T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

RADYO-TELEVİZYON

SENARYO İÇERİĞİ
321GM0003

Ankara, 2011

Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir. PARA İLE SATILMAZ.

 

i

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR .......................................................................................................iii GİRİŞ ........................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ........................................................................................ 3 1. TİP VE KARAKTERLER ....................................................................................... 3 1.1. İşlevlerine Göre Tipler ...................................................................................... 5 1.1.1. Evrensel Tipler ........................................................................................... 5 1.1.2. Toplumsal Tipler ........................................................................................ 5 1.1.3. Psikopatolojik Rahatsızlığı Olan Tipler ..................................................... 6 1.1.4. Hayal Ürünü Tipler .................................................................................... 6 1.1.5. Tarihsel Tipler ............................................................................................ 7 1.1.6. Dondurulmuş Tipler ................................................................................... 8 1.1.7. Tip Değil, Koşulların Oluşturduğu İnsan (Çağdaş Anlatı) ........................ 8 1.2. Kişilik (Karakter) .............................................................................................. 8 1.2.1. Kişilik ve İşlevleri ...................................................................................... 8 1.2.2. Senaryoda Kişiliğin İşlenmesi.................................................................... 9 1.2.3. Birincil ve İkincil Kişiler.......................................................................... 10 1.2.4. Kişi Adları ................................................................................................ 12 1.2.5. Kişilere Göre Oyuncu............................................................................... 16 1.2.6. Karakterin Oluşturulması ......................................................................... 17 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 24 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 25 ÖĞRENME FAALİYET-2 ........................................................................................ 26 2. SENARYODA DEVİNİM ..................................................................................... 26 2.1. Öykünün Devinimi.......................................................................................... 27 2.2. Kişilerin Devinimi........................................................................................... 28 2.3. Dış Devinim .................................................................................................... 29 2.4. İç Devinim....................................................................................................... 30 2.5. Şarad................................................................................................................ 32 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 34 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 35 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ...................................................................................... 36 3. ZAMAN KULLANIMI.......................................................................................... 36 3.1. Şimdiki Zaman Sürekliliği .............................................................................. 36 3.1.1. Paralel Kurgu............................................................................................ 37 3.2. Geçmiş Zaman Sürekliliği............................................................................... 38 3.2.1. Öykünün Tümünün Geçmiş Zaman İçinde Anlatılması .......................... 38 3.2.2. Geriye Dönüşlerin Kullanımı ................................................................... 38 3.3. Gelecek Zaman Sürekliliği.............................................................................. 42 3.4. Durumsal (Düşsel) Zaman .............................................................................. 43 3.5. Zamanın Diğer Kullanımları ........................................................................... 44 3.5.1. Gerilme..................................................................................................... 45 3.5.2. Zamandaşlık (Simültane) ......................................................................... 45 i

.................. 61 5..................................... SENARYODA DİĞER SESLER...........UYGULAMA FAALİYETİ..........3..........2...............2.............. Düşüncelerin ve Hatırlanan Şeylerin Verilmesi...... Duyguyu Ortaya Koyan Vurgu .....3........................ 48 4..................................................................................... Konuşma Örgüsü Yazarken Dikkat Edilecek Hususlar ....................... 48 4..... 56 UYGULAMA FAALİYETİ.....3..........................................................1.............................................. 47 ÖĞRENME FAALİYETİ–4 ................................................. 54 4........................................................................4..........3.................................................................................1.....2...2.......................................... Konuşma Örgüsü Bilgi Vermeli....2..........................................................2............................................................................................. Görüntü Üzeri Konuşma (voice-over)...............4.... Sinema Dilinin Diğer Dillerden Farkları.......................3......................................1. 53 4........... 48 4..................5................. 72 ii .... Ara Sorular ..................... Senaryoda Çevresel Ses Kullanımı ..................................................... Kişinin Kendi Kendine Konuşması (Monolog) .................................................................1................................................ 48 4...... 63 5........... Konuşma Örgüsünün İşlevleri................................................... 55 4................ Senaryoda Şarkı ve Müzik Kullanımı .................... Konuşma Örgüsü Öykünün Gelişmesine Katkıda Bulunmalıdır ............... Tiyatro-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları ........... 67 MODÜL DEĞERLENDİRME ................... 50 4. 61 5...................................... 51 4.........1......................................................... 66 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME............................... 60 ÖĞRENME FAALİYETİ–5 ....... 70 KAYNAKÇA ..... 54 4.. 49 4................................2...................2................................ 46 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME.. KONUŞMA ÖRGÜSÜ (DİYALOG) ................ Günlük Konuşma-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları .................... 54 4............. 61 5............................................. 59 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME.......................................3.............................. 52 4................................ 68 CEVAP ANAHTARLARI. Senaryoda Efekt Kullanımı ........................................................1....................................................................................... Dış Ses ya da Görsel Anlatım ............................... 55 4..1.................................... 64 UYGULAMA FAALİYETİ........................................ 49 4................................................ Yazı Dili-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları .................1......................2............3.................. 54 4..3... Konuşma Örgüsü Duygusal Bir Anlam Taşımalı ..........2...

ses öğelerini tamamlayabileceksiniz. Genel Amaç Gerekli ortam ve aletler sağlandığında. modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME iii . Senaryoya müzik. zaman ve mekân örgüsünün kurularak. Öğretmen modül sonunda size ölçme aracı (uygulama. 3. EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI DVD ve VCD filmleri. o faaliyet ile ilgili değerlendirme soruları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz. Uygun diyaloglar yazarak. Senaryoda öykünün ve kişilerin devinimi ile sürdürülebilirliğini sağlayabileceksiniz. efekt ve çevresel ses ekleyerek. Senaryonun konusuna uygun birincil ve ikincil karakterler oluşturabileceksiniz. 5. şekil ve mantık hatalarına düşmeden. 40/24 ‘’Senaryonun Temel Ögeleri’’ modülü ile ‘’Senaryonun Dramatik Yapısı’’ modülünü almış olmak. MODÜLÜN AMACI 2. Karakterler oluşturup.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 321GM0003 Radyo Televizyon Ortak Alan Senaryo İçeriği Şekil ve mantık hatalarına düşmeden karakterler oluşturulup. Her faaliyet sonrasında. senaryo metin örnekleri. bunları uygun yöntemlerle kullanabileceksiniz. sorucevap) uygulayarak. DVD-VCD okuyucular. projeksiyon. karakterler oluşturup zaman ve mekân örgüsünü kurarak senaryonun içeriğini oluşturabileceksiniz. Amaçlar Uygun ortam sağlandığında. 1. bilgisayar. zaman ve mekân örgüsünü kurabilme yeteneğini almış olmak. senaryo içeriğinin oluşturulabilmesi ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırıldığı bir öğrenme materyalidir. 4. Senaryoda zaman kavramı ile zaman ilişkilerini kullanabileceksiniz.

iv .

söyledikleriyle. efekt ve çevresel ses kullanımı ile bilgileri de bu modülde bulabileceksiniz. 1 . Kaç senaryo kahramanı belleklerimizde kalıcı izler bırakmıştır? Mesleğini sevip. İnsanların belleklerinden çıkmayacak bir senaryo kahramanı oluşturmak kolay değildir. Yine senaryoda şarkı. belleklerimizde yer etmiştir. Kuşkusuz ki tüm diğer işlerde olduğu gibi. Önceki iki modülden edindiğiniz bilgilerle güzel senaryo yazmanın yalnızca doğuştan gelme bir yetenek işi olmadığını artık anladınız. bu modülün tüm içeriğinin karakter konusundan oluştuğunu sanmayın. gözlemleri sonucu oluşturdukları unutulmaz kahramanlar da vardır. Karakter oluşturma üzerinde bu kadar durduğumuza bakıpta. iyi eserler ortaya koyan.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Elindeki modül bu serinin üçüncüsü olan senaryonun içeriği modülüdür. kişilikleriyle uzun yıllar belleklerimizden çıkmayacak enstantaneler. Yine karakterin önemli bir yanı olan: ‘’konuşma örgüsü’’ ve ‘’senaryoda zaman kullanımı’’ da modülün diğer konularıdır. başarılı senaryo yazımında gereken donanımlar elbette pek de kolay elde edilebilecek şeyler değildir. Senaryo dersinin içeriğinde beş modül bulunmaktadır. yeterli eğitim ve deneyim sahibi senaryo yazarlarının. Hareketleriyle. Ama bunların güzel senaryo yazımı için gereken şeylerden bazıları olduğunu belirtmekte fayda var ama eğitimin önemini bu konuda olmazsa olmazlardandır. Elbette yeteneğin ve işi sevmenin katkısını inkâr edemeyiz.

2 .

Kişilik. vb. şahsın belli bir görünüm kazanmasını sağlar. hayvanlar bile olsa anlatılan yine insandır. izleyici üzerindeki etkisini araştırınız. İnsanoğlunun iç ve dış dünyasını daha iyi tanıtmaya olanak sağlayacak hayatlarla okurun ve izleyicinin insanları tanımak ile ilgili dağarcığı gelişecektir. alışkanlıkları. Televizyon ve film stüdyolarında gezerek senarist ve yönetmenlerden ön bilgi edininiz. bir insanı diğerlerinden ayıran. VCD ve DVD’lerin satıldığı mağazaları gezmeniz gerekmektedir.  zlediğiniz filmlerdeki karakterlerin diyaloglarını araştırınız. çoğu kez onların etkili en belirgin yanlarını örneğin. şahsına münhasır kişilik özelliklerine sahiptir demektir. İnsanı tanımak. cömert. eğilimleri. TİP VE KARAKTERLER Öyküyü oluşturan öğelerin başında insan öğesi gelir. yazınsal türlerin olduğu kadar. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:  Sinemada ve televizyonda izlediğiniz filmlerden beğendiğiniz karakterlerin sizi etkileyen taraflarını araştırınız. bir kişi. insana yönelik mesaj verme kaygısıdır. kişilik yapısı içinde yer alır ve toplumsal kimliğine biçim vererek. özellikleri.  İzlediğiniz filmlerde kullanılan müziklerin. kıskanç. toplumsal kimliğini kazandıran tinsel yapı öğesidir. cimri. toplum içinde özgün bir durum kazanabiliyorsa. vb. kararsız. filmde rolü olan 3 . 1. Başka bir deyişle. Kişiler hakkında konuşurken. sinirli. davranış. görsel türlerin de işlevidir. algı ve tepkileri. özelliklerini “kişilik özelliği”olarak belirtmez miyiz? Bu genel açıklamayı sinema diline göre açıklayacak olursak: Kişilik. değer ve özelliklerinin toplandığı tinsel yapı öğesiyle kendisini diğerlerinden ayırt ediyorsa. İnsanın değerleri. Kahramanları bitkiler. duygu.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında senaryonun konusuna uygun birincil ve ikincil karakterler oluşturabileceksiniz. davranışlarını belirleyen. Bu araştırma işlemleri için internet ortamındaki bilgilerden yararlanıp. düşünce. güdüleri. sabırlı.

Kişilik. Örneğin. dramatik yapıyı (öyküleme) kişiler oluşturduğundan. ilgi çekici olmayan bir film kişisidir. tipik özellikler bulunur. kendine özgü özellikler içinde tinsel gelişimi olan bireydir. kişilik (karakter) olarak görmek doğru değil. sinema sanatında. 4 . Tip ve kişilik. film kişisinin işlenişinde gerekli olan kuralları ve yöntemleri belirler. Tipi. devinimleri. göstereceği tepki. İlerleyen sayfalarda daha ayrıntılı tanımlanacak olan kişilik. verilen durum ve ilişkiler dışında. . Kişiler görüntünün canlı öğesidir ve filmde görünüşleri. yalnızca görevini yapan kişidir. kişinin “işlevselliğinden” daha ileri düzeyde bulunduğunu söylemek gerekir. konuşmalarıyla öngörülen belirli amaçları gerçekleştirirler. Öyküde kişinin yalnızca mesleğiyle. donuk ve kalıp kişilere kesinlikle tip denilir Senaryoda insan öğesini geliştirirken “kişilik” ve “tipi” birbirine karşıt yöntemlerin ürünü olarak düşünmemek gerekir. Film öyküsünde. düşüncelerle verilmesi yeterli değildir. devinen bir beden olmamalıdır. "bütün büyük kişilikler tipik değil midir? Hamlet'in çok bireyselleştirildiği kabul edilir. Oysa onda kendimizden bir şeyler bulmasak onunla ilgilenir miydik?" der. Senaryoda yer alan sekreter. Konulu filmlerde. Kişilik özelliğine giden bu yönelimle tipi geliştirme olanağı kazanırsınız. Kişiliğin. çeşitli ayrıntıları verilen. iyi çizilen bir kişinin. Her kişilikte. öykü içindeki yeriyle tanımlayıp. Konulu filmlerde. Aynı biçimde. Yaratacağınız kişiler teknik olarak yalnızca bir ses yükseltici.kişilerin görünüm ve davranışlarını oluşturan ayrıntıların tümüdür. Kişiliği olumlu. günlük yaşamdaki bir sekreter. Böyle bir kişilik çok özneldir ve özel kişiliğinin dışında. tipi olumsuz bir yaratım olarak görmeyin. öykünün gerekli olan temel öğelerden biri. her tipin de izleyicinin hayal gücüne yönelen kişilik uzantıları vardır. kişiliğin öykünün temel gereksinimleri dışında. Bunlardan birincisi “kişilik (karakter)”. yalnızca konuşan bir ağız. İnsan öğesinin. Kısaca. davranışları. Öykü içinde. kişilik olsun ortak özelliklerde birleşir. takınacağı tavırla da düşünmeniz gerekir. anlamı sağlayan iç yaşamıyla belirginlik kazanır. film kişilerinin ele alınmasında yalnızca bir ayrımdır. diğeri ise “tip”tir. öyküde tek ve özel yeri olması nedeniyle kişiliktir. Ancak kişiliğe doğru geliştirilme olanağı olmayan. tip mi olduğu hakkında kesin bir ayrım yapılamayacağını gösterir. birtakım belli kalıplarla. kahramanlara kişilik verilmesi gerekir. ama ayrıntıların tipik yönü belirlenmeyen kişiyi. Eric Bentley. tip olsun. senaryodaki anlamıyla. kişinin dış görünüşünün ötesinde. Bu öğenin özelliklerinin dikkatle saptanmasını gerekir. insanın kişiliği (karakter)'dir. ister tip. Bu özellikler. ister kişilik olsun. çok önemli yeri vardır. derinlemesine ele alınan. tipin ayrıntılarla donatılıp geliştirilmişi olarak düşünülmesi. Daha ötesi. televizyon dizisi ya da televizyon ve tiyatro oyunlarında iki tür kişi ile karşılaşılır. kişilik mi.

Tüm toplumlar için her zaman geçerli olan evren güçlerini. öfke. yobaz. bir inanç.1. yiğitlik. sevgi. cimri gibi. kıskançlık. İşlevlerine Göre Tipler 1. Evrensel Tipler Bu kişiler her çağda ve her yerde görülen. üvey ana. incelik gibi estetik değerleri gösterir. Toplumsal Tipler Belli bir çağın. dönemin toplumsal koşulları. üfürükçü. tutku gibi insansal gerçekleri belirlerler. Toplumsal tipler. kin. rastlanılan.1. tefeci. denge ve uyumunu da sağlarlar. kıskanç kız kardeş. toplumun portresini çizerek. toplum değerlerini ve insansal gerçekleri temsil ederler. güzellik. dedikoducu gibi. 5 .2. Evrenin devinimini sağlayan karşıtlık ve çatışmaları gerçekleştirdikleri gibi. iyilik gibi etik. toplumsal ilişkilerdeki karşıt güçleri simgeleyen kişilerdir. Sorumluluk. uğraş. Bu genel ayırım. toplum sorunlarının temel öğelerini belirlemekte de kullanılır. hoşluk. yaşlı koca. Çeşitli toplum birimlerinin ve kurumlarının üyeleri. erdem. iş.1. Fotoğraf 1. soyut genel değerlerin ve değişmeyen insan özelliklerinin simgesidir. Örneğin falcı. Toplumsal yaşamın dramatik ve komik yönlerini canlandırırlar. Örneğin. bir kültür çevresinde görülür.1. züppe.1. daha özele indirgenebilir. özgürlük.1: Cimri 1. toplumun genel özelliklerini somutlaştırdıkları kadar.

hastalık aşamasına varan dengesizlikler.1. film ve dizilerde bu tiplere sık rastlanır. efsanelerden aktarılan tiplerdir. Yaşam hakkındaki görüşlerini simgeler.4. Psikopatolojik Rahatsızlığı Olan Tipler Çeşitli kompleksler. Fotoğraf 1.1. günümüzde gittikçe artan bir şekilde senaryo yazarları tarafından konu edilmektedir. 1. İç çatışmalarıyla dramatik durum yarattıklarından. soyut düşünceler bu tiplerle verilir. Bu olgu açısından bakıldığında bu kesimdeki her tipin “psikopatolojik” yönden hasta (sağlıksız) olduğu görülür. Doğaüstü güçler.2: Psikopatolojik rahatsızlığı olan tipler.3. Hayal Ürünü Tipler Hayalden uydurulan ya da masallardan.1. filme hayal ve güzellik boyutu katmakta kullanılır. kişisel yazgısı ve çevresiyle çatışma gibi insanların tinsel özelliklerinin bir ya da birkaçını gösteren kişilerdir. 6 .

3: Hayal ürünü tipler.4: “Hacıvat ile Karagöz Neden Öldürüldü?” filminden tarihi karakterler 7 . Ne denli öznel bir yorumla ele alınırsa alınsın. inandırıcı ve belirli işlevi olan tiplerdir. izleyiciler tarafından her zaman ilginç bulunmuştur 1. Destanlardan alınan tipleri de aynı küme içinde görmek gerekir.5. Tarihsel Tipler Yaşamış ve tarihe geçmiş oldukları için ilginç. tarihsel olaylardaki yerleri ile tipiktirler.1. Fotoğraf 1.Fotoğraf 1.

Brecht. ovulsa döküldüğü yerden çıkmayan bir yağ lekesi gibi değildir. Bu insan. toplumdaki işlevi olduğundan. Kişinin filmde kişilik olarak ele alınması.2.1. kişi tamamlanmış bir portre değildir ve işlevi değiştikçe kişinin tavrı da değişir. tipik özellikleriyle yetinmeyen. Bunun için de kişilik (karakter) çizim yoluna başvurulur.6. Toplumların gelişimi sonucu. Kişinin bağlı olduğu sınıfın belirgin eğilimlerini bu tavırlar belirler. insansal özellikleri değişmeyen bir anlatım aracı olarak değil." der. toplumun da gelişim doğrultusunu gösterir. bu görevi gerçekleştirebildikleri sürece kişiyi zenginleştirir. toplumdaki güçlerin çelişkili özelliğini belirlemesi açısından anlamlıdır ve kişinin olduğu kadar. Bu durumda.2. İlerleyen sayfalarda ayrıntılı göreceğiniz gibi bu yaklaşım kişiyi. Brecht. dış görünüşü yanında insansal. Çelişki ise. Koşulların Oluşturduğu İnsan (Çağdaş Anlatı) Çağdaş anlatımı olan filmlerde. kişilik yaratımı. geleneksel anlatımdaki. kişiyi geleneksel anlatımda olduğu gibi dondurmak olanaksızdır. karakterini de yansıtmaya gereksinim duyar. Kişilik (Karakter) 1. karmaşık ve anlaşılması zor. birey portresi olarak sunulur. ses tonu ve konuşma biçimi. kişiliğin de. Komik ve dramatik öğe olarak. insanlık ve toplum hakkındaki görüşünü yansıtmak üzere seçtiği tipe oranla kişiliği. düşünce öğesini iletmek gibi bir görevi vardır. türlü insansal ayrıntılarla donatılan bir kişidir. tüm yönüyle bir insan portresi 8 . o kişinin belli durumlarda nasıl davranacağı sorunudur. psikolojik tüm boyutlarıyla tanımayı gerektirir. Kişilik. toplumsal özellikleri ve tinsel gerçekleri ile dengeli bir biçimde belirtilmesi demektir. öykünün (filmin) olaylarını geliştirmek. yaşamla ilintileri pek yoktur. sanatın kendine özgü gerçeği adına kabul ettirirler. kişi ayrıntılı bir. kendi içinde çelişkilidir. Her sanat dalı kişinin yalnızca tipik yönünü değil. insanı çok yönlü canlılığı ve aynı zamanda en gizli gerçekleri ile verir. sosyolojik. Önceden saptanan bir genellemeyle.1. kişiliği içeren filmlerin de tek amacının. Ancak. belirgin tavrı saptar ve kolay anlaşılacak biçimde stilize eder. “koşullara göre oluşan insan” kavramı öne çıkar. devinim. "asıl sorun. Yazar. Duruş. İnsansal özellikler. Bertolt Brecht’e göre tipik olan.1. belirli işlevleri olduğundan kendilerini yaşamın gerçeği adına değil. Tip Değil. geleneksel anlatıdaki “tipik” özellik yerine “tavır” kavramını ileri sürer. fizyolojik. kişileri.7. Dondurulmuş Tipler Önceden gerçekçi bir gözlemle saptanan ama zamanla kalıplaşan tiplerdir. çeşitli durumlara karşı takındıkları tavırları ile ele alır. Kişilik ve İşlevleri Kişilik yaratımı roman ve tiyatrodan sinemaya gelen bir öğedir. doruk noktasına çıkarma. 1. ön gözlem ve bu gözlem sonuçlarından genelleme ve soyutlama yapılarak belirlenen tip yerine. değişik bir yaklaşımla gerçekleştirilir. davranışları ile var olan kişiyi açıklarken de. öznellikten bütünselliğe geçme gibi tipik yönler olmadığı için. Tıpkı tip gibi. Ama kişiyi yaratan. Bertolt Brecht. 1. ne kadar silinse. Tipleştirmedeki gibi abartma.1. öyküde işlevi açısından özellikle sivriltilen. sivriltme.

bu karmaşık bileşimin sonucudur. Kendisinin ya da diğer kişilerin. bireyin kişiliğinin. her bir yaşam için. ne bitti. Zelazny. tek bir yönüyle. Niçin öyle olduğunu ya da olmadığını da bilmek gerekir. önceden kişileştirme çalışması yapsanız da kişilik hakkında var olan şeyleri. araştırma. özel yanıyla hayranlık uyandırır. Senaryoda bunu bir damla olarak. İşte “kişilik”. tipik ve inandırıcı özellikleriyle genel. bu ayrıntılı bilgilerin öykünün gelişiminde. Bu. 9 . bu yöntem kişinin geçmişini anlatmaya karşı değildir. Öyküsünü yazarken. tipik olan çeşitli özellikler. kişinin fiziksel devinimleri de yüksek sesle konuşur. izleyicinin istediğinden çok daha fazla bilgi verilmesini isteyen. ne ya da neler yapacak-yapmayacak gibi durumlar. Kişinin kişilik yapısı. kullanabilirim” diyebilirsiniz. Gereksiz ayrıntı. A. Bu konuda bilimkurgu ve fantezi yazarı Roger Zelazny'nin2 çalışma yöntemidir. ne oldu. Bir kişinin geçmişi hakkındaki bilgi. Kişilik. öz ve vurgulu olana indirgenmese bile yine de bir elemeden geçirilir. yalnızca konuşmayı kullanarak sonuca giden öykülerde kullanılır. Amaç. tipte olduğu gibi. ayrıntılı çalışma yapılır. 1. hepsini senaryo öyküsüne koymadığı ilginç dipnot biçiminde geçmiş öykülerini yazar. Kederli ve dramatik masallarla kulaklar doldurulmak istenmezse. Genel yanı ile gerçeğe yaklaşır. hakkında bunu bilmiyordum. gözlem.sunmak olduğunu söylemek doğru değildir. söyledikleri ve yaptıklarını yazarken bulmaya çalışın. kişilerin bu geçmiş öyküleri onun yararlı bir başvuru kaynağıdır. inceleme ve hayalgücü bir araya getirildiğinde elde edilir. devingen olmasıdır. Bu yönelimle. varlıklarını açıklamalarına izin verin ve o zaman. Her ne kadar. belki kendi kendinize. belli durumlar ve olaylar bir araya getirilir ve ortaya bir sentez çıkar. Bu çalışma sonunda. tip için olduğu kadar kişilik için de zararlıdır. Bu tekniği kullanmak zordur. çeşitli olaylar karşısındaki yönelimleri ile tepkilerine ilişkin çok değerli ipuçları. inandırıcı olur. okullar mevcuttur. filmlerde de durağan değil.2. kişilerin yaşamının sergilenmesine yardımcı olmasıdır. güncel yaşamdaki gibi. Bir insanın kim olup olmadığını bilmek yetmez. hakkında söyledikleri Sözcükler dışında. kişilik gelişimi aşamasında kullanabilirsiniz. Nedeni. nerede yaşar vb. diğer bir kişiyle açıklanır. bu özelliklerin yazarın amacına uygun yeni bir bileşimde kullanılmasıyla özel olan kişidir. Fiziksel devinimlerle kişiler. niçin. Senaryoda Kişiliğin İşlenmesi    Bir kişilik hakkında bilgilenme için iki yol vardır: Fiziksel devinimleri. Kişi hakkında. gibi. kişiliği oluşturan özellikler. kişiye (kadın/erkek) o zaman küçük ya da büyük bir şeyler yaptırılır. kendileri hakkında ya da diğer kişilerin söylediklerinden çok şey söyler. Her biri kendi içinde inandırıcı. Yazarın kişiliği oluşturacak bileşimi yapması için. tek bir doğrultuda gelişen kişiler ağır basar. kişiler için tam bir geçmiş öyküsü yazılabileceği görüşünde olan yazarlar. ama doğru kullanıldığında çok etkilidir ve öykünün ileriye doğru yönelimini sağlar. Dikkat edilecek olursa. tüm kahramanlarına. psikolog veya sosyolog olmasına gerek yoktur. 'tıpkı bir annenin günlüğü gibi'. "hayret. Film öykülerinde.2.

İzleyici. Sir John Falstaff’ın çocukluğu hakkında. Hırsızlar Prensi”ndeki ‘Nottingham Şerifi’nin yaptığı şeyleri bilmek izleyici için gerekli miydi? O. korkak. herhangi bir şey biliniyor mu? Shakespeare biliyor muydu? O. Güçlü ve ne istediğini bilirler. izleyici için tümüyle kötü bir adamdır. Kişinin kişiliğinde. kişi ile kendi arasında bir benzerlik kurma. içkici. gidişini belirler. aynı koşullar altında kendisinin nasıl davranacağını ve nasıl davranması gerektiğini düşünür. beğenmediği kişilerle özdeşleştirmesine yol açar. Birincil ve İkincil Kişiler Birincil kişiler. yalnızca Shakespeare’in yarattığı şişman. İzleyici böyle kişilerin endişeleri. Alan Rickman'ın “Robin Hood. başka davranış olasılıkları olmasına karşın. Çatışmayı yaratır. Eleştirel tavır. iğrenç kasap. kişiye ya duygusal yakınlık bağıyla ya da eleştirel tavırda yaklaşır. Kara Güldürü ise. izleyicinin eleştirel tavırla algıladığı kişilerdir. Senaryodaki her karakter birincil kişi olamaz. güçlü tutkuları olmayan karakterlerden birincil kişi olmaz. yanında çalışanlar. amaçsız. Böylece öykü. Örneğin. kahramanın (ya da ikincil kişilerin) derinliğine işlenmesinde sorun yaratır. Duygusal yakınlaşma. izleyicide kimi şeylerin oluşmayacağı. yargılar.3. Bu yaklaşımda.Bir başka yaklaşım. Kişiler. güldürüyü buruklaştırarak eleştiriye görüş açısı kazandırır. Prince of Thieves (Robin Hood. Senaryonun konusu genellikle onların üzerine olduğu için bu karakterlere “eksen karakter” de denilir. izleyicinin kişilere duygusal olarak yakınlaşmamasını. yaşamın derinliklerine sahip olunamayacağı duygusunu uyandırır. belli bir davranış biçiminde görür. bir şeyi istemekle yetinmez onu elde etmek için herşeyi yapar. akraba. Kahramanın kişiliğini ortaya koymak için diğer bir yöntem. yazarın Windsorun ‘’Şen Kadınları’’ oyunu için. alkolik büyükbaba. izleyici için çok ilginç olabilir. Kişilerin lalettayin biçiminde anlatılarak geçilmesi. rakipleri vb. kınar. Örneğin. dirençsiz. öykünün başkahramanı olan kişilerdir.     Oyunun yönünün. kuşkuları hakkında. sıradan kişileri yazar iken. Çağdaş anlatımlı filmler. şen ve melankolinin karmaşası bir kişidir Fazla bilgiye gerek de yoktur. olsa da sürükleyici bir senaryo çıkmaz. toplumun aksayan yönlerini eleştirir. kişiyi belli bir durumda. korkusu hedefinden büyük olan. kişinin yöneliminde kendi acılarını görme eğilimi yaratır. karşılaştırma yoluyla 10 . İzleyici. Uysal. onlara olağanüstü gerçek dışı yaşam yaratmanızdır. izleyicinin kişiyi. yalnızca amaca uygun varlıklarını sürdürürler. kendinizi kısıtlamayıp.2. Arkadaş. eleştirel tavrını sürdürmesini ister. kişiler çok iyi işlenmiş görülebilir ama işlevlerinin fazla olmaması bir risktir. Güldürü kahramanları. Birincil kişiler. William Shakespear’ın “Henry IV” ve “Henry V”deki karakteri. İyi bir birincil kişi. İyi işlenen kişi. gerçekten bir şeyler bilmek istiyor mu? Sorunun cevabı “hayır” ise bu kişiler ilginç olmayabilir. ikincil kişilerin varlığıdır. karşıtları. Senaryoda ayrıntılı çalışılmayan kişiler. 1. arka plânda oluşturduğu Sir John Falstaff’dı.

Hamlet'i de sevdiğine kendini inandırır. ayrıntıları çoğu kez ikincil kişiyi diğerlerinden ayırt etmeye yarar. kimi tepkiler. giysilere özgü bir ayrıntı. bireysel. Silence of the Lambs (Kuzuların Sessizliği)’nde Anthony Hopkins'in oynadığı Hannibal Lecter. ayırıcı ve özgün yönleriyle sezmesini sağlar. Hamlet’ in babasını öldüren. Bu tür özellikler kişinin tin yapısı hakkında kesin bilgi vermese bile. Bir görüşe göre. özel bir sırıtma biçiminde ya da fiziksel bir özür. doğal olması gerekir. onlara da birtakım özellikler ve derinlik verilmelidir. Yalnız bu özelliklerin öyküyle ilgili olması. olabilir. ağzından düşmeyen bir söz. kötülerden ayıran başlıca özellik. işi kolaylaştırır. kişiliği hakkında bilgi verme amacı gütmeden. Kişinin ayırıcı özelliği. Bunlara “gimmick” denilir Ama kimi durumlarda. kişiliğin ön sıraya geçtiği de görülür. Her kişinin tikel ve ayırıcı özelliği bulunması. devinimler. Fotograf 1. Örneğin Hitler'in gerekçesi: Yahudilerden ve kendisine göre aşağılık olan ırklardan dünyayı temizlemek. Claudius. Hamlet’in annesi Gertrude'yu gerçekten seven. özel bir nesnenin (aksesuar) kullanılması gibi tikel özellik.kahramanı izleyiciye daha iyi tanıtır. öykünün içinde ve izleyici için hiçbir zaman yapay bir öğe gibi kalmaması. oyuncu onu sevgiyle oynar. Tikler. topallama vb. yalnızca ‘’kişi üzerine dikkati çekmek’’ için kullanılır. Bu tür ayrıntılara tikel ya da ayırıcı özellikler denir. çıkardığı bir ses. başarılı filmleri. 11 . tipik konuşmalar. Robin Hood: Prince of Thieves {Robin Hood: Hırsızlar Prensi)'de Alan Rickman'm oynadığı Nottingham Şerifi kişiliklerini anımsayın. Hamlet'de.5: Anthony Hopkins'in oynadığı Hannibal Lecter  Gerçekten Kötüler: Bu kişilerin kendilerini haklı gösteren. benimsediği nedenleri. yalnızca üstün ırkın yaşayacağı bir dünya yaratmaktır. gerekçeleri vardır. dişlerinin arasında çiğnediği bir şey. izleyicinin bir kişiliği. bir söyleyiş bozukluğu. Sevgiyle yazdığınızda. İkincil kişiler iki durumda verilebilir  İyi Duygular Taşıyan Karikatür Kötüler: Bunlar gerçekten müthiş kişilerdir ve kişiliğinde güç ve şiddet vardır. Bu adı geçenler tam anlamıyla kötüdür ama hep yanlış anlaşıldıklarını iddia ederler. Kimi zaman ayırıcı özellik. ikincil kişilerinin kişiliklerinin iyi işlenmesidir. İkincil kişiler yazılırken. elinde sürekli oynadığı bir nesne.

Mükremin. köylünün baş belâsı konumundaki rolüyle 1. Adları. Türkan. delikanlılığı az çok çağrıştırır. Gönül. Sert bir delikanlı için daha uygun isimler Kerem ya da Ekrem mi. Kemal Sunal’ın şapşal rolleri oynadığı filmlerdeki adı genellikle ya Apti. Esra ya da Defne mi? Pek çok fıkrada olduğu gibi. Özellikle de isimleri taşıyan kişileri en fazla birbuçuk iki saat süren bir filmde. Örneğin uzun uzun Duygu diye birinden sözedilir ama bu kişi erkek 12 . Umut gibi bir isim mi daha uygun olur? 1990’larda güzellik yarışması kazanan genç bir kızın öyküsünü anlatacaksanız. Sevim. tonu. Pervin gibi isimler annelerinin dizinin başından ayrılmayan namuslu mahalle kızlarını akla getirir. ona bir beden veriyorsunuz. adını Müzeyyen ya da Kerime mi koyarsınız yoksa Burcu. Tarkan. bir iki sahne boyunca görüyorsak. ya da Şaban’dır. Behçet. çatışmayı.Kötü adamın güçlü görünümü. kimi filmlerde isimler cinsiyete ilişkin yanılgılar yaratmak için kullanılır. tınısı çok önemlidir. Fotoğraf 1.4. kısaca söylersek dramayı geliştirici büyük engeli ya da engelleri oluşturur. Böylece. bu nedenle kişinize verdiğiniz adlar konusunda oldukça titiz davranmak gerekir. yoksa Mülâyim ya da Müşfik midir? İdealist bir genç gazetecinin adı Hulûsi mi olmalı. yoksa Uğur. Aslında adlar çok şey anlatırlar. kahramanı. Sibel. Haydar. bir karakterin uzun uzun nasıl biri olduğunu anlatmak yerine.6: Erol Taşın “Susuz Yaz” (1963-Metin Erksan) filminde oynadığı. efendi ve terbiyeli adamları akla getirirken. Ebru. onu belli çağrışımlar uyandıran bir isimle tanıtırız. kahramanlık çağrışımı yapar.2. Tayyar biraz daha üçkâğıtçı tipleri akla getirir vs.Gerçekten de düşünmeye değer: Namuslu bir kasiyer kızın adı Filiz olabilir mi? Askeri lisede okuyup geleceği parlak olan bir teğmen adayının adı Kemal olabilir mi? Hızlı araba kullanmaktan hoşlanan ve kızlara laf atan mahallenin bıçkınına en uygun isim Serdar olabilir mi? Kasabın çekingen ama çalışkan çırağına Mustafa ismi yakışır mı? Madamın paralarını aşırtan bakıcı kıza Kezban ismini vermek rolün gereğini karşılar mı? Bir mafya babasına Haydar adını vermek doğru olur mu? Onunla mücadele eden genç ve idealist bir hukukçunun ismi Vedat olabilir mi? Burada seçilen ismin rengi. Esin. Murat ya da Kemal. Cüneyt. Kişi Adları Bir kişiye ad verdiğinizde. Burada kuşkusuz kültürel çağrışımlardan da yararlanırız. kişilerin kişiliğini duyumsayarak tasarlamak gerekir.

Bunlar da karakter hakkında ipucu verir. Bu da şeytan sözcüğünün Almancasıdır. kişilerin yaşları. Müzeyyene komşu teyzeler kısaca Müziş diye hitap eder. . “Jilet” vb.” Bu diyaloglarla yalnızca isim kullanımından ve diyaloğun gidişatından bile. 13 . karakterlerin bir kliğe ya de çeteye üye olduklarını ima etmeye ya da vurgulamaya yarayabilir söz gelimi. isimler kadar. Bu kısaltmalar ve lâkaplar karakterin ilk izlenimini belirli ölçüde değiştirir. Lakap kullanımı özellikle kişilerarası ilişkilerin derecelerini ve atmosferini belirtmenin yararlı bir yoludur. Lucifer ise aslında şeytanın adlarından biridir. Bir de “İnek”. Bir Alman TV dizisinde insan kılığındaki şeytanın adı Baron Lefuet’tir. Şiddeti seven. Lefuet’i tersten okuduğunuzda ‘Teufel’ sözcüğü çıkar. lâkaplar vardır. Mahmuta ise Maho derler vb. Ya da tersi. ilişki dereceleri ve aralarındaki hiyerarşik düzen hakkında bir şeyler öğrenebiliyoruz. Tekin’e kısaca Teko.çıkar. Örneğin Jilet lakaplı biriyle kavgaya tutuşmanın. ama herkes ona Eko der. Eko. Teko ya da Maho. kadın düşkünü. arsız ve kanun tanımaz bir dedektifin adı olsa olsa ya Mike Hammer. sağlığımız açısından yararlı olmayacağı açıktır. Öte yandan. şimdi beni dinle Michael…’’ “Adınız neydi?” “Wilkins… Michael Wilkins” “Evet Bay Wilkins. Örneğin mahalle delikanlısının adı Ekrem’dir. İsimler bazen açık ya da örtük imalar yapar. lâkaplar da önemlidir. Ümit diye sözü edilen biri aslında kadındır. ya da Dirty (kirli) Harry olabilirdi. “Adın neydi? “Michael Wilkins” “Tamam. Angel Heart’ta insan kılığına giren şeytanın adı “Bay Lucifer”dir. Oysa kişileri daha görmediniz. “Profesör”. Size söylemek istediğim….

Fotoğraf 17: Adları. kişilerin kişiliğini duyumsayarak tasarlamak gerekir (Muhsin Bey-Şener Şen) 14 .

Emine. bir anlamda filmi izlemeden karakter hakkında izleyiciye bilgi vermektedir. Evren. Mehmet. gerçekten bir kent soylu olup. Hırsız gibi değil. Merve. onu anlatmalıdır. Amca Reşat Çocukken adını ritmli olarak söylediğimiz sevecen bir bakkaldır. saf. Tüm kişilere ad vermek durumunda değilsiniz. örneğin: Can. Ancak bazı isimlerin hem kadın hem erkek ismi olduğu da unutulmamalıdır. 1. ünlülerin adını (Gandhi gibi) kullanmayın. Hırsız. örneğin erkek yürekliliği gösterdiği gerekçesiyle erkek adı vermeyi sever. Baran adlarına Anadolunun doğusunda sıkça rastlanır. cahil. Ali. Bazı durumlarda kahramanın adı filmin adı da olmaktadır. Ama kişileri. Kadına erkek.Kahramanın ismi onunla özdeşleşmiş olmalı. erkeğe kadın adı verecekseniz gerekçenize daha sağlam kanıtlar göstermelisiniz. kişi tanımlarının iç içe girdiği karmaşık senaryo önerisi öykü ilerledikçe. adının “Yalçın” olduğunu yazdığınız zaman senaryoyu okuyan. Bu senaryonuzu okuyan kişide (yapımcı ya da yönetmen). Muhsin adının sözcük anlamı da “gönlünden çokca veren” dir. Temel. Yeni başlayan çoğu senaryo yazarı. değerlerine bağlı “eski usul” bir adamdır. Öykü ilerledikten sonra “Yalnız Adam” kadın kahraman ile buluşmaya başladığında. Berivan. Ahu. İnançsal nedenlerle Ahmet. Ancak bu düşünce çok doğru değildir. Yukarda ve yanda gördüğümüz iki örnekten birincisinde kahramanımız Yavuz Turgul’un Muhsin Bey filmindeki “Muhsin” karakteri İstanbullu. Toplumsal durumların moda ettiği adlar da vardır. bu da onaylanacak bir yaklaşım değildir. 15 . Yalçın’ın kim olduğunu anlamakta güçlük çekecektir. Kişiler bilinçli konulan takma adlar olmadıkça yeterli gerçeklikte ve inanılabilir adlara gereksinirler. Dursun. Kişiye bir ad ya da sıfat vermemekle. Başka bir örnek: Öykü başlangıcında kahramanınızı “Yalnız Adam” olarak belirttiniz diyelim. Hamza. 2. Şişman Hırsız. Alaycı Hırsız ya da Yalnız Adam gibi tanımlayıcı bir sıfatla ayırmak gerekir. Fadime hemen Karadeniz yöresi insanlarını çağrıştırır. isminin sonundaki bey sıfatını tam anlamıyla hak etmektedir. musikiye ve çiçeklerine düşkün. “İrfan” adını kullanarak sürdürür. Ayşe sık rastlanan kadın adlarıdır. Yabancı ad kullanımında dikkatli olun. Cafer sık rastlanan erkek. Anlaşılması zor ya da resmiyet bildiren adlar kullanılmamalıdır. Ama adlar bize kimi şeyleri söyleyebilir. “Muhsin Bey”. erkeklere kadın adları vermemeliyiz. o kişiliklere ilişkin bir görüntü yaratır. 80'lerde hızla değişen şehre ve köyden kente göçün getirdiği kültür erozyonuna yabancı kalmış ve ilkeleriyle yaşamaya devam etmiştir. Kimi profesyonel senaryo yazarları kadınlara çeşitli nedenlerle. Yabancı gerçek adlar için almanaklara ya da ansiklopedilere bakın ve o ülkenin tarihinden adlar seçin. nereden çıktı?” gibi sorulara neden olur. Deniz. sanki bir yazın öyküsü yazıyormuşçasına “Yakışıklı Genç” diye başlayıp sonra aynı kişi için. Adların. onların önemli olmadığını vurgularsınız ki. Örneğin. Kişiler hakkında espri yapmayı düşünmüyorsanız. "Yakışıklı Gence ne oldu. İkinci kahramanımızın adı “Salako” olup. Kadınlara erkek. bir Anadolu çocuğunu anlatmakta. Bu ilgiyi başka yöne çeker. Aysel. bu İrfan kim.

izleyicide beğeni uyandırmak amacıyla. Bu uygulama “kim kimdir” bulmacasını çözmekten kurtulan yapımcıyı ya da yönetmeni de mutlu eder.1: Kartal Tibet’e uygun bir karakter “Tarkan” Oynayacak oyuncuları düşünerek yazmak.2. senaryonuzu okuyana (yapımcıya ve yönetmene) değil. Robert Redford'un değişik durumlarda nasıl tepki verdiğine dikkat edin. diğer tüm öğeler bahanedir. yıldız oyuncuya göre düzenlenebilir. Bu tür yapımlarda. Senaryonun herhangi bir yerinde “Adam” diye belirttiğiniz kişiyi. başka bir sayfada “Naci Bey” diye adlandırmayın. Kişilere Göre Oyuncu Kimi senaryo yazarı. filmi sıradanlaştırır. Three Days of the Condor (Akbabanın Üç Günü). yıldız oyuncu her şey. Oynadığı bu benzer roller dışında onu değişik bir rolde düşünmeniz olası mı? 16 . Bu da senaryo yazımı sırasında kişilik yaratmada bir başka yöntemdir.5. 1. Yıldız oyuncu için yazılan bir senaryoda her şey. Kişiyi baştan nasıl tanımladıysanız sona kadar aynı tanımla sürdürün. Ama her tür filmde aynı oyuncunun o role uygun olarak düşünülmesi. adı geçen filmlerdekine benzer bir kişidir Redford. Resim 1. Up Close and Personal (Çok Yakın çok Özel). Butch Cassidy and the Sundance Kid'deki tüm tepkileriyle. kadın kahramana olsun. tutarlı kişiler yaratımında yazara kolaylık sağlar.Buradaki sürpriz. Bu filmleri izlerken. yazacağı kişiliğe uygun oyuncuyu saptadıktan sonra senaryosunu yazar.

Kasting. senaryosunu yazarken kahramanın kişiliğini tüm hatlarıyla oluşturmanın ve ona bir can vermenin yollarını arar. güvenilir yapar. Bazı görüşlere göre Kasting sanatın değil becerinin/ustalığın tekniğidir. Yazar senaryosunu yazarken en önemsiz bir sözcüğü bile kâğıda dökmeden önce. Kahramanını 17 . Dış yaşantı ise filmin başlangıcından bitimine kadar olan süreyi kapsar. kahramanın doğumundan filmin başladığı ana kadar olan süreyi verir. Daha sonra kahramanın dış yaşantısı saptanır. Yazar bir kahraman üzerinde karar verip. konaklama. Peter Sellers gibi oyuncular çok yönlü olabilir. güldürü filminde düşünmeyin! Temel olarak. onun kişiliğinin kullanması düşünülecek. yardımcı oyuncu ve figürasyon kadrosunun sağlanması ve bu işlemler için gerekli iletişim. Karakterin Oluşturulması Karakter senaryonun temelini oluşturur. tüm filmlerinde (ve dizilerinde) bu kalıbı yineleyen bir oyuncuyu. Burda yazar önce karakterin iç yaşantısını oluşturur. kasting kavramı içinde kabul edilir. elde ettiğiniz şey olacak.2. Prodüksiyona başlamadan önce ve sonra ihtiyaç duyulan oyuncu. doğru oyuncu seçimi öyküyü zenginleştirir. Senaryonuzdaki kişilikler için kimleri düşündüğünüzü kimseye söylemeyin. senaryonuzda kişiler kendileri için konuşsun.6. karakterinin kişiliğini bilmek zorundadır. yani kişilik oluşturma aşamasıdır. İç yaşantı. izin verin. Bu da kişiliğin açığa çıkartılma aşamasıdır. Kişiliklere. Güçlü kişilikler yaratan böyle bir oyuncuyu.8: Akbabanın Üç Gününde Robert Redford Elbette yıldız oyuncu değil. rolü oynayacak oyuncu ile birlikte düşünmek gerekir. öyküyü tasarlarken. rollerin dağıtılması ve figürasyonun sağlanması ve bunların organize edilmesi işlemidir. Böylece tutarlı bir kişilik gelişimi. her öykü için rahatlıkla düşünebilirsiniz. Ama sert tavır ve bakışları ile kalıplaşan. İşinizi doğru yapmışsanız. Bu bölüm izleyiciye sahnede gösterilmez ancak yazar tarafından çok iyi saptanmış ve kâğıda dökülmüş olması gerekir. ulaşım.Fotoğraf 1. 1. kostüm gibi yardımcı hizmetlerin sunulması. bir prodüksiyonda.

artık onu senaryoda yer alan diğer insanlarla ilişkiler içine sokmaya başlar. Bu yollardan bir kısmı yazar tarafından gerçekleştirilir. dudaklarının yapısı vb.  Cinsiyet:  Yaş (Kaç yaşında gösteriyor?):  Vücut yapısı:  Ağırlığı:  Boyu:  Saç rengi:  Göz rengi (Gözlüklü ya da kontakt lensli):  Cilt rengi:  Cilt tipi:  Yüzün biçimi:  Belirgin izler/işaretler (Yüzün belirgin özelliği: Tavır. Bireyin yaşadığı çağ ve toplum. her şeyden önce toplumsal bir varlık olduğundan. büyür ve gelişir. onun bilgi edinme çevresini ve buna bağlı olarak gelişimini olumlu ya da olumsuz yönde etkiler. bir kısmı ise yazarın betimlemesine bağlı olarak ya da özgür olarak yönetmen ve oyuncular tarafından uygulanır.):  Sağlıklı mı? Değilse. zayıf. içinde bulunduğu çevre koşulları. toplumsal ilişkiler içinde iletmenin yolları mevcuttur. Oysa sinema. yarın da değişmeyecek bir gerçektir. Sinemada kişiyi. devinim ve duruş):  Görünüş (yakışıklı. Bu hiç değişmeyen. ister ayrıntılarıyla. niçin?  Dış görünümdeki kusurları:  Biçimsel bozukluklar:  Doğaya aykırı yönleri:  Doğuştan gelme:  Kalıtımla gelen:  Sosyolojik Boyut Kişi. güzel. heykel. ister tipik yönleriyle. şiir. temiz. zarif. tiyatro ve yazın sanatları. dans gibi sanatlarda kişiyi bir bütün olarak ele alabiliriz. Kişi. kişiyi her zaman öteki kişilerle ilişkide görür ve değerlendirir. pasaklı. Onu keşfetmeye bir bakış açısı kazandırmaya çalışır buna da karakterize etmenin başlangıç noktası denir. nesnelerin fiziksel ve manevi dünyası dışında bulunan ve toplulukların toplumsal dünyasında doğar. şişman. Resim. bu tür etkilenmenin olması kaçınılmaz ve doğaldır. 18 . çirkin. Bir karakterin üç boyutu vardır:  Fizyolojik Boyut (Fiziksel Görünüm) Kişinin fizyolojik boyutunu ortaya koyabilmek için aşağıdaki soruların yanıtlanması gerekir.iyice saptamış yazar. Bu sanat dallarında kişi toplumsal varlığı ile bütünleşir.

Senaryonuzda güçlü kişilik yaratımı ve ortaya konulmasında. 19 . arkadaşlık bağları kişiliğin bir yönünü belirler. Örneğin yaşlı/genç. şehirli. Kişiliğin gelişmesi. yönetici. çevresiyle kurduğu ilişkilere ve özellikle bireysel olarak diğer kişilerle ya da insan topluluklarıyla kurduğu ilişkilere geniş ölçüde bağlıdır. Senaryo öyküsündeki kişiliklerin sosyolojik boyutu aşağıdaki soruların yanıtları verilerek ortaya konulabilir: Toplum içindeki sınıfı (işçi. her bireyin kendi doğasından gelen özellikleri (psikolojik boyut) ve koşullarının yanı sıra. aile. her biri ile ilişkiler) Kardeşlerin çocukları Ana/babanın alışkanlıkları: Ana/babanm zihinsel gelişimleri Ana/babanın kusurları (Öksüz/yetim) Ana baba ayrı ya da boşanmış Savsaklama (Karı/kocalık durumu)  Uğraşı: o Yaptığı iş o Çalışma süresi o Çalışma koşulları: o Geliri (Parasal Kazancı) o Sosyal güvenlikli olması ya da olmaması: o Çalıştığı yere karşı tutumu : o Çalışmaya uygunluğu. zengin/yoksul. Kişilerarası ilişkiler. patron/işçi vb. Bu ilişkiler karşıt kişilerle yapıldığında senaryoda etki artar. köylü):  Geçmişi: o o o o  Doğum yeri: Çocukluk tipi: İlk anısı: Üzerinde etkisi olan çocukluk anısı ve etkisinin sebebi? Ev yaşamı: o          Aile içi ilişkiler: Anne ile ilişkisi Baba ile ilişkisi: Kardeşler (Kaç tane? Doğum sırası. kişinin çevresiyle verilmesinin yararı büyüktür.

 Eğitimi: o Okuduğu okullar ve özellikleri: o Okulda sevdiği ya da sevmediği dersler ve sebebi? o Aldığı notlar o Yetenekleri o Eğilimleri Çevre içindeki yeri: o Kişi nerede yaşıyor? o Kişi nerede yaşamak istiyor? o Arkadaşları arasındaki durumu?(önder ya da değil) o Spor/sanat etkinliklerinde ve kulüplerdeki yeri/konumu: o Kişi. merakları): o Sevdiği renk: o Sevdiği giysi-Neden? o En az sevdiği giysi-Neden?    20 . diğerleriyle nasıl bağlantı kuruyor? Nasıl anlaşıyor? o Yabancılar? o Arkadaşlar? o Karısı/Kocası/Sevgilisi? o Erkek kahraman/Kadın kahraman? Kişi. kahraman görünümünü nasıl sağlıyor? İlk izlenim: o Nasıl? o Hangi oluşumlar bu izlenimi değiştirebiliyor? Kişi hakkında ailesinin/arkadaşlarının çok hoşlandıkları nedir? o Kişi hakkında ailesinin/arkadaşlarının hiç hoşlanmadıkları nedir? Çok büyük başarıları: o Küçük başarıları: o Özel tavır ve hareketleri: o Konuşurken kullandığı deyimler: o Konuşurken kullandığı anlamı güçlendirici sözcükler (küfür. vs. hoşlandığı şeyler.) Özel ilgileri (sevdiği.

karamsar. ahlâksal ölçütler Kişisel davranışına yön veren güçler (önermeler) ve tutkular Umduğunu bulamama. niçin? Dinsel inançlar: Irk/Milliyet:    Psikolojik Boyut Senaryoda kişilik çizilirken. Bu nedenle kişilik yaratımında üzerinde en çok durulması gereken boyut. dergi. vb. ava gitme. uysal. gazete okuma. hangisi? Ne zaman ve kaç tane? o İçki. saldırgan) Saplantılar Yasaklar Boş inançlar İlginç huylar ve güdüler Yetenekler 21 .o o o o o Takı ve diğer aksesuarlar: Müzik (Hangi tür. altında yatan anlamı da göz önüne almak gerekir. pul vb.Hangi tür?Niçin?)Sinema/Tiyatro Hangisi? Niçin? Yiyecek: Merakları (kitap. Kişinin psikolojik boyutunun ortaya çıkarılması için aşağıdaki soruların yanıtlanması gerekir:            Cinsel yaşam. vb. bahçe işi. öykü. insan davranışının yalnızca yüzeysel görünümünü değil. niçin?): Yazın (Roman. savaşkan. şiir. düş kırıklıkları Huyu (sinirli. vb. niçin? Yaşama karşı tutumu (ezik. iyimser) nasıl ve niçin o huya sahip? İçe dönük ya da dışa mı dönük.biriktirme.)Niçin? o Bunu yapmaya ne derece önem veriyor? o Ne derece az önem veriyor? o Çok değer verdiği eşyası/malı.)  Alışkanlıkları: o Sigara. araba kullanma. müsrif mirasyedi. hangisi ne zaman ve kaç tane? o Para harcama alışkanlıkları (tutumlu. psikolojik boyuttur.

küçük pişmanlıkları) Kişilik kusurları Kişinin karanlık gizleri: Başka biri tarafından biliniyor mu? Biliniyorsa kendisi mi söylemiş? Biliniyorsa. kişi bunu nasıl gizliyor? İncitilebileceği en büyük yanı nedir?)      Kendini Algılaması: Kişi bir sözcükle kendini tanımlayabilir mi? Kişi kendini bir paragrafla nasıl tanımlayabilir? Kişinin fiziksel yönünde dikkati çekici en iyi özelliği nedir? Kişinin fiziksel karakteristiğinde dikkate değer. kendisinin de utandığı. Zekâ düzeyi Kendine özgü garip yanları Belirgin beceriksizlikleri İyi kişilik özellikleri ( Büyük pişmanlıkları. gerçekçi özellikler mi? Değilse niçin değil? Diğerlerinin kendisini nasıl gördüğüne ilişkin. en kötü özelliği nedir? Bunlar dikkate değer.                Dil ve yetenek becerileri Özellikler Düşünsel davranışlar Hayal gücü (imgelem) Yargı gücü Beğeniler Denge. diğerleri nasıl öğrenmiş? Kişiliğinin ortaya çıkmayan beğenilecek yönü nedir ve niçin bu yönü beğenilecek türdendir?      Kişi en çok neden etkileniyor? Niçin? Huzurlu olduğu zamanki davranışları Hasta olduğu zamanki davranışları Kendisi hakkında neler düşünüyor Öncelikleri Diğer insanların bildiği. geçmişteki başarısızlıkları ve bu durumun sebebi? Bir isteğinin olacağı söylendiğinde en çok ne ister. kişinin düşünceleri nelerdir? 22 . nedir isteği? Neden? Kişiliğinde en güçlü kaynak (Bunu ya bir biçimde gösterir ya da göstermez) Kişinin güçsüz yanları (Güçsüz yanları çevresindekilerce biliniyor mu? Bilinmiyorsa.

niçin?      Amaç/Amaçlar: Yakın amaç/amaçları: Uzun zamana yayılan amaç/amaçları: Kişi bu amaç/amaçları başarmak için neler tasarlıyor? Diğerleri. kişinin bu amaca varmasında nasıl etkili olabilecekler? 23 . değiştirmekten çok hoşlanacağı dört önemli şeyi ne olabilir? (Önem sırasına göre) Niçin? Örneğin birinci derecede önem verdiği şeyi değiştirdiğinde.Kişinin kendisi hakkında. kişi düşündüğü kadar mutlu olabilir mi? Olmazsa.

sinema filmi izleyerek hayal gücünüzü  İşlevlerine göre tipleri analiz ediniz.  Bir karakter oluşturunuz. ifade gücünüzü zenginleştiriniz.  Sinema teknolojisindeki gelişmeleri yakından takip ediniz. yakın çevrenizde gözlemlemeye çalışınız.  Denemeler yaparak. 24 .  Bol bol kitap okuyup.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler  Bu işlemler sırasında. zenginleştiriniz. ayrıntılara dikkat ediniz.  İzlediğiniz filmlerdeki tiplerin benzerlerini.  Kişiliği (karakter) ve işlevlerini inceleyiniz.

1. toplumsal sorunların belirlenmesinde de kullanılır. 3. sosyolojik ve ekonomik olmak üzere üç temel boyutu vardır. 2. ( )Evrensel tipler. 6. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. 4. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. birbirine karşıt yöntemlerin ürünüdür. tamamen hayal ürünü uydurma tiplerdir. ( )Senaryoda kişilik ve tip. 25 . ( )İkincil kişilerin bir önemli görevi de kahramanın kişiliğinin. fizyolojik. soyut. toplumun portresini çizdikleri kadar. 5. ortaya çıkmasını sağlamaktır. ( )Psikopatalojik tipler. ( )Karakterin.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. genel değerlerin ve değişmeyen insan özelliklerinin simgesidir. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. ( )Toplumsal tipler. her yerde rastlanılan.

devinim değil. amacı ile bu yapılır. SENARYODA DEVİNİM Devinim. zorunlu bir takım sebepler. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   Senaryoda. Ayrıca. itici güçlere dayanarak gelişen. yavaşlatmak için devinime başvurulur. yalnızca eylemdir. Konuyu açık-seçik göstermek.  Niçin devinime başvurulur?   Filmin genel havasını vermek. çekimi ve kurgusunun tamamlanışına dek nedenleri. Böylelikle filmin tümünün ya da kimi sahnelerinin ritmi sağlanır. film öyküsünün akışına bir değişiklik getiren. dramatik etki yaratmak. Bir film. Kişi ve teknik açıdan düşünüldüğünde. yalın anlamı içinde. eylem olarak görünümüdür. Araştırma işlemleri için. itici bir güce dayanmayan eylem. korkma. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. öykünün ve kişilerin devinimini sağlayabileceksiniz. güldüren / coşturan eylemdir. için başvurulur.ÖĞRENME FAALİYET-2 ÖĞRENME FAALİYET-2 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. Kişilerin fizyolojik. sosyolojik ve psikolojik boyut ve durumlarını daha etkili vermek için bu yapılır. etki uyandıran düşünce ya da izleyicinin ilgisini uyanık tutan. 2. gerekçeye. televizyon kanalları ve film şirketlerine giderek metin yazarları ve yönetmenlerden ön bilgi edinebilirsiniz. Başka bir deyimle devinim. acıkma. gerekçesi olan bir sonucun. 26 . Kişi açısından ele alınırsa. hiçbir sebebe. Öykü akışını hızlandırmak. DVD ve VCD satan mağazalarda gezmeniz gerekir. gerekçeleri olan eylemlerin oluşturduğu devinimler dizisinin bileşimidir. üşüme. internet ortamında. sevme gibi herhangi bir itici güç. senaryo yazım aşamasından başlayarak. hareket unsurunun eksikliğinin doğurabileceği sonuçları araştırınız. Bir senaryoda anlatılanların sözle mi. devinim sayılabilir. gerekçeler. yoksa görüntü aracılığıyla mı anlatılmasının daha etkileyici olduğunu araştırınız.

kolay çözümlenmeyecek bir karmaşıklık içerir. sanki tamamlamış. bütün içindeki yerini. nesne ve kamera deviniminin ayrı ayrı oluşu ya da oyuncu ve kameranın koşut devinimi. dengelenmesini. Görüldüğü gibi sinemadaki devinim yalın değil çeşitli kaynaklardan oluşan. Şimdi söylenenleri biraz daha açalım: Herhangi bir film irdelendiğinde. öykü deviniminin titiz bir biçimlemeden geçirilmesi gerekir. Film öyküsündeki devinim (içerdiği anlamı bozmamak koşuluyla). organik olarak iç içe işlenen dört devinimi kapsar. kişiler ile olaylar arasında organik bir bağ bulunur. senaryosunu yazarken her şeyi. bu sahneler içinde oyuncu-nesne-kamera devinimlerinin düzenini iyi bilir. atlamak gibi düzenlemelerden yararlanır. değişik çekim ölçekleriyle görsel anlatımı bütünleyen. Bu biçimleme. çeşitli öğeler arasında uyum kurulmasını gerektirir. çatışmaları doğuran ve onları izleyen durumlar ve ilişkiler. izleyicinin karşısına çıkacak duruma getirmiş gibi bir bütün olarak belleğinde yaşatır. nesnelerin yer değiştirmesi): Bu işin bir yanı. Dolantısal biçimlemede. aşağı devinim).İzleyicinin iletiyi algılamasına yardımcı olacak güzel ve ilginç görüntü düzenlemesi elde etmek için devinime başvurulur. Öykünün şu ya da bu sahnesinin. varlıkların.1. durağan ya da devinimli kamera ile saptanması (kameranın kendi ekseninde ve ileri. Diğer yanı ise. Öyküde görsel olarak yer alan oyunculara ve nesnelere ilişkin devinim (oyuncuların devinimi. devinen kişi ya da nesnelerin. dört temel devinim göze çarpar :   Bir bütünlüğü oluşturan öyküleme ile oluşan devinim. değişik ölçeklerdeki ve uzunluktaki çekimlerin sıralanışı (kurgu). Karmaşıklık. izleyiciyi filme merak ve coşkuyla bağlar. Bu düzenlemeyi başarı ile uygulayan öykülerde. gösterilen eylemlerin olabilirlik ve derinliğiyle izleyiciyi sarsar ve etkiler. gerçekleştiren kişi. durdurmak. geri. yukarı. Oyuncu ve kameranın bir arada devinmesi: Oyuncu. karşıt güçleri simgeleyen öykü kişilerinin iyi belirlenmesini. anlamı daha yoğun ve etkili bir biçimde sunmak. sağa. Öyküsünü. sola. İyi hazırlık yapan bir yazar.   2. tipine/kişiliğine uygun davranış ve devinimlerle olay örgüsünü sürdürür. 27 . film öyküsüne çoğu kez dinamik bir anlam katar. Öykü akışı ve yönetmenin yorumuna göre çekilen. gerçekleri daha doğru yansıtmak için günlük yaşam akışını tersine çevirmek. Devinimle olayların/öykünün gelişimi sağlanır. Olayların gelişiminde “dolantısal biçimleme”den yararlanılır. Olayları yaratan. çabuklaştırmak. kendinden önceki ve sonraki sahnelerle bağlantısını. gelişim ritminin gözetilmesini. Öykünün Devinimi Sanatsal etkinlik kazanması için.

Bir toplum portresi çizilmek istendiğinde. kişileri. İç ve dış devinimin uyumu. İkincisi öykünün biçimsel düzenlenmesinde kişinin devinimli kullanılış amacının ne olduğu. görünümü renklendirici kişilerin devinime katkıları ya hiçtir ya da bir dereceye kadardır. Sinemada kişilerin devinimi iki açıdan ele alınır: Birincisi. Kişilerin Devinimi “Sinema. iç devinim olarak tanımlanır. bir kalıp ya da bir kavram durumuna gelirse. Toplumdan bir ya da birkaç kesit alıp. kimi zaman düşünce alışverişini içeren günlük konuşmalar ya da çekişmeler biçimindedir. kişinin bir güç olarak düşünülmesi ve bu gücün deviniminin ve gelişiminin ortaya konulması. kimi zaman bir karşıtlığı. kişi ya da varlıkların fiziksel davranışlarla görsel yansıtılan eylemler bütünü dış devinim ve izleyicinin düşüncelerine. günlük konuşmaların ardında. kişinin nasıl bir devinim içinde kullanıldığı incelenirse. Kişi ilişkileri “konuşma örgüsüne (diyaloga)” dayanır. duyarlılığına yönelen devinim. yaşadıkları ve tinsel konumları) kocaman bir yalan olur. devinimde de bir olayı sürekli yineleme hakkı yoktur. gözönünde oluşan canlı bir varlık olarak ele alır. bu kesiti gerçekçi bir gözlemle izleyen ve sorunu bir durum olarak sunan öyküler. Senaryoda. zorlama durumlar ve rastlantılarla yürür. bir amaca yönelik devinimlerle olayları geliştiren kişi/kişiler. olayları gerçekleştirirken kendilerini de var eder. Her kişi.2. Başarılı çalışmalarda. Devinim dış gelişimden çok. devinimle sağlanır. Öykünün biçimsel düzenlenmesinde. duygularına. Konuşma örgüsü. Bu öykülerde olayların gelişimi mekaniktir. devingen güçlere ilişkin bir doğruyu dile getirmesi yanında estetik bir etki yaratır.” sözünü anımsayın. Sinemada. belli başlı iki devinim görülür. durumu pekiştirir biçiminde ele alınır. birlikteliğin dramatik akışını sağlar. sorunları simgeleyecek biçimde tipleştirir. kişilerin devinimi. önemli bir yaşam gerçeği ya da toplum sorununun yatmakta olduğu duyumsanır. Bu oluşum. durumun iç devinimlerini gösterecek biçimde düzenlenir. Bir devinimde salt bir imge. belli bir durum çerçevesinde. serimlenen sorununun bağlantılarında. Tıpkı toplum portresi çizen öykülerde görüldüğü gibi. 28 . bir değer yargısını ya da toplumsal bir gücü belirtir. Nasıl birbirine benzeyen kişiler olmazsa. Bu düzen. yapay merak öğesi olarak kullanan kişiler ve olaylar arasındaki ilintiyi göstermeyen öykülerde devinim.Dolantı düzenlemesini. işte o zaman her şey (kişilerin kişilikleri. insanı tamamlanmış bir portre olarak değil. 2.

Gerekçesi olan. aşağıda yazılan örneklerin hangisi daha iyidir? “Remzi parmaklarıyla kirli saçlarını sıvazlarken. Dış devinimi. sinemada perdede gördüğünüz dış devinim. Bu örnekte olduğu gibi. dış devinimin tamamıdır.2. Dış Devinim Sinema estetiği tek sözle özetlenebilir: Devinim. Konuyla ilgili ek bir açıklamaya ihtiyaç duyulmamaktadır. yarışın tüm gizli gücü yok mudur? Tersini düşünün. edilgen tümcelerden sakınmak gerekir. izleyicinin belleğinde oluşturmak istediğiniz etkileri devinimle verin. tiyatroda sahnede. konuşma devinimi ile geliştirilir). “Remzi hücresinde amaçsızca. “jest-mimik” ya da “niteleme-anlatma”olarak da adlandırılır. renkli ve gerilimli konuşmalarla varolur (Sinemaya göre. Örneğin. devinimin mekanik olarak görüntülenmesi. parmakları kirli saçları arasında geziniyor 29 . az sonra başlayacak olan yarış için kulvarda.3. Fiziksel devinim gövdeseldir. gövdeyle yapılan eylemlerin tümüdür. başlangıç duruşunu alan koşucuların yüzündeki anlam ve gergin kasların oluşturduğu fiziksel görünümde. Çünkü anlatım doğrudan ve görseldir. Görsel durumların ne olduğunu tanımlayan. Fiziksel (dış) devinim ile ilgili. Bunlar anlatımı bozar.” Bu örneklerden birinci örnek daha doğrudur. Konuşma devinimi. hücresinde amaçsızca gezinir. Nesnelerin gözle algılanan ve eylemin iç deviniminin de yer aldığı. kendi içinde ayrıntılayalım. Anlatımlar “geniş zaman” kipiyle yazılır. televizyon oyunları / dizileri daha çok. hayal gücünün güç aldığı kaynakları yok etmiyor mu? Dış devinim yazılırken. Ama durağan bir gövdede de yaratıcı bir güç bulunabilir. devinimli bir görüntüde.

Kişi yenilgiye doğru adım adım giderken. çeşitli çatışma ve ilişkilerin simgelerle gösterildiği devinimdir. dekor ve müzik) katkısı ile ortaya konur. Kendine acıma ve kendini suçlama arasında gidip gelen iç çatışma. sorumluluğun ne ölçüde kendinde olduğunu düşünür.4. Anlamsal Devinim: Daha çok simgesel yapıtlarda. söz ya da filmin yardımcı öğelerinin (ışık. 2. Filmler genellikle kişinin ne düşündüğünü. İç devinim. değişik ve yeni yanlarının ortaya çıkmasıdır. her fırsatı en sonuna dek ve öteki durumlarla da dengeleyerek kullanmak gerekir. İlişkilerle Gelişen Devinim: Kişilerin birbiriyle olan ilişki ve çatışmalarıyla ilerler. kayar ve düşer. ne duyumsadığını ve ne tasarladığını izleyiciye söylemez ama düşünce ve duyguların sonuçları devinimle açıkça gösterilebilir. Kişilere ilişkin bilgi artınca. simge gücüyle ilerleyen. bu güçleri dikkate almadan. kişinin direncinin azalmaya başladığını ayrımlaması ile başlar. her an geliştirilen olayların kurgusuyla yapılır. İç devinim. Düzlem üzerindeki dairesel. kişiler arasındaki karmaşık ilişkinin. soluklarını tutmuş bakışları. İç Devinim Hemen her öyküde. Zıplayan topu yakalamaya çalışır. kişinin devinimine derinlemesine yeni bir yön verir. zaman ve yer değişimine dayanmadan. düşünmeden verdiği karar ve hatalı davranışlarıyla yıkıma. İç devinimle kişiyi/kişileri geliştirmek. Fiziksel devinime dönüşmeye elverişli olmayan tinsel gerçekler ve olaylar. İzleyicilerin. öykünün vermek istediği düşüncenin geliştirilip açıklanması da mümkün olur. bilinçli karar ve davranışlarıyla zafere ya da mutluluğa yönelir. Hidayet soldan koşar.Salon içinde yüksekten giden top. birey ya da toplumla ilgili düşünceler. Bu. Kişi. durum içinde gelişimi göstermek zorunluluğu vardır. iç çatışmayla iletilen bir iç devinim bulunmaktadır. Bunun için durumun küçük esnekliklerinden. Erman topu yakalamak için koşar. elden geldiğince yararlanmak. İç devinim. ayrımsal bir biçimleme anlayışı gerektirir. üç düzeyde ele alınır:    Duygusal Devini: Öykünün duygu yanının devinimi ve etkisi ile gelişir. İç devinimin iki itici gücü vardır:   Kişinin kendi içsel dürtüleri Karşıtların tutkuları ya da çeşitli kaygılarının kişiyi etkilemesi Bu iki faktör ile ‘’İç Devinim’’ oluşur. Dış devinim açısından oldukça yalın ve 30 . soyut anlamlar. zikzaklı ya da bir noktaya yönelik devinim yerine.

Bu tür öykülerde olayların itici gücü. tıpkı yaşamda olduğu gibi öyküde karşıt güçlerin. direnme ve savunmayla etkili bir dış ve iç devinim sağlayarak kahramanın eline geçer. Kişi sistemi ile olayların gelişimi arasında sıkı bağlantı gösterilmek istendiğinde. Kişi karşı durmayla ya kendini tüketir ya çatıştığı güçlere ayak uydurur. Oyuncunun oynarken ne duyması ne yapması gerektiğini öncelikle yazar kararlaştırır. ilişki çeşitlemesi. Başlangıçta kötü adamın elinde olan güç. Bilinçlenme. durumlardan çok olaylara önem verilir ve olayların gelişimi ile sağlanır devinim. kişidir. Çatışmalar. Yazarın gözlemi ya da eleştirisi. ilişkileri ve durumları bu portre aracılığıyla sergiledikleri görülür. belli tipleri. uyumsuzluklarının nedeni gösterilmek istendiğinde. kişinin dıştan belli olmayan gerçekleri ayrıntılı olarak ortaya çıkarılır ve iç dünyası aydınlatılır. Senaryosunda devinimi sağlamak isteyen yazar. birinin diğerine karşılıklı etkisi ile gerçekleşir. Asıl olan. Bu güç. Böylece. ya da karşıtlarının üstesinden gelir. Koşulların yenik düşürdüğü kişi. Kamera Devinimine ilişkin açıklamalar Senaryonun Dışsal Yapısı (Biçim) bölümünde ayrıntılı olarak açıklanacaktır. toplumsal bir anlamı taşıyan dramatik devinimin sağlanmasıdır. sinema tekniğinin verilerinde somutlaştırılır. kişilerle. ama yine de önemli bir akış gösteren öykülerde. Değer ve kazanç ayrımlarının doğurduğu karşıtlıklar. kişilerin çatışması yoğunlaştırılır. kişiyi istemsizlikten isteme. ele aldığı her gücün itici enerjisini saptamak ve bu enerjiyi karşıtlıklar ve çatışmalar biçiminde devinime dönüştürmek zorundadır. kavga. İzleyicinin başlangıçtaki gözlemi. insan kişiliğindeki gelişimi gösteren devinimlerle ele alınır. Kişilerin ve sorunlarının derinliğine incelenmesi. iyi bir oyuncu elindeki senaryoyu iyice belleğine ve tinine sindirerek her şeyden önce yaratacağı kişiliği bir bütün olarak nasıl anlaması. devinimleriyle bir bütün oluşturacak biçimde canlandırılmasında ilk sorumluluk yazarındır. her kişinin. İç devinim yoğun öykülerde karşıtlık ve çatışmaların titizce düzenlenip. duruma derinliğine bir boyut ekler ve gerilimi artırır. Öykünün zafer ya da yenilgiyle bitmesi önemli değildir. yineleme yoluyla yoğunluk kazanır. Öyküde. Devinim. gelişim kişilerin iç devinimi ile sağlanır. geçimsizlik. Devinim. Kişinin yaşam biçimi ve koşulları ile sıkı ilintilidir bu dünya. 31 .durağan. Örneğin önlenemez bir biçimde yozlaşan ve çürüyen toplumun etkisi. kişiler için de kaçınılmaz olarak aynı değil midir? Genel olarak baktığımızda: İç gelişime de önem veren Batı filmlerine göre. çekişme gibi dış ve iç çatışmalara yol açar. edilgenlikten etkinliğe doğru yöneltir. olayların etkisi ile bilinçlenmeye başlar. geçmişteki Türk filmlerinin yalnızca portre çizimini öne çıkardıkları. bu bütünlüğü sağlamak için ne yapması gerektiğini bilir. Kişiler ve ilişkileri hakkındaki bilgi genişletilir. film geliştikçe keskinleşir (Filmleri izlemekle bu saptamayı somutlayabilirsiniz).

Televizyon ve sinemada sese. Başka bir deyişle şarad. 32 . Bu da ikinci görüntü ögesini oluşturur. oyuncuya “susadım” dedirtmektir. gerekse dekor üzerindeki ayrıntıları ortaya koyarak izleyicinin şaradı anlamasına yardımcı olur. Demek ki dekorun ayrıntıları olarak bir sürahi ve bir bardağa gerek vardır. Adam ne aramaktadır? Bir sürahi ve bir bardak masanın üstünde durmaktadır. izleyici önce odanın içinde bir şeyler arayan adamı görmelidir. dekor ve kamera hareketi olmak üzere üç ögeden yararlanırız. televizyon ve sinemada olayların sahnede gösterilerek anlatılması yöntemidir. adamın ne aradığını ve niçin aradığını anlar. aktör gider ve bardağa su doldurur. sürahi ve bardağa çevrilmiş olduğunu izleyiciye göstermiş oluruz. Televizyon ve sinemada izleyiciye birşey anlatmanın en etkili ve kolay yolu onu sahnede göstermektir. bu amaç için özel olarak hazırlanmış bir oyunla ortaya konur. Oysa televizyon ve sinemada anlatılmak istenenlerin büyük kısmı sahnede gösterme aracılığıyla anlatıldığında çok daha etkili ve dramatik olur. Bu durumu şaradın üç öğesini kullanarak daha dramatik biçimde anlatabiliriz. gerek oyuncuların davranışlarını göstererek. Ancak bazı acemi yazarlar en etkili ve dramatik yöntemin sahnede göstermek olduğunu bilmeden senaryolarında gelişen olayları diyaloglar (konuşma örgüsü) aracılığıyla anlatma yoluna giderler. sürahiden aldığı su ile bardağı doldurur ve içer. Sonuçta izleyici. Şöyle ki. Kısaca şarad oluşturmak için oyuncu. Şarad simgelerle tanımlanan bir düşüncenin izleyiciye iletilmesidir. Su içmek isteyen bir insanı anlatmak istediğimizi düşünelim: Bunun için en kestirme yol.5. Yalnızca sürahi ve bardağın bulunduğu bir çerçeveleme yapmalıyız. onun için şimdi de üçüncü görüntü ögesi olan kameranın kullanılışına başvurmalıyız. Odanın bir köşesindeki küçük bir masanın üzerinde duran bardak ve sürahinin çekimi. Bir adam odanın içinde oraya buraya bakarak bir şeyler aramaktadır. Kamera ise. Adam. oyuncunun ve dekorun konuyu destekleyici biçimde düzenlenmesi gerekir. Şarad yöntemini kullanırken. ancak görüntünün yetersiz olduğu durumlarda başvurulmalıdır. Böylece adamın dikkatinin. Ancak bunun dramatik hiçbir yanı olmaz. içer. En sonunda yine aktörün devinimine yer veririz. Şarad.2. Şarad seyirci tarafından en kısa zamanda anlaşılmalıdır. Eğer dekor bir odanın içi ise. Şarad Görüntüye dayanan yazı biçiminin en önemli örneklerinden biri şarad’dır. hemen o tarafa yönelir. Senaryo kurallarına göre bunu yazacak olursak. Yalnızca bir sürahi ve bardağı göstererek bir anlam ortaya koymuş olmayız.

Ancak kız. bir erkek karşı karşıya konuşmaktadırlar. “Buna olanak yok. ERKEK (Israrlı): Seni seviyorum… Anlıyor musun? KIZ (üzgün): Yavaşça döner. Anlıyor musun?”demiştir. 33 . Üzgün ve şaşırmıştır. Ağır ağır odanın öbür tarafına yürür.Bir başka örnek. Odanın içinde bir kız. Kıza doğru yürüdüğünde gözlerinde acılı bir anlam vardır. şarad ile yanıt vermiştir. Çok üzgünüm ama ben seni sevmiyorum. Bu örnekte şarad iki satırlık bir karşılıklı konuşmanın yerini almıştır.”demek yerine. Erkek “seni seviyorum. Olduğu yerde kalmış olan erkek görünür.

 İç devinimi sağlayınız. 34 .  Sahneyi şarad ile anlatınız. film izleyerek hayal  Dış devinimi sağlayınız.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Öykünün devinimini sağlayınız.  Bol bol okuyarak. Öneriler  Bu işlemler sırasında ayrıntılara dikkat ediniz.  Kişilerin devinimini sağlayınız. gücünüzü zenginleştiriniz.  Denemeler yaparak ifade gücünüzü zenginleştiriniz  Sinema teknolojisindeki gelişmeleri. yakından takip ediniz.  İzlediğiniz filmlerde seçici olunuz.

( ) Kişilerin devinimini. 7. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. 4. ( ) İç devinim. 3. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. dış ve iç devinim olmak üzere ikiye ayırabiliriz. 2.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. ( ) İç devinim hemen hemen her öyküde vardır ve iç çatışmayla iletilir. 1. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. ( ) Devinime başvurulduğu zaman. ( ) Dış devinimi yazarken edilgen tümceler kullanılmalıdır. ( ) Devinime başvurma nedenlerinden bir tanesi de dramatik etki yaratmaktır. 6. ( ) Şaradla anlatım. 35 . senaryo yazarlarının her zaman tercih etmeleri gereken bir yöntemdir. 5. öykünün akışı hızlanmalıdır. kişinin yaşam biçimi ve koşullarıyla ilgili değildir.

Senaryoda zaman sürekliliği konusunda bilgi edinmek için senaryo yazarlarıyla görüşünüz. Film.1. ZAMAN KULLANIMI Senaryo evresinden başlayarak. yazarın öngördüğü çerçevede ileriye doğru gelişir. filmde öykünün anlatımında en yaygın kullanılan ve fazla karmaşık olmayan bir sunum biçimidir. şimdi oluyormuşcasına gerçek zamana benzer süreklilikle sergilenmesi. Gelecek. İzlediğiniz filmlerdeki şimdiki zaman sürekliliğinin geriye dönüşlerle ve ileri gidişlerle nasıl bozulduğuna dikkat ediniz. birbirleriyle ilişkisi olmayan görüntülerin karmakarışık bir yığını olur. zaman ve mekân sürekliliğinden rahatsız olursa. izleyicinin ilgisini öykü üzerine yoğunlaştırır. Durumsal (Düşsel) Zaman. Görsel anlatımın başarısı. Geçmiş. Zaman ve mekânın doğru kullanımı. ne de izleyici bir sonraki anda ne olacağını bilmez.ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 AMAÇ Senaryoda zaman kavramını ve zaman ilişkilerini kullanabileceksiniz ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   İzlediğiniz filmlerdeki şimdiki zaman sürekliliğine dikkat ediniz. İzleyici ardışık çekimlerde. öykünün görüntü ve ses değerlerini güçlendirir. şimdiki zaman sürekliliğini gösterir. Şimdiki zaman sürekliliğinde olaylar dizisi. Filmsel zaman dört temel süreklilik boyutunda ortaya konur: Şimdiki. 3. Bu tür süreklilik. filmin büyüsü bozulur. Araştırma işlemleri için internet ortamında çalışıp. İzleyicinin öyküyü bu yaklaşımla izlemesi. filmin sonuna dek izleyicinin ilgisini öykü üzerinde uyanık tutmaya yardım eder. 3. zaman ve mekân sürekliliğinin akılcı/doğru kullanımı. elbette ki başarısızlık olacaktır. 36 . Ne oyuncu. iyi düzenlenmesi. Şimdiki Zaman Sürekliliği Olayın / Öykünün filmde sanki. Bu özellik. öyküye katılımlarını güçlendirir. Kaçınılmaz sonuç. VCD ve DVD satan mağazaları gezmeniz gerekmektedir. çalışmanın başarı ya da başarısızlığının bir göstergesidir.

iki anlatım çizgisi arasındaki ilişkiden kaynaklanan daha büyük olanaklara sahiptir. kaydedilen tüm olay her ana çekimin en iyi ve en önemli bölümlerinin kullanılmasıyla yeniden oluşturulur. Paralel kurgu. 37 .1. bu düzenli tekrarlar karşısındaki tepkiler değişir. Paralel Kurgu Bir öykü noktasını kapsayan paralel film kurgusu. Her iki öykü çizgisinde verilen bilgi eksiktir. iki yaklaşım kullanılarak başarılabilir. Öykü çizgisinin birinde hareket ya da amaç aynı tutulur iken diğerinde. O anda oynanan maçın ya da o anda başlayıp gelişen olayın sonucunu önceden kim bilebilir? 3. Sonuçta. Böylece tüm olay ya da sahne birleştirilir. Bu çekimler öyle bir yöntemle kurgulanır ki bakış noktası bir aksiyondan diğerine sırayla değişir.Televizyonda canlı yayınlanan futbol maçı ya da tek bir yerde başlayıp gelişen ve sonuçlanan her olay. İlgisini sürekli uyanık tutmak amacıyla seyirci olacaklardan habersiz bırakılır. Tek çekim ve ana çekim yaklaşımı arasındaki temel fark işte buradadır. olayın tek bir kamera konumundan tümüyle kaydedilmesidir. İyi bir film yapımcısı her iki yöntemi de kullanır. aksiyon ve karşı aksiyon dizileri biçiminde. Kullanılan her çekim. Bu durumda tüm olgulara karakterler sahiptir. tüm öykü çizgisini kapsayan birer doruk noktadır. Olguların tümünü sadece seyirci bilir. Bu ana çekimlerden seçilen bölümler paralel kurgulanırsa. Her iki anlatım çizgisindeki karakterler diğer grubun yaptıklarından habersizdir. Uygulamada bu tür ana çekimlerden daha fazla elde etmek için iki ya da üç kamera konumu aynı anda kullanılabilir. Her iki yöntem de tek bir çekimle kaydedilen bir sahneye göre daha dinamik ve daha görsel avantajlara sahiptir. tüm olay ancak çekimlerin tümü beraberce kurgulandıklarında kavranabilir. her film parçası. şimdiki zaman sürekliliği anlatımına örnek olarak verilebilir. Adından da anlaşılabileceği gibi ana çekim.   Kısa süreli çekimler Uzun ana çekimler Eğer kısa tek çekimler kullanılırsa. Bilgi derecesi öyküdeki karakterler arasında ya da film ve seyirci arasında paylaştırıldığında daha değişik seçenekler görülebilir:     Her iki öykü çizgisi de birbirini destekler ve her ikisindeki bilgi (sırayla) öykünün kurulmasına yardım eder. Bu yöntemle. kısa tek çekim yöntemine benzer bölümlenmiş bir manzara elde edilir. birbirleriyle ilişkili iki ya da daha fazla aksiyon. çeşitli ve birden fazla kamera konumundan ayrı ayrı görüntülenir.1.

İzleyici. olgunun ikinci bölümde ya doruk noktasında ya da olayın ortasında başlatılması ve daha önceki dönemlerde geçtiğinin anımsatılması yöntemidir.2. Öykünün şimdiki zamandan geçmiş zamana uzun ya da kısa geri dönüşlerle anlatılması ya da diğer bir tanımla. tarihsel olayların geçtiği zaman dilimi içinde. Geçmişteki olayların şimdiki zaman sürekliliğindeki sunumunda tek sorun öykü tarihsel ya da yakın geçmişe sahip ise izleyicinin olayın sonucu hakkında bilgisi olmasıdır. Geri dönüşlerin yararını şu şekilde açıklayabiliriz: Geri dönüşler ile geçmişe bağlı. Paralel film kurgusu istenen bilgiyi seyirciye aktarmakta her zaman en iyi yöntemi sağlayacaktır. gerekli kimi şeyler ya da çatışma. Buna rağmen yeğlenen yöntemlerden biridir. şimdiki zaman sürekliliğine benzer bir biçimde yazılır ya da geçmiş. Yazarın ustalığı işte burada ortaya çıkar. şimdiki zamanda geçecek bir öyküye başlangıç olarak verilir. Öykü. Geçmişin böyle anlatılmasında “anlatma göster” uygulaması etkilidir. Geçmiş Zaman Sürekliliği Filmlerde geçmiş zaman sürekliliği iki biçimde ele alınır:   Öykünün tümü geçmiş zaman içinde geçer. 3.1. 38 . tiyatrodaki gibi sözel anlatımla değil. aksiyon ve karşı aksiyon. Yararının yanında büyük soruna da sebep olur. şimdiki zaman sürekliliğinde geçiyor gibi anlatılması.2. sunuşun tamamlanmasına yardım edecektir. birçok nedenden sakıncalıdır ama senaryo yazımında önemli ve güçlü bir anlatım tekniğidır. “izlemekte olduğum olay şu an olmakta” duygusundan çok “izlemekte olduğum olay geçmişte oldu” duygusuna kapılmalıdır. İki temel öğe.2. Geri dönüşler yerinde ve doğru kullanıldığında öykülemenin zenginleştirilmesi açısından çok güçlü bir yoldur.Bu yaklaşımlardan hangisinin kullanılacağına film yapımcısı ve öykü yazarı karar vermelidir. 3. doğrusal zaman akışında görsellikle anlatılır. Ancak tek bir konu unutulmamalıdır. Geriye Dönüşlerin Kullanımı Geri dönüşler. Öykünün Tümünün Geçmiş Zaman İçinde Anlatılması Öykü ya tümüyle geçmiş zaman içinde.2. 3. şimdiki zamandan geçmiş zamana uzun ya da kısa geriye dönüşlerle anlatılır. Örneğin.

Buna “bilmece geriye dönüş” denilir. öykünün o ana dek oluşturduğu gerilim ve hızı düşebilir. 39 . ilgi çekici düzenlenmeler içermez ise izleyicinin tepkisini tahmin etmek zor olmasa gerek. birkaç dakikadan daha uzun geriye götürülür. çoğunlukla geçmişteki bir olayın. Sonra. bir anahtar vermeden. Bu durumda izleyici. jazz efsanesi Charlie Parkerin sağlığının iyi olmadığı ellili yıllarda başlar. uzun geri zaman içinde fazla sayıda geri dönüş yapıldığında.Geri dönüşlerin kullanılmasındaki sakınca ise kimi kez. İzleyicinin kafasını. Tanıkların anlattıkları. Birden fazla geri dönüş kullanmayı düşünüyorsanız. geri dönüş kullanımı karıştırır. kişilerin tanıklığına başvurulduğunda kullanılır. birbiriyle çelişkili biçimde verilir. bir gizin araştırılmasında. Kişinin geçmiş yaşamında. geçmişten geçmişe ve şimdiye yapılacak karmaşa rastgele değil izleyicinin olayları birbirine bağlayacağı bir düzende yazılır. uzun ya da kısa geri dönüşler öykü anlatımında yine etkinliğini sürdürmektedir. İki çeşit ‘’Geri Dönüş’’ vardır:    Uzun geri zaman Kısa geri zaman Uzun Geri Zaman Uzun geri zamanda zaman. Charlie Parkeri tanıyan jazz meraklıları için geçerlidir ama diğer izleyiciler için karmaşık ve kafa karıştırıcıdır. öykünün olağan gelişimi bozulur. Uzun geri zaman: Parkerin dorukta olduğu 1945 yılıdır. Örnekte de görüldüğü gibi. kimi zaman öykünün sonucuna yakın başlatılır. çok uzun geri zamanlarda. Buna en iyi örnek Bird filmidir. öyküleme (dramatik yapı) gereği sonucun. bu konuda dikkatli olmanız gerekir. Uzun geri zaman. Uygun ve gereği gibi kullanılmadığında. Zaman kullanımında şimdiden geçmişe. Uzun geri zaman. “Geriye sayma” görüntünün üstünde sözel anlatım sürerken. olay aynen geçmişteki gibi sürdürülür. uzun geri zamanlar kimi karmaşaları içerir. Sanki bir kum saatini baş aşağı çevirmek gibi. olay örgüsünün ileriye doğru gelişimi engellenir. filmin başında verilmesi ile izleyicinin öyküye ilgisini yitirmesidir. Tanıkların anlatımlarıyla durum. filmin başladığı noktaya yaklaştığını anlar. Öykünün bu yöntemle anlatılması. Akira Kurosawa'mn Rashamon filmi buna bir örnek olarak gösterebiliriz. izleyicinin öyküye ilgisini yitirme tehlikesi olduğunu bilmeniz. Uzun geri zamanlar doğru ve yerinde kullanılmadığında. Ne olursa olsun. geriye dönüşle ‘’geçtiği zaman içinde’’ görsel olarak anlatılır. belirgin olmayan. Film izleyiciye ya tanıklardan birinin anlattığının doğru olduğu duyumsatılarak ya da hangi tanığın anlatımının doğru olduğu konusunda kuşku içinde bırakılarak bitirilir. filme konu olan olay. geriye dönülerek canlandırılır. örneğin. Film. yeni bir uzun geri zamanla 1936'ya gidilir. Bu anlatım tekniği. geri dönüş içinde. bu da izleyiciyi şaşırtır.

. Uzun geri zamanın.. izleri şimdiki durumuyla verilir. Örneğin. Filmin geri kalanında geçmişin etkileri. kimi anların verilmesi ya da yakın çekimlerle hatırlanan olaya ya da kişiye ilişkin kimi şeylerin gösterilmesi. Hangisi istenen anlamı yerine getirir? Ve soruların yanıtlarını verdikten sonra sahnenin nasıl olması gerektiğine ilişkin en doğru kararı vermek gerekir. yaşanan andaki durumun tersi de verilebilir. Bu durum. nasıl bir anlatımın yeğleneceği konusunda kendinize soracağınız sorular vardır: Ölen yakın arkadaşın cenaze töreni.. Kişinin arkadaşının elinden tutarak ağlaması Uzun geri zamana geri dönüş yaparak: İki arkadaşın kimi anları verilir. bir biçimde amaç dışı kullanımı önemli bir sorundur. adamın intiharı İkinci Anlatım: Şimdiki zaman anlatımı ile adamın sevgilisini neden öldürdüğünü anlatan bir öykü ve adamın sevgilisinin mezarı başındaki intiharı 40 . Örneğin. öykünün eğlenceli ya da yoğun anında. öldürdüğü sevgilisinin mezarı başında intihar eder. Yakın çekimle ölen arkadaşını hatırlayan kişiye ilişkin.Bu anlatımla. sevgilisini neden öldürdüğünü anlatan bir öykü Şimdiki zaman: Sevgilisinin mezarı başında. kimi şeylerin gösterilmesi. geçmişinde çok çapkın olması. iki değişik öyküleme (dramatik yapı) ile gerçekleşir: Birinci Anlatım: Şimdiki zaman: Mezar başında üzüntülü bir adam Uzun geri zaman: Adamın. içine kapanık bir adamın.. Öykü akışında. uzun geri zaman anlatımıyla canlandırılabilir. kişinin birden ölen yakın arkadaşını hatırlamasında. uzun geri zamana dönerek. Başka bir duruma örnek şudur: Adam.

Hangi Durum ve Nedenler ile Kullanılır?  Öykü anlatımı şimdiki zamanla sınırlanmayıp. Çekim: Zaman geriye alınır.çekimdeki “bir an”. sağlam. kapı tokmağını tutuşu ve tokmağı çevirişi. istenen noktada olup olmadığını saptamaktır. 2.  Geri dönüş olarak seçtiğiniz ‘’uzun geri zaman’’ın amacınız doğrultusunda. Uzun geri zamanın. öz açısından içindeki sürekliliği sürdürmek için yapılır. çekimdeki bir anlık devinimi yineler. 2.çekimin arasına konulur ve 2. Ne Zaman. Bunu. Bu işlem “kısa geri zaman” olarak adlandırılır.Şimdi kendinize şu soruları sorabilirsiniz: Birinci önerideki gibi öykünün uzun geri zamanla anlatılmasına gerek var mı. 1. izleyicinin dikkatini çekmek amacıyladır. Kısa geri zamanlar. Görüntü açısından sürekli olmayan bir devinimin alınıp. izleyiciye bilgi aktarımında gerçekten yardımcı olup olmadığını belirlemektir.   Kısa Geriye Dönüşlerin Kullanılması (Flasback) Zamanın olağan akışı içinde. 1. yalın bir kapı açma örneğiyle görelim: 1. çekim sürdürülür. 41 . zaman atlamaları gibi küçük ölçülerde ( yalnızca birkaç kare ile) anlam ve görüntü sürekliliği sağlamak adına kullanılır. Bu. zaman içinde geri gidilerek. zihinsel bir aldanışla ilgili değildir. yoksa ikinci önerideki gibi öykünün anlatımı kronolojik bir düzenleme ile daha mı etkili olacaktır? Hayal kırıklığına uğramamak için plân yapar iken. 2. Yinelenen bu anlık görüntü. doğru yerde. öykünün gelişimine katkıda bulunması amacı ile önemli olayların açıklanmasına katkıda bulunulur. kısa bir an geriye gidilmesi de zamansal bir vurgulamadır.  Geri Zamanlar. çekim. Çekim: Oyuncunun oturduğu yerden kalkıp kapıya yürüyüşü. etkili.

hafıza kaybına uğrayan kişinin geçmişi anımsamasında (Travma geriye dönüş) da başvurulan bir yöntemdir.        Öykünün başladığı andan önce. İzleyiciyi şaşırtmayacak ya da bir hile tarzında izleyicinin dikkatini çekmeyecek olan bu geri zamanda.3. görüntüyü bulanıklaştırmak. gelecek zamana yapılan atlayışlarla olayların anlatımı. Geri zamanların ana kurallarından biri.) Yukarıda sıralanan yarar ve tehlikelerine karşın. geri dönüş başladığında. önceden olan. ilginç dramatik efektler kullanılır. ancak izleyiciye gösterilmeyen şimdiye yakın ya da uzak bir olay gösterilebilir. İzlediğiniz filmlerde görmüşsünüzdür: Geçmişi anımsatmak. geçmişte neler olduğunun gösterilmesinde. o kişinin anılarını gösterir. tümünün geriye dönüşler ile hatta geriye dönüşler içinde de geriye dönüşler yapılarak anlatılmasında (Böylece. Öykünün. öykünün geçmişine ilişkin bilgiler verilmesinde kullanılır. kabul gören bir varsayıma göre. gerçekleşen herhangi bir olayın. öyküde. Oyunculara. Gelecek Zaman Sürekliliği Gelecek zaman sürekliliği iki kesimde ele alınır:   Gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımı Şimdiki zamandan başlayıp. geri zaman dönüşleri izleyici tarafından çoğu kez filmin en ilginç parçası olarak duyumsanır. Daha önce gösterilen bir olayın anımsatılması amacındaki vurgu yinelenmesinde. ile ilgili bilgi ya da hatırlatma olarak verilir (Nostaljik geriye dönüş). Öykü içinde gizli kalmış bir noktanın açıklanmasında. Öykünün akışına katkı getirecek özlenen ve geçmişte olmuş olay/durum. anımsanan şeyi görüntünün bir köşesinde göstermek ya da doğal görüntüleri değişik renklerde vermek gibi yöntemler kullanılarak yapılır. görüntü bir kişinin yüzünde ise bu anda yapılacak geri zaman. Öykünün daha önce gösterilmeyen bir bölümünün sunulması amacı ile yararlanılır. öykü içinde kendi ile ilgili bölümleri anlatma/gösterme olanağı verilmesinde geri zaman dönüşümü kullanılır. Daha çok psikolojik filmlerde kullanılan. 3. 42 .

43 . uzatılarak. şimdiki zaman sürekliliğinde sunulur. “Olay böyle olacak!” ya da “olabilir?” düşüncesiyle izler. 3. Birincisinde. Kısaca.Geleceğe Dönüş). gerçek zaman değildir. görsellikle verilebilir. Daha sonra şimdiki zamana dönülür. Bir filme ritm kazandırmada temel olan durumsal zaman. Durumsal zaman sürekliliği bir karabasanı. tümüyle gelecek zaman içinde geçen öyküyü anlatır (Star Wars-Yıldız Savaşları). sayıklamayı. birbiriyle ilişkisi olmayan gerçek ya da düşsel olaylar. uzun uzun verilebilir. Durumsal zamana geçiş. anımsamalarını.4. gerçek yaşamda olmayacak biçimde parçalanarak. Ancak durumsal zamanın bir anlamı yok gibi algılanması da yanlıştır. birbiri içine karıştırılarak. İkincisi ise. geriye dönüşün tam tersidir. Olay sunulduktan sonra şimdiki zamana dönülür (Back to the Future . birini öldürmeyi ya da bir yeri soymayı tasarlayan kişinin soygunu yaparkenki hâli. Gerçek zaman olmadığı için de. bir düşüncenin ya da bir tasarının önceden görselsözel dramatik yapı içinde anlatılmasıdır.Gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımında izleyici. sarhoşluğu ya da diğer çarpıtılan düşünceleri anlatmakta kullanır. sunulma yönteminde ya da süresinde bir sınırlama yoktur. Olaylar yavaş devinimlerle. Olay sanki şimdi oluyormuş gibi. saatle saptanan gerçek zaman dışında. gelecek zaman içinde sunulması arasında bir ayrım vardır. İzleyici ne olup bittiğini anlamalıdır. anlık kısa görüntülerle ya da görüntü dondurularak. izleyici zaman konusunda bilgilendirilip. kısaltılarak. çarpıtılan biçimde algılanmasını kapsar. bir olayı gözleyen bir kişinin zihinsel davranışlarını. Bu durumda izleyici olayı. Bu kullanımda zaman. çarpıtılarak ya da birkaç olay. Gelecekteki bir gizli gücün etkisi. düşüncelerini ya da gözlediği olayın. süreklilik yöntemi gözetilmeden sunulur. Olay sunulduktan sonra şimdiki zamana dönülür (Back to the Future-Geleceğe Dönüş). gelecek zaman. Birincisinde şimdiki zaman içinde. gelecek zaman içinde görsel olarak anlatılan öykü. bir bilim-kurgu biliciliğini. tümüyle gelecek zaman içinde geçen öykü anlatır. ileri atlanarak gelecek zaman içinde. geçici olarak yer alır. İleriye doğru atlama. yazımda dikkat edilecek en önemli noktadır. uygun ses efektleri ve görsel geçişlerle doğru biçimde ele alınmalı ve açıklanmalıdır (Nightmare on Elm Street-Elm Sokağı Kâbusu). gelecek zaman geçici olarak yer alır. yukarıda sıralanan. olayların nasıl olacağı ya da olabileceği. İkincisi ise. Bu tür anlatımda. Durumsal zaman kullanımında. İleriye atlama ile olayın tümünün. kişilerin çeşitli durumlarda yaşadıkları. gelecek zaman içine götürülür. gelecek zaman içinde sunulması arasında fark vardır. Zaman içinde ileriye gidilmesi. Durumsal zaman. bir bilim adamının. bir sanayi tasarımını ya da öyküdeki bir kişilik tarafından düşlenen olayları içerir. Durumsal (Düşsel) Zaman Sinemada. İleriye atlama ile olayın tümünün. durumsal (düşsel ya da psikolojik) zaman da kullanılır. uzay gemisiyle diğer gezegenlere nasıl ulaşabileceğini açıklaması. olayı izlemede bir karmaşa içine düşmesinin önlenmesi. şimdiki zaman içinde. açık ya da çarpık düşünceler ya da şimdiki zaman/geçmiş zaman/gelecek zaman birbiriyle karıştırılır.

Bir senatörü öldürmeyi tasarlayan kötü adamlar. sıkıştırılan bir ilmiktir. seri katil filmlerinde (Silence of the Lambs-Kuzuların Sessizliği/Seven-Yedi) belirli bir zaman darlığı yoktur ama bir sonraki kurban öldürülmeden. kolaylıkla kavrayabileceği bir biçimde vermelidir. coşku. hem gerçek hem de durumsal (düşsel) zaman kullanılarak anlatılabilir. İstedikleri para verilmez ise kente zehirli gaz fışkırtmayı tasarlayan kötü adamların. Film içinde kullanılan bu saat. merak. zamanla yarışan kahramana karşı bir sınırlamadır. kahramanın görevini yoğunlaştırır ve zamanın azalması coşkuyu artırır. 44 . 3.5. Senaryo yazarı. bu eylemi ne zaman yapacağının bilinmediği durumlar da olabilir (The Rock-Kaya). Saat kullanımı olmaksızın. tam doğu sahillerine geldiğinde. zaman öğelerinden yalnızca biri kullanılabilir.Kritik Karar).Gerektiğinde bir film öyküsünde. uygun yerlere saat konulur. Haydutlar belli bir saat içinde yok edilmelidir (High Noon-Kahraman Şerif). değişen zamanları vurgulamalı ve kullanışını izleyiciye. Zaman kullanımı. Bombanın ne zaman patlayacağı karşı tarafça bilinmez (The Last Boy Scout-Son Görev). Kötü adamların amaçlarını bilmeyen. Virüs belirli bir süre içinde denetim altına alınmazsa kasaba bombalanacaktır (Outbreak-Tehdit). gökyüzünde patlatılarak yok edilmesi için emir verir (Executive Decision . Ya da birkaçı birbirine kaynaştırılarak kullanılır. daha sonra zaman içinde ileriye gidilebilir ya da geriye dönülebilir. sizin de kullanabileceğiniz ortalama bir buçuk saatiniz var. gerilim ve devinim coşkusu. Örneğin. Şöyle izlediğiniz filmleri bir düşünün: Kuşku. belirlenen süre içinde kötü adamı yakalamalıdır (Midnight Run-Geceyarısı Av). uzatılabilir ya da dondurulabilir. Zamanın Diğer Kullanımları Filmin türü. gerilim ya da devinim (action) ise. kötü adamın yakalanmaya çalışılması durumu da yatsınamaz bir gerçektir. stadyuma belirledikleri zamanda patlayacak saatli bomba yerleştirir. ama başarılı olmamaları için var gücüyle çalışan dedektif ve eylem sonunda binadaki tüm insanların havaya uçurulabileceği kuşkusunu taşıyan izleyici bu durumda belirli bir saate/dakikaya sahip değildir (Die Hard-Zor Ölüm). korku yaratıcı filmlerin hangisi saat kullanmaya gereksinmiş? Kuşku. Ya da her ikisi birden yapılır. kuşkunun/merakın dişli çarkı olacağı inancı ile görüntü içine. kahraman ya tehlikeye atılır ya da gizemli çözümlerle çevresi sarılır. FBI’in görevlendirdiği kişi. Film öyküsü. suçsuz yolcularla dolu bir uçağı. zaman kullanımında bu uygulamaları yaparken. Örneğin: Filmin öyküsü şimdiki zamanda oluyormuşcasına başlar.) Saat kullanımı bir kural değildir. Filmde zaman kısaltılır. (Yazar olarak. gerilim ve coşku öykünün sonuna dek sürer. Başkan.

tehlike ve gizem başka yöntemlerle de sağlanabilir. aynı anda ortaya çıktıklarını belirtecek şekilde. anlatılması yöntemi olarak tanımlanabilir. Örneğin. Saat.5. yeter ki ilmiği sıkıştıracak yöntemi bulun.Suçsuz adamın suçlanması. kişinin sonuçta kurtulmasını/bağışlanmasını sağlar ama yalnızca saat. suçsuzluğunu kanıtlamaya çalışır (The Fugitive-Kaçak). bu o yazarın ya usa ilişkin tembelliğinin ya da kuşkuyu. Polisler tarafından yakalanmadan önce kahraman araştırma yaparak. fizik olarak imkânsız bir durum yaratılır. birinden diğerine geçerek sürdürülür.2. Gerilme Gerilme. 3. birbirleriyle ilişkili iki ya da daha çok olgunun ayrımlarının. 3. Zamandaşlık (Simültane) Zamandaşlık. Bu yöntemle aynı anda süren yaşamsal iki zaman. Hitchcock'un terimiyle “Mac Guffin” (mikrofilm teyp-geçmişteki mektup). bir olgunun nesnel süresinin öznel olarak genişletilmesidir. Saniyeler genişletilerek ve olgularla doldurularak. yavaşlatılan bir çekim değildir. zamanın birden durması. merakı yükseltecek dişli çarkının olmadığının bir göstergesidir. Umutsuzluğa kapılmaya gerek yok! Kuşku.1. zamanın olağan akışı içine girmesi/yaşamın kaldığı yerden hiçbir şey olmamış gibi sürmesidir. yalnızca kahramanın yaşamını sürdürmesi ve ardından. Tüm öykülerinde saat sürekli varsa. gerilim ve coşku yaratır (North by Northwest-Gizli Teşkilat). Bu. her şeyin devinimsizleşmesi. öyküyü toparlayıcı öge değildir. 45 . Herhangi bir gerilim filminde bu kullanıma örnek sahneler görebilirsiniz.5.

hayal gücünüzü zenginleştiriniz.  Çevrenize araştırıcı ve gözlemci bir göz ile daha dikkatli bakınız.  Senaryo denemeleri yaparak. Öneriler  Bu işlemler sırasında ayrıntılara dikkat ediniz.  Bol bol okuyarak ve film izleyerek. 46 . ifade gücünüzü zenginleştiriniz.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Senaryoda kullanılacak zaman dilimi ve yöntemini seçiniz.  Senaryoda zaman ilişkilerini kullanınız.

5. kısa süreli çekimlerle veya uzun ara çekimlerle olmak üzere 2 şekilde gerçekleştirilir. bire bir gerçek zaman gibi olmalıdır. 2. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. ( ) Gelecek zaman sürekliliğinde. cevap anahtarı ile karşılaştırınız. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımı da yapılır. şimdi oluyormuşcasına sergilenmesine şimdiki zaman sürekliliği denir. kendinizi değerlendiriniz. 3.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. genellikle olumlu durumları anlatmakta kullanılır. ( ) Durumsal zaman sürekliliği. ( ) Filmlerde zaman ne uzatılabilir ne de kısaltılabilir. ( ) Olayın. diğer faaliyete geçiniz. ( ) Paralel kurgu. Doğru cevap sayınızı belirleyerek. ( ) “Bilmece geriye dönüşte” izleyiciye kuşkudan uzak kesin bilgi verilir. ( ) Geçmiş zaman sürekliliğinin tek bir biçimi vardır. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz. 6. 47 . faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz. 4. 7. 1.

diğer edebi sanat dallarının dilinden ve günlük konuşmalarımızdan farklarını araştırınız. İzlediğiniz filmlerde. diyaloglar aracılığı ile izleyiciye anlatılanları araştırınız. Yanlış bilgilendirmemek için yazın dilinden ve özellikle tiyatrodan gelen konuşma örgüsü ile sinemadaki konuşma örgüsü ayrımını ortaya koymak gerekir.1. VCD. Araştırma işlemleri için internet ortamını. 4. Tiyatro oyunu doğaldır ki iletisini. Tiyatro oyununun konuşma örgüsü. üç boyutlu mekânda. 4.ÖĞRENME FAALİYETİ–4 ÖĞRENME FAALİYETİ–4 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. DVD ve kitap satan mağazaları gezmeniz gerekmektedir.1. Tiyatro-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları Herhangi bir tiyatro oyununu incelediğimizde. Bir film senaryosunun görsel tanımlarının yapıldığı kısmına bakmadan. 48 . “kör görebiliyorsa” tiyatro oyunu amacına varır. tiyatrodan daha geniş anlatım araçlarına ve yöntemine sahiptir. Sinema Dilinin Diğer Dillerden Farkları ‘’Yedinci Sanat’’ olarak adlandırılan sinema. sınırlı. konuşma örgüsünü okuduğunuzda. zamanla özelliklerine ve koşullarına uyarlayarak kullanır oldu. mimik. konuşma örgüsüyle geliştiğini rahatça görürsünüz. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   Sinema dilinin. Diğer sanatlardan gelen öğelerden biri konuşma örgüsüydü. KONUŞMA ÖRGÜSÜ (DİYALOG) 4. konuşma örgüsünün sinemada tiyatroya oranla daha ekonomik kullanılmasıdır. öykünün ne anlattığını kesin olarak anlayamayız. yoğun olarak oyunun gelişimine yön verici bir yapıdadır. Tiyatroda konuşma örgüsü çok önemlidir. kendinden önceki sanatlardan kimi öğeleri gelişim süreci içinde önce aynen. öykünün jest. kullanabileceksiniz. Sinema. devinim ve öteki görsel araçlarından yararlanmasına karşın. karşılıklı konuşma biçiminde verir. belki o anda değişmesi olanaksız. Ayrıca televizyon kanallarına ve prodüksiyon şirketlerine giderek senaryo yazarları ve yönetmenlerden ön bilgi edininiz. uygun diyaloglar yazarak uygun yöntemlerle ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. Bunun nedeni.1. Rene Clair'in dediği gibi.

Konuşma örgüsü. Günlük Konuşma-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları Film konuşma örgüsü." Birbirini tamamlayan bu iki görüşten yola çıkıldığında rahatlıkla söylenebilecek olan şudur: Romanda/öyküde rahatlıkla yazılan her bilgi. Alfred Hitchcock. gerçek yaşama uygun. Çünkü gerçek yaşamdaki konuşma örgüsü. Sinemada. tiyatrodaki konuşma örgüsünden daha değişik bir boyutta olduğu gerçeğini ortaya koyar. "Eğer bir ileti yazmak istiyorsanız. yüzeysel konuşma dili arasında yer almalıdır. yapaylıktan kaçınarak. Konuşma diline uygun. söylenmek için yazılmış sözler ayrı ayrı seçilmelidir. Konuşma örgüsü. anlamlı ve ekonomik bir biçimde yazmalıdır. Öte yandan senaryoda iyi bir konuşma örgüsü “yazılı dil” ya da “yazın biçimlerine”göre yazılmaz.2. konuşma örgüsü. Çünkü konuşma örgüsüne aşırı yüklenme." der. Yazı Dili-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları "Okunmak için yazılmış sözlerle. yazarlarına konuşur gibi yazmalarını öğütleyerek. 4.3. bayağılıktan. çoğu kez yerinde sayan. gerçek yaşamdaki konuşmaların senaryoya aynen yazılması demek değildir. öncelikle görsel anlatım içinde düşünülür. yorumlamak kişinin o an içinde bulunduğu duruma bağlıdır. Herhangi bir sesi duymak. Senaryoda konuşma örgüsü. izleyicinin bireysel belleği ile yüz yüze olduğundan. 4. Kimi kuramcılar ve senaryo yazarları konuşma örgüsünün “körü körüne gerçeği yansıtmaması’’ gerektiğini belirtirler. yoğun üslûplu yazı diliyle. Senaryoda her şey. yazarın en güç görevlerinden biridir.”der. Sinemada bir öykü anlatılırken ancak başvurulacak başka yol kalmadığında diyalog kullanılmalıdır. İzleyicinin işitme duyusuyla ilgili özellikleri ise şunlardır:   İşitme alanı geniştir. filmin gerektirdiği anlatım ve tanımlamaların içinde kalarak. Ama bu. 49 . romanda ya da öyküdeki gibi verilemez. doğal olarak yazılmalıdır.Bu da filmdeki konuşma örgüsünün. sinema ve tiyatro konuşma örgüsü birbirine karıştırılmamalıdır. diğer öğelerle birlikte öykünün ana iletisini vermek için kullanılan yollardan yalnızca biridir. aynı şeyleri yineleyen ve konudan konuya atlayan bir akış gösterir. Kısaca ve altı çizilerek söylenirse. düşünce senaryoda. diyalog öğeleriyle görsel öğeler arasında kaçınılmaz olarak bir ayrım yaparız. görsel anlatımı geri plâna iter.1. Yine Rene Clair'in dediği gibi." "Diyaloğun orta noktası.1. bu nedenle bellekte seçme yapar. seçme ve ayıklama yapılarak konuşma örgüsü yazmak kolay değildir. doğrudan günlük konuşma ile yakınlık gösterir. yalnızca doğrudan doğruya izleyicinin işitme duyusuyla ilişkilidir. dil birliğini koruyun. günlük konuşma içinden en uygun tümceleri seçip ayıklayarak. “bir film yazarken. ön plâna almalıyız. Senaryo yazarı konuşma örgüsünü. Olanaklar elverdiğince görsel olanı. “sağır duyabiliyorsa” film amacına varır. Sam Goldwyn.

kişinin sözü (mot de caractere).2. Filmde karşılıklı konuşma yoluyla her şeyi izleyiciye aktarmak. Bu görüşlerden yola çıkıldığında. Fransızların ayrımıyla. zorlamasız ve çelişkisiz bir biçimde öyküdeki yerini alması çok önemlidir. Anlatımda konuşma örgüsü kullanılacaksa. 4. aslında öyküyü gözleriyle anlatan insanların ağzından dökülen. konuşma örgüsü için “temel bir biçim” yoktur. filme özgü yöntemle. konuşmaların anlatıma bir katkısı olup olmadığı iyice belirlenmelidir. Bir senaryo yazarının en büyük hatalarından biri. Sinemada konuşma örgüsü. Parlak sözler uğruna kişilikten değil. Bununla birlikte. tüm konuşmalar etkin olmayabilir. sözel anlatım yoluna gidilir. öykünün kurgusu. kişilerin var olan sıcaklığı olsa bile. dikkat ve estetik ilgi sağlayan konuşma örgüsünün. koruyun" diye başladığı sözünü. bir amaca yönelik olarak eylemi yürütmelidir. oyuncu ve kamera devinimleri. öyküyü.Senaryo yazımında konuşma örgüsünün. gerekmedikçe görsel anlatımda zorlamaya girilmedikçe konuşma örgüsü kullanılmamalıdır. diğer tüm seslerin arasında herhangi bir ses olmalıdır. eğer gereksiz söz yığınına boğulmazsa. kişilikleri açıklamalı. kişiliğin zararına olmadan da ortaya konulabilir. renkli ve devingen bir konuşma. Tamamen kişilere bağlı olduğundan. aynı düzende tekdüze sıkıcı konuşma örgüsü yazmak da tehlikelidir. Canlı. Lagos Egri “Sözcükleri savurmayın. hangi anlatım yöntemini seçerseniz seçin. bu kişilerden ve çatışmalardan doğmalı. senaryo konuşma örgüsünün işlevi üç ana başlık altında açıklanabilir: Bilgi verir. Öncelikle. Tüm kişiler kısa ve öz konuşmayabilir. "sanat bir seçmedir. olayı sergilemek için “görsel ağırlıklı” ya da “sözel ağırlıklı”. 50 . Konuşma Örgüsünün İşlevleri Genel olarak. duygusal bir anlam taşır ve öykünün gelişimine katkıda bulunur. Konuşma örgüsü ya da ses görüntüyü destekler. fotoğraf değil. herhangi bir güçlükle karşılaştığı zaman “Bunu bir dizi diyalogla hallederiz. Konuşma örgüsü. anımsatılacak bir öğüt ''anlatma. filmdeki temel işlevi iki biçimde ortaya çıkar:   Konuşma örgüsü temel alınır. temel ilgi hep izleyicinin dikkatini uyanık tutmak olmalıdır. düşünce daha da gelişebilir" diye sürdürür. kolaycılıktır. geçişler gibi öğelerle birlikte. (Senaryo yazımı bittikten sonra.) Sözün özü. Kısaca kişiler konuşmak için konuşmamalı. Hemen tam bu noktada." ilkesidir." diye düşünmesidir. uygun. konuşma örgüsünün öyküde üç işlevi vardır: Yazarın sözü (mot d' auteur). durumun sözü (mot de situation). göster. anlatımın araçlarından biridir. görsellikle anlatmaya çalışın. görsel anlatımın tepkisini güçlendirir. kişilik adına parlak sözlerden vazgeçilmelidir.

duygudaşlığın bozulmasına neden olmamak için. huyu vb. tıpkı giyinme biçimi gibi.  Kişiliği Açıklayıcı Bilgi Vermek Konuşma örgüsü. Senaryonuzu hiçbir zaman slogan kürsüsü yapmayın. gibi etkenlere uygun olarak konuşturulur. öyküde görünmeyen çeşitli kişi ve davranışlar görsellikle verilmeyecekse izleyiciye aktarılabilmelidir.4. çeşitli nedenlerle görüntüye gelmeyecek olayları. Şimdi. ülkesi. doğal ve ustaca verilmelidir. karısını ve çocuğunu kurtarmada kendisine yardımcı olan Man With No Name'e. Konuşma Örgüsü Bilgi Vermeli Aristoteles. gençler genç. her ağza yakışmaz". " diyaloglar. olaylar hakkında ne duyumsadığıdır. kişinin kim olduğunu söyleyen ve ileride ne olabileceğini duyumsatan bir sözcük olsa bile her konuşma. Bu anlamda. Ama bu tür konuşmaları da fazla uzatmak doğru değildir. izleyici içindir. kişinin kendi olayında değil. Diğer bir anlatımla kişinin cinsiyeti. "diyalog. Jean Aurence. çocuksu konuşma. psikolojik durumu. Man With No Name hırıltılı bir sesle "Bir zamanlar sizinki gibi bir ailem vardı ve yardım edecek bir kişi yoktu. Konuşma örgüsü önceki olaylara ilişkin bilgi vermelidir. "diyalogların. toplumsal ve psikolojik üç boyutlu kişiliğine bağlı uygun biçimle yazılır. Man With No Name'in ailesine ne olduğunu sezinlediniz değil mi? Ama onun olayla bağlantılı duygularının ne olduğunu bilmek istiyor musunuz? İzleyiciye. eğitim durumu. temanın gereklerine. yalnızca düzenlenmiş durumları değil. Ama izleyici açısından. toplumdaki yeri. konuşma özellikleri (kekemelik. iki oyuncu arasındaki konuşma birbiri için değil. Konuşma uzadıkça yapaylık oranı da o denli artar. başkası için niçin yaşamını tehlikeye attığını sorar. kahramanlarının ağzından söyleyeceği kimi şeyler olabilir. bunlar arasındaki ilişkileri kurmada. gösterilen olayla koşutluk kurarak. yorumlamada gereklidir. tümce yapısı. işi. dik sesle 51 . kişiliği yansıttığına inanıyorum". Konuşma örgüsü. belli bir hareket biçimiyle tanımlanan kişiliğe bağlıdır. Doğallık. yaşlılar yaşlı gibi konuşturulmalıdır.1. bulunduğu ortamı. tümce uzunluğu/kısalığı." der. dokunaklı ve etkili konuşma. Yine karşı olduğu şeyi anlatmak için. bu sözler. gelir düzeyi. Elbette senaryo yazarının. Senaryo yazarı. konuşanın fizyolojik. renklilik böylelikle sağlanır. Bilgi gerektiren konularda. aynı zamanda kişiliği de belirtir. Konuşma örgüsü kullanımında önemli olan. kahramanın. dram yazarı istediği için yazılmıştır" der. Nietzche. Öykünün başladığı andan önceki olayların geçtiği zaman ve mekânla." yanıtını verir. durumları dolaylı konuşma ile açıklayabilir.2. Biçim çeşitliliği. öykünün iletisini. Field. Böyle bir diyalog gerçekçi ve akla uygun bir durum için kullanılmamış. çizilen kişiliğinden çıkarak söylev çekmesi biçiminde değil. çeşitlilik. yazarın kahramanı uzun boylu konuşturması da gerekmez. A Fistful of Dollar (Bir Avuç Dolar)'da. konuşma hızı. olayları ve gerekli bilgileri aktarmada. inandırıcılık. "her söz. Poetikasında. doğruyu öğrenmedikçe konuşma örgüsünde kullanmaktan sakının. Konuşma örgüsünde bilgi vermek için bilgiçlik taslamaya da gerek yoktur. kişiler kendi aralarında konuşmaktan çok izleyiciye bilgi aktarmak istediklerinde açıklamalar içerir. yaşı. kesik kesik konuşma. Örneğin.

susmalar. birtakım duraksamalar ve kopukluklar içermelidir. o tümcenin en güçlü ve vurgulu yeridir.2. düşünce ve özelliklerinin anlaşılmasını. ıslık çalma. jest. ikinci tümcede “gözü” sözcüğü sona getirildiğinden anahtar sözcük geciktirilmiş. Konuşma örgüsü yazılırken. Konuşma örgüsündeki bir tümce ile içerdiği psikolojinin süresi uyumlu olmalıdır." ya da "Seni kızdırdıysa. konuşan kişilerin söyleyiş biçimlerine ve duygusal durumlarına göre çeşitlilik gösterir.. tümcenin en sonuna getirilirken. çıkart o gözü!. sözcüğün ' V' ya da ' O' gibi geniş ünlüleri içermesi ve onlarla bitmesi oyuncuya kolaylık sağlar. bir tümcenin ilk sözcüğü. ünlemler. kararlı olanlar kesin dille. terim ve sözcükler. 4. Örneğin atak. devinimler. Konuşma örgüsünde duyguyu belirtmek için.). seni kızdırdıysa!. konuşmaya eşlik eden bakış. Örneğin çok uzun bir tümce. Üstelik dolaylı anlatımın. kullanılan deyim. yaşlılar ağır ağır konuşur. Kimileri özellikle saklar. apaçık belirtmezler. "O gözü çıkart. Çokbilmişler uzun tümcelerle. homurdanma vb. sözcüklerin sıralanışı da önemlidir.. Bir sözcük haykırışla söylenecekse. mimik gibi anlatım araçlarından yararlanmak gerekir." örneklerinde. olağan bir konuşmada. olayların gidişine bırakmak uygun olacaktır. Kimi duygu.2. İnsanlar bütün duygu ve düşüncelerini. çok dinamik konuşmalarda ilk ve son sözcükler önemlidir. oyuncuya konuşmadaki iç devinimi yansıtmada. uzun bir tümceyle yansıtılamaz. seslerle sağlanır. sözcüklere/tümceye nasıl anlam vererek tonlaması gerektiğini bildiren bir yöntemdir. dili şaklatma. sinirliliği ya da mutluluğu tekdüze verilmeyip. sinirli söylenemez. Günlük konuşmada bile söylenen sözler. Senaryoda kahraman ya da karşıtının sakin olması. yinelenen sözler. mahalle karısı edası. verilen duruma ilişkin duyguyu yansıtmalıdır. Buna “anahtar sözcük” denilir. mimik. 52 . Konuşma Örgüsü Duygusal Bir Anlam Taşımalı Konuşma örgüsü akılcı olmaktan çok. jest. kişi adından sonra “ayraç” tan yararlanılır. Yapılacak bir espride sürpriz ya da vurucu sözcük/sözcükler. Şok hâlini yansıtan ifade. anlam güçsüz duruma gelmiştir. külhanbeyi edası vb. doğrudan anlatımdan daha etkili olduğu unutulmayarak tüm duygu ve düşünceleri söze dökmemek. Çünkü sinirli olma durumu anlıktır. yansılamalar. kişiler arasındaki çatışmaları ve tin durumlarını ortaya koyabilmeli.konuşma. Ayraç içindeki bilgi.

vurgu anında ne yapıldığını görün: CAFER Hangi cehennemdeydin? Tahsin pişkince sırıtır CAFER ( SÜRDÜRÜR ) Hey. Duyguyu Ortaya Koyan Vurgu Kısa bir an sessizliği belirtmekte kullanılan duygu vurgusu yalın bir jest-mimik türüdür. konuşmaları sessizlikle doldurmak değildir.2.Örnek: UĞUR (İğneleyici) Elbette. Yazar olarak konuşmaları yazıyorsunuz. kendini dağ başında mı sanıyorsun? Vurgu.3. duyguyu güçlendirici bir öğedir. söylenen sözlerin karşısındakini etkileme ya da konuşana düşünme süresi tanımadır. Konuşmalar kadar. bekle bir dakika. bir vurguya gereksinim duyulduğunda yazılmalıdır. BELMA (Patlamamak için kendini tutar) Bir an için ciddi olur musun? 4. öyleyse sessizlikleri niçin yazmayasınız?!. konuşmanın tartımını (ritmini) belirleyerek. Vurgunun belirtilmesi uygulayıcılara fazla gelebilir. seni seviyorum. Konuşma örgüsünde. sessizlikler de aynı derecede önemli değil mi? “Vurgu”nun belirtilmesi. hop. Aşağıdaki örneği inceleyerek. CAFER Hangi cehennemdeydin? (vurgu) (Buraya diğer kişiden uygun jest ya da mimik yazılır) Hey. hop. bekle bir dakika! Kendini dağbaşında mı sanıyorsun? 53 .

konuşma örgüsü yazımında izleyiciye duyumsatmak istenen. bir yönelim. Konuşma Örgüsü Öykünün Gelişmesine Katkıda Bulunmalıdır Kişiler konuşturulmak için konuşturulmamalıdır. ancak düşünürken gösterilebilir. Düşüncelerin ve Hatırlanan Şeylerin Verilmesi 4. Örneğin Birine kızan kişinin. Düşünme sahneleri için diğer bir yol. Çünkü gerçek yaşamda yüz. Konuşma Örgüsü:    Diğer öğelerle birlikte. Senaryo başarılı olsa bile. Diğer bir anlatımla.1.3. Görsel ya da sözel bir anahtar vermedikçe. burada sizden istenecek hatanın tümünü makaslamanızdır. yeniden ele alıp betimleyecek zamanı yoktur. Hata istenmeyeceğine göre. kişilerin ne düşündüklerini ya da ne duyumsadıklarını yansıtmaz. tepkinin anında gösterilmesidir. Kişilikleri ortaya çıkarabilmeli. kişinin ne düşündüğünü anlamakta elbette olası değil. onları betimleyebilmelidir. oysa filmde “dış ses (off voice)” kullanılmıyorsa. karşılıklı konuşmayla verilebildiği gibi. Konuşma bir amaca yönelik olmalı. Kimi yazarlar ise soru-yanıt yönteminin gerekli olmadığını.3. Böyle bir durumda senaryo yazarı. Düşünceler/anımsamalar. altı çizilmek istenen konuşmalar için ara sorular kullanılmasını savunurlar. bir konuşma yeterli açıklıkta değilse ve bilgi verici ayraç yok ise oyuncunun tonlaması tümcenin öngörülen anlamının tam karşıtı olabilir. yüz anlatımıyla (mimik) izleyiciye vermek olanaksızdır. "öykü gelişimi boyunca Hasan’ın. bunun yerine kişinin devinimde bulunmasını ya da devinimsiz bir duruşun ya da sessiz kalmasının daha etkili olabileceğini ileri sürmektedirler.4. Geçmişte yapılan ya da gelecekte yapılacak bir işin düşünülmesi. geriye ya da ileriye gidilerek.5. konuşma örgüsü ’’çok daha kısa ve çok daha özlü ”olmalıdır. 54 . Kişiler romanda düşünürler. olay olduğu gibi ya da olacağı gibi görselleştirilir. öykünün temasını ortaya koymalıdır.2. Şimdi onu görünce niçin sevindi?" diye düşünür. Yönetmen ve oyuncunun yanlış olanı. Ara Sorular Kimi yazarlar. Oyuncu. Dış Ses ya da Görsel Anlatım Kişinin düşüncelerini. Roman ya da öyküde kullanılan "kahraman şöyle düşünüyordu:" türünden bir açıklama senaryoda yer almaz. 4.2.4. Yeterli sebep yoksa konuşmayı geliştirmeyecekse iki kişi arasındaki ara sorulara gerek yoktur. 4. Özenli ve dikkatli bir çalışma. Duygu ve anlam yaratmalı ve öykünün gelişimine katkıda bulunmalıdır. düşüncelerin ve hatırlamaların açıklanmasıdır. öyküyü. günlük yaşamdaki konuşmalar gibi yerinde saydırmayıp ileri götürmelidir. kişinin o andaki durumunu izleyiciye: Görsel yöntemlerle iletmeye çalışır. görüntüyle de verilir. tepkisini çevresindeki şeyleri tekmeleyerek göstermesi gibi. Türkandan nefret ettiğini gördük. Senaryoların özgün sorunlarından biri. bu karışıklığa neden olmaz.

iç çatışmayı ya da bilinçaltını yansıtmak için dış ses kullanılır. kişilere bir derinlik kazandırılır. tiyatrodaki gibi. "Kişinin konuşmalarını dinleyen kişinin. kişinin belleğinde yinelenir. Görüntü üstü anlatımı yapan duruma göre. Çünkü sinema görsel içeriği ön plânda olan bir sanattır. Sonra.    Kurallara uygun biçimde kullanıldığında. Kişinin kendi kendine konuşması. 4. Ya da anlatımda belirli sıçrayışları (atlamaları) sağlayıp. kimi şeyler görmek ister. izleyici en azından konuşan bir kafanın ötesinde. kişilerin oluşumundaki bir aşama verilir. parçalanarak sayfanın hızlı okunmasını sağlar. Uzun bir monolog ( kendi kendine konuşma ) metni. filmin başında kullanılan bir söz yeri geldikçe. Görüntü üzeri konuşma kimi filmlerde çokça kullanılır. oyuncunun tek başına kendi kendine (monolog) konuşmasıdır. günümüz filmlerinde pek kullanılmayan bir konuşma biçimidir. Filmde iç ses. Buna anımsatıcı söz denir. izleyicinin olayı daha dikkatli izlemesi sağlanır.3.3. kendinize sorun. kimi devinimlerle ya da çevredeki kimi şeylerin parçalanma durumu var mı?".4. Edinilen bilgiyi açıklayıp. "Acaba başarabilecek mi?" sorusu yaratılarak. öyküyü hızla ilerletmede uygun/yalın bir yol olmasıdır. duruma göre. geçmişte kaldı. Diğer bir iç ses örneği. Kendi kendine konuşma (monolog) yazma durumunda. Görüntü Üzeri Konuşma (voice-over) Geçmiş bir olayı anımsatmak. izleyicinin ilgisini bir parça azaltır. olay dizisinde belirli devinimleri eyleme geçirmede kolay bir yoldur.3. "Sen bu işi yapamazsın!” gibisinden anımsatıcı bir sözün söylenmesine neden olan kişinin ya da sözü destekleyici bir görüntünün üzerine verilir. 55 . Düşünce hangi yolla verilirse verilsin. yerinde ve özenli kullanıldığında kendi kendine konuşma çok etkili olabilir. Kişiyle birlikte izleyicinin duyduğu bu sese. düşüncelerin verilmesi dışında. izleyicinin ilgisinin çoğaltılması amaçlanır. ‘’iç ses’’ ya da ‘’kafa sesi’’ denilir. ya sözü söyleyen kişi ya da bir başkası olabilir. Çekici bir özelliği olmasıdır. Senaryonun % 99' unun konuşma olması. Kişinin Kendi Kendine Konuşması (Monolog) Düşüncelerin/hatırlamaların verilmesinde bir diğer yol. Doğallığa aykırı olan bu kolay iletim yolu. görüntü üzerine düşürülür. Böyle bir durum olduğunda öncelikle başka yollar aranmalıdır. Görüntü üzeri konuşmanın bir diğer biçimi. bir düşünceyi belirtmek. öykünün anlatımıyla ilgilidir. Örneğin. İç ses (kafa sesi) ya da anımsatıcı sözün yinelenmesiyle merak öğesi yoğunlaştırılıp. Ama şunu da unutmamak gerekir ki. Bunun nedeni. ya öykünün içinden biri ya da öykünün kahramanının sesidir. yerinde ve gereği gibi kullanılmadığında hepsi izleyiciye yapay gelir.2. Anımsatıcı sözleri söyleyen.

yumuşatılan. Çehov'un. bir düşünceyi ya da bir olayı. senaryoyu baştan sona yerel sözcük ve deyimlerle yazmak. şiveyi yalnızca güldürü öğsi olarak kullanmak onaylanacak bir durum değildir. Çünkü seneryodaki kişilerin hepsinin konuşması kısa. uzmanlara danışarak. süslü. oyuncu. izleyici hızla filmden kopar. Konuşma Örgüsü Yazarken Dikkat Edilecek Hususlar  Konuşma örgüsü tamamen kişilerin gelişimine bağlıdır. en ekonomik/özlü ve kıvrak bir biçimde yazın. karmaşık bir cümle yapısından kaçınarak. birkaç yerel sözcük ve deyimle yalnızca ilk konuşmalarda belirtilebilir. "kısalık ve açıklık. öykünün gelişimini engellemesine fırsat vermeyiniz. Konuşma örgüsü. özün yitirilmemesine dikkat edilmelidir. yetenekli de olsa. ayrıntılı. tekdüzelikten kurtarılabilir. İzleyicinin iletiyi anlamasını engelleyen. resmi olmayan bir yaklaşımla yazılır. Uygun ve yeterli miktarda sözcük seçmeye özen gösterip. dolambaçlı sesleri içeren biçimsel yazma biçiminden kaçının. Yersiz küfürlü konuşma. karşı tepki açılarla ve araya koyulacak sorularla parçalanarak. çok debdebeli. izleyicinin ilgisini dağıtmayacak biçimde. düşünce. Bir duyguyu. elbette şive ve aksan kullanılacaktır. kişinin tipini ve karakterini de dikkate alarak. en ekonomik duruma getirmek gerekir. konuşma örgüsünün. doğal konuşma dilini yeğleyerek. Ama araştırma yaparak. İşin kolayına kaçıp. izleyici açısından irkilticidir. kişilerin havası ve tavrına uygun yöresel/bölgesel şive. uzun. bir solukta söylenebilir cümleler kurun. Oyuncu sözcüklere hâkim olamazsa. uzun konuşma. kulağa yapay gelecek. Uzun konuşmaları kısaltarak. bir sürü olay. kamera devinimleri.        56 . bir oyuncunun uzun cümleyi kavraması ve söylemesi güçtür. başarının kız kardeşidir" sözünü kulağınıza küpe yapın. küfürlü konuşturulan kişiler kimlerdir? Öyküde eğer gerekiyorsa. Şahsın kişiliği sıkıcı olsa bile. Tersi durumda. ad ve gereksiz sözleri tıka basa doldurmayınız. ayarınca kullanılmalıdır. Yersiz küfürlü konuşmanın senaryoya ne gibi bir katkısı olduğunu bir düşünün? İzlediğiniz filmleri hatırlayın. Kısaltma yapılırken. her senaryoda argo ve günlük konuşma dili kullanılması anlamına gelmez. o insana sıkıcı konuşma örgüsü yazmak risklidir. öz ve etkin olmayabilir.4.4. Dil doğal olmalıdır ama bu. küfürlü konuşma kullanılmamalıdır. yalnızca kendine özgü bir etki. yoğun öfkeli bir an yaratma ya da güldürme gerekçesiyle olmalıdır. Üstelik kullanılan şiveyi herkes anlamayabilir. Bir cümle içine. İlke olarak kısa. Diğerlerini oyuncuya bırakın. Kısaltma yapılamıyorsa. çalışmasında onları perçinlemezse. Yalnız gerçekçi olmak amacıyla. Dolayısıyla şive ve aksan ölçüsünce. yazım kılavuzuna uygun sözcüklerle yazmak gerekir. Küfür kullanımı. Konuşma örgüsünün tümünü.

gerekli değil ise iki anlamlı sözcük kullanılmaması vb. anlaşılır olmasına önem verin. gerektiğinde imalı. “yeni bir durum” öne sürer. yazın sanatına özgü söz oyunlarından uzak durun. bağlaç gibi sözcüklerle bağlayıp. Açıklık. (Bu kural da çoğu kurallar gibi geçerli bir gerekçe olduğunda kırılabilir. Konuşmalar. Şöyle ki. olayı diri tutmayıp. Yinelenme bu yolla önlenmez ama dil aşureye çevrilir Duraksamaya. önemli sözün/sözcüğün eylem sözcüğüne yanaştırılması. izleyici herhangi birisinin konuşmasını işitmekten ziyade anlatılan şeyleri görmelidir (Ancak dramatik sebeplere sahip olmadıkça da. göstermeyin). Değişimin birdenbire oluşmadığını. anlamın birinden ötekine akmasını sağlayın. güldürü filmi senaryosu ise kafiyeli konuşma filme bir katkı getirebilir. Rastlantı sonucu kafiyeli duruma gelmiş cümleler ilgiyi dağıttığından. kullanmaktan vazgeçin. ile gerçekleştirilir. Kişiliğin üslubu açısından gerekli değilse. Oyuncuları düşünerek. Türkçenin kendine özgü uyumu. iki cümleyi bağlayan bir “geçiş cümlesi”. cansızlaştırıyorsa bunları yeniden yazarak daha enerjik hâle getirin. anlamı doğru aktaracak biçimde sıralanması. Değişimi yansıtan konuşma örgüsü de buna uygun olarak cümle cümle geliştirilir. Eğer bu konuşmalar gerekmiyorsa. dolambaçlı/karışık anlatımdan kaçınılması. Yazarken yazmak dışında bir yol varsa konuşma örgüsüne başvurmayıp gösterin. Bunun için ses uyumsuzluğundan kaçının. Ama yazılan. anlaşılmamaya yol açmaması için cümlelerin açık. sözcüklerin yerinde kullanılması.). onu yakalamaya çalışın. Böylece izleyicinin dikkati de dağılmaz. seçtiğiniz sözcüklerin. herhangi bir şey söyletmek için bir kavramdan diğerine ya da bir olaydan diğerine ya da bir konudan başka konuya geçmek durumu ortaya çıktığında. Fransızca vb. Cümlelerin birbirinden kopuk olmaması için cümleleri birbirine zamir. edebiyat yapmaktan kaçının. sözcükler kullanmayın.        57 . ezgisi. bir “'köprü cümlesi” yazıldığında. birlikte söylenmesi zor harflerden oluşmamasına büyük özen gösterin (ş.) Dilin akıcı olmasına önem verin. bunlar kullanılmamalıdır. Türkçesi olan sözcükler yerine İngilizce. ç vb. söyleyişine dikkat ederek. Şairanelikten. basamak basamak geliştiğini biliyorsunuz. Bu kural. örtük. Bunun için araya. kapalı. yazarların çoğu. söyleyiş güzelliğine kapılıp sözü uzatmayın. Konuşma örgüsü yazımında kişilerine. Yukarıda açıklanan konuşma örgüsü kurallarını göz ardı etmeyin. öteki cümlede “gerçek” sözcüğünü kullanmayın. yarım konuşmaya engel değildir. yanlış anlamaya. geçişin yumuşak ve akıcı olması sağlanabilir. Yinelemeyi önleme amacıyla bir cümlede “hakikat”.

birçok cümlenin. Ancak şu da unutulmamalıdır: Konuşma örgüsü. senaryodaki yerini zorlamasız ve çelişkisiz bir biçimde almalıdır. Yazdıklarınızı denetledikçe. metne katkısı olmayan cümleler (fazlalıklar). yüksek sesle okumak ya da bir oyuncu kadar olmasa bile oynayarak denetlenmesidir. öykünün tümünden daha önemli değildir. akışı kesen yinelemeler. Senaryo metninin son denetlenmesi için yapılan çalışma. konuşma örgüsünü yeteri kadar önemsemek gerektiğidir. öykünün gelişimi anlam olarak dikkate alınır. yanlış kullanılan sözcükler ve cümleler (yanlışlıklar). tekrarlanan sözler. Son kontrolü yaparken çalışmanın. kolayca söylenip söylenemediği. Tüm bu açıklamalardan sonra söylenebilecek son söz. 58 . Konuşma örgüsündeki cümlelerin oynanarak söylendiği unutulmamalıdır. Bu nedenle konuşma örgüsü. anlatımında yer alan fazla cümle ve sözcükler. sözcüğün gereksiz olduğunun farkına varıp metinden çıkaracaksınız. Bu çalışmada. Söyleyiş zorlukları olan sözcükler peş peşe gelmişse değiştirilir. sık sık yinelenen adlar (yinelemeler) metinden çıkarılır. Oyuncunun sözcükleri rahat söyleyebilmesi göz önüne alınır. söylemeye soluğun yetip yetmediği denetlenir. izleyicinin anlamasına yönelik çalışma yapılır. senaryonun/filmin bir öğesi olup. Cümlelerin akıcı olup olmadığı.

UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Sinema dilini diğer dillerle karşılaştırınız. Öneriler  Bu işlemler sırasında. işlevlerini analiz ediniz.  Mekân farklılıklarına dikkat ediniz.  Bol bol okuyarak ve film izleyerek hayal gücünüzü geliştiriniz.  Bir hatırlama veya düşünme sahnesine diyalog yazınız.  Araştırmacı ve gözlemci olunuz.  İzlediğiniz filmlerin nitelikli olmasına dikkat ediniz.  Konuşma örgüsü yazınız. ayrıntılara dikkat ediniz.  Senaryodaki konuşma örgüsünün. 59 .

( ) Oyuncunun kendi kendine konuşmasına monolog denir. ( ) Söz sinemada. senaryoya aynen yazılmalıdır. duygusal bir anlam taşımalıdır. 60 . Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. şive veya aksan olmamalıdır. ( ) Konuşma örgüsünün doğal olması için gerçek yaşamdaki konuşmalar. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. ( ) Okunmak için yazılmış sözlerle. ( ) Konuşma örgüsü. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. tiyatroya göre daha çok kullanılmalıdır. 4. söylenmek için yazılmış sözler ayrı ayrı seçilmelidir. 7. ( ) Konuşma örgüsünün tek bir işlevi vardır. ( ) Konuşma örgüsünde kesinlikle. 3. ( ) Konuşma örgüsü kişilikleri ortaya çıkarmamalıdır. o da bilgi vermektir. 8.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. 2. 1. 5. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. 6.

Filmlerde kullanılan efekt ve çevresel sesleri araştırınız. Araştırma işlemleri için internet ortamını kullanıp. filmdeki gerçek sesi filmdeki kişinin etkilendiği şiddette duyar ama olağan olarak değil. ses öğelerini tamamlayabileceksiniz. Nesnel ses. duyulan başka bir ses. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. İzleyici. o andaki durum daha da pekiştirilir. Tanımlanan. senaryoya müzik. Müzik için film. efekt ve çevresel ses ekleyerek.ÖĞRENME FAALİYETİ–5 ÖĞRENME FAALİYETİ–5 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. filmdeki kişilerden birinin işittiği sese nesnel ses denilir. 5. Bunların kullanımı şöyle sıralanır: Gerçek sesle üst üste bindirim (superpoze) oluşturmak.1. Gerçek ses yerine. kişilerin konuşması üzerine bir başka ses verilerek.   Filmlerde kullanılan müzik türlerini araştırınız. SENARYODA DİĞER SESLER Anlatımsal ya da tanımsal durumlarda. 61 . anlatılan. 5. müzik ve tüm gürültüler anlatımsal ses olarak adlandırılır. Senaryoda Şarkı ve Müzik Kullanımı Sinemada müziğin iki kullanım yolu vardır: Film için müzik (Film Müziği). Örneğin. DVD ve VCD satan mağazaları gezmeniz gerekecektir. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır. filmdeki bir kişinin yalnızca imgeleminde ya da anısında var olan müzik. gürültü ya da bir sözdür. Bu anlatımsal sestir. Televizyon kanalları ve prodüksiyon şirketlerinin müzik ve efekt arşivlerinde çalışan kişilerden ön bilgi alınız. gerçeğe ilişkin olmayan öğeler tarafından ortaya konulan tüm sözler.

sinirli vb. Birazdan davulcu davula darbesini indirecektir. The Bad and The Ugly (İyi Kötü ve Çirkin) ve Godfather (Baba) filmleri iyi birer örnektir. yapacağı vuruş için hazırlık yapmaya başlar. üzüntülü. Bu arada suikastçi atış pozisyonunu alır. Burada anlatıma katkı nedeniyle müzik. gelen konuklara olayı çaktırmadan opera binasında suikastçiyi aramaya koyulur. parçanın finaline doğru iyice gaza gelen orkestra şefi. aniden kesilen müzik bizde bir beklenti yaratır. Karşıtlıkları vurgulamak için müzikten yararlanılır. 62 . hem de müziğin doruk noktasına) doğru ilerler. belli anları ya da durumları öne çıkarmaya yarayabilir. Film için Müzik (Film Müziği) Sinemada müziğin destekleyici katkısı. durgun. dramatik dönüm noktalarını vurgulamaya. Ünlü bir politikacı bir klâsik müzik dinletisi sırasında öldürülecektir. Hitchcock bir filminde. önemli bir öğe olarak karşımıza çıkmaktadır. öyküde bir ilerleme sağlandıkça aynı müzik teması yinelenir (leitmotiv). Sahne son derece ustaca tasarlanmıştır ve bunda müzik başrolü oynar. horoz gibi kabarır ve adeta kendinden geçerek ellerini kollarını sağa sola savurur. Herhangi gerçek bir ses yerine kullanılır (Müzik. Örneğin.        Müziğin birden durması ya da birden başlaması. Aynı kişi görüldükçe. Ön planda ya da altta kullanılan müzik. Çünkü müzik gerilimi destekleyen bir unsurdan öte. Kişilerin psikolojik durumlarını belirtmek için: Kişinin şen. Kişinin düşündüğü ya da anımsadığı bir ses yerine kullanılır. Sonra parçanın finaline geliriz: Müziğin şiddeti ve gerilimi artar. Olayın gerçekleştirileceğini öğrenen gizli servis. müziğe başvurulur. sahnenin duygusal vurgusunu pekiştirir. asal kullanılış biçimi film müziğidir. durumlarına uygun ya da karşıt müzikler kullanılır. psikolojik gelişme oldukça. ateş edildiğinin anlaşılmaması için tam büyük davul çalındığında ateş edecektir. The Good. Yüzlerce konuk içerisinden hangisi suikastçidir ve nereden ateş edecektir? Klâsik müzikteki iniş çıkışlar ve parçanın atmosferi bu arama telaşını çok iyi yansıtmaktadır. suikastçinin bulunduğu balkona doğru koşmaya başlar ve bu arada müzik çıldırtıcı biçimde doruk noktaya (hem sahnenin. müziğin belli bir anını bizzat doruk nokta hâline getirir. Kahramanımız onu farkedip. sürpriz ve şok duygularını yaratmak için müzik kullanılır. hem filmin. kenarda o ana kadar beklemiş olan davulcu. kameranın algıladığı görüntüye bir katkı sağladığında ya da anlatım aracı olarak senaryo yazarı/yönetmenin beğenisine göre filme eklendiğinde doğallık kazanır. Destekleyici olarak merak. Filmde müzik hangi amaçlarla kullanılır?  Tinsel ve duygusal atmosfer yaratmak için: Müzikleri hâlâ dillerde olan High Noon (Kahraman Şerif). Müzik. bir haykırışın ya da bir gürültünün süreğeni olarak gerçek ses yerine devinime eşlik eder). Notalar bir bir geride bırakılır. Güçsüz bir sahneyi renklendirmek için filmde. çatışmayı zamana kilitlemenin bir aracı olarak kullanmıştır. Suikastçi.

Sözlü ya da yalnızca enstrümantal müziğin. Görsel efektler de en az ses efektleri kadar yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. Eskiden yalnızca ortamı pekiştirmek amacıyla ses efektleri kullanılırdı. Bu durumda film. etkili ve yoğun bir şekilde kullanılan efektleri sayesinde gişe hâsılat rekorları kırmaktadır. ünlü bestecilerin. Sahnenin ön plânında. Radyodan "……. Oysa aşağıda verilen çok önemli işlevleri yerine getirebilir: 63 .  Müzik için Film Müzik sanatı ile bağlantılı olarak. 5. Ses.. yayın hakkı alındığında. Ancak. bir sahnenin geri plânında uygun. çok ihmal edilen bir unsurdur. ünlü bir müzisyenin yaşam öyküsüdür ve şarkısının tümünü bir araba sürüş sahnesinde radyodan verebilirsiniz. Bazı filmler. Örneğin film. senaryoya renk katmak amacıyla. Oysa günümüz sinema ve televizyon dünyasında. bu tür filmlerin hepsi böyledir anlamına gelmemelidir. Örnek.. Berkant ürkütücü seslerle gitar çalmayı sürdürür. Böyle bir yapımda müzik kullanıldığında ve müzik gerekli duyguyu yaratmadan yoksunsa bu tekdüzelikten başka bir etki yaratmaz. istediği bir şarkıyı/müziği önermesi doğru değildir. Senaryoda müziğin yükseldiği ya da geri plâna düştüğü yerleri belirtmemek uygun olur.2. Müziğin bir an için bile fon yöresi sağlamak amacıyla kullanımı. senaryoya ünlü bir şarkıyı/müziği önermede sakınca yoktur. şarkının/müziğin kendisinin yeri olabilir. Bu açıklama. üzerine ses kayıt edilen herhangi bir araçtan ayrımsızdır. bunu senaryoda “geri plânda (background music)’’ olarak gösterebilirsiniz. çoğu zaman gereksiz bile olur. Koşan bir ajan… Filme sonradan eklendiği için yazarın müzik konusunda fazla söz hakkı yoktur.Vurmak üzere olan davulcunun havada tuttuğu davul tokmağı. şarkıcıların hayatlarını anlatan filmler bu kapsam içinde yer alır. Ayrıca yayın hakları göz ardı edildiğinden bu profesyonel bir yaklaşım da değildir. efektlere oldukça sık başvurulmaktadır. Senaryoda Efekt Kullanımı Efektler günümüz sinema ve televizyon yapımlarının en vazgeçilmez unsurlarındandır. Tetiği çekmek üzere gerilen parmak. ortama (çevreye) katkıda bulunacağına." nin şarkısı duyulur. fon yöresi sağlayacağına inanıyorsanız.

günümüzde artık bu işlevlerinin dışına çıkmıştır. 5. örneğin bir tehdidin yaklaşıp uzaklaştığını haber verebilir. Nöbetçi gitmiştir. bacaklarını bir sandalyeye uzatmıştır. eskiden masraf yapmadan yalnızca ortam oluşturmak amacıyla kullanılan efektler. Tutsaklar biraz bekler. Ne var ki. Örnegin Kwai Köprüsü filminin sonunda. Sesin sürekli şiddetlenmesi. ses ve gürültülerin şiddeti de giderek artar. alınması gereken bu karar çerçevesinde bir tartışma çıkmaktadır. Artan gürültünün doruk noktası. Nesnelerin ya da kişilerin. Yoğun ve abartılı efekt kullanımıyla görsel birer şölene dönüşmüşlerdir. Bu arada tutsaklardan biri hapşırır (bir önceki sahnede. Dolayısıyla ses. tartışmanın beklenmedik biçimde noktalandığı ve şiddetli patlamanın gerçekleştiği andır.3. Yakalanma korkusu başlar fakat sonra ses uzaklaşır. Postal seslerini dinleyerek bu anı belirlemeye çalışırlar.   Fon oluşturmak Mekân tanıtmak Atmosfer yaratmak Örneğin. tam üzerinden tren geçtiğinde. Biri bizi romantik. Kaçış sırasında bir nöbetçiyi atlatmak zorundadırlar (Kamera öznel bakışla bir kez koridora "bakınır". Yine sesin düzeyi (volume) dramatik etkiyi arttırabilir. Koridordan geçmek için en uygun anı kollamaya başlarlar. sesten anlayabiliriz. Ses giderek yaklaşır. Senaryoda Çevresel Ses Kullanımı Filmlerde gürültüler çevre oluşturur ve akılcı bir kullanımla filme gerçeklik sağlar. Bazı sahnelerde doruk noktaya yaklaştıkça. köprünün havaya uçurulup uçurulmayacağı sorunu ele alınmaktadır. Sadece bekleşenlerin tedirgin yüz ifadesi ve nöbetçinin postal sesleri vardır). bir iki kez tekrarlanır. Sonuç olarak. Öte yandan sahnenin içyapısı (başlangıç-gelişme-son) desteklenmiştir. sahnenin dramatik ilerleyişine (tartışma nasıl sonuçlanacak?) de katkıda bulunmuştur. hiç bir ses yoktur. beş adım ötede. Toplama kampından kaçan Yahudi tutsaklar düşünün. diğeri ise gerilimli bir sahneye hazırlar. 64 . nöbetçiyi görür ve geri çekilir. Ancak koridora fırlayınca ne görsünler: Komutanların gittiğinden emin olan gece nöbetçisi ayaklarını sıkan postalları çıkarmıştır ve sırtı kaçaklara dönük olarak. kötü koşullar nedeniyle gribe yakalandığını göstererek bu duruma hazırlık yaparız) ki bu gergin anların yaşandığı zaman dilimidir. uzaklaşıp yaklaştıklarını. Olaylar atlatılır ve sonunda postal sesi kesilir. sonra da nöbetçi bir daha gösterilmez. Tartışma alevlendikçe yaklaşan trenin sesi şiddetlenir. Bu. geceleyin gösterilen bir çiftlik evi düşünün: Fonda cırcır böceği sesi duyulmasıyla baykuş sesi duyulması arasında önemli bir fark vardır.

Pek çok savaş filminde. Zamana karşı yarış bir anda hızlanmış. içiçe geçer ve mevcut gerilimi destekler. uzaktan duyulan sinyal sesiyle verilir. geleceğe geri dönmek için itme gücünden yararlanacakları tren. aynı zamanda geleceğe dönüş için son firsatlarıdır. Geleceğe Dönüş-2’de kahramanların. Bunlar bize en sakin ve neşeli anlarda bile. sessizlik. varolan engellerin yarattığı gerginlik kat kat artmıştır. onları anlamamıza yardımcı olur. birbirine karışır. korna sesleri. postal sesi bir an için kesilir. grip olan tutsak hapşırır.Amaç özellikle heyecan yaratmaksa. hızı ve ritmi de önemlidir. Ne var ki hazırlık sırasında beklenmedik olaylar ve aksamalar olur. kasabaya varmadan önce. Bu bize gösterilmez. bir motif işlevi de görebilir: Örneğin Thelma&Louise'deki kamyonların. Bunları halletmeye çalışırken birden tren gelir. sesin temposu. Başka bir örnek: Kovalama sahnelerinde ayak sesleri. sık sık top sesleri duyarız. Bu. 65 . hızla yaklasan postal sesleri. kapı ve tel örgü şıngırtıları. Görüntü dışından gelen sesler. zaman makinelerini çalışır vaziyete getirmeleri gerekir. Ses. Yukarıdaki örneğe dönelim: Ağır ağır ilerleyen postal sesini duyarız. görüntünün alanını genişletir ve görmediğimiz olayları tanımlar. erkeklerin dünyasını vurgulayan korna sesleri motif işlevi görmüştür. nefes alıp verme sesleri vs. savaşın kıyasıya devam ettiğini ve filmdeki askerlerin her an sıcak çatışma tehdidiyle karşı karşıya olduğunu hatırlatır. Trenin gelişi.

66 .  İzlediğiniz filmlerin nitelikli olmasına dikkat ediniz.  Senaryonuz için ugun efektleri belirleyiniz.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Senaryonuza uygun müzik türünü belirleyiniz. ayrıntılara dikkat ediniz. Öneriler  Bu işlemler sırasında.  Senaryonuza uygun çevresel sesleri belirleyiniz.  Bol bol okuyarak ve film izleyerek hayal gücünüzü geliştiriniz.  Araştırmacı ve gözlemci olunuz.  Mekân farklılıklarına dikkat ediniz.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. 1. 2. 3. 4. 5. ( ) Filmdeki kahramanlardan, herhangi birinin duyabildiği sese nesnel ses denir. ( ) Bir filmdeki kişilerin psikolojik durumunu anlatmanın yollarından biri de; uygun müzik kullanımıdır. ( ) Güçsüz bir sahne, etkileyici bir müzikle bile renklenmez. ( ) Film müziklerini, senaryo yazarı belirler. ( ) Bazı durumlarda müzik parçalarının tanıtımı için film çekilir.

DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı, cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek, kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları, faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz.

67

MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME
Modül ile kazandığınız yeterliği, aşağıdaki ölçütlere göre değerlendiriniz. Değerlendirme Ölçütleri Karakter Yaratmak 1. 2. 3. İşlevlerine göre tipleri ayrıştırabildiniz mi? Kişiliği (karakter) ve işlevlerini incelediniz mi? Karakter oluşturdunuz mu? Evet Hayır

Senaryoda Devinim Oluşturmak 4. 5. 6. 7. 8. Öykünün devinimini sağladınız mı? Kişilerin devinimini sağladınız mı? Dış devinimi sağladınız mı? İç devinimi sağladınız mı? Sahneyi şarad ile anlattınız mı?

Senaryoda Zamanı Kullanabilmek 9. Kullanılacak zaman dilimini ve yöntemi seçtiniz mi?

10. Senaryoda zaman ilişkilerini kullandınız mı? Senaryoda Konuşma Örgüsü Kurmak 11. Sinema dilini, diğer dillerle karşılaştırdınız mı? 12. Senaryoda, konuşma örgüsünün işlevlerini analiz ettiniz mi? 13. Konuşma örgüsü yazdınız mı? 14. Bir hatırlama veya düşünme sahnesine, diyalog yazdınız mı? Senaryoda Diğer Sesleri Kullanmak

68

15. Senaryoya uygun müzik türünü belirlediniz mi? 16. Senaryoya uygun efektleri belirlediniz mi? 17. Senaryoya uygun çevresel sesleri belirlediniz mi?

DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonucunda, eksikleriniz varsa öğrenme faaliyetlerini tekrarlayınız. Modülü tamamladınız, tebrik ederiz. Öğretmeniniz size çeşitli ölçme araçları uygulayacaktır. Öğretmeninizle iletişime geçiniz.

69

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 Y D D Y D Y ÖĞRENME FAALİYETİ-2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D Y D Y D Y D ÖĞRENME FAALİYETİ-3’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D D Y Y D Y Y 70 .

ÖĞRENME FAALİYETİ-4’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 Y D Y Y D Y D Y ÖĞRENME FAALİYETİ-5’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D D Y Y D 71 .

KAYNAKÇA KAYNAKÇA  AKYÜREK Feridun. Senaryo Yazarı Olmak. İstanbul 2004. 72 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful