T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

RADYO-TELEVİZYON

SENARYO İÇERİĞİ
321GM0003

Ankara, 2011

Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir. PARA İLE SATILMAZ.

 

i

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR .......................................................................................................iii GİRİŞ ........................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ........................................................................................ 3 1. TİP VE KARAKTERLER ....................................................................................... 3 1.1. İşlevlerine Göre Tipler ...................................................................................... 5 1.1.1. Evrensel Tipler ........................................................................................... 5 1.1.2. Toplumsal Tipler ........................................................................................ 5 1.1.3. Psikopatolojik Rahatsızlığı Olan Tipler ..................................................... 6 1.1.4. Hayal Ürünü Tipler .................................................................................... 6 1.1.5. Tarihsel Tipler ............................................................................................ 7 1.1.6. Dondurulmuş Tipler ................................................................................... 8 1.1.7. Tip Değil, Koşulların Oluşturduğu İnsan (Çağdaş Anlatı) ........................ 8 1.2. Kişilik (Karakter) .............................................................................................. 8 1.2.1. Kişilik ve İşlevleri ...................................................................................... 8 1.2.2. Senaryoda Kişiliğin İşlenmesi.................................................................... 9 1.2.3. Birincil ve İkincil Kişiler.......................................................................... 10 1.2.4. Kişi Adları ................................................................................................ 12 1.2.5. Kişilere Göre Oyuncu............................................................................... 16 1.2.6. Karakterin Oluşturulması ......................................................................... 17 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 24 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 25 ÖĞRENME FAALİYET-2 ........................................................................................ 26 2. SENARYODA DEVİNİM ..................................................................................... 26 2.1. Öykünün Devinimi.......................................................................................... 27 2.2. Kişilerin Devinimi........................................................................................... 28 2.3. Dış Devinim .................................................................................................... 29 2.4. İç Devinim....................................................................................................... 30 2.5. Şarad................................................................................................................ 32 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 34 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 35 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ...................................................................................... 36 3. ZAMAN KULLANIMI.......................................................................................... 36 3.1. Şimdiki Zaman Sürekliliği .............................................................................. 36 3.1.1. Paralel Kurgu............................................................................................ 37 3.2. Geçmiş Zaman Sürekliliği............................................................................... 38 3.2.1. Öykünün Tümünün Geçmiş Zaman İçinde Anlatılması .......................... 38 3.2.2. Geriye Dönüşlerin Kullanımı ................................................................... 38 3.3. Gelecek Zaman Sürekliliği.............................................................................. 42 3.4. Durumsal (Düşsel) Zaman .............................................................................. 43 3.5. Zamanın Diğer Kullanımları ........................................................................... 44 3.5.1. Gerilme..................................................................................................... 45 3.5.2. Zamandaşlık (Simültane) ......................................................................... 45 i

Duyguyu Ortaya Koyan Vurgu ..................2................. 61 5.................................................................3................. 55 4........... Kişinin Kendi Kendine Konuşması (Monolog) ........ 68 CEVAP ANAHTARLARI..3........................................ 55 4...................................................... Konuşma Örgüsü Öykünün Gelişmesine Katkıda Bulunmalıdır .1.....................1......... Konuşma Örgüsü Duygusal Bir Anlam Taşımalı ..................................................................................................................... 50 4...................................... Konuşma Örgüsünün İşlevleri........ 47 ÖĞRENME FAALİYETİ–4 ..........1.......................... Sinema Dilinin Diğer Dillerden Farkları...................3................. SENARYODA DİĞER SESLER......................................................................2......................... KONUŞMA ÖRGÜSÜ (DİYALOG) .................................................................... Senaryoda Şarkı ve Müzik Kullanımı ............................. Dış Ses ya da Görsel Anlatım ......................... 46 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME............................... 48 4............................................................................................................... Konuşma Örgüsü Bilgi Vermeli..... 49 4........................ Senaryoda Çevresel Ses Kullanımı .............. Görüntü Üzeri Konuşma (voice-over).......................................3.......................................... 53 4.......................... 63 5.............. Senaryoda Efekt Kullanımı .......1......3.......2.................................................... 67 MODÜL DEĞERLENDİRME .............. 61 5........... 48 4..........2..3............................... Tiyatro-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları ................. 54 4.................. 51 4..... Yazı Dili-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları ...... Günlük Konuşma-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları ..........2........ 54 4........... 48 4....4........... 54 4..3..2... 52 4..................................................................................... 60 ÖĞRENME FAALİYETİ–5 .............1........................2.................................3................1......1............................................................. 48 4...5.................................................................................................................................................. 72 ii ............................ 56 UYGULAMA FAALİYETİ................................... 66 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME.................................. Düşüncelerin ve Hatırlanan Şeylerin Verilmesi...............2...... 64 UYGULAMA FAALİYETİ....... 61 5............ Ara Sorular ......................................................................................................2.............. 54 4...........4................................. Konuşma Örgüsü Yazarken Dikkat Edilecek Hususlar ..............UYGULAMA FAALİYETİ.............................. 70 KAYNAKÇA .......1....................... 59 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME.....2................ 49 4.....................................

karakterler oluşturup zaman ve mekân örgüsünü kurarak senaryonun içeriğini oluşturabileceksiniz. zaman ve mekân örgüsünü kurabilme yeteneğini almış olmak. MODÜLÜN AMACI 2. Genel Amaç Gerekli ortam ve aletler sağlandığında. Öğretmen modül sonunda size ölçme aracı (uygulama. efekt ve çevresel ses ekleyerek. projeksiyon.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 321GM0003 Radyo Televizyon Ortak Alan Senaryo İçeriği Şekil ve mantık hatalarına düşmeden karakterler oluşturulup. Uygun diyaloglar yazarak. senaryo metin örnekleri. 40/24 ‘’Senaryonun Temel Ögeleri’’ modülü ile ‘’Senaryonun Dramatik Yapısı’’ modülünü almış olmak. ses öğelerini tamamlayabileceksiniz. bunları uygun yöntemlerle kullanabileceksiniz. 4. Senaryoda zaman kavramı ile zaman ilişkilerini kullanabileceksiniz. bilgisayar. senaryo içeriğinin oluşturulabilmesi ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırıldığı bir öğrenme materyalidir. DVD-VCD okuyucular. Senaryoda öykünün ve kişilerin devinimi ile sürdürülebilirliğini sağlayabileceksiniz. modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME iii . EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI DVD ve VCD filmleri. 3. Her faaliyet sonrasında. o faaliyet ile ilgili değerlendirme soruları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz. Karakterler oluşturup. zaman ve mekân örgüsünün kurularak. Amaçlar Uygun ortam sağlandığında. 5. Senaryonun konusuna uygun birincil ve ikincil karakterler oluşturabileceksiniz. Senaryoya müzik. sorucevap) uygulayarak. şekil ve mantık hatalarına düşmeden. 1.

iv .

Elindeki modül bu serinin üçüncüsü olan senaryonun içeriği modülüdür. Yine karakterin önemli bir yanı olan: ‘’konuşma örgüsü’’ ve ‘’senaryoda zaman kullanımı’’ da modülün diğer konularıdır. Senaryo dersinin içeriğinde beş modül bulunmaktadır. kişilikleriyle uzun yıllar belleklerimizden çıkmayacak enstantaneler. efekt ve çevresel ses kullanımı ile bilgileri de bu modülde bulabileceksiniz. başarılı senaryo yazımında gereken donanımlar elbette pek de kolay elde edilebilecek şeyler değildir. bu modülün tüm içeriğinin karakter konusundan oluştuğunu sanmayın. Kuşkusuz ki tüm diğer işlerde olduğu gibi. Yine senaryoda şarkı. yeterli eğitim ve deneyim sahibi senaryo yazarlarının. gözlemleri sonucu oluşturdukları unutulmaz kahramanlar da vardır. söyledikleriyle. Kaç senaryo kahramanı belleklerimizde kalıcı izler bırakmıştır? Mesleğini sevip. 1 . İnsanların belleklerinden çıkmayacak bir senaryo kahramanı oluşturmak kolay değildir. Karakter oluşturma üzerinde bu kadar durduğumuza bakıpta.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. belleklerimizde yer etmiştir. Ama bunların güzel senaryo yazımı için gereken şeylerden bazıları olduğunu belirtmekte fayda var ama eğitimin önemini bu konuda olmazsa olmazlardandır. iyi eserler ortaya koyan. Hareketleriyle. Elbette yeteneğin ve işi sevmenin katkısını inkâr edemeyiz. Önceki iki modülden edindiğiniz bilgilerle güzel senaryo yazmanın yalnızca doğuştan gelme bir yetenek işi olmadığını artık anladınız.

2 .

Kişiler hakkında konuşurken.  zlediğiniz filmlerdeki karakterlerin diyaloglarını araştırınız. Kişilik. İnsanoğlunun iç ve dış dünyasını daha iyi tanıtmaya olanak sağlayacak hayatlarla okurun ve izleyicinin insanları tanımak ile ilgili dağarcığı gelişecektir. VCD ve DVD’lerin satıldığı mağazaları gezmeniz gerekmektedir. kişilik yapısı içinde yer alır ve toplumsal kimliğine biçim vererek. vb. özellikleri. değer ve özelliklerinin toplandığı tinsel yapı öğesiyle kendisini diğerlerinden ayırt ediyorsa. alışkanlıkları. kararsız. Kahramanları bitkiler. TİP VE KARAKTERLER Öyküyü oluşturan öğelerin başında insan öğesi gelir. görsel türlerin de işlevidir. yazınsal türlerin olduğu kadar. davranışlarını belirleyen. şahsın belli bir görünüm kazanmasını sağlar. güdüleri. sinirli. insana yönelik mesaj verme kaygısıdır. 1. duygu. düşünce. Bu araştırma işlemleri için internet ortamındaki bilgilerden yararlanıp. toplum içinde özgün bir durum kazanabiliyorsa. bir insanı diğerlerinden ayıran. kıskanç. davranış. İnsanın değerleri. filmde rolü olan 3 . algı ve tepkileri. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:  Sinemada ve televizyonda izlediğiniz filmlerden beğendiğiniz karakterlerin sizi etkileyen taraflarını araştırınız. Televizyon ve film stüdyolarında gezerek senarist ve yönetmenlerden ön bilgi edininiz. toplumsal kimliğini kazandıran tinsel yapı öğesidir. bir kişi. izleyici üzerindeki etkisini araştırınız. özelliklerini “kişilik özelliği”olarak belirtmez miyiz? Bu genel açıklamayı sinema diline göre açıklayacak olursak: Kişilik.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında senaryonun konusuna uygun birincil ve ikincil karakterler oluşturabileceksiniz. sabırlı.  İzlediğiniz filmlerde kullanılan müziklerin. İnsanı tanımak. vb. şahsına münhasır kişilik özelliklerine sahiptir demektir. Başka bir deyişle. cimri. hayvanlar bile olsa anlatılan yine insandır. çoğu kez onların etkili en belirgin yanlarını örneğin. eğilimleri. cömert.

çok önemli yeri vardır. film kişisinin işlenişinde gerekli olan kuralları ve yöntemleri belirler. dramatik yapıyı (öyküleme) kişiler oluşturduğundan. Öyküde kişinin yalnızca mesleğiyle. öykünün gerekli olan temel öğelerden biri. Kişilik. Örneğin. "bütün büyük kişilikler tipik değil midir? Hamlet'in çok bireyselleştirildiği kabul edilir. tipi olumsuz bir yaratım olarak görmeyin. günlük yaşamdaki bir sekreter. düşüncelerle verilmesi yeterli değildir. tip olsun. öykü içindeki yeriyle tanımlayıp. Öykü içinde. Aynı biçimde. Senaryoda yer alan sekreter. devinen bir beden olmamalıdır. Kısaca. ilgi çekici olmayan bir film kişisidir. televizyon dizisi ya da televizyon ve tiyatro oyunlarında iki tür kişi ile karşılaşılır. tipik özellikler bulunur. tipin ayrıntılarla donatılıp geliştirilmişi olarak düşünülmesi. ister kişilik olsun. Konulu filmlerde. Tipi. sinema sanatında. devinimleri. göstereceği tepki. konuşmalarıyla öngörülen belirli amaçları gerçekleştirirler. Kişilik özelliğine giden bu yönelimle tipi geliştirme olanağı kazanırsınız. kişinin dış görünüşünün ötesinde. 4 . İlerleyen sayfalarda daha ayrıntılı tanımlanacak olan kişilik. film kişilerinin ele alınmasında yalnızca bir ayrımdır. diğeri ise “tip”tir. yalnızca görevini yapan kişidir. derinlemesine ele alınan.kişilerin görünüm ve davranışlarını oluşturan ayrıntıların tümüdür. çeşitli ayrıntıları verilen. Bu öğenin özelliklerinin dikkatle saptanmasını gerekir. Kişiler görüntünün canlı öğesidir ve filmde görünüşleri. Kişiliğin. ister tip. davranışları. iyi çizilen bir kişinin. yalnızca konuşan bir ağız. birtakım belli kalıplarla. Oysa onda kendimizden bir şeyler bulmasak onunla ilgilenir miydik?" der. kişilik olsun ortak özelliklerde birleşir. Bunlardan birincisi “kişilik (karakter)”. senaryodaki anlamıyla. Tip ve kişilik. tip mi olduğu hakkında kesin bir ayrım yapılamayacağını gösterir. Her kişilikte. kahramanlara kişilik verilmesi gerekir. Konulu filmlerde. Daha ötesi. İnsan öğesinin. takınacağı tavırla da düşünmeniz gerekir. ama ayrıntıların tipik yönü belirlenmeyen kişiyi. Yaratacağınız kişiler teknik olarak yalnızca bir ses yükseltici. her tipin de izleyicinin hayal gücüne yönelen kişilik uzantıları vardır. Böyle bir kişilik çok özneldir ve özel kişiliğinin dışında. Kişiliği olumlu. kişiliğin öykünün temel gereksinimleri dışında. Film öyküsünde. donuk ve kalıp kişilere kesinlikle tip denilir Senaryoda insan öğesini geliştirirken “kişilik” ve “tipi” birbirine karşıt yöntemlerin ürünü olarak düşünmemek gerekir. kişinin “işlevselliğinden” daha ileri düzeyde bulunduğunu söylemek gerekir. kendine özgü özellikler içinde tinsel gelişimi olan bireydir. verilen durum ve ilişkiler dışında. insanın kişiliği (karakter)'dir. Ancak kişiliğe doğru geliştirilme olanağı olmayan. öyküde tek ve özel yeri olması nedeniyle kişiliktir. Eric Bentley. . kişilik (karakter) olarak görmek doğru değil. Bu özellikler. kişilik mi. anlamı sağlayan iç yaşamıyla belirginlik kazanır.

özgürlük. güzellik. yiğitlik.1.1. rastlanılan. 5 . toplum sorunlarının temel öğelerini belirlemekte de kullanılır.1. hoşluk. Sorumluluk. iş. soyut genel değerlerin ve değişmeyen insan özelliklerinin simgesidir. dedikoducu gibi. cimri gibi. iyilik gibi etik. uğraş. daha özele indirgenebilir. yaşlı koca. incelik gibi estetik değerleri gösterir. toplumun genel özelliklerini somutlaştırdıkları kadar. toplum değerlerini ve insansal gerçekleri temsil ederler. Örneğin falcı. kıskançlık.1: Cimri 1. bir inanç. Toplumsal Tipler Belli bir çağın. Bu genel ayırım.2. sevgi. züppe. Fotoğraf 1. tefeci. denge ve uyumunu da sağlarlar. yobaz. Toplumsal tipler. üfürükçü. toplumsal ilişkilerdeki karşıt güçleri simgeleyen kişilerdir. bir kültür çevresinde görülür. Örneğin. kıskanç kız kardeş. Çeşitli toplum birimlerinin ve kurumlarının üyeleri. öfke. kin. İşlevlerine Göre Tipler 1.1. Evrenin devinimini sağlayan karşıtlık ve çatışmaları gerçekleştirdikleri gibi. üvey ana. tutku gibi insansal gerçekleri belirlerler. Evrensel Tipler Bu kişiler her çağda ve her yerde görülen. Toplumsal yaşamın dramatik ve komik yönlerini canlandırırlar. toplumun portresini çizerek. dönemin toplumsal koşulları.1. erdem. Tüm toplumlar için her zaman geçerli olan evren güçlerini.

4. filme hayal ve güzellik boyutu katmakta kullanılır.1. hastalık aşamasına varan dengesizlikler. Bu olgu açısından bakıldığında bu kesimdeki her tipin “psikopatolojik” yönden hasta (sağlıksız) olduğu görülür. günümüzde gittikçe artan bir şekilde senaryo yazarları tarafından konu edilmektedir. 6 . Yaşam hakkındaki görüşlerini simgeler. İç çatışmalarıyla dramatik durum yarattıklarından. Doğaüstü güçler.1. efsanelerden aktarılan tiplerdir.2: Psikopatolojik rahatsızlığı olan tipler.1. Fotoğraf 1. soyut düşünceler bu tiplerle verilir.3. 1. Hayal Ürünü Tipler Hayalden uydurulan ya da masallardan. Psikopatolojik Rahatsızlığı Olan Tipler Çeşitli kompleksler. kişisel yazgısı ve çevresiyle çatışma gibi insanların tinsel özelliklerinin bir ya da birkaçını gösteren kişilerdir. film ve dizilerde bu tiplere sık rastlanır.

Tarihsel Tipler Yaşamış ve tarihe geçmiş oldukları için ilginç. Fotoğraf 1.1.3: Hayal ürünü tipler.5. izleyiciler tarafından her zaman ilginç bulunmuştur 1. Destanlardan alınan tipleri de aynı küme içinde görmek gerekir.Fotoğraf 1.4: “Hacıvat ile Karagöz Neden Öldürüldü?” filminden tarihi karakterler 7 . inandırıcı ve belirli işlevi olan tiplerdir. tarihsel olaylardaki yerleri ile tipiktirler. Ne denli öznel bir yorumla ele alınırsa alınsın.

belirli işlevleri olduğundan kendilerini yaşamın gerçeği adına değil. Koşulların Oluşturduğu İnsan (Çağdaş Anlatı) Çağdaş anlatımı olan filmlerde. Kişilik ve İşlevleri Kişilik yaratımı roman ve tiyatrodan sinemaya gelen bir öğedir. toplumsal özellikleri ve tinsel gerçekleri ile dengeli bir biçimde belirtilmesi demektir. ovulsa döküldüğü yerden çıkmayan bir yağ lekesi gibi değildir.1. öykünün (filmin) olaylarını geliştirmek. kendi içinde çelişkilidir. sanatın kendine özgü gerçeği adına kabul ettirirler. psikolojik tüm boyutlarıyla tanımayı gerektirir. davranışları ile var olan kişiyi açıklarken de. devinim. Kişinin filmde kişilik olarak ele alınması. Çelişki ise. İnsansal özellikler. Bu durumda. Bu insan. İlerleyen sayfalarda ayrıntılı göreceğiniz gibi bu yaklaşım kişiyi. kişiyi geleneksel anlatımda olduğu gibi dondurmak olanaksızdır. kişileri. toplumdaki güçlerin çelişkili özelliğini belirlemesi açısından anlamlıdır ve kişinin olduğu kadar. sosyolojik. o kişinin belli durumlarda nasıl davranacağı sorunudur. Kişilik (Karakter) 1. dış görünüşü yanında insansal. düşünce öğesini iletmek gibi bir görevi vardır.2. Bertolt Brecht. Her sanat dalı kişinin yalnızca tipik yönünü değil. karakterini de yansıtmaya gereksinim duyar. Ama kişiyi yaratan. Brecht. türlü insansal ayrıntılarla donatılan bir kişidir. 1. öyküde işlevi açısından özellikle sivriltilen. ön gözlem ve bu gözlem sonuçlarından genelleme ve soyutlama yapılarak belirlenen tip yerine. Kişinin bağlı olduğu sınıfın belirgin eğilimlerini bu tavırlar belirler. karmaşık ve anlaşılması zor. kişi ayrıntılı bir. bu görevi gerçekleştirebildikleri sürece kişiyi zenginleştirir. yaşamla ilintileri pek yoktur. insansal özellikleri değişmeyen bir anlatım aracı olarak değil. kişiliği içeren filmlerin de tek amacının. “koşullara göre oluşan insan” kavramı öne çıkar. kişi tamamlanmış bir portre değildir ve işlevi değiştikçe kişinin tavrı da değişir. Ancak.1. değişik bir yaklaşımla gerçekleştirilir. insanı çok yönlü canlılığı ve aynı zamanda en gizli gerçekleri ile verir. Kişilik. insanlık ve toplum hakkındaki görüşünü yansıtmak üzere seçtiği tipe oranla kişiliği.2.1. fizyolojik. Duruş. geleneksel anlatıdaki “tipik” özellik yerine “tavır” kavramını ileri sürer.6. Dondurulmuş Tipler Önceden gerçekçi bir gözlemle saptanan ama zamanla kalıplaşan tiplerdir. çeşitli durumlara karşı takındıkları tavırları ile ele alır. Tip Değil. kişiliğin de. sivriltme. Brecht. Yazar. Toplumların gelişimi sonucu. tüm yönüyle bir insan portresi 8 .7. Komik ve dramatik öğe olarak. Bertolt Brecht’e göre tipik olan.1. geleneksel anlatımdaki. 1. Bunun için de kişilik (karakter) çizim yoluna başvurulur. kişilik yaratımı. ne kadar silinse." der. öznellikten bütünselliğe geçme gibi tipik yönler olmadığı için. Tıpkı tip gibi. tipik özellikleriyle yetinmeyen. Önceden saptanan bir genellemeyle. ses tonu ve konuşma biçimi. toplumdaki işlevi olduğundan. Tipleştirmedeki gibi abartma. belirgin tavrı saptar ve kolay anlaşılacak biçimde stilize eder. doruk noktasına çıkarma. toplumun da gelişim doğrultusunu gösterir. birey portresi olarak sunulur. "asıl sorun.

güncel yaşamdaki gibi. tip için olduğu kadar kişilik için de zararlıdır. Kişi hakkında. hakkında bunu bilmiyordum. tüm kahramanlarına. öz ve vurgulu olana indirgenmese bile yine de bir elemeden geçirilir. 1. kişilik gelişimi aşamasında kullanabilirsiniz. Bu yönelimle. ne bitti. tipik ve inandırıcı özellikleriyle genel. kişiye (kadın/erkek) o zaman küçük ya da büyük bir şeyler yaptırılır. Amaç. Kişilik. Kişinin kişilik yapısı. psikolog veya sosyolog olmasına gerek yoktur. Bir insanın kim olup olmadığını bilmek yetmez. bu ayrıntılı bilgilerin öykünün gelişiminde. A. ne ya da neler yapacak-yapmayacak gibi durumlar. 9 . Bu tekniği kullanmak zordur. Yazarın kişiliği oluşturacak bileşimi yapması için. kişilerin bu geçmiş öyküleri onun yararlı bir başvuru kaynağıdır. inceleme ve hayalgücü bir araya getirildiğinde elde edilir. "hayret. kendileri hakkında ya da diğer kişilerin söylediklerinden çok şey söyler. Bu çalışma sonunda. Zelazny. tek bir doğrultuda gelişen kişiler ağır basar. tek bir yönüyle. ne oldu. bu özelliklerin yazarın amacına uygun yeni bir bileşimde kullanılmasıyla özel olan kişidir. önceden kişileştirme çalışması yapsanız da kişilik hakkında var olan şeyleri.2. gibi. Niçin öyle olduğunu ya da olmadığını da bilmek gerekir. tipte olduğu gibi. bireyin kişiliğinin. Fiziksel devinimlerle kişiler. filmlerde de durağan değil. her bir yaşam için. 'tıpkı bir annenin günlüğü gibi'. varlıklarını açıklamalarına izin verin ve o zaman. Bu. kişilerin yaşamının sergilenmesine yardımcı olmasıdır. kişinin fiziksel devinimleri de yüksek sesle konuşur. tipik olan çeşitli özellikler. Her biri kendi içinde inandırıcı. hepsini senaryo öyküsüne koymadığı ilginç dipnot biçiminde geçmiş öykülerini yazar. araştırma. Öyküsünü yazarken. izleyicinin istediğinden çok daha fazla bilgi verilmesini isteyen. belli durumlar ve olaylar bir araya getirilir ve ortaya bir sentez çıkar. okullar mevcuttur. Senaryoda Kişiliğin İşlenmesi    Bir kişilik hakkında bilgilenme için iki yol vardır: Fiziksel devinimleri. Bu konuda bilimkurgu ve fantezi yazarı Roger Zelazny'nin2 çalışma yöntemidir. Gereksiz ayrıntı. kişiler için tam bir geçmiş öyküsü yazılabileceği görüşünde olan yazarlar. Genel yanı ile gerçeğe yaklaşır. yalnızca konuşmayı kullanarak sonuca giden öykülerde kullanılır. Kederli ve dramatik masallarla kulaklar doldurulmak istenmezse. nerede yaşar vb. belki kendi kendinize. Senaryoda bunu bir damla olarak. kullanabilirim” diyebilirsiniz. niçin. Kendisinin ya da diğer kişilerin. ayrıntılı çalışma yapılır. kişiliği oluşturan özellikler. inandırıcı olur.2. Nedeni. söyledikleri ve yaptıklarını yazarken bulmaya çalışın. bu yöntem kişinin geçmişini anlatmaya karşı değildir. Film öykülerinde. gözlem. özel yanıyla hayranlık uyandırır. bu karmaşık bileşimin sonucudur. diğer bir kişiyle açıklanır.sunmak olduğunu söylemek doğru değildir. İşte “kişilik”. ama doğru kullanıldığında çok etkilidir ve öykünün ileriye doğru yönelimini sağlar. Bir kişinin geçmişi hakkındaki bilgi. çeşitli olaylar karşısındaki yönelimleri ile tepkilerine ilişkin çok değerli ipuçları. Her ne kadar. devingen olmasıdır. Dikkat edilecek olursa. hakkında söyledikleri Sözcükler dışında.

sıradan kişileri yazar iken. İzleyici böyle kişilerin endişeleri. kahramanın (ya da ikincil kişilerin) derinliğine işlenmesinde sorun yaratır. yalnızca Shakespeare’in yarattığı şişman. Kişinin kişiliğinde. korkusu hedefinden büyük olan. dirençsiz. Kişilerin lalettayin biçiminde anlatılarak geçilmesi. Böylece öykü. izleyicinin kişilere duygusal olarak yakınlaşmamasını. izleyici için çok ilginç olabilir. kendinizi kısıtlamayıp. onlara olağanüstü gerçek dışı yaşam yaratmanızdır. rakipleri vb. kişi ile kendi arasında bir benzerlik kurma. yargılar. alkolik büyükbaba. kuşkuları hakkında. korkak. kişiyi belli bir durumda. Hırsızlar Prensi”ndeki ‘Nottingham Şerifi’nin yaptığı şeyleri bilmek izleyici için gerekli miydi? O. bir şeyi istemekle yetinmez onu elde etmek için herşeyi yapar. Çatışmayı yaratır. amaçsız. aynı koşullar altında kendisinin nasıl davranacağını ve nasıl davranması gerektiğini düşünür. güçlü tutkuları olmayan karakterlerden birincil kişi olmaz. izleyici için tümüyle kötü bir adamdır. Uysal. herhangi bir şey biliniyor mu? Shakespeare biliyor muydu? O. beğenmediği kişilerle özdeşleştirmesine yol açar.2. Kahramanın kişiliğini ortaya koymak için diğer bir yöntem.Bir başka yaklaşım. başka davranış olasılıkları olmasına karşın. 1. Eleştirel tavır. kişiye ya duygusal yakınlık bağıyla ya da eleştirel tavırda yaklaşır. Kara Güldürü ise. Çağdaş anlatımlı filmler. İzleyici. Örneğin. Senaryoda ayrıntılı çalışılmayan kişiler. İyi işlenen kişi. içkici. kişinin yöneliminde kendi acılarını görme eğilimi yaratır. şen ve melankolinin karmaşası bir kişidir Fazla bilgiye gerek de yoktur. akraba. olsa da sürükleyici bir senaryo çıkmaz. izleyicinin eleştirel tavırla algıladığı kişilerdir. arka plânda oluşturduğu Sir John Falstaff’dı. Senaryonun konusu genellikle onların üzerine olduğu için bu karakterlere “eksen karakter” de denilir. Güçlü ve ne istediğini bilirler. izleyicide kimi şeylerin oluşmayacağı. kişiler çok iyi işlenmiş görülebilir ama işlevlerinin fazla olmaması bir risktir. yanında çalışanlar. Prince of Thieves (Robin Hood. İyi bir birincil kişi.     Oyunun yönünün. gerçekten bir şeyler bilmek istiyor mu? Sorunun cevabı “hayır” ise bu kişiler ilginç olmayabilir. Güldürü kahramanları. gidişini belirler. güldürüyü buruklaştırarak eleştiriye görüş açısı kazandırır. ikincil kişilerin varlığıdır. eleştirel tavrını sürdürmesini ister. Duygusal yakınlaşma. Kişiler. Sir John Falstaff’ın çocukluğu hakkında. Senaryodaki her karakter birincil kişi olamaz. izleyicinin kişiyi. karşılaştırma yoluyla 10 . yalnızca amaca uygun varlıklarını sürdürürler. karşıtları. toplumun aksayan yönlerini eleştirir. Birincil kişiler. kınar. belli bir davranış biçiminde görür. Arkadaş. öykünün başkahramanı olan kişilerdir.3. İzleyici. Alan Rickman'ın “Robin Hood. Birincil ve İkincil Kişiler Birincil kişiler. yaşamın derinliklerine sahip olunamayacağı duygusunu uyandırır. Örneğin. Bu yaklaşımda. William Shakespear’ın “Henry IV” ve “Henry V”deki karakteri. iğrenç kasap. yazarın Windsorun ‘’Şen Kadınları’’ oyunu için.

kişiliğin ön sıraya geçtiği de görülür. devinimler. Fotograf 1. yalnızca ‘’kişi üzerine dikkati çekmek’’ için kullanılır. Silence of the Lambs (Kuzuların Sessizliği)’nde Anthony Hopkins'in oynadığı Hannibal Lecter. işi kolaylaştırır. Hamlet’ in babasını öldüren. Claudius. olabilir. oyuncu onu sevgiyle oynar. giysilere özgü bir ayrıntı. izleyicinin bir kişiliği. bir söyleyiş bozukluğu. kişiliği hakkında bilgi verme amacı gütmeden. Her kişinin tikel ve ayırıcı özelliği bulunması. Bu adı geçenler tam anlamıyla kötüdür ama hep yanlış anlaşıldıklarını iddia ederler. kötülerden ayıran başlıca özellik.kahramanı izleyiciye daha iyi tanıtır. Sevgiyle yazdığınızda. kimi tepkiler. yalnızca üstün ırkın yaşayacağı bir dünya yaratmaktır. Örneğin Hitler'in gerekçesi: Yahudilerden ve kendisine göre aşağılık olan ırklardan dünyayı temizlemek. Tikler. bireysel. Kişinin ayırıcı özelliği. çıkardığı bir ses. başarılı filmleri.5: Anthony Hopkins'in oynadığı Hannibal Lecter  Gerçekten Kötüler: Bu kişilerin kendilerini haklı gösteren. elinde sürekli oynadığı bir nesne. Bir görüşe göre. ayırıcı ve özgün yönleriyle sezmesini sağlar. Robin Hood: Prince of Thieves {Robin Hood: Hırsızlar Prensi)'de Alan Rickman'm oynadığı Nottingham Şerifi kişiliklerini anımsayın. dişlerinin arasında çiğnediği bir şey. Bu tür özellikler kişinin tin yapısı hakkında kesin bilgi vermese bile. Kimi zaman ayırıcı özellik. özel bir nesnenin (aksesuar) kullanılması gibi tikel özellik. ağzından düşmeyen bir söz. topallama vb. İkincil kişiler iki durumda verilebilir  İyi Duygular Taşıyan Karikatür Kötüler: Bunlar gerçekten müthiş kişilerdir ve kişiliğinde güç ve şiddet vardır. onlara da birtakım özellikler ve derinlik verilmelidir. Hamlet'de. tipik konuşmalar. ayrıntıları çoğu kez ikincil kişiyi diğerlerinden ayırt etmeye yarar. Bunlara “gimmick” denilir Ama kimi durumlarda. 11 . Hamlet’in annesi Gertrude'yu gerçekten seven. doğal olması gerekir. ikincil kişilerinin kişiliklerinin iyi işlenmesidir. özel bir sırıtma biçiminde ya da fiziksel bir özür. gerekçeleri vardır. İkincil kişiler yazılırken. Hamlet'i de sevdiğine kendini inandırır. öykünün içinde ve izleyici için hiçbir zaman yapay bir öğe gibi kalmaması. Yalnız bu özelliklerin öyküyle ilgili olması. benimsediği nedenleri. Bu tür ayrıntılara tikel ya da ayırıcı özellikler denir.

Murat ya da Kemal. Aslında adlar çok şey anlatırlar. Haydar.Gerçekten de düşünmeye değer: Namuslu bir kasiyer kızın adı Filiz olabilir mi? Askeri lisede okuyup geleceği parlak olan bir teğmen adayının adı Kemal olabilir mi? Hızlı araba kullanmaktan hoşlanan ve kızlara laf atan mahallenin bıçkınına en uygun isim Serdar olabilir mi? Kasabın çekingen ama çalışkan çırağına Mustafa ismi yakışır mı? Madamın paralarını aşırtan bakıcı kıza Kezban ismini vermek rolün gereğini karşılar mı? Bir mafya babasına Haydar adını vermek doğru olur mu? Onunla mücadele eden genç ve idealist bir hukukçunun ismi Vedat olabilir mi? Burada seçilen ismin rengi.2. Türkan. Fotoğraf 1. Burada kuşkusuz kültürel çağrışımlardan da yararlanırız. Mükremin. efendi ve terbiyeli adamları akla getirirken. ya da Şaban’dır. Özellikle de isimleri taşıyan kişileri en fazla birbuçuk iki saat süren bir filmde. yoksa Mülâyim ya da Müşfik midir? İdealist bir genç gazetecinin adı Hulûsi mi olmalı. onu belli çağrışımlar uyandıran bir isimle tanıtırız. adını Müzeyyen ya da Kerime mi koyarsınız yoksa Burcu. kısaca söylersek dramayı geliştirici büyük engeli ya da engelleri oluşturur. Sibel. Tayyar biraz daha üçkâğıtçı tipleri akla getirir vs. Örneğin uzun uzun Duygu diye birinden sözedilir ama bu kişi erkek 12 . Kişi Adları Bir kişiye ad verdiğinizde. kişilerin kişiliğini duyumsayarak tasarlamak gerekir. Kemal Sunal’ın şapşal rolleri oynadığı filmlerdeki adı genellikle ya Apti. Pervin gibi isimler annelerinin dizinin başından ayrılmayan namuslu mahalle kızlarını akla getirir. tınısı çok önemlidir. Behçet. kahramanı. Esin. tonu. Esra ya da Defne mi? Pek çok fıkrada olduğu gibi. çatışmayı. Böylece. kimi filmlerde isimler cinsiyete ilişkin yanılgılar yaratmak için kullanılır. Gönül. köylünün baş belâsı konumundaki rolüyle 1. kahramanlık çağrışımı yapar.Kötü adamın güçlü görünümü. bir karakterin uzun uzun nasıl biri olduğunu anlatmak yerine. Sevim. Adları. delikanlılığı az çok çağrıştırır. yoksa Uğur.6: Erol Taşın “Susuz Yaz” (1963-Metin Erksan) filminde oynadığı. Tarkan. Ebru.4. Sert bir delikanlı için daha uygun isimler Kerem ya da Ekrem mi. Umut gibi bir isim mi daha uygun olur? 1990’larda güzellik yarışması kazanan genç bir kızın öyküsünü anlatacaksanız. ona bir beden veriyorsunuz. bu nedenle kişinize verdiğiniz adlar konusunda oldukça titiz davranmak gerekir. Cüneyt. bir iki sahne boyunca görüyorsak.

kişilerin yaşları. Lefuet’i tersten okuduğunuzda ‘Teufel’ sözcüğü çıkar.” Bu diyaloglarla yalnızca isim kullanımından ve diyaloğun gidişatından bile. Bunlar da karakter hakkında ipucu verir. Bir de “İnek”. arsız ve kanun tanımaz bir dedektifin adı olsa olsa ya Mike Hammer.çıkar. Tekin’e kısaca Teko. lâkaplar da önemlidir. Örneğin mahalle delikanlısının adı Ekrem’dir. Bu kısaltmalar ve lâkaplar karakterin ilk izlenimini belirli ölçüde değiştirir. lâkaplar vardır. Bir Alman TV dizisinde insan kılığındaki şeytanın adı Baron Lefuet’tir. Mahmuta ise Maho derler vb. ama herkes ona Eko der. Oysa kişileri daha görmediniz. “Jilet” vb. Ümit diye sözü edilen biri aslında kadındır. ilişki dereceleri ve aralarındaki hiyerarşik düzen hakkında bir şeyler öğrenebiliyoruz. kadın düşkünü. Teko ya da Maho. sağlığımız açısından yararlı olmayacağı açıktır. Müzeyyene komşu teyzeler kısaca Müziş diye hitap eder. Bu da şeytan sözcüğünün Almancasıdır. Şiddeti seven. 13 . Eko. Angel Heart’ta insan kılığına giren şeytanın adı “Bay Lucifer”dir. Örneğin Jilet lakaplı biriyle kavgaya tutuşmanın. Size söylemek istediğim…. İsimler bazen açık ya da örtük imalar yapar. karakterlerin bir kliğe ya de çeteye üye olduklarını ima etmeye ya da vurgulamaya yarayabilir söz gelimi. Lucifer ise aslında şeytanın adlarından biridir. ya da Dirty (kirli) Harry olabilirdi. Öte yandan. Ya da tersi. “Profesör”. . şimdi beni dinle Michael…’’ “Adınız neydi?” “Wilkins… Michael Wilkins” “Evet Bay Wilkins. Lakap kullanımı özellikle kişilerarası ilişkilerin derecelerini ve atmosferini belirtmenin yararlı bir yoludur. “Adın neydi? “Michael Wilkins” “Tamam. isimler kadar.

kişilerin kişiliğini duyumsayarak tasarlamak gerekir (Muhsin Bey-Şener Şen) 14 .Fotoğraf 17: Adları.

Bu senaryonuzu okuyan kişide (yapımcı ya da yönetmen). Temel. Bu ilgiyi başka yöne çeker. Öykü ilerledikten sonra “Yalnız Adam” kadın kahraman ile buluşmaya başladığında. Yukarda ve yanda gördüğümüz iki örnekten birincisinde kahramanımız Yavuz Turgul’un Muhsin Bey filmindeki “Muhsin” karakteri İstanbullu. Kişiler bilinçli konulan takma adlar olmadıkça yeterli gerçeklikte ve inanılabilir adlara gereksinirler. 80'lerde hızla değişen şehre ve köyden kente göçün getirdiği kültür erozyonuna yabancı kalmış ve ilkeleriyle yaşamaya devam etmiştir. adının “Yalçın” olduğunu yazdığınız zaman senaryoyu okuyan. onların önemli olmadığını vurgularsınız ki. Amca Reşat Çocukken adını ritmli olarak söylediğimiz sevecen bir bakkaldır. Anlaşılması zor ya da resmiyet bildiren adlar kullanılmamalıdır. erkeklere kadın adları vermemeliyiz. Yabancı ad kullanımında dikkatli olun. gerçekten bir kent soylu olup. kişi tanımlarının iç içe girdiği karmaşık senaryo önerisi öykü ilerledikçe. İnançsal nedenlerle Ahmet. Ayşe sık rastlanan kadın adlarıdır. “Muhsin Bey”. Hamza. Şişman Hırsız. Kişiye bir ad ya da sıfat vermemekle. Hırsız. Bazı durumlarda kahramanın adı filmin adı da olmaktadır. “İrfan” adını kullanarak sürdürür. Ali. Ama kişileri. onu anlatmalıdır. Mehmet. bir Anadolu çocuğunu anlatmakta. bu İrfan kim. Dursun. 15 . Cafer sık rastlanan erkek. İkinci kahramanımızın adı “Salako” olup. Fadime hemen Karadeniz yöresi insanlarını çağrıştırır. o kişiliklere ilişkin bir görüntü yaratır. nereden çıktı?” gibi sorulara neden olur. saf. Yeni başlayan çoğu senaryo yazarı. Muhsin adının sözcük anlamı da “gönlünden çokca veren” dir. Toplumsal durumların moda ettiği adlar da vardır. musikiye ve çiçeklerine düşkün. Ancak bu düşünce çok doğru değildir. Alaycı Hırsız ya da Yalnız Adam gibi tanımlayıcı bir sıfatla ayırmak gerekir. bir anlamda filmi izlemeden karakter hakkında izleyiciye bilgi vermektedir. bu da onaylanacak bir yaklaşım değildir. Tüm kişilere ad vermek durumunda değilsiniz.Kahramanın ismi onunla özdeşleşmiş olmalı. Aysel. örneğin: Can. Kadına erkek. Ahu. cahil. 2. Hırsız gibi değil. "Yakışıklı Gence ne oldu. değerlerine bağlı “eski usul” bir adamdır. Emine. 1. Berivan. Örneğin. Kişiler hakkında espri yapmayı düşünmüyorsanız. Kimi profesyonel senaryo yazarları kadınlara çeşitli nedenlerle. isminin sonundaki bey sıfatını tam anlamıyla hak etmektedir. Adların. Ancak bazı isimlerin hem kadın hem erkek ismi olduğu da unutulmamalıdır. ünlülerin adını (Gandhi gibi) kullanmayın. örneğin erkek yürekliliği gösterdiği gerekçesiyle erkek adı vermeyi sever. Kadınlara erkek. sanki bir yazın öyküsü yazıyormuşçasına “Yakışıklı Genç” diye başlayıp sonra aynı kişi için. Evren. Deniz. Başka bir örnek: Öykü başlangıcında kahramanınızı “Yalnız Adam” olarak belirttiniz diyelim. erkeğe kadın adı verecekseniz gerekçenize daha sağlam kanıtlar göstermelisiniz. Baran adlarına Anadolunun doğusunda sıkça rastlanır. Ama adlar bize kimi şeyleri söyleyebilir. Yalçın’ın kim olduğunu anlamakta güçlük çekecektir. Merve. Yabancı gerçek adlar için almanaklara ya da ansiklopedilere bakın ve o ülkenin tarihinden adlar seçin.

Butch Cassidy and the Sundance Kid'deki tüm tepkileriyle. Bu uygulama “kim kimdir” bulmacasını çözmekten kurtulan yapımcıyı ya da yönetmeni de mutlu eder. senaryonuzu okuyana (yapımcıya ve yönetmene) değil. 1.Buradaki sürpriz. tutarlı kişiler yaratımında yazara kolaylık sağlar.5. Kişiyi baştan nasıl tanımladıysanız sona kadar aynı tanımla sürdürün. kadın kahramana olsun. filmi sıradanlaştırır. Up Close and Personal (Çok Yakın çok Özel). Bu da senaryo yazımı sırasında kişilik yaratmada bir başka yöntemdir. başka bir sayfada “Naci Bey” diye adlandırmayın. Ama her tür filmde aynı oyuncunun o role uygun olarak düşünülmesi. Three Days of the Condor (Akbabanın Üç Günü). izleyicide beğeni uyandırmak amacıyla. yıldız oyuncu her şey. Bu tür yapımlarda. Senaryonun herhangi bir yerinde “Adam” diye belirttiğiniz kişiyi. Oynadığı bu benzer roller dışında onu değişik bir rolde düşünmeniz olası mı? 16 .1: Kartal Tibet’e uygun bir karakter “Tarkan” Oynayacak oyuncuları düşünerek yazmak. Kişilere Göre Oyuncu Kimi senaryo yazarı. Robert Redford'un değişik durumlarda nasıl tepki verdiğine dikkat edin. diğer tüm öğeler bahanedir. yazacağı kişiliğe uygun oyuncuyu saptadıktan sonra senaryosunu yazar. Bu filmleri izlerken. yıldız oyuncuya göre düzenlenebilir. Yıldız oyuncu için yazılan bir senaryoda her şey. Resim 1. adı geçen filmlerdekine benzer bir kişidir Redford.2.

senaryosunu yazarken kahramanın kişiliğini tüm hatlarıyla oluşturmanın ve ona bir can vermenin yollarını arar. Bu bölüm izleyiciye sahnede gösterilmez ancak yazar tarafından çok iyi saptanmış ve kâğıda dökülmüş olması gerekir. izin verin. güldürü filminde düşünmeyin! Temel olarak.6. senaryonuzda kişiler kendileri için konuşsun. Kişiliklere. bir prodüksiyonda. 1.2.Fotoğraf 1. İç yaşantı. Yazar senaryosunu yazarken en önemsiz bir sözcüğü bile kâğıda dökmeden önce. Burda yazar önce karakterin iç yaşantısını oluşturur. Peter Sellers gibi oyuncular çok yönlü olabilir. Kahramanını 17 . Senaryonuzdaki kişilikler için kimleri düşündüğünüzü kimseye söylemeyin. kahramanın doğumundan filmin başladığı ana kadar olan süreyi verir. Kasting. Bu da kişiliğin açığa çıkartılma aşamasıdır. kostüm gibi yardımcı hizmetlerin sunulması.8: Akbabanın Üç Gününde Robert Redford Elbette yıldız oyuncu değil. güvenilir yapar. Prodüksiyona başlamadan önce ve sonra ihtiyaç duyulan oyuncu. Ama sert tavır ve bakışları ile kalıplaşan. kasting kavramı içinde kabul edilir. yardımcı oyuncu ve figürasyon kadrosunun sağlanması ve bu işlemler için gerekli iletişim. rollerin dağıtılması ve figürasyonun sağlanması ve bunların organize edilmesi işlemidir. rolü oynayacak oyuncu ile birlikte düşünmek gerekir. her öykü için rahatlıkla düşünebilirsiniz. onun kişiliğinin kullanması düşünülecek. Güçlü kişilikler yaratan böyle bir oyuncuyu. Yazar bir kahraman üzerinde karar verip. konaklama. elde ettiğiniz şey olacak. Bazı görüşlere göre Kasting sanatın değil becerinin/ustalığın tekniğidir. Böylece tutarlı bir kişilik gelişimi. Karakterin Oluşturulması Karakter senaryonun temelini oluşturur. doğru oyuncu seçimi öyküyü zenginleştirir. öyküyü tasarlarken. ulaşım. karakterinin kişiliğini bilmek zorundadır. Dış yaşantı ise filmin başlangıcından bitimine kadar olan süreyi kapsar. İşinizi doğru yapmışsanız. Daha sonra kahramanın dış yaşantısı saptanır. tüm filmlerinde (ve dizilerinde) bu kalıbı yineleyen bir oyuncuyu. yani kişilik oluşturma aşamasıdır.

heykel. Bu hiç değişmeyen. zayıf. Onu keşfetmeye bir bakış açısı kazandırmaya çalışır buna da karakterize etmenin başlangıç noktası denir. Kişi. pasaklı. ister ayrıntılarıyla. şişman. artık onu senaryoda yer alan diğer insanlarla ilişkiler içine sokmaya başlar. toplumsal ilişkiler içinde iletmenin yolları mevcuttur. Bu sanat dallarında kişi toplumsal varlığı ile bütünleşir. temiz. kişiyi her zaman öteki kişilerle ilişkide görür ve değerlendirir. Bir karakterin üç boyutu vardır:  Fizyolojik Boyut (Fiziksel Görünüm) Kişinin fizyolojik boyutunu ortaya koyabilmek için aşağıdaki soruların yanıtlanması gerekir. Resim. ister tipik yönleriyle.):  Sağlıklı mı? Değilse. Bireyin yaşadığı çağ ve toplum. niçin?  Dış görünümdeki kusurları:  Biçimsel bozukluklar:  Doğaya aykırı yönleri:  Doğuştan gelme:  Kalıtımla gelen:  Sosyolojik Boyut Kişi. Oysa sinema. bu tür etkilenmenin olması kaçınılmaz ve doğaldır. nesnelerin fiziksel ve manevi dünyası dışında bulunan ve toplulukların toplumsal dünyasında doğar. dans gibi sanatlarda kişiyi bir bütün olarak ele alabiliriz. 18 . devinim ve duruş):  Görünüş (yakışıklı. bir kısmı ise yazarın betimlemesine bağlı olarak ya da özgür olarak yönetmen ve oyuncular tarafından uygulanır. tiyatro ve yazın sanatları. zarif. dudaklarının yapısı vb. çirkin. şiir. güzel. onun bilgi edinme çevresini ve buna bağlı olarak gelişimini olumlu ya da olumsuz yönde etkiler.iyice saptamış yazar. yarın da değişmeyecek bir gerçektir. içinde bulunduğu çevre koşulları. büyür ve gelişir.  Cinsiyet:  Yaş (Kaç yaşında gösteriyor?):  Vücut yapısı:  Ağırlığı:  Boyu:  Saç rengi:  Göz rengi (Gözlüklü ya da kontakt lensli):  Cilt rengi:  Cilt tipi:  Yüzün biçimi:  Belirgin izler/işaretler (Yüzün belirgin özelliği: Tavır. Bu yollardan bir kısmı yazar tarafından gerçekleştirilir. Sinemada kişiyi. her şeyden önce toplumsal bir varlık olduğundan.

şehirli. kişinin çevresiyle verilmesinin yararı büyüktür. yönetici. 19 . Kişiliğin gelişmesi. Bu ilişkiler karşıt kişilerle yapıldığında senaryoda etki artar. Senaryo öyküsündeki kişiliklerin sosyolojik boyutu aşağıdaki soruların yanıtları verilerek ortaya konulabilir: Toplum içindeki sınıfı (işçi. çevresiyle kurduğu ilişkilere ve özellikle bireysel olarak diğer kişilerle ya da insan topluluklarıyla kurduğu ilişkilere geniş ölçüde bağlıdır. köylü):  Geçmişi: o o o o  Doğum yeri: Çocukluk tipi: İlk anısı: Üzerinde etkisi olan çocukluk anısı ve etkisinin sebebi? Ev yaşamı: o          Aile içi ilişkiler: Anne ile ilişkisi Baba ile ilişkisi: Kardeşler (Kaç tane? Doğum sırası. her bireyin kendi doğasından gelen özellikleri (psikolojik boyut) ve koşullarının yanı sıra. patron/işçi vb. zengin/yoksul. her biri ile ilişkiler) Kardeşlerin çocukları Ana/babanın alışkanlıkları: Ana/babanm zihinsel gelişimleri Ana/babanın kusurları (Öksüz/yetim) Ana baba ayrı ya da boşanmış Savsaklama (Karı/kocalık durumu)  Uğraşı: o Yaptığı iş o Çalışma süresi o Çalışma koşulları: o Geliri (Parasal Kazancı) o Sosyal güvenlikli olması ya da olmaması: o Çalıştığı yere karşı tutumu : o Çalışmaya uygunluğu. aile.Senaryonuzda güçlü kişilik yaratımı ve ortaya konulmasında. Kişilerarası ilişkiler. arkadaşlık bağları kişiliğin bir yönünü belirler. Örneğin yaşlı/genç.

) Özel ilgileri (sevdiği. Eğitimi: o Okuduğu okullar ve özellikleri: o Okulda sevdiği ya da sevmediği dersler ve sebebi? o Aldığı notlar o Yetenekleri o Eğilimleri Çevre içindeki yeri: o Kişi nerede yaşıyor? o Kişi nerede yaşamak istiyor? o Arkadaşları arasındaki durumu?(önder ya da değil) o Spor/sanat etkinliklerinde ve kulüplerdeki yeri/konumu: o Kişi. kahraman görünümünü nasıl sağlıyor? İlk izlenim: o Nasıl? o Hangi oluşumlar bu izlenimi değiştirebiliyor? Kişi hakkında ailesinin/arkadaşlarının çok hoşlandıkları nedir? o Kişi hakkında ailesinin/arkadaşlarının hiç hoşlanmadıkları nedir? Çok büyük başarıları: o Küçük başarıları: o Özel tavır ve hareketleri: o Konuşurken kullandığı deyimler: o Konuşurken kullandığı anlamı güçlendirici sözcükler (küfür. vs. diğerleriyle nasıl bağlantı kuruyor? Nasıl anlaşıyor? o Yabancılar? o Arkadaşlar? o Karısı/Kocası/Sevgilisi? o Erkek kahraman/Kadın kahraman? Kişi. hoşlandığı şeyler. merakları): o Sevdiği renk: o Sevdiği giysi-Neden? o En az sevdiği giysi-Neden?    20 .

öykü. şiir. insan davranışının yalnızca yüzeysel görünümünü değil. niçin?): Yazın (Roman. psikolojik boyuttur. hangisi? Ne zaman ve kaç tane? o İçki. Bu nedenle kişilik yaratımında üzerinde en çok durulması gereken boyut. uysal. müsrif mirasyedi. niçin? Dinsel inançlar: Irk/Milliyet:    Psikolojik Boyut Senaryoda kişilik çizilirken. gazete okuma. ava gitme. pul vb.Hangi tür?Niçin?)Sinema/Tiyatro Hangisi? Niçin? Yiyecek: Merakları (kitap. Kişinin psikolojik boyutunun ortaya çıkarılması için aşağıdaki soruların yanıtlanması gerekir:            Cinsel yaşam. savaşkan. niçin? Yaşama karşı tutumu (ezik. düş kırıklıkları Huyu (sinirli. altında yatan anlamı da göz önüne almak gerekir. saldırgan) Saplantılar Yasaklar Boş inançlar İlginç huylar ve güdüler Yetenekler 21 . ahlâksal ölçütler Kişisel davranışına yön veren güçler (önermeler) ve tutkular Umduğunu bulamama. hangisi ne zaman ve kaç tane? o Para harcama alışkanlıkları (tutumlu. vb.o o o o o Takı ve diğer aksesuarlar: Müzik (Hangi tür. araba kullanma. karamsar. bahçe işi.)Niçin? o Bunu yapmaya ne derece önem veriyor? o Ne derece az önem veriyor? o Çok değer verdiği eşyası/malı.)  Alışkanlıkları: o Sigara.biriktirme. vb. vb. dergi. iyimser) nasıl ve niçin o huya sahip? İçe dönük ya da dışa mı dönük.

en kötü özelliği nedir? Bunlar dikkate değer.                Dil ve yetenek becerileri Özellikler Düşünsel davranışlar Hayal gücü (imgelem) Yargı gücü Beğeniler Denge. kendisinin de utandığı. diğerleri nasıl öğrenmiş? Kişiliğinin ortaya çıkmayan beğenilecek yönü nedir ve niçin bu yönü beğenilecek türdendir?      Kişi en çok neden etkileniyor? Niçin? Huzurlu olduğu zamanki davranışları Hasta olduğu zamanki davranışları Kendisi hakkında neler düşünüyor Öncelikleri Diğer insanların bildiği. kişinin düşünceleri nelerdir? 22 . geçmişteki başarısızlıkları ve bu durumun sebebi? Bir isteğinin olacağı söylendiğinde en çok ne ister. kişi bunu nasıl gizliyor? İncitilebileceği en büyük yanı nedir?)      Kendini Algılaması: Kişi bir sözcükle kendini tanımlayabilir mi? Kişi kendini bir paragrafla nasıl tanımlayabilir? Kişinin fiziksel yönünde dikkati çekici en iyi özelliği nedir? Kişinin fiziksel karakteristiğinde dikkate değer. Zekâ düzeyi Kendine özgü garip yanları Belirgin beceriksizlikleri İyi kişilik özellikleri ( Büyük pişmanlıkları. gerçekçi özellikler mi? Değilse niçin değil? Diğerlerinin kendisini nasıl gördüğüne ilişkin. nedir isteği? Neden? Kişiliğinde en güçlü kaynak (Bunu ya bir biçimde gösterir ya da göstermez) Kişinin güçsüz yanları (Güçsüz yanları çevresindekilerce biliniyor mu? Bilinmiyorsa. küçük pişmanlıkları) Kişilik kusurları Kişinin karanlık gizleri: Başka biri tarafından biliniyor mu? Biliniyorsa kendisi mi söylemiş? Biliniyorsa.

niçin?      Amaç/Amaçlar: Yakın amaç/amaçları: Uzun zamana yayılan amaç/amaçları: Kişi bu amaç/amaçları başarmak için neler tasarlıyor? Diğerleri. kişinin bu amaca varmasında nasıl etkili olabilecekler? 23 .Kişinin kendisi hakkında. değiştirmekten çok hoşlanacağı dört önemli şeyi ne olabilir? (Önem sırasına göre) Niçin? Örneğin birinci derecede önem verdiği şeyi değiştirdiğinde. kişi düşündüğü kadar mutlu olabilir mi? Olmazsa.

UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler  Bu işlemler sırasında. 24 . yakın çevrenizde gözlemlemeye çalışınız.  İzlediğiniz filmlerdeki tiplerin benzerlerini. zenginleştiriniz. ifade gücünüzü zenginleştiriniz.  Kişiliği (karakter) ve işlevlerini inceleyiniz.  Bol bol kitap okuyup.  Bir karakter oluşturunuz. sinema filmi izleyerek hayal gücünüzü  İşlevlerine göre tipleri analiz ediniz.  Denemeler yaparak. ayrıntılara dikkat ediniz.  Sinema teknolojisindeki gelişmeleri yakından takip ediniz.

Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. ortaya çıkmasını sağlamaktır. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. tamamen hayal ürünü uydurma tiplerdir. genel değerlerin ve değişmeyen insan özelliklerinin simgesidir. birbirine karşıt yöntemlerin ürünüdür. toplumun portresini çizdikleri kadar. her yerde rastlanılan. ( )İkincil kişilerin bir önemli görevi de kahramanın kişiliğinin. Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. soyut. ( )Psikopatalojik tipler. 6.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. toplumsal sorunların belirlenmesinde de kullanılır. 1. fizyolojik. ( )Evrensel tipler. 25 . sosyolojik ve ekonomik olmak üzere üç temel boyutu vardır. 4. ( )Karakterin. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 3. ( )Toplumsal tipler. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. ( )Senaryoda kişilik ve tip. 5. 2.

yavaşlatmak için devinime başvurulur. SENARYODA DEVİNİM Devinim. zorunlu bir takım sebepler. Kişi ve teknik açıdan düşünüldüğünde. DVD ve VCD satan mağazalarda gezmeniz gerekir. çekimi ve kurgusunun tamamlanışına dek nedenleri.ÖĞRENME FAALİYET-2 ÖĞRENME FAALİYET-2 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. yalnızca eylemdir. etki uyandıran düşünce ya da izleyicinin ilgisini uyanık tutan. devinim değil.  Niçin devinime başvurulur?   Filmin genel havasını vermek. Araştırma işlemleri için. Öykü akışını hızlandırmak. korkma. film öyküsünün akışına bir değişiklik getiren. Bir film. Kişilerin fizyolojik. gerekçeler. yalın anlamı içinde. internet ortamında. güldüren / coşturan eylemdir. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   Senaryoda. gerekçesi olan bir sonucun. devinim sayılabilir. itici güçlere dayanarak gelişen. için başvurulur. Kişi açısından ele alınırsa. itici bir güce dayanmayan eylem. dramatik etki yaratmak. Bir senaryoda anlatılanların sözle mi. gerekçeleri olan eylemlerin oluşturduğu devinimler dizisinin bileşimidir. sevme gibi herhangi bir itici güç. eylem olarak görünümüdür. hiçbir sebebe. senaryo yazım aşamasından başlayarak. 2. Böylelikle filmin tümünün ya da kimi sahnelerinin ritmi sağlanır. televizyon kanalları ve film şirketlerine giderek metin yazarları ve yönetmenlerden ön bilgi edinebilirsiniz. sosyolojik ve psikolojik boyut ve durumlarını daha etkili vermek için bu yapılır. amacı ile bu yapılır. öykünün ve kişilerin devinimini sağlayabileceksiniz. Başka bir deyimle devinim. yoksa görüntü aracılığıyla mı anlatılmasının daha etkileyici olduğunu araştırınız. 26 . acıkma. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. Konuyu açık-seçik göstermek. üşüme. Ayrıca. hareket unsurunun eksikliğinin doğurabileceği sonuçları araştırınız. gerekçeye.

gösterilen eylemlerin olabilirlik ve derinliğiyle izleyiciyi sarsar ve etkiler. Öykünün şu ya da bu sahnesinin. dört temel devinim göze çarpar :   Bir bütünlüğü oluşturan öyküleme ile oluşan devinim. Bu düzenlemeyi başarı ile uygulayan öykülerde. anlamı daha yoğun ve etkili bir biçimde sunmak. kişiler ile olaylar arasında organik bir bağ bulunur. bütün içindeki yerini. izleyiciyi filme merak ve coşkuyla bağlar. Film öyküsündeki devinim (içerdiği anlamı bozmamak koşuluyla). değişik ölçeklerdeki ve uzunluktaki çekimlerin sıralanışı (kurgu). film öyküsüne çoğu kez dinamik bir anlam katar. nesne ve kamera deviniminin ayrı ayrı oluşu ya da oyuncu ve kameranın koşut devinimi. aşağı devinim). Olayları yaratan. 27 . yukarı. Öykü akışı ve yönetmenin yorumuna göre çekilen.   2. Oyuncu ve kameranın bir arada devinmesi: Oyuncu. nesnelerin yer değiştirmesi): Bu işin bir yanı. sola. öykü deviniminin titiz bir biçimlemeden geçirilmesi gerekir. Karmaşıklık.1. Diğer yanı ise. atlamak gibi düzenlemelerden yararlanır. dengelenmesini. Öyküde görsel olarak yer alan oyunculara ve nesnelere ilişkin devinim (oyuncuların devinimi. Görüldüğü gibi sinemadaki devinim yalın değil çeşitli kaynaklardan oluşan. çabuklaştırmak. gerçekleri daha doğru yansıtmak için günlük yaşam akışını tersine çevirmek. organik olarak iç içe işlenen dört devinimi kapsar. bu sahneler içinde oyuncu-nesne-kamera devinimlerinin düzenini iyi bilir. tipine/kişiliğine uygun davranış ve devinimlerle olay örgüsünü sürdürür. geri. değişik çekim ölçekleriyle görsel anlatımı bütünleyen. çeşitli öğeler arasında uyum kurulmasını gerektirir. çatışmaları doğuran ve onları izleyen durumlar ve ilişkiler. Dolantısal biçimlemede. durdurmak. Devinimle olayların/öykünün gelişimi sağlanır. Öyküsünü. İyi hazırlık yapan bir yazar.İzleyicinin iletiyi algılamasına yardımcı olacak güzel ve ilginç görüntü düzenlemesi elde etmek için devinime başvurulur. Öykünün Devinimi Sanatsal etkinlik kazanması için. Bu biçimleme. gelişim ritminin gözetilmesini. durağan ya da devinimli kamera ile saptanması (kameranın kendi ekseninde ve ileri. kolay çözümlenmeyecek bir karmaşıklık içerir. senaryosunu yazarken her şeyi. sanki tamamlamış. devinen kişi ya da nesnelerin. izleyicinin karşısına çıkacak duruma getirmiş gibi bir bütün olarak belleğinde yaşatır. sağa. karşıt güçleri simgeleyen öykü kişilerinin iyi belirlenmesini. Şimdi söylenenleri biraz daha açalım: Herhangi bir film irdelendiğinde. varlıkların. Olayların gelişiminde “dolantısal biçimleme”den yararlanılır. gerçekleştiren kişi. kendinden önceki ve sonraki sahnelerle bağlantısını.

gözönünde oluşan canlı bir varlık olarak ele alır. işte o zaman her şey (kişilerin kişilikleri. belli başlı iki devinim görülür. sorunları simgeleyecek biçimde tipleştirir. duyarlılığına yönelen devinim. Bu düzen. duygularına. bu kesiti gerçekçi bir gözlemle izleyen ve sorunu bir durum olarak sunan öyküler. Başarılı çalışmalarda. Her kişi. Toplumdan bir ya da birkaç kesit alıp. Bir toplum portresi çizilmek istendiğinde. kimi zaman bir karşıtlığı. kişilerin devinimi. Nasıl birbirine benzeyen kişiler olmazsa. bir değer yargısını ya da toplumsal bir gücü belirtir. kişileri. 28 . Kişilerin Devinimi “Sinema. zorlama durumlar ve rastlantılarla yürür. durumu pekiştirir biçiminde ele alınır. Devinim dış gelişimden çok. devinimde de bir olayı sürekli yineleme hakkı yoktur. İç ve dış devinimin uyumu. insanı tamamlanmış bir portre olarak değil. kişinin nasıl bir devinim içinde kullanıldığı incelenirse. Tıpkı toplum portresi çizen öykülerde görüldüğü gibi. devingen güçlere ilişkin bir doğruyu dile getirmesi yanında estetik bir etki yaratır. olayları gerçekleştirirken kendilerini de var eder. kimi zaman düşünce alışverişini içeren günlük konuşmalar ya da çekişmeler biçimindedir. İkincisi öykünün biçimsel düzenlenmesinde kişinin devinimli kullanılış amacının ne olduğu. Sinemada. bir kalıp ya da bir kavram durumuna gelirse. Konuşma örgüsü. kişi ya da varlıkların fiziksel davranışlarla görsel yansıtılan eylemler bütünü dış devinim ve izleyicinin düşüncelerine. belli bir durum çerçevesinde. iç devinim olarak tanımlanır. Öykünün biçimsel düzenlenmesinde. serimlenen sorununun bağlantılarında.” sözünü anımsayın. yaşadıkları ve tinsel konumları) kocaman bir yalan olur. Kişi ilişkileri “konuşma örgüsüne (diyaloga)” dayanır. Bir devinimde salt bir imge. önemli bir yaşam gerçeği ya da toplum sorununun yatmakta olduğu duyumsanır. birlikteliğin dramatik akışını sağlar. günlük konuşmaların ardında. Senaryoda. kişinin bir güç olarak düşünülmesi ve bu gücün deviniminin ve gelişiminin ortaya konulması. 2. yapay merak öğesi olarak kullanan kişiler ve olaylar arasındaki ilintiyi göstermeyen öykülerde devinim. görünümü renklendirici kişilerin devinime katkıları ya hiçtir ya da bir dereceye kadardır. Bu oluşum. Bu öykülerde olayların gelişimi mekaniktir. devinimle sağlanır. durumun iç devinimlerini gösterecek biçimde düzenlenir.2.Dolantı düzenlemesini. Sinemada kişilerin devinimi iki açıdan ele alınır: Birincisi. bir amaca yönelik devinimlerle olayları geliştiren kişi/kişiler.

yarışın tüm gizli gücü yok mudur? Tersini düşünün. Konuşma devinimi. Fiziksel devinim gövdeseldir. Örneğin. Dış Devinim Sinema estetiği tek sözle özetlenebilir: Devinim.” Bu örneklerden birinci örnek daha doğrudur. Konuyla ilgili ek bir açıklamaya ihtiyaç duyulmamaktadır. sinemada perdede gördüğünüz dış devinim. gövdeyle yapılan eylemlerin tümüdür. konuşma devinimi ile geliştirilir).2. hücresinde amaçsızca gezinir. Dış devinimi. Anlatımlar “geniş zaman” kipiyle yazılır. başlangıç duruşunu alan koşucuların yüzündeki anlam ve gergin kasların oluşturduğu fiziksel görünümde. edilgen tümcelerden sakınmak gerekir. Fiziksel (dış) devinim ile ilgili. Görsel durumların ne olduğunu tanımlayan. devinimin mekanik olarak görüntülenmesi. parmakları kirli saçları arasında geziniyor 29 . dış devinimin tamamıdır.3. aşağıda yazılan örneklerin hangisi daha iyidir? “Remzi parmaklarıyla kirli saçlarını sıvazlarken. “jest-mimik” ya da “niteleme-anlatma”olarak da adlandırılır. televizyon oyunları / dizileri daha çok. Çünkü anlatım doğrudan ve görseldir. Nesnelerin gözle algılanan ve eylemin iç deviniminin de yer aldığı. Bunlar anlatımı bozar. tiyatroda sahnede. az sonra başlayacak olan yarış için kulvarda. hayal gücünün güç aldığı kaynakları yok etmiyor mu? Dış devinim yazılırken. renkli ve gerilimli konuşmalarla varolur (Sinemaya göre. Ama durağan bir gövdede de yaratıcı bir güç bulunabilir. “Remzi hücresinde amaçsızca. Bu örnekte olduğu gibi. devinimli bir görüntüde. izleyicinin belleğinde oluşturmak istediğiniz etkileri devinimle verin. kendi içinde ayrıntılayalım. Gerekçesi olan.

İç Devinim Hemen her öyküde. sorumluluğun ne ölçüde kendinde olduğunu düşünür. Erman topu yakalamak için koşar. Kendine acıma ve kendini suçlama arasında gidip gelen iç çatışma. dekor ve müzik) katkısı ile ortaya konur. çeşitli çatışma ve ilişkilerin simgelerle gösterildiği devinimdir.4. elden geldiğince yararlanmak. İlişkilerle Gelişen Devinim: Kişilerin birbiriyle olan ilişki ve çatışmalarıyla ilerler. Bunun için durumun küçük esnekliklerinden. bilinçli karar ve davranışlarıyla zafere ya da mutluluğa yönelir. İç devinimin iki itici gücü vardır:   Kişinin kendi içsel dürtüleri Karşıtların tutkuları ya da çeşitli kaygılarının kişiyi etkilemesi Bu iki faktör ile ‘’İç Devinim’’ oluşur. simge gücüyle ilerleyen. soluklarını tutmuş bakışları. söz ya da filmin yardımcı öğelerinin (ışık. 2. kişiler arasındaki karmaşık ilişkinin. Bu. kayar ve düşer. ayrımsal bir biçimleme anlayışı gerektirir. Zıplayan topu yakalamaya çalışır. Dış devinim açısından oldukça yalın ve 30 . her fırsatı en sonuna dek ve öteki durumlarla da dengeleyerek kullanmak gerekir. İzleyicilerin. İç devinim. kişinin direncinin azalmaya başladığını ayrımlaması ile başlar. birey ya da toplumla ilgili düşünceler.Salon içinde yüksekten giden top. iç çatışmayla iletilen bir iç devinim bulunmaktadır. soyut anlamlar. Düzlem üzerindeki dairesel. zaman ve yer değişimine dayanmadan. Fiziksel devinime dönüşmeye elverişli olmayan tinsel gerçekler ve olaylar. Kişi. İç devinim. Kişilere ilişkin bilgi artınca. durum içinde gelişimi göstermek zorunluluğu vardır. İç devinimle kişiyi/kişileri geliştirmek. Hidayet soldan koşar. Kişi yenilgiye doğru adım adım giderken. bu güçleri dikkate almadan. kişinin devinimine derinlemesine yeni bir yön verir. Anlamsal Devinim: Daha çok simgesel yapıtlarda. değişik ve yeni yanlarının ortaya çıkmasıdır. İç devinim. üç düzeyde ele alınır:    Duygusal Devini: Öykünün duygu yanının devinimi ve etkisi ile gelişir. zikzaklı ya da bir noktaya yönelik devinim yerine. ne duyumsadığını ve ne tasarladığını izleyiciye söylemez ama düşünce ve duyguların sonuçları devinimle açıkça gösterilebilir. Filmler genellikle kişinin ne düşündüğünü. düşünmeden verdiği karar ve hatalı davranışlarıyla yıkıma. öykünün vermek istediği düşüncenin geliştirilip açıklanması da mümkün olur. her an geliştirilen olayların kurgusuyla yapılır.

ilişkileri ve durumları bu portre aracılığıyla sergiledikleri görülür. Bu güç. Böylece. Koşulların yenik düşürdüğü kişi. Öykünün zafer ya da yenilgiyle bitmesi önemli değildir. birinin diğerine karşılıklı etkisi ile gerçekleşir. Kişi karşı durmayla ya kendini tüketir ya çatıştığı güçlere ayak uydurur. kişiyi istemsizlikten isteme. ele aldığı her gücün itici enerjisini saptamak ve bu enerjiyi karşıtlıklar ve çatışmalar biçiminde devinime dönüştürmek zorundadır. Bilinçlenme. iyi bir oyuncu elindeki senaryoyu iyice belleğine ve tinine sindirerek her şeyden önce yaratacağı kişiliği bir bütün olarak nasıl anlaması. geçmişteki Türk filmlerinin yalnızca portre çizimini öne çıkardıkları. Devinim. toplumsal bir anlamı taşıyan dramatik devinimin sağlanmasıdır. Kişiler ve ilişkileri hakkındaki bilgi genişletilir. tıpkı yaşamda olduğu gibi öyküde karşıt güçlerin. devinimleriyle bir bütün oluşturacak biçimde canlandırılmasında ilk sorumluluk yazarındır. geçimsizlik. kişilerin çatışması yoğunlaştırılır. Oyuncunun oynarken ne duyması ne yapması gerektiğini öncelikle yazar kararlaştırır. Bu tür öykülerde olayların itici gücü. kavga. ya da karşıtlarının üstesinden gelir. kişiler için de kaçınılmaz olarak aynı değil midir? Genel olarak baktığımızda: İç gelişime de önem veren Batı filmlerine göre. 31 . durumlardan çok olaylara önem verilir ve olayların gelişimi ile sağlanır devinim. yineleme yoluyla yoğunluk kazanır. uyumsuzluklarının nedeni gösterilmek istendiğinde. ama yine de önemli bir akış gösteren öykülerde. Kişilerin ve sorunlarının derinliğine incelenmesi. her kişinin. direnme ve savunmayla etkili bir dış ve iç devinim sağlayarak kahramanın eline geçer. film geliştikçe keskinleşir (Filmleri izlemekle bu saptamayı somutlayabilirsiniz). Kişinin yaşam biçimi ve koşulları ile sıkı ilintilidir bu dünya. Başlangıçta kötü adamın elinde olan güç. kişidir. sinema tekniğinin verilerinde somutlaştırılır. Örneğin önlenemez bir biçimde yozlaşan ve çürüyen toplumun etkisi. gelişim kişilerin iç devinimi ile sağlanır. Çatışmalar. Kişi sistemi ile olayların gelişimi arasında sıkı bağlantı gösterilmek istendiğinde. İzleyicinin başlangıçtaki gözlemi. bu bütünlüğü sağlamak için ne yapması gerektiğini bilir. Asıl olan. ilişki çeşitlemesi. İç devinim yoğun öykülerde karşıtlık ve çatışmaların titizce düzenlenip. kişilerle. Senaryosunda devinimi sağlamak isteyen yazar. olayların etkisi ile bilinçlenmeye başlar. Yazarın gözlemi ya da eleştirisi. duruma derinliğine bir boyut ekler ve gerilimi artırır. Devinim. Değer ve kazanç ayrımlarının doğurduğu karşıtlıklar. insan kişiliğindeki gelişimi gösteren devinimlerle ele alınır. kişinin dıştan belli olmayan gerçekleri ayrıntılı olarak ortaya çıkarılır ve iç dünyası aydınlatılır. çekişme gibi dış ve iç çatışmalara yol açar. belli tipleri. Kamera Devinimine ilişkin açıklamalar Senaryonun Dışsal Yapısı (Biçim) bölümünde ayrıntılı olarak açıklanacaktır.durağan. edilgenlikten etkinliğe doğru yöneltir. Öyküde.

Televizyon ve sinemada izleyiciye birşey anlatmanın en etkili ve kolay yolu onu sahnede göstermektir. Yalnızca bir sürahi ve bardağı göstererek bir anlam ortaya koymuş olmayız. hemen o tarafa yönelir. televizyon ve sinemada olayların sahnede gösterilerek anlatılması yöntemidir. Adam. sürahi ve bardağa çevrilmiş olduğunu izleyiciye göstermiş oluruz. Kamera ise. Bu da ikinci görüntü ögesini oluşturur. Televizyon ve sinemada sese. Böylece adamın dikkatinin. bu amaç için özel olarak hazırlanmış bir oyunla ortaya konur. Adam ne aramaktadır? Bir sürahi ve bir bardak masanın üstünde durmaktadır. Kısaca şarad oluşturmak için oyuncu. oyuncuya “susadım” dedirtmektir. gerek oyuncuların davranışlarını göstererek. Şarad simgelerle tanımlanan bir düşüncenin izleyiciye iletilmesidir. Bu durumu şaradın üç öğesini kullanarak daha dramatik biçimde anlatabiliriz. Bir adam odanın içinde oraya buraya bakarak bir şeyler aramaktadır. Ancak bazı acemi yazarlar en etkili ve dramatik yöntemin sahnede göstermek olduğunu bilmeden senaryolarında gelişen olayları diyaloglar (konuşma örgüsü) aracılığıyla anlatma yoluna giderler. Şarad Görüntüye dayanan yazı biçiminin en önemli örneklerinden biri şarad’dır. Su içmek isteyen bir insanı anlatmak istediğimizi düşünelim: Bunun için en kestirme yol. onun için şimdi de üçüncü görüntü ögesi olan kameranın kullanılışına başvurmalıyız. Eğer dekor bir odanın içi ise. izleyici önce odanın içinde bir şeyler arayan adamı görmelidir. gerekse dekor üzerindeki ayrıntıları ortaya koyarak izleyicinin şaradı anlamasına yardımcı olur. Sonuçta izleyici. aktör gider ve bardağa su doldurur. sürahiden aldığı su ile bardağı doldurur ve içer. Oysa televizyon ve sinemada anlatılmak istenenlerin büyük kısmı sahnede gösterme aracılığıyla anlatıldığında çok daha etkili ve dramatik olur.2. Şarad yöntemini kullanırken. En sonunda yine aktörün devinimine yer veririz. Şarad. Odanın bir köşesindeki küçük bir masanın üzerinde duran bardak ve sürahinin çekimi. Ancak bunun dramatik hiçbir yanı olmaz. Başka bir deyişle şarad. oyuncunun ve dekorun konuyu destekleyici biçimde düzenlenmesi gerekir.5. Yalnızca sürahi ve bardağın bulunduğu bir çerçeveleme yapmalıyız. Senaryo kurallarına göre bunu yazacak olursak. Şöyle ki. içer. Şarad seyirci tarafından en kısa zamanda anlaşılmalıdır. adamın ne aradığını ve niçin aradığını anlar. dekor ve kamera hareketi olmak üzere üç ögeden yararlanırız. 32 . Demek ki dekorun ayrıntıları olarak bir sürahi ve bir bardağa gerek vardır. ancak görüntünün yetersiz olduğu durumlarda başvurulmalıdır.

“Buna olanak yok. Olduğu yerde kalmış olan erkek görünür. 33 . Üzgün ve şaşırmıştır. Odanın içinde bir kız. bir erkek karşı karşıya konuşmaktadırlar.Bir başka örnek. Ağır ağır odanın öbür tarafına yürür. Kıza doğru yürüdüğünde gözlerinde acılı bir anlam vardır. Çok üzgünüm ama ben seni sevmiyorum. Ancak kız. Bu örnekte şarad iki satırlık bir karşılıklı konuşmanın yerini almıştır.”demek yerine. Erkek “seni seviyorum. ERKEK (Israrlı): Seni seviyorum… Anlıyor musun? KIZ (üzgün): Yavaşça döner. şarad ile yanıt vermiştir. Anlıyor musun?”demiştir.

gücünüzü zenginleştiriniz.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Öykünün devinimini sağlayınız. 34 .  Denemeler yaparak ifade gücünüzü zenginleştiriniz  Sinema teknolojisindeki gelişmeleri. film izleyerek hayal  Dış devinimi sağlayınız.  İç devinimi sağlayınız. yakından takip ediniz. Öneriler  Bu işlemler sırasında ayrıntılara dikkat ediniz.  Sahneyi şarad ile anlatınız.  İzlediğiniz filmlerde seçici olunuz.  Kişilerin devinimini sağlayınız.  Bol bol okuyarak.

senaryo yazarlarının her zaman tercih etmeleri gereken bir yöntemdir. 2. ( ) Şaradla anlatım. 35 . Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. kişinin yaşam biçimi ve koşullarıyla ilgili değildir. ( ) İç devinim. 6. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 3. 5. dış ve iç devinim olmak üzere ikiye ayırabiliriz. ( ) Kişilerin devinimini. ( ) Devinime başvurma nedenlerinden bir tanesi de dramatik etki yaratmaktır. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. 1. öykünün akışı hızlanmalıdır. 7. 4.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. ( ) İç devinim hemen hemen her öyküde vardır ve iç çatışmayla iletilir. ( ) Dış devinimi yazarken edilgen tümceler kullanılmalıdır. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. ( ) Devinime başvurulduğu zaman.

şimdi oluyormuşcasına gerçek zamana benzer süreklilikle sergilenmesi. Şimdiki Zaman Sürekliliği Olayın / Öykünün filmde sanki. öykünün görüntü ve ses değerlerini güçlendirir. iyi düzenlenmesi. izleyicinin ilgisini öykü üzerine yoğunlaştırır. zaman ve mekân sürekliliğinden rahatsız olursa. 36 . Şimdiki zaman sürekliliğinde olaylar dizisi. Araştırma işlemleri için internet ortamında çalışıp. Kaçınılmaz sonuç. İzleyici ardışık çekimlerde. Bu özellik. Bu tür süreklilik. zaman ve mekân sürekliliğinin akılcı/doğru kullanımı.1. çalışmanın başarı ya da başarısızlığının bir göstergesidir. filmde öykünün anlatımında en yaygın kullanılan ve fazla karmaşık olmayan bir sunum biçimidir. filmin büyüsü bozulur. Zaman ve mekânın doğru kullanımı. Senaryoda zaman sürekliliği konusunda bilgi edinmek için senaryo yazarlarıyla görüşünüz. Gelecek. İzlediğiniz filmlerdeki şimdiki zaman sürekliliğinin geriye dönüşlerle ve ileri gidişlerle nasıl bozulduğuna dikkat ediniz. ne de izleyici bir sonraki anda ne olacağını bilmez. yazarın öngördüğü çerçevede ileriye doğru gelişir. 3. öyküye katılımlarını güçlendirir. Ne oyuncu. Durumsal (Düşsel) Zaman. ZAMAN KULLANIMI Senaryo evresinden başlayarak. Filmsel zaman dört temel süreklilik boyutunda ortaya konur: Şimdiki. VCD ve DVD satan mağazaları gezmeniz gerekmektedir. Geçmiş. birbirleriyle ilişkisi olmayan görüntülerin karmakarışık bir yığını olur. Görsel anlatımın başarısı. şimdiki zaman sürekliliğini gösterir.ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 AMAÇ Senaryoda zaman kavramını ve zaman ilişkilerini kullanabileceksiniz ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   İzlediğiniz filmlerdeki şimdiki zaman sürekliliğine dikkat ediniz. elbette ki başarısızlık olacaktır. filmin sonuna dek izleyicinin ilgisini öykü üzerinde uyanık tutmaya yardım eder. Film. İzleyicinin öyküyü bu yaklaşımla izlemesi. 3.

her film parçası. Her iki yöntem de tek bir çekimle kaydedilen bir sahneye göre daha dinamik ve daha görsel avantajlara sahiptir. Adından da anlaşılabileceği gibi ana çekim. Paralel kurgu. Böylece tüm olay ya da sahne birleştirilir. Sonuçta. bu düzenli tekrarlar karşısındaki tepkiler değişir. Öykü çizgisinin birinde hareket ya da amaç aynı tutulur iken diğerinde. Her iki anlatım çizgisindeki karakterler diğer grubun yaptıklarından habersizdir. kısa tek çekim yöntemine benzer bölümlenmiş bir manzara elde edilir. Paralel Kurgu Bir öykü noktasını kapsayan paralel film kurgusu. Kullanılan her çekim. O anda oynanan maçın ya da o anda başlayıp gelişen olayın sonucunu önceden kim bilebilir? 3. 37 . Bu çekimler öyle bir yöntemle kurgulanır ki bakış noktası bir aksiyondan diğerine sırayla değişir.   Kısa süreli çekimler Uzun ana çekimler Eğer kısa tek çekimler kullanılırsa. şimdiki zaman sürekliliği anlatımına örnek olarak verilebilir.1. İlgisini sürekli uyanık tutmak amacıyla seyirci olacaklardan habersiz bırakılır. Bilgi derecesi öyküdeki karakterler arasında ya da film ve seyirci arasında paylaştırıldığında daha değişik seçenekler görülebilir:     Her iki öykü çizgisi de birbirini destekler ve her ikisindeki bilgi (sırayla) öykünün kurulmasına yardım eder. Olguların tümünü sadece seyirci bilir. kaydedilen tüm olay her ana çekimin en iyi ve en önemli bölümlerinin kullanılmasıyla yeniden oluşturulur. Tek çekim ve ana çekim yaklaşımı arasındaki temel fark işte buradadır. İyi bir film yapımcısı her iki yöntemi de kullanır.1. tüm öykü çizgisini kapsayan birer doruk noktadır. Her iki öykü çizgisinde verilen bilgi eksiktir. birbirleriyle ilişkili iki ya da daha fazla aksiyon. iki yaklaşım kullanılarak başarılabilir. iki anlatım çizgisi arasındaki ilişkiden kaynaklanan daha büyük olanaklara sahiptir. Uygulamada bu tür ana çekimlerden daha fazla elde etmek için iki ya da üç kamera konumu aynı anda kullanılabilir. Bu ana çekimlerden seçilen bölümler paralel kurgulanırsa. olayın tek bir kamera konumundan tümüyle kaydedilmesidir. tüm olay ancak çekimlerin tümü beraberce kurgulandıklarında kavranabilir. aksiyon ve karşı aksiyon dizileri biçiminde. çeşitli ve birden fazla kamera konumundan ayrı ayrı görüntülenir. Bu yöntemle. Bu durumda tüm olgulara karakterler sahiptir.Televizyonda canlı yayınlanan futbol maçı ya da tek bir yerde başlayıp gelişen ve sonuçlanan her olay.

2. Geri dönüşler yerinde ve doğru kullanıldığında öykülemenin zenginleştirilmesi açısından çok güçlü bir yoldur.2. 3.2. Ancak tek bir konu unutulmamalıdır. Yararının yanında büyük soruna da sebep olur.2. Geri dönüşlerin yararını şu şekilde açıklayabiliriz: Geri dönüşler ile geçmişe bağlı. şimdiki zaman sürekliliğinde geçiyor gibi anlatılması. 38 . İzleyici. aksiyon ve karşı aksiyon. Geçmişin böyle anlatılmasında “anlatma göster” uygulaması etkilidir. olgunun ikinci bölümde ya doruk noktasında ya da olayın ortasında başlatılması ve daha önceki dönemlerde geçtiğinin anımsatılması yöntemidir. 3. Paralel film kurgusu istenen bilgiyi seyirciye aktarmakta her zaman en iyi yöntemi sağlayacaktır. 3.Bu yaklaşımlardan hangisinin kullanılacağına film yapımcısı ve öykü yazarı karar vermelidir. Öykünün şimdiki zamandan geçmiş zamana uzun ya da kısa geri dönüşlerle anlatılması ya da diğer bir tanımla. Geçmiş Zaman Sürekliliği Filmlerde geçmiş zaman sürekliliği iki biçimde ele alınır:   Öykünün tümü geçmiş zaman içinde geçer. Örneğin. birçok nedenden sakıncalıdır ama senaryo yazımında önemli ve güçlü bir anlatım tekniğidır. tiyatrodaki gibi sözel anlatımla değil. Öykü. Yazarın ustalığı işte burada ortaya çıkar. şimdiki zamandan geçmiş zamana uzun ya da kısa geriye dönüşlerle anlatılır. İki temel öğe. “izlemekte olduğum olay şu an olmakta” duygusundan çok “izlemekte olduğum olay geçmişte oldu” duygusuna kapılmalıdır. şimdiki zamanda geçecek bir öyküye başlangıç olarak verilir.1. Geriye Dönüşlerin Kullanımı Geri dönüşler. gerekli kimi şeyler ya da çatışma. sunuşun tamamlanmasına yardım edecektir. doğrusal zaman akışında görsellikle anlatılır. tarihsel olayların geçtiği zaman dilimi içinde. Buna rağmen yeğlenen yöntemlerden biridir. Geçmişteki olayların şimdiki zaman sürekliliğindeki sunumunda tek sorun öykü tarihsel ya da yakın geçmişe sahip ise izleyicinin olayın sonucu hakkında bilgisi olmasıdır. Öykünün Tümünün Geçmiş Zaman İçinde Anlatılması Öykü ya tümüyle geçmiş zaman içinde. şimdiki zaman sürekliliğine benzer bir biçimde yazılır ya da geçmiş.

jazz efsanesi Charlie Parkerin sağlığının iyi olmadığı ellili yıllarda başlar. Film izleyiciye ya tanıklardan birinin anlattığının doğru olduğu duyumsatılarak ya da hangi tanığın anlatımının doğru olduğu konusunda kuşku içinde bırakılarak bitirilir. Bu anlatım tekniği. filmin başladığı noktaya yaklaştığını anlar. çok uzun geri zamanlarda. Sonra. örneğin. Bu durumda izleyici. “Geriye sayma” görüntünün üstünde sözel anlatım sürerken. geriye dönüşle ‘’geçtiği zaman içinde’’ görsel olarak anlatılır. birbiriyle çelişkili biçimde verilir. bu konuda dikkatli olmanız gerekir. Uzun geri zaman: Parkerin dorukta olduğu 1945 yılıdır. çoğunlukla geçmişteki bir olayın. Öykünün bu yöntemle anlatılması. öykünün o ana dek oluşturduğu gerilim ve hızı düşebilir. öyküleme (dramatik yapı) gereği sonucun. Örnekte de görüldüğü gibi. Buna “bilmece geriye dönüş” denilir. Akira Kurosawa'mn Rashamon filmi buna bir örnek olarak gösterebiliriz. kişilerin tanıklığına başvurulduğunda kullanılır. Uzun geri zamanlar doğru ve yerinde kullanılmadığında. Charlie Parkeri tanıyan jazz meraklıları için geçerlidir ama diğer izleyiciler için karmaşık ve kafa karıştırıcıdır. yeni bir uzun geri zamanla 1936'ya gidilir. bir gizin araştırılmasında. öykünün olağan gelişimi bozulur. Birden fazla geri dönüş kullanmayı düşünüyorsanız. kimi zaman öykünün sonucuna yakın başlatılır. uzun geri zamanlar kimi karmaşaları içerir. geri dönüş kullanımı karıştırır. geri dönüş içinde. bir anahtar vermeden. bu da izleyiciyi şaşırtır. Uygun ve gereği gibi kullanılmadığında. Uzun geri zaman. geçmişten geçmişe ve şimdiye yapılacak karmaşa rastgele değil izleyicinin olayları birbirine bağlayacağı bir düzende yazılır. geriye dönülerek canlandırılır. izleyicinin öyküye ilgisini yitirme tehlikesi olduğunu bilmeniz. Tanıkların anlatımlarıyla durum. filmin başında verilmesi ile izleyicinin öyküye ilgisini yitirmesidir. Kişinin geçmiş yaşamında.Geri dönüşlerin kullanılmasındaki sakınca ise kimi kez. olay aynen geçmişteki gibi sürdürülür. Sanki bir kum saatini baş aşağı çevirmek gibi. Buna en iyi örnek Bird filmidir. Tanıkların anlattıkları. Uzun geri zaman. filme konu olan olay. İzleyicinin kafasını. İki çeşit ‘’Geri Dönüş’’ vardır:    Uzun geri zaman Kısa geri zaman Uzun Geri Zaman Uzun geri zamanda zaman. belirgin olmayan. olay örgüsünün ileriye doğru gelişimi engellenir. uzun geri zaman içinde fazla sayıda geri dönüş yapıldığında. uzun ya da kısa geri dönüşler öykü anlatımında yine etkinliğini sürdürmektedir. Ne olursa olsun. Zaman kullanımında şimdiden geçmişe. birkaç dakikadan daha uzun geriye götürülür. ilgi çekici düzenlenmeler içermez ise izleyicinin tepkisini tahmin etmek zor olmasa gerek. 39 . Film.

iki değişik öyküleme (dramatik yapı) ile gerçekleşir: Birinci Anlatım: Şimdiki zaman: Mezar başında üzüntülü bir adam Uzun geri zaman: Adamın. öykünün eğlenceli ya da yoğun anında. kimi şeylerin gösterilmesi. kimi anların verilmesi ya da yakın çekimlerle hatırlanan olaya ya da kişiye ilişkin kimi şeylerin gösterilmesi. Örneğin. öldürdüğü sevgilisinin mezarı başında intihar eder. uzun geri zamana dönerek. bir biçimde amaç dışı kullanımı önemli bir sorundur.. uzun geri zaman anlatımıyla canlandırılabilir. Öykü akışında. Bu durum. Uzun geri zamanın. Örneğin. . Başka bir duruma örnek şudur: Adam. Filmin geri kalanında geçmişin etkileri. Yakın çekimle ölen arkadaşını hatırlayan kişiye ilişkin. içine kapanık bir adamın... nasıl bir anlatımın yeğleneceği konusunda kendinize soracağınız sorular vardır: Ölen yakın arkadaşın cenaze töreni. sevgilisini neden öldürdüğünü anlatan bir öykü Şimdiki zaman: Sevgilisinin mezarı başında. izleri şimdiki durumuyla verilir.Bu anlatımla. Kişinin arkadaşının elinden tutarak ağlaması Uzun geri zamana geri dönüş yaparak: İki arkadaşın kimi anları verilir. Hangisi istenen anlamı yerine getirir? Ve soruların yanıtlarını verdikten sonra sahnenin nasıl olması gerektiğine ilişkin en doğru kararı vermek gerekir. adamın intiharı İkinci Anlatım: Şimdiki zaman anlatımı ile adamın sevgilisini neden öldürdüğünü anlatan bir öykü ve adamın sevgilisinin mezarı başındaki intiharı 40 . geçmişinde çok çapkın olması. yaşanan andaki durumun tersi de verilebilir. kişinin birden ölen yakın arkadaşını hatırlamasında.

41 . kapı tokmağını tutuşu ve tokmağı çevirişi.  Geri Zamanlar. 2. sağlam.   Kısa Geriye Dönüşlerin Kullanılması (Flasback) Zamanın olağan akışı içinde. etkili. izleyicinin dikkatini çekmek amacıyladır. Bunu. zaman içinde geri gidilerek. Görüntü açısından sürekli olmayan bir devinimin alınıp. 2. yalın bir kapı açma örneğiyle görelim: 1.  Geri dönüş olarak seçtiğiniz ‘’uzun geri zaman’’ın amacınız doğrultusunda. Ne Zaman. doğru yerde. Uzun geri zamanın. Çekim: Oyuncunun oturduğu yerden kalkıp kapıya yürüyüşü. zaman atlamaları gibi küçük ölçülerde ( yalnızca birkaç kare ile) anlam ve görüntü sürekliliği sağlamak adına kullanılır. Çekim: Zaman geriye alınır. öykünün gelişimine katkıda bulunması amacı ile önemli olayların açıklanmasına katkıda bulunulur.çekimdeki “bir an”. istenen noktada olup olmadığını saptamaktır. 1. Yinelenen bu anlık görüntü. 1. izleyiciye bilgi aktarımında gerçekten yardımcı olup olmadığını belirlemektir. öz açısından içindeki sürekliliği sürdürmek için yapılır.Şimdi kendinize şu soruları sorabilirsiniz: Birinci önerideki gibi öykünün uzun geri zamanla anlatılmasına gerek var mı. yoksa ikinci önerideki gibi öykünün anlatımı kronolojik bir düzenleme ile daha mı etkili olacaktır? Hayal kırıklığına uğramamak için plân yapar iken. çekim.çekimin arasına konulur ve 2. çekim sürdürülür. zihinsel bir aldanışla ilgili değildir. çekimdeki bir anlık devinimi yineler. Hangi Durum ve Nedenler ile Kullanılır?  Öykü anlatımı şimdiki zamanla sınırlanmayıp. Kısa geri zamanlar. Bu. Bu işlem “kısa geri zaman” olarak adlandırılır. kısa bir an geriye gidilmesi de zamansal bir vurgulamadır. 2.

İzlediğiniz filmlerde görmüşsünüzdür: Geçmişi anımsatmak. Öykünün daha önce gösterilmeyen bir bölümünün sunulması amacı ile yararlanılır. görüntü bir kişinin yüzünde ise bu anda yapılacak geri zaman. öykü içinde kendi ile ilgili bölümleri anlatma/gösterme olanağı verilmesinde geri zaman dönüşümü kullanılır. Gelecek Zaman Sürekliliği Gelecek zaman sürekliliği iki kesimde ele alınır:   Gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımı Şimdiki zamandan başlayıp. ile ilgili bilgi ya da hatırlatma olarak verilir (Nostaljik geriye dönüş). geri dönüş başladığında. Geri zamanların ana kurallarından biri.        Öykünün başladığı andan önce. gelecek zamana yapılan atlayışlarla olayların anlatımı. İzleyiciyi şaşırtmayacak ya da bir hile tarzında izleyicinin dikkatini çekmeyecek olan bu geri zamanda. Öykünün. anımsanan şeyi görüntünün bir köşesinde göstermek ya da doğal görüntüleri değişik renklerde vermek gibi yöntemler kullanılarak yapılır. 42 . öykünün geçmişine ilişkin bilgiler verilmesinde kullanılır. Öykü içinde gizli kalmış bir noktanın açıklanmasında. geçmişte neler olduğunun gösterilmesinde. Daha çok psikolojik filmlerde kullanılan. o kişinin anılarını gösterir. 3. ancak izleyiciye gösterilmeyen şimdiye yakın ya da uzak bir olay gösterilebilir. görüntüyü bulanıklaştırmak. geri zaman dönüşleri izleyici tarafından çoğu kez filmin en ilginç parçası olarak duyumsanır. Daha önce gösterilen bir olayın anımsatılması amacındaki vurgu yinelenmesinde.) Yukarıda sıralanan yarar ve tehlikelerine karşın. öyküde. kabul gören bir varsayıma göre. önceden olan. tümünün geriye dönüşler ile hatta geriye dönüşler içinde de geriye dönüşler yapılarak anlatılmasında (Böylece. hafıza kaybına uğrayan kişinin geçmişi anımsamasında (Travma geriye dönüş) da başvurulan bir yöntemdir. gerçekleşen herhangi bir olayın. ilginç dramatik efektler kullanılır. Öykünün akışına katkı getirecek özlenen ve geçmişte olmuş olay/durum.3. Oyunculara.

43 . gelecek zaman. İzleyici ne olup bittiğini anlamalıdır. olayı izlemede bir karmaşa içine düşmesinin önlenmesi. birini öldürmeyi ya da bir yeri soymayı tasarlayan kişinin soygunu yaparkenki hâli. Birincisinde şimdiki zaman içinde. sarhoşluğu ya da diğer çarpıtılan düşünceleri anlatmakta kullanır. yukarıda sıralanan. çarpıtılarak ya da birkaç olay. şimdiki zaman sürekliliğinde sunulur. Durumsal zaman. Zaman içinde ileriye gidilmesi. geriye dönüşün tam tersidir. bir bilim-kurgu biliciliğini. Durumsal zaman sürekliliği bir karabasanı. olayların nasıl olacağı ya da olabileceği. İleriye atlama ile olayın tümünün. 3. Gerçek zaman olmadığı için de. gelecek zaman içinde sunulması arasında bir ayrım vardır. Bir filme ritm kazandırmada temel olan durumsal zaman. Olay sanki şimdi oluyormuş gibi. bir sanayi tasarımını ya da öyküdeki bir kişilik tarafından düşlenen olayları içerir. Ancak durumsal zamanın bir anlamı yok gibi algılanması da yanlıştır. sunulma yönteminde ya da süresinde bir sınırlama yoktur. bir olayı gözleyen bir kişinin zihinsel davranışlarını. uzatılarak. gerçek zaman değildir. birbiriyle ilişkisi olmayan gerçek ya da düşsel olaylar. bir düşüncenin ya da bir tasarının önceden görselsözel dramatik yapı içinde anlatılmasıdır. İkincisi ise. sayıklamayı. İleriye doğru atlama. gerçek yaşamda olmayacak biçimde parçalanarak. Gelecekteki bir gizli gücün etkisi. İleriye atlama ile olayın tümünün. Olaylar yavaş devinimlerle. tümüyle gelecek zaman içinde geçen öykü anlatır.Geleceğe Dönüş). Daha sonra şimdiki zamana dönülür. Bu tür anlatımda. Durumsal zaman kullanımında. “Olay böyle olacak!” ya da “olabilir?” düşüncesiyle izler. Kısaca. Birincisinde. geçici olarak yer alır. Bu durumda izleyici olayı. çarpıtılan biçimde algılanmasını kapsar. Durumsal (Düşsel) Zaman Sinemada. açık ya da çarpık düşünceler ya da şimdiki zaman/geçmiş zaman/gelecek zaman birbiriyle karıştırılır. ileri atlanarak gelecek zaman içinde. Durumsal zamana geçiş. İkincisi ise. izleyici zaman konusunda bilgilendirilip. uygun ses efektleri ve görsel geçişlerle doğru biçimde ele alınmalı ve açıklanmalıdır (Nightmare on Elm Street-Elm Sokağı Kâbusu). kişilerin çeşitli durumlarda yaşadıkları. Olay sunulduktan sonra şimdiki zamana dönülür (Back to the Future-Geleceğe Dönüş). görsellikle verilebilir. saatle saptanan gerçek zaman dışında. uzun uzun verilebilir. anımsamalarını. tümüyle gelecek zaman içinde geçen öyküyü anlatır (Star Wars-Yıldız Savaşları). gelecek zaman geçici olarak yer alır. yazımda dikkat edilecek en önemli noktadır. birbiri içine karıştırılarak.4. Olay sunulduktan sonra şimdiki zamana dönülür (Back to the Future . şimdiki zaman içinde. durumsal (düşsel ya da psikolojik) zaman da kullanılır. gelecek zaman içinde sunulması arasında fark vardır. düşüncelerini ya da gözlediği olayın. bir bilim adamının. uzay gemisiyle diğer gezegenlere nasıl ulaşabileceğini açıklaması. kısaltılarak. anlık kısa görüntülerle ya da görüntü dondurularak. gelecek zaman içinde görsel olarak anlatılan öykü. gelecek zaman içine götürülür. süreklilik yöntemi gözetilmeden sunulur. Bu kullanımda zaman.Gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımında izleyici.

kuşkunun/merakın dişli çarkı olacağı inancı ile görüntü içine. Virüs belirli bir süre içinde denetim altına alınmazsa kasaba bombalanacaktır (Outbreak-Tehdit). Saat kullanımı olmaksızın. 3. 44 . Bir senatörü öldürmeyi tasarlayan kötü adamlar. kolaylıkla kavrayabileceği bir biçimde vermelidir. gerilim ya da devinim (action) ise. Filmde zaman kısaltılır.Gerektiğinde bir film öyküsünde. bu eylemi ne zaman yapacağının bilinmediği durumlar da olabilir (The Rock-Kaya). stadyuma belirledikleri zamanda patlayacak saatli bomba yerleştirir. Zamanın Diğer Kullanımları Filmin türü. FBI’in görevlendirdiği kişi. Örneğin: Filmin öyküsü şimdiki zamanda oluyormuşcasına başlar. Senaryo yazarı. merak. kötü adamın yakalanmaya çalışılması durumu da yatsınamaz bir gerçektir. hem gerçek hem de durumsal (düşsel) zaman kullanılarak anlatılabilir. kahramanın görevini yoğunlaştırır ve zamanın azalması coşkuyu artırır. belirlenen süre içinde kötü adamı yakalamalıdır (Midnight Run-Geceyarısı Av). Örneğin. coşku. suçsuz yolcularla dolu bir uçağı. Bombanın ne zaman patlayacağı karşı tarafça bilinmez (The Last Boy Scout-Son Görev). seri katil filmlerinde (Silence of the Lambs-Kuzuların Sessizliği/Seven-Yedi) belirli bir zaman darlığı yoktur ama bir sonraki kurban öldürülmeden. ama başarılı olmamaları için var gücüyle çalışan dedektif ve eylem sonunda binadaki tüm insanların havaya uçurulabileceği kuşkusunu taşıyan izleyici bu durumda belirli bir saate/dakikaya sahip değildir (Die Hard-Zor Ölüm). zaman kullanımında bu uygulamaları yaparken. daha sonra zaman içinde ileriye gidilebilir ya da geriye dönülebilir. İstedikleri para verilmez ise kente zehirli gaz fışkırtmayı tasarlayan kötü adamların. tam doğu sahillerine geldiğinde. gökyüzünde patlatılarak yok edilmesi için emir verir (Executive Decision . Film içinde kullanılan bu saat. zaman öğelerinden yalnızca biri kullanılabilir.5. gerilim ve devinim coşkusu. Zaman kullanımı. Kötü adamların amaçlarını bilmeyen. Film öyküsü. değişen zamanları vurgulamalı ve kullanışını izleyiciye. Haydutlar belli bir saat içinde yok edilmelidir (High Noon-Kahraman Şerif). gerilim ve coşku öykünün sonuna dek sürer. uygun yerlere saat konulur. sizin de kullanabileceğiniz ortalama bir buçuk saatiniz var. uzatılabilir ya da dondurulabilir. kahraman ya tehlikeye atılır ya da gizemli çözümlerle çevresi sarılır. Ya da her ikisi birden yapılır. Şöyle izlediğiniz filmleri bir düşünün: Kuşku. (Yazar olarak. zamanla yarışan kahramana karşı bir sınırlamadır.) Saat kullanımı bir kural değildir. sıkıştırılan bir ilmiktir. korku yaratıcı filmlerin hangisi saat kullanmaya gereksinmiş? Kuşku. Başkan. Ya da birkaçı birbirine kaynaştırılarak kullanılır.Kritik Karar).

Hitchcock'un terimiyle “Mac Guffin” (mikrofilm teyp-geçmişteki mektup). Saat.5. her şeyin devinimsizleşmesi. Bu yöntemle aynı anda süren yaşamsal iki zaman.2. 3. bir olgunun nesnel süresinin öznel olarak genişletilmesidir.5. yavaşlatılan bir çekim değildir. zamanın birden durması. Herhangi bir gerilim filminde bu kullanıma örnek sahneler görebilirsiniz. merakı yükseltecek dişli çarkının olmadığının bir göstergesidir. Zamandaşlık (Simültane) Zamandaşlık. gerilim ve coşku yaratır (North by Northwest-Gizli Teşkilat). aynı anda ortaya çıktıklarını belirtecek şekilde. Polisler tarafından yakalanmadan önce kahraman araştırma yaparak. kişinin sonuçta kurtulmasını/bağışlanmasını sağlar ama yalnızca saat. anlatılması yöntemi olarak tanımlanabilir. suçsuzluğunu kanıtlamaya çalışır (The Fugitive-Kaçak). bu o yazarın ya usa ilişkin tembelliğinin ya da kuşkuyu. yalnızca kahramanın yaşamını sürdürmesi ve ardından. fizik olarak imkânsız bir durum yaratılır. öyküyü toparlayıcı öge değildir. birinden diğerine geçerek sürdürülür. birbirleriyle ilişkili iki ya da daha çok olgunun ayrımlarının. 45 . zamanın olağan akışı içine girmesi/yaşamın kaldığı yerden hiçbir şey olmamış gibi sürmesidir. Saniyeler genişletilerek ve olgularla doldurularak. tehlike ve gizem başka yöntemlerle de sağlanabilir. 3. Örneğin.1.Suçsuz adamın suçlanması. Gerilme Gerilme. Umutsuzluğa kapılmaya gerek yok! Kuşku. yeter ki ilmiği sıkıştıracak yöntemi bulun. Bu. Tüm öykülerinde saat sürekli varsa.

46 . hayal gücünüzü zenginleştiriniz.  Çevrenize araştırıcı ve gözlemci bir göz ile daha dikkatli bakınız.  Senaryoda zaman ilişkilerini kullanınız.  Bol bol okuyarak ve film izleyerek.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Senaryoda kullanılacak zaman dilimi ve yöntemini seçiniz. Öneriler  Bu işlemler sırasında ayrıntılara dikkat ediniz.  Senaryo denemeleri yaparak. ifade gücünüzü zenginleştiriniz.

3. ( ) Durumsal zaman sürekliliği. ( ) “Bilmece geriye dönüşte” izleyiciye kuşkudan uzak kesin bilgi verilir. 1. diğer faaliyete geçiniz. 4. 47 . gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımı da yapılır. kısa süreli çekimlerle veya uzun ara çekimlerle olmak üzere 2 şekilde gerçekleştirilir. ( ) Geçmiş zaman sürekliliğinin tek bir biçimi vardır. 6. bire bir gerçek zaman gibi olmalıdır. ( ) Gelecek zaman sürekliliğinde. ( ) Filmlerde zaman ne uzatılabilir ne de kısaltılabilir. Doğru cevap sayınızı belirleyerek. ( ) Paralel kurgu. ( ) Olayın. kendinizi değerlendiriniz. 5. cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 2. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz. genellikle olumlu durumları anlatmakta kullanılır. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. 7.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz. şimdi oluyormuşcasına sergilenmesine şimdiki zaman sürekliliği denir.

Rene Clair'in dediği gibi. Bir film senaryosunun görsel tanımlarının yapıldığı kısmına bakmadan. belki o anda değişmesi olanaksız. uygun diyaloglar yazarak uygun yöntemlerle ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. mimik. Yanlış bilgilendirmemek için yazın dilinden ve özellikle tiyatrodan gelen konuşma örgüsü ile sinemadaki konuşma örgüsü ayrımını ortaya koymak gerekir. Bunun nedeni. Tiyatro-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları Herhangi bir tiyatro oyununu incelediğimizde.1. VCD. zamanla özelliklerine ve koşullarına uyarlayarak kullanır oldu. Ayrıca televizyon kanallarına ve prodüksiyon şirketlerine giderek senaryo yazarları ve yönetmenlerden ön bilgi edininiz. diğer edebi sanat dallarının dilinden ve günlük konuşmalarımızdan farklarını araştırınız. Araştırma işlemleri için internet ortamını. öykünün jest. öykünün ne anlattığını kesin olarak anlayamayız. üç boyutlu mekânda. yoğun olarak oyunun gelişimine yön verici bir yapıdadır.ÖĞRENME FAALİYETİ–4 ÖĞRENME FAALİYETİ–4 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. 4. 4. konuşma örgüsüyle geliştiğini rahatça görürsünüz. DVD ve kitap satan mağazaları gezmeniz gerekmektedir. “kör görebiliyorsa” tiyatro oyunu amacına varır. Tiyatroda konuşma örgüsü çok önemlidir. sınırlı. karşılıklı konuşma biçiminde verir. Diğer sanatlardan gelen öğelerden biri konuşma örgüsüydü. KONUŞMA ÖRGÜSÜ (DİYALOG) 4. diyaloglar aracılığı ile izleyiciye anlatılanları araştırınız. Tiyatro oyunu doğaldır ki iletisini. İzlediğiniz filmlerde. Tiyatro oyununun konuşma örgüsü. konuşma örgüsünün sinemada tiyatroya oranla daha ekonomik kullanılmasıdır.1. kullanabileceksiniz. devinim ve öteki görsel araçlarından yararlanmasına karşın. Sinema Dilinin Diğer Dillerden Farkları ‘’Yedinci Sanat’’ olarak adlandırılan sinema. konuşma örgüsünü okuduğunuzda. tiyatrodan daha geniş anlatım araçlarına ve yöntemine sahiptir. 48 . Sinema. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   Sinema dilinin.1. kendinden önceki sanatlardan kimi öğeleri gelişim süreci içinde önce aynen.

dil birliğini koruyun. İzleyicinin işitme duyusuyla ilgili özellikleri ise şunlardır:   İşitme alanı geniştir. doğrudan günlük konuşma ile yakınlık gösterir. Çünkü konuşma örgüsüne aşırı yüklenme. Günlük Konuşma-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları Film konuşma örgüsü. anlamlı ve ekonomik bir biçimde yazmalıdır. yoğun üslûplu yazı diliyle. görsel anlatımı geri plâna iter.3. aynı şeyleri yineleyen ve konudan konuya atlayan bir akış gösterir. doğal olarak yazılmalıdır. yazarlarına konuşur gibi yazmalarını öğütleyerek. Kısaca ve altı çizilerek söylenirse. ön plâna almalıyız. Yazı Dili-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları "Okunmak için yazılmış sözlerle. günlük konuşma içinden en uygun tümceleri seçip ayıklayarak. Sinemada. Senaryoda her şey. diyalog öğeleriyle görsel öğeler arasında kaçınılmaz olarak bir ayrım yaparız. Konuşma örgüsü. Ama bu. öncelikle görsel anlatım içinde düşünülür.1. düşünce senaryoda. bayağılıktan. Sinemada bir öykü anlatılırken ancak başvurulacak başka yol kalmadığında diyalog kullanılmalıdır. söylenmek için yazılmış sözler ayrı ayrı seçilmelidir. yüzeysel konuşma dili arasında yer almalıdır. “bir film yazarken. izleyicinin bireysel belleği ile yüz yüze olduğundan. Herhangi bir sesi duymak. romanda ya da öyküdeki gibi verilemez. seçme ve ayıklama yapılarak konuşma örgüsü yazmak kolay değildir. yalnızca doğrudan doğruya izleyicinin işitme duyusuyla ilişkilidir. gerçek yaşama uygun. 4. Alfred Hitchcock. "Eğer bir ileti yazmak istiyorsanız. diğer öğelerle birlikte öykünün ana iletisini vermek için kullanılan yollardan yalnızca biridir." Birbirini tamamlayan bu iki görüşten yola çıkıldığında rahatlıkla söylenebilecek olan şudur: Romanda/öyküde rahatlıkla yazılan her bilgi. Konuşma örgüsü.Bu da filmdeki konuşma örgüsünün. yorumlamak kişinin o an içinde bulunduğu duruma bağlıdır. yazarın en güç görevlerinden biridir. filmin gerektirdiği anlatım ve tanımlamaların içinde kalarak. Sam Goldwyn. 4. “sağır duyabiliyorsa” film amacına varır. Senaryo yazarı konuşma örgüsünü. sinema ve tiyatro konuşma örgüsü birbirine karıştırılmamalıdır." der. gerçek yaşamdaki konuşmaların senaryoya aynen yazılması demek değildir. konuşma örgüsü. 49 . Kimi kuramcılar ve senaryo yazarları konuşma örgüsünün “körü körüne gerçeği yansıtmaması’’ gerektiğini belirtirler. tiyatrodaki konuşma örgüsünden daha değişik bir boyutta olduğu gerçeğini ortaya koyar. yapaylıktan kaçınarak.1.2.”der. Öte yandan senaryoda iyi bir konuşma örgüsü “yazılı dil” ya da “yazın biçimlerine”göre yazılmaz. çoğu kez yerinde sayan. Yine Rene Clair'in dediği gibi. Olanaklar elverdiğince görsel olanı. bu nedenle bellekte seçme yapar. Çünkü gerçek yaşamdaki konuşma örgüsü." "Diyaloğun orta noktası. Senaryoda konuşma örgüsü. Konuşma diline uygun.

zorlamasız ve çelişkisiz bir biçimde öyküdeki yerini alması çok önemlidir. geçişler gibi öğelerle birlikte. Konuşma Örgüsünün İşlevleri Genel olarak. Fransızların ayrımıyla. Hemen tam bu noktada. konuşma örgüsünün öyküde üç işlevi vardır: Yazarın sözü (mot d' auteur). kişilikleri açıklamalı. dikkat ve estetik ilgi sağlayan konuşma örgüsünün. herhangi bir güçlükle karşılaştığı zaman “Bunu bir dizi diyalogla hallederiz. koruyun" diye başladığı sözünü. bir amaca yönelik olarak eylemi yürütmelidir. konuşma örgüsü için “temel bir biçim” yoktur. aynı düzende tekdüze sıkıcı konuşma örgüsü yazmak da tehlikelidir. (Senaryo yazımı bittikten sonra. uygun. görsel anlatımın tepkisini güçlendirir. kişinin sözü (mot de caractere). anlatımın araçlarından biridir. öykünün kurgusu. 50 . Sinemada konuşma örgüsü. Lagos Egri “Sözcükleri savurmayın. görsellikle anlatmaya çalışın. aslında öyküyü gözleriyle anlatan insanların ağzından dökülen. duygusal bir anlam taşır ve öykünün gelişimine katkıda bulunur. "sanat bir seçmedir. fotoğraf değil. Tamamen kişilere bağlı olduğundan. Konuşma örgüsü. göster. Tüm kişiler kısa ve öz konuşmayabilir." diye düşünmesidir. Canlı. Konuşma örgüsü ya da ses görüntüyü destekler. olayı sergilemek için “görsel ağırlıklı” ya da “sözel ağırlıklı”. durumun sözü (mot de situation). senaryo konuşma örgüsünün işlevi üç ana başlık altında açıklanabilir: Bilgi verir. tüm konuşmalar etkin olmayabilir.2. öyküyü. gerekmedikçe görsel anlatımda zorlamaya girilmedikçe konuşma örgüsü kullanılmamalıdır.Senaryo yazımında konuşma örgüsünün. kişiliğin zararına olmadan da ortaya konulabilir. diğer tüm seslerin arasında herhangi bir ses olmalıdır.) Sözün özü. Bu görüşlerden yola çıkıldığında. Bununla birlikte. kişilik adına parlak sözlerden vazgeçilmelidir. Anlatımda konuşma örgüsü kullanılacaksa. Kısaca kişiler konuşmak için konuşmamalı. 4. oyuncu ve kamera devinimleri. kolaycılıktır. düşünce daha da gelişebilir" diye sürdürür. Öncelikle. anımsatılacak bir öğüt ''anlatma. hangi anlatım yöntemini seçerseniz seçin. eğer gereksiz söz yığınına boğulmazsa. konuşmaların anlatıma bir katkısı olup olmadığı iyice belirlenmelidir. filme özgü yöntemle. Bir senaryo yazarının en büyük hatalarından biri. sözel anlatım yoluna gidilir. Filmde karşılıklı konuşma yoluyla her şeyi izleyiciye aktarmak. renkli ve devingen bir konuşma. bu kişilerden ve çatışmalardan doğmalı. kişilerin var olan sıcaklığı olsa bile. filmdeki temel işlevi iki biçimde ortaya çıkar:   Konuşma örgüsü temel alınır. Parlak sözler uğruna kişilikten değil. temel ilgi hep izleyicinin dikkatini uyanık tutmak olmalıdır." ilkesidir.

kişinin kendi olayında değil. Diğer bir anlatımla kişinin cinsiyeti.2. temanın gereklerine. öyküde görünmeyen çeşitli kişi ve davranışlar görsellikle verilmeyecekse izleyiciye aktarılabilmelidir. iki oyuncu arasındaki konuşma birbiri için değil. dokunaklı ve etkili konuşma. konuşma hızı. ülkesi. Man With No Name'in ailesine ne olduğunu sezinlediniz değil mi? Ama onun olayla bağlantılı duygularının ne olduğunu bilmek istiyor musunuz? İzleyiciye. Örneğin. Field. tümce uzunluğu/kısalığı. Doğallık. duygudaşlığın bozulmasına neden olmamak için.4. kahramanın. aynı zamanda kişiliği de belirtir. inandırıcılık. bulunduğu ortamı. doğal ve ustaca verilmelidir. durumları dolaylı konuşma ile açıklayabilir. konuşanın fizyolojik. işi. çeşitli nedenlerle görüntüye gelmeyecek olayları. Böyle bir diyalog gerçekçi ve akla uygun bir durum için kullanılmamış. izleyici içindir. yalnızca düzenlenmiş durumları değil. A Fistful of Dollar (Bir Avuç Dolar)'da. Nietzche. kahramanlarının ağzından söyleyeceği kimi şeyler olabilir. " diyaloglar. Konuşma örgüsünde bilgi vermek için bilgiçlik taslamaya da gerek yoktur. konuşma özellikleri (kekemelik. Man With No Name hırıltılı bir sesle "Bir zamanlar sizinki gibi bir ailem vardı ve yardım edecek bir kişi yoktu. Şimdi. Konuşma örgüsü kullanımında önemli olan. kişinin kim olduğunu söyleyen ve ileride ne olabileceğini duyumsatan bir sözcük olsa bile her konuşma. Yine karşı olduğu şeyi anlatmak için. Konuşma örgüsü. başkası için niçin yaşamını tehlikeye attığını sorar. eğitim durumu. Biçim çeşitliliği. bu sözler.1. tıpkı giyinme biçimi gibi." yanıtını verir. Öykünün başladığı andan önceki olayların geçtiği zaman ve mekânla. Bu anlamda. bunlar arasındaki ilişkileri kurmada. olayları ve gerekli bilgileri aktarmada. tümce yapısı. toplumsal ve psikolojik üç boyutlu kişiliğine bağlı uygun biçimle yazılır. dik sesle 51 . gösterilen olayla koşutluk kurarak. çeşitlilik. kesik kesik konuşma. Ama izleyici açısından. kişiliği yansıttığına inanıyorum". Senaryo yazarı. karısını ve çocuğunu kurtarmada kendisine yardımcı olan Man With No Name'e. "diyalog. psikolojik durumu. Konuşma örgüsü önceki olaylara ilişkin bilgi vermelidir. Konuşma uzadıkça yapaylık oranı da o denli artar. Ama bu tür konuşmaları da fazla uzatmak doğru değildir. doğruyu öğrenmedikçe konuşma örgüsünde kullanmaktan sakının. gibi etkenlere uygun olarak konuşturulur. Elbette senaryo yazarının. "diyalogların. olaylar hakkında ne duyumsadığıdır. gençler genç. çizilen kişiliğinden çıkarak söylev çekmesi biçiminde değil. öykünün iletisini. Poetikasında. yazarın kahramanı uzun boylu konuşturması da gerekmez. kişiler kendi aralarında konuşmaktan çok izleyiciye bilgi aktarmak istediklerinde açıklamalar içerir.  Kişiliği Açıklayıcı Bilgi Vermek Konuşma örgüsü. Jean Aurence. yaşlılar yaşlı gibi konuşturulmalıdır. yaşı. huyu vb. Bilgi gerektiren konularda. "her söz. yorumlamada gereklidir. dram yazarı istediği için yazılmıştır" der. toplumdaki yeri. Senaryonuzu hiçbir zaman slogan kürsüsü yapmayın. belli bir hareket biçimiyle tanımlanan kişiliğe bağlıdır. gelir düzeyi. renklilik böylelikle sağlanır." der. Konuşma Örgüsü Bilgi Vermeli Aristoteles. her ağza yakışmaz". çocuksu konuşma.

olayların gidişine bırakmak uygun olacaktır. mimik.2. külhanbeyi edası vb. Kimileri özellikle saklar. kişi adından sonra “ayraç” tan yararlanılır. terim ve sözcükler. konuşan kişilerin söyleyiş biçimlerine ve duygusal durumlarına göre çeşitlilik gösterir. İnsanlar bütün duygu ve düşüncelerini. Şok hâlini yansıtan ifade. dili şaklatma.. yinelenen sözler. Buna “anahtar sözcük” denilir. doğrudan anlatımdan daha etkili olduğu unutulmayarak tüm duygu ve düşünceleri söze dökmemek. birtakım duraksamalar ve kopukluklar içermelidir. susmalar. 52 . sözcüklerin sıralanışı da önemlidir. seni kızdırdıysa!. ıslık çalma. Çünkü sinirli olma durumu anlıktır. Konuşma örgüsünde duyguyu belirtmek için. Üstelik dolaylı anlatımın.2. uzun bir tümceyle yansıtılamaz. mimik gibi anlatım araçlarından yararlanmak gerekir. bir tümcenin ilk sözcüğü. tümcenin en sonuna getirilirken. konuşmaya eşlik eden bakış. yaşlılar ağır ağır konuşur. yansılamalar. sözcüğün ' V' ya da ' O' gibi geniş ünlüleri içermesi ve onlarla bitmesi oyuncuya kolaylık sağlar. kişiler arasındaki çatışmaları ve tin durumlarını ortaya koyabilmeli. apaçık belirtmezler. Konuşma örgüsü yazılırken." örneklerinde. kullanılan deyim. Kimi duygu. oyuncuya konuşmadaki iç devinimi yansıtmada. düşünce ve özelliklerinin anlaşılmasını. devinimler. Ayraç içindeki bilgi. jest. mahalle karısı edası. seslerle sağlanır.). sözcüklere/tümceye nasıl anlam vererek tonlaması gerektiğini bildiren bir yöntemdir. Örneğin atak. o tümcenin en güçlü ve vurgulu yeridir. ünlemler.konuşma. olağan bir konuşmada. Çokbilmişler uzun tümcelerle. Örneğin çok uzun bir tümce. Yapılacak bir espride sürpriz ya da vurucu sözcük/sözcükler. "O gözü çıkart. Konuşma örgüsündeki bir tümce ile içerdiği psikolojinin süresi uyumlu olmalıdır. sinirliliği ya da mutluluğu tekdüze verilmeyip. homurdanma vb. sinirli söylenemez.. Günlük konuşmada bile söylenen sözler. Konuşma Örgüsü Duygusal Bir Anlam Taşımalı Konuşma örgüsü akılcı olmaktan çok. 4. verilen duruma ilişkin duyguyu yansıtmalıdır. jest. kararlı olanlar kesin dille." ya da "Seni kızdırdıysa. Senaryoda kahraman ya da karşıtının sakin olması. çok dinamik konuşmalarda ilk ve son sözcükler önemlidir. çıkart o gözü!. ikinci tümcede “gözü” sözcüğü sona getirildiğinden anahtar sözcük geciktirilmiş. Bir sözcük haykırışla söylenecekse. anlam güçsüz duruma gelmiştir.

bir vurguya gereksinim duyulduğunda yazılmalıdır. CAFER Hangi cehennemdeydin? (vurgu) (Buraya diğer kişiden uygun jest ya da mimik yazılır) Hey. konuşmaları sessizlikle doldurmak değildir. sessizlikler de aynı derecede önemli değil mi? “Vurgu”nun belirtilmesi. hop. seni seviyorum. kendini dağ başında mı sanıyorsun? Vurgu. Aşağıdaki örneği inceleyerek. Konuşmalar kadar. Duyguyu Ortaya Koyan Vurgu Kısa bir an sessizliği belirtmekte kullanılan duygu vurgusu yalın bir jest-mimik türüdür. bekle bir dakika! Kendini dağbaşında mı sanıyorsun? 53 . hop. söylenen sözlerin karşısındakini etkileme ya da konuşana düşünme süresi tanımadır. vurgu anında ne yapıldığını görün: CAFER Hangi cehennemdeydin? Tahsin pişkince sırıtır CAFER ( SÜRDÜRÜR ) Hey. konuşmanın tartımını (ritmini) belirleyerek. Vurgunun belirtilmesi uygulayıcılara fazla gelebilir. Konuşma örgüsünde.2. BELMA (Patlamamak için kendini tutar) Bir an için ciddi olur musun? 4. duyguyu güçlendirici bir öğedir.Örnek: UĞUR (İğneleyici) Elbette. bekle bir dakika.3. Yazar olarak konuşmaları yazıyorsunuz. öyleyse sessizlikleri niçin yazmayasınız?!.

bir konuşma yeterli açıklıkta değilse ve bilgi verici ayraç yok ise oyuncunun tonlaması tümcenin öngörülen anlamının tam karşıtı olabilir. burada sizden istenecek hatanın tümünü makaslamanızdır. tepkinin anında gösterilmesidir. kişinin o andaki durumunu izleyiciye: Görsel yöntemlerle iletmeye çalışır. 4. onları betimleyebilmelidir. Yeterli sebep yoksa konuşmayı geliştirmeyecekse iki kişi arasındaki ara sorulara gerek yoktur. ancak düşünürken gösterilebilir.4. Konuşma Örgüsü Öykünün Gelişmesine Katkıda Bulunmalıdır Kişiler konuşturulmak için konuşturulmamalıdır. Konuşma bir amaca yönelik olmalı. konuşma örgüsü yazımında izleyiciye duyumsatmak istenen. Özenli ve dikkatli bir çalışma. düşüncelerin ve hatırlamaların açıklanmasıdır. kişinin ne düşündüğünü anlamakta elbette olası değil. bunun yerine kişinin devinimde bulunmasını ya da devinimsiz bir duruşun ya da sessiz kalmasının daha etkili olabileceğini ileri sürmektedirler. oysa filmde “dış ses (off voice)” kullanılmıyorsa.4. Çünkü gerçek yaşamda yüz. Şimdi onu görünce niçin sevindi?" diye düşünür. Dış Ses ya da Görsel Anlatım Kişinin düşüncelerini.3.2. Kişiler romanda düşünürler. "öykü gelişimi boyunca Hasan’ın.1. Türkandan nefret ettiğini gördük. Senaryo başarılı olsa bile.5. Düşüncelerin ve Hatırlanan Şeylerin Verilmesi 4. Ara Sorular Kimi yazarlar. Hata istenmeyeceğine göre. Örneğin Birine kızan kişinin. Konuşma Örgüsü:    Diğer öğelerle birlikte. Görsel ya da sözel bir anahtar vermedikçe. Böyle bir durumda senaryo yazarı. Kişilikleri ortaya çıkarabilmeli. Düşünme sahneleri için diğer bir yol. görüntüyle de verilir. Kimi yazarlar ise soru-yanıt yönteminin gerekli olmadığını. Geçmişte yapılan ya da gelecekte yapılacak bir işin düşünülmesi. bu karışıklığa neden olmaz. öyküyü. Roman ya da öyküde kullanılan "kahraman şöyle düşünüyordu:" türünden bir açıklama senaryoda yer almaz. bir yönelim. altı çizilmek istenen konuşmalar için ara sorular kullanılmasını savunurlar. Senaryoların özgün sorunlarından biri. kişilerin ne düşündüklerini ya da ne duyumsadıklarını yansıtmaz. 54 . konuşma örgüsü ’’çok daha kısa ve çok daha özlü ”olmalıdır. olay olduğu gibi ya da olacağı gibi görselleştirilir. tepkisini çevresindeki şeyleri tekmeleyerek göstermesi gibi. geriye ya da ileriye gidilerek.2. Diğer bir anlatımla. karşılıklı konuşmayla verilebildiği gibi. öykünün temasını ortaya koymalıdır. 4. günlük yaşamdaki konuşmalar gibi yerinde saydırmayıp ileri götürmelidir. yeniden ele alıp betimleyecek zamanı yoktur. Duygu ve anlam yaratmalı ve öykünün gelişimine katkıda bulunmalıdır.3. Oyuncu. yüz anlatımıyla (mimik) izleyiciye vermek olanaksızdır. Düşünceler/anımsamalar. Yönetmen ve oyuncunun yanlış olanı.

günümüz filmlerinde pek kullanılmayan bir konuşma biçimidir. Sonra. öykünün anlatımıyla ilgilidir. ya sözü söyleyen kişi ya da bir başkası olabilir. izleyicinin olayı daha dikkatli izlemesi sağlanır. kişinin belleğinde yinelenir. ya öykünün içinden biri ya da öykünün kahramanının sesidir. Çekici bir özelliği olmasıdır. Görüntü üstü anlatımı yapan duruma göre. Kendi kendine konuşma (monolog) yazma durumunda. kendinize sorun. öyküyü hızla ilerletmede uygun/yalın bir yol olmasıdır. tiyatrodaki gibi. görüntü üzerine düşürülür. Çünkü sinema görsel içeriği ön plânda olan bir sanattır. oyuncunun tek başına kendi kendine (monolog) konuşmasıdır. Kişiyle birlikte izleyicinin duyduğu bu sese. yerinde ve gereği gibi kullanılmadığında hepsi izleyiciye yapay gelir.2. kimi devinimlerle ya da çevredeki kimi şeylerin parçalanma durumu var mı?". Ya da anlatımda belirli sıçrayışları (atlamaları) sağlayıp. Düşünce hangi yolla verilirse verilsin. "Acaba başarabilecek mi?" sorusu yaratılarak.3. 4. kişilerin oluşumundaki bir aşama verilir. iç çatışmayı ya da bilinçaltını yansıtmak için dış ses kullanılır.3. Bunun nedeni. düşüncelerin verilmesi dışında. Buna anımsatıcı söz denir. Anımsatıcı sözleri söyleyen. Uzun bir monolog ( kendi kendine konuşma ) metni. kişilere bir derinlik kazandırılır. "Kişinin konuşmalarını dinleyen kişinin. geçmişte kaldı.4.    Kurallara uygun biçimde kullanıldığında. Diğer bir iç ses örneği. Görüntü Üzeri Konuşma (voice-over) Geçmiş bir olayı anımsatmak. filmin başında kullanılan bir söz yeri geldikçe. İç ses (kafa sesi) ya da anımsatıcı sözün yinelenmesiyle merak öğesi yoğunlaştırılıp. ‘’iç ses’’ ya da ‘’kafa sesi’’ denilir. izleyicinin ilgisini bir parça azaltır.3. olay dizisinde belirli devinimleri eyleme geçirmede kolay bir yoldur. duruma göre. 55 . yerinde ve özenli kullanıldığında kendi kendine konuşma çok etkili olabilir. kimi şeyler görmek ister. izleyicinin ilgisinin çoğaltılması amaçlanır. "Sen bu işi yapamazsın!” gibisinden anımsatıcı bir sözün söylenmesine neden olan kişinin ya da sözü destekleyici bir görüntünün üzerine verilir. Ama şunu da unutmamak gerekir ki. Görüntü üzeri konuşma kimi filmlerde çokça kullanılır. Görüntü üzeri konuşmanın bir diğer biçimi. Edinilen bilgiyi açıklayıp. Kişinin Kendi Kendine Konuşması (Monolog) Düşüncelerin/hatırlamaların verilmesinde bir diğer yol. Filmde iç ses. Doğallığa aykırı olan bu kolay iletim yolu. bir düşünceyi belirtmek. Kişinin kendi kendine konuşması. Böyle bir durum olduğunda öncelikle başka yollar aranmalıdır. Örneğin. parçalanarak sayfanın hızlı okunmasını sağlar. izleyici en azından konuşan bir kafanın ötesinde. Senaryonun % 99' unun konuşma olması.

birkaç yerel sözcük ve deyimle yalnızca ilk konuşmalarda belirtilebilir.4. Konuşma örgüsü. süslü. Uygun ve yeterli miktarda sözcük seçmeye özen gösterip. Uzun konuşmaları kısaltarak. Yersiz küfürlü konuşmanın senaryoya ne gibi bir katkısı olduğunu bir düşünün? İzlediğiniz filmleri hatırlayın. uzmanlara danışarak. yumuşatılan. uzun konuşma. yalnızca kendine özgü bir etki. Yersiz küfürlü konuşma. kamera devinimleri. izleyici hızla filmden kopar. bir düşünceyi ya da bir olayı. Dil doğal olmalıdır ama bu. her senaryoda argo ve günlük konuşma dili kullanılması anlamına gelmez. ayrıntılı. oyuncu. Yalnız gerçekçi olmak amacıyla. İşin kolayına kaçıp. izleyici açısından irkilticidir. elbette şive ve aksan kullanılacaktır. dolambaçlı sesleri içeren biçimsel yazma biçiminden kaçının. Ama araştırma yaparak. düşünce. bir oyuncunun uzun cümleyi kavraması ve söylemesi güçtür. Üstelik kullanılan şiveyi herkes anlamayabilir. bir sürü olay. kişilerin havası ve tavrına uygun yöresel/bölgesel şive. resmi olmayan bir yaklaşımla yazılır. şiveyi yalnızca güldürü öğsi olarak kullanmak onaylanacak bir durum değildir. konuşma örgüsünün. yazım kılavuzuna uygun sözcüklerle yazmak gerekir. özün yitirilmemesine dikkat edilmelidir. Konuşma Örgüsü Yazarken Dikkat Edilecek Hususlar  Konuşma örgüsü tamamen kişilerin gelişimine bağlıdır. öz ve etkin olmayabilir. İlke olarak kısa. Konuşma örgüsünün tümünü. en ekonomik duruma getirmek gerekir. ad ve gereksiz sözleri tıka basa doldurmayınız. Kısaltma yapılamıyorsa. Çünkü seneryodaki kişilerin hepsinin konuşması kısa.        56 . ayarınca kullanılmalıdır. çok debdebeli. Bir duyguyu. en ekonomik/özlü ve kıvrak bir biçimde yazın. o insana sıkıcı konuşma örgüsü yazmak risklidir. tekdüzelikten kurtarılabilir. kişinin tipini ve karakterini de dikkate alarak. yoğun öfkeli bir an yaratma ya da güldürme gerekçesiyle olmalıdır. karmaşık bir cümle yapısından kaçınarak. izleyicinin ilgisini dağıtmayacak biçimde. küfürlü konuşturulan kişiler kimlerdir? Öyküde eğer gerekiyorsa. Tersi durumda. Dolayısıyla şive ve aksan ölçüsünce. senaryoyu baştan sona yerel sözcük ve deyimlerle yazmak. çalışmasında onları perçinlemezse. kulağa yapay gelecek.4. küfürlü konuşma kullanılmamalıdır. Çehov'un. başarının kız kardeşidir" sözünü kulağınıza küpe yapın. Şahsın kişiliği sıkıcı olsa bile. yetenekli de olsa. Kısaltma yapılırken. Bir cümle içine. İzleyicinin iletiyi anlamasını engelleyen. Oyuncu sözcüklere hâkim olamazsa. karşı tepki açılarla ve araya koyulacak sorularla parçalanarak. uzun. "kısalık ve açıklık. Küfür kullanımı. doğal konuşma dilini yeğleyerek. bir solukta söylenebilir cümleler kurun. Diğerlerini oyuncuya bırakın. öykünün gelişimini engellemesine fırsat vermeyiniz.

söyleyiş güzelliğine kapılıp sözü uzatmayın. olayı diri tutmayıp. sözcüklerin yerinde kullanılması. Bunun için ses uyumsuzluğundan kaçının. yarım konuşmaya engel değildir. Türkçenin kendine özgü uyumu. ile gerçekleştirilir. anlamı doğru aktaracak biçimde sıralanması. bağlaç gibi sözcüklerle bağlayıp. Bu kural. bir “'köprü cümlesi” yazıldığında.). kapalı. bunlar kullanılmamalıdır. göstermeyin). Şairanelikten. Cümlelerin birbirinden kopuk olmaması için cümleleri birbirine zamir. cansızlaştırıyorsa bunları yeniden yazarak daha enerjik hâle getirin.) Dilin akıcı olmasına önem verin.        57 . yazarların çoğu. herhangi bir şey söyletmek için bir kavramdan diğerine ya da bir olaydan diğerine ya da bir konudan başka konuya geçmek durumu ortaya çıktığında. öteki cümlede “gerçek” sözcüğünü kullanmayın. Yinelenme bu yolla önlenmez ama dil aşureye çevrilir Duraksamaya. Yukarıda açıklanan konuşma örgüsü kurallarını göz ardı etmeyin. Konuşmalar. onu yakalamaya çalışın. gerektiğinde imalı. Yinelemeyi önleme amacıyla bir cümlede “hakikat”. yazın sanatına özgü söz oyunlarından uzak durun. söyleyişine dikkat ederek. Eğer bu konuşmalar gerekmiyorsa. edebiyat yapmaktan kaçının. anlaşılmamaya yol açmaması için cümlelerin açık. iki cümleyi bağlayan bir “geçiş cümlesi”. basamak basamak geliştiğini biliyorsunuz. ç vb. örtük. Yazarken yazmak dışında bir yol varsa konuşma örgüsüne başvurmayıp gösterin. Açıklık. Değişimin birdenbire oluşmadığını. birlikte söylenmesi zor harflerden oluşmamasına büyük özen gösterin (ş. Ama yazılan. Türkçesi olan sözcükler yerine İngilizce. Değişimi yansıtan konuşma örgüsü de buna uygun olarak cümle cümle geliştirilir. gerekli değil ise iki anlamlı sözcük kullanılmaması vb. Rastlantı sonucu kafiyeli duruma gelmiş cümleler ilgiyi dağıttığından. anlamın birinden ötekine akmasını sağlayın. güldürü filmi senaryosu ise kafiyeli konuşma filme bir katkı getirebilir. izleyici herhangi birisinin konuşmasını işitmekten ziyade anlatılan şeyleri görmelidir (Ancak dramatik sebeplere sahip olmadıkça da. önemli sözün/sözcüğün eylem sözcüğüne yanaştırılması. sözcükler kullanmayın. yanlış anlamaya. kullanmaktan vazgeçin. ezgisi. Fransızca vb. Bunun için araya. Böylece izleyicinin dikkati de dağılmaz. anlaşılır olmasına önem verin. Şöyle ki. Konuşma örgüsü yazımında kişilerine. “yeni bir durum” öne sürer. Oyuncuları düşünerek. geçişin yumuşak ve akıcı olması sağlanabilir. (Bu kural da çoğu kurallar gibi geçerli bir gerekçe olduğunda kırılabilir. Kişiliğin üslubu açısından gerekli değilse. seçtiğiniz sözcüklerin. dolambaçlı/karışık anlatımdan kaçınılması.

söylemeye soluğun yetip yetmediği denetlenir. tekrarlanan sözler. Senaryo metninin son denetlenmesi için yapılan çalışma. Ancak şu da unutulmamalıdır: Konuşma örgüsü. anlatımında yer alan fazla cümle ve sözcükler. birçok cümlenin. Söyleyiş zorlukları olan sözcükler peş peşe gelmişse değiştirilir. metne katkısı olmayan cümleler (fazlalıklar). Bu çalışmada. Cümlelerin akıcı olup olmadığı. yüksek sesle okumak ya da bir oyuncu kadar olmasa bile oynayarak denetlenmesidir. öykünün gelişimi anlam olarak dikkate alınır. sık sık yinelenen adlar (yinelemeler) metinden çıkarılır. Oyuncunun sözcükleri rahat söyleyebilmesi göz önüne alınır. Yazdıklarınızı denetledikçe. akışı kesen yinelemeler. Son kontrolü yaparken çalışmanın. kolayca söylenip söylenemediği. Tüm bu açıklamalardan sonra söylenebilecek son söz. senaryonun/filmin bir öğesi olup. sözcüğün gereksiz olduğunun farkına varıp metinden çıkaracaksınız. Bu nedenle konuşma örgüsü. öykünün tümünden daha önemli değildir. Konuşma örgüsündeki cümlelerin oynanarak söylendiği unutulmamalıdır. senaryodaki yerini zorlamasız ve çelişkisiz bir biçimde almalıdır. izleyicinin anlamasına yönelik çalışma yapılır. 58 . konuşma örgüsünü yeteri kadar önemsemek gerektiğidir. yanlış kullanılan sözcükler ve cümleler (yanlışlıklar).

 İzlediğiniz filmlerin nitelikli olmasına dikkat ediniz.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Sinema dilini diğer dillerle karşılaştırınız. işlevlerini analiz ediniz. ayrıntılara dikkat ediniz.  Konuşma örgüsü yazınız. Öneriler  Bu işlemler sırasında.  Bir hatırlama veya düşünme sahnesine diyalog yazınız.  Mekân farklılıklarına dikkat ediniz.  Bol bol okuyarak ve film izleyerek hayal gücünüzü geliştiriniz.  Araştırmacı ve gözlemci olunuz. 59 .  Senaryodaki konuşma örgüsünün.

5. 2. 4. ( ) Oyuncunun kendi kendine konuşmasına monolog denir. ( ) Okunmak için yazılmış sözlerle. 6. ( ) Konuşma örgüsünde kesinlikle. söylenmek için yazılmış sözler ayrı ayrı seçilmelidir. ( ) Konuşma örgüsünün doğal olması için gerçek yaşamdaki konuşmalar. 1. 3. tiyatroya göre daha çok kullanılmalıdır. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. 8. ( ) Söz sinemada. ( ) Konuşma örgüsü. ( ) Konuşma örgüsünün tek bir işlevi vardır. o da bilgi vermektir. senaryoya aynen yazılmalıdır. duygusal bir anlam taşımalıdır. şive veya aksan olmamalıdır. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. 7. 60 .ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. ( ) Konuşma örgüsü kişilikleri ortaya çıkarmamalıdır.

efekt ve çevresel ses ekleyerek. filmdeki bir kişinin yalnızca imgeleminde ya da anısında var olan müzik. gürültü ya da bir sözdür. anlatılan. Filmlerde kullanılan efekt ve çevresel sesleri araştırınız. DVD ve VCD satan mağazaları gezmeniz gerekecektir.ÖĞRENME FAALİYETİ–5 ÖĞRENME FAALİYETİ–5 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında.1. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır. Müzik için film. filmdeki gerçek sesi filmdeki kişinin etkilendiği şiddette duyar ama olağan olarak değil. ses öğelerini tamamlayabileceksiniz. Nesnel ses. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. İzleyici. kişilerin konuşması üzerine bir başka ses verilerek. senaryoya müzik. filmdeki kişilerden birinin işittiği sese nesnel ses denilir. Araştırma işlemleri için internet ortamını kullanıp. Tanımlanan. Bunların kullanımı şöyle sıralanır: Gerçek sesle üst üste bindirim (superpoze) oluşturmak. Bu anlatımsal sestir. o andaki durum daha da pekiştirilir. 5. duyulan başka bir ses. müzik ve tüm gürültüler anlatımsal ses olarak adlandırılır. Örneğin. gerçeğe ilişkin olmayan öğeler tarafından ortaya konulan tüm sözler. SENARYODA DİĞER SESLER Anlatımsal ya da tanımsal durumlarda.   Filmlerde kullanılan müzik türlerini araştırınız. Televizyon kanalları ve prodüksiyon şirketlerinin müzik ve efekt arşivlerinde çalışan kişilerden ön bilgi alınız. 61 . 5. Gerçek ses yerine. Senaryoda Şarkı ve Müzik Kullanımı Sinemada müziğin iki kullanım yolu vardır: Film için müzik (Film Müziği).

The Bad and The Ugly (İyi Kötü ve Çirkin) ve Godfather (Baba) filmleri iyi birer örnektir. Herhangi gerçek bir ses yerine kullanılır (Müzik. asal kullanılış biçimi film müziğidir. Ünlü bir politikacı bir klâsik müzik dinletisi sırasında öldürülecektir. çatışmayı zamana kilitlemenin bir aracı olarak kullanmıştır. Güçsüz bir sahneyi renklendirmek için filmde. Filmde müzik hangi amaçlarla kullanılır?  Tinsel ve duygusal atmosfer yaratmak için: Müzikleri hâlâ dillerde olan High Noon (Kahraman Şerif). hem de müziğin doruk noktasına) doğru ilerler. Film için Müzik (Film Müziği) Sinemada müziğin destekleyici katkısı.        Müziğin birden durması ya da birden başlaması. sinirli vb. suikastçinin bulunduğu balkona doğru koşmaya başlar ve bu arada müzik çıldırtıcı biçimde doruk noktaya (hem sahnenin. Suikastçi. Hitchcock bir filminde. bir haykırışın ya da bir gürültünün süreğeni olarak gerçek ses yerine devinime eşlik eder). Kişilerin psikolojik durumlarını belirtmek için: Kişinin şen. üzüntülü. aniden kesilen müzik bizde bir beklenti yaratır. parçanın finaline doğru iyice gaza gelen orkestra şefi. müziğe başvurulur. Bu arada suikastçi atış pozisyonunu alır. sürpriz ve şok duygularını yaratmak için müzik kullanılır. ateş edildiğinin anlaşılmaması için tam büyük davul çalındığında ateş edecektir. Burada anlatıma katkı nedeniyle müzik. durumlarına uygun ya da karşıt müzikler kullanılır. hem filmin. belli anları ya da durumları öne çıkarmaya yarayabilir. Çünkü müzik gerilimi destekleyen bir unsurdan öte. Karşıtlıkları vurgulamak için müzikten yararlanılır. durgun. kenarda o ana kadar beklemiş olan davulcu. Müzik. yapacağı vuruş için hazırlık yapmaya başlar. dramatik dönüm noktalarını vurgulamaya. müziğin belli bir anını bizzat doruk nokta hâline getirir. Kişinin düşündüğü ya da anımsadığı bir ses yerine kullanılır. kameranın algıladığı görüntüye bir katkı sağladığında ya da anlatım aracı olarak senaryo yazarı/yönetmenin beğenisine göre filme eklendiğinde doğallık kazanır. Olayın gerçekleştirileceğini öğrenen gizli servis. Örneğin. horoz gibi kabarır ve adeta kendinden geçerek ellerini kollarını sağa sola savurur. Destekleyici olarak merak. Sahne son derece ustaca tasarlanmıştır ve bunda müzik başrolü oynar. Kahramanımız onu farkedip. The Good. sahnenin duygusal vurgusunu pekiştirir. Aynı kişi görüldükçe. psikolojik gelişme oldukça. Sonra parçanın finaline geliriz: Müziğin şiddeti ve gerilimi artar. gelen konuklara olayı çaktırmadan opera binasında suikastçiyi aramaya koyulur. Yüzlerce konuk içerisinden hangisi suikastçidir ve nereden ateş edecektir? Klâsik müzikteki iniş çıkışlar ve parçanın atmosferi bu arama telaşını çok iyi yansıtmaktadır. Notalar bir bir geride bırakılır. öyküde bir ilerleme sağlandıkça aynı müzik teması yinelenir (leitmotiv). önemli bir öğe olarak karşımıza çıkmaktadır. Birazdan davulcu davula darbesini indirecektir. Ön planda ya da altta kullanılan müzik. 62 .

Ses. Senaryoda Efekt Kullanımı Efektler günümüz sinema ve televizyon yapımlarının en vazgeçilmez unsurlarındandır.  Müzik için Film Müzik sanatı ile bağlantılı olarak. Örneğin film. Bu açıklama. Müziğin bir an için bile fon yöresi sağlamak amacıyla kullanımı. Tetiği çekmek üzere gerilen parmak. Ayrıca yayın hakları göz ardı edildiğinden bu profesyonel bir yaklaşım da değildir. Böyle bir yapımda müzik kullanıldığında ve müzik gerekli duyguyu yaratmadan yoksunsa bu tekdüzelikten başka bir etki yaratmaz. Senaryoda müziğin yükseldiği ya da geri plâna düştüğü yerleri belirtmemek uygun olur. 5. şarkıcıların hayatlarını anlatan filmler bu kapsam içinde yer alır. Bu durumda film." nin şarkısı duyulur. Oysa günümüz sinema ve televizyon dünyasında. ünlü bir müzisyenin yaşam öyküsüdür ve şarkısının tümünü bir araba sürüş sahnesinde radyodan verebilirsiniz. Sözlü ya da yalnızca enstrümantal müziğin. Örnek. bir sahnenin geri plânında uygun. Radyodan "……. Eskiden yalnızca ortamı pekiştirmek amacıyla ses efektleri kullanılırdı. Oysa aşağıda verilen çok önemli işlevleri yerine getirebilir: 63 . çoğu zaman gereksiz bile olur. ortama (çevreye) katkıda bulunacağına. yayın hakkı alındığında. etkili ve yoğun bir şekilde kullanılan efektleri sayesinde gişe hâsılat rekorları kırmaktadır.. senaryoya ünlü bir şarkıyı/müziği önermede sakınca yoktur. Ancak. istediği bir şarkıyı/müziği önermesi doğru değildir. bunu senaryoda “geri plânda (background music)’’ olarak gösterebilirsiniz.Vurmak üzere olan davulcunun havada tuttuğu davul tokmağı. bu tür filmlerin hepsi böyledir anlamına gelmemelidir. Koşan bir ajan… Filme sonradan eklendiği için yazarın müzik konusunda fazla söz hakkı yoktur. fon yöresi sağlayacağına inanıyorsanız. üzerine ses kayıt edilen herhangi bir araçtan ayrımsızdır. şarkının/müziğin kendisinin yeri olabilir. Bazı filmler. çok ihmal edilen bir unsurdur. Görsel efektler de en az ses efektleri kadar yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. Sahnenin ön plânında.. Berkant ürkütücü seslerle gitar çalmayı sürdürür. ünlü bestecilerin.2. senaryoya renk katmak amacıyla. efektlere oldukça sık başvurulmaktadır.

Sonuç olarak. 64 . Yine sesin düzeyi (volume) dramatik etkiyi arttırabilir. Kaçış sırasında bir nöbetçiyi atlatmak zorundadırlar (Kamera öznel bakışla bir kez koridora "bakınır". Bu. Nöbetçi gitmiştir. Biri bizi romantik. Ancak koridora fırlayınca ne görsünler: Komutanların gittiğinden emin olan gece nöbetçisi ayaklarını sıkan postalları çıkarmıştır ve sırtı kaçaklara dönük olarak. Bazı sahnelerde doruk noktaya yaklaştıkça. bacaklarını bir sandalyeye uzatmıştır. bir iki kez tekrarlanır. kötü koşullar nedeniyle gribe yakalandığını göstererek bu duruma hazırlık yaparız) ki bu gergin anların yaşandığı zaman dilimidir. tam üzerinden tren geçtiğinde. geceleyin gösterilen bir çiftlik evi düşünün: Fonda cırcır böceği sesi duyulmasıyla baykuş sesi duyulması arasında önemli bir fark vardır. Dolayısıyla ses. Artan gürültünün doruk noktası. Örnegin Kwai Köprüsü filminin sonunda. Senaryoda Çevresel Ses Kullanımı Filmlerde gürültüler çevre oluşturur ve akılcı bir kullanımla filme gerçeklik sağlar.   Fon oluşturmak Mekân tanıtmak Atmosfer yaratmak Örneğin. tartışmanın beklenmedik biçimde noktalandığı ve şiddetli patlamanın gerçekleştiği andır. Ne var ki. Nesnelerin ya da kişilerin. Yoğun ve abartılı efekt kullanımıyla görsel birer şölene dönüşmüşlerdir. eskiden masraf yapmadan yalnızca ortam oluşturmak amacıyla kullanılan efektler. Olaylar atlatılır ve sonunda postal sesi kesilir. Tartışma alevlendikçe yaklaşan trenin sesi şiddetlenir. sesten anlayabiliriz. Toplama kampından kaçan Yahudi tutsaklar düşünün. Postal seslerini dinleyerek bu anı belirlemeye çalışırlar. örneğin bir tehdidin yaklaşıp uzaklaştığını haber verebilir. köprünün havaya uçurulup uçurulmayacağı sorunu ele alınmaktadır. 5. Sesin sürekli şiddetlenmesi. Koridordan geçmek için en uygun anı kollamaya başlarlar. sonra da nöbetçi bir daha gösterilmez. alınması gereken bu karar çerçevesinde bir tartışma çıkmaktadır. Öte yandan sahnenin içyapısı (başlangıç-gelişme-son) desteklenmiştir. uzaklaşıp yaklaştıklarını. Bu arada tutsaklardan biri hapşırır (bir önceki sahnede. beş adım ötede. Tutsaklar biraz bekler. hiç bir ses yoktur. Yakalanma korkusu başlar fakat sonra ses uzaklaşır. günümüzde artık bu işlevlerinin dışına çıkmıştır. sahnenin dramatik ilerleyişine (tartışma nasıl sonuçlanacak?) de katkıda bulunmuştur. Ses giderek yaklaşır. ses ve gürültülerin şiddeti de giderek artar. diğeri ise gerilimli bir sahneye hazırlar. nöbetçiyi görür ve geri çekilir. Sadece bekleşenlerin tedirgin yüz ifadesi ve nöbetçinin postal sesleri vardır).3.

zaman makinelerini çalışır vaziyete getirmeleri gerekir. Geleceğe Dönüş-2’de kahramanların. görüntünün alanını genişletir ve görmediğimiz olayları tanımlar. Görüntü dışından gelen sesler. grip olan tutsak hapşırır. korna sesleri. bir motif işlevi de görebilir: Örneğin Thelma&Louise'deki kamyonların. Trenin gelişi. içiçe geçer ve mevcut gerilimi destekler. kapı ve tel örgü şıngırtıları. Başka bir örnek: Kovalama sahnelerinde ayak sesleri. Ne var ki hazırlık sırasında beklenmedik olaylar ve aksamalar olur. erkeklerin dünyasını vurgulayan korna sesleri motif işlevi görmüştür.Amaç özellikle heyecan yaratmaksa. sessizlik. geleceğe geri dönmek için itme gücünden yararlanacakları tren. kasabaya varmadan önce. Bunlar bize en sakin ve neşeli anlarda bile. birbirine karışır. savaşın kıyasıya devam ettiğini ve filmdeki askerlerin her an sıcak çatışma tehdidiyle karşı karşıya olduğunu hatırlatır. aynı zamanda geleceğe dönüş için son firsatlarıdır. hızı ve ritmi de önemlidir. hızla yaklasan postal sesleri. 65 . sesin temposu. Bu bize gösterilmez. uzaktan duyulan sinyal sesiyle verilir. sık sık top sesleri duyarız. Bu. Yukarıdaki örneğe dönelim: Ağır ağır ilerleyen postal sesini duyarız. Zamana karşı yarış bir anda hızlanmış. Pek çok savaş filminde. nefes alıp verme sesleri vs. postal sesi bir an için kesilir. varolan engellerin yarattığı gerginlik kat kat artmıştır. Ses. Bunları halletmeye çalışırken birden tren gelir. onları anlamamıza yardımcı olur.

 İzlediğiniz filmlerin nitelikli olmasına dikkat ediniz.  Araştırmacı ve gözlemci olunuz.  Senaryonuza uygun çevresel sesleri belirleyiniz.  Senaryonuz için ugun efektleri belirleyiniz.  Mekân farklılıklarına dikkat ediniz.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Senaryonuza uygun müzik türünü belirleyiniz. 66 . Öneriler  Bu işlemler sırasında. ayrıntılara dikkat ediniz.  Bol bol okuyarak ve film izleyerek hayal gücünüzü geliştiriniz.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. 1. 2. 3. 4. 5. ( ) Filmdeki kahramanlardan, herhangi birinin duyabildiği sese nesnel ses denir. ( ) Bir filmdeki kişilerin psikolojik durumunu anlatmanın yollarından biri de; uygun müzik kullanımıdır. ( ) Güçsüz bir sahne, etkileyici bir müzikle bile renklenmez. ( ) Film müziklerini, senaryo yazarı belirler. ( ) Bazı durumlarda müzik parçalarının tanıtımı için film çekilir.

DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı, cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek, kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları, faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz.

67

MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME
Modül ile kazandığınız yeterliği, aşağıdaki ölçütlere göre değerlendiriniz. Değerlendirme Ölçütleri Karakter Yaratmak 1. 2. 3. İşlevlerine göre tipleri ayrıştırabildiniz mi? Kişiliği (karakter) ve işlevlerini incelediniz mi? Karakter oluşturdunuz mu? Evet Hayır

Senaryoda Devinim Oluşturmak 4. 5. 6. 7. 8. Öykünün devinimini sağladınız mı? Kişilerin devinimini sağladınız mı? Dış devinimi sağladınız mı? İç devinimi sağladınız mı? Sahneyi şarad ile anlattınız mı?

Senaryoda Zamanı Kullanabilmek 9. Kullanılacak zaman dilimini ve yöntemi seçtiniz mi?

10. Senaryoda zaman ilişkilerini kullandınız mı? Senaryoda Konuşma Örgüsü Kurmak 11. Sinema dilini, diğer dillerle karşılaştırdınız mı? 12. Senaryoda, konuşma örgüsünün işlevlerini analiz ettiniz mi? 13. Konuşma örgüsü yazdınız mı? 14. Bir hatırlama veya düşünme sahnesine, diyalog yazdınız mı? Senaryoda Diğer Sesleri Kullanmak

68

15. Senaryoya uygun müzik türünü belirlediniz mi? 16. Senaryoya uygun efektleri belirlediniz mi? 17. Senaryoya uygun çevresel sesleri belirlediniz mi?

DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonucunda, eksikleriniz varsa öğrenme faaliyetlerini tekrarlayınız. Modülü tamamladınız, tebrik ederiz. Öğretmeniniz size çeşitli ölçme araçları uygulayacaktır. Öğretmeninizle iletişime geçiniz.

69

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 Y D D Y D Y ÖĞRENME FAALİYETİ-2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D Y D Y D Y D ÖĞRENME FAALİYETİ-3’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D D Y Y D Y Y 70 .

ÖĞRENME FAALİYETİ-4’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 Y D Y Y D Y D Y ÖĞRENME FAALİYETİ-5’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D D Y Y D 71 .

Senaryo Yazarı Olmak. 72 .KAYNAKÇA KAYNAKÇA  AKYÜREK Feridun. İstanbul 2004.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful