T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

RADYO-TELEVİZYON

SENARYO İÇERİĞİ
321GM0003

Ankara, 2011

Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir. PARA İLE SATILMAZ.

 

i

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR .......................................................................................................iii GİRİŞ ........................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ........................................................................................ 3 1. TİP VE KARAKTERLER ....................................................................................... 3 1.1. İşlevlerine Göre Tipler ...................................................................................... 5 1.1.1. Evrensel Tipler ........................................................................................... 5 1.1.2. Toplumsal Tipler ........................................................................................ 5 1.1.3. Psikopatolojik Rahatsızlığı Olan Tipler ..................................................... 6 1.1.4. Hayal Ürünü Tipler .................................................................................... 6 1.1.5. Tarihsel Tipler ............................................................................................ 7 1.1.6. Dondurulmuş Tipler ................................................................................... 8 1.1.7. Tip Değil, Koşulların Oluşturduğu İnsan (Çağdaş Anlatı) ........................ 8 1.2. Kişilik (Karakter) .............................................................................................. 8 1.2.1. Kişilik ve İşlevleri ...................................................................................... 8 1.2.2. Senaryoda Kişiliğin İşlenmesi.................................................................... 9 1.2.3. Birincil ve İkincil Kişiler.......................................................................... 10 1.2.4. Kişi Adları ................................................................................................ 12 1.2.5. Kişilere Göre Oyuncu............................................................................... 16 1.2.6. Karakterin Oluşturulması ......................................................................... 17 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 24 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 25 ÖĞRENME FAALİYET-2 ........................................................................................ 26 2. SENARYODA DEVİNİM ..................................................................................... 26 2.1. Öykünün Devinimi.......................................................................................... 27 2.2. Kişilerin Devinimi........................................................................................... 28 2.3. Dış Devinim .................................................................................................... 29 2.4. İç Devinim....................................................................................................... 30 2.5. Şarad................................................................................................................ 32 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 34 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 35 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ...................................................................................... 36 3. ZAMAN KULLANIMI.......................................................................................... 36 3.1. Şimdiki Zaman Sürekliliği .............................................................................. 36 3.1.1. Paralel Kurgu............................................................................................ 37 3.2. Geçmiş Zaman Sürekliliği............................................................................... 38 3.2.1. Öykünün Tümünün Geçmiş Zaman İçinde Anlatılması .......................... 38 3.2.2. Geriye Dönüşlerin Kullanımı ................................................................... 38 3.3. Gelecek Zaman Sürekliliği.............................................................................. 42 3.4. Durumsal (Düşsel) Zaman .............................................................................. 43 3.5. Zamanın Diğer Kullanımları ........................................................................... 44 3.5.1. Gerilme..................................................................................................... 45 3.5.2. Zamandaşlık (Simültane) ......................................................................... 45 i

......................... Dış Ses ya da Görsel Anlatım ........ Senaryoda Çevresel Ses Kullanımı ....................... KONUŞMA ÖRGÜSÜ (DİYALOG) ......................... 55 4.. 47 ÖĞRENME FAALİYETİ–4 ....................... 54 4.. 72 ii ......................................... 64 UYGULAMA FAALİYETİ.............................. 49 4........................................1. Konuşma Örgüsünün İşlevleri............................ Konuşma Örgüsü Yazarken Dikkat Edilecek Hususlar ...........................................3............................1.......1..........3......................3.........................................................5............................................ Sinema Dilinin Diğer Dillerden Farkları.................1...2........................................................................2..2. 70 KAYNAKÇA ....................................................................... 60 ÖĞRENME FAALİYETİ–5 .......................................................3..... Senaryoda Şarkı ve Müzik Kullanımı .....1................................ 51 4.................2.................. Konuşma Örgüsü Öykünün Gelişmesine Katkıda Bulunmalıdır ............................................................ 54 4............1... 54 4............................. SENARYODA DİĞER SESLER......................2................ 46 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME.................................. 61 5. Tiyatro-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları ........... 52 4............................... 61 5.... 61 5.... 67 MODÜL DEĞERLENDİRME .... Görüntü Üzeri Konuşma (voice-over)................................................. Günlük Konuşma-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları .. 53 4............ Senaryoda Efekt Kullanımı ....................................... 63 5.................... 55 4.........2.......................................... Duyguyu Ortaya Koyan Vurgu ..............................3........ 56 UYGULAMA FAALİYETİ......................2.....1................................................UYGULAMA FAALİYETİ......................................................................................................................................................... Kişinin Kendi Kendine Konuşması (Monolog) .........2....................................3..................................................1................................................. Konuşma Örgüsü Bilgi Vermeli.......... Konuşma Örgüsü Duygusal Bir Anlam Taşımalı .................................................................................. 54 4.............2.......... 49 4.......................................................................... 66 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME........ 68 CEVAP ANAHTARLARI...........................................................2.............. Düşüncelerin ve Hatırlanan Şeylerin Verilmesi.........3........................... Ara Sorular ............................ 50 4. 48 4................................3. Yazı Dili-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları ..................4.. 48 4........ 48 4..................... 48 4...............................4.......... 59 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME.............................................

Öğretmen modül sonunda size ölçme aracı (uygulama. bunları uygun yöntemlerle kullanabileceksiniz.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 321GM0003 Radyo Televizyon Ortak Alan Senaryo İçeriği Şekil ve mantık hatalarına düşmeden karakterler oluşturulup. modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME iii . Her faaliyet sonrasında. ses öğelerini tamamlayabileceksiniz. Senaryoya müzik. projeksiyon. Amaçlar Uygun ortam sağlandığında. zaman ve mekân örgüsünü kurabilme yeteneğini almış olmak. EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI DVD ve VCD filmleri. bilgisayar. Karakterler oluşturup. şekil ve mantık hatalarına düşmeden. 40/24 ‘’Senaryonun Temel Ögeleri’’ modülü ile ‘’Senaryonun Dramatik Yapısı’’ modülünü almış olmak. 5. MODÜLÜN AMACI 2. Genel Amaç Gerekli ortam ve aletler sağlandığında. senaryo içeriğinin oluşturulabilmesi ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırıldığı bir öğrenme materyalidir. zaman ve mekân örgüsünün kurularak. Senaryoda zaman kavramı ile zaman ilişkilerini kullanabileceksiniz. senaryo metin örnekleri. sorucevap) uygulayarak. karakterler oluşturup zaman ve mekân örgüsünü kurarak senaryonun içeriğini oluşturabileceksiniz. DVD-VCD okuyucular. Senaryoda öykünün ve kişilerin devinimi ile sürdürülebilirliğini sağlayabileceksiniz. 3. o faaliyet ile ilgili değerlendirme soruları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz. Senaryonun konusuna uygun birincil ve ikincil karakterler oluşturabileceksiniz. 4. Uygun diyaloglar yazarak. 1. efekt ve çevresel ses ekleyerek.

iv .

İnsanların belleklerinden çıkmayacak bir senaryo kahramanı oluşturmak kolay değildir. söyledikleriyle. Yine karakterin önemli bir yanı olan: ‘’konuşma örgüsü’’ ve ‘’senaryoda zaman kullanımı’’ da modülün diğer konularıdır. iyi eserler ortaya koyan. Kuşkusuz ki tüm diğer işlerde olduğu gibi. Yine senaryoda şarkı. Önceki iki modülden edindiğiniz bilgilerle güzel senaryo yazmanın yalnızca doğuştan gelme bir yetenek işi olmadığını artık anladınız.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Hareketleriyle. Kaç senaryo kahramanı belleklerimizde kalıcı izler bırakmıştır? Mesleğini sevip. Elindeki modül bu serinin üçüncüsü olan senaryonun içeriği modülüdür. Senaryo dersinin içeriğinde beş modül bulunmaktadır. kişilikleriyle uzun yıllar belleklerimizden çıkmayacak enstantaneler. gözlemleri sonucu oluşturdukları unutulmaz kahramanlar da vardır. başarılı senaryo yazımında gereken donanımlar elbette pek de kolay elde edilebilecek şeyler değildir. efekt ve çevresel ses kullanımı ile bilgileri de bu modülde bulabileceksiniz. 1 . Elbette yeteneğin ve işi sevmenin katkısını inkâr edemeyiz. yeterli eğitim ve deneyim sahibi senaryo yazarlarının. Karakter oluşturma üzerinde bu kadar durduğumuza bakıpta. bu modülün tüm içeriğinin karakter konusundan oluştuğunu sanmayın. Ama bunların güzel senaryo yazımı için gereken şeylerden bazıları olduğunu belirtmekte fayda var ama eğitimin önemini bu konuda olmazsa olmazlardandır. belleklerimizde yer etmiştir.

2 .

filmde rolü olan 3 . değer ve özelliklerinin toplandığı tinsel yapı öğesiyle kendisini diğerlerinden ayırt ediyorsa. toplum içinde özgün bir durum kazanabiliyorsa. Başka bir deyişle. İnsanın değerleri. kıskanç. İnsanoğlunun iç ve dış dünyasını daha iyi tanıtmaya olanak sağlayacak hayatlarla okurun ve izleyicinin insanları tanımak ile ilgili dağarcığı gelişecektir. cimri. davranışlarını belirleyen. kararsız. görsel türlerin de işlevidir. sinirli. özelliklerini “kişilik özelliği”olarak belirtmez miyiz? Bu genel açıklamayı sinema diline göre açıklayacak olursak: Kişilik. TİP VE KARAKTERLER Öyküyü oluşturan öğelerin başında insan öğesi gelir. Bu araştırma işlemleri için internet ortamındaki bilgilerden yararlanıp. cömert. duygu. toplumsal kimliğini kazandıran tinsel yapı öğesidir. Kişiler hakkında konuşurken. davranış.  zlediğiniz filmlerdeki karakterlerin diyaloglarını araştırınız. yazınsal türlerin olduğu kadar. İnsanı tanımak.  İzlediğiniz filmlerde kullanılan müziklerin. eğilimleri. vb. bir kişi. şahsına münhasır kişilik özelliklerine sahiptir demektir. Televizyon ve film stüdyolarında gezerek senarist ve yönetmenlerden ön bilgi edininiz. kişilik yapısı içinde yer alır ve toplumsal kimliğine biçim vererek. Kahramanları bitkiler. şahsın belli bir görünüm kazanmasını sağlar. Kişilik. özellikleri. bir insanı diğerlerinden ayıran. izleyici üzerindeki etkisini araştırınız. insana yönelik mesaj verme kaygısıdır. sabırlı.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında senaryonun konusuna uygun birincil ve ikincil karakterler oluşturabileceksiniz. çoğu kez onların etkili en belirgin yanlarını örneğin. hayvanlar bile olsa anlatılan yine insandır. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:  Sinemada ve televizyonda izlediğiniz filmlerden beğendiğiniz karakterlerin sizi etkileyen taraflarını araştırınız. VCD ve DVD’lerin satıldığı mağazaları gezmeniz gerekmektedir. vb. güdüleri. algı ve tepkileri. 1. düşünce. alışkanlıkları.

yalnızca görevini yapan kişidir. Kişilik özelliğine giden bu yönelimle tipi geliştirme olanağı kazanırsınız. ama ayrıntıların tipik yönü belirlenmeyen kişiyi. göstereceği tepki. derinlemesine ele alınan. kişinin dış görünüşünün ötesinde. Tip ve kişilik. tip olsun. İnsan öğesinin. devinen bir beden olmamalıdır. çok önemli yeri vardır. kişinin “işlevselliğinden” daha ileri düzeyde bulunduğunu söylemek gerekir. devinimleri. verilen durum ve ilişkiler dışında. sinema sanatında. 4 . iyi çizilen bir kişinin. günlük yaşamdaki bir sekreter. davranışları. İlerleyen sayfalarda daha ayrıntılı tanımlanacak olan kişilik. düşüncelerle verilmesi yeterli değildir. Yaratacağınız kişiler teknik olarak yalnızca bir ses yükseltici. Kişiler görüntünün canlı öğesidir ve filmde görünüşleri. insanın kişiliği (karakter)'dir. kişiliğin öykünün temel gereksinimleri dışında. kişilik (karakter) olarak görmek doğru değil.kişilerin görünüm ve davranışlarını oluşturan ayrıntıların tümüdür. Konulu filmlerde. Böyle bir kişilik çok özneldir ve özel kişiliğinin dışında. Aynı biçimde. Oysa onda kendimizden bir şeyler bulmasak onunla ilgilenir miydik?" der. Kişilik. Bu özellikler. yalnızca konuşan bir ağız. ister kişilik olsun. Öykü içinde. öykü içindeki yeriyle tanımlayıp. Bunlardan birincisi “kişilik (karakter)”. kahramanlara kişilik verilmesi gerekir. film kişisinin işlenişinde gerekli olan kuralları ve yöntemleri belirler. takınacağı tavırla da düşünmeniz gerekir. televizyon dizisi ya da televizyon ve tiyatro oyunlarında iki tür kişi ile karşılaşılır. tipi olumsuz bir yaratım olarak görmeyin. donuk ve kalıp kişilere kesinlikle tip denilir Senaryoda insan öğesini geliştirirken “kişilik” ve “tipi” birbirine karşıt yöntemlerin ürünü olarak düşünmemek gerekir. kişilik mi. Senaryoda yer alan sekreter. Kişiliğin. çeşitli ayrıntıları verilen. Eric Bentley. ilgi çekici olmayan bir film kişisidir. Öyküde kişinin yalnızca mesleğiyle. dramatik yapıyı (öyküleme) kişiler oluşturduğundan. Örneğin. film kişilerinin ele alınmasında yalnızca bir ayrımdır. Her kişilikte. kendine özgü özellikler içinde tinsel gelişimi olan bireydir. Film öyküsünde. kişilik olsun ortak özelliklerde birleşir. tip mi olduğu hakkında kesin bir ayrım yapılamayacağını gösterir. "bütün büyük kişilikler tipik değil midir? Hamlet'in çok bireyselleştirildiği kabul edilir. öykünün gerekli olan temel öğelerden biri. Konulu filmlerde. Ancak kişiliğe doğru geliştirilme olanağı olmayan. diğeri ise “tip”tir. öyküde tek ve özel yeri olması nedeniyle kişiliktir. her tipin de izleyicinin hayal gücüne yönelen kişilik uzantıları vardır. ister tip. tipik özellikler bulunur. anlamı sağlayan iç yaşamıyla belirginlik kazanır. Kısaca. Tipi. Kişiliği olumlu. . tipin ayrıntılarla donatılıp geliştirilmişi olarak düşünülmesi. konuşmalarıyla öngörülen belirli amaçları gerçekleştirirler. birtakım belli kalıplarla. Daha ötesi. Bu öğenin özelliklerinin dikkatle saptanmasını gerekir. senaryodaki anlamıyla.

1. kıskanç kız kardeş. Toplumsal Tipler Belli bir çağın. üvey ana. toplumun portresini çizerek. tefeci. uğraş. züppe. Sorumluluk. rastlanılan. incelik gibi estetik değerleri gösterir. iyilik gibi etik. Toplumsal yaşamın dramatik ve komik yönlerini canlandırırlar. Örneğin. dedikoducu gibi. Evrensel Tipler Bu kişiler her çağda ve her yerde görülen.1. Tüm toplumlar için her zaman geçerli olan evren güçlerini. kıskançlık. hoşluk. Toplumsal tipler. toplumsal ilişkilerdeki karşıt güçleri simgeleyen kişilerdir. toplum değerlerini ve insansal gerçekleri temsil ederler. özgürlük. toplum sorunlarının temel öğelerini belirlemekte de kullanılır. Fotoğraf 1. öfke. bir inanç. yaşlı koca. Bu genel ayırım.1. sevgi. denge ve uyumunu da sağlarlar. İşlevlerine Göre Tipler 1. Evrenin devinimini sağlayan karşıtlık ve çatışmaları gerçekleştirdikleri gibi. 5 . Örneğin falcı. kin. tutku gibi insansal gerçekleri belirlerler. soyut genel değerlerin ve değişmeyen insan özelliklerinin simgesidir. güzellik. üfürükçü.1: Cimri 1. yobaz. iş. daha özele indirgenebilir. dönemin toplumsal koşulları.1. cimri gibi. erdem. Çeşitli toplum birimlerinin ve kurumlarının üyeleri. toplumun genel özelliklerini somutlaştırdıkları kadar.2.1. yiğitlik. bir kültür çevresinde görülür.

1.1. efsanelerden aktarılan tiplerdir. Psikopatolojik Rahatsızlığı Olan Tipler Çeşitli kompleksler. Doğaüstü güçler. İç çatışmalarıyla dramatik durum yarattıklarından. hastalık aşamasına varan dengesizlikler. Yaşam hakkındaki görüşlerini simgeler. günümüzde gittikçe artan bir şekilde senaryo yazarları tarafından konu edilmektedir. kişisel yazgısı ve çevresiyle çatışma gibi insanların tinsel özelliklerinin bir ya da birkaçını gösteren kişilerdir. film ve dizilerde bu tiplere sık rastlanır.1. Hayal Ürünü Tipler Hayalden uydurulan ya da masallardan.3. 1. Bu olgu açısından bakıldığında bu kesimdeki her tipin “psikopatolojik” yönden hasta (sağlıksız) olduğu görülür.2: Psikopatolojik rahatsızlığı olan tipler.4. filme hayal ve güzellik boyutu katmakta kullanılır. 6 . Fotoğraf 1. soyut düşünceler bu tiplerle verilir.

1. Tarihsel Tipler Yaşamış ve tarihe geçmiş oldukları için ilginç. Fotoğraf 1. Ne denli öznel bir yorumla ele alınırsa alınsın. inandırıcı ve belirli işlevi olan tiplerdir. izleyiciler tarafından her zaman ilginç bulunmuştur 1. Destanlardan alınan tipleri de aynı küme içinde görmek gerekir.5.3: Hayal ürünü tipler. tarihsel olaylardaki yerleri ile tipiktirler.4: “Hacıvat ile Karagöz Neden Öldürüldü?” filminden tarihi karakterler 7 .Fotoğraf 1.

Kişinin filmde kişilik olarak ele alınması. insanı çok yönlü canlılığı ve aynı zamanda en gizli gerçekleri ile verir. Dondurulmuş Tipler Önceden gerçekçi bir gözlemle saptanan ama zamanla kalıplaşan tiplerdir. türlü insansal ayrıntılarla donatılan bir kişidir. karmaşık ve anlaşılması zor. kişiliğin de. Tip Değil. sivriltme. İlerleyen sayfalarda ayrıntılı göreceğiniz gibi bu yaklaşım kişiyi. kişiyi geleneksel anlatımda olduğu gibi dondurmak olanaksızdır. sanatın kendine özgü gerçeği adına kabul ettirirler. Ancak.1. sosyolojik. Kişilik (Karakter) 1. birey portresi olarak sunulur. öyküde işlevi açısından özellikle sivriltilen. toplumun da gelişim doğrultusunu gösterir. 1. o kişinin belli durumlarda nasıl davranacağı sorunudur. Bu insan. Ama kişiyi yaratan. “koşullara göre oluşan insan” kavramı öne çıkar. İnsansal özellikler.1. değişik bir yaklaşımla gerçekleştirilir. devinim. Toplumların gelişimi sonucu. bu görevi gerçekleştirebildikleri sürece kişiyi zenginleştirir. Brecht. Kişilik ve İşlevleri Kişilik yaratımı roman ve tiyatrodan sinemaya gelen bir öğedir. doruk noktasına çıkarma. kişi tamamlanmış bir portre değildir ve işlevi değiştikçe kişinin tavrı da değişir. dış görünüşü yanında insansal. Her sanat dalı kişinin yalnızca tipik yönünü değil. Önceden saptanan bir genellemeyle. ses tonu ve konuşma biçimi.1. belirli işlevleri olduğundan kendilerini yaşamın gerçeği adına değil. Bertolt Brecht’e göre tipik olan. davranışları ile var olan kişiyi açıklarken de. toplumdaki işlevi olduğundan.6. karakterini de yansıtmaya gereksinim duyar. Kişinin bağlı olduğu sınıfın belirgin eğilimlerini bu tavırlar belirler. kişilik yaratımı.7. kişi ayrıntılı bir. psikolojik tüm boyutlarıyla tanımayı gerektirir. 1.1. ön gözlem ve bu gözlem sonuçlarından genelleme ve soyutlama yapılarak belirlenen tip yerine. kişileri. düşünce öğesini iletmek gibi bir görevi vardır. tüm yönüyle bir insan portresi 8 . kişiliği içeren filmlerin de tek amacının. belirgin tavrı saptar ve kolay anlaşılacak biçimde stilize eder. ovulsa döküldüğü yerden çıkmayan bir yağ lekesi gibi değildir. Bunun için de kişilik (karakter) çizim yoluna başvurulur. geleneksel anlatıdaki “tipik” özellik yerine “tavır” kavramını ileri sürer. öykünün (filmin) olaylarını geliştirmek. Komik ve dramatik öğe olarak. Bu durumda. Tipleştirmedeki gibi abartma. insanlık ve toplum hakkındaki görüşünü yansıtmak üzere seçtiği tipe oranla kişiliği.2. Koşulların Oluşturduğu İnsan (Çağdaş Anlatı) Çağdaş anlatımı olan filmlerde. tipik özellikleriyle yetinmeyen. Kişilik. toplumsal özellikleri ve tinsel gerçekleri ile dengeli bir biçimde belirtilmesi demektir." der. "asıl sorun. insansal özellikleri değişmeyen bir anlatım aracı olarak değil. öznellikten bütünselliğe geçme gibi tipik yönler olmadığı için. Tıpkı tip gibi. ne kadar silinse. Çelişki ise. kendi içinde çelişkilidir. fizyolojik. geleneksel anlatımdaki. Duruş. Yazar. Bertolt Brecht.2. çeşitli durumlara karşı takındıkları tavırları ile ele alır. yaşamla ilintileri pek yoktur. Brecht. toplumdaki güçlerin çelişkili özelliğini belirlemesi açısından anlamlıdır ve kişinin olduğu kadar.

Amaç. araştırma. bu ayrıntılı bilgilerin öykünün gelişiminde. İşte “kişilik”. diğer bir kişiyle açıklanır. Senaryoda Kişiliğin İşlenmesi    Bir kişilik hakkında bilgilenme için iki yol vardır: Fiziksel devinimleri. Gereksiz ayrıntı. kişiler için tam bir geçmiş öyküsü yazılabileceği görüşünde olan yazarlar. özel yanıyla hayranlık uyandırır. tek bir doğrultuda gelişen kişiler ağır basar. 9 . Dikkat edilecek olursa. kişilerin bu geçmiş öyküleri onun yararlı bir başvuru kaynağıdır. okullar mevcuttur. Kendisinin ya da diğer kişilerin. 'tıpkı bir annenin günlüğü gibi'. kişinin fiziksel devinimleri de yüksek sesle konuşur. tip için olduğu kadar kişilik için de zararlıdır. ayrıntılı çalışma yapılır. Film öykülerinde. varlıklarını açıklamalarına izin verin ve o zaman. Yazarın kişiliği oluşturacak bileşimi yapması için. hakkında bunu bilmiyordum. Öyküsünü yazarken. yalnızca konuşmayı kullanarak sonuca giden öykülerde kullanılır. öz ve vurgulu olana indirgenmese bile yine de bir elemeden geçirilir. Niçin öyle olduğunu ya da olmadığını da bilmek gerekir. ne oldu. Kişi hakkında. inandırıcı olur. belli durumlar ve olaylar bir araya getirilir ve ortaya bir sentez çıkar. izleyicinin istediğinden çok daha fazla bilgi verilmesini isteyen. tek bir yönüyle.2. hakkında söyledikleri Sözcükler dışında. kişilik gelişimi aşamasında kullanabilirsiniz. kullanabilirim” diyebilirsiniz. ama doğru kullanıldığında çok etkilidir ve öykünün ileriye doğru yönelimini sağlar. nerede yaşar vb. ne bitti. söyledikleri ve yaptıklarını yazarken bulmaya çalışın. Bu tekniği kullanmak zordur. psikolog veya sosyolog olmasına gerek yoktur. Bu. bu karmaşık bileşimin sonucudur. her bir yaşam için. inceleme ve hayalgücü bir araya getirildiğinde elde edilir. kişilerin yaşamının sergilenmesine yardımcı olmasıdır. filmlerde de durağan değil.sunmak olduğunu söylemek doğru değildir. güncel yaşamdaki gibi. bu özelliklerin yazarın amacına uygun yeni bir bileşimde kullanılmasıyla özel olan kişidir. hepsini senaryo öyküsüne koymadığı ilginç dipnot biçiminde geçmiş öykülerini yazar. tipik ve inandırıcı özellikleriyle genel. tüm kahramanlarına. Kişilik. Zelazny. çeşitli olaylar karşısındaki yönelimleri ile tepkilerine ilişkin çok değerli ipuçları. bu yöntem kişinin geçmişini anlatmaya karşı değildir. Bu çalışma sonunda. Bir kişinin geçmişi hakkındaki bilgi. tipik olan çeşitli özellikler. Her ne kadar. Kişinin kişilik yapısı. 1. Nedeni. belki kendi kendinize. önceden kişileştirme çalışması yapsanız da kişilik hakkında var olan şeyleri. ne ya da neler yapacak-yapmayacak gibi durumlar. Her biri kendi içinde inandırıcı. gözlem. Bu konuda bilimkurgu ve fantezi yazarı Roger Zelazny'nin2 çalışma yöntemidir. Senaryoda bunu bir damla olarak. Fiziksel devinimlerle kişiler. Genel yanı ile gerçeğe yaklaşır. niçin. devingen olmasıdır. Bir insanın kim olup olmadığını bilmek yetmez. "hayret. Bu yönelimle. kişiliği oluşturan özellikler. gibi. kendileri hakkında ya da diğer kişilerin söylediklerinden çok şey söyler. kişiye (kadın/erkek) o zaman küçük ya da büyük bir şeyler yaptırılır. Kederli ve dramatik masallarla kulaklar doldurulmak istenmezse.2. tipte olduğu gibi. A. bireyin kişiliğinin.

bir şeyi istemekle yetinmez onu elde etmek için herşeyi yapar. gidişini belirler. sıradan kişileri yazar iken. rakipleri vb. eleştirel tavrını sürdürmesini ister. Güçlü ve ne istediğini bilirler. İyi işlenen kişi. gerçekten bir şeyler bilmek istiyor mu? Sorunun cevabı “hayır” ise bu kişiler ilginç olmayabilir. belli bir davranış biçiminde görür. İzleyici. izleyicinin eleştirel tavırla algıladığı kişilerdir. Duygusal yakınlaşma. kınar. izleyici için tümüyle kötü bir adamdır. karşılaştırma yoluyla 10 . kahramanın (ya da ikincil kişilerin) derinliğine işlenmesinde sorun yaratır. içkici.     Oyunun yönünün. kişiyi belli bir durumda. Örneğin. kişi ile kendi arasında bir benzerlik kurma. izleyicinin kişiyi. Çatışmayı yaratır. Örneğin. öykünün başkahramanı olan kişilerdir. William Shakespear’ın “Henry IV” ve “Henry V”deki karakteri. Arkadaş. şen ve melankolinin karmaşası bir kişidir Fazla bilgiye gerek de yoktur. yargılar. toplumun aksayan yönlerini eleştirir. kuşkuları hakkında. güldürüyü buruklaştırarak eleştiriye görüş açısı kazandırır. Birincil kişiler. karşıtları. İzleyici böyle kişilerin endişeleri. korkak. başka davranış olasılıkları olmasına karşın. kişiye ya duygusal yakınlık bağıyla ya da eleştirel tavırda yaklaşır. Kişiler. ikincil kişilerin varlığıdır. korkusu hedefinden büyük olan. Senaryodaki her karakter birincil kişi olamaz. izleyicide kimi şeylerin oluşmayacağı. İzleyici. yalnızca amaca uygun varlıklarını sürdürürler. herhangi bir şey biliniyor mu? Shakespeare biliyor muydu? O. Hırsızlar Prensi”ndeki ‘Nottingham Şerifi’nin yaptığı şeyleri bilmek izleyici için gerekli miydi? O. yalnızca Shakespeare’in yarattığı şişman. yazarın Windsorun ‘’Şen Kadınları’’ oyunu için. Kişilerin lalettayin biçiminde anlatılarak geçilmesi. Prince of Thieves (Robin Hood. Eleştirel tavır. kendinizi kısıtlamayıp. amaçsız. akraba. Bu yaklaşımda. alkolik büyükbaba. kişinin yöneliminde kendi acılarını görme eğilimi yaratır. arka plânda oluşturduğu Sir John Falstaff’dı. Senaryoda ayrıntılı çalışılmayan kişiler. 1. Senaryonun konusu genellikle onların üzerine olduğu için bu karakterlere “eksen karakter” de denilir. Kişinin kişiliğinde. iğrenç kasap. yaşamın derinliklerine sahip olunamayacağı duygusunu uyandırır. izleyicinin kişilere duygusal olarak yakınlaşmamasını. güçlü tutkuları olmayan karakterlerden birincil kişi olmaz. Çağdaş anlatımlı filmler. Böylece öykü. Alan Rickman'ın “Robin Hood. Sir John Falstaff’ın çocukluğu hakkında.Bir başka yaklaşım.2. Kahramanın kişiliğini ortaya koymak için diğer bir yöntem. onlara olağanüstü gerçek dışı yaşam yaratmanızdır. beğenmediği kişilerle özdeşleştirmesine yol açar. Güldürü kahramanları. Kara Güldürü ise.3. aynı koşullar altında kendisinin nasıl davranacağını ve nasıl davranması gerektiğini düşünür. dirençsiz. izleyici için çok ilginç olabilir. yanında çalışanlar. olsa da sürükleyici bir senaryo çıkmaz. İyi bir birincil kişi. Birincil ve İkincil Kişiler Birincil kişiler. kişiler çok iyi işlenmiş görülebilir ama işlevlerinin fazla olmaması bir risktir. Uysal.

doğal olması gerekir. özel bir sırıtma biçiminde ya da fiziksel bir özür. ikincil kişilerinin kişiliklerinin iyi işlenmesidir. İkincil kişiler yazılırken. elinde sürekli oynadığı bir nesne. başarılı filmleri. Kişinin ayırıcı özelliği. ayırıcı ve özgün yönleriyle sezmesini sağlar. kimi tepkiler. dişlerinin arasında çiğnediği bir şey. bireysel. Örneğin Hitler'in gerekçesi: Yahudilerden ve kendisine göre aşağılık olan ırklardan dünyayı temizlemek. işi kolaylaştırır. Kimi zaman ayırıcı özellik. Bu tür özellikler kişinin tin yapısı hakkında kesin bilgi vermese bile. ayrıntıları çoğu kez ikincil kişiyi diğerlerinden ayırt etmeye yarar. gerekçeleri vardır. kişiliğin ön sıraya geçtiği de görülür. Yalnız bu özelliklerin öyküyle ilgili olması. yalnızca üstün ırkın yaşayacağı bir dünya yaratmaktır. Claudius. benimsediği nedenleri. oyuncu onu sevgiyle oynar. Bu tür ayrıntılara tikel ya da ayırıcı özellikler denir. topallama vb. giysilere özgü bir ayrıntı. Bir görüşe göre. Bu adı geçenler tam anlamıyla kötüdür ama hep yanlış anlaşıldıklarını iddia ederler. bir söyleyiş bozukluğu. olabilir. Silence of the Lambs (Kuzuların Sessizliği)’nde Anthony Hopkins'in oynadığı Hannibal Lecter. Hamlet’ in babasını öldüren. İkincil kişiler iki durumda verilebilir  İyi Duygular Taşıyan Karikatür Kötüler: Bunlar gerçekten müthiş kişilerdir ve kişiliğinde güç ve şiddet vardır.kahramanı izleyiciye daha iyi tanıtır.5: Anthony Hopkins'in oynadığı Hannibal Lecter  Gerçekten Kötüler: Bu kişilerin kendilerini haklı gösteren. izleyicinin bir kişiliği. Hamlet'de. devinimler. çıkardığı bir ses. Hamlet’in annesi Gertrude'yu gerçekten seven. Bunlara “gimmick” denilir Ama kimi durumlarda. Robin Hood: Prince of Thieves {Robin Hood: Hırsızlar Prensi)'de Alan Rickman'm oynadığı Nottingham Şerifi kişiliklerini anımsayın. Fotograf 1. kötülerden ayıran başlıca özellik. öykünün içinde ve izleyici için hiçbir zaman yapay bir öğe gibi kalmaması. 11 . ağzından düşmeyen bir söz. özel bir nesnenin (aksesuar) kullanılması gibi tikel özellik. Tikler. yalnızca ‘’kişi üzerine dikkati çekmek’’ için kullanılır. onlara da birtakım özellikler ve derinlik verilmelidir. Hamlet'i de sevdiğine kendini inandırır. Sevgiyle yazdığınızda. kişiliği hakkında bilgi verme amacı gütmeden. Her kişinin tikel ve ayırıcı özelliği bulunması. tipik konuşmalar.

Burada kuşkusuz kültürel çağrışımlardan da yararlanırız. ya da Şaban’dır. Cüneyt. tonu. efendi ve terbiyeli adamları akla getirirken. Kemal Sunal’ın şapşal rolleri oynadığı filmlerdeki adı genellikle ya Apti. Özellikle de isimleri taşıyan kişileri en fazla birbuçuk iki saat süren bir filmde. Sibel. adını Müzeyyen ya da Kerime mi koyarsınız yoksa Burcu. delikanlılığı az çok çağrıştırır. yoksa Mülâyim ya da Müşfik midir? İdealist bir genç gazetecinin adı Hulûsi mi olmalı. bir karakterin uzun uzun nasıl biri olduğunu anlatmak yerine. yoksa Uğur. Murat ya da Kemal. Pervin gibi isimler annelerinin dizinin başından ayrılmayan namuslu mahalle kızlarını akla getirir.Gerçekten de düşünmeye değer: Namuslu bir kasiyer kızın adı Filiz olabilir mi? Askeri lisede okuyup geleceği parlak olan bir teğmen adayının adı Kemal olabilir mi? Hızlı araba kullanmaktan hoşlanan ve kızlara laf atan mahallenin bıçkınına en uygun isim Serdar olabilir mi? Kasabın çekingen ama çalışkan çırağına Mustafa ismi yakışır mı? Madamın paralarını aşırtan bakıcı kıza Kezban ismini vermek rolün gereğini karşılar mı? Bir mafya babasına Haydar adını vermek doğru olur mu? Onunla mücadele eden genç ve idealist bir hukukçunun ismi Vedat olabilir mi? Burada seçilen ismin rengi. Tarkan. tınısı çok önemlidir. Fotoğraf 1. kimi filmlerde isimler cinsiyete ilişkin yanılgılar yaratmak için kullanılır. Kişi Adları Bir kişiye ad verdiğinizde. Tayyar biraz daha üçkâğıtçı tipleri akla getirir vs. Umut gibi bir isim mi daha uygun olur? 1990’larda güzellik yarışması kazanan genç bir kızın öyküsünü anlatacaksanız. köylünün baş belâsı konumundaki rolüyle 1. Esin.6: Erol Taşın “Susuz Yaz” (1963-Metin Erksan) filminde oynadığı. Behçet.2. Örneğin uzun uzun Duygu diye birinden sözedilir ama bu kişi erkek 12 .Kötü adamın güçlü görünümü. kişilerin kişiliğini duyumsayarak tasarlamak gerekir.4. Esra ya da Defne mi? Pek çok fıkrada olduğu gibi. Gönül. Mükremin. onu belli çağrışımlar uyandıran bir isimle tanıtırız. çatışmayı. Adları. Böylece. kahramanı. kısaca söylersek dramayı geliştirici büyük engeli ya da engelleri oluşturur. Ebru. ona bir beden veriyorsunuz. Haydar. Türkan. Aslında adlar çok şey anlatırlar. bir iki sahne boyunca görüyorsak. Sert bir delikanlı için daha uygun isimler Kerem ya da Ekrem mi. bu nedenle kişinize verdiğiniz adlar konusunda oldukça titiz davranmak gerekir. Sevim. kahramanlık çağrışımı yapar.

şimdi beni dinle Michael…’’ “Adınız neydi?” “Wilkins… Michael Wilkins” “Evet Bay Wilkins. ama herkes ona Eko der. kadın düşkünü. karakterlerin bir kliğe ya de çeteye üye olduklarını ima etmeye ya da vurgulamaya yarayabilir söz gelimi. Bunlar da karakter hakkında ipucu verir. Size söylemek istediğim…. Lefuet’i tersten okuduğunuzda ‘Teufel’ sözcüğü çıkar.” Bu diyaloglarla yalnızca isim kullanımından ve diyaloğun gidişatından bile. Ümit diye sözü edilen biri aslında kadındır. Lakap kullanımı özellikle kişilerarası ilişkilerin derecelerini ve atmosferini belirtmenin yararlı bir yoludur. isimler kadar. İsimler bazen açık ya da örtük imalar yapar. lâkaplar da önemlidir. Mahmuta ise Maho derler vb. Lucifer ise aslında şeytanın adlarından biridir.çıkar. Bu da şeytan sözcüğünün Almancasıdır. Bir de “İnek”. Bu kısaltmalar ve lâkaplar karakterin ilk izlenimini belirli ölçüde değiştirir. Örneğin mahalle delikanlısının adı Ekrem’dir. arsız ve kanun tanımaz bir dedektifin adı olsa olsa ya Mike Hammer. Müzeyyene komşu teyzeler kısaca Müziş diye hitap eder. Örneğin Jilet lakaplı biriyle kavgaya tutuşmanın. Teko ya da Maho. Ya da tersi. Eko. ilişki dereceleri ve aralarındaki hiyerarşik düzen hakkında bir şeyler öğrenebiliyoruz. . Oysa kişileri daha görmediniz. kişilerin yaşları. Şiddeti seven. lâkaplar vardır. Bir Alman TV dizisinde insan kılığındaki şeytanın adı Baron Lefuet’tir. Öte yandan. “Adın neydi? “Michael Wilkins” “Tamam. Tekin’e kısaca Teko. 13 . Angel Heart’ta insan kılığına giren şeytanın adı “Bay Lucifer”dir. sağlığımız açısından yararlı olmayacağı açıktır. ya da Dirty (kirli) Harry olabilirdi. “Jilet” vb. “Profesör”.

Fotoğraf 17: Adları. kişilerin kişiliğini duyumsayarak tasarlamak gerekir (Muhsin Bey-Şener Şen) 14 .

“Muhsin Bey”. musikiye ve çiçeklerine düşkün. erkeğe kadın adı verecekseniz gerekçenize daha sağlam kanıtlar göstermelisiniz. Mehmet. saf. Ayşe sık rastlanan kadın adlarıdır. Ama adlar bize kimi şeyleri söyleyebilir. İkinci kahramanımızın adı “Salako” olup. Yabancı ad kullanımında dikkatli olun. Deniz. nereden çıktı?” gibi sorulara neden olur. ünlülerin adını (Gandhi gibi) kullanmayın. Ancak bazı isimlerin hem kadın hem erkek ismi olduğu da unutulmamalıdır. Muhsin adının sözcük anlamı da “gönlünden çokca veren” dir. Toplumsal durumların moda ettiği adlar da vardır. Alaycı Hırsız ya da Yalnız Adam gibi tanımlayıcı bir sıfatla ayırmak gerekir. Tüm kişilere ad vermek durumunda değilsiniz. Kadına erkek. Hırsız. sanki bir yazın öyküsü yazıyormuşçasına “Yakışıklı Genç” diye başlayıp sonra aynı kişi için. Fadime hemen Karadeniz yöresi insanlarını çağrıştırır. Ancak bu düşünce çok doğru değildir. 15 . isminin sonundaki bey sıfatını tam anlamıyla hak etmektedir. gerçekten bir kent soylu olup. Aysel. Öykü ilerledikten sonra “Yalnız Adam” kadın kahraman ile buluşmaya başladığında. Kimi profesyonel senaryo yazarları kadınlara çeşitli nedenlerle. Yalçın’ın kim olduğunu anlamakta güçlük çekecektir. Amca Reşat Çocukken adını ritmli olarak söylediğimiz sevecen bir bakkaldır. Adların. Hamza. örneğin erkek yürekliliği gösterdiği gerekçesiyle erkek adı vermeyi sever. Ali. Başka bir örnek: Öykü başlangıcında kahramanınızı “Yalnız Adam” olarak belirttiniz diyelim. Anlaşılması zor ya da resmiyet bildiren adlar kullanılmamalıdır. bu İrfan kim. Ama kişileri. 80'lerde hızla değişen şehre ve köyden kente göçün getirdiği kültür erozyonuna yabancı kalmış ve ilkeleriyle yaşamaya devam etmiştir. Bazı durumlarda kahramanın adı filmin adı da olmaktadır. Cafer sık rastlanan erkek. 1. İnançsal nedenlerle Ahmet. Kişiler bilinçli konulan takma adlar olmadıkça yeterli gerçeklikte ve inanılabilir adlara gereksinirler. Berivan. bir Anadolu çocuğunu anlatmakta. Bu senaryonuzu okuyan kişide (yapımcı ya da yönetmen). "Yakışıklı Gence ne oldu. Kadınlara erkek. Yeni başlayan çoğu senaryo yazarı. bir anlamda filmi izlemeden karakter hakkında izleyiciye bilgi vermektedir. Şişman Hırsız.Kahramanın ismi onunla özdeşleşmiş olmalı. onu anlatmalıdır. Ahu. onların önemli olmadığını vurgularsınız ki. bu da onaylanacak bir yaklaşım değildir. Yukarda ve yanda gördüğümüz iki örnekten birincisinde kahramanımız Yavuz Turgul’un Muhsin Bey filmindeki “Muhsin” karakteri İstanbullu. Kişiler hakkında espri yapmayı düşünmüyorsanız. Dursun. örneğin: Can. Evren. o kişiliklere ilişkin bir görüntü yaratır. değerlerine bağlı “eski usul” bir adamdır. Örneğin. Emine. Baran adlarına Anadolunun doğusunda sıkça rastlanır. 2. Temel. adının “Yalçın” olduğunu yazdığınız zaman senaryoyu okuyan. Merve. cahil. Bu ilgiyi başka yöne çeker. Hırsız gibi değil. kişi tanımlarının iç içe girdiği karmaşık senaryo önerisi öykü ilerledikçe. Yabancı gerçek adlar için almanaklara ya da ansiklopedilere bakın ve o ülkenin tarihinden adlar seçin. Kişiye bir ad ya da sıfat vermemekle. erkeklere kadın adları vermemeliyiz. “İrfan” adını kullanarak sürdürür.

kadın kahramana olsun. izleyicide beğeni uyandırmak amacıyla. Bu uygulama “kim kimdir” bulmacasını çözmekten kurtulan yapımcıyı ya da yönetmeni de mutlu eder. Yıldız oyuncu için yazılan bir senaryoda her şey. 1. Kişiyi baştan nasıl tanımladıysanız sona kadar aynı tanımla sürdürün. Senaryonun herhangi bir yerinde “Adam” diye belirttiğiniz kişiyi. adı geçen filmlerdekine benzer bir kişidir Redford. Three Days of the Condor (Akbabanın Üç Günü). filmi sıradanlaştırır.1: Kartal Tibet’e uygun bir karakter “Tarkan” Oynayacak oyuncuları düşünerek yazmak.5. yıldız oyuncu her şey. Oynadığı bu benzer roller dışında onu değişik bir rolde düşünmeniz olası mı? 16 . Ama her tür filmde aynı oyuncunun o role uygun olarak düşünülmesi. Robert Redford'un değişik durumlarda nasıl tepki verdiğine dikkat edin. Butch Cassidy and the Sundance Kid'deki tüm tepkileriyle. Bu tür yapımlarda. diğer tüm öğeler bahanedir. tutarlı kişiler yaratımında yazara kolaylık sağlar. yazacağı kişiliğe uygun oyuncuyu saptadıktan sonra senaryosunu yazar.2. senaryonuzu okuyana (yapımcıya ve yönetmene) değil. Resim 1. Bu filmleri izlerken. Bu da senaryo yazımı sırasında kişilik yaratmada bir başka yöntemdir.Buradaki sürpriz. Kişilere Göre Oyuncu Kimi senaryo yazarı. Up Close and Personal (Çok Yakın çok Özel). başka bir sayfada “Naci Bey” diye adlandırmayın. yıldız oyuncuya göre düzenlenebilir.

konaklama. Böylece tutarlı bir kişilik gelişimi. güvenilir yapar. Prodüksiyona başlamadan önce ve sonra ihtiyaç duyulan oyuncu.Fotoğraf 1. Peter Sellers gibi oyuncular çok yönlü olabilir. öyküyü tasarlarken. kahramanın doğumundan filmin başladığı ana kadar olan süreyi verir.8: Akbabanın Üç Gününde Robert Redford Elbette yıldız oyuncu değil. ulaşım. doğru oyuncu seçimi öyküyü zenginleştirir.6. senaryosunu yazarken kahramanın kişiliğini tüm hatlarıyla oluşturmanın ve ona bir can vermenin yollarını arar. izin verin. kasting kavramı içinde kabul edilir. İşinizi doğru yapmışsanız. elde ettiğiniz şey olacak. Güçlü kişilikler yaratan böyle bir oyuncuyu. 1. Kahramanını 17 . Burda yazar önce karakterin iç yaşantısını oluşturur. yani kişilik oluşturma aşamasıdır. tüm filmlerinde (ve dizilerinde) bu kalıbı yineleyen bir oyuncuyu. Yazar senaryosunu yazarken en önemsiz bir sözcüğü bile kâğıda dökmeden önce. her öykü için rahatlıkla düşünebilirsiniz. Dış yaşantı ise filmin başlangıcından bitimine kadar olan süreyi kapsar. Senaryonuzdaki kişilikler için kimleri düşündüğünüzü kimseye söylemeyin. kostüm gibi yardımcı hizmetlerin sunulması. Kişiliklere. rollerin dağıtılması ve figürasyonun sağlanması ve bunların organize edilmesi işlemidir. Karakterin Oluşturulması Karakter senaryonun temelini oluşturur. güldürü filminde düşünmeyin! Temel olarak.2. Bu da kişiliğin açığa çıkartılma aşamasıdır. senaryonuzda kişiler kendileri için konuşsun. Bu bölüm izleyiciye sahnede gösterilmez ancak yazar tarafından çok iyi saptanmış ve kâğıda dökülmüş olması gerekir. Bazı görüşlere göre Kasting sanatın değil becerinin/ustalığın tekniğidir. İç yaşantı. Daha sonra kahramanın dış yaşantısı saptanır. yardımcı oyuncu ve figürasyon kadrosunun sağlanması ve bu işlemler için gerekli iletişim. Ama sert tavır ve bakışları ile kalıplaşan. Yazar bir kahraman üzerinde karar verip. karakterinin kişiliğini bilmek zorundadır. Kasting. rolü oynayacak oyuncu ile birlikte düşünmek gerekir. bir prodüksiyonda. onun kişiliğinin kullanması düşünülecek.

nesnelerin fiziksel ve manevi dünyası dışında bulunan ve toplulukların toplumsal dünyasında doğar. Oysa sinema. bu tür etkilenmenin olması kaçınılmaz ve doğaldır. Bu hiç değişmeyen. toplumsal ilişkiler içinde iletmenin yolları mevcuttur. Kişi. artık onu senaryoda yer alan diğer insanlarla ilişkiler içine sokmaya başlar. 18 . Bireyin yaşadığı çağ ve toplum. içinde bulunduğu çevre koşulları. her şeyden önce toplumsal bir varlık olduğundan.iyice saptamış yazar. pasaklı. heykel. güzel. Bu yollardan bir kısmı yazar tarafından gerçekleştirilir. yarın da değişmeyecek bir gerçektir. niçin?  Dış görünümdeki kusurları:  Biçimsel bozukluklar:  Doğaya aykırı yönleri:  Doğuştan gelme:  Kalıtımla gelen:  Sosyolojik Boyut Kişi. Bir karakterin üç boyutu vardır:  Fizyolojik Boyut (Fiziksel Görünüm) Kişinin fizyolojik boyutunu ortaya koyabilmek için aşağıdaki soruların yanıtlanması gerekir. dudaklarının yapısı vb.):  Sağlıklı mı? Değilse. büyür ve gelişir. şişman. Onu keşfetmeye bir bakış açısı kazandırmaya çalışır buna da karakterize etmenin başlangıç noktası denir. temiz. Sinemada kişiyi. ister tipik yönleriyle. devinim ve duruş):  Görünüş (yakışıklı. Resim. şiir. onun bilgi edinme çevresini ve buna bağlı olarak gelişimini olumlu ya da olumsuz yönde etkiler. Bu sanat dallarında kişi toplumsal varlığı ile bütünleşir. bir kısmı ise yazarın betimlemesine bağlı olarak ya da özgür olarak yönetmen ve oyuncular tarafından uygulanır. zayıf. ister ayrıntılarıyla. çirkin. tiyatro ve yazın sanatları. kişiyi her zaman öteki kişilerle ilişkide görür ve değerlendirir.  Cinsiyet:  Yaş (Kaç yaşında gösteriyor?):  Vücut yapısı:  Ağırlığı:  Boyu:  Saç rengi:  Göz rengi (Gözlüklü ya da kontakt lensli):  Cilt rengi:  Cilt tipi:  Yüzün biçimi:  Belirgin izler/işaretler (Yüzün belirgin özelliği: Tavır. zarif. dans gibi sanatlarda kişiyi bir bütün olarak ele alabiliriz.

Kişiliğin gelişmesi. her biri ile ilişkiler) Kardeşlerin çocukları Ana/babanın alışkanlıkları: Ana/babanm zihinsel gelişimleri Ana/babanın kusurları (Öksüz/yetim) Ana baba ayrı ya da boşanmış Savsaklama (Karı/kocalık durumu)  Uğraşı: o Yaptığı iş o Çalışma süresi o Çalışma koşulları: o Geliri (Parasal Kazancı) o Sosyal güvenlikli olması ya da olmaması: o Çalıştığı yere karşı tutumu : o Çalışmaya uygunluğu. Bu ilişkiler karşıt kişilerle yapıldığında senaryoda etki artar. 19 . çevresiyle kurduğu ilişkilere ve özellikle bireysel olarak diğer kişilerle ya da insan topluluklarıyla kurduğu ilişkilere geniş ölçüde bağlıdır. köylü):  Geçmişi: o o o o  Doğum yeri: Çocukluk tipi: İlk anısı: Üzerinde etkisi olan çocukluk anısı ve etkisinin sebebi? Ev yaşamı: o          Aile içi ilişkiler: Anne ile ilişkisi Baba ile ilişkisi: Kardeşler (Kaç tane? Doğum sırası. yönetici.Senaryonuzda güçlü kişilik yaratımı ve ortaya konulmasında. arkadaşlık bağları kişiliğin bir yönünü belirler. Kişilerarası ilişkiler. her bireyin kendi doğasından gelen özellikleri (psikolojik boyut) ve koşullarının yanı sıra. şehirli. Senaryo öyküsündeki kişiliklerin sosyolojik boyutu aşağıdaki soruların yanıtları verilerek ortaya konulabilir: Toplum içindeki sınıfı (işçi. zengin/yoksul. Örneğin yaşlı/genç. aile. kişinin çevresiyle verilmesinin yararı büyüktür. patron/işçi vb.

) Özel ilgileri (sevdiği. diğerleriyle nasıl bağlantı kuruyor? Nasıl anlaşıyor? o Yabancılar? o Arkadaşlar? o Karısı/Kocası/Sevgilisi? o Erkek kahraman/Kadın kahraman? Kişi. merakları): o Sevdiği renk: o Sevdiği giysi-Neden? o En az sevdiği giysi-Neden?    20 . vs. Eğitimi: o Okuduğu okullar ve özellikleri: o Okulda sevdiği ya da sevmediği dersler ve sebebi? o Aldığı notlar o Yetenekleri o Eğilimleri Çevre içindeki yeri: o Kişi nerede yaşıyor? o Kişi nerede yaşamak istiyor? o Arkadaşları arasındaki durumu?(önder ya da değil) o Spor/sanat etkinliklerinde ve kulüplerdeki yeri/konumu: o Kişi. kahraman görünümünü nasıl sağlıyor? İlk izlenim: o Nasıl? o Hangi oluşumlar bu izlenimi değiştirebiliyor? Kişi hakkında ailesinin/arkadaşlarının çok hoşlandıkları nedir? o Kişi hakkında ailesinin/arkadaşlarının hiç hoşlanmadıkları nedir? Çok büyük başarıları: o Küçük başarıları: o Özel tavır ve hareketleri: o Konuşurken kullandığı deyimler: o Konuşurken kullandığı anlamı güçlendirici sözcükler (küfür. hoşlandığı şeyler.

karamsar. pul vb. ahlâksal ölçütler Kişisel davranışına yön veren güçler (önermeler) ve tutkular Umduğunu bulamama. vb. vb. insan davranışının yalnızca yüzeysel görünümünü değil. hangisi? Ne zaman ve kaç tane? o İçki. öykü. gazete okuma. araba kullanma. psikolojik boyuttur. niçin? Dinsel inançlar: Irk/Milliyet:    Psikolojik Boyut Senaryoda kişilik çizilirken. bahçe işi. şiir. niçin? Yaşama karşı tutumu (ezik. Kişinin psikolojik boyutunun ortaya çıkarılması için aşağıdaki soruların yanıtlanması gerekir:            Cinsel yaşam. uysal. savaşkan. Bu nedenle kişilik yaratımında üzerinde en çok durulması gereken boyut. vb.Hangi tür?Niçin?)Sinema/Tiyatro Hangisi? Niçin? Yiyecek: Merakları (kitap.biriktirme. müsrif mirasyedi. saldırgan) Saplantılar Yasaklar Boş inançlar İlginç huylar ve güdüler Yetenekler 21 . düş kırıklıkları Huyu (sinirli. dergi. niçin?): Yazın (Roman.o o o o o Takı ve diğer aksesuarlar: Müzik (Hangi tür. iyimser) nasıl ve niçin o huya sahip? İçe dönük ya da dışa mı dönük. ava gitme.)  Alışkanlıkları: o Sigara.)Niçin? o Bunu yapmaya ne derece önem veriyor? o Ne derece az önem veriyor? o Çok değer verdiği eşyası/malı. altında yatan anlamı da göz önüne almak gerekir. hangisi ne zaman ve kaç tane? o Para harcama alışkanlıkları (tutumlu.

nedir isteği? Neden? Kişiliğinde en güçlü kaynak (Bunu ya bir biçimde gösterir ya da göstermez) Kişinin güçsüz yanları (Güçsüz yanları çevresindekilerce biliniyor mu? Bilinmiyorsa. diğerleri nasıl öğrenmiş? Kişiliğinin ortaya çıkmayan beğenilecek yönü nedir ve niçin bu yönü beğenilecek türdendir?      Kişi en çok neden etkileniyor? Niçin? Huzurlu olduğu zamanki davranışları Hasta olduğu zamanki davranışları Kendisi hakkında neler düşünüyor Öncelikleri Diğer insanların bildiği. Zekâ düzeyi Kendine özgü garip yanları Belirgin beceriksizlikleri İyi kişilik özellikleri ( Büyük pişmanlıkları. kişinin düşünceleri nelerdir? 22 . küçük pişmanlıkları) Kişilik kusurları Kişinin karanlık gizleri: Başka biri tarafından biliniyor mu? Biliniyorsa kendisi mi söylemiş? Biliniyorsa. geçmişteki başarısızlıkları ve bu durumun sebebi? Bir isteğinin olacağı söylendiğinde en çok ne ister. gerçekçi özellikler mi? Değilse niçin değil? Diğerlerinin kendisini nasıl gördüğüne ilişkin.                Dil ve yetenek becerileri Özellikler Düşünsel davranışlar Hayal gücü (imgelem) Yargı gücü Beğeniler Denge. kendisinin de utandığı. kişi bunu nasıl gizliyor? İncitilebileceği en büyük yanı nedir?)      Kendini Algılaması: Kişi bir sözcükle kendini tanımlayabilir mi? Kişi kendini bir paragrafla nasıl tanımlayabilir? Kişinin fiziksel yönünde dikkati çekici en iyi özelliği nedir? Kişinin fiziksel karakteristiğinde dikkate değer. en kötü özelliği nedir? Bunlar dikkate değer.

değiştirmekten çok hoşlanacağı dört önemli şeyi ne olabilir? (Önem sırasına göre) Niçin? Örneğin birinci derecede önem verdiği şeyi değiştirdiğinde. kişi düşündüğü kadar mutlu olabilir mi? Olmazsa. niçin?      Amaç/Amaçlar: Yakın amaç/amaçları: Uzun zamana yayılan amaç/amaçları: Kişi bu amaç/amaçları başarmak için neler tasarlıyor? Diğerleri.Kişinin kendisi hakkında. kişinin bu amaca varmasında nasıl etkili olabilecekler? 23 .

yakın çevrenizde gözlemlemeye çalışınız.  Bol bol kitap okuyup. sinema filmi izleyerek hayal gücünüzü  İşlevlerine göre tipleri analiz ediniz.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler  Bu işlemler sırasında.  Sinema teknolojisindeki gelişmeleri yakından takip ediniz.  Denemeler yaparak.  İzlediğiniz filmlerdeki tiplerin benzerlerini. ifade gücünüzü zenginleştiriniz. ayrıntılara dikkat ediniz.  Bir karakter oluşturunuz. 24 . zenginleştiriniz.  Kişiliği (karakter) ve işlevlerini inceleyiniz.

3. 2. sosyolojik ve ekonomik olmak üzere üç temel boyutu vardır. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. genel değerlerin ve değişmeyen insan özelliklerinin simgesidir. 25 . fizyolojik. tamamen hayal ürünü uydurma tiplerdir. 6. birbirine karşıt yöntemlerin ürünüdür. ( )Evrensel tipler. ( )Karakterin. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. ( )Senaryoda kişilik ve tip. toplumsal sorunların belirlenmesinde de kullanılır. toplumun portresini çizdikleri kadar. 1. ortaya çıkmasını sağlamaktır. her yerde rastlanılan. Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. soyut. ( )İkincil kişilerin bir önemli görevi de kahramanın kişiliğinin.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. ( )Toplumsal tipler. 4. 5. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. ( )Psikopatalojik tipler.

amacı ile bu yapılır. korkma. üşüme. senaryo yazım aşamasından başlayarak. yalın anlamı içinde. etki uyandıran düşünce ya da izleyicinin ilgisini uyanık tutan. acıkma. 26 . Bir senaryoda anlatılanların sözle mi. sevme gibi herhangi bir itici güç. 2. Araştırma işlemleri için. Başka bir deyimle devinim. güldüren / coşturan eylemdir. Ayrıca. internet ortamında. Bir film. Konuyu açık-seçik göstermek. devinim sayılabilir. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   Senaryoda. öykünün ve kişilerin devinimini sağlayabileceksiniz. SENARYODA DEVİNİM Devinim. hareket unsurunun eksikliğinin doğurabileceği sonuçları araştırınız. yoksa görüntü aracılığıyla mı anlatılmasının daha etkileyici olduğunu araştırınız. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. gerekçesi olan bir sonucun. film öyküsünün akışına bir değişiklik getiren. devinim değil. itici güçlere dayanarak gelişen. dramatik etki yaratmak. yalnızca eylemdir. çekimi ve kurgusunun tamamlanışına dek nedenleri. gerekçeler. itici bir güce dayanmayan eylem.  Niçin devinime başvurulur?   Filmin genel havasını vermek. Kişilerin fizyolojik. gerekçeleri olan eylemlerin oluşturduğu devinimler dizisinin bileşimidir. sosyolojik ve psikolojik boyut ve durumlarını daha etkili vermek için bu yapılır. yavaşlatmak için devinime başvurulur. Böylelikle filmin tümünün ya da kimi sahnelerinin ritmi sağlanır. DVD ve VCD satan mağazalarda gezmeniz gerekir. hiçbir sebebe. Öykü akışını hızlandırmak. zorunlu bir takım sebepler. eylem olarak görünümüdür.ÖĞRENME FAALİYET-2 ÖĞRENME FAALİYET-2 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. Kişi ve teknik açıdan düşünüldüğünde. gerekçeye. televizyon kanalları ve film şirketlerine giderek metin yazarları ve yönetmenlerden ön bilgi edinebilirsiniz. için başvurulur. Kişi açısından ele alınırsa.

27 . Film öyküsündeki devinim (içerdiği anlamı bozmamak koşuluyla). aşağı devinim). kolay çözümlenmeyecek bir karmaşıklık içerir. Bu biçimleme. İyi hazırlık yapan bir yazar. değişik ölçeklerdeki ve uzunluktaki çekimlerin sıralanışı (kurgu). Olayları yaratan. Bu düzenlemeyi başarı ile uygulayan öykülerde. gerçekleri daha doğru yansıtmak için günlük yaşam akışını tersine çevirmek.   2. karşıt güçleri simgeleyen öykü kişilerinin iyi belirlenmesini. dengelenmesini. varlıkların.İzleyicinin iletiyi algılamasına yardımcı olacak güzel ve ilginç görüntü düzenlemesi elde etmek için devinime başvurulur. kendinden önceki ve sonraki sahnelerle bağlantısını. nesnelerin yer değiştirmesi): Bu işin bir yanı. Dolantısal biçimlemede. çatışmaları doğuran ve onları izleyen durumlar ve ilişkiler. Karmaşıklık. çabuklaştırmak. yukarı. bütün içindeki yerini. gösterilen eylemlerin olabilirlik ve derinliğiyle izleyiciyi sarsar ve etkiler. Oyuncu ve kameranın bir arada devinmesi: Oyuncu. çeşitli öğeler arasında uyum kurulmasını gerektirir. gerçekleştiren kişi. kişiler ile olaylar arasında organik bir bağ bulunur. Olayların gelişiminde “dolantısal biçimleme”den yararlanılır. sola. dört temel devinim göze çarpar :   Bir bütünlüğü oluşturan öyküleme ile oluşan devinim. nesne ve kamera deviniminin ayrı ayrı oluşu ya da oyuncu ve kameranın koşut devinimi. Devinimle olayların/öykünün gelişimi sağlanır. senaryosunu yazarken her şeyi. anlamı daha yoğun ve etkili bir biçimde sunmak. Öykünün Devinimi Sanatsal etkinlik kazanması için. Öyküde görsel olarak yer alan oyunculara ve nesnelere ilişkin devinim (oyuncuların devinimi. izleyiciyi filme merak ve coşkuyla bağlar. gelişim ritminin gözetilmesini. değişik çekim ölçekleriyle görsel anlatımı bütünleyen. sanki tamamlamış. Öykü akışı ve yönetmenin yorumuna göre çekilen.1. Öyküsünü. devinen kişi ya da nesnelerin. film öyküsüne çoğu kez dinamik bir anlam katar. durağan ya da devinimli kamera ile saptanması (kameranın kendi ekseninde ve ileri. Görüldüğü gibi sinemadaki devinim yalın değil çeşitli kaynaklardan oluşan. durdurmak. izleyicinin karşısına çıkacak duruma getirmiş gibi bir bütün olarak belleğinde yaşatır. sağa. geri. atlamak gibi düzenlemelerden yararlanır. bu sahneler içinde oyuncu-nesne-kamera devinimlerinin düzenini iyi bilir. Öykünün şu ya da bu sahnesinin. öykü deviniminin titiz bir biçimlemeden geçirilmesi gerekir. Şimdi söylenenleri biraz daha açalım: Herhangi bir film irdelendiğinde. Diğer yanı ise. organik olarak iç içe işlenen dört devinimi kapsar. tipine/kişiliğine uygun davranış ve devinimlerle olay örgüsünü sürdürür.

Bu düzen. 2. işte o zaman her şey (kişilerin kişilikleri. yaşadıkları ve tinsel konumları) kocaman bir yalan olur. devinimle sağlanır.” sözünü anımsayın. Sinemada kişilerin devinimi iki açıdan ele alınır: Birincisi. duygularına. Başarılı çalışmalarda. 28 . kimi zaman bir karşıtlığı. günlük konuşmaların ardında. iç devinim olarak tanımlanır. görünümü renklendirici kişilerin devinime katkıları ya hiçtir ya da bir dereceye kadardır. Sinemada. birlikteliğin dramatik akışını sağlar. duyarlılığına yönelen devinim. bir kalıp ya da bir kavram durumuna gelirse. bir değer yargısını ya da toplumsal bir gücü belirtir. Nasıl birbirine benzeyen kişiler olmazsa. Kişilerin Devinimi “Sinema. bir amaca yönelik devinimlerle olayları geliştiren kişi/kişiler.Dolantı düzenlemesini. kişilerin devinimi. Devinim dış gelişimden çok. Senaryoda. olayları gerçekleştirirken kendilerini de var eder. Her kişi. Kişi ilişkileri “konuşma örgüsüne (diyaloga)” dayanır. Tıpkı toplum portresi çizen öykülerde görüldüğü gibi. yapay merak öğesi olarak kullanan kişiler ve olaylar arasındaki ilintiyi göstermeyen öykülerde devinim. durumu pekiştirir biçiminde ele alınır. bu kesiti gerçekçi bir gözlemle izleyen ve sorunu bir durum olarak sunan öyküler. insanı tamamlanmış bir portre olarak değil. belli bir durum çerçevesinde. Bu öykülerde olayların gelişimi mekaniktir. İç ve dış devinimin uyumu. kişinin nasıl bir devinim içinde kullanıldığı incelenirse. kimi zaman düşünce alışverişini içeren günlük konuşmalar ya da çekişmeler biçimindedir. önemli bir yaşam gerçeği ya da toplum sorununun yatmakta olduğu duyumsanır. kişi ya da varlıkların fiziksel davranışlarla görsel yansıtılan eylemler bütünü dış devinim ve izleyicinin düşüncelerine. devingen güçlere ilişkin bir doğruyu dile getirmesi yanında estetik bir etki yaratır. Bu oluşum. sorunları simgeleyecek biçimde tipleştirir. Öykünün biçimsel düzenlenmesinde. serimlenen sorununun bağlantılarında. İkincisi öykünün biçimsel düzenlenmesinde kişinin devinimli kullanılış amacının ne olduğu. zorlama durumlar ve rastlantılarla yürür. Konuşma örgüsü. belli başlı iki devinim görülür.2. Bir toplum portresi çizilmek istendiğinde. Bir devinimde salt bir imge. gözönünde oluşan canlı bir varlık olarak ele alır. kişinin bir güç olarak düşünülmesi ve bu gücün deviniminin ve gelişiminin ortaya konulması. durumun iç devinimlerini gösterecek biçimde düzenlenir. devinimde de bir olayı sürekli yineleme hakkı yoktur. Toplumdan bir ya da birkaç kesit alıp. kişileri.

başlangıç duruşunu alan koşucuların yüzündeki anlam ve gergin kasların oluşturduğu fiziksel görünümde. aşağıda yazılan örneklerin hangisi daha iyidir? “Remzi parmaklarıyla kirli saçlarını sıvazlarken. Dış devinimi. Çünkü anlatım doğrudan ve görseldir.” Bu örneklerden birinci örnek daha doğrudur. “Remzi hücresinde amaçsızca. tiyatroda sahnede. Görsel durumların ne olduğunu tanımlayan. Bunlar anlatımı bozar. dış devinimin tamamıdır. kendi içinde ayrıntılayalım. Konuyla ilgili ek bir açıklamaya ihtiyaç duyulmamaktadır. Fiziksel (dış) devinim ile ilgili. az sonra başlayacak olan yarış için kulvarda. edilgen tümcelerden sakınmak gerekir. devinimin mekanik olarak görüntülenmesi. devinimli bir görüntüde. izleyicinin belleğinde oluşturmak istediğiniz etkileri devinimle verin. Anlatımlar “geniş zaman” kipiyle yazılır. Fiziksel devinim gövdeseldir. konuşma devinimi ile geliştirilir). Nesnelerin gözle algılanan ve eylemin iç deviniminin de yer aldığı. Ama durağan bir gövdede de yaratıcı bir güç bulunabilir.2. hayal gücünün güç aldığı kaynakları yok etmiyor mu? Dış devinim yazılırken. Dış Devinim Sinema estetiği tek sözle özetlenebilir: Devinim. renkli ve gerilimli konuşmalarla varolur (Sinemaya göre. yarışın tüm gizli gücü yok mudur? Tersini düşünün. televizyon oyunları / dizileri daha çok. Örneğin. gövdeyle yapılan eylemlerin tümüdür.3. parmakları kirli saçları arasında geziniyor 29 . Bu örnekte olduğu gibi. hücresinde amaçsızca gezinir. Gerekçesi olan. “jest-mimik” ya da “niteleme-anlatma”olarak da adlandırılır. Konuşma devinimi. sinemada perdede gördüğünüz dış devinim.

zaman ve yer değişimine dayanmadan. çeşitli çatışma ve ilişkilerin simgelerle gösterildiği devinimdir. düşünmeden verdiği karar ve hatalı davranışlarıyla yıkıma. birey ya da toplumla ilgili düşünceler. bu güçleri dikkate almadan. kişinin devinimine derinlemesine yeni bir yön verir. Anlamsal Devinim: Daha çok simgesel yapıtlarda. Kişilere ilişkin bilgi artınca. İç Devinim Hemen her öyküde.Salon içinde yüksekten giden top. Zıplayan topu yakalamaya çalışır. sorumluluğun ne ölçüde kendinde olduğunu düşünür. Filmler genellikle kişinin ne düşündüğünü. Kişi yenilgiye doğru adım adım giderken. İç devinimle kişiyi/kişileri geliştirmek. dekor ve müzik) katkısı ile ortaya konur. İç devinim. öykünün vermek istediği düşüncenin geliştirilip açıklanması da mümkün olur. Hidayet soldan koşar. değişik ve yeni yanlarının ortaya çıkmasıdır.4. Bunun için durumun küçük esnekliklerinden. İlişkilerle Gelişen Devinim: Kişilerin birbiriyle olan ilişki ve çatışmalarıyla ilerler. her an geliştirilen olayların kurgusuyla yapılır. elden geldiğince yararlanmak. zikzaklı ya da bir noktaya yönelik devinim yerine. bilinçli karar ve davranışlarıyla zafere ya da mutluluğa yönelir. İç devinimin iki itici gücü vardır:   Kişinin kendi içsel dürtüleri Karşıtların tutkuları ya da çeşitli kaygılarının kişiyi etkilemesi Bu iki faktör ile ‘’İç Devinim’’ oluşur. Kendine acıma ve kendini suçlama arasında gidip gelen iç çatışma. ayrımsal bir biçimleme anlayışı gerektirir. Düzlem üzerindeki dairesel. ne duyumsadığını ve ne tasarladığını izleyiciye söylemez ama düşünce ve duyguların sonuçları devinimle açıkça gösterilebilir. her fırsatı en sonuna dek ve öteki durumlarla da dengeleyerek kullanmak gerekir. kayar ve düşer. kişinin direncinin azalmaya başladığını ayrımlaması ile başlar. soluklarını tutmuş bakışları. Fiziksel devinime dönüşmeye elverişli olmayan tinsel gerçekler ve olaylar. durum içinde gelişimi göstermek zorunluluğu vardır. simge gücüyle ilerleyen. Bu. iç çatışmayla iletilen bir iç devinim bulunmaktadır. İzleyicilerin. 2. İç devinim. Dış devinim açısından oldukça yalın ve 30 . kişiler arasındaki karmaşık ilişkinin. Kişi. söz ya da filmin yardımcı öğelerinin (ışık. Erman topu yakalamak için koşar. İç devinim. üç düzeyde ele alınır:    Duygusal Devini: Öykünün duygu yanının devinimi ve etkisi ile gelişir. soyut anlamlar.

Örneğin önlenemez bir biçimde yozlaşan ve çürüyen toplumun etkisi. kişiler için de kaçınılmaz olarak aynı değil midir? Genel olarak baktığımızda: İç gelişime de önem veren Batı filmlerine göre. Bilinçlenme. Çatışmalar. yineleme yoluyla yoğunluk kazanır. ama yine de önemli bir akış gösteren öykülerde. sinema tekniğinin verilerinde somutlaştırılır. uyumsuzluklarının nedeni gösterilmek istendiğinde. toplumsal bir anlamı taşıyan dramatik devinimin sağlanmasıdır. Devinim. Oyuncunun oynarken ne duyması ne yapması gerektiğini öncelikle yazar kararlaştırır. Bu güç. kişilerle. kişiyi istemsizlikten isteme. ilişkileri ve durumları bu portre aracılığıyla sergiledikleri görülür. tıpkı yaşamda olduğu gibi öyküde karşıt güçlerin. kişidir. film geliştikçe keskinleşir (Filmleri izlemekle bu saptamayı somutlayabilirsiniz). çekişme gibi dış ve iç çatışmalara yol açar. kavga. Değer ve kazanç ayrımlarının doğurduğu karşıtlıklar. Kamera Devinimine ilişkin açıklamalar Senaryonun Dışsal Yapısı (Biçim) bölümünde ayrıntılı olarak açıklanacaktır. Kişi sistemi ile olayların gelişimi arasında sıkı bağlantı gösterilmek istendiğinde. Başlangıçta kötü adamın elinde olan güç. Kişiler ve ilişkileri hakkındaki bilgi genişletilir. bu bütünlüğü sağlamak için ne yapması gerektiğini bilir. ya da karşıtlarının üstesinden gelir. Kişilerin ve sorunlarının derinliğine incelenmesi. birinin diğerine karşılıklı etkisi ile gerçekleşir. durumlardan çok olaylara önem verilir ve olayların gelişimi ile sağlanır devinim.durağan. devinimleriyle bir bütün oluşturacak biçimde canlandırılmasında ilk sorumluluk yazarındır. Senaryosunda devinimi sağlamak isteyen yazar. Kişinin yaşam biçimi ve koşulları ile sıkı ilintilidir bu dünya. belli tipleri. İç devinim yoğun öykülerde karşıtlık ve çatışmaların titizce düzenlenip. Böylece. ele aldığı her gücün itici enerjisini saptamak ve bu enerjiyi karşıtlıklar ve çatışmalar biçiminde devinime dönüştürmek zorundadır. her kişinin. İzleyicinin başlangıçtaki gözlemi. insan kişiliğindeki gelişimi gösteren devinimlerle ele alınır. geçmişteki Türk filmlerinin yalnızca portre çizimini öne çıkardıkları. Koşulların yenik düşürdüğü kişi. edilgenlikten etkinliğe doğru yöneltir. olayların etkisi ile bilinçlenmeye başlar. Yazarın gözlemi ya da eleştirisi. Kişi karşı durmayla ya kendini tüketir ya çatıştığı güçlere ayak uydurur. ilişki çeşitlemesi. geçimsizlik. gelişim kişilerin iç devinimi ile sağlanır. Öyküde. 31 . iyi bir oyuncu elindeki senaryoyu iyice belleğine ve tinine sindirerek her şeyden önce yaratacağı kişiliği bir bütün olarak nasıl anlaması. Öykünün zafer ya da yenilgiyle bitmesi önemli değildir. Bu tür öykülerde olayların itici gücü. duruma derinliğine bir boyut ekler ve gerilimi artırır. kişinin dıştan belli olmayan gerçekleri ayrıntılı olarak ortaya çıkarılır ve iç dünyası aydınlatılır. Devinim. kişilerin çatışması yoğunlaştırılır. Asıl olan. direnme ve savunmayla etkili bir dış ve iç devinim sağlayarak kahramanın eline geçer.

Başka bir deyişle şarad. gerekse dekor üzerindeki ayrıntıları ortaya koyarak izleyicinin şaradı anlamasına yardımcı olur. ancak görüntünün yetersiz olduğu durumlarda başvurulmalıdır. Demek ki dekorun ayrıntıları olarak bir sürahi ve bir bardağa gerek vardır. Bu da ikinci görüntü ögesini oluşturur.5. Kısaca şarad oluşturmak için oyuncu. aktör gider ve bardağa su doldurur. adamın ne aradığını ve niçin aradığını anlar. Su içmek isteyen bir insanı anlatmak istediğimizi düşünelim: Bunun için en kestirme yol. Böylece adamın dikkatinin. Senaryo kurallarına göre bunu yazacak olursak. Şarad Görüntüye dayanan yazı biçiminin en önemli örneklerinden biri şarad’dır. Sonuçta izleyici. Bu durumu şaradın üç öğesini kullanarak daha dramatik biçimde anlatabiliriz. Yalnızca sürahi ve bardağın bulunduğu bir çerçeveleme yapmalıyız. Eğer dekor bir odanın içi ise.2. Yalnızca bir sürahi ve bardağı göstererek bir anlam ortaya koymuş olmayız. içer. Ancak bazı acemi yazarlar en etkili ve dramatik yöntemin sahnede göstermek olduğunu bilmeden senaryolarında gelişen olayları diyaloglar (konuşma örgüsü) aracılığıyla anlatma yoluna giderler. Odanın bir köşesindeki küçük bir masanın üzerinde duran bardak ve sürahinin çekimi. Ancak bunun dramatik hiçbir yanı olmaz. oyuncuya “susadım” dedirtmektir. Şarad simgelerle tanımlanan bir düşüncenin izleyiciye iletilmesidir. Televizyon ve sinemada sese. bu amaç için özel olarak hazırlanmış bir oyunla ortaya konur. televizyon ve sinemada olayların sahnede gösterilerek anlatılması yöntemidir. Adam ne aramaktadır? Bir sürahi ve bir bardak masanın üstünde durmaktadır. Televizyon ve sinemada izleyiciye birşey anlatmanın en etkili ve kolay yolu onu sahnede göstermektir. oyuncunun ve dekorun konuyu destekleyici biçimde düzenlenmesi gerekir. hemen o tarafa yönelir. Şöyle ki. izleyici önce odanın içinde bir şeyler arayan adamı görmelidir. Oysa televizyon ve sinemada anlatılmak istenenlerin büyük kısmı sahnede gösterme aracılığıyla anlatıldığında çok daha etkili ve dramatik olur. sürahiden aldığı su ile bardağı doldurur ve içer. Adam. dekor ve kamera hareketi olmak üzere üç ögeden yararlanırız. 32 . sürahi ve bardağa çevrilmiş olduğunu izleyiciye göstermiş oluruz. Şarad yöntemini kullanırken. En sonunda yine aktörün devinimine yer veririz. Kamera ise. Şarad seyirci tarafından en kısa zamanda anlaşılmalıdır. Şarad. Bir adam odanın içinde oraya buraya bakarak bir şeyler aramaktadır. onun için şimdi de üçüncü görüntü ögesi olan kameranın kullanılışına başvurmalıyız. gerek oyuncuların davranışlarını göstererek.

Odanın içinde bir kız. Bu örnekte şarad iki satırlık bir karşılıklı konuşmanın yerini almıştır. ERKEK (Israrlı): Seni seviyorum… Anlıyor musun? KIZ (üzgün): Yavaşça döner. bir erkek karşı karşıya konuşmaktadırlar. 33 .Bir başka örnek. Ancak kız. Erkek “seni seviyorum. “Buna olanak yok. Kıza doğru yürüdüğünde gözlerinde acılı bir anlam vardır. Ağır ağır odanın öbür tarafına yürür.”demek yerine. Anlıyor musun?”demiştir. Olduğu yerde kalmış olan erkek görünür. şarad ile yanıt vermiştir. Çok üzgünüm ama ben seni sevmiyorum. Üzgün ve şaşırmıştır.

 İzlediğiniz filmlerde seçici olunuz.  Kişilerin devinimini sağlayınız. 34 .  Sahneyi şarad ile anlatınız. Öneriler  Bu işlemler sırasında ayrıntılara dikkat ediniz.  Denemeler yaparak ifade gücünüzü zenginleştiriniz  Sinema teknolojisindeki gelişmeleri. film izleyerek hayal  Dış devinimi sağlayınız. yakından takip ediniz. gücünüzü zenginleştiriniz.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Öykünün devinimini sağlayınız.  Bol bol okuyarak.  İç devinimi sağlayınız.

Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. ( ) İç devinim. dış ve iç devinim olmak üzere ikiye ayırabiliriz. ( ) Kişilerin devinimini. 5. 4. ( ) İç devinim hemen hemen her öyküde vardır ve iç çatışmayla iletilir. 35 . 6. kişinin yaşam biçimi ve koşullarıyla ilgili değildir. senaryo yazarlarının her zaman tercih etmeleri gereken bir yöntemdir. 3. 2.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. öykünün akışı hızlanmalıdır. ( ) Şaradla anlatım. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. ( ) Dış devinimi yazarken edilgen tümceler kullanılmalıdır. 7. ( ) Devinime başvurma nedenlerinden bir tanesi de dramatik etki yaratmaktır. 1. ( ) Devinime başvurulduğu zaman. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

36 . zaman ve mekân sürekliliğinin akılcı/doğru kullanımı. şimdiki zaman sürekliliğini gösterir. Kaçınılmaz sonuç. ZAMAN KULLANIMI Senaryo evresinden başlayarak. VCD ve DVD satan mağazaları gezmeniz gerekmektedir. yazarın öngördüğü çerçevede ileriye doğru gelişir. 3. filmin sonuna dek izleyicinin ilgisini öykü üzerinde uyanık tutmaya yardım eder. Bu tür süreklilik. zaman ve mekân sürekliliğinden rahatsız olursa. Filmsel zaman dört temel süreklilik boyutunda ortaya konur: Şimdiki. filmde öykünün anlatımında en yaygın kullanılan ve fazla karmaşık olmayan bir sunum biçimidir.1. Görsel anlatımın başarısı. Şimdiki Zaman Sürekliliği Olayın / Öykünün filmde sanki. Zaman ve mekânın doğru kullanımı. elbette ki başarısızlık olacaktır. izleyicinin ilgisini öykü üzerine yoğunlaştırır. Senaryoda zaman sürekliliği konusunda bilgi edinmek için senaryo yazarlarıyla görüşünüz. Durumsal (Düşsel) Zaman. öykünün görüntü ve ses değerlerini güçlendirir. İzleyicinin öyküyü bu yaklaşımla izlemesi. öyküye katılımlarını güçlendirir. Şimdiki zaman sürekliliğinde olaylar dizisi. filmin büyüsü bozulur. Araştırma işlemleri için internet ortamında çalışıp. İzleyici ardışık çekimlerde. 3. Bu özellik. şimdi oluyormuşcasına gerçek zamana benzer süreklilikle sergilenmesi. birbirleriyle ilişkisi olmayan görüntülerin karmakarışık bir yığını olur. Gelecek. İzlediğiniz filmlerdeki şimdiki zaman sürekliliğinin geriye dönüşlerle ve ileri gidişlerle nasıl bozulduğuna dikkat ediniz. Ne oyuncu. Geçmiş. iyi düzenlenmesi.ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 AMAÇ Senaryoda zaman kavramını ve zaman ilişkilerini kullanabileceksiniz ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   İzlediğiniz filmlerdeki şimdiki zaman sürekliliğine dikkat ediniz. çalışmanın başarı ya da başarısızlığının bir göstergesidir. Film. ne de izleyici bir sonraki anda ne olacağını bilmez.

Bu durumda tüm olgulara karakterler sahiptir.   Kısa süreli çekimler Uzun ana çekimler Eğer kısa tek çekimler kullanılırsa. Bu çekimler öyle bir yöntemle kurgulanır ki bakış noktası bir aksiyondan diğerine sırayla değişir. her film parçası. O anda oynanan maçın ya da o anda başlayıp gelişen olayın sonucunu önceden kim bilebilir? 3. iki yaklaşım kullanılarak başarılabilir. Böylece tüm olay ya da sahne birleştirilir. iki anlatım çizgisi arasındaki ilişkiden kaynaklanan daha büyük olanaklara sahiptir. Bu ana çekimlerden seçilen bölümler paralel kurgulanırsa. Paralel kurgu. Bilgi derecesi öyküdeki karakterler arasında ya da film ve seyirci arasında paylaştırıldığında daha değişik seçenekler görülebilir:     Her iki öykü çizgisi de birbirini destekler ve her ikisindeki bilgi (sırayla) öykünün kurulmasına yardım eder.Televizyonda canlı yayınlanan futbol maçı ya da tek bir yerde başlayıp gelişen ve sonuçlanan her olay. Tek çekim ve ana çekim yaklaşımı arasındaki temel fark işte buradadır. Her iki öykü çizgisinde verilen bilgi eksiktir. kısa tek çekim yöntemine benzer bölümlenmiş bir manzara elde edilir. tüm olay ancak çekimlerin tümü beraberce kurgulandıklarında kavranabilir. Kullanılan her çekim. Öykü çizgisinin birinde hareket ya da amaç aynı tutulur iken diğerinde. Sonuçta. Her iki anlatım çizgisindeki karakterler diğer grubun yaptıklarından habersizdir. Olguların tümünü sadece seyirci bilir. İlgisini sürekli uyanık tutmak amacıyla seyirci olacaklardan habersiz bırakılır. şimdiki zaman sürekliliği anlatımına örnek olarak verilebilir. Uygulamada bu tür ana çekimlerden daha fazla elde etmek için iki ya da üç kamera konumu aynı anda kullanılabilir. olayın tek bir kamera konumundan tümüyle kaydedilmesidir. Adından da anlaşılabileceği gibi ana çekim. aksiyon ve karşı aksiyon dizileri biçiminde. birbirleriyle ilişkili iki ya da daha fazla aksiyon. Paralel Kurgu Bir öykü noktasını kapsayan paralel film kurgusu. Her iki yöntem de tek bir çekimle kaydedilen bir sahneye göre daha dinamik ve daha görsel avantajlara sahiptir. 37 . çeşitli ve birden fazla kamera konumundan ayrı ayrı görüntülenir. İyi bir film yapımcısı her iki yöntemi de kullanır. tüm öykü çizgisini kapsayan birer doruk noktadır.1. kaydedilen tüm olay her ana çekimin en iyi ve en önemli bölümlerinin kullanılmasıyla yeniden oluşturulur.1. Bu yöntemle. bu düzenli tekrarlar karşısındaki tepkiler değişir.

şimdiki zaman sürekliliğine benzer bir biçimde yazılır ya da geçmiş. 3.2.2. tiyatrodaki gibi sözel anlatımla değil. Geçmişin böyle anlatılmasında “anlatma göster” uygulaması etkilidir.2. doğrusal zaman akışında görsellikle anlatılır.Bu yaklaşımlardan hangisinin kullanılacağına film yapımcısı ve öykü yazarı karar vermelidir. şimdiki zamanda geçecek bir öyküye başlangıç olarak verilir. Yararının yanında büyük soruna da sebep olur. “izlemekte olduğum olay şu an olmakta” duygusundan çok “izlemekte olduğum olay geçmişte oldu” duygusuna kapılmalıdır. tarihsel olayların geçtiği zaman dilimi içinde. olgunun ikinci bölümde ya doruk noktasında ya da olayın ortasında başlatılması ve daha önceki dönemlerde geçtiğinin anımsatılması yöntemidir. İki temel öğe.1. Ancak tek bir konu unutulmamalıdır. aksiyon ve karşı aksiyon. sunuşun tamamlanmasına yardım edecektir.2. Öykü. Geriye Dönüşlerin Kullanımı Geri dönüşler. 38 . İzleyici. Paralel film kurgusu istenen bilgiyi seyirciye aktarmakta her zaman en iyi yöntemi sağlayacaktır. Öykünün Tümünün Geçmiş Zaman İçinde Anlatılması Öykü ya tümüyle geçmiş zaman içinde. Geri dönüşler yerinde ve doğru kullanıldığında öykülemenin zenginleştirilmesi açısından çok güçlü bir yoldur. Geri dönüşlerin yararını şu şekilde açıklayabiliriz: Geri dönüşler ile geçmişe bağlı. 3. 3. birçok nedenden sakıncalıdır ama senaryo yazımında önemli ve güçlü bir anlatım tekniğidır. Öykünün şimdiki zamandan geçmiş zamana uzun ya da kısa geri dönüşlerle anlatılması ya da diğer bir tanımla. Geçmişteki olayların şimdiki zaman sürekliliğindeki sunumunda tek sorun öykü tarihsel ya da yakın geçmişe sahip ise izleyicinin olayın sonucu hakkında bilgisi olmasıdır. Örneğin. Buna rağmen yeğlenen yöntemlerden biridir. Yazarın ustalığı işte burada ortaya çıkar. Geçmiş Zaman Sürekliliği Filmlerde geçmiş zaman sürekliliği iki biçimde ele alınır:   Öykünün tümü geçmiş zaman içinde geçer. şimdiki zaman sürekliliğinde geçiyor gibi anlatılması. şimdiki zamandan geçmiş zamana uzun ya da kısa geriye dönüşlerle anlatılır. gerekli kimi şeyler ya da çatışma.

filmin başladığı noktaya yaklaştığını anlar. Film izleyiciye ya tanıklardan birinin anlattığının doğru olduğu duyumsatılarak ya da hangi tanığın anlatımının doğru olduğu konusunda kuşku içinde bırakılarak bitirilir. 39 . öykünün olağan gelişimi bozulur. Charlie Parkeri tanıyan jazz meraklıları için geçerlidir ama diğer izleyiciler için karmaşık ve kafa karıştırıcıdır. bir anahtar vermeden. Zaman kullanımında şimdiden geçmişe. bir gizin araştırılmasında. Örnekte de görüldüğü gibi. Bu anlatım tekniği. İki çeşit ‘’Geri Dönüş’’ vardır:    Uzun geri zaman Kısa geri zaman Uzun Geri Zaman Uzun geri zamanda zaman. izleyicinin öyküye ilgisini yitirme tehlikesi olduğunu bilmeniz. uzun ya da kısa geri dönüşler öykü anlatımında yine etkinliğini sürdürmektedir. uzun geri zaman içinde fazla sayıda geri dönüş yapıldığında. Sonra. İzleyicinin kafasını. Birden fazla geri dönüş kullanmayı düşünüyorsanız. yeni bir uzun geri zamanla 1936'ya gidilir. Uzun geri zaman. öyküleme (dramatik yapı) gereği sonucun. Uzun geri zaman: Parkerin dorukta olduğu 1945 yılıdır. Buna en iyi örnek Bird filmidir. Ne olursa olsun. çoğunlukla geçmişteki bir olayın. birkaç dakikadan daha uzun geriye götürülür. filme konu olan olay. geçmişten geçmişe ve şimdiye yapılacak karmaşa rastgele değil izleyicinin olayları birbirine bağlayacağı bir düzende yazılır.Geri dönüşlerin kullanılmasındaki sakınca ise kimi kez. örneğin. Bu durumda izleyici. geri dönüş kullanımı karıştırır. Film. öykünün o ana dek oluşturduğu gerilim ve hızı düşebilir. kişilerin tanıklığına başvurulduğunda kullanılır. “Geriye sayma” görüntünün üstünde sözel anlatım sürerken. ilgi çekici düzenlenmeler içermez ise izleyicinin tepkisini tahmin etmek zor olmasa gerek. Akira Kurosawa'mn Rashamon filmi buna bir örnek olarak gösterebiliriz. Öykünün bu yöntemle anlatılması. Kişinin geçmiş yaşamında. birbiriyle çelişkili biçimde verilir. kimi zaman öykünün sonucuna yakın başlatılır. Tanıkların anlattıkları. uzun geri zamanlar kimi karmaşaları içerir. Tanıkların anlatımlarıyla durum. çok uzun geri zamanlarda. geri dönüş içinde. geriye dönülerek canlandırılır. olay aynen geçmişteki gibi sürdürülür. bu konuda dikkatli olmanız gerekir. jazz efsanesi Charlie Parkerin sağlığının iyi olmadığı ellili yıllarda başlar. Buna “bilmece geriye dönüş” denilir. belirgin olmayan. Sanki bir kum saatini baş aşağı çevirmek gibi. geriye dönüşle ‘’geçtiği zaman içinde’’ görsel olarak anlatılır. Uygun ve gereği gibi kullanılmadığında. olay örgüsünün ileriye doğru gelişimi engellenir. bu da izleyiciyi şaşırtır. Uzun geri zaman. Uzun geri zamanlar doğru ve yerinde kullanılmadığında. filmin başında verilmesi ile izleyicinin öyküye ilgisini yitirmesidir.

uzun geri zaman anlatımıyla canlandırılabilir. içine kapanık bir adamın. kimi şeylerin gösterilmesi. Öykü akışında. öykünün eğlenceli ya da yoğun anında. Örneğin. Bu durum. nasıl bir anlatımın yeğleneceği konusunda kendinize soracağınız sorular vardır: Ölen yakın arkadaşın cenaze töreni.. Filmin geri kalanında geçmişin etkileri. Uzun geri zamanın.Bu anlatımla. kimi anların verilmesi ya da yakın çekimlerle hatırlanan olaya ya da kişiye ilişkin kimi şeylerin gösterilmesi. Örneğin. kişinin birden ölen yakın arkadaşını hatırlamasında. Hangisi istenen anlamı yerine getirir? Ve soruların yanıtlarını verdikten sonra sahnenin nasıl olması gerektiğine ilişkin en doğru kararı vermek gerekir. adamın intiharı İkinci Anlatım: Şimdiki zaman anlatımı ile adamın sevgilisini neden öldürdüğünü anlatan bir öykü ve adamın sevgilisinin mezarı başındaki intiharı 40 . uzun geri zamana dönerek. Kişinin arkadaşının elinden tutarak ağlaması Uzun geri zamana geri dönüş yaparak: İki arkadaşın kimi anları verilir. bir biçimde amaç dışı kullanımı önemli bir sorundur. izleri şimdiki durumuyla verilir. yaşanan andaki durumun tersi de verilebilir. sevgilisini neden öldürdüğünü anlatan bir öykü Şimdiki zaman: Sevgilisinin mezarı başında. iki değişik öyküleme (dramatik yapı) ile gerçekleşir: Birinci Anlatım: Şimdiki zaman: Mezar başında üzüntülü bir adam Uzun geri zaman: Adamın... Başka bir duruma örnek şudur: Adam. . geçmişinde çok çapkın olması. öldürdüğü sevgilisinin mezarı başında intihar eder. Yakın çekimle ölen arkadaşını hatırlayan kişiye ilişkin.

zaman atlamaları gibi küçük ölçülerde ( yalnızca birkaç kare ile) anlam ve görüntü sürekliliği sağlamak adına kullanılır. doğru yerde. Çekim: Oyuncunun oturduğu yerden kalkıp kapıya yürüyüşü.  Geri Zamanlar. Görüntü açısından sürekli olmayan bir devinimin alınıp. istenen noktada olup olmadığını saptamaktır. Yinelenen bu anlık görüntü. 1. Kısa geri zamanlar. 1. çekimdeki bir anlık devinimi yineler. Bunu. Bu işlem “kısa geri zaman” olarak adlandırılır. zaman içinde geri gidilerek. çekim. Bu. Hangi Durum ve Nedenler ile Kullanılır?  Öykü anlatımı şimdiki zamanla sınırlanmayıp. Ne Zaman. kapı tokmağını tutuşu ve tokmağı çevirişi. izleyicinin dikkatini çekmek amacıyladır. çekim sürdürülür.çekimdeki “bir an”.Şimdi kendinize şu soruları sorabilirsiniz: Birinci önerideki gibi öykünün uzun geri zamanla anlatılmasına gerek var mı.çekimin arasına konulur ve 2. öz açısından içindeki sürekliliği sürdürmek için yapılır. 2. zihinsel bir aldanışla ilgili değildir. 2. izleyiciye bilgi aktarımında gerçekten yardımcı olup olmadığını belirlemektir. Çekim: Zaman geriye alınır. Uzun geri zamanın. 41 . sağlam.  Geri dönüş olarak seçtiğiniz ‘’uzun geri zaman’’ın amacınız doğrultusunda. 2. öykünün gelişimine katkıda bulunması amacı ile önemli olayların açıklanmasına katkıda bulunulur. yoksa ikinci önerideki gibi öykünün anlatımı kronolojik bir düzenleme ile daha mı etkili olacaktır? Hayal kırıklığına uğramamak için plân yapar iken. yalın bir kapı açma örneğiyle görelim: 1. etkili.   Kısa Geriye Dönüşlerin Kullanılması (Flasback) Zamanın olağan akışı içinde. kısa bir an geriye gidilmesi de zamansal bir vurgulamadır.

ile ilgili bilgi ya da hatırlatma olarak verilir (Nostaljik geriye dönüş). Öykünün. o kişinin anılarını gösterir. Geri zamanların ana kurallarından biri. tümünün geriye dönüşler ile hatta geriye dönüşler içinde de geriye dönüşler yapılarak anlatılmasında (Böylece. Daha çok psikolojik filmlerde kullanılan. önceden olan. ilginç dramatik efektler kullanılır.        Öykünün başladığı andan önce. Öykü içinde gizli kalmış bir noktanın açıklanmasında. İzlediğiniz filmlerde görmüşsünüzdür: Geçmişi anımsatmak. görüntüyü bulanıklaştırmak. ancak izleyiciye gösterilmeyen şimdiye yakın ya da uzak bir olay gösterilebilir. geri zaman dönüşleri izleyici tarafından çoğu kez filmin en ilginç parçası olarak duyumsanır.) Yukarıda sıralanan yarar ve tehlikelerine karşın. Oyunculara. öykü içinde kendi ile ilgili bölümleri anlatma/gösterme olanağı verilmesinde geri zaman dönüşümü kullanılır.3. Gelecek Zaman Sürekliliği Gelecek zaman sürekliliği iki kesimde ele alınır:   Gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımı Şimdiki zamandan başlayıp. geri dönüş başladığında. Öykünün daha önce gösterilmeyen bir bölümünün sunulması amacı ile yararlanılır. anımsanan şeyi görüntünün bir köşesinde göstermek ya da doğal görüntüleri değişik renklerde vermek gibi yöntemler kullanılarak yapılır. geçmişte neler olduğunun gösterilmesinde. gerçekleşen herhangi bir olayın. gelecek zamana yapılan atlayışlarla olayların anlatımı. kabul gören bir varsayıma göre. Öykünün akışına katkı getirecek özlenen ve geçmişte olmuş olay/durum. İzleyiciyi şaşırtmayacak ya da bir hile tarzında izleyicinin dikkatini çekmeyecek olan bu geri zamanda. öyküde. öykünün geçmişine ilişkin bilgiler verilmesinde kullanılır. 42 . hafıza kaybına uğrayan kişinin geçmişi anımsamasında (Travma geriye dönüş) da başvurulan bir yöntemdir. 3. Daha önce gösterilen bir olayın anımsatılması amacındaki vurgu yinelenmesinde. görüntü bir kişinin yüzünde ise bu anda yapılacak geri zaman.

Olay sunulduktan sonra şimdiki zamana dönülür (Back to the Future-Geleceğe Dönüş). gerçek zaman değildir. geçici olarak yer alır. geriye dönüşün tam tersidir. Durumsal zaman sürekliliği bir karabasanı. birbiriyle ilişkisi olmayan gerçek ya da düşsel olaylar. sayıklamayı. şimdiki zaman sürekliliğinde sunulur.4. bir düşüncenin ya da bir tasarının önceden görselsözel dramatik yapı içinde anlatılmasıdır. bir bilim-kurgu biliciliğini. İkincisi ise.Gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımında izleyici. şimdiki zaman içinde. gelecek zaman içinde sunulması arasında fark vardır. Birincisinde. Ancak durumsal zamanın bir anlamı yok gibi algılanması da yanlıştır. gelecek zaman içinde görsel olarak anlatılan öykü. izleyici zaman konusunda bilgilendirilip. düşüncelerini ya da gözlediği olayın. Bu kullanımda zaman. bir sanayi tasarımını ya da öyküdeki bir kişilik tarafından düşlenen olayları içerir. durumsal (düşsel ya da psikolojik) zaman da kullanılır. Bir filme ritm kazandırmada temel olan durumsal zaman. görsellikle verilebilir. saatle saptanan gerçek zaman dışında. uygun ses efektleri ve görsel geçişlerle doğru biçimde ele alınmalı ve açıklanmalıdır (Nightmare on Elm Street-Elm Sokağı Kâbusu). sunulma yönteminde ya da süresinde bir sınırlama yoktur. Olay sanki şimdi oluyormuş gibi. İleriye doğru atlama. birbiri içine karıştırılarak. Olaylar yavaş devinimlerle. bir bilim adamının. birini öldürmeyi ya da bir yeri soymayı tasarlayan kişinin soygunu yaparkenki hâli. İleriye atlama ile olayın tümünün. kişilerin çeşitli durumlarda yaşadıkları. 3. Kısaca. sarhoşluğu ya da diğer çarpıtılan düşünceleri anlatmakta kullanır. Birincisinde şimdiki zaman içinde. “Olay böyle olacak!” ya da “olabilir?” düşüncesiyle izler. kısaltılarak. olayların nasıl olacağı ya da olabileceği. ileri atlanarak gelecek zaman içinde. açık ya da çarpık düşünceler ya da şimdiki zaman/geçmiş zaman/gelecek zaman birbiriyle karıştırılır. yazımda dikkat edilecek en önemli noktadır. Durumsal zaman. çarpıtılan biçimde algılanmasını kapsar. Bu tür anlatımda. Durumsal (Düşsel) Zaman Sinemada. Gelecekteki bir gizli gücün etkisi. gelecek zaman içinde sunulması arasında bir ayrım vardır. Gerçek zaman olmadığı için de. gelecek zaman. tümüyle gelecek zaman içinde geçen öykü anlatır. anımsamalarını. uzay gemisiyle diğer gezegenlere nasıl ulaşabileceğini açıklaması. yukarıda sıralanan. Olay sunulduktan sonra şimdiki zamana dönülür (Back to the Future . uzun uzun verilebilir. uzatılarak. Zaman içinde ileriye gidilmesi. Daha sonra şimdiki zamana dönülür. İzleyici ne olup bittiğini anlamalıdır. İleriye atlama ile olayın tümünün. İkincisi ise. bir olayı gözleyen bir kişinin zihinsel davranışlarını. Bu durumda izleyici olayı. tümüyle gelecek zaman içinde geçen öyküyü anlatır (Star Wars-Yıldız Savaşları). çarpıtılarak ya da birkaç olay. olayı izlemede bir karmaşa içine düşmesinin önlenmesi. Durumsal zamana geçiş.Geleceğe Dönüş). gerçek yaşamda olmayacak biçimde parçalanarak. Durumsal zaman kullanımında. anlık kısa görüntülerle ya da görüntü dondurularak. süreklilik yöntemi gözetilmeden sunulur. 43 . gelecek zaman geçici olarak yer alır. gelecek zaman içine götürülür.

Şöyle izlediğiniz filmleri bir düşünün: Kuşku. merak. Örneğin: Filmin öyküsü şimdiki zamanda oluyormuşcasına başlar. uzatılabilir ya da dondurulabilir. Ya da her ikisi birden yapılır. sıkıştırılan bir ilmiktir. kolaylıkla kavrayabileceği bir biçimde vermelidir. Bir senatörü öldürmeyi tasarlayan kötü adamlar. Zaman kullanımı. Film içinde kullanılan bu saat. suçsuz yolcularla dolu bir uçağı. hem gerçek hem de durumsal (düşsel) zaman kullanılarak anlatılabilir.Gerektiğinde bir film öyküsünde. Kötü adamların amaçlarını bilmeyen. Senaryo yazarı. stadyuma belirledikleri zamanda patlayacak saatli bomba yerleştirir. zaman kullanımında bu uygulamaları yaparken. Haydutlar belli bir saat içinde yok edilmelidir (High Noon-Kahraman Şerif). sizin de kullanabileceğiniz ortalama bir buçuk saatiniz var. 3. zamanla yarışan kahramana karşı bir sınırlamadır. Zamanın Diğer Kullanımları Filmin türü.Kritik Karar). Ya da birkaçı birbirine kaynaştırılarak kullanılır. uygun yerlere saat konulur. (Yazar olarak. değişen zamanları vurgulamalı ve kullanışını izleyiciye. Filmde zaman kısaltılır. ama başarılı olmamaları için var gücüyle çalışan dedektif ve eylem sonunda binadaki tüm insanların havaya uçurulabileceği kuşkusunu taşıyan izleyici bu durumda belirli bir saate/dakikaya sahip değildir (Die Hard-Zor Ölüm). kötü adamın yakalanmaya çalışılması durumu da yatsınamaz bir gerçektir.) Saat kullanımı bir kural değildir. Virüs belirli bir süre içinde denetim altına alınmazsa kasaba bombalanacaktır (Outbreak-Tehdit). bu eylemi ne zaman yapacağının bilinmediği durumlar da olabilir (The Rock-Kaya). İstedikleri para verilmez ise kente zehirli gaz fışkırtmayı tasarlayan kötü adamların. Başkan. daha sonra zaman içinde ileriye gidilebilir ya da geriye dönülebilir. coşku. zaman öğelerinden yalnızca biri kullanılabilir. Saat kullanımı olmaksızın. 44 . gerilim ve coşku öykünün sonuna dek sürer. Film öyküsü. gerilim ya da devinim (action) ise. belirlenen süre içinde kötü adamı yakalamalıdır (Midnight Run-Geceyarısı Av). korku yaratıcı filmlerin hangisi saat kullanmaya gereksinmiş? Kuşku. FBI’in görevlendirdiği kişi.5. gerilim ve devinim coşkusu. tam doğu sahillerine geldiğinde. gökyüzünde patlatılarak yok edilmesi için emir verir (Executive Decision . Bombanın ne zaman patlayacağı karşı tarafça bilinmez (The Last Boy Scout-Son Görev). Örneğin. kahramanın görevini yoğunlaştırır ve zamanın azalması coşkuyu artırır. kuşkunun/merakın dişli çarkı olacağı inancı ile görüntü içine. seri katil filmlerinde (Silence of the Lambs-Kuzuların Sessizliği/Seven-Yedi) belirli bir zaman darlığı yoktur ama bir sonraki kurban öldürülmeden. kahraman ya tehlikeye atılır ya da gizemli çözümlerle çevresi sarılır.

anlatılması yöntemi olarak tanımlanabilir. Saniyeler genişletilerek ve olgularla doldurularak. kişinin sonuçta kurtulmasını/bağışlanmasını sağlar ama yalnızca saat.Suçsuz adamın suçlanması. merakı yükseltecek dişli çarkının olmadığının bir göstergesidir. zamanın olağan akışı içine girmesi/yaşamın kaldığı yerden hiçbir şey olmamış gibi sürmesidir. bir olgunun nesnel süresinin öznel olarak genişletilmesidir. Bu. 45 . tehlike ve gizem başka yöntemlerle de sağlanabilir. fizik olarak imkânsız bir durum yaratılır. yeter ki ilmiği sıkıştıracak yöntemi bulun. 3. Herhangi bir gerilim filminde bu kullanıma örnek sahneler görebilirsiniz. 3. Gerilme Gerilme. aynı anda ortaya çıktıklarını belirtecek şekilde. her şeyin devinimsizleşmesi. Hitchcock'un terimiyle “Mac Guffin” (mikrofilm teyp-geçmişteki mektup). Polisler tarafından yakalanmadan önce kahraman araştırma yaparak. Saat. birinden diğerine geçerek sürdürülür. Umutsuzluğa kapılmaya gerek yok! Kuşku. yalnızca kahramanın yaşamını sürdürmesi ve ardından. suçsuzluğunu kanıtlamaya çalışır (The Fugitive-Kaçak).5. Zamandaşlık (Simültane) Zamandaşlık. Tüm öykülerinde saat sürekli varsa. öyküyü toparlayıcı öge değildir.2. birbirleriyle ilişkili iki ya da daha çok olgunun ayrımlarının. zamanın birden durması. Örneğin.1.5. bu o yazarın ya usa ilişkin tembelliğinin ya da kuşkuyu. Bu yöntemle aynı anda süren yaşamsal iki zaman. yavaşlatılan bir çekim değildir. gerilim ve coşku yaratır (North by Northwest-Gizli Teşkilat).

 Bol bol okuyarak ve film izleyerek. 46 . Öneriler  Bu işlemler sırasında ayrıntılara dikkat ediniz.  Senaryoda zaman ilişkilerini kullanınız.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Senaryoda kullanılacak zaman dilimi ve yöntemini seçiniz. hayal gücünüzü zenginleştiriniz.  Senaryo denemeleri yaparak. ifade gücünüzü zenginleştiriniz.  Çevrenize araştırıcı ve gözlemci bir göz ile daha dikkatli bakınız.

( ) Durumsal zaman sürekliliği. ( ) Geçmiş zaman sürekliliğinin tek bir biçimi vardır. kısa süreli çekimlerle veya uzun ara çekimlerle olmak üzere 2 şekilde gerçekleştirilir. Doğru cevap sayınızı belirleyerek. 4. 6. gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımı da yapılır. bire bir gerçek zaman gibi olmalıdır. genellikle olumlu durumları anlatmakta kullanılır. ( ) Paralel kurgu. 5. kendinizi değerlendiriniz. ( ) Filmlerde zaman ne uzatılabilir ne de kısaltılabilir. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz. ( ) “Bilmece geriye dönüşte” izleyiciye kuşkudan uzak kesin bilgi verilir. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 47 . 1. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz. 2. şimdi oluyormuşcasına sergilenmesine şimdiki zaman sürekliliği denir. ( ) Gelecek zaman sürekliliğinde. 3. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. ( ) Olayın. 7. diğer faaliyete geçiniz.

Sinema. Ayrıca televizyon kanallarına ve prodüksiyon şirketlerine giderek senaryo yazarları ve yönetmenlerden ön bilgi edininiz. 4. kullanabileceksiniz.1. Bir film senaryosunun görsel tanımlarının yapıldığı kısmına bakmadan. Tiyatro oyununun konuşma örgüsü. yoğun olarak oyunun gelişimine yön verici bir yapıdadır. konuşma örgüsüyle geliştiğini rahatça görürsünüz. öykünün ne anlattığını kesin olarak anlayamayız. Diğer sanatlardan gelen öğelerden biri konuşma örgüsüydü. öykünün jest. Tiyatro-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları Herhangi bir tiyatro oyununu incelediğimizde. KONUŞMA ÖRGÜSÜ (DİYALOG) 4. uygun diyaloglar yazarak uygun yöntemlerle ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. diğer edebi sanat dallarının dilinden ve günlük konuşmalarımızdan farklarını araştırınız. Tiyatro oyunu doğaldır ki iletisini. Rene Clair'in dediği gibi. 4. Tiyatroda konuşma örgüsü çok önemlidir. konuşma örgüsünün sinemada tiyatroya oranla daha ekonomik kullanılmasıdır. İzlediğiniz filmlerde. kendinden önceki sanatlardan kimi öğeleri gelişim süreci içinde önce aynen. Bunun nedeni. belki o anda değişmesi olanaksız. Araştırma işlemleri için internet ortamını. 48 . DVD ve kitap satan mağazaları gezmeniz gerekmektedir. tiyatrodan daha geniş anlatım araçlarına ve yöntemine sahiptir.1. karşılıklı konuşma biçiminde verir. üç boyutlu mekânda. mimik. zamanla özelliklerine ve koşullarına uyarlayarak kullanır oldu. diyaloglar aracılığı ile izleyiciye anlatılanları araştırınız.ÖĞRENME FAALİYETİ–4 ÖĞRENME FAALİYETİ–4 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. konuşma örgüsünü okuduğunuzda. devinim ve öteki görsel araçlarından yararlanmasına karşın. Yanlış bilgilendirmemek için yazın dilinden ve özellikle tiyatrodan gelen konuşma örgüsü ile sinemadaki konuşma örgüsü ayrımını ortaya koymak gerekir. sınırlı. “kör görebiliyorsa” tiyatro oyunu amacına varır.1. VCD. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   Sinema dilinin. Sinema Dilinin Diğer Dillerden Farkları ‘’Yedinci Sanat’’ olarak adlandırılan sinema.

Yazı Dili-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları "Okunmak için yazılmış sözlerle.3. yazarlarına konuşur gibi yazmalarını öğütleyerek." der." "Diyaloğun orta noktası. konuşma örgüsü." Birbirini tamamlayan bu iki görüşten yola çıkıldığında rahatlıkla söylenebilecek olan şudur: Romanda/öyküde rahatlıkla yazılan her bilgi. sinema ve tiyatro konuşma örgüsü birbirine karıştırılmamalıdır. aynı şeyleri yineleyen ve konudan konuya atlayan bir akış gösterir. Senaryoda konuşma örgüsü.”der. doğal olarak yazılmalıdır. yorumlamak kişinin o an içinde bulunduğu duruma bağlıdır. 4.Bu da filmdeki konuşma örgüsünün. yazarın en güç görevlerinden biridir. Konuşma örgüsü. Senaryoda her şey. düşünce senaryoda. anlamlı ve ekonomik bir biçimde yazmalıdır. İzleyicinin işitme duyusuyla ilgili özellikleri ise şunlardır:   İşitme alanı geniştir. yapaylıktan kaçınarak. Çünkü konuşma örgüsüne aşırı yüklenme.2. “bir film yazarken. gerçek yaşama uygun. Günlük Konuşma-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları Film konuşma örgüsü. Olanaklar elverdiğince görsel olanı. romanda ya da öyküdeki gibi verilemez. Yine Rene Clair'in dediği gibi. bu nedenle bellekte seçme yapar. 4. günlük konuşma içinden en uygun tümceleri seçip ayıklayarak. seçme ve ayıklama yapılarak konuşma örgüsü yazmak kolay değildir. Senaryo yazarı konuşma örgüsünü. Öte yandan senaryoda iyi bir konuşma örgüsü “yazılı dil” ya da “yazın biçimlerine”göre yazılmaz. filmin gerektirdiği anlatım ve tanımlamaların içinde kalarak. öncelikle görsel anlatım içinde düşünülür.1. Çünkü gerçek yaşamdaki konuşma örgüsü. Sam Goldwyn. Kısaca ve altı çizilerek söylenirse. diyalog öğeleriyle görsel öğeler arasında kaçınılmaz olarak bir ayrım yaparız. görsel anlatımı geri plâna iter. izleyicinin bireysel belleği ile yüz yüze olduğundan. Konuşma örgüsü. yüzeysel konuşma dili arasında yer almalıdır. diğer öğelerle birlikte öykünün ana iletisini vermek için kullanılan yollardan yalnızca biridir. Sinemada. gerçek yaşamdaki konuşmaların senaryoya aynen yazılması demek değildir. “sağır duyabiliyorsa” film amacına varır. ön plâna almalıyız. 49 . Sinemada bir öykü anlatılırken ancak başvurulacak başka yol kalmadığında diyalog kullanılmalıdır. doğrudan günlük konuşma ile yakınlık gösterir. Herhangi bir sesi duymak. yalnızca doğrudan doğruya izleyicinin işitme duyusuyla ilişkilidir. çoğu kez yerinde sayan. "Eğer bir ileti yazmak istiyorsanız. bayağılıktan. dil birliğini koruyun. Konuşma diline uygun. söylenmek için yazılmış sözler ayrı ayrı seçilmelidir. tiyatrodaki konuşma örgüsünden daha değişik bir boyutta olduğu gerçeğini ortaya koyar. Kimi kuramcılar ve senaryo yazarları konuşma örgüsünün “körü körüne gerçeği yansıtmaması’’ gerektiğini belirtirler. yoğun üslûplu yazı diliyle. Ama bu.1. Alfred Hitchcock.

durumun sözü (mot de situation). fotoğraf değil. Sinemada konuşma örgüsü. kişilik adına parlak sözlerden vazgeçilmelidir. zorlamasız ve çelişkisiz bir biçimde öyküdeki yerini alması çok önemlidir. hangi anlatım yöntemini seçerseniz seçin. Fransızların ayrımıyla. temel ilgi hep izleyicinin dikkatini uyanık tutmak olmalıdır. aynı düzende tekdüze sıkıcı konuşma örgüsü yazmak da tehlikelidir. kolaycılıktır. dikkat ve estetik ilgi sağlayan konuşma örgüsünün. bu kişilerden ve çatışmalardan doğmalı. duygusal bir anlam taşır ve öykünün gelişimine katkıda bulunur. Bununla birlikte. göster. diğer tüm seslerin arasında herhangi bir ses olmalıdır.) Sözün özü. Tüm kişiler kısa ve öz konuşmayabilir. Parlak sözler uğruna kişilikten değil. kişiliğin zararına olmadan da ortaya konulabilir. Canlı. "sanat bir seçmedir. Hemen tam bu noktada. 4. Öncelikle. renkli ve devingen bir konuşma. kişilerin var olan sıcaklığı olsa bile." diye düşünmesidir. filmdeki temel işlevi iki biçimde ortaya çıkar:   Konuşma örgüsü temel alınır. Filmde karşılıklı konuşma yoluyla her şeyi izleyiciye aktarmak. Bir senaryo yazarının en büyük hatalarından biri. gerekmedikçe görsel anlatımda zorlamaya girilmedikçe konuşma örgüsü kullanılmamalıdır. Konuşma Örgüsünün İşlevleri Genel olarak. kişinin sözü (mot de caractere). anımsatılacak bir öğüt ''anlatma. öyküyü. eğer gereksiz söz yığınına boğulmazsa." ilkesidir. filme özgü yöntemle. (Senaryo yazımı bittikten sonra. kişilikleri açıklamalı.Senaryo yazımında konuşma örgüsünün. herhangi bir güçlükle karşılaştığı zaman “Bunu bir dizi diyalogla hallederiz. konuşma örgüsünün öyküde üç işlevi vardır: Yazarın sözü (mot d' auteur). bir amaca yönelik olarak eylemi yürütmelidir. Konuşma örgüsü. anlatımın araçlarından biridir. Konuşma örgüsü ya da ses görüntüyü destekler. konuşmaların anlatıma bir katkısı olup olmadığı iyice belirlenmelidir. Bu görüşlerden yola çıkıldığında.2. 50 . uygun. Anlatımda konuşma örgüsü kullanılacaksa. düşünce daha da gelişebilir" diye sürdürür. görsel anlatımın tepkisini güçlendirir. senaryo konuşma örgüsünün işlevi üç ana başlık altında açıklanabilir: Bilgi verir. tüm konuşmalar etkin olmayabilir. görsellikle anlatmaya çalışın. öykünün kurgusu. koruyun" diye başladığı sözünü. Tamamen kişilere bağlı olduğundan. aslında öyküyü gözleriyle anlatan insanların ağzından dökülen. olayı sergilemek için “görsel ağırlıklı” ya da “sözel ağırlıklı”. oyuncu ve kamera devinimleri. konuşma örgüsü için “temel bir biçim” yoktur. Lagos Egri “Sözcükleri savurmayın. sözel anlatım yoluna gidilir. Kısaca kişiler konuşmak için konuşmamalı. geçişler gibi öğelerle birlikte.

kahramanın. bu sözler. öykünün iletisini. Konuşma uzadıkça yapaylık oranı da o denli artar. Örneğin. kişinin kendi olayında değil. huyu vb. A Fistful of Dollar (Bir Avuç Dolar)'da. Man With No Name hırıltılı bir sesle "Bir zamanlar sizinki gibi bir ailem vardı ve yardım edecek bir kişi yoktu. Senaryo yazarı. renklilik böylelikle sağlanır. Öykünün başladığı andan önceki olayların geçtiği zaman ve mekânla. kahramanlarının ağzından söyleyeceği kimi şeyler olabilir. gelir düzeyi.2. Konuşma örgüsü kullanımında önemli olan. "diyalogların. tıpkı giyinme biçimi gibi. Nietzche. konuşma hızı. olaylar hakkında ne duyumsadığıdır. psikolojik durumu. Field. olayları ve gerekli bilgileri aktarmada. doğal ve ustaca verilmelidir. konuşma özellikleri (kekemelik. Konuşma örgüsü. ülkesi. başkası için niçin yaşamını tehlikeye attığını sorar. yalnızca düzenlenmiş durumları değil. eğitim durumu. tümce yapısı. iki oyuncu arasındaki konuşma birbiri için değil. belli bir hareket biçimiyle tanımlanan kişiliğe bağlıdır.  Kişiliği Açıklayıcı Bilgi Vermek Konuşma örgüsü. yorumlamada gereklidir. konuşanın fizyolojik. gösterilen olayla koşutluk kurarak. çeşitli nedenlerle görüntüye gelmeyecek olayları. işi. Bilgi gerektiren konularda.1. Diğer bir anlatımla kişinin cinsiyeti. Doğallık.4. aynı zamanda kişiliği de belirtir. doğruyu öğrenmedikçe konuşma örgüsünde kullanmaktan sakının. gençler genç. toplumdaki yeri. inandırıcılık. Konuşma Örgüsü Bilgi Vermeli Aristoteles. yaşı. Elbette senaryo yazarının. Jean Aurence. Şimdi. toplumsal ve psikolojik üç boyutlu kişiliğine bağlı uygun biçimle yazılır. dram yazarı istediği için yazılmıştır" der. duygudaşlığın bozulmasına neden olmamak için. dokunaklı ve etkili konuşma. bulunduğu ortamı. Bu anlamda. kesik kesik konuşma. Ama bu tür konuşmaları da fazla uzatmak doğru değildir. "diyalog. kişiler kendi aralarında konuşmaktan çok izleyiciye bilgi aktarmak istediklerinde açıklamalar içerir. " diyaloglar. gibi etkenlere uygun olarak konuşturulur. izleyici içindir. temanın gereklerine. Biçim çeşitliliği. çocuksu konuşma. Ama izleyici açısından. her ağza yakışmaz". tümce uzunluğu/kısalığı. Konuşma örgüsünde bilgi vermek için bilgiçlik taslamaya da gerek yoktur. durumları dolaylı konuşma ile açıklayabilir. karısını ve çocuğunu kurtarmada kendisine yardımcı olan Man With No Name'e. Böyle bir diyalog gerçekçi ve akla uygun bir durum için kullanılmamış. Yine karşı olduğu şeyi anlatmak için. Man With No Name'in ailesine ne olduğunu sezinlediniz değil mi? Ama onun olayla bağlantılı duygularının ne olduğunu bilmek istiyor musunuz? İzleyiciye. Poetikasında. çeşitlilik. kişinin kim olduğunu söyleyen ve ileride ne olabileceğini duyumsatan bir sözcük olsa bile her konuşma. kişiliği yansıttığına inanıyorum"." der. yaşlılar yaşlı gibi konuşturulmalıdır. yazarın kahramanı uzun boylu konuşturması da gerekmez." yanıtını verir. dik sesle 51 . "her söz. Senaryonuzu hiçbir zaman slogan kürsüsü yapmayın. Konuşma örgüsü önceki olaylara ilişkin bilgi vermelidir. öyküde görünmeyen çeşitli kişi ve davranışlar görsellikle verilmeyecekse izleyiciye aktarılabilmelidir. çizilen kişiliğinden çıkarak söylev çekmesi biçiminde değil. bunlar arasındaki ilişkileri kurmada.

verilen duruma ilişkin duyguyu yansıtmalıdır. Şok hâlini yansıtan ifade. sözcüklere/tümceye nasıl anlam vererek tonlaması gerektiğini bildiren bir yöntemdir. o tümcenin en güçlü ve vurgulu yeridir. İnsanlar bütün duygu ve düşüncelerini. ikinci tümcede “gözü” sözcüğü sona getirildiğinden anahtar sözcük geciktirilmiş. doğrudan anlatımdan daha etkili olduğu unutulmayarak tüm duygu ve düşünceleri söze dökmemek. Yapılacak bir espride sürpriz ya da vurucu sözcük/sözcükler. kullanılan deyim. yaşlılar ağır ağır konuşur. Kimileri özellikle saklar. bir tümcenin ilk sözcüğü. Günlük konuşmada bile söylenen sözler. Konuşma Örgüsü Duygusal Bir Anlam Taşımalı Konuşma örgüsü akılcı olmaktan çok. sözcüğün ' V' ya da ' O' gibi geniş ünlüleri içermesi ve onlarla bitmesi oyuncuya kolaylık sağlar. birtakım duraksamalar ve kopukluklar içermelidir. devinimler. kararlı olanlar kesin dille. tümcenin en sonuna getirilirken. olayların gidişine bırakmak uygun olacaktır. 52 . külhanbeyi edası vb.). çıkart o gözü!. Örneğin çok uzun bir tümce. sözcüklerin sıralanışı da önemlidir. ıslık çalma. Örneğin atak. Üstelik dolaylı anlatımın. sinirli söylenemez." örneklerinde. Senaryoda kahraman ya da karşıtının sakin olması. Bir sözcük haykırışla söylenecekse. susmalar. Çokbilmişler uzun tümcelerle. seslerle sağlanır. uzun bir tümceyle yansıtılamaz. homurdanma vb. apaçık belirtmezler. düşünce ve özelliklerinin anlaşılmasını. yinelenen sözler. jest. Konuşma örgüsünde duyguyu belirtmek için.2. kişi adından sonra “ayraç” tan yararlanılır. terim ve sözcükler. konuşan kişilerin söyleyiş biçimlerine ve duygusal durumlarına göre çeşitlilik gösterir. mimik gibi anlatım araçlarından yararlanmak gerekir. yansılamalar. "O gözü çıkart.2.konuşma. Ayraç içindeki bilgi.. ünlemler. Buna “anahtar sözcük” denilir. oyuncuya konuşmadaki iç devinimi yansıtmada. Konuşma örgüsündeki bir tümce ile içerdiği psikolojinin süresi uyumlu olmalıdır. anlam güçsüz duruma gelmiştir." ya da "Seni kızdırdıysa. Konuşma örgüsü yazılırken. mahalle karısı edası. 4. sinirliliği ya da mutluluğu tekdüze verilmeyip.. seni kızdırdıysa!. olağan bir konuşmada. Çünkü sinirli olma durumu anlıktır. mimik. konuşmaya eşlik eden bakış. çok dinamik konuşmalarda ilk ve son sözcükler önemlidir. kişiler arasındaki çatışmaları ve tin durumlarını ortaya koyabilmeli. dili şaklatma. jest. Kimi duygu.

Konuşmalar kadar. vurgu anında ne yapıldığını görün: CAFER Hangi cehennemdeydin? Tahsin pişkince sırıtır CAFER ( SÜRDÜRÜR ) Hey. bir vurguya gereksinim duyulduğunda yazılmalıdır. konuşmaları sessizlikle doldurmak değildir. Aşağıdaki örneği inceleyerek. Vurgunun belirtilmesi uygulayıcılara fazla gelebilir. bekle bir dakika! Kendini dağbaşında mı sanıyorsun? 53 . duyguyu güçlendirici bir öğedir.Örnek: UĞUR (İğneleyici) Elbette. CAFER Hangi cehennemdeydin? (vurgu) (Buraya diğer kişiden uygun jest ya da mimik yazılır) Hey. hop. hop.3. söylenen sözlerin karşısındakini etkileme ya da konuşana düşünme süresi tanımadır. seni seviyorum. öyleyse sessizlikleri niçin yazmayasınız?!. BELMA (Patlamamak için kendini tutar) Bir an için ciddi olur musun? 4. Yazar olarak konuşmaları yazıyorsunuz. Duyguyu Ortaya Koyan Vurgu Kısa bir an sessizliği belirtmekte kullanılan duygu vurgusu yalın bir jest-mimik türüdür. bekle bir dakika. Konuşma örgüsünde. kendini dağ başında mı sanıyorsun? Vurgu. sessizlikler de aynı derecede önemli değil mi? “Vurgu”nun belirtilmesi.2. konuşmanın tartımını (ritmini) belirleyerek.

Özenli ve dikkatli bir çalışma. altı çizilmek istenen konuşmalar için ara sorular kullanılmasını savunurlar. Duygu ve anlam yaratmalı ve öykünün gelişimine katkıda bulunmalıdır.4. Görsel ya da sözel bir anahtar vermedikçe. düşüncelerin ve hatırlamaların açıklanmasıdır. bunun yerine kişinin devinimde bulunmasını ya da devinimsiz bir duruşun ya da sessiz kalmasının daha etkili olabileceğini ileri sürmektedirler. günlük yaşamdaki konuşmalar gibi yerinde saydırmayıp ileri götürmelidir. 54 . bu karışıklığa neden olmaz. Senaryo başarılı olsa bile. görüntüyle de verilir. Kişilikleri ortaya çıkarabilmeli. Oyuncu. burada sizden istenecek hatanın tümünü makaslamanızdır. Düşüncelerin ve Hatırlanan Şeylerin Verilmesi 4. Türkandan nefret ettiğini gördük. kişilerin ne düşündüklerini ya da ne duyumsadıklarını yansıtmaz. yeniden ele alıp betimleyecek zamanı yoktur. kişinin o andaki durumunu izleyiciye: Görsel yöntemlerle iletmeye çalışır. Geçmişte yapılan ya da gelecekte yapılacak bir işin düşünülmesi. Kimi yazarlar ise soru-yanıt yönteminin gerekli olmadığını. Böyle bir durumda senaryo yazarı. kişinin ne düşündüğünü anlamakta elbette olası değil. Senaryoların özgün sorunlarından biri. öyküyü. Konuşma bir amaca yönelik olmalı. Şimdi onu görünce niçin sevindi?" diye düşünür. Dış Ses ya da Görsel Anlatım Kişinin düşüncelerini. 4.3. Kişiler romanda düşünürler.3. Çünkü gerçek yaşamda yüz. Yeterli sebep yoksa konuşmayı geliştirmeyecekse iki kişi arasındaki ara sorulara gerek yoktur. oysa filmde “dış ses (off voice)” kullanılmıyorsa. Konuşma Örgüsü Öykünün Gelişmesine Katkıda Bulunmalıdır Kişiler konuşturulmak için konuşturulmamalıdır. "öykü gelişimi boyunca Hasan’ın. karşılıklı konuşmayla verilebildiği gibi. Düşünceler/anımsamalar.4. Yönetmen ve oyuncunun yanlış olanı. bir konuşma yeterli açıklıkta değilse ve bilgi verici ayraç yok ise oyuncunun tonlaması tümcenin öngörülen anlamının tam karşıtı olabilir. geriye ya da ileriye gidilerek. konuşma örgüsü ’’çok daha kısa ve çok daha özlü ”olmalıdır.1. onları betimleyebilmelidir. bir yönelim.2. yüz anlatımıyla (mimik) izleyiciye vermek olanaksızdır. ancak düşünürken gösterilebilir. Roman ya da öyküde kullanılan "kahraman şöyle düşünüyordu:" türünden bir açıklama senaryoda yer almaz. Örneğin Birine kızan kişinin.2. konuşma örgüsü yazımında izleyiciye duyumsatmak istenen. öykünün temasını ortaya koymalıdır. tepkinin anında gösterilmesidir. Diğer bir anlatımla. olay olduğu gibi ya da olacağı gibi görselleştirilir. Düşünme sahneleri için diğer bir yol.5. tepkisini çevresindeki şeyleri tekmeleyerek göstermesi gibi. Konuşma Örgüsü:    Diğer öğelerle birlikte. Ara Sorular Kimi yazarlar. 4. Hata istenmeyeceğine göre.

yerinde ve gereği gibi kullanılmadığında hepsi izleyiciye yapay gelir. düşüncelerin verilmesi dışında. Kişiyle birlikte izleyicinin duyduğu bu sese.2. Çünkü sinema görsel içeriği ön plânda olan bir sanattır. Görüntü Üzeri Konuşma (voice-over) Geçmiş bir olayı anımsatmak. filmin başında kullanılan bir söz yeri geldikçe. Ya da anlatımda belirli sıçrayışları (atlamaları) sağlayıp. "Acaba başarabilecek mi?" sorusu yaratılarak. ya öykünün içinden biri ya da öykünün kahramanının sesidir. 55 . iç çatışmayı ya da bilinçaltını yansıtmak için dış ses kullanılır. izleyicinin ilgisini bir parça azaltır. öykünün anlatımıyla ilgilidir. ya sözü söyleyen kişi ya da bir başkası olabilir. Sonra. Senaryonun % 99' unun konuşma olması. görüntü üzerine düşürülür. Kişinin kendi kendine konuşması. bir düşünceyi belirtmek. İç ses (kafa sesi) ya da anımsatıcı sözün yinelenmesiyle merak öğesi yoğunlaştırılıp. Edinilen bilgiyi açıklayıp. kişilerin oluşumundaki bir aşama verilir. kimi devinimlerle ya da çevredeki kimi şeylerin parçalanma durumu var mı?". Buna anımsatıcı söz denir. izleyicinin olayı daha dikkatli izlemesi sağlanır. izleyici en azından konuşan bir kafanın ötesinde. Bunun nedeni. kendinize sorun. kişilere bir derinlik kazandırılır. ‘’iç ses’’ ya da ‘’kafa sesi’’ denilir. olay dizisinde belirli devinimleri eyleme geçirmede kolay bir yoldur. Anımsatıcı sözleri söyleyen. Uzun bir monolog ( kendi kendine konuşma ) metni. kimi şeyler görmek ister. Düşünce hangi yolla verilirse verilsin. Böyle bir durum olduğunda öncelikle başka yollar aranmalıdır. Görüntü üzeri konuşmanın bir diğer biçimi. Örneğin. Doğallığa aykırı olan bu kolay iletim yolu. kişinin belleğinde yinelenir. oyuncunun tek başına kendi kendine (monolog) konuşmasıdır. Görüntü üstü anlatımı yapan duruma göre.    Kurallara uygun biçimde kullanıldığında. Çekici bir özelliği olmasıdır. parçalanarak sayfanın hızlı okunmasını sağlar. tiyatrodaki gibi. Ama şunu da unutmamak gerekir ki.4. Filmde iç ses. Kişinin Kendi Kendine Konuşması (Monolog) Düşüncelerin/hatırlamaların verilmesinde bir diğer yol.3. "Sen bu işi yapamazsın!” gibisinden anımsatıcı bir sözün söylenmesine neden olan kişinin ya da sözü destekleyici bir görüntünün üzerine verilir.3. geçmişte kaldı. "Kişinin konuşmalarını dinleyen kişinin. duruma göre. izleyicinin ilgisinin çoğaltılması amaçlanır. günümüz filmlerinde pek kullanılmayan bir konuşma biçimidir.3. öyküyü hızla ilerletmede uygun/yalın bir yol olmasıdır. yerinde ve özenli kullanıldığında kendi kendine konuşma çok etkili olabilir. Kendi kendine konuşma (monolog) yazma durumunda. Diğer bir iç ses örneği. Görüntü üzeri konuşma kimi filmlerde çokça kullanılır. 4.

her senaryoda argo ve günlük konuşma dili kullanılması anlamına gelmez. izleyici açısından irkilticidir. süslü. ayarınca kullanılmalıdır. tekdüzelikten kurtarılabilir. uzmanlara danışarak. küfürlü konuşturulan kişiler kimlerdir? Öyküde eğer gerekiyorsa. Bir duyguyu. yetenekli de olsa. senaryoyu baştan sona yerel sözcük ve deyimlerle yazmak. en ekonomik duruma getirmek gerekir. Konuşma örgüsünün tümünü. çalışmasında onları perçinlemezse.4. öz ve etkin olmayabilir. şiveyi yalnızca güldürü öğsi olarak kullanmak onaylanacak bir durum değildir. doğal konuşma dilini yeğleyerek. çok debdebeli. konuşma örgüsünün. birkaç yerel sözcük ve deyimle yalnızca ilk konuşmalarda belirtilebilir. uzun konuşma. kamera devinimleri. düşünce. öykünün gelişimini engellemesine fırsat vermeyiniz. Bir cümle içine. Çehov'un. o insana sıkıcı konuşma örgüsü yazmak risklidir. bir solukta söylenebilir cümleler kurun. elbette şive ve aksan kullanılacaktır. bir oyuncunun uzun cümleyi kavraması ve söylemesi güçtür. İşin kolayına kaçıp. karmaşık bir cümle yapısından kaçınarak. Yersiz küfürlü konuşma. Yalnız gerçekçi olmak amacıyla. Kısaltma yapılırken. resmi olmayan bir yaklaşımla yazılır. yoğun öfkeli bir an yaratma ya da güldürme gerekçesiyle olmalıdır. oyuncu.        56 . bir düşünceyi ya da bir olayı. Oyuncu sözcüklere hâkim olamazsa. Yersiz küfürlü konuşmanın senaryoya ne gibi bir katkısı olduğunu bir düşünün? İzlediğiniz filmleri hatırlayın. izleyicinin ilgisini dağıtmayacak biçimde. Dolayısıyla şive ve aksan ölçüsünce. küfürlü konuşma kullanılmamalıdır. Ama araştırma yaparak. Konuşma örgüsü. Küfür kullanımı. Dil doğal olmalıdır ama bu. karşı tepki açılarla ve araya koyulacak sorularla parçalanarak. yazım kılavuzuna uygun sözcüklerle yazmak gerekir. uzun. Şahsın kişiliği sıkıcı olsa bile. Konuşma Örgüsü Yazarken Dikkat Edilecek Hususlar  Konuşma örgüsü tamamen kişilerin gelişimine bağlıdır. en ekonomik/özlü ve kıvrak bir biçimde yazın. izleyici hızla filmden kopar. bir sürü olay. kulağa yapay gelecek. Uzun konuşmaları kısaltarak.4. ad ve gereksiz sözleri tıka basa doldurmayınız. kişilerin havası ve tavrına uygun yöresel/bölgesel şive. özün yitirilmemesine dikkat edilmelidir. İlke olarak kısa. ayrıntılı. Üstelik kullanılan şiveyi herkes anlamayabilir. Kısaltma yapılamıyorsa. Tersi durumda. dolambaçlı sesleri içeren biçimsel yazma biçiminden kaçının. kişinin tipini ve karakterini de dikkate alarak. Uygun ve yeterli miktarda sözcük seçmeye özen gösterip. yalnızca kendine özgü bir etki. başarının kız kardeşidir" sözünü kulağınıza küpe yapın. "kısalık ve açıklık. İzleyicinin iletiyi anlamasını engelleyen. Diğerlerini oyuncuya bırakın. Çünkü seneryodaki kişilerin hepsinin konuşması kısa. yumuşatılan.

güldürü filmi senaryosu ise kafiyeli konuşma filme bir katkı getirebilir. onu yakalamaya çalışın. Açıklık. bağlaç gibi sözcüklerle bağlayıp. Bunun için ses uyumsuzluğundan kaçının. gerekli değil ise iki anlamlı sözcük kullanılmaması vb. Konuşmalar. sözcükler kullanmayın. Değişimin birdenbire oluşmadığını. Bu kural. (Bu kural da çoğu kurallar gibi geçerli bir gerekçe olduğunda kırılabilir. Yinelemeyi önleme amacıyla bir cümlede “hakikat”. Türkçenin kendine özgü uyumu. ezgisi.) Dilin akıcı olmasına önem verin. izleyici herhangi birisinin konuşmasını işitmekten ziyade anlatılan şeyleri görmelidir (Ancak dramatik sebeplere sahip olmadıkça da. sözcüklerin yerinde kullanılması. yazarların çoğu. Cümlelerin birbirinden kopuk olmaması için cümleleri birbirine zamir. Yinelenme bu yolla önlenmez ama dil aşureye çevrilir Duraksamaya.        57 . örtük. göstermeyin). geçişin yumuşak ve akıcı olması sağlanabilir. Fransızca vb. Böylece izleyicinin dikkati de dağılmaz. yarım konuşmaya engel değildir. Türkçesi olan sözcükler yerine İngilizce. herhangi bir şey söyletmek için bir kavramdan diğerine ya da bir olaydan diğerine ya da bir konudan başka konuya geçmek durumu ortaya çıktığında. kullanmaktan vazgeçin. Bunun için araya. dolambaçlı/karışık anlatımdan kaçınılması. kapalı. basamak basamak geliştiğini biliyorsunuz. bir “'köprü cümlesi” yazıldığında. bunlar kullanılmamalıdır. “yeni bir durum” öne sürer. önemli sözün/sözcüğün eylem sözcüğüne yanaştırılması. birlikte söylenmesi zor harflerden oluşmamasına büyük özen gösterin (ş. anlaşılır olmasına önem verin. Rastlantı sonucu kafiyeli duruma gelmiş cümleler ilgiyi dağıttığından. Kişiliğin üslubu açısından gerekli değilse. yazın sanatına özgü söz oyunlarından uzak durun. anlamın birinden ötekine akmasını sağlayın. Oyuncuları düşünerek. Eğer bu konuşmalar gerekmiyorsa. öteki cümlede “gerçek” sözcüğünü kullanmayın. iki cümleyi bağlayan bir “geçiş cümlesi”. anlamı doğru aktaracak biçimde sıralanması. Yukarıda açıklanan konuşma örgüsü kurallarını göz ardı etmeyin. Şöyle ki. Şairanelikten. edebiyat yapmaktan kaçının. Konuşma örgüsü yazımında kişilerine.). söyleyişine dikkat ederek. ç vb. seçtiğiniz sözcüklerin. olayı diri tutmayıp. Yazarken yazmak dışında bir yol varsa konuşma örgüsüne başvurmayıp gösterin. gerektiğinde imalı. Ama yazılan. cansızlaştırıyorsa bunları yeniden yazarak daha enerjik hâle getirin. anlaşılmamaya yol açmaması için cümlelerin açık. Değişimi yansıtan konuşma örgüsü de buna uygun olarak cümle cümle geliştirilir. yanlış anlamaya. ile gerçekleştirilir. söyleyiş güzelliğine kapılıp sözü uzatmayın.

izleyicinin anlamasına yönelik çalışma yapılır. Bu çalışmada. sık sık yinelenen adlar (yinelemeler) metinden çıkarılır. tekrarlanan sözler. Ancak şu da unutulmamalıdır: Konuşma örgüsü. akışı kesen yinelemeler. kolayca söylenip söylenemediği. Bu nedenle konuşma örgüsü. Söyleyiş zorlukları olan sözcükler peş peşe gelmişse değiştirilir. birçok cümlenin. Oyuncunun sözcükleri rahat söyleyebilmesi göz önüne alınır. yüksek sesle okumak ya da bir oyuncu kadar olmasa bile oynayarak denetlenmesidir. öykünün tümünden daha önemli değildir. Yazdıklarınızı denetledikçe. 58 . Tüm bu açıklamalardan sonra söylenebilecek son söz. Son kontrolü yaparken çalışmanın. konuşma örgüsünü yeteri kadar önemsemek gerektiğidir. sözcüğün gereksiz olduğunun farkına varıp metinden çıkaracaksınız. senaryonun/filmin bir öğesi olup. Cümlelerin akıcı olup olmadığı. yanlış kullanılan sözcükler ve cümleler (yanlışlıklar). söylemeye soluğun yetip yetmediği denetlenir. Senaryo metninin son denetlenmesi için yapılan çalışma. senaryodaki yerini zorlamasız ve çelişkisiz bir biçimde almalıdır. metne katkısı olmayan cümleler (fazlalıklar). Konuşma örgüsündeki cümlelerin oynanarak söylendiği unutulmamalıdır. öykünün gelişimi anlam olarak dikkate alınır. anlatımında yer alan fazla cümle ve sözcükler.

Öneriler  Bu işlemler sırasında.  Senaryodaki konuşma örgüsünün.  Konuşma örgüsü yazınız. işlevlerini analiz ediniz.  Bol bol okuyarak ve film izleyerek hayal gücünüzü geliştiriniz.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Sinema dilini diğer dillerle karşılaştırınız. 59 .  Bir hatırlama veya düşünme sahnesine diyalog yazınız. ayrıntılara dikkat ediniz.  İzlediğiniz filmlerin nitelikli olmasına dikkat ediniz.  Mekân farklılıklarına dikkat ediniz.  Araştırmacı ve gözlemci olunuz.

8. o da bilgi vermektir. 6. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. tiyatroya göre daha çok kullanılmalıdır. ( ) Konuşma örgüsü kişilikleri ortaya çıkarmamalıdır. ( ) Söz sinemada. 3. ( ) Konuşma örgüsünün doğal olması için gerçek yaşamdaki konuşmalar. 4. 7. ( ) Konuşma örgüsünde kesinlikle. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. 1. 2. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. ( ) Konuşma örgüsünün tek bir işlevi vardır. duygusal bir anlam taşımalıdır. ( ) Oyuncunun kendi kendine konuşmasına monolog denir. ( ) Konuşma örgüsü. senaryoya aynen yazılmalıdır. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. söylenmek için yazılmış sözler ayrı ayrı seçilmelidir. şive veya aksan olmamalıdır. 5. 60 . ( ) Okunmak için yazılmış sözlerle.

anlatılan.1.   Filmlerde kullanılan müzik türlerini araştırınız. ses öğelerini tamamlayabileceksiniz. Bunların kullanımı şöyle sıralanır: Gerçek sesle üst üste bindirim (superpoze) oluşturmak. kişilerin konuşması üzerine bir başka ses verilerek. duyulan başka bir ses. SENARYODA DİĞER SESLER Anlatımsal ya da tanımsal durumlarda.ÖĞRENME FAALİYETİ–5 ÖĞRENME FAALİYETİ–5 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. gerçeğe ilişkin olmayan öğeler tarafından ortaya konulan tüm sözler. müzik ve tüm gürültüler anlatımsal ses olarak adlandırılır. Bu anlatımsal sestir. 5. filmdeki kişilerden birinin işittiği sese nesnel ses denilir. filmdeki bir kişinin yalnızca imgeleminde ya da anısında var olan müzik. filmdeki gerçek sesi filmdeki kişinin etkilendiği şiddette duyar ama olağan olarak değil. 5. İzleyici. Tanımlanan. Nesnel ses. o andaki durum daha da pekiştirilir. DVD ve VCD satan mağazaları gezmeniz gerekecektir. efekt ve çevresel ses ekleyerek. Örneğin. Televizyon kanalları ve prodüksiyon şirketlerinin müzik ve efekt arşivlerinde çalışan kişilerden ön bilgi alınız. Filmlerde kullanılan efekt ve çevresel sesleri araştırınız. Gerçek ses yerine. Araştırma işlemleri için internet ortamını kullanıp. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. Müzik için film. senaryoya müzik. gürültü ya da bir sözdür. 61 . yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır. Senaryoda Şarkı ve Müzik Kullanımı Sinemada müziğin iki kullanım yolu vardır: Film için müzik (Film Müziği).

ateş edildiğinin anlaşılmaması için tam büyük davul çalındığında ateş edecektir. Örneğin. parçanın finaline doğru iyice gaza gelen orkestra şefi. The Bad and The Ugly (İyi Kötü ve Çirkin) ve Godfather (Baba) filmleri iyi birer örnektir. sürpriz ve şok duygularını yaratmak için müzik kullanılır. sinirli vb. psikolojik gelişme oldukça. Suikastçi. Herhangi gerçek bir ses yerine kullanılır (Müzik. Sahne son derece ustaca tasarlanmıştır ve bunda müzik başrolü oynar. Film için Müzik (Film Müziği) Sinemada müziğin destekleyici katkısı. Ünlü bir politikacı bir klâsik müzik dinletisi sırasında öldürülecektir. Bu arada suikastçi atış pozisyonunu alır. Kişinin düşündüğü ya da anımsadığı bir ses yerine kullanılır. öyküde bir ilerleme sağlandıkça aynı müzik teması yinelenir (leitmotiv). sahnenin duygusal vurgusunu pekiştirir. Aynı kişi görüldükçe. müziğe başvurulur. 62 . çatışmayı zamana kilitlemenin bir aracı olarak kullanmıştır. Çünkü müzik gerilimi destekleyen bir unsurdan öte. horoz gibi kabarır ve adeta kendinden geçerek ellerini kollarını sağa sola savurur. Sonra parçanın finaline geliriz: Müziğin şiddeti ve gerilimi artar. Filmde müzik hangi amaçlarla kullanılır?  Tinsel ve duygusal atmosfer yaratmak için: Müzikleri hâlâ dillerde olan High Noon (Kahraman Şerif).        Müziğin birden durması ya da birden başlaması. aniden kesilen müzik bizde bir beklenti yaratır. yapacağı vuruş için hazırlık yapmaya başlar. Olayın gerçekleştirileceğini öğrenen gizli servis. hem filmin. suikastçinin bulunduğu balkona doğru koşmaya başlar ve bu arada müzik çıldırtıcı biçimde doruk noktaya (hem sahnenin. bir haykırışın ya da bir gürültünün süreğeni olarak gerçek ses yerine devinime eşlik eder). Güçsüz bir sahneyi renklendirmek için filmde. Hitchcock bir filminde. asal kullanılış biçimi film müziğidir. hem de müziğin doruk noktasına) doğru ilerler. Kişilerin psikolojik durumlarını belirtmek için: Kişinin şen. Yüzlerce konuk içerisinden hangisi suikastçidir ve nereden ateş edecektir? Klâsik müzikteki iniş çıkışlar ve parçanın atmosferi bu arama telaşını çok iyi yansıtmaktadır. Ön planda ya da altta kullanılan müzik. belli anları ya da durumları öne çıkarmaya yarayabilir. kameranın algıladığı görüntüye bir katkı sağladığında ya da anlatım aracı olarak senaryo yazarı/yönetmenin beğenisine göre filme eklendiğinde doğallık kazanır. The Good. Birazdan davulcu davula darbesini indirecektir. Burada anlatıma katkı nedeniyle müzik. Notalar bir bir geride bırakılır. Destekleyici olarak merak. müziğin belli bir anını bizzat doruk nokta hâline getirir. üzüntülü. Kahramanımız onu farkedip. dramatik dönüm noktalarını vurgulamaya. durgun. Karşıtlıkları vurgulamak için müzikten yararlanılır. Müzik. durumlarına uygun ya da karşıt müzikler kullanılır. gelen konuklara olayı çaktırmadan opera binasında suikastçiyi aramaya koyulur. kenarda o ana kadar beklemiş olan davulcu. önemli bir öğe olarak karşımıza çıkmaktadır.

senaryoya renk katmak amacıyla. Bu durumda film. bunu senaryoda “geri plânda (background music)’’ olarak gösterebilirsiniz. Ses. çoğu zaman gereksiz bile olur. şarkıcıların hayatlarını anlatan filmler bu kapsam içinde yer alır. Oysa günümüz sinema ve televizyon dünyasında. Bu açıklama.Vurmak üzere olan davulcunun havada tuttuğu davul tokmağı. Berkant ürkütücü seslerle gitar çalmayı sürdürür. çok ihmal edilen bir unsurdur. fon yöresi sağlayacağına inanıyorsanız. Ayrıca yayın hakları göz ardı edildiğinden bu profesyonel bir yaklaşım da değildir." nin şarkısı duyulur. bir sahnenin geri plânında uygun. Koşan bir ajan… Filme sonradan eklendiği için yazarın müzik konusunda fazla söz hakkı yoktur.2. Sözlü ya da yalnızca enstrümantal müziğin. ünlü bestecilerin. Radyodan "……. efektlere oldukça sık başvurulmaktadır. Senaryoda Efekt Kullanımı Efektler günümüz sinema ve televizyon yapımlarının en vazgeçilmez unsurlarındandır. Senaryoda müziğin yükseldiği ya da geri plâna düştüğü yerleri belirtmemek uygun olur.. Örnek. istediği bir şarkıyı/müziği önermesi doğru değildir. Eskiden yalnızca ortamı pekiştirmek amacıyla ses efektleri kullanılırdı. üzerine ses kayıt edilen herhangi bir araçtan ayrımsızdır.  Müzik için Film Müzik sanatı ile bağlantılı olarak. 5. Ancak. etkili ve yoğun bir şekilde kullanılan efektleri sayesinde gişe hâsılat rekorları kırmaktadır. şarkının/müziğin kendisinin yeri olabilir. Sahnenin ön plânında. Örneğin film. ünlü bir müzisyenin yaşam öyküsüdür ve şarkısının tümünü bir araba sürüş sahnesinde radyodan verebilirsiniz. Müziğin bir an için bile fon yöresi sağlamak amacıyla kullanımı. Tetiği çekmek üzere gerilen parmak. senaryoya ünlü bir şarkıyı/müziği önermede sakınca yoktur. Bazı filmler. bu tür filmlerin hepsi böyledir anlamına gelmemelidir. Görsel efektler de en az ses efektleri kadar yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. Oysa aşağıda verilen çok önemli işlevleri yerine getirebilir: 63 .. yayın hakkı alındığında. ortama (çevreye) katkıda bulunacağına. Böyle bir yapımda müzik kullanıldığında ve müzik gerekli duyguyu yaratmadan yoksunsa bu tekdüzelikten başka bir etki yaratmaz.

sahnenin dramatik ilerleyişine (tartışma nasıl sonuçlanacak?) de katkıda bulunmuştur. Yoğun ve abartılı efekt kullanımıyla görsel birer şölene dönüşmüşlerdir. Kaçış sırasında bir nöbetçiyi atlatmak zorundadırlar (Kamera öznel bakışla bir kez koridora "bakınır".   Fon oluşturmak Mekân tanıtmak Atmosfer yaratmak Örneğin. diğeri ise gerilimli bir sahneye hazırlar. bacaklarını bir sandalyeye uzatmıştır. kötü koşullar nedeniyle gribe yakalandığını göstererek bu duruma hazırlık yaparız) ki bu gergin anların yaşandığı zaman dilimidir. Ses giderek yaklaşır. 64 . sonra da nöbetçi bir daha gösterilmez. Tutsaklar biraz bekler. bir iki kez tekrarlanır. Bu arada tutsaklardan biri hapşırır (bir önceki sahnede. 5. nöbetçiyi görür ve geri çekilir. ses ve gürültülerin şiddeti de giderek artar. Sonuç olarak. Toplama kampından kaçan Yahudi tutsaklar düşünün. örneğin bir tehdidin yaklaşıp uzaklaştığını haber verebilir. Sesin sürekli şiddetlenmesi. Bazı sahnelerde doruk noktaya yaklaştıkça. beş adım ötede. köprünün havaya uçurulup uçurulmayacağı sorunu ele alınmaktadır. Artan gürültünün doruk noktası. Tartışma alevlendikçe yaklaşan trenin sesi şiddetlenir. Koridordan geçmek için en uygun anı kollamaya başlarlar. alınması gereken bu karar çerçevesinde bir tartışma çıkmaktadır. Dolayısıyla ses. Öte yandan sahnenin içyapısı (başlangıç-gelişme-son) desteklenmiştir. eskiden masraf yapmadan yalnızca ortam oluşturmak amacıyla kullanılan efektler. hiç bir ses yoktur. sesten anlayabiliriz. Bu. Senaryoda Çevresel Ses Kullanımı Filmlerde gürültüler çevre oluşturur ve akılcı bir kullanımla filme gerçeklik sağlar. Nöbetçi gitmiştir. geceleyin gösterilen bir çiftlik evi düşünün: Fonda cırcır böceği sesi duyulmasıyla baykuş sesi duyulması arasında önemli bir fark vardır. Postal seslerini dinleyerek bu anı belirlemeye çalışırlar. Örnegin Kwai Köprüsü filminin sonunda.3. Ne var ki. Yakalanma korkusu başlar fakat sonra ses uzaklaşır. günümüzde artık bu işlevlerinin dışına çıkmıştır. tartışmanın beklenmedik biçimde noktalandığı ve şiddetli patlamanın gerçekleştiği andır. Ancak koridora fırlayınca ne görsünler: Komutanların gittiğinden emin olan gece nöbetçisi ayaklarını sıkan postalları çıkarmıştır ve sırtı kaçaklara dönük olarak. Yine sesin düzeyi (volume) dramatik etkiyi arttırabilir. Nesnelerin ya da kişilerin. uzaklaşıp yaklaştıklarını. tam üzerinden tren geçtiğinde. Biri bizi romantik. Sadece bekleşenlerin tedirgin yüz ifadesi ve nöbetçinin postal sesleri vardır). Olaylar atlatılır ve sonunda postal sesi kesilir.

uzaktan duyulan sinyal sesiyle verilir. Bunlar bize en sakin ve neşeli anlarda bile. grip olan tutsak hapşırır. içiçe geçer ve mevcut gerilimi destekler. erkeklerin dünyasını vurgulayan korna sesleri motif işlevi görmüştür. birbirine karışır. Bu bize gösterilmez. varolan engellerin yarattığı gerginlik kat kat artmıştır. Pek çok savaş filminde. bir motif işlevi de görebilir: Örneğin Thelma&Louise'deki kamyonların. Ses. Yukarıdaki örneğe dönelim: Ağır ağır ilerleyen postal sesini duyarız. Bunları halletmeye çalışırken birden tren gelir. hızla yaklasan postal sesleri. Bu. hızı ve ritmi de önemlidir. korna sesleri. sessizlik. görüntünün alanını genişletir ve görmediğimiz olayları tanımlar. nefes alıp verme sesleri vs. postal sesi bir an için kesilir. kapı ve tel örgü şıngırtıları. onları anlamamıza yardımcı olur. kasabaya varmadan önce. sık sık top sesleri duyarız. Geleceğe Dönüş-2’de kahramanların. sesin temposu. zaman makinelerini çalışır vaziyete getirmeleri gerekir. aynı zamanda geleceğe dönüş için son firsatlarıdır.Amaç özellikle heyecan yaratmaksa. geleceğe geri dönmek için itme gücünden yararlanacakları tren. Zamana karşı yarış bir anda hızlanmış. Trenin gelişi. Ne var ki hazırlık sırasında beklenmedik olaylar ve aksamalar olur. savaşın kıyasıya devam ettiğini ve filmdeki askerlerin her an sıcak çatışma tehdidiyle karşı karşıya olduğunu hatırlatır. Görüntü dışından gelen sesler. Başka bir örnek: Kovalama sahnelerinde ayak sesleri. 65 .

 Bol bol okuyarak ve film izleyerek hayal gücünüzü geliştiriniz.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Senaryonuza uygun müzik türünü belirleyiniz.  Mekân farklılıklarına dikkat ediniz.  Senaryonuza uygun çevresel sesleri belirleyiniz. ayrıntılara dikkat ediniz. 66 .  İzlediğiniz filmlerin nitelikli olmasına dikkat ediniz.  Araştırmacı ve gözlemci olunuz. Öneriler  Bu işlemler sırasında.  Senaryonuz için ugun efektleri belirleyiniz.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. 1. 2. 3. 4. 5. ( ) Filmdeki kahramanlardan, herhangi birinin duyabildiği sese nesnel ses denir. ( ) Bir filmdeki kişilerin psikolojik durumunu anlatmanın yollarından biri de; uygun müzik kullanımıdır. ( ) Güçsüz bir sahne, etkileyici bir müzikle bile renklenmez. ( ) Film müziklerini, senaryo yazarı belirler. ( ) Bazı durumlarda müzik parçalarının tanıtımı için film çekilir.

DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı, cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek, kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları, faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz.

67

MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME
Modül ile kazandığınız yeterliği, aşağıdaki ölçütlere göre değerlendiriniz. Değerlendirme Ölçütleri Karakter Yaratmak 1. 2. 3. İşlevlerine göre tipleri ayrıştırabildiniz mi? Kişiliği (karakter) ve işlevlerini incelediniz mi? Karakter oluşturdunuz mu? Evet Hayır

Senaryoda Devinim Oluşturmak 4. 5. 6. 7. 8. Öykünün devinimini sağladınız mı? Kişilerin devinimini sağladınız mı? Dış devinimi sağladınız mı? İç devinimi sağladınız mı? Sahneyi şarad ile anlattınız mı?

Senaryoda Zamanı Kullanabilmek 9. Kullanılacak zaman dilimini ve yöntemi seçtiniz mi?

10. Senaryoda zaman ilişkilerini kullandınız mı? Senaryoda Konuşma Örgüsü Kurmak 11. Sinema dilini, diğer dillerle karşılaştırdınız mı? 12. Senaryoda, konuşma örgüsünün işlevlerini analiz ettiniz mi? 13. Konuşma örgüsü yazdınız mı? 14. Bir hatırlama veya düşünme sahnesine, diyalog yazdınız mı? Senaryoda Diğer Sesleri Kullanmak

68

15. Senaryoya uygun müzik türünü belirlediniz mi? 16. Senaryoya uygun efektleri belirlediniz mi? 17. Senaryoya uygun çevresel sesleri belirlediniz mi?

DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonucunda, eksikleriniz varsa öğrenme faaliyetlerini tekrarlayınız. Modülü tamamladınız, tebrik ederiz. Öğretmeniniz size çeşitli ölçme araçları uygulayacaktır. Öğretmeninizle iletişime geçiniz.

69

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 Y D D Y D Y ÖĞRENME FAALİYETİ-2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D Y D Y D Y D ÖĞRENME FAALİYETİ-3’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D D Y Y D Y Y 70 .

ÖĞRENME FAALİYETİ-4’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 Y D Y Y D Y D Y ÖĞRENME FAALİYETİ-5’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D D Y Y D 71 .

Senaryo Yazarı Olmak. İstanbul 2004. 72 .KAYNAKÇA KAYNAKÇA  AKYÜREK Feridun.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful