilebilir. tepkinin anında gösterilmesidir. Senaryo başarılı olsa bile. 4. 4. Görsel ya da sözel bir anahtar vermedikçe. Konuşma bir amaca yönelik olmalı. Yönetmen ve oyuncunun yanlış olanı. bir yönelim. Ara Sorular Kimi yazarlar. Konuşma Örgüsü Öykünün Gelişmesine Katkıda Bulunmalıdır Kişiler konuşturulmak için konuşturulmamalıdır. Böyle bir durumda senaryo yazarı. Özenli ve dikkatli bir çalışma. altı çizilmek istenen konuşmalar için ara sorular kullanılmasını savunurlar. Örneğin Birine kızan kişinin. 54 . Çünkü gerçek yaşamda yüz. Oyuncu. karşılıklı konuşmayla verilebildiği gibi. Roman ya da öyküde kullanılan "kahraman şöyle düşünüyordu:" türünden bir açıklama senaryoda yer almaz. Dış Ses ya da Görsel Anlatım Kişinin düşüncelerini. bir konuşma yeterli açıklıkta değilse ve bilgi verici ayraç yok ise oyuncunun tonlaması tümcenin öngörülen anlamının tam karşıtı olabilir. Yeterli sebep yoksa konuşmayı geliştirmeyecekse iki kişi arasındaki ara sorulara gerek yoktur. Hata istenmeyeceğine göre. Kişilikleri ortaya çıkarabilmeli. kişilerin ne düşündüklerini ya da ne duyumsadıklarını yansıtmaz. bunun yerine kişinin devinimde bulunmasını ya da devinimsiz bir duruşun ya da sessiz kalmasının daha etkili olabileceğini ileri sürmektedirler. olay olduğu gibi ya da olacağı gibi görselleştirilir. Türkandan nefret ettiğini gördük. Şimdi onu görünce niçin sevindi?" diye düşünür. burada sizden istenecek hatanın tümünü makaslamanızdır. Senaryoların özgün sorunlarından biri. geriye ya da ileriye gidilerek. Düşünme sahneleri için diğer bir yol. günlük yaşamdaki konuşmalar gibi yerinde saydırmayıp ileri götürmelidir. düşüncelerin ve hatırlamaların açıklanmasıdır. oysa filmde “dış ses (off voice)” kullanılmıyorsa. öyküyü.2. kişinin ne düşündüğünü anlamakta elbette olası değil. kişinin o andaki durumunu izleyiciye: Görsel yöntemlerle iletmeye çalışır.2. Kimi yazarlar ise soru-yanıt yönteminin gerekli olmadığını. yüz anlatımıyla (mimik) izleyiciye vermek olanaksızdır.4. tepkisini çevresindeki şeyleri tekmeleyerek göstermesi gibi. "öykü gelişimi boyunca Hasan’ın. Konuşma Örgüsü:    Diğer öğelerle birlikte. görüntüyle de verilir.3. Duygu ve anlam yaratmalı ve öykünün gelişimine katkıda bulunmalıdır. onları betimleyebilmelidir.1. Düşüncelerin ve Hatırlanan Şeylerin Verilmesi 4. yeniden ele alıp betimleyecek zamanı yoktur. konuşma örgüsü yazımında izleyiciye duyumsatmak istenen. konuşma örgüsü ’’çok daha kısa ve çok daha özlü ”olmalıdır. Düşünceler/anımsamalar. Geçmişte yapılan ya da gelecekte yapılacak bir işin düşünülmesi.3.

tiyatrodaki gibi.3. günümüz filmlerinde pek kullanılmayan bir konuşma biçimidir. izleyicinin ilgisini bir parça azaltır.3. kimi şeyler görmek ister. ya sözü söyleyen kişi ya da bir başkası olabilir. Böyle bir durum olduğunda öncelikle başka yollar aranmalıdır. duruma göre. kişinin belleğinde yinelenir. Sonra. izleyicinin olayı daha dikkatli izlemesi sağlanır. parçalanarak sayfanın hızlı okunmasını sağlar. Görüntü Üzeri Konuşma (voice-over) Geçmiş bir olayı anımsatmak. Doğallığa aykırı olan bu kolay iletim yolu. yerinde ve özenli kullanıldığında kendi kendine konuşma çok etkili olabilir. kimi devinimlerle ya da çevredeki kimi şeylerin parçalanma durumu var mı?". Düşünce hangi yolla verilirse verilsin. Uzun bir monolog ( kendi kendine konuşma ) metni. Görüntü üstü anlatımı yapan duruma göre. düşüncelerin verilmesi dışında. "Sen bu işi yapamazsın!” gibisinden anımsatıcı bir sözün söylenmesine neden olan kişinin ya da sözü destekleyici bir görüntünün üzerine verilir. Örneğin. Görüntü üzeri konuşmanın bir diğer biçimi. Görüntü üzeri konuşma kimi filmlerde çokça kullanılır. Ama şunu da unutmamak gerekir ki. Çekici bir özelliği olmasıdır. İç ses (kafa sesi) ya da anımsatıcı sözün yinelenmesiyle merak öğesi yoğunlaştırılıp. Kişinin Kendi Kendine Konuşması (Monolog) Düşüncelerin/hatırlamaların verilmesinde bir diğer yol. geçmişte kaldı. yerinde ve gereği gibi kullanılmadığında hepsi izleyiciye yapay gelir. öyküyü hızla ilerletmede uygun/yalın bir yol olmasıdır. ‘’iç ses’’ ya da ‘’kafa sesi’’ denilir. "Kişinin konuşmalarını dinleyen kişinin. Edinilen bilgiyi açıklayıp. kişilerin oluşumundaki bir aşama verilir. Kişiyle birlikte izleyicinin duyduğu bu sese. ya öykünün içinden biri ya da öykünün kahramanının sesidir. Filmde iç ses. Buna anımsatıcı söz denir. öykünün anlatımıyla ilgilidir.2. Anımsatıcı sözleri söyleyen. görüntü üzerine düşürülür. "Acaba başarabilecek mi?" sorusu yaratılarak. 55 . Kişinin kendi kendine konuşması. kendinize sorun. Diğer bir iç ses örneği. oyuncunun tek başına kendi kendine (monolog) konuşmasıdır. iç çatışmayı ya da bilinçaltını yansıtmak için dış ses kullanılır.    Kurallara uygun biçimde kullanıldığında. Bunun nedeni.3. izleyicinin ilgisinin çoğaltılması amaçlanır. Kendi kendine konuşma (monolog) yazma durumunda. filmin başında kullanılan bir söz yeri geldikçe. kişilere bir derinlik kazandırılır. 4. Senaryonun % 99' unun konuşma olması. olay dizisinde belirli devinimleri eyleme geçirmede kolay bir yoldur. izleyici en azından konuşan bir kafanın ötesinde. Ya da anlatımda belirli sıçrayışları (atlamaları) sağlayıp.4. bir düşünceyi belirtmek. Çünkü sinema görsel içeriği ön plânda olan bir sanattır.

izleyicinin ilgisini dağıtmayacak biçimde. Uzun konuşmaları kısaltarak. Çehov'un.4. çalışmasında onları perçinlemezse. Bir cümle içine. en ekonomik duruma getirmek gerekir. en ekonomik/özlü ve kıvrak bir biçimde yazın. uzmanlara danışarak. konuşma örgüsünün. yalnızca kendine özgü bir etki. Ama araştırma yaparak. yazım kılavuzuna uygun sözcüklerle yazmak gerekir. küfürlü konuşturulan kişiler kimlerdir? Öyküde eğer gerekiyorsa. uzun. Üstelik kullanılan şiveyi herkes anlamayabilir. Çünkü seneryodaki kişilerin hepsinin konuşması kısa. yumuşatılan. Kısaltma yapılamıyorsa. bir düşünceyi ya da bir olayı. özün yitirilmemesine dikkat edilmelidir. uzun konuşma. o insana sıkıcı konuşma örgüsü yazmak risklidir. tekdüzelikten kurtarılabilir. çok debdebeli. Konuşma örgüsünün tümünü. Konuşma örgüsü. oyuncu. karmaşık bir cümle yapısından kaçınarak.        56 . karşı tepki açılarla ve araya koyulacak sorularla parçalanarak. bir oyuncunun uzun cümleyi kavraması ve söylemesi güçtür. her senaryoda argo ve günlük konuşma dili kullanılması anlamına gelmez. Yersiz küfürlü konuşma. "kısalık ve açıklık. bir solukta söylenebilir cümleler kurun. Yersiz küfürlü konuşmanın senaryoya ne gibi bir katkısı olduğunu bir düşünün? İzlediğiniz filmleri hatırlayın. doğal konuşma dilini yeğleyerek. öykünün gelişimini engellemesine fırsat vermeyiniz. ayrıntılı.4. İzleyicinin iletiyi anlamasını engelleyen. Dolayısıyla şive ve aksan ölçüsünce. Kısaltma yapılırken. bir sürü olay. kişilerin havası ve tavrına uygun yöresel/bölgesel şive. izleyici hızla filmden kopar. Diğerlerini oyuncuya bırakın. İlke olarak kısa. ayarınca kullanılmalıdır. ad ve gereksiz sözleri tıka basa doldurmayınız. kulağa yapay gelecek. yoğun öfkeli bir an yaratma ya da güldürme gerekçesiyle olmalıdır. izleyici açısından irkilticidir. Dil doğal olmalıdır ama bu. öz ve etkin olmayabilir. Uygun ve yeterli miktarda sözcük seçmeye özen gösterip. birkaç yerel sözcük ve deyimle yalnızca ilk konuşmalarda belirtilebilir. Şahsın kişiliği sıkıcı olsa bile. yetenekli de olsa. küfürlü konuşma kullanılmamalıdır. Tersi durumda. dolambaçlı sesleri içeren biçimsel yazma biçiminden kaçının. Oyuncu sözcüklere hâkim olamazsa. elbette şive ve aksan kullanılacaktır. şiveyi yalnızca güldürü öğsi olarak kullanmak onaylanacak bir durum değildir. kamera devinimleri. kişinin tipini ve karakterini de dikkate alarak. Bir duyguyu. resmi olmayan bir yaklaşımla yazılır. Küfür kullanımı. Konuşma Örgüsü Yazarken Dikkat Edilecek Hususlar  Konuşma örgüsü tamamen kişilerin gelişimine bağlıdır. İşin kolayına kaçıp. süslü. senaryoyu baştan sona yerel sözcük ve deyimlerle yazmak. düşünce. başarının kız kardeşidir" sözünü kulağınıza küpe yapın. Yalnız gerçekçi olmak amacıyla.

edebiyat yapmaktan kaçının. Yinelemeyi önleme amacıyla bir cümlede “hakikat”. Açıklık. Cümlelerin birbirinden kopuk olmaması için cümleleri birbirine zamir. gerekli değil ise iki anlamlı sözcük kullanılmaması vb. Yazarken yazmak dışında bir yol varsa konuşma örgüsüne başvurmayıp gösterin. (Bu kural da çoğu kurallar gibi geçerli bir gerekçe olduğunda kırılabilir. herhangi bir şey söyletmek için bir kavramdan diğerine ya da bir olaydan diğerine ya da bir konudan başka konuya geçmek durumu ortaya çıktığında. Konuşma örgüsü yazımında kişilerine. önemli sözün/sözcüğün eylem sözcüğüne yanaştırılması. anlaşılmamaya yol açmaması için cümlelerin açık. yarım konuşmaya engel değildir. ezgisi. Bunun için ses uyumsuzluğundan kaçının. sözcükler kullanmayın. Bu kural. “yeni bir durum” öne sürer. Yinelenme bu yolla önlenmez ama dil aşureye çevrilir Duraksamaya. Türkçesi olan sözcükler yerine İngilizce. söyleyiş güzelliğine kapılıp sözü uzatmayın. Şöyle ki. Kişiliğin üslubu açısından gerekli değilse. gerektiğinde imalı. cansızlaştırıyorsa bunları yeniden yazarak daha enerjik hâle getirin. seçtiğiniz sözcüklerin. anlaşılır olmasına önem verin. göstermeyin). Böylece izleyicinin dikkati de dağılmaz. bir “'köprü cümlesi” yazıldığında. olayı diri tutmayıp. kullanmaktan vazgeçin. onu yakalamaya çalışın. bunlar kullanılmamalıdır. anlamın birinden ötekine akmasını sağlayın. yanlış anlamaya. Ama yazılan. Şairanelikten. iki cümleyi bağlayan bir “geçiş cümlesi”. birlikte söylenmesi zor harflerden oluşmamasına büyük özen gösterin (ş. basamak basamak geliştiğini biliyorsunuz. Bunun için araya. öteki cümlede “gerçek” sözcüğünü kullanmayın. kapalı. söyleyişine dikkat ederek.) Dilin akıcı olmasına önem verin. Konuşmalar. bağlaç gibi sözcüklerle bağlayıp. ç vb. Fransızca vb. Türkçenin kendine özgü uyumu.        57 . ile gerçekleştirilir. anlamı doğru aktaracak biçimde sıralanması. izleyici herhangi birisinin konuşmasını işitmekten ziyade anlatılan şeyleri görmelidir (Ancak dramatik sebeplere sahip olmadıkça da. güldürü filmi senaryosu ise kafiyeli konuşma filme bir katkı getirebilir. Eğer bu konuşmalar gerekmiyorsa. sözcüklerin yerinde kullanılması. yazın sanatına özgü söz oyunlarından uzak durun. Değişimin birdenbire oluşmadığını. Yukarıda açıklanan konuşma örgüsü kurallarını göz ardı etmeyin. Değişimi yansıtan konuşma örgüsü de buna uygun olarak cümle cümle geliştirilir. yazarların çoğu.). Rastlantı sonucu kafiyeli duruma gelmiş cümleler ilgiyi dağıttığından. dolambaçlı/karışık anlatımdan kaçınılması. örtük. Oyuncuları düşünerek. geçişin yumuşak ve akıcı olması sağlanabilir.

Ancak şu da unutulmamalıdır: Konuşma örgüsü. akışı kesen yinelemeler. izleyicinin anlamasına yönelik çalışma yapılır. birçok cümlenin. metne katkısı olmayan cümleler (fazlalıklar). 58 . öykünün tümünden daha önemli değildir. senaryonun/filmin bir öğesi olup. yüksek sesle okumak ya da bir oyuncu kadar olmasa bile oynayarak denetlenmesidir. kolayca söylenip söylenemediği. Söyleyiş zorlukları olan sözcükler peş peşe gelmişse değiştirilir. tekrarlanan sözler. söylemeye soluğun yetip yetmediği denetlenir. konuşma örgüsünü yeteri kadar önemsemek gerektiğidir. Cümlelerin akıcı olup olmadığı. sık sık yinelenen adlar (yinelemeler) metinden çıkarılır. Bu nedenle konuşma örgüsü. Bu çalışmada. yanlış kullanılan sözcükler ve cümleler (yanlışlıklar). Senaryo metninin son denetlenmesi için yapılan çalışma. öykünün gelişimi anlam olarak dikkate alınır. Konuşma örgüsündeki cümlelerin oynanarak söylendiği unutulmamalıdır. Tüm bu açıklamalardan sonra söylenebilecek son söz. sözcüğün gereksiz olduğunun farkına varıp metinden çıkaracaksınız. Oyuncunun sözcükleri rahat söyleyebilmesi göz önüne alınır. Yazdıklarınızı denetledikçe. anlatımında yer alan fazla cümle ve sözcükler. senaryodaki yerini zorlamasız ve çelişkisiz bir biçimde almalıdır. Son kontrolü yaparken çalışmanın.

 Bir hatırlama veya düşünme sahnesine diyalog yazınız.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Sinema dilini diğer dillerle karşılaştırınız.  Araştırmacı ve gözlemci olunuz. Öneriler  Bu işlemler sırasında.  Bol bol okuyarak ve film izleyerek hayal gücünüzü geliştiriniz. ayrıntılara dikkat ediniz. 59 .  İzlediğiniz filmlerin nitelikli olmasına dikkat ediniz. işlevlerini analiz ediniz.  Senaryodaki konuşma örgüsünün.  Mekân farklılıklarına dikkat ediniz.  Konuşma örgüsü yazınız.

4. 1. o da bilgi vermektir. şive veya aksan olmamalıdır. ( ) Konuşma örgüsünün doğal olması için gerçek yaşamdaki konuşmalar. tiyatroya göre daha çok kullanılmalıdır. 2. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 6. ( ) Konuşma örgüsü kişilikleri ortaya çıkarmamalıdır. ( ) Konuşma örgüsünün tek bir işlevi vardır. duygusal bir anlam taşımalıdır. ( ) Konuşma örgüsünde kesinlikle. ( ) Okunmak için yazılmış sözlerle. 8. senaryoya aynen yazılmalıdır. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. 5. ( ) Oyuncunun kendi kendine konuşmasına monolog denir. söylenmek için yazılmış sözler ayrı ayrı seçilmelidir. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. 3. ( ) Söz sinemada. 60 . ( ) Konuşma örgüsü. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. 7.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız.

ÖĞRENME FAALİYETİ–5 ÖĞRENME FAALİYETİ–5 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. 61 . Tanımlanan. müzik ve tüm gürültüler anlatımsal ses olarak adlandırılır. filmdeki bir kişinin yalnızca imgeleminde ya da anısında var olan müzik. filmdeki gerçek sesi filmdeki kişinin etkilendiği şiddette duyar ama olağan olarak değil. o andaki durum daha da pekiştirilir. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır. Müzik için film. filmdeki kişilerden birinin işittiği sese nesnel ses denilir. ses öğelerini tamamlayabileceksiniz. Nesnel ses. Televizyon kanalları ve prodüksiyon şirketlerinin müzik ve efekt arşivlerinde çalışan kişilerden ön bilgi alınız. Gerçek ses yerine.1. DVD ve VCD satan mağazaları gezmeniz gerekecektir. efekt ve çevresel ses ekleyerek. İzleyici. 5. gürültü ya da bir sözdür. anlatılan. Araştırma işlemleri için internet ortamını kullanıp. Senaryoda Şarkı ve Müzik Kullanımı Sinemada müziğin iki kullanım yolu vardır: Film için müzik (Film Müziği). 5. duyulan başka bir ses. Örneğin. Filmlerde kullanılan efekt ve çevresel sesleri araştırınız. Bunların kullanımı şöyle sıralanır: Gerçek sesle üst üste bindirim (superpoze) oluşturmak. senaryoya müzik.   Filmlerde kullanılan müzik türlerini araştırınız. gerçeğe ilişkin olmayan öğeler tarafından ortaya konulan tüm sözler. SENARYODA DİĞER SESLER Anlatımsal ya da tanımsal durumlarda. kişilerin konuşması üzerine bir başka ses verilerek. Bu anlatımsal sestir. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde.

Notalar bir bir geride bırakılır. müziğe başvurulur. çatışmayı zamana kilitlemenin bir aracı olarak kullanmıştır. asal kullanılış biçimi film müziğidir. psikolojik gelişme oldukça. Suikastçi. 62 . hem filmin. Filmde müzik hangi amaçlarla kullanılır?  Tinsel ve duygusal atmosfer yaratmak için: Müzikleri hâlâ dillerde olan High Noon (Kahraman Şerif). parçanın finaline doğru iyice gaza gelen orkestra şefi. kameranın algıladığı görüntüye bir katkı sağladığında ya da anlatım aracı olarak senaryo yazarı/yönetmenin beğenisine göre filme eklendiğinde doğallık kazanır. yapacağı vuruş için hazırlık yapmaya başlar. Herhangi gerçek bir ses yerine kullanılır (Müzik. Kahramanımız onu farkedip. Ön planda ya da altta kullanılan müzik. suikastçinin bulunduğu balkona doğru koşmaya başlar ve bu arada müzik çıldırtıcı biçimde doruk noktaya (hem sahnenin. Kişinin düşündüğü ya da anımsadığı bir ses yerine kullanılır. durumlarına uygun ya da karşıt müzikler kullanılır.        Müziğin birden durması ya da birden başlaması. sahnenin duygusal vurgusunu pekiştirir. sürpriz ve şok duygularını yaratmak için müzik kullanılır. The Bad and The Ugly (İyi Kötü ve Çirkin) ve Godfather (Baba) filmleri iyi birer örnektir. Hitchcock bir filminde. aniden kesilen müzik bizde bir beklenti yaratır. Film için Müzik (Film Müziği) Sinemada müziğin destekleyici katkısı. horoz gibi kabarır ve adeta kendinden geçerek ellerini kollarını sağa sola savurur. Karşıtlıkları vurgulamak için müzikten yararlanılır. gelen konuklara olayı çaktırmadan opera binasında suikastçiyi aramaya koyulur. Destekleyici olarak merak. Aynı kişi görüldükçe. Olayın gerçekleştirileceğini öğrenen gizli servis. Yüzlerce konuk içerisinden hangisi suikastçidir ve nereden ateş edecektir? Klâsik müzikteki iniş çıkışlar ve parçanın atmosferi bu arama telaşını çok iyi yansıtmaktadır. belli anları ya da durumları öne çıkarmaya yarayabilir. durgun. Birazdan davulcu davula darbesini indirecektir. öyküde bir ilerleme sağlandıkça aynı müzik teması yinelenir (leitmotiv). The Good. ateş edildiğinin anlaşılmaması için tam büyük davul çalındığında ateş edecektir. Örneğin. Bu arada suikastçi atış pozisyonunu alır. Sahne son derece ustaca tasarlanmıştır ve bunda müzik başrolü oynar. Çünkü müzik gerilimi destekleyen bir unsurdan öte. sinirli vb. dramatik dönüm noktalarını vurgulamaya. hem de müziğin doruk noktasına) doğru ilerler. Sonra parçanın finaline geliriz: Müziğin şiddeti ve gerilimi artar. Ünlü bir politikacı bir klâsik müzik dinletisi sırasında öldürülecektir. önemli bir öğe olarak karşımıza çıkmaktadır. Kişilerin psikolojik durumlarını belirtmek için: Kişinin şen. üzüntülü. müziğin belli bir anını bizzat doruk nokta hâline getirir. bir haykırışın ya da bir gürültünün süreğeni olarak gerçek ses yerine devinime eşlik eder). Müzik. Güçsüz bir sahneyi renklendirmek için filmde. Burada anlatıma katkı nedeniyle müzik. kenarda o ana kadar beklemiş olan davulcu.

çoğu zaman gereksiz bile olur. Ses. Tetiği çekmek üzere gerilen parmak. Oysa aşağıda verilen çok önemli işlevleri yerine getirebilir: 63 . senaryoya ünlü bir şarkıyı/müziği önermede sakınca yoktur. şarkının/müziğin kendisinin yeri olabilir. Böyle bir yapımda müzik kullanıldığında ve müzik gerekli duyguyu yaratmadan yoksunsa bu tekdüzelikten başka bir etki yaratmaz." nin şarkısı duyulur. üzerine ses kayıt edilen herhangi bir araçtan ayrımsızdır. fon yöresi sağlayacağına inanıyorsanız.  Müzik için Film Müzik sanatı ile bağlantılı olarak. Oysa günümüz sinema ve televizyon dünyasında. Ancak. Bu durumda film. şarkıcıların hayatlarını anlatan filmler bu kapsam içinde yer alır. etkili ve yoğun bir şekilde kullanılan efektleri sayesinde gişe hâsılat rekorları kırmaktadır. Sahnenin ön plânında. bir sahnenin geri plânında uygun. Bazı filmler. 5. bu tür filmlerin hepsi böyledir anlamına gelmemelidir. Koşan bir ajan… Filme sonradan eklendiği için yazarın müzik konusunda fazla söz hakkı yoktur. çok ihmal edilen bir unsurdur. efektlere oldukça sık başvurulmaktadır. Örneğin film. istediği bir şarkıyı/müziği önermesi doğru değildir. Ayrıca yayın hakları göz ardı edildiğinden bu profesyonel bir yaklaşım da değildir. Senaryoda müziğin yükseldiği ya da geri plâna düştüğü yerleri belirtmemek uygun olur. Görsel efektler de en az ses efektleri kadar yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. Radyodan "……. Sözlü ya da yalnızca enstrümantal müziğin..2. Bu açıklama. Berkant ürkütücü seslerle gitar çalmayı sürdürür. Müziğin bir an için bile fon yöresi sağlamak amacıyla kullanımı.Vurmak üzere olan davulcunun havada tuttuğu davul tokmağı. ünlü bir müzisyenin yaşam öyküsüdür ve şarkısının tümünü bir araba sürüş sahnesinde radyodan verebilirsiniz. Örnek. ünlü bestecilerin. yayın hakkı alındığında.. senaryoya renk katmak amacıyla. ortama (çevreye) katkıda bulunacağına. Eskiden yalnızca ortamı pekiştirmek amacıyla ses efektleri kullanılırdı. bunu senaryoda “geri plânda (background music)’’ olarak gösterebilirsiniz. Senaryoda Efekt Kullanımı Efektler günümüz sinema ve televizyon yapımlarının en vazgeçilmez unsurlarındandır.

Tutsaklar biraz bekler. Bu. alınması gereken bu karar çerçevesinde bir tartışma çıkmaktadır. Biri bizi romantik. Yakalanma korkusu başlar fakat sonra ses uzaklaşır. 64 . Senaryoda Çevresel Ses Kullanımı Filmlerde gürültüler çevre oluşturur ve akılcı bir kullanımla filme gerçeklik sağlar. hiç bir ses yoktur. Ses giderek yaklaşır. sonra da nöbetçi bir daha gösterilmez. sahnenin dramatik ilerleyişine (tartışma nasıl sonuçlanacak?) de katkıda bulunmuştur. Dolayısıyla ses. tartışmanın beklenmedik biçimde noktalandığı ve şiddetli patlamanın gerçekleştiği andır. beş adım ötede. bacaklarını bir sandalyeye uzatmıştır. Örnegin Kwai Köprüsü filminin sonunda. uzaklaşıp yaklaştıklarını. eskiden masraf yapmadan yalnızca ortam oluşturmak amacıyla kullanılan efektler. nöbetçiyi görür ve geri çekilir. bir iki kez tekrarlanır. ses ve gürültülerin şiddeti de giderek artar. köprünün havaya uçurulup uçurulmayacağı sorunu ele alınmaktadır. geceleyin gösterilen bir çiftlik evi düşünün: Fonda cırcır böceği sesi duyulmasıyla baykuş sesi duyulması arasında önemli bir fark vardır. Nöbetçi gitmiştir. Nesnelerin ya da kişilerin. Bu arada tutsaklardan biri hapşırır (bir önceki sahnede. günümüzde artık bu işlevlerinin dışına çıkmıştır. Sadece bekleşenlerin tedirgin yüz ifadesi ve nöbetçinin postal sesleri vardır). sesten anlayabiliriz. Kaçış sırasında bir nöbetçiyi atlatmak zorundadırlar (Kamera öznel bakışla bir kez koridora "bakınır". Postal seslerini dinleyerek bu anı belirlemeye çalışırlar. Tartışma alevlendikçe yaklaşan trenin sesi şiddetlenir.3. kötü koşullar nedeniyle gribe yakalandığını göstererek bu duruma hazırlık yaparız) ki bu gergin anların yaşandığı zaman dilimidir. Ne var ki.   Fon oluşturmak Mekân tanıtmak Atmosfer yaratmak Örneğin. Sesin sürekli şiddetlenmesi. Sonuç olarak. tam üzerinden tren geçtiğinde. Öte yandan sahnenin içyapısı (başlangıç-gelişme-son) desteklenmiştir. 5. Olaylar atlatılır ve sonunda postal sesi kesilir. Bazı sahnelerde doruk noktaya yaklaştıkça. Artan gürültünün doruk noktası. Yoğun ve abartılı efekt kullanımıyla görsel birer şölene dönüşmüşlerdir. Koridordan geçmek için en uygun anı kollamaya başlarlar. örneğin bir tehdidin yaklaşıp uzaklaştığını haber verebilir. Toplama kampından kaçan Yahudi tutsaklar düşünün. Yine sesin düzeyi (volume) dramatik etkiyi arttırabilir. Ancak koridora fırlayınca ne görsünler: Komutanların gittiğinden emin olan gece nöbetçisi ayaklarını sıkan postalları çıkarmıştır ve sırtı kaçaklara dönük olarak. diğeri ise gerilimli bir sahneye hazırlar.

içiçe geçer ve mevcut gerilimi destekler. birbirine karışır. Bunları halletmeye çalışırken birden tren gelir. aynı zamanda geleceğe dönüş için son firsatlarıdır. onları anlamamıza yardımcı olur. Pek çok savaş filminde. erkeklerin dünyasını vurgulayan korna sesleri motif işlevi görmüştür. postal sesi bir an için kesilir. bir motif işlevi de görebilir: Örneğin Thelma&Louise'deki kamyonların. Yukarıdaki örneğe dönelim: Ağır ağır ilerleyen postal sesini duyarız. hızı ve ritmi de önemlidir. zaman makinelerini çalışır vaziyete getirmeleri gerekir. Bu. korna sesleri. grip olan tutsak hapşırır. sık sık top sesleri duyarız. Bu bize gösterilmez. uzaktan duyulan sinyal sesiyle verilir. Bunlar bize en sakin ve neşeli anlarda bile. Zamana karşı yarış bir anda hızlanmış. savaşın kıyasıya devam ettiğini ve filmdeki askerlerin her an sıcak çatışma tehdidiyle karşı karşıya olduğunu hatırlatır. sesin temposu. 65 . kasabaya varmadan önce. Başka bir örnek: Kovalama sahnelerinde ayak sesleri. Trenin gelişi. hızla yaklasan postal sesleri. varolan engellerin yarattığı gerginlik kat kat artmıştır. Ne var ki hazırlık sırasında beklenmedik olaylar ve aksamalar olur. görüntünün alanını genişletir ve görmediğimiz olayları tanımlar.Amaç özellikle heyecan yaratmaksa. kapı ve tel örgü şıngırtıları. geleceğe geri dönmek için itme gücünden yararlanacakları tren. Ses. Geleceğe Dönüş-2’de kahramanların. Görüntü dışından gelen sesler. sessizlik. nefes alıp verme sesleri vs.

Öneriler  Bu işlemler sırasında.  Araştırmacı ve gözlemci olunuz. 66 .  Mekân farklılıklarına dikkat ediniz.  Senaryonuza uygun çevresel sesleri belirleyiniz.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Senaryonuza uygun müzik türünü belirleyiniz. ayrıntılara dikkat ediniz.  Senaryonuz için ugun efektleri belirleyiniz.  Bol bol okuyarak ve film izleyerek hayal gücünüzü geliştiriniz.  İzlediğiniz filmlerin nitelikli olmasına dikkat ediniz.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. 1. 2. 3. 4. 5. ( ) Filmdeki kahramanlardan, herhangi birinin duyabildiği sese nesnel ses denir. ( ) Bir filmdeki kişilerin psikolojik durumunu anlatmanın yollarından biri de; uygun müzik kullanımıdır. ( ) Güçsüz bir sahne, etkileyici bir müzikle bile renklenmez. ( ) Film müziklerini, senaryo yazarı belirler. ( ) Bazı durumlarda müzik parçalarının tanıtımı için film çekilir.

DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı, cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek, kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları, faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz.

67

MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME
Modül ile kazandığınız yeterliği, aşağıdaki ölçütlere göre değerlendiriniz. Değerlendirme Ölçütleri Karakter Yaratmak 1. 2. 3. İşlevlerine göre tipleri ayrıştırabildiniz mi? Kişiliği (karakter) ve işlevlerini incelediniz mi? Karakter oluşturdunuz mu? Evet Hayır

Senaryoda Devinim Oluşturmak 4. 5. 6. 7. 8. Öykünün devinimini sağladınız mı? Kişilerin devinimini sağladınız mı? Dış devinimi sağladınız mı? İç devinimi sağladınız mı? Sahneyi şarad ile anlattınız mı?

Senaryoda Zamanı Kullanabilmek 9. Kullanılacak zaman dilimini ve yöntemi seçtiniz mi?

10. Senaryoda zaman ilişkilerini kullandınız mı? Senaryoda Konuşma Örgüsü Kurmak 11. Sinema dilini, diğer dillerle karşılaştırdınız mı? 12. Senaryoda, konuşma örgüsünün işlevlerini analiz ettiniz mi? 13. Konuşma örgüsü yazdınız mı? 14. Bir hatırlama veya düşünme sahnesine, diyalog yazdınız mı? Senaryoda Diğer Sesleri Kullanmak

68

15. Senaryoya uygun müzik türünü belirlediniz mi? 16. Senaryoya uygun efektleri belirlediniz mi? 17. Senaryoya uygun çevresel sesleri belirlediniz mi?

DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonucunda, eksikleriniz varsa öğrenme faaliyetlerini tekrarlayınız. Modülü tamamladınız, tebrik ederiz. Öğretmeniniz size çeşitli ölçme araçları uygulayacaktır. Öğretmeninizle iletişime geçiniz.

69

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 Y D D Y D Y ÖĞRENME FAALİYETİ-2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D Y D Y D Y D ÖĞRENME FAALİYETİ-3’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D D Y Y D Y Y 70 .

ÖĞRENME FAALİYETİ-4’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 Y D Y Y D Y D Y ÖĞRENME FAALİYETİ-5’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D D Y Y D 71 .

KAYNAKÇA KAYNAKÇA  AKYÜREK Feridun. 72 . İstanbul 2004. Senaryo Yazarı Olmak.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful