T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

RADYO-TELEVİZYON

SENARYO İÇERİĞİ
321GM0003

Ankara, 2011

Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir. PARA İLE SATILMAZ.

 

i

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR .......................................................................................................iii GİRİŞ ........................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ........................................................................................ 3 1. TİP VE KARAKTERLER ....................................................................................... 3 1.1. İşlevlerine Göre Tipler ...................................................................................... 5 1.1.1. Evrensel Tipler ........................................................................................... 5 1.1.2. Toplumsal Tipler ........................................................................................ 5 1.1.3. Psikopatolojik Rahatsızlığı Olan Tipler ..................................................... 6 1.1.4. Hayal Ürünü Tipler .................................................................................... 6 1.1.5. Tarihsel Tipler ............................................................................................ 7 1.1.6. Dondurulmuş Tipler ................................................................................... 8 1.1.7. Tip Değil, Koşulların Oluşturduğu İnsan (Çağdaş Anlatı) ........................ 8 1.2. Kişilik (Karakter) .............................................................................................. 8 1.2.1. Kişilik ve İşlevleri ...................................................................................... 8 1.2.2. Senaryoda Kişiliğin İşlenmesi.................................................................... 9 1.2.3. Birincil ve İkincil Kişiler.......................................................................... 10 1.2.4. Kişi Adları ................................................................................................ 12 1.2.5. Kişilere Göre Oyuncu............................................................................... 16 1.2.6. Karakterin Oluşturulması ......................................................................... 17 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 24 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 25 ÖĞRENME FAALİYET-2 ........................................................................................ 26 2. SENARYODA DEVİNİM ..................................................................................... 26 2.1. Öykünün Devinimi.......................................................................................... 27 2.2. Kişilerin Devinimi........................................................................................... 28 2.3. Dış Devinim .................................................................................................... 29 2.4. İç Devinim....................................................................................................... 30 2.5. Şarad................................................................................................................ 32 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 34 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 35 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ...................................................................................... 36 3. ZAMAN KULLANIMI.......................................................................................... 36 3.1. Şimdiki Zaman Sürekliliği .............................................................................. 36 3.1.1. Paralel Kurgu............................................................................................ 37 3.2. Geçmiş Zaman Sürekliliği............................................................................... 38 3.2.1. Öykünün Tümünün Geçmiş Zaman İçinde Anlatılması .......................... 38 3.2.2. Geriye Dönüşlerin Kullanımı ................................................................... 38 3.3. Gelecek Zaman Sürekliliği.............................................................................. 42 3.4. Durumsal (Düşsel) Zaman .............................................................................. 43 3.5. Zamanın Diğer Kullanımları ........................................................................... 44 3.5.1. Gerilme..................................................................................................... 45 3.5.2. Zamandaşlık (Simültane) ......................................................................... 45 i

..........3............... Senaryoda Çevresel Ses Kullanımı .....1................................... 54 4......................... SENARYODA DİĞER SESLER...3...............................2..................... 59 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME...........3.......................................................... 72 ii .............................. 68 CEVAP ANAHTARLARI..................... Senaryoda Şarkı ve Müzik Kullanımı ..........................2......... 46 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME..1...............2....................1.................. 53 4.................. 47 ÖĞRENME FAALİYETİ–4 ..................................................... 48 4. Konuşma Örgüsü Bilgi Vermeli.......................2.1....................1........................................................... 66 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME............ KONUŞMA ÖRGÜSÜ (DİYALOG) ...... 61 5.....3............... 67 MODÜL DEĞERLENDİRME ...... 54 4..............3...................... 56 UYGULAMA FAALİYETİ..........4...2.................................................................. 60 ÖĞRENME FAALİYETİ–5 .......... Konuşma Örgüsünün İşlevleri............ Konuşma Örgüsü Duygusal Bir Anlam Taşımalı ..............1................. 54 4............ Görüntü Üzeri Konuşma (voice-over)....... Konuşma Örgüsü Yazarken Dikkat Edilecek Hususlar ............ Dış Ses ya da Görsel Anlatım ............................................................................ 55 4............2.. Kişinin Kendi Kendine Konuşması (Monolog) . 61 5.............................2...... 49 4.............................................................................................................. 51 4...........1......................................................................... Günlük Konuşma-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları ...2.......................................................3............ Sinema Dilinin Diğer Dillerden Farkları...................3........................... 63 5................ 64 UYGULAMA FAALİYETİ......UYGULAMA FAALİYETİ.......................................... 70 KAYNAKÇA ............................ 50 4..................................... 48 4.................................... Duyguyu Ortaya Koyan Vurgu .................. Tiyatro-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları ...................... Konuşma Örgüsü Öykünün Gelişmesine Katkıda Bulunmalıdır ...........................................................1.............. Ara Sorular .................................................................... 49 4............................................................2.................... Senaryoda Efekt Kullanımı ........................................................................... Yazı Dili-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları .......... 48 4..............................2.......................................................................3.................. 55 4..... 48 4................. 61 5.................5........................................................................................................... Düşüncelerin ve Hatırlanan Şeylerin Verilmesi.......... 54 4........ 52 4..................4.....................................................

DVD-VCD okuyucular. Öğretmen modül sonunda size ölçme aracı (uygulama. 5. şekil ve mantık hatalarına düşmeden. sorucevap) uygulayarak. Senaryonun konusuna uygun birincil ve ikincil karakterler oluşturabileceksiniz. 4. zaman ve mekân örgüsünün kurularak. 1. karakterler oluşturup zaman ve mekân örgüsünü kurarak senaryonun içeriğini oluşturabileceksiniz. zaman ve mekân örgüsünü kurabilme yeteneğini almış olmak. bunları uygun yöntemlerle kullanabileceksiniz.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 321GM0003 Radyo Televizyon Ortak Alan Senaryo İçeriği Şekil ve mantık hatalarına düşmeden karakterler oluşturulup. o faaliyet ile ilgili değerlendirme soruları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz. Amaçlar Uygun ortam sağlandığında. EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI DVD ve VCD filmleri. Karakterler oluşturup. Senaryoda zaman kavramı ile zaman ilişkilerini kullanabileceksiniz. modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME iii . efekt ve çevresel ses ekleyerek. senaryo içeriğinin oluşturulabilmesi ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırıldığı bir öğrenme materyalidir. projeksiyon. Senaryoya müzik. ses öğelerini tamamlayabileceksiniz. Her faaliyet sonrasında. 3. senaryo metin örnekleri. 40/24 ‘’Senaryonun Temel Ögeleri’’ modülü ile ‘’Senaryonun Dramatik Yapısı’’ modülünü almış olmak. bilgisayar. Uygun diyaloglar yazarak. Genel Amaç Gerekli ortam ve aletler sağlandığında. Senaryoda öykünün ve kişilerin devinimi ile sürdürülebilirliğini sağlayabileceksiniz. MODÜLÜN AMACI 2.

iv .

Elbette yeteneğin ve işi sevmenin katkısını inkâr edemeyiz. Elindeki modül bu serinin üçüncüsü olan senaryonun içeriği modülüdür. Önceki iki modülden edindiğiniz bilgilerle güzel senaryo yazmanın yalnızca doğuştan gelme bir yetenek işi olmadığını artık anladınız. Kaç senaryo kahramanı belleklerimizde kalıcı izler bırakmıştır? Mesleğini sevip. başarılı senaryo yazımında gereken donanımlar elbette pek de kolay elde edilebilecek şeyler değildir. İnsanların belleklerinden çıkmayacak bir senaryo kahramanı oluşturmak kolay değildir. söyledikleriyle. efekt ve çevresel ses kullanımı ile bilgileri de bu modülde bulabileceksiniz. Ama bunların güzel senaryo yazımı için gereken şeylerden bazıları olduğunu belirtmekte fayda var ama eğitimin önemini bu konuda olmazsa olmazlardandır. Karakter oluşturma üzerinde bu kadar durduğumuza bakıpta. bu modülün tüm içeriğinin karakter konusundan oluştuğunu sanmayın. 1 . belleklerimizde yer etmiştir. Yine karakterin önemli bir yanı olan: ‘’konuşma örgüsü’’ ve ‘’senaryoda zaman kullanımı’’ da modülün diğer konularıdır. kişilikleriyle uzun yıllar belleklerimizden çıkmayacak enstantaneler. Hareketleriyle. iyi eserler ortaya koyan. gözlemleri sonucu oluşturdukları unutulmaz kahramanlar da vardır.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Kuşkusuz ki tüm diğer işlerde olduğu gibi. yeterli eğitim ve deneyim sahibi senaryo yazarlarının. Senaryo dersinin içeriğinde beş modül bulunmaktadır. Yine senaryoda şarkı.

2 .

yazınsal türlerin olduğu kadar. vb. bir insanı diğerlerinden ayıran. düşünce. özelliklerini “kişilik özelliği”olarak belirtmez miyiz? Bu genel açıklamayı sinema diline göre açıklayacak olursak: Kişilik. 1. İnsanoğlunun iç ve dış dünyasını daha iyi tanıtmaya olanak sağlayacak hayatlarla okurun ve izleyicinin insanları tanımak ile ilgili dağarcığı gelişecektir. kıskanç. Başka bir deyişle. sabırlı. şahsına münhasır kişilik özelliklerine sahiptir demektir. VCD ve DVD’lerin satıldığı mağazaları gezmeniz gerekmektedir. alışkanlıkları. sinirli. çoğu kez onların etkili en belirgin yanlarını örneğin.  zlediğiniz filmlerdeki karakterlerin diyaloglarını araştırınız. İnsanı tanımak. İnsanın değerleri. izleyici üzerindeki etkisini araştırınız. insana yönelik mesaj verme kaygısıdır. cömert. algı ve tepkileri. eğilimleri. kişilik yapısı içinde yer alır ve toplumsal kimliğine biçim vererek. Kişilik.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında senaryonun konusuna uygun birincil ve ikincil karakterler oluşturabileceksiniz. şahsın belli bir görünüm kazanmasını sağlar. kararsız. vb. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:  Sinemada ve televizyonda izlediğiniz filmlerden beğendiğiniz karakterlerin sizi etkileyen taraflarını araştırınız. hayvanlar bile olsa anlatılan yine insandır. Kahramanları bitkiler. Bu araştırma işlemleri için internet ortamındaki bilgilerden yararlanıp. Kişiler hakkında konuşurken. görsel türlerin de işlevidir. değer ve özelliklerinin toplandığı tinsel yapı öğesiyle kendisini diğerlerinden ayırt ediyorsa.  İzlediğiniz filmlerde kullanılan müziklerin. cimri. TİP VE KARAKTERLER Öyküyü oluşturan öğelerin başında insan öğesi gelir. Televizyon ve film stüdyolarında gezerek senarist ve yönetmenlerden ön bilgi edininiz. davranış. toplum içinde özgün bir durum kazanabiliyorsa. filmde rolü olan 3 . davranışlarını belirleyen. toplumsal kimliğini kazandıran tinsel yapı öğesidir. güdüleri. bir kişi. duygu. özellikleri.

Her kişilikte. kendine özgü özellikler içinde tinsel gelişimi olan bireydir. Film öyküsünde. ister kişilik olsun. devinimleri. ama ayrıntıların tipik yönü belirlenmeyen kişiyi. ilgi çekici olmayan bir film kişisidir. Kişilik. "bütün büyük kişilikler tipik değil midir? Hamlet'in çok bireyselleştirildiği kabul edilir. Aynı biçimde. her tipin de izleyicinin hayal gücüne yönelen kişilik uzantıları vardır. kişilik olsun ortak özelliklerde birleşir. kişilik (karakter) olarak görmek doğru değil. Ancak kişiliğe doğru geliştirilme olanağı olmayan. sinema sanatında. Eric Bentley. düşüncelerle verilmesi yeterli değildir. Bu öğenin özelliklerinin dikkatle saptanmasını gerekir. dramatik yapıyı (öyküleme) kişiler oluşturduğundan. iyi çizilen bir kişinin.kişilerin görünüm ve davranışlarını oluşturan ayrıntıların tümüdür. ister tip. Kişiliğin. Daha ötesi. çeşitli ayrıntıları verilen. birtakım belli kalıplarla. davranışları. senaryodaki anlamıyla. film kişilerinin ele alınmasında yalnızca bir ayrımdır. Yaratacağınız kişiler teknik olarak yalnızca bir ses yükseltici. kişinin dış görünüşünün ötesinde. 4 . kişiliğin öykünün temel gereksinimleri dışında. Öykü içinde. öykü içindeki yeriyle tanımlayıp. tipin ayrıntılarla donatılıp geliştirilmişi olarak düşünülmesi. Tipi. kahramanlara kişilik verilmesi gerekir. Bu özellikler. Bunlardan birincisi “kişilik (karakter)”. tipi olumsuz bir yaratım olarak görmeyin. günlük yaşamdaki bir sekreter. film kişisinin işlenişinde gerekli olan kuralları ve yöntemleri belirler. tipik özellikler bulunur. Konulu filmlerde. çok önemli yeri vardır. Konulu filmlerde. diğeri ise “tip”tir. yalnızca görevini yapan kişidir. Kişiler görüntünün canlı öğesidir ve filmde görünüşleri. İnsan öğesinin. Kişiliği olumlu. İlerleyen sayfalarda daha ayrıntılı tanımlanacak olan kişilik. Kısaca. Öyküde kişinin yalnızca mesleğiyle. kişinin “işlevselliğinden” daha ileri düzeyde bulunduğunu söylemek gerekir. donuk ve kalıp kişilere kesinlikle tip denilir Senaryoda insan öğesini geliştirirken “kişilik” ve “tipi” birbirine karşıt yöntemlerin ürünü olarak düşünmemek gerekir. televizyon dizisi ya da televizyon ve tiyatro oyunlarında iki tür kişi ile karşılaşılır. tip olsun. kişilik mi. devinen bir beden olmamalıdır. derinlemesine ele alınan. Tip ve kişilik. Böyle bir kişilik çok özneldir ve özel kişiliğinin dışında. konuşmalarıyla öngörülen belirli amaçları gerçekleştirirler. verilen durum ve ilişkiler dışında. tip mi olduğu hakkında kesin bir ayrım yapılamayacağını gösterir. Kişilik özelliğine giden bu yönelimle tipi geliştirme olanağı kazanırsınız. Senaryoda yer alan sekreter. yalnızca konuşan bir ağız. Oysa onda kendimizden bir şeyler bulmasak onunla ilgilenir miydik?" der. takınacağı tavırla da düşünmeniz gerekir. öyküde tek ve özel yeri olması nedeniyle kişiliktir. Örneğin. insanın kişiliği (karakter)'dir. öykünün gerekli olan temel öğelerden biri. göstereceği tepki. anlamı sağlayan iç yaşamıyla belirginlik kazanır. .

hoşluk. Toplumsal tipler. 5 . kin.1. Evrenin devinimini sağlayan karşıtlık ve çatışmaları gerçekleştirdikleri gibi. cimri gibi. züppe. üfürükçü. dönemin toplumsal koşulları. bir kültür çevresinde görülür. daha özele indirgenebilir. iyilik gibi etik.1.1. Toplumsal Tipler Belli bir çağın.1. üvey ana. yaşlı koca. toplumsal ilişkilerdeki karşıt güçleri simgeleyen kişilerdir.1. sevgi. Sorumluluk. toplumun genel özelliklerini somutlaştırdıkları kadar. Tüm toplumlar için her zaman geçerli olan evren güçlerini. Bu genel ayırım. rastlanılan. güzellik. bir inanç. Örneğin. İşlevlerine Göre Tipler 1. toplum sorunlarının temel öğelerini belirlemekte de kullanılır. Çeşitli toplum birimlerinin ve kurumlarının üyeleri. uğraş. incelik gibi estetik değerleri gösterir. yiğitlik. Evrensel Tipler Bu kişiler her çağda ve her yerde görülen. özgürlük. denge ve uyumunu da sağlarlar. tefeci. tutku gibi insansal gerçekleri belirlerler. kıskanç kız kardeş. toplumun portresini çizerek. yobaz. soyut genel değerlerin ve değişmeyen insan özelliklerinin simgesidir.1: Cimri 1. öfke.2. Fotoğraf 1. Örneğin falcı. iş. erdem. toplum değerlerini ve insansal gerçekleri temsil ederler. Toplumsal yaşamın dramatik ve komik yönlerini canlandırırlar. dedikoducu gibi. kıskançlık.

Bu olgu açısından bakıldığında bu kesimdeki her tipin “psikopatolojik” yönden hasta (sağlıksız) olduğu görülür.3.1. günümüzde gittikçe artan bir şekilde senaryo yazarları tarafından konu edilmektedir.4. Psikopatolojik Rahatsızlığı Olan Tipler Çeşitli kompleksler. Yaşam hakkındaki görüşlerini simgeler. soyut düşünceler bu tiplerle verilir. 6 . kişisel yazgısı ve çevresiyle çatışma gibi insanların tinsel özelliklerinin bir ya da birkaçını gösteren kişilerdir.1. filme hayal ve güzellik boyutu katmakta kullanılır. Hayal Ürünü Tipler Hayalden uydurulan ya da masallardan. 1. film ve dizilerde bu tiplere sık rastlanır. İç çatışmalarıyla dramatik durum yarattıklarından. Doğaüstü güçler.1. efsanelerden aktarılan tiplerdir. Fotoğraf 1.2: Psikopatolojik rahatsızlığı olan tipler. hastalık aşamasına varan dengesizlikler.

1.Fotoğraf 1. izleyiciler tarafından her zaman ilginç bulunmuştur 1.3: Hayal ürünü tipler.5. Destanlardan alınan tipleri de aynı küme içinde görmek gerekir. Fotoğraf 1. Ne denli öznel bir yorumla ele alınırsa alınsın. inandırıcı ve belirli işlevi olan tiplerdir. tarihsel olaylardaki yerleri ile tipiktirler.4: “Hacıvat ile Karagöz Neden Öldürüldü?” filminden tarihi karakterler 7 . Tarihsel Tipler Yaşamış ve tarihe geçmiş oldukları için ilginç.

o kişinin belli durumlarda nasıl davranacağı sorunudur. İnsansal özellikler. birey portresi olarak sunulur. toplumdaki işlevi olduğundan. ne kadar silinse. Çelişki ise. kişilik yaratımı. geleneksel anlatımdaki. Bunun için de kişilik (karakter) çizim yoluna başvurulur. Tıpkı tip gibi. Ama kişiyi yaratan. devinim. "asıl sorun. Brecht.2. doruk noktasına çıkarma. öyküde işlevi açısından özellikle sivriltilen. Kişilik (Karakter) 1.1. kişi tamamlanmış bir portre değildir ve işlevi değiştikçe kişinin tavrı da değişir. tipik özellikleriyle yetinmeyen. geleneksel anlatıdaki “tipik” özellik yerine “tavır” kavramını ileri sürer. karakterini de yansıtmaya gereksinim duyar. kişiliğin de. Brecht. tüm yönüyle bir insan portresi 8 . dış görünüşü yanında insansal.2.1. Koşulların Oluşturduğu İnsan (Çağdaş Anlatı) Çağdaş anlatımı olan filmlerde. Dondurulmuş Tipler Önceden gerçekçi bir gözlemle saptanan ama zamanla kalıplaşan tiplerdir. Kişinin bağlı olduğu sınıfın belirgin eğilimlerini bu tavırlar belirler. davranışları ile var olan kişiyi açıklarken de. belirli işlevleri olduğundan kendilerini yaşamın gerçeği adına değil. türlü insansal ayrıntılarla donatılan bir kişidir. Toplumların gelişimi sonucu. insanı çok yönlü canlılığı ve aynı zamanda en gizli gerçekleri ile verir. toplumsal özellikleri ve tinsel gerçekleri ile dengeli bir biçimde belirtilmesi demektir. belirgin tavrı saptar ve kolay anlaşılacak biçimde stilize eder. Komik ve dramatik öğe olarak.1. düşünce öğesini iletmek gibi bir görevi vardır. Bu insan. kişiyi geleneksel anlatımda olduğu gibi dondurmak olanaksızdır. Ancak. çeşitli durumlara karşı takındıkları tavırları ile ele alır. Kişinin filmde kişilik olarak ele alınması. kendi içinde çelişkilidir. ön gözlem ve bu gözlem sonuçlarından genelleme ve soyutlama yapılarak belirlenen tip yerine. Kişilik ve İşlevleri Kişilik yaratımı roman ve tiyatrodan sinemaya gelen bir öğedir. “koşullara göre oluşan insan” kavramı öne çıkar. sanatın kendine özgü gerçeği adına kabul ettirirler. insansal özellikleri değişmeyen bir anlatım aracı olarak değil." der. değişik bir yaklaşımla gerçekleştirilir. Duruş. yaşamla ilintileri pek yoktur. toplumdaki güçlerin çelişkili özelliğini belirlemesi açısından anlamlıdır ve kişinin olduğu kadar. psikolojik tüm boyutlarıyla tanımayı gerektirir. Kişilik. Her sanat dalı kişinin yalnızca tipik yönünü değil. kişiliği içeren filmlerin de tek amacının. fizyolojik. toplumun da gelişim doğrultusunu gösterir. karmaşık ve anlaşılması zor. sivriltme. bu görevi gerçekleştirebildikleri sürece kişiyi zenginleştirir. Tip Değil.6. 1. Bu durumda.7. ovulsa döküldüğü yerden çıkmayan bir yağ lekesi gibi değildir. İlerleyen sayfalarda ayrıntılı göreceğiniz gibi bu yaklaşım kişiyi. Bertolt Brecht. öykünün (filmin) olaylarını geliştirmek. Bertolt Brecht’e göre tipik olan. kişi ayrıntılı bir. Önceden saptanan bir genellemeyle. sosyolojik. ses tonu ve konuşma biçimi.1. Tipleştirmedeki gibi abartma. öznellikten bütünselliğe geçme gibi tipik yönler olmadığı için. insanlık ve toplum hakkındaki görüşünü yansıtmak üzere seçtiği tipe oranla kişiliği. kişileri. Yazar. 1.

öz ve vurgulu olana indirgenmese bile yine de bir elemeden geçirilir. Kişi hakkında. kişinin fiziksel devinimleri de yüksek sesle konuşur. Bir insanın kim olup olmadığını bilmek yetmez. Zelazny. Bu yönelimle. Film öykülerinde.2. tek bir doğrultuda gelişen kişiler ağır basar. özel yanıyla hayranlık uyandırır. gibi. Bu. bu karmaşık bileşimin sonucudur. Genel yanı ile gerçeğe yaklaşır. varlıklarını açıklamalarına izin verin ve o zaman. yalnızca konuşmayı kullanarak sonuca giden öykülerde kullanılır. niçin. kişiliği oluşturan özellikler. diğer bir kişiyle açıklanır. bireyin kişiliğinin. Her biri kendi içinde inandırıcı. bu yöntem kişinin geçmişini anlatmaya karşı değildir. Kişilik. Dikkat edilecek olursa. 9 . kişiler için tam bir geçmiş öyküsü yazılabileceği görüşünde olan yazarlar. ayrıntılı çalışma yapılır. "hayret. Fiziksel devinimlerle kişiler. gözlem. psikolog veya sosyolog olmasına gerek yoktur. Niçin öyle olduğunu ya da olmadığını da bilmek gerekir. hepsini senaryo öyküsüne koymadığı ilginç dipnot biçiminde geçmiş öykülerini yazar. Bu konuda bilimkurgu ve fantezi yazarı Roger Zelazny'nin2 çalışma yöntemidir. çeşitli olaylar karşısındaki yönelimleri ile tepkilerine ilişkin çok değerli ipuçları. tipte olduğu gibi. Amaç. hakkında bunu bilmiyordum. kişiye (kadın/erkek) o zaman küçük ya da büyük bir şeyler yaptırılır. kullanabilirim” diyebilirsiniz. ne bitti. araştırma. inandırıcı olur. belli durumlar ve olaylar bir araya getirilir ve ortaya bir sentez çıkar. tipik ve inandırıcı özellikleriyle genel. Bu çalışma sonunda. Nedeni. kişilerin bu geçmiş öyküleri onun yararlı bir başvuru kaynağıdır. inceleme ve hayalgücü bir araya getirildiğinde elde edilir. İşte “kişilik”. nerede yaşar vb. Bu tekniği kullanmak zordur. filmlerde de durağan değil. bu özelliklerin yazarın amacına uygun yeni bir bileşimde kullanılmasıyla özel olan kişidir. izleyicinin istediğinden çok daha fazla bilgi verilmesini isteyen. Senaryoda Kişiliğin İşlenmesi    Bir kişilik hakkında bilgilenme için iki yol vardır: Fiziksel devinimleri. ama doğru kullanıldığında çok etkilidir ve öykünün ileriye doğru yönelimini sağlar. 'tıpkı bir annenin günlüğü gibi'. okullar mevcuttur.2. önceden kişileştirme çalışması yapsanız da kişilik hakkında var olan şeyleri. söyledikleri ve yaptıklarını yazarken bulmaya çalışın. Bir kişinin geçmişi hakkındaki bilgi. Senaryoda bunu bir damla olarak. Öyküsünü yazarken. devingen olmasıdır. Kendisinin ya da diğer kişilerin. bu ayrıntılı bilgilerin öykünün gelişiminde. güncel yaşamdaki gibi. kişilerin yaşamının sergilenmesine yardımcı olmasıdır. tip için olduğu kadar kişilik için de zararlıdır. Kişinin kişilik yapısı. kişilik gelişimi aşamasında kullanabilirsiniz. her bir yaşam için. tüm kahramanlarına. tipik olan çeşitli özellikler. 1. belki kendi kendinize. hakkında söyledikleri Sözcükler dışında. Yazarın kişiliği oluşturacak bileşimi yapması için. ne oldu. Her ne kadar. kendileri hakkında ya da diğer kişilerin söylediklerinden çok şey söyler. Kederli ve dramatik masallarla kulaklar doldurulmak istenmezse. Gereksiz ayrıntı.sunmak olduğunu söylemek doğru değildir. tek bir yönüyle. A. ne ya da neler yapacak-yapmayacak gibi durumlar.

Kişiler. izleyici için çok ilginç olabilir. Kişinin kişiliğinde. rakipleri vb. yargılar. öykünün başkahramanı olan kişilerdir. Güçlü ve ne istediğini bilirler. Sir John Falstaff’ın çocukluğu hakkında. Böylece öykü. Senaryodaki her karakter birincil kişi olamaz. kişiler çok iyi işlenmiş görülebilir ama işlevlerinin fazla olmaması bir risktir.2. İzleyici. Hırsızlar Prensi”ndeki ‘Nottingham Şerifi’nin yaptığı şeyleri bilmek izleyici için gerekli miydi? O. Birincil ve İkincil Kişiler Birincil kişiler. belli bir davranış biçiminde görür. amaçsız. sıradan kişileri yazar iken. arka plânda oluşturduğu Sir John Falstaff’dı. ikincil kişilerin varlığıdır. iğrenç kasap. korkak. Senaryonun konusu genellikle onların üzerine olduğu için bu karakterlere “eksen karakter” de denilir. Birincil kişiler. izleyicinin eleştirel tavırla algıladığı kişilerdir. William Shakespear’ın “Henry IV” ve “Henry V”deki karakteri. beğenmediği kişilerle özdeşleştirmesine yol açar. gidişini belirler. eleştirel tavrını sürdürmesini ister. karşılaştırma yoluyla 10 . 1.     Oyunun yönünün. İzleyici böyle kişilerin endişeleri. şen ve melankolinin karmaşası bir kişidir Fazla bilgiye gerek de yoktur. izleyicide kimi şeylerin oluşmayacağı. Kara Güldürü ise. Örneğin. Bu yaklaşımda. Alan Rickman'ın “Robin Hood. dirençsiz. kuşkuları hakkında. Çağdaş anlatımlı filmler. Prince of Thieves (Robin Hood. İyi işlenen kişi. izleyici için tümüyle kötü bir adamdır. gerçekten bir şeyler bilmek istiyor mu? Sorunun cevabı “hayır” ise bu kişiler ilginç olmayabilir. Eleştirel tavır. izleyicinin kişilere duygusal olarak yakınlaşmamasını. İyi bir birincil kişi. Senaryoda ayrıntılı çalışılmayan kişiler. Kahramanın kişiliğini ortaya koymak için diğer bir yöntem. yazarın Windsorun ‘’Şen Kadınları’’ oyunu için. toplumun aksayan yönlerini eleştirir. Kişilerin lalettayin biçiminde anlatılarak geçilmesi.3. akraba. Duygusal yakınlaşma. yalnızca Shakespeare’in yarattığı şişman. aynı koşullar altında kendisinin nasıl davranacağını ve nasıl davranması gerektiğini düşünür. herhangi bir şey biliniyor mu? Shakespeare biliyor muydu? O. kendinizi kısıtlamayıp. Çatışmayı yaratır. içkici. başka davranış olasılıkları olmasına karşın. kişi ile kendi arasında bir benzerlik kurma. Uysal. karşıtları. yalnızca amaca uygun varlıklarını sürdürürler. yaşamın derinliklerine sahip olunamayacağı duygusunu uyandırır. kişinin yöneliminde kendi acılarını görme eğilimi yaratır. bir şeyi istemekle yetinmez onu elde etmek için herşeyi yapar. İzleyici. Arkadaş. olsa da sürükleyici bir senaryo çıkmaz. kişiyi belli bir durumda. kişiye ya duygusal yakınlık bağıyla ya da eleştirel tavırda yaklaşır. yanında çalışanlar. Örneğin. korkusu hedefinden büyük olan. onlara olağanüstü gerçek dışı yaşam yaratmanızdır. kahramanın (ya da ikincil kişilerin) derinliğine işlenmesinde sorun yaratır. güçlü tutkuları olmayan karakterlerden birincil kişi olmaz. güldürüyü buruklaştırarak eleştiriye görüş açısı kazandırır. izleyicinin kişiyi. alkolik büyükbaba.Bir başka yaklaşım. Güldürü kahramanları. kınar.

başarılı filmleri. kişiliği hakkında bilgi verme amacı gütmeden. İkincil kişiler iki durumda verilebilir  İyi Duygular Taşıyan Karikatür Kötüler: Bunlar gerçekten müthiş kişilerdir ve kişiliğinde güç ve şiddet vardır. Claudius. Bu adı geçenler tam anlamıyla kötüdür ama hep yanlış anlaşıldıklarını iddia ederler. Kimi zaman ayırıcı özellik. Tikler. özel bir nesnenin (aksesuar) kullanılması gibi tikel özellik. Örneğin Hitler'in gerekçesi: Yahudilerden ve kendisine göre aşağılık olan ırklardan dünyayı temizlemek. kötülerden ayıran başlıca özellik. Her kişinin tikel ve ayırıcı özelliği bulunması. çıkardığı bir ses. onlara da birtakım özellikler ve derinlik verilmelidir. tipik konuşmalar. doğal olması gerekir. bireysel. Bu tür özellikler kişinin tin yapısı hakkında kesin bilgi vermese bile. Silence of the Lambs (Kuzuların Sessizliği)’nde Anthony Hopkins'in oynadığı Hannibal Lecter. özel bir sırıtma biçiminde ya da fiziksel bir özür. Bu tür ayrıntılara tikel ya da ayırıcı özellikler denir. Bir görüşe göre. Kişinin ayırıcı özelliği. topallama vb. yalnızca üstün ırkın yaşayacağı bir dünya yaratmaktır. oyuncu onu sevgiyle oynar. giysilere özgü bir ayrıntı. Hamlet'i de sevdiğine kendini inandırır. bir söyleyiş bozukluğu. gerekçeleri vardır. dişlerinin arasında çiğnediği bir şey. işi kolaylaştırır. Bunlara “gimmick” denilir Ama kimi durumlarda.5: Anthony Hopkins'in oynadığı Hannibal Lecter  Gerçekten Kötüler: Bu kişilerin kendilerini haklı gösteren. Hamlet'de. kişiliğin ön sıraya geçtiği de görülür. ayrıntıları çoğu kez ikincil kişiyi diğerlerinden ayırt etmeye yarar. öykünün içinde ve izleyici için hiçbir zaman yapay bir öğe gibi kalmaması. İkincil kişiler yazılırken. elinde sürekli oynadığı bir nesne. olabilir. ağzından düşmeyen bir söz. Hamlet’ in babasını öldüren. Sevgiyle yazdığınızda. ikincil kişilerinin kişiliklerinin iyi işlenmesidir. izleyicinin bir kişiliği. yalnızca ‘’kişi üzerine dikkati çekmek’’ için kullanılır. benimsediği nedenleri. 11 .kahramanı izleyiciye daha iyi tanıtır. devinimler. kimi tepkiler. Robin Hood: Prince of Thieves {Robin Hood: Hırsızlar Prensi)'de Alan Rickman'm oynadığı Nottingham Şerifi kişiliklerini anımsayın. Hamlet’in annesi Gertrude'yu gerçekten seven. ayırıcı ve özgün yönleriyle sezmesini sağlar. Fotograf 1. Yalnız bu özelliklerin öyküyle ilgili olması.

bu nedenle kişinize verdiğiniz adlar konusunda oldukça titiz davranmak gerekir. Mükremin. kısaca söylersek dramayı geliştirici büyük engeli ya da engelleri oluşturur. tonu. Kemal Sunal’ın şapşal rolleri oynadığı filmlerdeki adı genellikle ya Apti. Türkan.Gerçekten de düşünmeye değer: Namuslu bir kasiyer kızın adı Filiz olabilir mi? Askeri lisede okuyup geleceği parlak olan bir teğmen adayının adı Kemal olabilir mi? Hızlı araba kullanmaktan hoşlanan ve kızlara laf atan mahallenin bıçkınına en uygun isim Serdar olabilir mi? Kasabın çekingen ama çalışkan çırağına Mustafa ismi yakışır mı? Madamın paralarını aşırtan bakıcı kıza Kezban ismini vermek rolün gereğini karşılar mı? Bir mafya babasına Haydar adını vermek doğru olur mu? Onunla mücadele eden genç ve idealist bir hukukçunun ismi Vedat olabilir mi? Burada seçilen ismin rengi. Fotoğraf 1. Murat ya da Kemal. delikanlılığı az çok çağrıştırır. Esin. Haydar. onu belli çağrışımlar uyandıran bir isimle tanıtırız. kahramanı. tınısı çok önemlidir. Örneğin uzun uzun Duygu diye birinden sözedilir ama bu kişi erkek 12 . Esra ya da Defne mi? Pek çok fıkrada olduğu gibi. Tarkan. Özellikle de isimleri taşıyan kişileri en fazla birbuçuk iki saat süren bir filmde.6: Erol Taşın “Susuz Yaz” (1963-Metin Erksan) filminde oynadığı. yoksa Mülâyim ya da Müşfik midir? İdealist bir genç gazetecinin adı Hulûsi mi olmalı. Adları.Kötü adamın güçlü görünümü. ona bir beden veriyorsunuz. yoksa Uğur.2. çatışmayı. köylünün baş belâsı konumundaki rolüyle 1. ya da Şaban’dır. Cüneyt. bir iki sahne boyunca görüyorsak. Aslında adlar çok şey anlatırlar. kişilerin kişiliğini duyumsayarak tasarlamak gerekir. Pervin gibi isimler annelerinin dizinin başından ayrılmayan namuslu mahalle kızlarını akla getirir. Ebru. kahramanlık çağrışımı yapar. bir karakterin uzun uzun nasıl biri olduğunu anlatmak yerine.4. kimi filmlerde isimler cinsiyete ilişkin yanılgılar yaratmak için kullanılır. Sert bir delikanlı için daha uygun isimler Kerem ya da Ekrem mi. Behçet. Umut gibi bir isim mi daha uygun olur? 1990’larda güzellik yarışması kazanan genç bir kızın öyküsünü anlatacaksanız. adını Müzeyyen ya da Kerime mi koyarsınız yoksa Burcu. Kişi Adları Bir kişiye ad verdiğinizde. Gönül. Böylece. Sevim. Tayyar biraz daha üçkâğıtçı tipleri akla getirir vs. Sibel. Burada kuşkusuz kültürel çağrışımlardan da yararlanırız. efendi ve terbiyeli adamları akla getirirken.

Bir de “İnek”. Lakap kullanımı özellikle kişilerarası ilişkilerin derecelerini ve atmosferini belirtmenin yararlı bir yoludur. Teko ya da Maho. şimdi beni dinle Michael…’’ “Adınız neydi?” “Wilkins… Michael Wilkins” “Evet Bay Wilkins. “Profesör”. Öte yandan. arsız ve kanun tanımaz bir dedektifin adı olsa olsa ya Mike Hammer. Lefuet’i tersten okuduğunuzda ‘Teufel’ sözcüğü çıkar. isimler kadar. Örneğin Jilet lakaplı biriyle kavgaya tutuşmanın. Oysa kişileri daha görmediniz. 13 . Müzeyyene komşu teyzeler kısaca Müziş diye hitap eder. Mahmuta ise Maho derler vb. kişilerin yaşları. Tekin’e kısaca Teko. karakterlerin bir kliğe ya de çeteye üye olduklarını ima etmeye ya da vurgulamaya yarayabilir söz gelimi. “Adın neydi? “Michael Wilkins” “Tamam. sağlığımız açısından yararlı olmayacağı açıktır. “Jilet” vb. Örneğin mahalle delikanlısının adı Ekrem’dir. lâkaplar vardır. Bunlar da karakter hakkında ipucu verir. Eko. Ya da tersi.çıkar. Ümit diye sözü edilen biri aslında kadındır. Bu kısaltmalar ve lâkaplar karakterin ilk izlenimini belirli ölçüde değiştirir. kadın düşkünü. İsimler bazen açık ya da örtük imalar yapar. ilişki dereceleri ve aralarındaki hiyerarşik düzen hakkında bir şeyler öğrenebiliyoruz. lâkaplar da önemlidir. ya da Dirty (kirli) Harry olabilirdi. Angel Heart’ta insan kılığına giren şeytanın adı “Bay Lucifer”dir. . ama herkes ona Eko der. Şiddeti seven. Size söylemek istediğim…. Lucifer ise aslında şeytanın adlarından biridir. Bu da şeytan sözcüğünün Almancasıdır. Bir Alman TV dizisinde insan kılığındaki şeytanın adı Baron Lefuet’tir.” Bu diyaloglarla yalnızca isim kullanımından ve diyaloğun gidişatından bile.

Fotoğraf 17: Adları. kişilerin kişiliğini duyumsayarak tasarlamak gerekir (Muhsin Bey-Şener Şen) 14 .

Şişman Hırsız. o kişiliklere ilişkin bir görüntü yaratır. Fadime hemen Karadeniz yöresi insanlarını çağrıştırır. musikiye ve çiçeklerine düşkün. Ancak bu düşünce çok doğru değildir. örneğin erkek yürekliliği gösterdiği gerekçesiyle erkek adı vermeyi sever. Yeni başlayan çoğu senaryo yazarı. Dursun. Evren. Adların. isminin sonundaki bey sıfatını tam anlamıyla hak etmektedir. Bazı durumlarda kahramanın adı filmin adı da olmaktadır. Mehmet.Kahramanın ismi onunla özdeşleşmiş olmalı. Yabancı ad kullanımında dikkatli olun. adının “Yalçın” olduğunu yazdığınız zaman senaryoyu okuyan. Ahu. bir Anadolu çocuğunu anlatmakta. 1. bu da onaylanacak bir yaklaşım değildir. "Yakışıklı Gence ne oldu. Baran adlarına Anadolunun doğusunda sıkça rastlanır. “İrfan” adını kullanarak sürdürür. Ama adlar bize kimi şeyleri söyleyebilir. cahil. bir anlamda filmi izlemeden karakter hakkında izleyiciye bilgi vermektedir. Örneğin. erkeğe kadın adı verecekseniz gerekçenize daha sağlam kanıtlar göstermelisiniz. Toplumsal durumların moda ettiği adlar da vardır. sanki bir yazın öyküsü yazıyormuşçasına “Yakışıklı Genç” diye başlayıp sonra aynı kişi için. Kişiler hakkında espri yapmayı düşünmüyorsanız. Yabancı gerçek adlar için almanaklara ya da ansiklopedilere bakın ve o ülkenin tarihinden adlar seçin. Kadınlara erkek. Tüm kişilere ad vermek durumunda değilsiniz. saf. ünlülerin adını (Gandhi gibi) kullanmayın. Ama kişileri. Cafer sık rastlanan erkek. nereden çıktı?” gibi sorulara neden olur. Temel. Alaycı Hırsız ya da Yalnız Adam gibi tanımlayıcı bir sıfatla ayırmak gerekir. onların önemli olmadığını vurgularsınız ki. Yukarda ve yanda gördüğümüz iki örnekten birincisinde kahramanımız Yavuz Turgul’un Muhsin Bey filmindeki “Muhsin” karakteri İstanbullu. Bu ilgiyi başka yöne çeker. Muhsin adının sözcük anlamı da “gönlünden çokca veren” dir. gerçekten bir kent soylu olup. Yalçın’ın kim olduğunu anlamakta güçlük çekecektir. Hırsız gibi değil. 2. bu İrfan kim. İkinci kahramanımızın adı “Salako” olup. Öykü ilerledikten sonra “Yalnız Adam” kadın kahraman ile buluşmaya başladığında. Kişiler bilinçli konulan takma adlar olmadıkça yeterli gerçeklikte ve inanılabilir adlara gereksinirler. Ayşe sık rastlanan kadın adlarıdır. Anlaşılması zor ya da resmiyet bildiren adlar kullanılmamalıdır. örneğin: Can. Merve. Ancak bazı isimlerin hem kadın hem erkek ismi olduğu da unutulmamalıdır. Kişiye bir ad ya da sıfat vermemekle. Berivan. 80'lerde hızla değişen şehre ve köyden kente göçün getirdiği kültür erozyonuna yabancı kalmış ve ilkeleriyle yaşamaya devam etmiştir. Hamza. Deniz. Kimi profesyonel senaryo yazarları kadınlara çeşitli nedenlerle. Hırsız. erkeklere kadın adları vermemeliyiz. Başka bir örnek: Öykü başlangıcında kahramanınızı “Yalnız Adam” olarak belirttiniz diyelim. kişi tanımlarının iç içe girdiği karmaşık senaryo önerisi öykü ilerledikçe. 15 . İnançsal nedenlerle Ahmet. Ali. Aysel. Kadına erkek. “Muhsin Bey”. Amca Reşat Çocukken adını ritmli olarak söylediğimiz sevecen bir bakkaldır. değerlerine bağlı “eski usul” bir adamdır. Bu senaryonuzu okuyan kişide (yapımcı ya da yönetmen). onu anlatmalıdır. Emine.

Robert Redford'un değişik durumlarda nasıl tepki verdiğine dikkat edin. Bu tür yapımlarda. Butch Cassidy and the Sundance Kid'deki tüm tepkileriyle. Bu uygulama “kim kimdir” bulmacasını çözmekten kurtulan yapımcıyı ya da yönetmeni de mutlu eder. Bu filmleri izlerken.1: Kartal Tibet’e uygun bir karakter “Tarkan” Oynayacak oyuncuları düşünerek yazmak. 1. kadın kahramana olsun. Ama her tür filmde aynı oyuncunun o role uygun olarak düşünülmesi. Yıldız oyuncu için yazılan bir senaryoda her şey.Buradaki sürpriz. Kişilere Göre Oyuncu Kimi senaryo yazarı.5. başka bir sayfada “Naci Bey” diye adlandırmayın. Up Close and Personal (Çok Yakın çok Özel). diğer tüm öğeler bahanedir. izleyicide beğeni uyandırmak amacıyla. Senaryonun herhangi bir yerinde “Adam” diye belirttiğiniz kişiyi. tutarlı kişiler yaratımında yazara kolaylık sağlar. Resim 1. senaryonuzu okuyana (yapımcıya ve yönetmene) değil.2. yazacağı kişiliğe uygun oyuncuyu saptadıktan sonra senaryosunu yazar. adı geçen filmlerdekine benzer bir kişidir Redford. Oynadığı bu benzer roller dışında onu değişik bir rolde düşünmeniz olası mı? 16 . yıldız oyuncuya göre düzenlenebilir. Bu da senaryo yazımı sırasında kişilik yaratmada bir başka yöntemdir. filmi sıradanlaştırır. yıldız oyuncu her şey. Three Days of the Condor (Akbabanın Üç Günü). Kişiyi baştan nasıl tanımladıysanız sona kadar aynı tanımla sürdürün.

tüm filmlerinde (ve dizilerinde) bu kalıbı yineleyen bir oyuncuyu. Daha sonra kahramanın dış yaşantısı saptanır. Burda yazar önce karakterin iç yaşantısını oluşturur. yardımcı oyuncu ve figürasyon kadrosunun sağlanması ve bu işlemler için gerekli iletişim. Yazar bir kahraman üzerinde karar verip.6. izin verin. senaryosunu yazarken kahramanın kişiliğini tüm hatlarıyla oluşturmanın ve ona bir can vermenin yollarını arar. Bazı görüşlere göre Kasting sanatın değil becerinin/ustalığın tekniğidir. güldürü filminde düşünmeyin! Temel olarak. Prodüksiyona başlamadan önce ve sonra ihtiyaç duyulan oyuncu. Karakterin Oluşturulması Karakter senaryonun temelini oluşturur. Güçlü kişilikler yaratan böyle bir oyuncuyu. Kahramanını 17 . elde ettiğiniz şey olacak. kostüm gibi yardımcı hizmetlerin sunulması. her öykü için rahatlıkla düşünebilirsiniz. Böylece tutarlı bir kişilik gelişimi. yani kişilik oluşturma aşamasıdır. karakterinin kişiliğini bilmek zorundadır. İşinizi doğru yapmışsanız. Bu bölüm izleyiciye sahnede gösterilmez ancak yazar tarafından çok iyi saptanmış ve kâğıda dökülmüş olması gerekir. rolü oynayacak oyuncu ile birlikte düşünmek gerekir. Yazar senaryosunu yazarken en önemsiz bir sözcüğü bile kâğıda dökmeden önce. doğru oyuncu seçimi öyküyü zenginleştirir. onun kişiliğinin kullanması düşünülecek. rollerin dağıtılması ve figürasyonun sağlanması ve bunların organize edilmesi işlemidir. kasting kavramı içinde kabul edilir. senaryonuzda kişiler kendileri için konuşsun.Fotoğraf 1. Dış yaşantı ise filmin başlangıcından bitimine kadar olan süreyi kapsar. Bu da kişiliğin açığa çıkartılma aşamasıdır. Kişiliklere. Ama sert tavır ve bakışları ile kalıplaşan. İç yaşantı. güvenilir yapar. ulaşım. 1. Kasting. bir prodüksiyonda. öyküyü tasarlarken. Peter Sellers gibi oyuncular çok yönlü olabilir. Senaryonuzdaki kişilikler için kimleri düşündüğünüzü kimseye söylemeyin.8: Akbabanın Üç Gününde Robert Redford Elbette yıldız oyuncu değil. konaklama. kahramanın doğumundan filmin başladığı ana kadar olan süreyi verir.2.

onun bilgi edinme çevresini ve buna bağlı olarak gelişimini olumlu ya da olumsuz yönde etkiler. Bu hiç değişmeyen. kişiyi her zaman öteki kişilerle ilişkide görür ve değerlendirir. ister ayrıntılarıyla. niçin?  Dış görünümdeki kusurları:  Biçimsel bozukluklar:  Doğaya aykırı yönleri:  Doğuştan gelme:  Kalıtımla gelen:  Sosyolojik Boyut Kişi. yarın da değişmeyecek bir gerçektir. temiz. her şeyden önce toplumsal bir varlık olduğundan. pasaklı. nesnelerin fiziksel ve manevi dünyası dışında bulunan ve toplulukların toplumsal dünyasında doğar. Kişi. zarif. bir kısmı ise yazarın betimlemesine bağlı olarak ya da özgür olarak yönetmen ve oyuncular tarafından uygulanır. dudaklarının yapısı vb. 18 . zayıf. heykel. Bir karakterin üç boyutu vardır:  Fizyolojik Boyut (Fiziksel Görünüm) Kişinin fizyolojik boyutunu ortaya koyabilmek için aşağıdaki soruların yanıtlanması gerekir. Onu keşfetmeye bir bakış açısı kazandırmaya çalışır buna da karakterize etmenin başlangıç noktası denir. şişman. tiyatro ve yazın sanatları. Bireyin yaşadığı çağ ve toplum. ister tipik yönleriyle.  Cinsiyet:  Yaş (Kaç yaşında gösteriyor?):  Vücut yapısı:  Ağırlığı:  Boyu:  Saç rengi:  Göz rengi (Gözlüklü ya da kontakt lensli):  Cilt rengi:  Cilt tipi:  Yüzün biçimi:  Belirgin izler/işaretler (Yüzün belirgin özelliği: Tavır.):  Sağlıklı mı? Değilse. çirkin. Bu sanat dallarında kişi toplumsal varlığı ile bütünleşir. şiir. dans gibi sanatlarda kişiyi bir bütün olarak ele alabiliriz. toplumsal ilişkiler içinde iletmenin yolları mevcuttur. Oysa sinema. artık onu senaryoda yer alan diğer insanlarla ilişkiler içine sokmaya başlar. bu tür etkilenmenin olması kaçınılmaz ve doğaldır. devinim ve duruş):  Görünüş (yakışıklı. içinde bulunduğu çevre koşulları. Sinemada kişiyi. Bu yollardan bir kısmı yazar tarafından gerçekleştirilir. güzel. büyür ve gelişir.iyice saptamış yazar. Resim.

Senaryonuzda güçlü kişilik yaratımı ve ortaya konulmasında. arkadaşlık bağları kişiliğin bir yönünü belirler. şehirli. patron/işçi vb. köylü):  Geçmişi: o o o o  Doğum yeri: Çocukluk tipi: İlk anısı: Üzerinde etkisi olan çocukluk anısı ve etkisinin sebebi? Ev yaşamı: o          Aile içi ilişkiler: Anne ile ilişkisi Baba ile ilişkisi: Kardeşler (Kaç tane? Doğum sırası. Bu ilişkiler karşıt kişilerle yapıldığında senaryoda etki artar. her biri ile ilişkiler) Kardeşlerin çocukları Ana/babanın alışkanlıkları: Ana/babanm zihinsel gelişimleri Ana/babanın kusurları (Öksüz/yetim) Ana baba ayrı ya da boşanmış Savsaklama (Karı/kocalık durumu)  Uğraşı: o Yaptığı iş o Çalışma süresi o Çalışma koşulları: o Geliri (Parasal Kazancı) o Sosyal güvenlikli olması ya da olmaması: o Çalıştığı yere karşı tutumu : o Çalışmaya uygunluğu. Senaryo öyküsündeki kişiliklerin sosyolojik boyutu aşağıdaki soruların yanıtları verilerek ortaya konulabilir: Toplum içindeki sınıfı (işçi. her bireyin kendi doğasından gelen özellikleri (psikolojik boyut) ve koşullarının yanı sıra. zengin/yoksul. çevresiyle kurduğu ilişkilere ve özellikle bireysel olarak diğer kişilerle ya da insan topluluklarıyla kurduğu ilişkilere geniş ölçüde bağlıdır. yönetici. 19 . kişinin çevresiyle verilmesinin yararı büyüktür. aile. Kişilerarası ilişkiler. Örneğin yaşlı/genç. Kişiliğin gelişmesi.

 Eğitimi: o Okuduğu okullar ve özellikleri: o Okulda sevdiği ya da sevmediği dersler ve sebebi? o Aldığı notlar o Yetenekleri o Eğilimleri Çevre içindeki yeri: o Kişi nerede yaşıyor? o Kişi nerede yaşamak istiyor? o Arkadaşları arasındaki durumu?(önder ya da değil) o Spor/sanat etkinliklerinde ve kulüplerdeki yeri/konumu: o Kişi. hoşlandığı şeyler. kahraman görünümünü nasıl sağlıyor? İlk izlenim: o Nasıl? o Hangi oluşumlar bu izlenimi değiştirebiliyor? Kişi hakkında ailesinin/arkadaşlarının çok hoşlandıkları nedir? o Kişi hakkında ailesinin/arkadaşlarının hiç hoşlanmadıkları nedir? Çok büyük başarıları: o Küçük başarıları: o Özel tavır ve hareketleri: o Konuşurken kullandığı deyimler: o Konuşurken kullandığı anlamı güçlendirici sözcükler (küfür. merakları): o Sevdiği renk: o Sevdiği giysi-Neden? o En az sevdiği giysi-Neden?    20 . vs. diğerleriyle nasıl bağlantı kuruyor? Nasıl anlaşıyor? o Yabancılar? o Arkadaşlar? o Karısı/Kocası/Sevgilisi? o Erkek kahraman/Kadın kahraman? Kişi.) Özel ilgileri (sevdiği.

niçin?): Yazın (Roman. ava gitme. hangisi? Ne zaman ve kaç tane? o İçki. vb. psikolojik boyuttur. uysal. vb. öykü.)Niçin? o Bunu yapmaya ne derece önem veriyor? o Ne derece az önem veriyor? o Çok değer verdiği eşyası/malı.)  Alışkanlıkları: o Sigara. insan davranışının yalnızca yüzeysel görünümünü değil. iyimser) nasıl ve niçin o huya sahip? İçe dönük ya da dışa mı dönük. Bu nedenle kişilik yaratımında üzerinde en çok durulması gereken boyut. altında yatan anlamı da göz önüne almak gerekir. dergi. niçin? Yaşama karşı tutumu (ezik.Hangi tür?Niçin?)Sinema/Tiyatro Hangisi? Niçin? Yiyecek: Merakları (kitap. savaşkan. hangisi ne zaman ve kaç tane? o Para harcama alışkanlıkları (tutumlu. saldırgan) Saplantılar Yasaklar Boş inançlar İlginç huylar ve güdüler Yetenekler 21 . bahçe işi. niçin? Dinsel inançlar: Irk/Milliyet:    Psikolojik Boyut Senaryoda kişilik çizilirken. ahlâksal ölçütler Kişisel davranışına yön veren güçler (önermeler) ve tutkular Umduğunu bulamama. karamsar. pul vb. araba kullanma. Kişinin psikolojik boyutunun ortaya çıkarılması için aşağıdaki soruların yanıtlanması gerekir:            Cinsel yaşam. müsrif mirasyedi. gazete okuma. düş kırıklıkları Huyu (sinirli. şiir.biriktirme.o o o o o Takı ve diğer aksesuarlar: Müzik (Hangi tür. vb.

kendisinin de utandığı. kişi bunu nasıl gizliyor? İncitilebileceği en büyük yanı nedir?)      Kendini Algılaması: Kişi bir sözcükle kendini tanımlayabilir mi? Kişi kendini bir paragrafla nasıl tanımlayabilir? Kişinin fiziksel yönünde dikkati çekici en iyi özelliği nedir? Kişinin fiziksel karakteristiğinde dikkate değer. küçük pişmanlıkları) Kişilik kusurları Kişinin karanlık gizleri: Başka biri tarafından biliniyor mu? Biliniyorsa kendisi mi söylemiş? Biliniyorsa. Zekâ düzeyi Kendine özgü garip yanları Belirgin beceriksizlikleri İyi kişilik özellikleri ( Büyük pişmanlıkları. nedir isteği? Neden? Kişiliğinde en güçlü kaynak (Bunu ya bir biçimde gösterir ya da göstermez) Kişinin güçsüz yanları (Güçsüz yanları çevresindekilerce biliniyor mu? Bilinmiyorsa. geçmişteki başarısızlıkları ve bu durumun sebebi? Bir isteğinin olacağı söylendiğinde en çok ne ister. kişinin düşünceleri nelerdir? 22 . gerçekçi özellikler mi? Değilse niçin değil? Diğerlerinin kendisini nasıl gördüğüne ilişkin. diğerleri nasıl öğrenmiş? Kişiliğinin ortaya çıkmayan beğenilecek yönü nedir ve niçin bu yönü beğenilecek türdendir?      Kişi en çok neden etkileniyor? Niçin? Huzurlu olduğu zamanki davranışları Hasta olduğu zamanki davranışları Kendisi hakkında neler düşünüyor Öncelikleri Diğer insanların bildiği. en kötü özelliği nedir? Bunlar dikkate değer.                Dil ve yetenek becerileri Özellikler Düşünsel davranışlar Hayal gücü (imgelem) Yargı gücü Beğeniler Denge.

Kişinin kendisi hakkında. kişi düşündüğü kadar mutlu olabilir mi? Olmazsa. değiştirmekten çok hoşlanacağı dört önemli şeyi ne olabilir? (Önem sırasına göre) Niçin? Örneğin birinci derecede önem verdiği şeyi değiştirdiğinde. niçin?      Amaç/Amaçlar: Yakın amaç/amaçları: Uzun zamana yayılan amaç/amaçları: Kişi bu amaç/amaçları başarmak için neler tasarlıyor? Diğerleri. kişinin bu amaca varmasında nasıl etkili olabilecekler? 23 .

UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler  Bu işlemler sırasında. 24 .  İzlediğiniz filmlerdeki tiplerin benzerlerini. ayrıntılara dikkat ediniz.  Sinema teknolojisindeki gelişmeleri yakından takip ediniz.  Kişiliği (karakter) ve işlevlerini inceleyiniz. ifade gücünüzü zenginleştiriniz.  Denemeler yaparak.  Bir karakter oluşturunuz.  Bol bol kitap okuyup. sinema filmi izleyerek hayal gücünüzü  İşlevlerine göre tipleri analiz ediniz. yakın çevrenizde gözlemlemeye çalışınız. zenginleştiriniz.

25 . ( )Toplumsal tipler. 4. ( )Senaryoda kişilik ve tip. 5. ortaya çıkmasını sağlamaktır. 3. toplumsal sorunların belirlenmesinde de kullanılır. ( )Psikopatalojik tipler. 1. soyut. Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. toplumun portresini çizdikleri kadar. fizyolojik. ( )Karakterin. birbirine karşıt yöntemlerin ürünüdür. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. her yerde rastlanılan. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. 2. tamamen hayal ürünü uydurma tiplerdir. sosyolojik ve ekonomik olmak üzere üç temel boyutu vardır. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. ( )Evrensel tipler. 6. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. ( )İkincil kişilerin bir önemli görevi de kahramanın kişiliğinin. genel değerlerin ve değişmeyen insan özelliklerinin simgesidir.

DVD ve VCD satan mağazalarda gezmeniz gerekir. itici bir güce dayanmayan eylem. etki uyandıran düşünce ya da izleyicinin ilgisini uyanık tutan. Böylelikle filmin tümünün ya da kimi sahnelerinin ritmi sağlanır. güldüren / coşturan eylemdir. 26 . hiçbir sebebe. devinim değil. Bir senaryoda anlatılanların sözle mi. korkma. zorunlu bir takım sebepler. gerekçeye. Ayrıca. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. gerekçesi olan bir sonucun. gerekçeler. Bir film. sevme gibi herhangi bir itici güç. yavaşlatmak için devinime başvurulur.ÖĞRENME FAALİYET-2 ÖĞRENME FAALİYET-2 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. internet ortamında.  Niçin devinime başvurulur?   Filmin genel havasını vermek. için başvurulur. televizyon kanalları ve film şirketlerine giderek metin yazarları ve yönetmenlerden ön bilgi edinebilirsiniz. yalnızca eylemdir. öykünün ve kişilerin devinimini sağlayabileceksiniz. film öyküsünün akışına bir değişiklik getiren. Araştırma işlemleri için. üşüme. acıkma. yoksa görüntü aracılığıyla mı anlatılmasının daha etkileyici olduğunu araştırınız. 2. hareket unsurunun eksikliğinin doğurabileceği sonuçları araştırınız. gerekçeleri olan eylemlerin oluşturduğu devinimler dizisinin bileşimidir. dramatik etki yaratmak. itici güçlere dayanarak gelişen. çekimi ve kurgusunun tamamlanışına dek nedenleri. yalın anlamı içinde. Kişi ve teknik açıdan düşünüldüğünde. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   Senaryoda. Başka bir deyimle devinim. senaryo yazım aşamasından başlayarak. Kişi açısından ele alınırsa. devinim sayılabilir. sosyolojik ve psikolojik boyut ve durumlarını daha etkili vermek için bu yapılır. eylem olarak görünümüdür. Konuyu açık-seçik göstermek. Kişilerin fizyolojik. SENARYODA DEVİNİM Devinim. amacı ile bu yapılır. Öykü akışını hızlandırmak.

Olayları yaratan. sola. 27 . nesnelerin yer değiştirmesi): Bu işin bir yanı. çeşitli öğeler arasında uyum kurulmasını gerektirir.İzleyicinin iletiyi algılamasına yardımcı olacak güzel ve ilginç görüntü düzenlemesi elde etmek için devinime başvurulur. gösterilen eylemlerin olabilirlik ve derinliğiyle izleyiciyi sarsar ve etkiler. Görüldüğü gibi sinemadaki devinim yalın değil çeşitli kaynaklardan oluşan. kolay çözümlenmeyecek bir karmaşıklık içerir. Öyküsünü. tipine/kişiliğine uygun davranış ve devinimlerle olay örgüsünü sürdürür. Öyküde görsel olarak yer alan oyunculara ve nesnelere ilişkin devinim (oyuncuların devinimi. durdurmak. Film öyküsündeki devinim (içerdiği anlamı bozmamak koşuluyla). gerçekleri daha doğru yansıtmak için günlük yaşam akışını tersine çevirmek. gerçekleştiren kişi. değişik ölçeklerdeki ve uzunluktaki çekimlerin sıralanışı (kurgu). çabuklaştırmak. izleyicinin karşısına çıkacak duruma getirmiş gibi bir bütün olarak belleğinde yaşatır. Öykünün Devinimi Sanatsal etkinlik kazanması için. yukarı. gelişim ritminin gözetilmesini. varlıkların. izleyiciyi filme merak ve coşkuyla bağlar. anlamı daha yoğun ve etkili bir biçimde sunmak. dengelenmesini. bu sahneler içinde oyuncu-nesne-kamera devinimlerinin düzenini iyi bilir.1. İyi hazırlık yapan bir yazar. senaryosunu yazarken her şeyi. atlamak gibi düzenlemelerden yararlanır. devinen kişi ya da nesnelerin. Şimdi söylenenleri biraz daha açalım: Herhangi bir film irdelendiğinde. nesne ve kamera deviniminin ayrı ayrı oluşu ya da oyuncu ve kameranın koşut devinimi. dört temel devinim göze çarpar :   Bir bütünlüğü oluşturan öyküleme ile oluşan devinim. sanki tamamlamış. Olayların gelişiminde “dolantısal biçimleme”den yararlanılır. Karmaşıklık. Diğer yanı ise. Bu biçimleme. Devinimle olayların/öykünün gelişimi sağlanır. öykü deviniminin titiz bir biçimlemeden geçirilmesi gerekir. Dolantısal biçimlemede.   2. Oyuncu ve kameranın bir arada devinmesi: Oyuncu. Bu düzenlemeyi başarı ile uygulayan öykülerde. değişik çekim ölçekleriyle görsel anlatımı bütünleyen. durağan ya da devinimli kamera ile saptanması (kameranın kendi ekseninde ve ileri. organik olarak iç içe işlenen dört devinimi kapsar. kişiler ile olaylar arasında organik bir bağ bulunur. aşağı devinim). film öyküsüne çoğu kez dinamik bir anlam katar. karşıt güçleri simgeleyen öykü kişilerinin iyi belirlenmesini. sağa. çatışmaları doğuran ve onları izleyen durumlar ve ilişkiler. Öykü akışı ve yönetmenin yorumuna göre çekilen. kendinden önceki ve sonraki sahnelerle bağlantısını. Öykünün şu ya da bu sahnesinin. bütün içindeki yerini. geri.

2. insanı tamamlanmış bir portre olarak değil. Bu düzen. Sinemada kişilerin devinimi iki açıdan ele alınır: Birincisi. yapay merak öğesi olarak kullanan kişiler ve olaylar arasındaki ilintiyi göstermeyen öykülerde devinim. Bir toplum portresi çizilmek istendiğinde. iç devinim olarak tanımlanır.2. Her kişi. kişinin bir güç olarak düşünülmesi ve bu gücün deviniminin ve gelişiminin ortaya konulması. sorunları simgeleyecek biçimde tipleştirir. gözönünde oluşan canlı bir varlık olarak ele alır. Başarılı çalışmalarda. bu kesiti gerçekçi bir gözlemle izleyen ve sorunu bir durum olarak sunan öyküler. kişileri. Senaryoda. durumun iç devinimlerini gösterecek biçimde düzenlenir. 28 . günlük konuşmaların ardında. Kişilerin Devinimi “Sinema. Kişi ilişkileri “konuşma örgüsüne (diyaloga)” dayanır. Sinemada. kimi zaman düşünce alışverişini içeren günlük konuşmalar ya da çekişmeler biçimindedir. Bu öykülerde olayların gelişimi mekaniktir.Dolantı düzenlemesini. olayları gerçekleştirirken kendilerini de var eder. durumu pekiştirir biçiminde ele alınır. kimi zaman bir karşıtlığı. Konuşma örgüsü. devingen güçlere ilişkin bir doğruyu dile getirmesi yanında estetik bir etki yaratır. önemli bir yaşam gerçeği ya da toplum sorununun yatmakta olduğu duyumsanır. serimlenen sorununun bağlantılarında. Bir devinimde salt bir imge. Öykünün biçimsel düzenlenmesinde. birlikteliğin dramatik akışını sağlar. kişi ya da varlıkların fiziksel davranışlarla görsel yansıtılan eylemler bütünü dış devinim ve izleyicinin düşüncelerine. İkincisi öykünün biçimsel düzenlenmesinde kişinin devinimli kullanılış amacının ne olduğu. kişilerin devinimi.” sözünü anımsayın. duygularına. bir değer yargısını ya da toplumsal bir gücü belirtir. Tıpkı toplum portresi çizen öykülerde görüldüğü gibi. Bu oluşum. Devinim dış gelişimden çok. görünümü renklendirici kişilerin devinime katkıları ya hiçtir ya da bir dereceye kadardır. işte o zaman her şey (kişilerin kişilikleri. zorlama durumlar ve rastlantılarla yürür. devinimle sağlanır. duyarlılığına yönelen devinim. Toplumdan bir ya da birkaç kesit alıp. devinimde de bir olayı sürekli yineleme hakkı yoktur. İç ve dış devinimin uyumu. belli bir durum çerçevesinde. yaşadıkları ve tinsel konumları) kocaman bir yalan olur. kişinin nasıl bir devinim içinde kullanıldığı incelenirse. bir amaca yönelik devinimlerle olayları geliştiren kişi/kişiler. Nasıl birbirine benzeyen kişiler olmazsa. belli başlı iki devinim görülür. bir kalıp ya da bir kavram durumuna gelirse.

edilgen tümcelerden sakınmak gerekir. başlangıç duruşunu alan koşucuların yüzündeki anlam ve gergin kasların oluşturduğu fiziksel görünümde. Çünkü anlatım doğrudan ve görseldir. Ama durağan bir gövdede de yaratıcı bir güç bulunabilir. Gerekçesi olan. Konuyla ilgili ek bir açıklamaya ihtiyaç duyulmamaktadır. tiyatroda sahnede.” Bu örneklerden birinci örnek daha doğrudur. kendi içinde ayrıntılayalım. hücresinde amaçsızca gezinir. Bunlar anlatımı bozar. az sonra başlayacak olan yarış için kulvarda. devinimli bir görüntüde. Fiziksel devinim gövdeseldir. dış devinimin tamamıdır. Konuşma devinimi. gövdeyle yapılan eylemlerin tümüdür. hayal gücünün güç aldığı kaynakları yok etmiyor mu? Dış devinim yazılırken. konuşma devinimi ile geliştirilir). televizyon oyunları / dizileri daha çok. Nesnelerin gözle algılanan ve eylemin iç deviniminin de yer aldığı. Örneğin. “Remzi hücresinde amaçsızca. renkli ve gerilimli konuşmalarla varolur (Sinemaya göre. Dış Devinim Sinema estetiği tek sözle özetlenebilir: Devinim.2. “jest-mimik” ya da “niteleme-anlatma”olarak da adlandırılır. Fiziksel (dış) devinim ile ilgili. Bu örnekte olduğu gibi. sinemada perdede gördüğünüz dış devinim. izleyicinin belleğinde oluşturmak istediğiniz etkileri devinimle verin. Görsel durumların ne olduğunu tanımlayan. Anlatımlar “geniş zaman” kipiyle yazılır.3. yarışın tüm gizli gücü yok mudur? Tersini düşünün. devinimin mekanik olarak görüntülenmesi. aşağıda yazılan örneklerin hangisi daha iyidir? “Remzi parmaklarıyla kirli saçlarını sıvazlarken. Dış devinimi. parmakları kirli saçları arasında geziniyor 29 .

Bu. her fırsatı en sonuna dek ve öteki durumlarla da dengeleyerek kullanmak gerekir. Düzlem üzerindeki dairesel. 2. bu güçleri dikkate almadan. elden geldiğince yararlanmak. zikzaklı ya da bir noktaya yönelik devinim yerine. sorumluluğun ne ölçüde kendinde olduğunu düşünür.Salon içinde yüksekten giden top. kişinin devinimine derinlemesine yeni bir yön verir. Filmler genellikle kişinin ne düşündüğünü. üç düzeyde ele alınır:    Duygusal Devini: Öykünün duygu yanının devinimi ve etkisi ile gelişir. soluklarını tutmuş bakışları. Kendine acıma ve kendini suçlama arasında gidip gelen iç çatışma. soyut anlamlar. Kişi yenilgiye doğru adım adım giderken. Fiziksel devinime dönüşmeye elverişli olmayan tinsel gerçekler ve olaylar. İç devinim. Bunun için durumun küçük esnekliklerinden. öykünün vermek istediği düşüncenin geliştirilip açıklanması da mümkün olur. İç Devinim Hemen her öyküde. ayrımsal bir biçimleme anlayışı gerektirir. birey ya da toplumla ilgili düşünceler. değişik ve yeni yanlarının ortaya çıkmasıdır. İzleyicilerin. bilinçli karar ve davranışlarıyla zafere ya da mutluluğa yönelir. Kişi. Dış devinim açısından oldukça yalın ve 30 . ne duyumsadığını ve ne tasarladığını izleyiciye söylemez ama düşünce ve duyguların sonuçları devinimle açıkça gösterilebilir. zaman ve yer değişimine dayanmadan. durum içinde gelişimi göstermek zorunluluğu vardır. Anlamsal Devinim: Daha çok simgesel yapıtlarda. simge gücüyle ilerleyen. İlişkilerle Gelişen Devinim: Kişilerin birbiriyle olan ilişki ve çatışmalarıyla ilerler. kişinin direncinin azalmaya başladığını ayrımlaması ile başlar. İç devinim. çeşitli çatışma ve ilişkilerin simgelerle gösterildiği devinimdir.4. düşünmeden verdiği karar ve hatalı davranışlarıyla yıkıma. dekor ve müzik) katkısı ile ortaya konur. İç devinimin iki itici gücü vardır:   Kişinin kendi içsel dürtüleri Karşıtların tutkuları ya da çeşitli kaygılarının kişiyi etkilemesi Bu iki faktör ile ‘’İç Devinim’’ oluşur. her an geliştirilen olayların kurgusuyla yapılır. İç devinim. iç çatışmayla iletilen bir iç devinim bulunmaktadır. söz ya da filmin yardımcı öğelerinin (ışık. Zıplayan topu yakalamaya çalışır. kişiler arasındaki karmaşık ilişkinin. Hidayet soldan koşar. İç devinimle kişiyi/kişileri geliştirmek. kayar ve düşer. Kişilere ilişkin bilgi artınca. Erman topu yakalamak için koşar.

Kişinin yaşam biçimi ve koşulları ile sıkı ilintilidir bu dünya. Değer ve kazanç ayrımlarının doğurduğu karşıtlıklar. sinema tekniğinin verilerinde somutlaştırılır. ilişki çeşitlemesi. direnme ve savunmayla etkili bir dış ve iç devinim sağlayarak kahramanın eline geçer. Kişiler ve ilişkileri hakkındaki bilgi genişletilir.durağan. Yazarın gözlemi ya da eleştirisi. Bu tür öykülerde olayların itici gücü. her kişinin. Koşulların yenik düşürdüğü kişi. toplumsal bir anlamı taşıyan dramatik devinimin sağlanmasıdır. Asıl olan. Senaryosunda devinimi sağlamak isteyen yazar. iyi bir oyuncu elindeki senaryoyu iyice belleğine ve tinine sindirerek her şeyden önce yaratacağı kişiliği bir bütün olarak nasıl anlaması. ele aldığı her gücün itici enerjisini saptamak ve bu enerjiyi karşıtlıklar ve çatışmalar biçiminde devinime dönüştürmek zorundadır. ya da karşıtlarının üstesinden gelir. Bu güç. Kişi sistemi ile olayların gelişimi arasında sıkı bağlantı gösterilmek istendiğinde. Kişi karşı durmayla ya kendini tüketir ya çatıştığı güçlere ayak uydurur. edilgenlikten etkinliğe doğru yöneltir. kişilerin çatışması yoğunlaştırılır. uyumsuzluklarının nedeni gösterilmek istendiğinde. ilişkileri ve durumları bu portre aracılığıyla sergiledikleri görülür. geçimsizlik. duruma derinliğine bir boyut ekler ve gerilimi artırır. kavga. Öykünün zafer ya da yenilgiyle bitmesi önemli değildir. Bilinçlenme. Böylece. belli tipleri. İzleyicinin başlangıçtaki gözlemi. Başlangıçta kötü adamın elinde olan güç. Oyuncunun oynarken ne duyması ne yapması gerektiğini öncelikle yazar kararlaştırır. Devinim. gelişim kişilerin iç devinimi ile sağlanır. 31 . Kamera Devinimine ilişkin açıklamalar Senaryonun Dışsal Yapısı (Biçim) bölümünde ayrıntılı olarak açıklanacaktır. kişidir. insan kişiliğindeki gelişimi gösteren devinimlerle ele alınır. tıpkı yaşamda olduğu gibi öyküde karşıt güçlerin. Örneğin önlenemez bir biçimde yozlaşan ve çürüyen toplumun etkisi. birinin diğerine karşılıklı etkisi ile gerçekleşir. Devinim. kişinin dıştan belli olmayan gerçekleri ayrıntılı olarak ortaya çıkarılır ve iç dünyası aydınlatılır. olayların etkisi ile bilinçlenmeye başlar. kişiyi istemsizlikten isteme. durumlardan çok olaylara önem verilir ve olayların gelişimi ile sağlanır devinim. geçmişteki Türk filmlerinin yalnızca portre çizimini öne çıkardıkları. Çatışmalar. yineleme yoluyla yoğunluk kazanır. film geliştikçe keskinleşir (Filmleri izlemekle bu saptamayı somutlayabilirsiniz). kişiler için de kaçınılmaz olarak aynı değil midir? Genel olarak baktığımızda: İç gelişime de önem veren Batı filmlerine göre. Öyküde. kişilerle. ama yine de önemli bir akış gösteren öykülerde. bu bütünlüğü sağlamak için ne yapması gerektiğini bilir. devinimleriyle bir bütün oluşturacak biçimde canlandırılmasında ilk sorumluluk yazarındır. Kişilerin ve sorunlarının derinliğine incelenmesi. İç devinim yoğun öykülerde karşıtlık ve çatışmaların titizce düzenlenip. çekişme gibi dış ve iç çatışmalara yol açar.

Sonuçta izleyici. televizyon ve sinemada olayların sahnede gösterilerek anlatılması yöntemidir. Şarad simgelerle tanımlanan bir düşüncenin izleyiciye iletilmesidir. Yalnızca sürahi ve bardağın bulunduğu bir çerçeveleme yapmalıyız. Eğer dekor bir odanın içi ise. Şöyle ki. Kamera ise. onun için şimdi de üçüncü görüntü ögesi olan kameranın kullanılışına başvurmalıyız. dekor ve kamera hareketi olmak üzere üç ögeden yararlanırız. Su içmek isteyen bir insanı anlatmak istediğimizi düşünelim: Bunun için en kestirme yol. oyuncuya “susadım” dedirtmektir. Senaryo kurallarına göre bunu yazacak olursak. Demek ki dekorun ayrıntıları olarak bir sürahi ve bir bardağa gerek vardır. Şarad. oyuncunun ve dekorun konuyu destekleyici biçimde düzenlenmesi gerekir. hemen o tarafa yönelir.2. ancak görüntünün yetersiz olduğu durumlarda başvurulmalıdır.5. aktör gider ve bardağa su doldurur. Şarad Görüntüye dayanan yazı biçiminin en önemli örneklerinden biri şarad’dır. Bu durumu şaradın üç öğesini kullanarak daha dramatik biçimde anlatabiliriz. adamın ne aradığını ve niçin aradığını anlar. Yalnızca bir sürahi ve bardağı göstererek bir anlam ortaya koymuş olmayız. Adam ne aramaktadır? Bir sürahi ve bir bardak masanın üstünde durmaktadır. Başka bir deyişle şarad. Televizyon ve sinemada izleyiciye birşey anlatmanın en etkili ve kolay yolu onu sahnede göstermektir. Ancak bazı acemi yazarlar en etkili ve dramatik yöntemin sahnede göstermek olduğunu bilmeden senaryolarında gelişen olayları diyaloglar (konuşma örgüsü) aracılığıyla anlatma yoluna giderler. En sonunda yine aktörün devinimine yer veririz. Bir adam odanın içinde oraya buraya bakarak bir şeyler aramaktadır. Kısaca şarad oluşturmak için oyuncu. içer. izleyici önce odanın içinde bir şeyler arayan adamı görmelidir. Odanın bir köşesindeki küçük bir masanın üzerinde duran bardak ve sürahinin çekimi. sürahiden aldığı su ile bardağı doldurur ve içer. Adam. 32 . Televizyon ve sinemada sese. sürahi ve bardağa çevrilmiş olduğunu izleyiciye göstermiş oluruz. gerekse dekor üzerindeki ayrıntıları ortaya koyarak izleyicinin şaradı anlamasına yardımcı olur. Şarad seyirci tarafından en kısa zamanda anlaşılmalıdır. Şarad yöntemini kullanırken. Bu da ikinci görüntü ögesini oluşturur. bu amaç için özel olarak hazırlanmış bir oyunla ortaya konur. Ancak bunun dramatik hiçbir yanı olmaz. Böylece adamın dikkatinin. Oysa televizyon ve sinemada anlatılmak istenenlerin büyük kısmı sahnede gösterme aracılığıyla anlatıldığında çok daha etkili ve dramatik olur. gerek oyuncuların davranışlarını göstererek.

ERKEK (Israrlı): Seni seviyorum… Anlıyor musun? KIZ (üzgün): Yavaşça döner. 33 . Ancak kız. Bu örnekte şarad iki satırlık bir karşılıklı konuşmanın yerini almıştır. Kıza doğru yürüdüğünde gözlerinde acılı bir anlam vardır. Odanın içinde bir kız. Erkek “seni seviyorum.”demek yerine. “Buna olanak yok. Ağır ağır odanın öbür tarafına yürür. Olduğu yerde kalmış olan erkek görünür.Bir başka örnek. şarad ile yanıt vermiştir. Üzgün ve şaşırmıştır. Çok üzgünüm ama ben seni sevmiyorum. Anlıyor musun?”demiştir. bir erkek karşı karşıya konuşmaktadırlar.

 İzlediğiniz filmlerde seçici olunuz.  Bol bol okuyarak.  Kişilerin devinimini sağlayınız.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Öykünün devinimini sağlayınız.  İç devinimi sağlayınız.  Sahneyi şarad ile anlatınız. yakından takip ediniz. gücünüzü zenginleştiriniz.  Denemeler yaparak ifade gücünüzü zenginleştiriniz  Sinema teknolojisindeki gelişmeleri. film izleyerek hayal  Dış devinimi sağlayınız. Öneriler  Bu işlemler sırasında ayrıntılara dikkat ediniz. 34 .

5. ( ) Devinime başvurma nedenlerinden bir tanesi de dramatik etki yaratmaktır. 3. 7. ( ) Şaradla anlatım. 2. ( ) İç devinim. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 1. ( ) Devinime başvurulduğu zaman. senaryo yazarlarının her zaman tercih etmeleri gereken bir yöntemdir. dış ve iç devinim olmak üzere ikiye ayırabiliriz. 35 . Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. 6. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. kişinin yaşam biçimi ve koşullarıyla ilgili değildir.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. ( ) Kişilerin devinimini. ( ) İç devinim hemen hemen her öyküde vardır ve iç çatışmayla iletilir. ( ) Dış devinimi yazarken edilgen tümceler kullanılmalıdır. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. 4. öykünün akışı hızlanmalıdır.

filmin sonuna dek izleyicinin ilgisini öykü üzerinde uyanık tutmaya yardım eder. Filmsel zaman dört temel süreklilik boyutunda ortaya konur: Şimdiki. İzlediğiniz filmlerdeki şimdiki zaman sürekliliğinin geriye dönüşlerle ve ileri gidişlerle nasıl bozulduğuna dikkat ediniz. zaman ve mekân sürekliliğinden rahatsız olursa. Senaryoda zaman sürekliliği konusunda bilgi edinmek için senaryo yazarlarıyla görüşünüz. Ne oyuncu. çalışmanın başarı ya da başarısızlığının bir göstergesidir. İzleyici ardışık çekimlerde. Durumsal (Düşsel) Zaman.ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 AMAÇ Senaryoda zaman kavramını ve zaman ilişkilerini kullanabileceksiniz ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   İzlediğiniz filmlerdeki şimdiki zaman sürekliliğine dikkat ediniz. filmde öykünün anlatımında en yaygın kullanılan ve fazla karmaşık olmayan bir sunum biçimidir. filmin büyüsü bozulur. izleyicinin ilgisini öykü üzerine yoğunlaştırır. Şimdiki Zaman Sürekliliği Olayın / Öykünün filmde sanki. Geçmiş. şimdiki zaman sürekliliğini gösterir. 36 . öyküye katılımlarını güçlendirir. Film. Şimdiki zaman sürekliliğinde olaylar dizisi. Gelecek. öykünün görüntü ve ses değerlerini güçlendirir. iyi düzenlenmesi. 3. zaman ve mekân sürekliliğinin akılcı/doğru kullanımı. elbette ki başarısızlık olacaktır. ZAMAN KULLANIMI Senaryo evresinden başlayarak. Bu tür süreklilik. Görsel anlatımın başarısı. İzleyicinin öyküyü bu yaklaşımla izlemesi. VCD ve DVD satan mağazaları gezmeniz gerekmektedir.1. Zaman ve mekânın doğru kullanımı. birbirleriyle ilişkisi olmayan görüntülerin karmakarışık bir yığını olur. Kaçınılmaz sonuç. ne de izleyici bir sonraki anda ne olacağını bilmez. Araştırma işlemleri için internet ortamında çalışıp. Bu özellik. şimdi oluyormuşcasına gerçek zamana benzer süreklilikle sergilenmesi. 3. yazarın öngördüğü çerçevede ileriye doğru gelişir.

olayın tek bir kamera konumundan tümüyle kaydedilmesidir. çeşitli ve birden fazla kamera konumundan ayrı ayrı görüntülenir. Bu durumda tüm olgulara karakterler sahiptir. bu düzenli tekrarlar karşısındaki tepkiler değişir. Bu yöntemle. Bu ana çekimlerden seçilen bölümler paralel kurgulanırsa. 37 . iki yaklaşım kullanılarak başarılabilir. İyi bir film yapımcısı her iki yöntemi de kullanır. aksiyon ve karşı aksiyon dizileri biçiminde. kaydedilen tüm olay her ana çekimin en iyi ve en önemli bölümlerinin kullanılmasıyla yeniden oluşturulur. Uygulamada bu tür ana çekimlerden daha fazla elde etmek için iki ya da üç kamera konumu aynı anda kullanılabilir. Adından da anlaşılabileceği gibi ana çekim.1. Her iki yöntem de tek bir çekimle kaydedilen bir sahneye göre daha dinamik ve daha görsel avantajlara sahiptir. İlgisini sürekli uyanık tutmak amacıyla seyirci olacaklardan habersiz bırakılır. şimdiki zaman sürekliliği anlatımına örnek olarak verilebilir. Sonuçta. Tek çekim ve ana çekim yaklaşımı arasındaki temel fark işte buradadır. O anda oynanan maçın ya da o anda başlayıp gelişen olayın sonucunu önceden kim bilebilir? 3.Televizyonda canlı yayınlanan futbol maçı ya da tek bir yerde başlayıp gelişen ve sonuçlanan her olay. Böylece tüm olay ya da sahne birleştirilir.   Kısa süreli çekimler Uzun ana çekimler Eğer kısa tek çekimler kullanılırsa. kısa tek çekim yöntemine benzer bölümlenmiş bir manzara elde edilir. Paralel Kurgu Bir öykü noktasını kapsayan paralel film kurgusu. Her iki öykü çizgisinde verilen bilgi eksiktir. tüm öykü çizgisini kapsayan birer doruk noktadır. birbirleriyle ilişkili iki ya da daha fazla aksiyon. Her iki anlatım çizgisindeki karakterler diğer grubun yaptıklarından habersizdir. Bu çekimler öyle bir yöntemle kurgulanır ki bakış noktası bir aksiyondan diğerine sırayla değişir. Kullanılan her çekim. Paralel kurgu. tüm olay ancak çekimlerin tümü beraberce kurgulandıklarında kavranabilir. iki anlatım çizgisi arasındaki ilişkiden kaynaklanan daha büyük olanaklara sahiptir. Bilgi derecesi öyküdeki karakterler arasında ya da film ve seyirci arasında paylaştırıldığında daha değişik seçenekler görülebilir:     Her iki öykü çizgisi de birbirini destekler ve her ikisindeki bilgi (sırayla) öykünün kurulmasına yardım eder. Olguların tümünü sadece seyirci bilir. her film parçası.1. Öykü çizgisinin birinde hareket ya da amaç aynı tutulur iken diğerinde.

3.Bu yaklaşımlardan hangisinin kullanılacağına film yapımcısı ve öykü yazarı karar vermelidir. Geçmiş Zaman Sürekliliği Filmlerde geçmiş zaman sürekliliği iki biçimde ele alınır:   Öykünün tümü geçmiş zaman içinde geçer. Geri dönüşlerin yararını şu şekilde açıklayabiliriz: Geri dönüşler ile geçmişe bağlı. Yararının yanında büyük soruna da sebep olur. tiyatrodaki gibi sözel anlatımla değil.2. Geçmişin böyle anlatılmasında “anlatma göster” uygulaması etkilidir. Öykü. birçok nedenden sakıncalıdır ama senaryo yazımında önemli ve güçlü bir anlatım tekniğidır. 3. aksiyon ve karşı aksiyon.2. Geriye Dönüşlerin Kullanımı Geri dönüşler. Geri dönüşler yerinde ve doğru kullanıldığında öykülemenin zenginleştirilmesi açısından çok güçlü bir yoldur. Ancak tek bir konu unutulmamalıdır. Örneğin. doğrusal zaman akışında görsellikle anlatılır. İki temel öğe. olgunun ikinci bölümde ya doruk noktasında ya da olayın ortasında başlatılması ve daha önceki dönemlerde geçtiğinin anımsatılması yöntemidir. 38 . 3. Öykünün Tümünün Geçmiş Zaman İçinde Anlatılması Öykü ya tümüyle geçmiş zaman içinde. sunuşun tamamlanmasına yardım edecektir. İzleyici. Geçmişteki olayların şimdiki zaman sürekliliğindeki sunumunda tek sorun öykü tarihsel ya da yakın geçmişe sahip ise izleyicinin olayın sonucu hakkında bilgisi olmasıdır. Buna rağmen yeğlenen yöntemlerden biridir. şimdiki zaman sürekliliğinde geçiyor gibi anlatılması. Yazarın ustalığı işte burada ortaya çıkar. Öykünün şimdiki zamandan geçmiş zamana uzun ya da kısa geri dönüşlerle anlatılması ya da diğer bir tanımla. şimdiki zamanda geçecek bir öyküye başlangıç olarak verilir.2.2. tarihsel olayların geçtiği zaman dilimi içinde. şimdiki zaman sürekliliğine benzer bir biçimde yazılır ya da geçmiş.1. gerekli kimi şeyler ya da çatışma. şimdiki zamandan geçmiş zamana uzun ya da kısa geriye dönüşlerle anlatılır. Paralel film kurgusu istenen bilgiyi seyirciye aktarmakta her zaman en iyi yöntemi sağlayacaktır. “izlemekte olduğum olay şu an olmakta” duygusundan çok “izlemekte olduğum olay geçmişte oldu” duygusuna kapılmalıdır.

Sanki bir kum saatini baş aşağı çevirmek gibi. uzun geri zamanlar kimi karmaşaları içerir. Film. İzleyicinin kafasını. belirgin olmayan. Sonra. birkaç dakikadan daha uzun geriye götürülür. geri dönüş içinde. geri dönüş kullanımı karıştırır. Uzun geri zaman. izleyicinin öyküye ilgisini yitirme tehlikesi olduğunu bilmeniz. Uzun geri zaman: Parkerin dorukta olduğu 1945 yılıdır. uzun geri zaman içinde fazla sayıda geri dönüş yapıldığında. 39 . yeni bir uzun geri zamanla 1936'ya gidilir. kişilerin tanıklığına başvurulduğunda kullanılır. örneğin. geriye dönülerek canlandırılır. Öykünün bu yöntemle anlatılması. geriye dönüşle ‘’geçtiği zaman içinde’’ görsel olarak anlatılır. filmin başladığı noktaya yaklaştığını anlar. öykünün olağan gelişimi bozulur. bu da izleyiciyi şaşırtır. Bu anlatım tekniği. Ne olursa olsun. Bu durumda izleyici. olay örgüsünün ileriye doğru gelişimi engellenir. Zaman kullanımında şimdiden geçmişe. Tanıkların anlattıkları. kimi zaman öykünün sonucuna yakın başlatılır. Örnekte de görüldüğü gibi. olay aynen geçmişteki gibi sürdürülür. Tanıkların anlatımlarıyla durum. Buna en iyi örnek Bird filmidir. Akira Kurosawa'mn Rashamon filmi buna bir örnek olarak gösterebiliriz. uzun ya da kısa geri dönüşler öykü anlatımında yine etkinliğini sürdürmektedir. Uzun geri zamanlar doğru ve yerinde kullanılmadığında. çok uzun geri zamanlarda. Buna “bilmece geriye dönüş” denilir. birbiriyle çelişkili biçimde verilir. ilgi çekici düzenlenmeler içermez ise izleyicinin tepkisini tahmin etmek zor olmasa gerek. bu konuda dikkatli olmanız gerekir. “Geriye sayma” görüntünün üstünde sözel anlatım sürerken. Uzun geri zaman. çoğunlukla geçmişteki bir olayın. bir gizin araştırılmasında. Uygun ve gereği gibi kullanılmadığında. Birden fazla geri dönüş kullanmayı düşünüyorsanız. geçmişten geçmişe ve şimdiye yapılacak karmaşa rastgele değil izleyicinin olayları birbirine bağlayacağı bir düzende yazılır. filme konu olan olay. bir anahtar vermeden. öyküleme (dramatik yapı) gereği sonucun. Charlie Parkeri tanıyan jazz meraklıları için geçerlidir ama diğer izleyiciler için karmaşık ve kafa karıştırıcıdır. filmin başında verilmesi ile izleyicinin öyküye ilgisini yitirmesidir. İki çeşit ‘’Geri Dönüş’’ vardır:    Uzun geri zaman Kısa geri zaman Uzun Geri Zaman Uzun geri zamanda zaman. jazz efsanesi Charlie Parkerin sağlığının iyi olmadığı ellili yıllarda başlar. öykünün o ana dek oluşturduğu gerilim ve hızı düşebilir.Geri dönüşlerin kullanılmasındaki sakınca ise kimi kez. Film izleyiciye ya tanıklardan birinin anlattığının doğru olduğu duyumsatılarak ya da hangi tanığın anlatımının doğru olduğu konusunda kuşku içinde bırakılarak bitirilir. Kişinin geçmiş yaşamında.

.. öykünün eğlenceli ya da yoğun anında. bir biçimde amaç dışı kullanımı önemli bir sorundur. Öykü akışında. Bu durum. Filmin geri kalanında geçmişin etkileri. kişinin birden ölen yakın arkadaşını hatırlamasında. uzun geri zaman anlatımıyla canlandırılabilir. Uzun geri zamanın. nasıl bir anlatımın yeğleneceği konusunda kendinize soracağınız sorular vardır: Ölen yakın arkadaşın cenaze töreni. Örneğin. kimi şeylerin gösterilmesi. uzun geri zamana dönerek. Hangisi istenen anlamı yerine getirir? Ve soruların yanıtlarını verdikten sonra sahnenin nasıl olması gerektiğine ilişkin en doğru kararı vermek gerekir. adamın intiharı İkinci Anlatım: Şimdiki zaman anlatımı ile adamın sevgilisini neden öldürdüğünü anlatan bir öykü ve adamın sevgilisinin mezarı başındaki intiharı 40 . izleri şimdiki durumuyla verilir. Örneğin. kimi anların verilmesi ya da yakın çekimlerle hatırlanan olaya ya da kişiye ilişkin kimi şeylerin gösterilmesi.Bu anlatımla. Başka bir duruma örnek şudur: Adam.. iki değişik öyküleme (dramatik yapı) ile gerçekleşir: Birinci Anlatım: Şimdiki zaman: Mezar başında üzüntülü bir adam Uzun geri zaman: Adamın. Yakın çekimle ölen arkadaşını hatırlayan kişiye ilişkin. öldürdüğü sevgilisinin mezarı başında intihar eder. içine kapanık bir adamın. . Kişinin arkadaşının elinden tutarak ağlaması Uzun geri zamana geri dönüş yaparak: İki arkadaşın kimi anları verilir. sevgilisini neden öldürdüğünü anlatan bir öykü Şimdiki zaman: Sevgilisinin mezarı başında. yaşanan andaki durumun tersi de verilebilir. geçmişinde çok çapkın olması.

Hangi Durum ve Nedenler ile Kullanılır?  Öykü anlatımı şimdiki zamanla sınırlanmayıp. Yinelenen bu anlık görüntü. Uzun geri zamanın. zaman içinde geri gidilerek. 1. öz açısından içindeki sürekliliği sürdürmek için yapılır. çekim. çekimdeki bir anlık devinimi yineler. yoksa ikinci önerideki gibi öykünün anlatımı kronolojik bir düzenleme ile daha mı etkili olacaktır? Hayal kırıklığına uğramamak için plân yapar iken. etkili. doğru yerde. 2. Bunu.  Geri Zamanlar. zaman atlamaları gibi küçük ölçülerde ( yalnızca birkaç kare ile) anlam ve görüntü sürekliliği sağlamak adına kullanılır.  Geri dönüş olarak seçtiğiniz ‘’uzun geri zaman’’ın amacınız doğrultusunda.   Kısa Geriye Dönüşlerin Kullanılması (Flasback) Zamanın olağan akışı içinde. Görüntü açısından sürekli olmayan bir devinimin alınıp. Bu. izleyicinin dikkatini çekmek amacıyladır. 2. Çekim: Oyuncunun oturduğu yerden kalkıp kapıya yürüyüşü. çekim sürdürülür. kapı tokmağını tutuşu ve tokmağı çevirişi. zihinsel bir aldanışla ilgili değildir.Şimdi kendinize şu soruları sorabilirsiniz: Birinci önerideki gibi öykünün uzun geri zamanla anlatılmasına gerek var mı. kısa bir an geriye gidilmesi de zamansal bir vurgulamadır. istenen noktada olup olmadığını saptamaktır.çekimdeki “bir an”. 41 . izleyiciye bilgi aktarımında gerçekten yardımcı olup olmadığını belirlemektir. Bu işlem “kısa geri zaman” olarak adlandırılır. öykünün gelişimine katkıda bulunması amacı ile önemli olayların açıklanmasına katkıda bulunulur. yalın bir kapı açma örneğiyle görelim: 1. Kısa geri zamanlar. 2. 1. sağlam. Çekim: Zaman geriye alınır. Ne Zaman.çekimin arasına konulur ve 2.

İzlediğiniz filmlerde görmüşsünüzdür: Geçmişi anımsatmak. geçmişte neler olduğunun gösterilmesinde.) Yukarıda sıralanan yarar ve tehlikelerine karşın. ilginç dramatik efektler kullanılır. Daha çok psikolojik filmlerde kullanılan. 3. öykü içinde kendi ile ilgili bölümleri anlatma/gösterme olanağı verilmesinde geri zaman dönüşümü kullanılır. görüntüyü bulanıklaştırmak. kabul gören bir varsayıma göre. Oyunculara. o kişinin anılarını gösterir.        Öykünün başladığı andan önce. görüntü bir kişinin yüzünde ise bu anda yapılacak geri zaman. Geri zamanların ana kurallarından biri. önceden olan. Öykü içinde gizli kalmış bir noktanın açıklanmasında. 42 . geri zaman dönüşleri izleyici tarafından çoğu kez filmin en ilginç parçası olarak duyumsanır. Daha önce gösterilen bir olayın anımsatılması amacındaki vurgu yinelenmesinde. anımsanan şeyi görüntünün bir köşesinde göstermek ya da doğal görüntüleri değişik renklerde vermek gibi yöntemler kullanılarak yapılır. gelecek zamana yapılan atlayışlarla olayların anlatımı. Öykünün. öykünün geçmişine ilişkin bilgiler verilmesinde kullanılır. ile ilgili bilgi ya da hatırlatma olarak verilir (Nostaljik geriye dönüş). hafıza kaybına uğrayan kişinin geçmişi anımsamasında (Travma geriye dönüş) da başvurulan bir yöntemdir. tümünün geriye dönüşler ile hatta geriye dönüşler içinde de geriye dönüşler yapılarak anlatılmasında (Böylece. gerçekleşen herhangi bir olayın. ancak izleyiciye gösterilmeyen şimdiye yakın ya da uzak bir olay gösterilebilir. geri dönüş başladığında. Gelecek Zaman Sürekliliği Gelecek zaman sürekliliği iki kesimde ele alınır:   Gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımı Şimdiki zamandan başlayıp. İzleyiciyi şaşırtmayacak ya da bir hile tarzında izleyicinin dikkatini çekmeyecek olan bu geri zamanda. Öykünün akışına katkı getirecek özlenen ve geçmişte olmuş olay/durum. Öykünün daha önce gösterilmeyen bir bölümünün sunulması amacı ile yararlanılır.3. öyküde.

kısaltılarak. sayıklamayı. Ancak durumsal zamanın bir anlamı yok gibi algılanması da yanlıştır. Birincisinde. gelecek zaman içine götürülür. gelecek zaman geçici olarak yer alır. İzleyici ne olup bittiğini anlamalıdır. Olay sanki şimdi oluyormuş gibi. anımsamalarını. olayı izlemede bir karmaşa içine düşmesinin önlenmesi. Olay sunulduktan sonra şimdiki zamana dönülür (Back to the Future-Geleceğe Dönüş). İkincisi ise. gerçek yaşamda olmayacak biçimde parçalanarak. Bu tür anlatımda. tümüyle gelecek zaman içinde geçen öykü anlatır. geçici olarak yer alır. Daha sonra şimdiki zamana dönülür. gelecek zaman içinde sunulması arasında bir ayrım vardır. süreklilik yöntemi gözetilmeden sunulur. Bu kullanımda zaman. şimdiki zaman içinde. gelecek zaman. bir düşüncenin ya da bir tasarının önceden görselsözel dramatik yapı içinde anlatılmasıdır. anlık kısa görüntülerle ya da görüntü dondurularak. Kısaca. uzatılarak. Birincisinde şimdiki zaman içinde. bir olayı gözleyen bir kişinin zihinsel davranışlarını.Geleceğe Dönüş). İkincisi ise. durumsal (düşsel ya da psikolojik) zaman da kullanılır. gelecek zaman içinde sunulması arasında fark vardır. Durumsal zaman kullanımında. kişilerin çeşitli durumlarda yaşadıkları. Durumsal zaman. İleriye atlama ile olayın tümünün. Gerçek zaman olmadığı için de. birbiri içine karıştırılarak. geriye dönüşün tam tersidir. yazımda dikkat edilecek en önemli noktadır. İleriye atlama ile olayın tümünün. uzun uzun verilebilir. bir bilim-kurgu biliciliğini. tümüyle gelecek zaman içinde geçen öyküyü anlatır (Star Wars-Yıldız Savaşları). görsellikle verilebilir. Bir filme ritm kazandırmada temel olan durumsal zaman. uygun ses efektleri ve görsel geçişlerle doğru biçimde ele alınmalı ve açıklanmalıdır (Nightmare on Elm Street-Elm Sokağı Kâbusu). olayların nasıl olacağı ya da olabileceği. 43 . şimdiki zaman sürekliliğinde sunulur. birbiriyle ilişkisi olmayan gerçek ya da düşsel olaylar. Durumsal zamana geçiş. Gelecekteki bir gizli gücün etkisi.4. sunulma yönteminde ya da süresinde bir sınırlama yoktur. Olay sunulduktan sonra şimdiki zamana dönülür (Back to the Future . birini öldürmeyi ya da bir yeri soymayı tasarlayan kişinin soygunu yaparkenki hâli.Gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımında izleyici. “Olay böyle olacak!” ya da “olabilir?” düşüncesiyle izler. Durumsal (Düşsel) Zaman Sinemada. Bu durumda izleyici olayı. gelecek zaman içinde görsel olarak anlatılan öykü. çarpıtılarak ya da birkaç olay. ileri atlanarak gelecek zaman içinde. 3. düşüncelerini ya da gözlediği olayın. Zaman içinde ileriye gidilmesi. Olaylar yavaş devinimlerle. saatle saptanan gerçek zaman dışında. İleriye doğru atlama. bir bilim adamının. izleyici zaman konusunda bilgilendirilip. yukarıda sıralanan. açık ya da çarpık düşünceler ya da şimdiki zaman/geçmiş zaman/gelecek zaman birbiriyle karıştırılır. gerçek zaman değildir. çarpıtılan biçimde algılanmasını kapsar. uzay gemisiyle diğer gezegenlere nasıl ulaşabileceğini açıklaması. sarhoşluğu ya da diğer çarpıtılan düşünceleri anlatmakta kullanır. Durumsal zaman sürekliliği bir karabasanı. bir sanayi tasarımını ya da öyküdeki bir kişilik tarafından düşlenen olayları içerir.

Saat kullanımı olmaksızın. Kötü adamların amaçlarını bilmeyen. coşku. tam doğu sahillerine geldiğinde. Bir senatörü öldürmeyi tasarlayan kötü adamlar. (Yazar olarak. Bombanın ne zaman patlayacağı karşı tarafça bilinmez (The Last Boy Scout-Son Görev). Başkan. Örneğin.) Saat kullanımı bir kural değildir. seri katil filmlerinde (Silence of the Lambs-Kuzuların Sessizliği/Seven-Yedi) belirli bir zaman darlığı yoktur ama bir sonraki kurban öldürülmeden. uzatılabilir ya da dondurulabilir. 3. hem gerçek hem de durumsal (düşsel) zaman kullanılarak anlatılabilir. gerilim ve coşku öykünün sonuna dek sürer. sizin de kullanabileceğiniz ortalama bir buçuk saatiniz var. belirlenen süre içinde kötü adamı yakalamalıdır (Midnight Run-Geceyarısı Av). merak. bu eylemi ne zaman yapacağının bilinmediği durumlar da olabilir (The Rock-Kaya). FBI’in görevlendirdiği kişi. Virüs belirli bir süre içinde denetim altına alınmazsa kasaba bombalanacaktır (Outbreak-Tehdit). Ya da birkaçı birbirine kaynaştırılarak kullanılır. ama başarılı olmamaları için var gücüyle çalışan dedektif ve eylem sonunda binadaki tüm insanların havaya uçurulabileceği kuşkusunu taşıyan izleyici bu durumda belirli bir saate/dakikaya sahip değildir (Die Hard-Zor Ölüm). 44 . sıkıştırılan bir ilmiktir. zaman kullanımında bu uygulamaları yaparken. daha sonra zaman içinde ileriye gidilebilir ya da geriye dönülebilir. Film öyküsü. Film içinde kullanılan bu saat. suçsuz yolcularla dolu bir uçağı. değişen zamanları vurgulamalı ve kullanışını izleyiciye. uygun yerlere saat konulur.Kritik Karar). Zaman kullanımı. zaman öğelerinden yalnızca biri kullanılabilir. kuşkunun/merakın dişli çarkı olacağı inancı ile görüntü içine. kötü adamın yakalanmaya çalışılması durumu da yatsınamaz bir gerçektir. zamanla yarışan kahramana karşı bir sınırlamadır. Filmde zaman kısaltılır. gökyüzünde patlatılarak yok edilmesi için emir verir (Executive Decision .Gerektiğinde bir film öyküsünde. Ya da her ikisi birden yapılır. Haydutlar belli bir saat içinde yok edilmelidir (High Noon-Kahraman Şerif). kahraman ya tehlikeye atılır ya da gizemli çözümlerle çevresi sarılır. Senaryo yazarı. Örneğin: Filmin öyküsü şimdiki zamanda oluyormuşcasına başlar. kahramanın görevini yoğunlaştırır ve zamanın azalması coşkuyu artırır. stadyuma belirledikleri zamanda patlayacak saatli bomba yerleştirir. kolaylıkla kavrayabileceği bir biçimde vermelidir. gerilim ve devinim coşkusu. korku yaratıcı filmlerin hangisi saat kullanmaya gereksinmiş? Kuşku. İstedikleri para verilmez ise kente zehirli gaz fışkırtmayı tasarlayan kötü adamların. gerilim ya da devinim (action) ise. Şöyle izlediğiniz filmleri bir düşünün: Kuşku. Zamanın Diğer Kullanımları Filmin türü.5.

zamanın olağan akışı içine girmesi/yaşamın kaldığı yerden hiçbir şey olmamış gibi sürmesidir. 3. birbirleriyle ilişkili iki ya da daha çok olgunun ayrımlarının. merakı yükseltecek dişli çarkının olmadığının bir göstergesidir. öyküyü toparlayıcı öge değildir. anlatılması yöntemi olarak tanımlanabilir. zamanın birden durması.5. bir olgunun nesnel süresinin öznel olarak genişletilmesidir. aynı anda ortaya çıktıklarını belirtecek şekilde. birinden diğerine geçerek sürdürülür. yalnızca kahramanın yaşamını sürdürmesi ve ardından. 45 . Polisler tarafından yakalanmadan önce kahraman araştırma yaparak. Örneğin. tehlike ve gizem başka yöntemlerle de sağlanabilir. gerilim ve coşku yaratır (North by Northwest-Gizli Teşkilat). Gerilme Gerilme. her şeyin devinimsizleşmesi. fizik olarak imkânsız bir durum yaratılır. bu o yazarın ya usa ilişkin tembelliğinin ya da kuşkuyu. Saniyeler genişletilerek ve olgularla doldurularak. Saat.2. yeter ki ilmiği sıkıştıracak yöntemi bulun.1. Bu yöntemle aynı anda süren yaşamsal iki zaman. suçsuzluğunu kanıtlamaya çalışır (The Fugitive-Kaçak).5. yavaşlatılan bir çekim değildir. Hitchcock'un terimiyle “Mac Guffin” (mikrofilm teyp-geçmişteki mektup). Umutsuzluğa kapılmaya gerek yok! Kuşku. kişinin sonuçta kurtulmasını/bağışlanmasını sağlar ama yalnızca saat. Tüm öykülerinde saat sürekli varsa. Herhangi bir gerilim filminde bu kullanıma örnek sahneler görebilirsiniz.Suçsuz adamın suçlanması. 3. Zamandaşlık (Simültane) Zamandaşlık. Bu.

ifade gücünüzü zenginleştiriniz.  Bol bol okuyarak ve film izleyerek.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Senaryoda kullanılacak zaman dilimi ve yöntemini seçiniz. hayal gücünüzü zenginleştiriniz. 46 .  Senaryo denemeleri yaparak.  Çevrenize araştırıcı ve gözlemci bir göz ile daha dikkatli bakınız. Öneriler  Bu işlemler sırasında ayrıntılara dikkat ediniz.  Senaryoda zaman ilişkilerini kullanınız.

Doğru cevap sayınızı belirleyerek. diğer faaliyete geçiniz. ( ) “Bilmece geriye dönüşte” izleyiciye kuşkudan uzak kesin bilgi verilir. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. ( ) Gelecek zaman sürekliliğinde. ( ) Olayın. 7. bire bir gerçek zaman gibi olmalıdır. ( ) Durumsal zaman sürekliliği. ( ) Geçmiş zaman sürekliliğinin tek bir biçimi vardır. 47 . şimdi oluyormuşcasına sergilenmesine şimdiki zaman sürekliliği denir. ( ) Filmlerde zaman ne uzatılabilir ne de kısaltılabilir. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. 4. ( ) Paralel kurgu. 2. gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımı da yapılır. 1. 5. kısa süreli çekimlerle veya uzun ara çekimlerle olmak üzere 2 şekilde gerçekleştirilir. 6. genellikle olumlu durumları anlatmakta kullanılır. kendinizi değerlendiriniz. cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz. 3.

sınırlı.1. “kör görebiliyorsa” tiyatro oyunu amacına varır. İzlediğiniz filmlerde. konuşma örgüsünü okuduğunuzda. devinim ve öteki görsel araçlarından yararlanmasına karşın. konuşma örgüsüyle geliştiğini rahatça görürsünüz. zamanla özelliklerine ve koşullarına uyarlayarak kullanır oldu. Diğer sanatlardan gelen öğelerden biri konuşma örgüsüydü. Tiyatro-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları Herhangi bir tiyatro oyununu incelediğimizde.1. diğer edebi sanat dallarının dilinden ve günlük konuşmalarımızdan farklarını araştırınız. 4. Rene Clair'in dediği gibi. Tiyatro oyunu doğaldır ki iletisini. öykünün jest. üç boyutlu mekânda.1. yoğun olarak oyunun gelişimine yön verici bir yapıdadır. mimik. VCD. Ayrıca televizyon kanallarına ve prodüksiyon şirketlerine giderek senaryo yazarları ve yönetmenlerden ön bilgi edininiz. Sinema Dilinin Diğer Dillerden Farkları ‘’Yedinci Sanat’’ olarak adlandırılan sinema. Tiyatroda konuşma örgüsü çok önemlidir. DVD ve kitap satan mağazaları gezmeniz gerekmektedir. uygun diyaloglar yazarak uygun yöntemlerle ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. öykünün ne anlattığını kesin olarak anlayamayız. Sinema. KONUŞMA ÖRGÜSÜ (DİYALOG) 4. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   Sinema dilinin. Yanlış bilgilendirmemek için yazın dilinden ve özellikle tiyatrodan gelen konuşma örgüsü ile sinemadaki konuşma örgüsü ayrımını ortaya koymak gerekir. konuşma örgüsünün sinemada tiyatroya oranla daha ekonomik kullanılmasıdır. tiyatrodan daha geniş anlatım araçlarına ve yöntemine sahiptir. karşılıklı konuşma biçiminde verir. Araştırma işlemleri için internet ortamını. diyaloglar aracılığı ile izleyiciye anlatılanları araştırınız. Tiyatro oyununun konuşma örgüsü. 48 . kendinden önceki sanatlardan kimi öğeleri gelişim süreci içinde önce aynen. 4. belki o anda değişmesi olanaksız. kullanabileceksiniz. Bir film senaryosunun görsel tanımlarının yapıldığı kısmına bakmadan. Bunun nedeni.ÖĞRENME FAALİYETİ–4 ÖĞRENME FAALİYETİ–4 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında.

seçme ve ayıklama yapılarak konuşma örgüsü yazmak kolay değildir.3. yazarlarına konuşur gibi yazmalarını öğütleyerek. diyalog öğeleriyle görsel öğeler arasında kaçınılmaz olarak bir ayrım yaparız. izleyicinin bireysel belleği ile yüz yüze olduğundan." "Diyaloğun orta noktası. doğrudan günlük konuşma ile yakınlık gösterir. yoğun üslûplu yazı diliyle. Sam Goldwyn.2. 4. romanda ya da öyküdeki gibi verilemez. Günlük Konuşma-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları Film konuşma örgüsü. Konuşma diline uygun.Bu da filmdeki konuşma örgüsünün. Senaryoda konuşma örgüsü. Ama bu. gerçek yaşamdaki konuşmaların senaryoya aynen yazılması demek değildir.1. görsel anlatımı geri plâna iter. günlük konuşma içinden en uygun tümceleri seçip ayıklayarak. Herhangi bir sesi duymak. Yine Rene Clair'in dediği gibi. Çünkü gerçek yaşamdaki konuşma örgüsü. Kimi kuramcılar ve senaryo yazarları konuşma örgüsünün “körü körüne gerçeği yansıtmaması’’ gerektiğini belirtirler. Senaryoda her şey. gerçek yaşama uygun. yalnızca doğrudan doğruya izleyicinin işitme duyusuyla ilişkilidir. 4. “sağır duyabiliyorsa” film amacına varır. ön plâna almalıyız.”der. "Eğer bir ileti yazmak istiyorsanız. bu nedenle bellekte seçme yapar. Senaryo yazarı konuşma örgüsünü. doğal olarak yazılmalıdır. söylenmek için yazılmış sözler ayrı ayrı seçilmelidir. Sinemada bir öykü anlatılırken ancak başvurulacak başka yol kalmadığında diyalog kullanılmalıdır. konuşma örgüsü.1." der. 49 . yazarın en güç görevlerinden biridir. Yazı Dili-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları "Okunmak için yazılmış sözlerle. aynı şeyleri yineleyen ve konudan konuya atlayan bir akış gösterir. Alfred Hitchcock. düşünce senaryoda. dil birliğini koruyun. Konuşma örgüsü." Birbirini tamamlayan bu iki görüşten yola çıkıldığında rahatlıkla söylenebilecek olan şudur: Romanda/öyküde rahatlıkla yazılan her bilgi. sinema ve tiyatro konuşma örgüsü birbirine karıştırılmamalıdır. Olanaklar elverdiğince görsel olanı. yüzeysel konuşma dili arasında yer almalıdır. diğer öğelerle birlikte öykünün ana iletisini vermek için kullanılan yollardan yalnızca biridir. İzleyicinin işitme duyusuyla ilgili özellikleri ise şunlardır:   İşitme alanı geniştir. yorumlamak kişinin o an içinde bulunduğu duruma bağlıdır. Sinemada. anlamlı ve ekonomik bir biçimde yazmalıdır. filmin gerektirdiği anlatım ve tanımlamaların içinde kalarak. bayağılıktan. çoğu kez yerinde sayan. tiyatrodaki konuşma örgüsünden daha değişik bir boyutta olduğu gerçeğini ortaya koyar. yapaylıktan kaçınarak. “bir film yazarken. Öte yandan senaryoda iyi bir konuşma örgüsü “yazılı dil” ya da “yazın biçimlerine”göre yazılmaz. öncelikle görsel anlatım içinde düşünülür. Çünkü konuşma örgüsüne aşırı yüklenme. Konuşma örgüsü. Kısaca ve altı çizilerek söylenirse.

kişilikleri açıklamalı. filmdeki temel işlevi iki biçimde ortaya çıkar:   Konuşma örgüsü temel alınır. aynı düzende tekdüze sıkıcı konuşma örgüsü yazmak da tehlikelidir. Filmde karşılıklı konuşma yoluyla her şeyi izleyiciye aktarmak. Konuşma örgüsü ya da ses görüntüyü destekler.Senaryo yazımında konuşma örgüsünün. Bu görüşlerden yola çıkıldığında. koruyun" diye başladığı sözünü. konuşma örgüsü için “temel bir biçim” yoktur. senaryo konuşma örgüsünün işlevi üç ana başlık altında açıklanabilir: Bilgi verir. zorlamasız ve çelişkisiz bir biçimde öyküdeki yerini alması çok önemlidir. olayı sergilemek için “görsel ağırlıklı” ya da “sözel ağırlıklı”. uygun. Canlı. Tamamen kişilere bağlı olduğundan. oyuncu ve kamera devinimleri. filme özgü yöntemle. Parlak sözler uğruna kişilikten değil.) Sözün özü. fotoğraf değil. Konuşma örgüsü. konuşmaların anlatıma bir katkısı olup olmadığı iyice belirlenmelidir. (Senaryo yazımı bittikten sonra. eğer gereksiz söz yığınına boğulmazsa. tüm konuşmalar etkin olmayabilir. bir amaca yönelik olarak eylemi yürütmelidir. duygusal bir anlam taşır ve öykünün gelişimine katkıda bulunur. Hemen tam bu noktada. Anlatımda konuşma örgüsü kullanılacaksa. gerekmedikçe görsel anlatımda zorlamaya girilmedikçe konuşma örgüsü kullanılmamalıdır.2. hangi anlatım yöntemini seçerseniz seçin. Kısaca kişiler konuşmak için konuşmamalı. kişilerin var olan sıcaklığı olsa bile. kolaycılıktır. görsel anlatımın tepkisini güçlendirir." ilkesidir. Bir senaryo yazarının en büyük hatalarından biri." diye düşünmesidir. "sanat bir seçmedir. kişilik adına parlak sözlerden vazgeçilmelidir. aslında öyküyü gözleriyle anlatan insanların ağzından dökülen. geçişler gibi öğelerle birlikte. görsellikle anlatmaya çalışın. konuşma örgüsünün öyküde üç işlevi vardır: Yazarın sözü (mot d' auteur). Tüm kişiler kısa ve öz konuşmayabilir. düşünce daha da gelişebilir" diye sürdürür. öyküyü. Konuşma Örgüsünün İşlevleri Genel olarak. anlatımın araçlarından biridir. Öncelikle. kişiliğin zararına olmadan da ortaya konulabilir. Bununla birlikte. anımsatılacak bir öğüt ''anlatma. herhangi bir güçlükle karşılaştığı zaman “Bunu bir dizi diyalogla hallederiz. bu kişilerden ve çatışmalardan doğmalı. 4. durumun sözü (mot de situation). renkli ve devingen bir konuşma. öykünün kurgusu. Sinemada konuşma örgüsü. diğer tüm seslerin arasında herhangi bir ses olmalıdır. Fransızların ayrımıyla. dikkat ve estetik ilgi sağlayan konuşma örgüsünün. 50 . göster. sözel anlatım yoluna gidilir. temel ilgi hep izleyicinin dikkatini uyanık tutmak olmalıdır. Lagos Egri “Sözcükleri savurmayın. kişinin sözü (mot de caractere).

her ağza yakışmaz". Elbette senaryo yazarının. durumları dolaylı konuşma ile açıklayabilir. Biçim çeşitliliği. Konuşma Örgüsü Bilgi Vermeli Aristoteles. yaşlılar yaşlı gibi konuşturulmalıdır.1. gibi etkenlere uygun olarak konuşturulur. izleyici içindir. olaylar hakkında ne duyumsadığıdır. bu sözler. "her söz. gençler genç. Yine karşı olduğu şeyi anlatmak için. doğruyu öğrenmedikçe konuşma örgüsünde kullanmaktan sakının. iki oyuncu arasındaki konuşma birbiri için değil. konuşma özellikleri (kekemelik. öykünün iletisini. kişiler kendi aralarında konuşmaktan çok izleyiciye bilgi aktarmak istediklerinde açıklamalar içerir. Ama bu tür konuşmaları da fazla uzatmak doğru değildir. karısını ve çocuğunu kurtarmada kendisine yardımcı olan Man With No Name'e. Böyle bir diyalog gerçekçi ve akla uygun bir durum için kullanılmamış. A Fistful of Dollar (Bir Avuç Dolar)'da. bulunduğu ortamı. renklilik böylelikle sağlanır." der. Poetikasında. temanın gereklerine. Şimdi. Senaryonuzu hiçbir zaman slogan kürsüsü yapmayın. yazarın kahramanı uzun boylu konuşturması da gerekmez. Doğallık. çeşitlilik. "diyalogların. gelir düzeyi. dokunaklı ve etkili konuşma. çocuksu konuşma. Konuşma örgüsü. kişiliği yansıttığına inanıyorum". kesik kesik konuşma. Nietzche. yaşı. yorumlamada gereklidir. dik sesle 51 . inandırıcılık. Konuşma örgüsü önceki olaylara ilişkin bilgi vermelidir. Senaryo yazarı. işi. olayları ve gerekli bilgileri aktarmada. Man With No Name hırıltılı bir sesle "Bir zamanlar sizinki gibi bir ailem vardı ve yardım edecek bir kişi yoktu.4. tümce uzunluğu/kısalığı. gösterilen olayla koşutluk kurarak. kahramanlarının ağzından söyleyeceği kimi şeyler olabilir. Diğer bir anlatımla kişinin cinsiyeti. Field. Öykünün başladığı andan önceki olayların geçtiği zaman ve mekânla. Örneğin. bunlar arasındaki ilişkileri kurmada. "diyalog. " diyaloglar. toplumsal ve psikolojik üç boyutlu kişiliğine bağlı uygun biçimle yazılır." yanıtını verir. Konuşma örgüsünde bilgi vermek için bilgiçlik taslamaya da gerek yoktur. kahramanın. Bilgi gerektiren konularda. duygudaşlığın bozulmasına neden olmamak için. psikolojik durumu. belli bir hareket biçimiyle tanımlanan kişiliğe bağlıdır. konuşanın fizyolojik. toplumdaki yeri. Man With No Name'in ailesine ne olduğunu sezinlediniz değil mi? Ama onun olayla bağlantılı duygularının ne olduğunu bilmek istiyor musunuz? İzleyiciye. çizilen kişiliğinden çıkarak söylev çekmesi biçiminde değil. çeşitli nedenlerle görüntüye gelmeyecek olayları. eğitim durumu. Jean Aurence.2. öyküde görünmeyen çeşitli kişi ve davranışlar görsellikle verilmeyecekse izleyiciye aktarılabilmelidir. Bu anlamda. dram yazarı istediği için yazılmıştır" der. Konuşma uzadıkça yapaylık oranı da o denli artar. aynı zamanda kişiliği de belirtir.  Kişiliği Açıklayıcı Bilgi Vermek Konuşma örgüsü. Konuşma örgüsü kullanımında önemli olan. konuşma hızı. kişinin kim olduğunu söyleyen ve ileride ne olabileceğini duyumsatan bir sözcük olsa bile her konuşma. Ama izleyici açısından. huyu vb. yalnızca düzenlenmiş durumları değil. tümce yapısı. başkası için niçin yaşamını tehlikeye attığını sorar. doğal ve ustaca verilmelidir. ülkesi. tıpkı giyinme biçimi gibi. kişinin kendi olayında değil.

dili şaklatma. terim ve sözcükler. 52 . Çokbilmişler uzun tümcelerle. anlam güçsüz duruma gelmiştir. sinirliliği ya da mutluluğu tekdüze verilmeyip. yaşlılar ağır ağır konuşur. Örneğin atak. Kimileri özellikle saklar. oyuncuya konuşmadaki iç devinimi yansıtmada. jest. Konuşma örgüsünde duyguyu belirtmek için. ünlemler. seslerle sağlanır. kişiler arasındaki çatışmaları ve tin durumlarını ortaya koyabilmeli. susmalar.). kişi adından sonra “ayraç” tan yararlanılır. Konuşma Örgüsü Duygusal Bir Anlam Taşımalı Konuşma örgüsü akılcı olmaktan çok. sinirli söylenemez.2. Konuşma örgüsündeki bir tümce ile içerdiği psikolojinin süresi uyumlu olmalıdır. uzun bir tümceyle yansıtılamaz. Bir sözcük haykırışla söylenecekse. sözcüklerin sıralanışı da önemlidir. Yapılacak bir espride sürpriz ya da vurucu sözcük/sözcükler. düşünce ve özelliklerinin anlaşılmasını. "O gözü çıkart. jest. o tümcenin en güçlü ve vurgulu yeridir. yansılamalar." ya da "Seni kızdırdıysa." örneklerinde. Çünkü sinirli olma durumu anlıktır. seni kızdırdıysa!. mimik gibi anlatım araçlarından yararlanmak gerekir. konuşan kişilerin söyleyiş biçimlerine ve duygusal durumlarına göre çeşitlilik gösterir. Buna “anahtar sözcük” denilir. mimik. çok dinamik konuşmalarda ilk ve son sözcükler önemlidir. homurdanma vb. Örneğin çok uzun bir tümce. sözcüklere/tümceye nasıl anlam vererek tonlaması gerektiğini bildiren bir yöntemdir. Konuşma örgüsü yazılırken.. İnsanlar bütün duygu ve düşüncelerini. ikinci tümcede “gözü” sözcüğü sona getirildiğinden anahtar sözcük geciktirilmiş. sözcüğün ' V' ya da ' O' gibi geniş ünlüleri içermesi ve onlarla bitmesi oyuncuya kolaylık sağlar. Senaryoda kahraman ya da karşıtının sakin olması.2. külhanbeyi edası vb. konuşmaya eşlik eden bakış. Şok hâlini yansıtan ifade. çıkart o gözü!.konuşma. verilen duruma ilişkin duyguyu yansıtmalıdır. doğrudan anlatımdan daha etkili olduğu unutulmayarak tüm duygu ve düşünceleri söze dökmemek. yinelenen sözler. mahalle karısı edası. kullanılan deyim.. 4. Günlük konuşmada bile söylenen sözler. bir tümcenin ilk sözcüğü. Üstelik dolaylı anlatımın. Kimi duygu. kararlı olanlar kesin dille. devinimler. olayların gidişine bırakmak uygun olacaktır. tümcenin en sonuna getirilirken. Ayraç içindeki bilgi. olağan bir konuşmada. apaçık belirtmezler. ıslık çalma. birtakım duraksamalar ve kopukluklar içermelidir.

vurgu anında ne yapıldığını görün: CAFER Hangi cehennemdeydin? Tahsin pişkince sırıtır CAFER ( SÜRDÜRÜR ) Hey.2. CAFER Hangi cehennemdeydin? (vurgu) (Buraya diğer kişiden uygun jest ya da mimik yazılır) Hey. konuşmaları sessizlikle doldurmak değildir. kendini dağ başında mı sanıyorsun? Vurgu. Yazar olarak konuşmaları yazıyorsunuz.3. Konuşma örgüsünde. söylenen sözlerin karşısındakini etkileme ya da konuşana düşünme süresi tanımadır. duyguyu güçlendirici bir öğedir. Konuşmalar kadar. hop.Örnek: UĞUR (İğneleyici) Elbette. öyleyse sessizlikleri niçin yazmayasınız?!. Vurgunun belirtilmesi uygulayıcılara fazla gelebilir. konuşmanın tartımını (ritmini) belirleyerek. seni seviyorum. hop. bekle bir dakika. sessizlikler de aynı derecede önemli değil mi? “Vurgu”nun belirtilmesi. bekle bir dakika! Kendini dağbaşında mı sanıyorsun? 53 . bir vurguya gereksinim duyulduğunda yazılmalıdır. BELMA (Patlamamak için kendini tutar) Bir an için ciddi olur musun? 4. Duyguyu Ortaya Koyan Vurgu Kısa bir an sessizliği belirtmekte kullanılan duygu vurgusu yalın bir jest-mimik türüdür. Aşağıdaki örneği inceleyerek.

burada sizden istenecek hatanın tümünü makaslamanızdır. yeniden ele alıp betimleyecek zamanı yoktur. Görsel ya da sözel bir anahtar vermedikçe. Senaryoların özgün sorunlarından biri. öykünün temasını ortaya koymalıdır. Türkandan nefret ettiğini gördük. Yeterli sebep yoksa konuşmayı geliştirmeyecekse iki kişi arasındaki ara sorulara gerek yoktur. Roman ya da öyküde kullanılan "kahraman şöyle düşünüyordu:" türünden bir açıklama senaryoda yer almaz. Şimdi onu görünce niçin sevindi?" diye düşünür.2. Böyle bir durumda senaryo yazarı.4. Dış Ses ya da Görsel Anlatım Kişinin düşüncelerini. Düşünceler/anımsamalar. düşüncelerin ve hatırlamaların açıklanmasıdır. Kişiler romanda düşünürler. konuşma örgüsü yazımında izleyiciye duyumsatmak istenen. Geçmişte yapılan ya da gelecekte yapılacak bir işin düşünülmesi.2. Konuşma Örgüsü:    Diğer öğelerle birlikte. ancak düşünürken gösterilebilir. kişinin o andaki durumunu izleyiciye: Görsel yöntemlerle iletmeye çalışır. tepkisini çevresindeki şeyleri tekmeleyerek göstermesi gibi. günlük yaşamdaki konuşmalar gibi yerinde saydırmayıp ileri götürmelidir. kişilerin ne düşündüklerini ya da ne duyumsadıklarını yansıtmaz. Kimi yazarlar ise soru-yanıt yönteminin gerekli olmadığını. geriye ya da ileriye gidilerek. onları betimleyebilmelidir. Çünkü gerçek yaşamda yüz. 4. bunun yerine kişinin devinimde bulunmasını ya da devinimsiz bir duruşun ya da sessiz kalmasının daha etkili olabileceğini ileri sürmektedirler. yüz anlatımıyla (mimik) izleyiciye vermek olanaksızdır. Senaryo başarılı olsa bile. Düşüncelerin ve Hatırlanan Şeylerin Verilmesi 4. Örneğin Birine kızan kişinin. "öykü gelişimi boyunca Hasan’ın. Özenli ve dikkatli bir çalışma.3. Hata istenmeyeceğine göre. Ara Sorular Kimi yazarlar. bu karışıklığa neden olmaz.5. bir konuşma yeterli açıklıkta değilse ve bilgi verici ayraç yok ise oyuncunun tonlaması tümcenin öngörülen anlamının tam karşıtı olabilir. Diğer bir anlatımla. öyküyü.1. tepkinin anında gösterilmesidir. Kişilikleri ortaya çıkarabilmeli. Oyuncu.3.4. kişinin ne düşündüğünü anlamakta elbette olası değil. görüntüyle de verilir. olay olduğu gibi ya da olacağı gibi görselleştirilir. 54 . 4. Konuşma bir amaca yönelik olmalı. konuşma örgüsü ’’çok daha kısa ve çok daha özlü ”olmalıdır. Yönetmen ve oyuncunun yanlış olanı. Konuşma Örgüsü Öykünün Gelişmesine Katkıda Bulunmalıdır Kişiler konuşturulmak için konuşturulmamalıdır. oysa filmde “dış ses (off voice)” kullanılmıyorsa. karşılıklı konuşmayla verilebildiği gibi. bir yönelim. altı çizilmek istenen konuşmalar için ara sorular kullanılmasını savunurlar. Duygu ve anlam yaratmalı ve öykünün gelişimine katkıda bulunmalıdır. Düşünme sahneleri için diğer bir yol.

3. Bunun nedeni. izleyicinin ilgisini bir parça azaltır. Düşünce hangi yolla verilirse verilsin. 55 . Kişinin Kendi Kendine Konuşması (Monolog) Düşüncelerin/hatırlamaların verilmesinde bir diğer yol. ‘’iç ses’’ ya da ‘’kafa sesi’’ denilir. kimi şeyler görmek ister. Ya da anlatımda belirli sıçrayışları (atlamaları) sağlayıp. filmin başında kullanılan bir söz yeri geldikçe. düşüncelerin verilmesi dışında. izleyicinin ilgisinin çoğaltılması amaçlanır. Kişiyle birlikte izleyicinin duyduğu bu sese. günümüz filmlerinde pek kullanılmayan bir konuşma biçimidir. izleyicinin olayı daha dikkatli izlemesi sağlanır. Görüntü üzeri konuşmanın bir diğer biçimi. Çekici bir özelliği olmasıdır. Çünkü sinema görsel içeriği ön plânda olan bir sanattır. geçmişte kaldı. ya öykünün içinden biri ya da öykünün kahramanının sesidir. ya sözü söyleyen kişi ya da bir başkası olabilir. öykünün anlatımıyla ilgilidir. "Kişinin konuşmalarını dinleyen kişinin. Sonra.4. bir düşünceyi belirtmek. tiyatrodaki gibi. görüntü üzerine düşürülür. öyküyü hızla ilerletmede uygun/yalın bir yol olmasıdır. İç ses (kafa sesi) ya da anımsatıcı sözün yinelenmesiyle merak öğesi yoğunlaştırılıp. olay dizisinde belirli devinimleri eyleme geçirmede kolay bir yoldur. Böyle bir durum olduğunda öncelikle başka yollar aranmalıdır.    Kurallara uygun biçimde kullanıldığında. iç çatışmayı ya da bilinçaltını yansıtmak için dış ses kullanılır. kişinin belleğinde yinelenir. Uzun bir monolog ( kendi kendine konuşma ) metni. "Sen bu işi yapamazsın!” gibisinden anımsatıcı bir sözün söylenmesine neden olan kişinin ya da sözü destekleyici bir görüntünün üzerine verilir. izleyici en azından konuşan bir kafanın ötesinde. Anımsatıcı sözleri söyleyen. Örneğin. Senaryonun % 99' unun konuşma olması. oyuncunun tek başına kendi kendine (monolog) konuşmasıdır. yerinde ve özenli kullanıldığında kendi kendine konuşma çok etkili olabilir. Doğallığa aykırı olan bu kolay iletim yolu. "Acaba başarabilecek mi?" sorusu yaratılarak. Buna anımsatıcı söz denir. Görüntü Üzeri Konuşma (voice-over) Geçmiş bir olayı anımsatmak. Diğer bir iç ses örneği. 4. Görüntü üzeri konuşma kimi filmlerde çokça kullanılır. Kendi kendine konuşma (monolog) yazma durumunda. parçalanarak sayfanın hızlı okunmasını sağlar.2. Filmde iç ses. kişilere bir derinlik kazandırılır. Kişinin kendi kendine konuşması. kendinize sorun.3. Edinilen bilgiyi açıklayıp. duruma göre. kimi devinimlerle ya da çevredeki kimi şeylerin parçalanma durumu var mı?". kişilerin oluşumundaki bir aşama verilir.3. Görüntü üstü anlatımı yapan duruma göre. Ama şunu da unutmamak gerekir ki. yerinde ve gereği gibi kullanılmadığında hepsi izleyiciye yapay gelir.

kulağa yapay gelecek. dolambaçlı sesleri içeren biçimsel yazma biçiminden kaçının. Kısaltma yapılamıyorsa. süslü. izleyici açısından irkilticidir. yazım kılavuzuna uygun sözcüklerle yazmak gerekir. öz ve etkin olmayabilir. Üstelik kullanılan şiveyi herkes anlamayabilir. Uygun ve yeterli miktarda sözcük seçmeye özen gösterip. düşünce. yoğun öfkeli bir an yaratma ya da güldürme gerekçesiyle olmalıdır. Konuşma örgüsünün tümünü. senaryoyu baştan sona yerel sözcük ve deyimlerle yazmak. karmaşık bir cümle yapısından kaçınarak. özün yitirilmemesine dikkat edilmelidir. bir solukta söylenebilir cümleler kurun. bir sürü olay. Diğerlerini oyuncuya bırakın. kamera devinimleri. uzun konuşma. Yalnız gerçekçi olmak amacıyla. İlke olarak kısa. Yersiz küfürlü konuşma. tekdüzelikten kurtarılabilir. ayrıntılı. Tersi durumda. doğal konuşma dilini yeğleyerek. Yersiz küfürlü konuşmanın senaryoya ne gibi bir katkısı olduğunu bir düşünün? İzlediğiniz filmleri hatırlayın. Küfür kullanımı. konuşma örgüsünün. kişinin tipini ve karakterini de dikkate alarak. bir düşünceyi ya da bir olayı.4. Bir duyguyu. oyuncu. çalışmasında onları perçinlemezse. "kısalık ve açıklık. kişilerin havası ve tavrına uygun yöresel/bölgesel şive. o insana sıkıcı konuşma örgüsü yazmak risklidir. yetenekli de olsa. her senaryoda argo ve günlük konuşma dili kullanılması anlamına gelmez. en ekonomik/özlü ve kıvrak bir biçimde yazın. izleyici hızla filmden kopar. yumuşatılan. resmi olmayan bir yaklaşımla yazılır. izleyicinin ilgisini dağıtmayacak biçimde. Şahsın kişiliği sıkıcı olsa bile. ayarınca kullanılmalıdır. Konuşma Örgüsü Yazarken Dikkat Edilecek Hususlar  Konuşma örgüsü tamamen kişilerin gelişimine bağlıdır. Ama araştırma yaparak. Konuşma örgüsü. uzun. Oyuncu sözcüklere hâkim olamazsa. İşin kolayına kaçıp. öykünün gelişimini engellemesine fırsat vermeyiniz. şiveyi yalnızca güldürü öğsi olarak kullanmak onaylanacak bir durum değildir. küfürlü konuşma kullanılmamalıdır. başarının kız kardeşidir" sözünü kulağınıza küpe yapın. birkaç yerel sözcük ve deyimle yalnızca ilk konuşmalarda belirtilebilir. küfürlü konuşturulan kişiler kimlerdir? Öyküde eğer gerekiyorsa. en ekonomik duruma getirmek gerekir. Kısaltma yapılırken. Çehov'un. bir oyuncunun uzun cümleyi kavraması ve söylemesi güçtür. yalnızca kendine özgü bir etki. Çünkü seneryodaki kişilerin hepsinin konuşması kısa.4. elbette şive ve aksan kullanılacaktır. karşı tepki açılarla ve araya koyulacak sorularla parçalanarak. ad ve gereksiz sözleri tıka basa doldurmayınız. çok debdebeli. Dolayısıyla şive ve aksan ölçüsünce. İzleyicinin iletiyi anlamasını engelleyen. uzmanlara danışarak. Dil doğal olmalıdır ama bu.        56 . Bir cümle içine. Uzun konuşmaları kısaltarak.

kullanmaktan vazgeçin. sözcükler kullanmayın. anlaşılır olmasına önem verin. yazarların çoğu. Ama yazılan. gerekli değil ise iki anlamlı sözcük kullanılmaması vb. Rastlantı sonucu kafiyeli duruma gelmiş cümleler ilgiyi dağıttığından. ile gerçekleştirilir. iki cümleyi bağlayan bir “geçiş cümlesi”. Şairanelikten. örtük. Yukarıda açıklanan konuşma örgüsü kurallarını göz ardı etmeyin. geçişin yumuşak ve akıcı olması sağlanabilir. Bunun için araya.). bir “'köprü cümlesi” yazıldığında. Yinelenme bu yolla önlenmez ama dil aşureye çevrilir Duraksamaya. göstermeyin). yarım konuşmaya engel değildir. Konuşmalar. birlikte söylenmesi zor harflerden oluşmamasına büyük özen gösterin (ş. Bunun için ses uyumsuzluğundan kaçının. izleyici herhangi birisinin konuşmasını işitmekten ziyade anlatılan şeyleri görmelidir (Ancak dramatik sebeplere sahip olmadıkça da. herhangi bir şey söyletmek için bir kavramdan diğerine ya da bir olaydan diğerine ya da bir konudan başka konuya geçmek durumu ortaya çıktığında. Kişiliğin üslubu açısından gerekli değilse. güldürü filmi senaryosu ise kafiyeli konuşma filme bir katkı getirebilir. onu yakalamaya çalışın. Fransızca vb. Böylece izleyicinin dikkati de dağılmaz. bağlaç gibi sözcüklerle bağlayıp. (Bu kural da çoğu kurallar gibi geçerli bir gerekçe olduğunda kırılabilir. Türkçesi olan sözcükler yerine İngilizce. basamak basamak geliştiğini biliyorsunuz. bunlar kullanılmamalıdır. Değişimi yansıtan konuşma örgüsü de buna uygun olarak cümle cümle geliştirilir. Cümlelerin birbirinden kopuk olmaması için cümleleri birbirine zamir. kapalı.        57 . öteki cümlede “gerçek” sözcüğünü kullanmayın. “yeni bir durum” öne sürer. yazın sanatına özgü söz oyunlarından uzak durun. seçtiğiniz sözcüklerin. Konuşma örgüsü yazımında kişilerine. söyleyişine dikkat ederek. Oyuncuları düşünerek. Yazarken yazmak dışında bir yol varsa konuşma örgüsüne başvurmayıp gösterin. yanlış anlamaya. Açıklık. söyleyiş güzelliğine kapılıp sözü uzatmayın. Bu kural. önemli sözün/sözcüğün eylem sözcüğüne yanaştırılması. anlaşılmamaya yol açmaması için cümlelerin açık. ezgisi. cansızlaştırıyorsa bunları yeniden yazarak daha enerjik hâle getirin. edebiyat yapmaktan kaçının. Şöyle ki. ç vb. Türkçenin kendine özgü uyumu. Yinelemeyi önleme amacıyla bir cümlede “hakikat”. sözcüklerin yerinde kullanılması. dolambaçlı/karışık anlatımdan kaçınılması. anlamı doğru aktaracak biçimde sıralanması. olayı diri tutmayıp.) Dilin akıcı olmasına önem verin. anlamın birinden ötekine akmasını sağlayın. gerektiğinde imalı. Eğer bu konuşmalar gerekmiyorsa. Değişimin birdenbire oluşmadığını.

yüksek sesle okumak ya da bir oyuncu kadar olmasa bile oynayarak denetlenmesidir. senaryodaki yerini zorlamasız ve çelişkisiz bir biçimde almalıdır. 58 . Tüm bu açıklamalardan sonra söylenebilecek son söz. sık sık yinelenen adlar (yinelemeler) metinden çıkarılır. öykünün gelişimi anlam olarak dikkate alınır. tekrarlanan sözler. birçok cümlenin. senaryonun/filmin bir öğesi olup. Cümlelerin akıcı olup olmadığı. konuşma örgüsünü yeteri kadar önemsemek gerektiğidir. Senaryo metninin son denetlenmesi için yapılan çalışma. Konuşma örgüsündeki cümlelerin oynanarak söylendiği unutulmamalıdır. söylemeye soluğun yetip yetmediği denetlenir. Bu nedenle konuşma örgüsü. metne katkısı olmayan cümleler (fazlalıklar). kolayca söylenip söylenemediği. akışı kesen yinelemeler. anlatımında yer alan fazla cümle ve sözcükler. izleyicinin anlamasına yönelik çalışma yapılır. Oyuncunun sözcükleri rahat söyleyebilmesi göz önüne alınır. Son kontrolü yaparken çalışmanın. Söyleyiş zorlukları olan sözcükler peş peşe gelmişse değiştirilir. Ancak şu da unutulmamalıdır: Konuşma örgüsü. Bu çalışmada. öykünün tümünden daha önemli değildir. sözcüğün gereksiz olduğunun farkına varıp metinden çıkaracaksınız. yanlış kullanılan sözcükler ve cümleler (yanlışlıklar). Yazdıklarınızı denetledikçe.

 Konuşma örgüsü yazınız.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Sinema dilini diğer dillerle karşılaştırınız. 59 . Öneriler  Bu işlemler sırasında.  Bol bol okuyarak ve film izleyerek hayal gücünüzü geliştiriniz.  Bir hatırlama veya düşünme sahnesine diyalog yazınız. işlevlerini analiz ediniz.  Araştırmacı ve gözlemci olunuz.  Mekân farklılıklarına dikkat ediniz.  Senaryodaki konuşma örgüsünün. ayrıntılara dikkat ediniz.  İzlediğiniz filmlerin nitelikli olmasına dikkat ediniz.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. senaryoya aynen yazılmalıdır. ( ) Söz sinemada. ( ) Okunmak için yazılmış sözlerle. ( ) Konuşma örgüsünün doğal olması için gerçek yaşamdaki konuşmalar. ( ) Oyuncunun kendi kendine konuşmasına monolog denir. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. tiyatroya göre daha çok kullanılmalıdır. ( ) Konuşma örgüsünün tek bir işlevi vardır. 7. ( ) Konuşma örgüsü kişilikleri ortaya çıkarmamalıdır. duygusal bir anlam taşımalıdır. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. söylenmek için yazılmış sözler ayrı ayrı seçilmelidir. o da bilgi vermektir. 3. ( ) Konuşma örgüsü. 6. 4. ( ) Konuşma örgüsünde kesinlikle. şive veya aksan olmamalıdır. 2. 5. 1. 60 . 8. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

müzik ve tüm gürültüler anlatımsal ses olarak adlandırılır. Müzik için film. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır. Bu anlatımsal sestir. o andaki durum daha da pekiştirilir. ses öğelerini tamamlayabileceksiniz. filmdeki bir kişinin yalnızca imgeleminde ya da anısında var olan müzik. senaryoya müzik. Tanımlanan. duyulan başka bir ses. kişilerin konuşması üzerine bir başka ses verilerek. Araştırma işlemleri için internet ortamını kullanıp. Televizyon kanalları ve prodüksiyon şirketlerinin müzik ve efekt arşivlerinde çalışan kişilerden ön bilgi alınız. Bunların kullanımı şöyle sıralanır: Gerçek sesle üst üste bindirim (superpoze) oluşturmak. efekt ve çevresel ses ekleyerek. 5.1. İzleyici. DVD ve VCD satan mağazaları gezmeniz gerekecektir. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. Örneğin. gürültü ya da bir sözdür. Filmlerde kullanılan efekt ve çevresel sesleri araştırınız. 5. 61 .ÖĞRENME FAALİYETİ–5 ÖĞRENME FAALİYETİ–5 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. filmdeki kişilerden birinin işittiği sese nesnel ses denilir. SENARYODA DİĞER SESLER Anlatımsal ya da tanımsal durumlarda. Gerçek ses yerine. anlatılan. Nesnel ses.   Filmlerde kullanılan müzik türlerini araştırınız. Senaryoda Şarkı ve Müzik Kullanımı Sinemada müziğin iki kullanım yolu vardır: Film için müzik (Film Müziği). filmdeki gerçek sesi filmdeki kişinin etkilendiği şiddette duyar ama olağan olarak değil. gerçeğe ilişkin olmayan öğeler tarafından ortaya konulan tüm sözler.

Güçsüz bir sahneyi renklendirmek için filmde. sürpriz ve şok duygularını yaratmak için müzik kullanılır. ateş edildiğinin anlaşılmaması için tam büyük davul çalındığında ateş edecektir. Herhangi gerçek bir ses yerine kullanılır (Müzik. Olayın gerçekleştirileceğini öğrenen gizli servis. sinirli vb. The Good. Suikastçi. önemli bir öğe olarak karşımıza çıkmaktadır. Kişilerin psikolojik durumlarını belirtmek için: Kişinin şen. Destekleyici olarak merak. asal kullanılış biçimi film müziğidir. Filmde müzik hangi amaçlarla kullanılır?  Tinsel ve duygusal atmosfer yaratmak için: Müzikleri hâlâ dillerde olan High Noon (Kahraman Şerif). Yüzlerce konuk içerisinden hangisi suikastçidir ve nereden ateş edecektir? Klâsik müzikteki iniş çıkışlar ve parçanın atmosferi bu arama telaşını çok iyi yansıtmaktadır. Sonra parçanın finaline geliriz: Müziğin şiddeti ve gerilimi artar. gelen konuklara olayı çaktırmadan opera binasında suikastçiyi aramaya koyulur. sahnenin duygusal vurgusunu pekiştirir. Sahne son derece ustaca tasarlanmıştır ve bunda müzik başrolü oynar. The Bad and The Ugly (İyi Kötü ve Çirkin) ve Godfather (Baba) filmleri iyi birer örnektir. Birazdan davulcu davula darbesini indirecektir. kameranın algıladığı görüntüye bir katkı sağladığında ya da anlatım aracı olarak senaryo yazarı/yönetmenin beğenisine göre filme eklendiğinde doğallık kazanır. Karşıtlıkları vurgulamak için müzikten yararlanılır. Film için Müzik (Film Müziği) Sinemada müziğin destekleyici katkısı. parçanın finaline doğru iyice gaza gelen orkestra şefi. kenarda o ana kadar beklemiş olan davulcu. Kahramanımız onu farkedip. bir haykırışın ya da bir gürültünün süreğeni olarak gerçek ses yerine devinime eşlik eder). müziğe başvurulur. Kişinin düşündüğü ya da anımsadığı bir ses yerine kullanılır. aniden kesilen müzik bizde bir beklenti yaratır. Aynı kişi görüldükçe.        Müziğin birden durması ya da birden başlaması. horoz gibi kabarır ve adeta kendinden geçerek ellerini kollarını sağa sola savurur. dramatik dönüm noktalarını vurgulamaya. belli anları ya da durumları öne çıkarmaya yarayabilir. Çünkü müzik gerilimi destekleyen bir unsurdan öte. Notalar bir bir geride bırakılır. hem de müziğin doruk noktasına) doğru ilerler. suikastçinin bulunduğu balkona doğru koşmaya başlar ve bu arada müzik çıldırtıcı biçimde doruk noktaya (hem sahnenin. yapacağı vuruş için hazırlık yapmaya başlar. hem filmin. Bu arada suikastçi atış pozisyonunu alır. Ünlü bir politikacı bir klâsik müzik dinletisi sırasında öldürülecektir. Ön planda ya da altta kullanılan müzik. çatışmayı zamana kilitlemenin bir aracı olarak kullanmıştır. Burada anlatıma katkı nedeniyle müzik. öyküde bir ilerleme sağlandıkça aynı müzik teması yinelenir (leitmotiv). durgun. Hitchcock bir filminde. müziğin belli bir anını bizzat doruk nokta hâline getirir. durumlarına uygun ya da karşıt müzikler kullanılır. psikolojik gelişme oldukça. Müzik. üzüntülü. 62 . Örneğin.

Bu açıklama. Ancak. şarkının/müziğin kendisinin yeri olabilir. Ses.Vurmak üzere olan davulcunun havada tuttuğu davul tokmağı. Bazı filmler. çok ihmal edilen bir unsurdur. ortama (çevreye) katkıda bulunacağına. Koşan bir ajan… Filme sonradan eklendiği için yazarın müzik konusunda fazla söz hakkı yoktur." nin şarkısı duyulur. Berkant ürkütücü seslerle gitar çalmayı sürdürür. Müziğin bir an için bile fon yöresi sağlamak amacıyla kullanımı. Radyodan "…….  Müzik için Film Müzik sanatı ile bağlantılı olarak. bunu senaryoda “geri plânda (background music)’’ olarak gösterebilirsiniz. şarkıcıların hayatlarını anlatan filmler bu kapsam içinde yer alır.. 5. bu tür filmlerin hepsi böyledir anlamına gelmemelidir. senaryoya renk katmak amacıyla. Sahnenin ön plânında. yayın hakkı alındığında. Ayrıca yayın hakları göz ardı edildiğinden bu profesyonel bir yaklaşım da değildir. Senaryoda Efekt Kullanımı Efektler günümüz sinema ve televizyon yapımlarının en vazgeçilmez unsurlarındandır. Bu durumda film. efektlere oldukça sık başvurulmaktadır. Böyle bir yapımda müzik kullanıldığında ve müzik gerekli duyguyu yaratmadan yoksunsa bu tekdüzelikten başka bir etki yaratmaz. üzerine ses kayıt edilen herhangi bir araçtan ayrımsızdır.. istediği bir şarkıyı/müziği önermesi doğru değildir. etkili ve yoğun bir şekilde kullanılan efektleri sayesinde gişe hâsılat rekorları kırmaktadır. bir sahnenin geri plânında uygun. Tetiği çekmek üzere gerilen parmak. ünlü bestecilerin.2. ünlü bir müzisyenin yaşam öyküsüdür ve şarkısının tümünü bir araba sürüş sahnesinde radyodan verebilirsiniz. Örneğin film. Oysa günümüz sinema ve televizyon dünyasında. çoğu zaman gereksiz bile olur. Görsel efektler de en az ses efektleri kadar yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. fon yöresi sağlayacağına inanıyorsanız. Senaryoda müziğin yükseldiği ya da geri plâna düştüğü yerleri belirtmemek uygun olur. Eskiden yalnızca ortamı pekiştirmek amacıyla ses efektleri kullanılırdı. Sözlü ya da yalnızca enstrümantal müziğin. Örnek. senaryoya ünlü bir şarkıyı/müziği önermede sakınca yoktur. Oysa aşağıda verilen çok önemli işlevleri yerine getirebilir: 63 .

Postal seslerini dinleyerek bu anı belirlemeye çalışırlar. Bu arada tutsaklardan biri hapşırır (bir önceki sahnede. nöbetçiyi görür ve geri çekilir. Yoğun ve abartılı efekt kullanımıyla görsel birer şölene dönüşmüşlerdir. sahnenin dramatik ilerleyişine (tartışma nasıl sonuçlanacak?) de katkıda bulunmuştur. Toplama kampından kaçan Yahudi tutsaklar düşünün. Bazı sahnelerde doruk noktaya yaklaştıkça. örneğin bir tehdidin yaklaşıp uzaklaştığını haber verebilir. Sadece bekleşenlerin tedirgin yüz ifadesi ve nöbetçinin postal sesleri vardır). Öte yandan sahnenin içyapısı (başlangıç-gelişme-son) desteklenmiştir. eskiden masraf yapmadan yalnızca ortam oluşturmak amacıyla kullanılan efektler. Ancak koridora fırlayınca ne görsünler: Komutanların gittiğinden emin olan gece nöbetçisi ayaklarını sıkan postalları çıkarmıştır ve sırtı kaçaklara dönük olarak. köprünün havaya uçurulup uçurulmayacağı sorunu ele alınmaktadır. tartışmanın beklenmedik biçimde noktalandığı ve şiddetli patlamanın gerçekleştiği andır. 64 . Sonuç olarak. Artan gürültünün doruk noktası. Örnegin Kwai Köprüsü filminin sonunda. Nesnelerin ya da kişilerin. Yine sesin düzeyi (volume) dramatik etkiyi arttırabilir. Nöbetçi gitmiştir. diğeri ise gerilimli bir sahneye hazırlar. geceleyin gösterilen bir çiftlik evi düşünün: Fonda cırcır böceği sesi duyulmasıyla baykuş sesi duyulması arasında önemli bir fark vardır. Ses giderek yaklaşır. sesten anlayabiliriz. Senaryoda Çevresel Ses Kullanımı Filmlerde gürültüler çevre oluşturur ve akılcı bir kullanımla filme gerçeklik sağlar. bacaklarını bir sandalyeye uzatmıştır. Ne var ki. 5. kötü koşullar nedeniyle gribe yakalandığını göstererek bu duruma hazırlık yaparız) ki bu gergin anların yaşandığı zaman dilimidir. sonra da nöbetçi bir daha gösterilmez. Dolayısıyla ses. Koridordan geçmek için en uygun anı kollamaya başlarlar.   Fon oluşturmak Mekân tanıtmak Atmosfer yaratmak Örneğin. bir iki kez tekrarlanır. Bu.3. ses ve gürültülerin şiddeti de giderek artar. Biri bizi romantik. Tutsaklar biraz bekler. tam üzerinden tren geçtiğinde. Kaçış sırasında bir nöbetçiyi atlatmak zorundadırlar (Kamera öznel bakışla bir kez koridora "bakınır". Olaylar atlatılır ve sonunda postal sesi kesilir. hiç bir ses yoktur. Tartışma alevlendikçe yaklaşan trenin sesi şiddetlenir. beş adım ötede. günümüzde artık bu işlevlerinin dışına çıkmıştır. alınması gereken bu karar çerçevesinde bir tartışma çıkmaktadır. Sesin sürekli şiddetlenmesi. Yakalanma korkusu başlar fakat sonra ses uzaklaşır. uzaklaşıp yaklaştıklarını.

Bu bize gösterilmez. kasabaya varmadan önce. onları anlamamıza yardımcı olur. korna sesleri. Görüntü dışından gelen sesler. Yukarıdaki örneğe dönelim: Ağır ağır ilerleyen postal sesini duyarız. Başka bir örnek: Kovalama sahnelerinde ayak sesleri. savaşın kıyasıya devam ettiğini ve filmdeki askerlerin her an sıcak çatışma tehdidiyle karşı karşıya olduğunu hatırlatır. geleceğe geri dönmek için itme gücünden yararlanacakları tren. hızla yaklasan postal sesleri. sessizlik. Trenin gelişi. görüntünün alanını genişletir ve görmediğimiz olayları tanımlar. Ne var ki hazırlık sırasında beklenmedik olaylar ve aksamalar olur. bir motif işlevi de görebilir: Örneğin Thelma&Louise'deki kamyonların. uzaktan duyulan sinyal sesiyle verilir. Pek çok savaş filminde. Bu. Bunlar bize en sakin ve neşeli anlarda bile. hızı ve ritmi de önemlidir. kapı ve tel örgü şıngırtıları. sesin temposu. Ses. aynı zamanda geleceğe dönüş için son firsatlarıdır. erkeklerin dünyasını vurgulayan korna sesleri motif işlevi görmüştür. Bunları halletmeye çalışırken birden tren gelir. birbirine karışır.Amaç özellikle heyecan yaratmaksa. Geleceğe Dönüş-2’de kahramanların. varolan engellerin yarattığı gerginlik kat kat artmıştır. nefes alıp verme sesleri vs. Zamana karşı yarış bir anda hızlanmış. grip olan tutsak hapşırır. zaman makinelerini çalışır vaziyete getirmeleri gerekir. içiçe geçer ve mevcut gerilimi destekler. sık sık top sesleri duyarız. postal sesi bir an için kesilir. 65 .

 İzlediğiniz filmlerin nitelikli olmasına dikkat ediniz.  Senaryonuza uygun çevresel sesleri belirleyiniz.  Araştırmacı ve gözlemci olunuz.  Bol bol okuyarak ve film izleyerek hayal gücünüzü geliştiriniz. ayrıntılara dikkat ediniz. Öneriler  Bu işlemler sırasında.  Senaryonuz için ugun efektleri belirleyiniz. 66 .UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Senaryonuza uygun müzik türünü belirleyiniz.  Mekân farklılıklarına dikkat ediniz.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. 1. 2. 3. 4. 5. ( ) Filmdeki kahramanlardan, herhangi birinin duyabildiği sese nesnel ses denir. ( ) Bir filmdeki kişilerin psikolojik durumunu anlatmanın yollarından biri de; uygun müzik kullanımıdır. ( ) Güçsüz bir sahne, etkileyici bir müzikle bile renklenmez. ( ) Film müziklerini, senaryo yazarı belirler. ( ) Bazı durumlarda müzik parçalarının tanıtımı için film çekilir.

DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı, cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek, kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları, faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz.

67

MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME
Modül ile kazandığınız yeterliği, aşağıdaki ölçütlere göre değerlendiriniz. Değerlendirme Ölçütleri Karakter Yaratmak 1. 2. 3. İşlevlerine göre tipleri ayrıştırabildiniz mi? Kişiliği (karakter) ve işlevlerini incelediniz mi? Karakter oluşturdunuz mu? Evet Hayır

Senaryoda Devinim Oluşturmak 4. 5. 6. 7. 8. Öykünün devinimini sağladınız mı? Kişilerin devinimini sağladınız mı? Dış devinimi sağladınız mı? İç devinimi sağladınız mı? Sahneyi şarad ile anlattınız mı?

Senaryoda Zamanı Kullanabilmek 9. Kullanılacak zaman dilimini ve yöntemi seçtiniz mi?

10. Senaryoda zaman ilişkilerini kullandınız mı? Senaryoda Konuşma Örgüsü Kurmak 11. Sinema dilini, diğer dillerle karşılaştırdınız mı? 12. Senaryoda, konuşma örgüsünün işlevlerini analiz ettiniz mi? 13. Konuşma örgüsü yazdınız mı? 14. Bir hatırlama veya düşünme sahnesine, diyalog yazdınız mı? Senaryoda Diğer Sesleri Kullanmak

68

15. Senaryoya uygun müzik türünü belirlediniz mi? 16. Senaryoya uygun efektleri belirlediniz mi? 17. Senaryoya uygun çevresel sesleri belirlediniz mi?

DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonucunda, eksikleriniz varsa öğrenme faaliyetlerini tekrarlayınız. Modülü tamamladınız, tebrik ederiz. Öğretmeniniz size çeşitli ölçme araçları uygulayacaktır. Öğretmeninizle iletişime geçiniz.

69

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 Y D D Y D Y ÖĞRENME FAALİYETİ-2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D Y D Y D Y D ÖĞRENME FAALİYETİ-3’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D D Y Y D Y Y 70 .

ÖĞRENME FAALİYETİ-4’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 Y D Y Y D Y D Y ÖĞRENME FAALİYETİ-5’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D D Y Y D 71 .

İstanbul 2004.KAYNAKÇA KAYNAKÇA  AKYÜREK Feridun. Senaryo Yazarı Olmak. 72 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful