T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

RADYO-TELEVİZYON

SENARYO İÇERİĞİ
321GM0003

Ankara, 2011

Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir. PARA İLE SATILMAZ.

 

i

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR .......................................................................................................iii GİRİŞ ........................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ........................................................................................ 3 1. TİP VE KARAKTERLER ....................................................................................... 3 1.1. İşlevlerine Göre Tipler ...................................................................................... 5 1.1.1. Evrensel Tipler ........................................................................................... 5 1.1.2. Toplumsal Tipler ........................................................................................ 5 1.1.3. Psikopatolojik Rahatsızlığı Olan Tipler ..................................................... 6 1.1.4. Hayal Ürünü Tipler .................................................................................... 6 1.1.5. Tarihsel Tipler ............................................................................................ 7 1.1.6. Dondurulmuş Tipler ................................................................................... 8 1.1.7. Tip Değil, Koşulların Oluşturduğu İnsan (Çağdaş Anlatı) ........................ 8 1.2. Kişilik (Karakter) .............................................................................................. 8 1.2.1. Kişilik ve İşlevleri ...................................................................................... 8 1.2.2. Senaryoda Kişiliğin İşlenmesi.................................................................... 9 1.2.3. Birincil ve İkincil Kişiler.......................................................................... 10 1.2.4. Kişi Adları ................................................................................................ 12 1.2.5. Kişilere Göre Oyuncu............................................................................... 16 1.2.6. Karakterin Oluşturulması ......................................................................... 17 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 24 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 25 ÖĞRENME FAALİYET-2 ........................................................................................ 26 2. SENARYODA DEVİNİM ..................................................................................... 26 2.1. Öykünün Devinimi.......................................................................................... 27 2.2. Kişilerin Devinimi........................................................................................... 28 2.3. Dış Devinim .................................................................................................... 29 2.4. İç Devinim....................................................................................................... 30 2.5. Şarad................................................................................................................ 32 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................... 34 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................... 35 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ...................................................................................... 36 3. ZAMAN KULLANIMI.......................................................................................... 36 3.1. Şimdiki Zaman Sürekliliği .............................................................................. 36 3.1.1. Paralel Kurgu............................................................................................ 37 3.2. Geçmiş Zaman Sürekliliği............................................................................... 38 3.2.1. Öykünün Tümünün Geçmiş Zaman İçinde Anlatılması .......................... 38 3.2.2. Geriye Dönüşlerin Kullanımı ................................................................... 38 3.3. Gelecek Zaman Sürekliliği.............................................................................. 42 3.4. Durumsal (Düşsel) Zaman .............................................................................. 43 3.5. Zamanın Diğer Kullanımları ........................................................................... 44 3.5.1. Gerilme..................................................................................................... 45 3.5.2. Zamandaşlık (Simültane) ......................................................................... 45 i

.............. Senaryoda Efekt Kullanımı .................... 64 UYGULAMA FAALİYETİ..................................................................................2......................... 56 UYGULAMA FAALİYETİ....2.................1................................. 61 5............1......2....................................... 61 5.....1.. 50 4............................. 68 CEVAP ANAHTARLARI.... 49 4...... 59 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME................................................... Tiyatro-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları .................................................... Yazı Dili-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları .............................................................. Dış Ses ya da Görsel Anlatım ..............3................... 49 4............................................ 54 4........... Konuşma Örgüsünün İşlevleri................................... Ara Sorular ......... 52 4......................................................3........ 47 ÖĞRENME FAALİYETİ–4 .................................................... 53 4...........5. Kişinin Kendi Kendine Konuşması (Monolog) ........ 70 KAYNAKÇA ................................................3.........................2.....................................2........ 54 4.......................................... 55 4...3.....3... 48 4.2.. KONUŞMA ÖRGÜSÜ (DİYALOG) ............. Konuşma Örgüsü Duygusal Bir Anlam Taşımalı ...........................................4..... 66 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME..............4..... 48 4............. 55 4............3.................. Konuşma Örgüsü Bilgi Vermeli.......................................................................... Konuşma Örgüsü Yazarken Dikkat Edilecek Hususlar ........................ 54 4........... 51 4.................................................. 46 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME............ Günlük Konuşma-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları .......... Senaryoda Çevresel Ses Kullanımı .......................................1................................................................UYGULAMA FAALİYETİ...................2... SENARYODA DİĞER SESLER.................. 54 4.................................................................................. 61 5.............1...1.....................................................2.........................1....... 48 4.............................................. 60 ÖĞRENME FAALİYETİ–5 ...3.................................................................................................................. Görüntü Üzeri Konuşma (voice-over).............................................................................. 67 MODÜL DEĞERLENDİRME .................... Duyguyu Ortaya Koyan Vurgu .............................. Konuşma Örgüsü Öykünün Gelişmesine Katkıda Bulunmalıdır .......... 48 4. 72 ii .................. 63 5.....................3............................ Düşüncelerin ve Hatırlanan Şeylerin Verilmesi..................................... Sinema Dilinin Diğer Dillerden Farkları.......2..........................1...... Senaryoda Şarkı ve Müzik Kullanımı ..............................................................................................2..

Öğretmen modül sonunda size ölçme aracı (uygulama. Karakterler oluşturup. bunları uygun yöntemlerle kullanabileceksiniz. senaryo metin örnekleri. Her faaliyet sonrasında. 3. zaman ve mekân örgüsünün kurularak. o faaliyet ile ilgili değerlendirme soruları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz. MODÜLÜN AMACI 2. Amaçlar Uygun ortam sağlandığında. 5. ses öğelerini tamamlayabileceksiniz. Senaryoda öykünün ve kişilerin devinimi ile sürdürülebilirliğini sağlayabileceksiniz.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 321GM0003 Radyo Televizyon Ortak Alan Senaryo İçeriği Şekil ve mantık hatalarına düşmeden karakterler oluşturulup. efekt ve çevresel ses ekleyerek. Uygun diyaloglar yazarak. bilgisayar. zaman ve mekân örgüsünü kurabilme yeteneğini almış olmak. şekil ve mantık hatalarına düşmeden. Senaryonun konusuna uygun birincil ve ikincil karakterler oluşturabileceksiniz. 4. sorucevap) uygulayarak. Senaryoda zaman kavramı ile zaman ilişkilerini kullanabileceksiniz. 1. Senaryoya müzik. karakterler oluşturup zaman ve mekân örgüsünü kurarak senaryonun içeriğini oluşturabileceksiniz. DVD-VCD okuyucular. Genel Amaç Gerekli ortam ve aletler sağlandığında. EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI DVD ve VCD filmleri. senaryo içeriğinin oluşturulabilmesi ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırıldığı bir öğrenme materyalidir. projeksiyon. modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME iii . 40/24 ‘’Senaryonun Temel Ögeleri’’ modülü ile ‘’Senaryonun Dramatik Yapısı’’ modülünü almış olmak.

iv .

İnsanların belleklerinden çıkmayacak bir senaryo kahramanı oluşturmak kolay değildir. Yine karakterin önemli bir yanı olan: ‘’konuşma örgüsü’’ ve ‘’senaryoda zaman kullanımı’’ da modülün diğer konularıdır. bu modülün tüm içeriğinin karakter konusundan oluştuğunu sanmayın.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Kuşkusuz ki tüm diğer işlerde olduğu gibi. Önceki iki modülden edindiğiniz bilgilerle güzel senaryo yazmanın yalnızca doğuştan gelme bir yetenek işi olmadığını artık anladınız. söyledikleriyle. Karakter oluşturma üzerinde bu kadar durduğumuza bakıpta. Yine senaryoda şarkı. Elindeki modül bu serinin üçüncüsü olan senaryonun içeriği modülüdür. Ama bunların güzel senaryo yazımı için gereken şeylerden bazıları olduğunu belirtmekte fayda var ama eğitimin önemini bu konuda olmazsa olmazlardandır. belleklerimizde yer etmiştir. efekt ve çevresel ses kullanımı ile bilgileri de bu modülde bulabileceksiniz. yeterli eğitim ve deneyim sahibi senaryo yazarlarının. başarılı senaryo yazımında gereken donanımlar elbette pek de kolay elde edilebilecek şeyler değildir. Hareketleriyle. Kaç senaryo kahramanı belleklerimizde kalıcı izler bırakmıştır? Mesleğini sevip. kişilikleriyle uzun yıllar belleklerimizden çıkmayacak enstantaneler. iyi eserler ortaya koyan. Elbette yeteneğin ve işi sevmenin katkısını inkâr edemeyiz. Senaryo dersinin içeriğinde beş modül bulunmaktadır. 1 . gözlemleri sonucu oluşturdukları unutulmaz kahramanlar da vardır.

2 .

kararsız. filmde rolü olan 3 . düşünce. vb. çoğu kez onların etkili en belirgin yanlarını örneğin. güdüleri. İnsanoğlunun iç ve dış dünyasını daha iyi tanıtmaya olanak sağlayacak hayatlarla okurun ve izleyicinin insanları tanımak ile ilgili dağarcığı gelişecektir. eğilimleri. bir insanı diğerlerinden ayıran.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında senaryonun konusuna uygun birincil ve ikincil karakterler oluşturabileceksiniz. vb. hayvanlar bile olsa anlatılan yine insandır. sabırlı. cimri.  zlediğiniz filmlerdeki karakterlerin diyaloglarını araştırınız. izleyici üzerindeki etkisini araştırınız. Kişilik. özelliklerini “kişilik özelliği”olarak belirtmez miyiz? Bu genel açıklamayı sinema diline göre açıklayacak olursak: Kişilik. İnsanı tanımak. toplum içinde özgün bir durum kazanabiliyorsa. yazınsal türlerin olduğu kadar. VCD ve DVD’lerin satıldığı mağazaları gezmeniz gerekmektedir. kişilik yapısı içinde yer alır ve toplumsal kimliğine biçim vererek. sinirli. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:  Sinemada ve televizyonda izlediğiniz filmlerden beğendiğiniz karakterlerin sizi etkileyen taraflarını araştırınız. şahsın belli bir görünüm kazanmasını sağlar. görsel türlerin de işlevidir. TİP VE KARAKTERLER Öyküyü oluşturan öğelerin başında insan öğesi gelir.  İzlediğiniz filmlerde kullanılan müziklerin. alışkanlıkları. algı ve tepkileri. 1. cömert. davranış. değer ve özelliklerinin toplandığı tinsel yapı öğesiyle kendisini diğerlerinden ayırt ediyorsa. Bu araştırma işlemleri için internet ortamındaki bilgilerden yararlanıp. bir kişi. Televizyon ve film stüdyolarında gezerek senarist ve yönetmenlerden ön bilgi edininiz. Kahramanları bitkiler. duygu. Başka bir deyişle. insana yönelik mesaj verme kaygısıdır. şahsına münhasır kişilik özelliklerine sahiptir demektir. toplumsal kimliğini kazandıran tinsel yapı öğesidir. özellikleri. kıskanç. Kişiler hakkında konuşurken. davranışlarını belirleyen. İnsanın değerleri.

İlerleyen sayfalarda daha ayrıntılı tanımlanacak olan kişilik. Film öyküsünde. birtakım belli kalıplarla. Tip ve kişilik.kişilerin görünüm ve davranışlarını oluşturan ayrıntıların tümüdür. takınacağı tavırla da düşünmeniz gerekir. Eric Bentley. öyküde tek ve özel yeri olması nedeniyle kişiliktir. devinen bir beden olmamalıdır. Konulu filmlerde. sinema sanatında. dramatik yapıyı (öyküleme) kişiler oluşturduğundan. Senaryoda yer alan sekreter. film kişisinin işlenişinde gerekli olan kuralları ve yöntemleri belirler. öykünün gerekli olan temel öğelerden biri. Aynı biçimde. kişinin “işlevselliğinden” daha ileri düzeyde bulunduğunu söylemek gerekir. Bu öğenin özelliklerinin dikkatle saptanmasını gerekir. Öykü içinde. senaryodaki anlamıyla. ister tip. kişilik olsun ortak özelliklerde birleşir. kişinin dış görünüşünün ötesinde. Öyküde kişinin yalnızca mesleğiyle. İnsan öğesinin. Örneğin. "bütün büyük kişilikler tipik değil midir? Hamlet'in çok bireyselleştirildiği kabul edilir. 4 . tipik özellikler bulunur. kişilik (karakter) olarak görmek doğru değil. Kişiliği olumlu. Ancak kişiliğe doğru geliştirilme olanağı olmayan. Her kişilikte. Oysa onda kendimizden bir şeyler bulmasak onunla ilgilenir miydik?" der. Kişiler görüntünün canlı öğesidir ve filmde görünüşleri. . Daha ötesi. iyi çizilen bir kişinin. devinimleri. insanın kişiliği (karakter)'dir. ister kişilik olsun. çeşitli ayrıntıları verilen. yalnızca konuşan bir ağız. tipin ayrıntılarla donatılıp geliştirilmişi olarak düşünülmesi. derinlemesine ele alınan. tip mi olduğu hakkında kesin bir ayrım yapılamayacağını gösterir. televizyon dizisi ya da televizyon ve tiyatro oyunlarında iki tür kişi ile karşılaşılır. kahramanlara kişilik verilmesi gerekir. tip olsun. Bunlardan birincisi “kişilik (karakter)”. ama ayrıntıların tipik yönü belirlenmeyen kişiyi. düşüncelerle verilmesi yeterli değildir. Kişilik özelliğine giden bu yönelimle tipi geliştirme olanağı kazanırsınız. çok önemli yeri vardır. diğeri ise “tip”tir. anlamı sağlayan iç yaşamıyla belirginlik kazanır. öykü içindeki yeriyle tanımlayıp. Tipi. ilgi çekici olmayan bir film kişisidir. konuşmalarıyla öngörülen belirli amaçları gerçekleştirirler. Yaratacağınız kişiler teknik olarak yalnızca bir ses yükseltici. davranışları. günlük yaşamdaki bir sekreter. Bu özellikler. yalnızca görevini yapan kişidir. Kısaca. kendine özgü özellikler içinde tinsel gelişimi olan bireydir. Konulu filmlerde. Kişiliğin. verilen durum ve ilişkiler dışında. Böyle bir kişilik çok özneldir ve özel kişiliğinin dışında. tipi olumsuz bir yaratım olarak görmeyin. kişiliğin öykünün temel gereksinimleri dışında. donuk ve kalıp kişilere kesinlikle tip denilir Senaryoda insan öğesini geliştirirken “kişilik” ve “tipi” birbirine karşıt yöntemlerin ürünü olarak düşünmemek gerekir. kişilik mi. film kişilerinin ele alınmasında yalnızca bir ayrımdır. her tipin de izleyicinin hayal gücüne yönelen kişilik uzantıları vardır. Kişilik. göstereceği tepki.

kıskançlık. Toplumsal yaşamın dramatik ve komik yönlerini canlandırırlar.1: Cimri 1. Örneğin. soyut genel değerlerin ve değişmeyen insan özelliklerinin simgesidir.1. toplumun portresini çizerek. yiğitlik. dedikoducu gibi.1. İşlevlerine Göre Tipler 1. Tüm toplumlar için her zaman geçerli olan evren güçlerini. Evrensel Tipler Bu kişiler her çağda ve her yerde görülen. 5 .2. toplumun genel özelliklerini somutlaştırdıkları kadar. üfürükçü. toplum değerlerini ve insansal gerçekleri temsil ederler.1. erdem. Evrenin devinimini sağlayan karşıtlık ve çatışmaları gerçekleştirdikleri gibi. incelik gibi estetik değerleri gösterir. Fotoğraf 1. Sorumluluk.1. kıskanç kız kardeş. bir inanç. tefeci. yobaz. daha özele indirgenebilir. öfke. rastlanılan. cimri gibi. üvey ana. Toplumsal Tipler Belli bir çağın. uğraş. kin. Bu genel ayırım. Çeşitli toplum birimlerinin ve kurumlarının üyeleri. denge ve uyumunu da sağlarlar. dönemin toplumsal koşulları. bir kültür çevresinde görülür. iyilik gibi etik. hoşluk. züppe. Örneğin falcı. iş. Toplumsal tipler. güzellik. toplumsal ilişkilerdeki karşıt güçleri simgeleyen kişilerdir. özgürlük. tutku gibi insansal gerçekleri belirlerler. sevgi. toplum sorunlarının temel öğelerini belirlemekte de kullanılır. yaşlı koca.1.

1. Psikopatolojik Rahatsızlığı Olan Tipler Çeşitli kompleksler.4.1. Yaşam hakkındaki görüşlerini simgeler. Doğaüstü güçler. Hayal Ürünü Tipler Hayalden uydurulan ya da masallardan. Fotoğraf 1. hastalık aşamasına varan dengesizlikler. efsanelerden aktarılan tiplerdir. film ve dizilerde bu tiplere sık rastlanır. 6 .2: Psikopatolojik rahatsızlığı olan tipler. günümüzde gittikçe artan bir şekilde senaryo yazarları tarafından konu edilmektedir. soyut düşünceler bu tiplerle verilir. İç çatışmalarıyla dramatik durum yarattıklarından. Bu olgu açısından bakıldığında bu kesimdeki her tipin “psikopatolojik” yönden hasta (sağlıksız) olduğu görülür. filme hayal ve güzellik boyutu katmakta kullanılır.1. kişisel yazgısı ve çevresiyle çatışma gibi insanların tinsel özelliklerinin bir ya da birkaçını gösteren kişilerdir. 1.3.

inandırıcı ve belirli işlevi olan tiplerdir. izleyiciler tarafından her zaman ilginç bulunmuştur 1. Destanlardan alınan tipleri de aynı küme içinde görmek gerekir. Tarihsel Tipler Yaşamış ve tarihe geçmiş oldukları için ilginç. Ne denli öznel bir yorumla ele alınırsa alınsın.3: Hayal ürünü tipler.4: “Hacıvat ile Karagöz Neden Öldürüldü?” filminden tarihi karakterler 7 .Fotoğraf 1. tarihsel olaylardaki yerleri ile tipiktirler. Fotoğraf 1.5.1.

Önceden saptanan bir genellemeyle. Duruş. 1. belirgin tavrı saptar ve kolay anlaşılacak biçimde stilize eder. değişik bir yaklaşımla gerçekleştirilir. psikolojik tüm boyutlarıyla tanımayı gerektirir. kişi tamamlanmış bir portre değildir ve işlevi değiştikçe kişinin tavrı da değişir. Ancak. Tipleştirmedeki gibi abartma. Bu durumda. toplumdaki işlevi olduğundan. "asıl sorun. öznellikten bütünselliğe geçme gibi tipik yönler olmadığı için. bu görevi gerçekleştirebildikleri sürece kişiyi zenginleştirir. Toplumların gelişimi sonucu. Yazar. Bertolt Brecht.1. Brecht. “koşullara göre oluşan insan” kavramı öne çıkar. düşünce öğesini iletmek gibi bir görevi vardır. ne kadar silinse. Bertolt Brecht’e göre tipik olan. doruk noktasına çıkarma. dış görünüşü yanında insansal.1. kendi içinde çelişkilidir.2. birey portresi olarak sunulur. insansal özellikleri değişmeyen bir anlatım aracı olarak değil. kişi ayrıntılı bir. Kişinin bağlı olduğu sınıfın belirgin eğilimlerini bu tavırlar belirler. Tip Değil. Komik ve dramatik öğe olarak. İnsansal özellikler. Bu insan. kişiliği içeren filmlerin de tek amacının. tipik özellikleriyle yetinmeyen. davranışları ile var olan kişiyi açıklarken de. belirli işlevleri olduğundan kendilerini yaşamın gerçeği adına değil.1. insanı çok yönlü canlılığı ve aynı zamanda en gizli gerçekleri ile verir. toplumsal özellikleri ve tinsel gerçekleri ile dengeli bir biçimde belirtilmesi demektir." der. kişilik yaratımı. 1. toplumdaki güçlerin çelişkili özelliğini belirlemesi açısından anlamlıdır ve kişinin olduğu kadar. çeşitli durumlara karşı takındıkları tavırları ile ele alır. Bunun için de kişilik (karakter) çizim yoluna başvurulur. Ama kişiyi yaratan. karakterini de yansıtmaya gereksinim duyar. Kişilik. yaşamla ilintileri pek yoktur. karmaşık ve anlaşılması zor. Çelişki ise. sanatın kendine özgü gerçeği adına kabul ettirirler. Koşulların Oluşturduğu İnsan (Çağdaş Anlatı) Çağdaş anlatımı olan filmlerde. geleneksel anlatıdaki “tipik” özellik yerine “tavır” kavramını ileri sürer. öykünün (filmin) olaylarını geliştirmek. kişiliğin de. ön gözlem ve bu gözlem sonuçlarından genelleme ve soyutlama yapılarak belirlenen tip yerine. ovulsa döküldüğü yerden çıkmayan bir yağ lekesi gibi değildir. tüm yönüyle bir insan portresi 8 . geleneksel anlatımdaki. öyküde işlevi açısından özellikle sivriltilen. sosyolojik. Brecht. türlü insansal ayrıntılarla donatılan bir kişidir. Kişinin filmde kişilik olarak ele alınması. insanlık ve toplum hakkındaki görüşünü yansıtmak üzere seçtiği tipe oranla kişiliği.7. Kişilik (Karakter) 1. sivriltme.2. Kişilik ve İşlevleri Kişilik yaratımı roman ve tiyatrodan sinemaya gelen bir öğedir. fizyolojik. Tıpkı tip gibi.1. kişileri. toplumun da gelişim doğrultusunu gösterir. kişiyi geleneksel anlatımda olduğu gibi dondurmak olanaksızdır. devinim. İlerleyen sayfalarda ayrıntılı göreceğiniz gibi bu yaklaşım kişiyi. Her sanat dalı kişinin yalnızca tipik yönünü değil. Dondurulmuş Tipler Önceden gerçekçi bir gözlemle saptanan ama zamanla kalıplaşan tiplerdir. o kişinin belli durumlarda nasıl davranacağı sorunudur. ses tonu ve konuşma biçimi.6.

Kişilik. Zelazny.sunmak olduğunu söylemek doğru değildir. 9 . Bu tekniği kullanmak zordur. ne oldu. Amaç. tipik ve inandırıcı özellikleriyle genel. tipte olduğu gibi. Kederli ve dramatik masallarla kulaklar doldurulmak istenmezse. Niçin öyle olduğunu ya da olmadığını da bilmek gerekir. izleyicinin istediğinden çok daha fazla bilgi verilmesini isteyen. Her biri kendi içinde inandırıcı. Genel yanı ile gerçeğe yaklaşır. inceleme ve hayalgücü bir araya getirildiğinde elde edilir. varlıklarını açıklamalarına izin verin ve o zaman.2. kişilerin yaşamının sergilenmesine yardımcı olmasıdır. Kendisinin ya da diğer kişilerin. Bir insanın kim olup olmadığını bilmek yetmez. Kişinin kişilik yapısı. hakkında söyledikleri Sözcükler dışında. gibi. A. Senaryoda Kişiliğin İşlenmesi    Bir kişilik hakkında bilgilenme için iki yol vardır: Fiziksel devinimleri. nerede yaşar vb. kullanabilirim” diyebilirsiniz. Bu yönelimle. söyledikleri ve yaptıklarını yazarken bulmaya çalışın. kendileri hakkında ya da diğer kişilerin söylediklerinden çok şey söyler. Nedeni. Bir kişinin geçmişi hakkındaki bilgi. tipik olan çeşitli özellikler. tüm kahramanlarına. Bu çalışma sonunda. özel yanıyla hayranlık uyandırır. bu ayrıntılı bilgilerin öykünün gelişiminde. kişilerin bu geçmiş öyküleri onun yararlı bir başvuru kaynağıdır. ne bitti. çeşitli olaylar karşısındaki yönelimleri ile tepkilerine ilişkin çok değerli ipuçları. gözlem. ne ya da neler yapacak-yapmayacak gibi durumlar. tek bir yönüyle. Kişi hakkında. devingen olmasıdır. Öyküsünü yazarken. Dikkat edilecek olursa. kişiliği oluşturan özellikler. diğer bir kişiyle açıklanır. inandırıcı olur. yalnızca konuşmayı kullanarak sonuca giden öykülerde kullanılır. 1. ama doğru kullanıldığında çok etkilidir ve öykünün ileriye doğru yönelimini sağlar. bu karmaşık bileşimin sonucudur. bu özelliklerin yazarın amacına uygun yeni bir bileşimde kullanılmasıyla özel olan kişidir. kişinin fiziksel devinimleri de yüksek sesle konuşur. kişiler için tam bir geçmiş öyküsü yazılabileceği görüşünde olan yazarlar. Yazarın kişiliği oluşturacak bileşimi yapması için. tip için olduğu kadar kişilik için de zararlıdır. öz ve vurgulu olana indirgenmese bile yine de bir elemeden geçirilir. psikolog veya sosyolog olmasına gerek yoktur. bireyin kişiliğinin. okullar mevcuttur. Bu. önceden kişileştirme çalışması yapsanız da kişilik hakkında var olan şeyleri. belki kendi kendinize.2. Her ne kadar. araştırma. ayrıntılı çalışma yapılır. İşte “kişilik”. Film öykülerinde. niçin. kişiye (kadın/erkek) o zaman küçük ya da büyük bir şeyler yaptırılır. belli durumlar ve olaylar bir araya getirilir ve ortaya bir sentez çıkar. her bir yaşam için. filmlerde de durağan değil. "hayret. hakkında bunu bilmiyordum. Senaryoda bunu bir damla olarak. bu yöntem kişinin geçmişini anlatmaya karşı değildir. Gereksiz ayrıntı. Fiziksel devinimlerle kişiler. hepsini senaryo öyküsüne koymadığı ilginç dipnot biçiminde geçmiş öykülerini yazar. kişilik gelişimi aşamasında kullanabilirsiniz. Bu konuda bilimkurgu ve fantezi yazarı Roger Zelazny'nin2 çalışma yöntemidir. güncel yaşamdaki gibi. 'tıpkı bir annenin günlüğü gibi'. tek bir doğrultuda gelişen kişiler ağır basar.

yargılar. gidişini belirler. izleyici için çok ilginç olabilir. şen ve melankolinin karmaşası bir kişidir Fazla bilgiye gerek de yoktur. Çağdaş anlatımlı filmler. içkici. öykünün başkahramanı olan kişilerdir. ikincil kişilerin varlığıdır. yalnızca Shakespeare’in yarattığı şişman. Kişiler. izleyicinin eleştirel tavırla algıladığı kişilerdir.     Oyunun yönünün. Bu yaklaşımda. belli bir davranış biçiminde görür. kahramanın (ya da ikincil kişilerin) derinliğine işlenmesinde sorun yaratır. güldürüyü buruklaştırarak eleştiriye görüş açısı kazandırır. Senaryonun konusu genellikle onların üzerine olduğu için bu karakterlere “eksen karakter” de denilir. herhangi bir şey biliniyor mu? Shakespeare biliyor muydu? O. kişiye ya duygusal yakınlık bağıyla ya da eleştirel tavırda yaklaşır. alkolik büyükbaba. iğrenç kasap. Örneğin. kınar. kişiyi belli bir durumda.3. izleyicide kimi şeylerin oluşmayacağı. kişiler çok iyi işlenmiş görülebilir ama işlevlerinin fazla olmaması bir risktir. Senaryoda ayrıntılı çalışılmayan kişiler. izleyicinin kişiyi. Kara Güldürü ise. İyi bir birincil kişi.Bir başka yaklaşım. Güçlü ve ne istediğini bilirler. yazarın Windsorun ‘’Şen Kadınları’’ oyunu için. bir şeyi istemekle yetinmez onu elde etmek için herşeyi yapar. İzleyici. İzleyici. Prince of Thieves (Robin Hood. Güldürü kahramanları. yanında çalışanlar. Çatışmayı yaratır. Uysal. kişinin yöneliminde kendi acılarını görme eğilimi yaratır. İzleyici böyle kişilerin endişeleri. Böylece öykü. Alan Rickman'ın “Robin Hood. Kişinin kişiliğinde. izleyici için tümüyle kötü bir adamdır. onlara olağanüstü gerçek dışı yaşam yaratmanızdır. kişi ile kendi arasında bir benzerlik kurma. aynı koşullar altında kendisinin nasıl davranacağını ve nasıl davranması gerektiğini düşünür. Sir John Falstaff’ın çocukluğu hakkında. 1. sıradan kişileri yazar iken. rakipleri vb. dirençsiz. karşıtları. kuşkuları hakkında. Arkadaş.2. yaşamın derinliklerine sahip olunamayacağı duygusunu uyandırır. Kişilerin lalettayin biçiminde anlatılarak geçilmesi. Hırsızlar Prensi”ndeki ‘Nottingham Şerifi’nin yaptığı şeyleri bilmek izleyici için gerekli miydi? O. kendinizi kısıtlamayıp. Kahramanın kişiliğini ortaya koymak için diğer bir yöntem. olsa da sürükleyici bir senaryo çıkmaz. İyi işlenen kişi. korkusu hedefinden büyük olan. Senaryodaki her karakter birincil kişi olamaz. karşılaştırma yoluyla 10 . güçlü tutkuları olmayan karakterlerden birincil kişi olmaz. toplumun aksayan yönlerini eleştirir. Birincil ve İkincil Kişiler Birincil kişiler. amaçsız. arka plânda oluşturduğu Sir John Falstaff’dı. korkak. Birincil kişiler. beğenmediği kişilerle özdeşleştirmesine yol açar. Eleştirel tavır. yalnızca amaca uygun varlıklarını sürdürürler. Örneğin. eleştirel tavrını sürdürmesini ister. akraba. William Shakespear’ın “Henry IV” ve “Henry V”deki karakteri. başka davranış olasılıkları olmasına karşın. gerçekten bir şeyler bilmek istiyor mu? Sorunun cevabı “hayır” ise bu kişiler ilginç olmayabilir. Duygusal yakınlaşma. izleyicinin kişilere duygusal olarak yakınlaşmamasını.

öykünün içinde ve izleyici için hiçbir zaman yapay bir öğe gibi kalmaması. Hamlet’ in babasını öldüren. Bu adı geçenler tam anlamıyla kötüdür ama hep yanlış anlaşıldıklarını iddia ederler. kötülerden ayıran başlıca özellik. kişiliğin ön sıraya geçtiği de görülür. oyuncu onu sevgiyle oynar. onlara da birtakım özellikler ve derinlik verilmelidir. Örneğin Hitler'in gerekçesi: Yahudilerden ve kendisine göre aşağılık olan ırklardan dünyayı temizlemek. bir söyleyiş bozukluğu. Bu tür ayrıntılara tikel ya da ayırıcı özellikler denir. ağzından düşmeyen bir söz. tipik konuşmalar. Robin Hood: Prince of Thieves {Robin Hood: Hırsızlar Prensi)'de Alan Rickman'm oynadığı Nottingham Şerifi kişiliklerini anımsayın. 11 . Claudius. giysilere özgü bir ayrıntı. Hamlet’in annesi Gertrude'yu gerçekten seven. Fotograf 1. kimi tepkiler. çıkardığı bir ses. başarılı filmleri. yalnızca ‘’kişi üzerine dikkati çekmek’’ için kullanılır. Kimi zaman ayırıcı özellik. ayırıcı ve özgün yönleriyle sezmesini sağlar. doğal olması gerekir. işi kolaylaştırır. yalnızca üstün ırkın yaşayacağı bir dünya yaratmaktır. izleyicinin bir kişiliği. topallama vb.kahramanı izleyiciye daha iyi tanıtır. Sevgiyle yazdığınızda. benimsediği nedenleri. devinimler. Hamlet'de. ayrıntıları çoğu kez ikincil kişiyi diğerlerinden ayırt etmeye yarar. özel bir nesnenin (aksesuar) kullanılması gibi tikel özellik. Yalnız bu özelliklerin öyküyle ilgili olması. Her kişinin tikel ve ayırıcı özelliği bulunması. İkincil kişiler iki durumda verilebilir  İyi Duygular Taşıyan Karikatür Kötüler: Bunlar gerçekten müthiş kişilerdir ve kişiliğinde güç ve şiddet vardır. bireysel.5: Anthony Hopkins'in oynadığı Hannibal Lecter  Gerçekten Kötüler: Bu kişilerin kendilerini haklı gösteren. gerekçeleri vardır. Silence of the Lambs (Kuzuların Sessizliği)’nde Anthony Hopkins'in oynadığı Hannibal Lecter. Bir görüşe göre. elinde sürekli oynadığı bir nesne. İkincil kişiler yazılırken. dişlerinin arasında çiğnediği bir şey. özel bir sırıtma biçiminde ya da fiziksel bir özür. Bunlara “gimmick” denilir Ama kimi durumlarda. olabilir. Bu tür özellikler kişinin tin yapısı hakkında kesin bilgi vermese bile. Hamlet'i de sevdiğine kendini inandırır. Kişinin ayırıcı özelliği. kişiliği hakkında bilgi verme amacı gütmeden. ikincil kişilerinin kişiliklerinin iyi işlenmesidir. Tikler.

Ebru. Fotoğraf 1. ya da Şaban’dır. Türkan. Esin. Böylece. Sibel. kimi filmlerde isimler cinsiyete ilişkin yanılgılar yaratmak için kullanılır. kahramanı.Kötü adamın güçlü görünümü. tınısı çok önemlidir. Aslında adlar çok şey anlatırlar.Gerçekten de düşünmeye değer: Namuslu bir kasiyer kızın adı Filiz olabilir mi? Askeri lisede okuyup geleceği parlak olan bir teğmen adayının adı Kemal olabilir mi? Hızlı araba kullanmaktan hoşlanan ve kızlara laf atan mahallenin bıçkınına en uygun isim Serdar olabilir mi? Kasabın çekingen ama çalışkan çırağına Mustafa ismi yakışır mı? Madamın paralarını aşırtan bakıcı kıza Kezban ismini vermek rolün gereğini karşılar mı? Bir mafya babasına Haydar adını vermek doğru olur mu? Onunla mücadele eden genç ve idealist bir hukukçunun ismi Vedat olabilir mi? Burada seçilen ismin rengi. bu nedenle kişinize verdiğiniz adlar konusunda oldukça titiz davranmak gerekir. Haydar. yoksa Uğur. Adları. yoksa Mülâyim ya da Müşfik midir? İdealist bir genç gazetecinin adı Hulûsi mi olmalı. efendi ve terbiyeli adamları akla getirirken. Behçet. Burada kuşkusuz kültürel çağrışımlardan da yararlanırız. Esra ya da Defne mi? Pek çok fıkrada olduğu gibi. adını Müzeyyen ya da Kerime mi koyarsınız yoksa Burcu. Gönül. kahramanlık çağrışımı yapar. onu belli çağrışımlar uyandıran bir isimle tanıtırız. köylünün baş belâsı konumundaki rolüyle 1. Sert bir delikanlı için daha uygun isimler Kerem ya da Ekrem mi. Özellikle de isimleri taşıyan kişileri en fazla birbuçuk iki saat süren bir filmde. Pervin gibi isimler annelerinin dizinin başından ayrılmayan namuslu mahalle kızlarını akla getirir. tonu. kişilerin kişiliğini duyumsayarak tasarlamak gerekir.4. Sevim. delikanlılığı az çok çağrıştırır. Tayyar biraz daha üçkâğıtçı tipleri akla getirir vs. çatışmayı. ona bir beden veriyorsunuz. Umut gibi bir isim mi daha uygun olur? 1990’larda güzellik yarışması kazanan genç bir kızın öyküsünü anlatacaksanız.6: Erol Taşın “Susuz Yaz” (1963-Metin Erksan) filminde oynadığı. Örneğin uzun uzun Duygu diye birinden sözedilir ama bu kişi erkek 12 . Kişi Adları Bir kişiye ad verdiğinizde. bir iki sahne boyunca görüyorsak. kısaca söylersek dramayı geliştirici büyük engeli ya da engelleri oluşturur. Murat ya da Kemal. bir karakterin uzun uzun nasıl biri olduğunu anlatmak yerine. Tarkan. Mükremin.2. Cüneyt. Kemal Sunal’ın şapşal rolleri oynadığı filmlerdeki adı genellikle ya Apti.

ilişki dereceleri ve aralarındaki hiyerarşik düzen hakkında bir şeyler öğrenebiliyoruz.çıkar. İsimler bazen açık ya da örtük imalar yapar. “Jilet” vb. Bu kısaltmalar ve lâkaplar karakterin ilk izlenimini belirli ölçüde değiştirir. Örneğin mahalle delikanlısının adı Ekrem’dir. Oysa kişileri daha görmediniz. Ümit diye sözü edilen biri aslında kadındır. kişilerin yaşları. Bunlar da karakter hakkında ipucu verir. Tekin’e kısaca Teko. şimdi beni dinle Michael…’’ “Adınız neydi?” “Wilkins… Michael Wilkins” “Evet Bay Wilkins. Bir Alman TV dizisinde insan kılığındaki şeytanın adı Baron Lefuet’tir. Size söylemek istediğim…. Teko ya da Maho. Bir de “İnek”. 13 . Lucifer ise aslında şeytanın adlarından biridir. karakterlerin bir kliğe ya de çeteye üye olduklarını ima etmeye ya da vurgulamaya yarayabilir söz gelimi. lâkaplar da önemlidir. Mahmuta ise Maho derler vb. Angel Heart’ta insan kılığına giren şeytanın adı “Bay Lucifer”dir. Bu da şeytan sözcüğünün Almancasıdır. kadın düşkünü. Lefuet’i tersten okuduğunuzda ‘Teufel’ sözcüğü çıkar. Örneğin Jilet lakaplı biriyle kavgaya tutuşmanın. Şiddeti seven. sağlığımız açısından yararlı olmayacağı açıktır. . arsız ve kanun tanımaz bir dedektifin adı olsa olsa ya Mike Hammer. Öte yandan. “Adın neydi? “Michael Wilkins” “Tamam.” Bu diyaloglarla yalnızca isim kullanımından ve diyaloğun gidişatından bile. Ya da tersi. ama herkes ona Eko der. “Profesör”. ya da Dirty (kirli) Harry olabilirdi. Eko. isimler kadar. lâkaplar vardır. Müzeyyene komşu teyzeler kısaca Müziş diye hitap eder. Lakap kullanımı özellikle kişilerarası ilişkilerin derecelerini ve atmosferini belirtmenin yararlı bir yoludur.

Fotoğraf 17: Adları. kişilerin kişiliğini duyumsayarak tasarlamak gerekir (Muhsin Bey-Şener Şen) 14 .

ünlülerin adını (Gandhi gibi) kullanmayın. onu anlatmalıdır. nereden çıktı?” gibi sorulara neden olur. erkeğe kadın adı verecekseniz gerekçenize daha sağlam kanıtlar göstermelisiniz. kişi tanımlarının iç içe girdiği karmaşık senaryo önerisi öykü ilerledikçe. Merve. Evren. gerçekten bir kent soylu olup. Ancak bu düşünce çok doğru değildir. Hırsız. bir anlamda filmi izlemeden karakter hakkında izleyiciye bilgi vermektedir. saf. “Muhsin Bey”. Bu ilgiyi başka yöne çeker. Bazı durumlarda kahramanın adı filmin adı da olmaktadır. Yabancı ad kullanımında dikkatli olun. bu da onaylanacak bir yaklaşım değildir. 80'lerde hızla değişen şehre ve köyden kente göçün getirdiği kültür erozyonuna yabancı kalmış ve ilkeleriyle yaşamaya devam etmiştir. bu İrfan kim. Ama adlar bize kimi şeyleri söyleyebilir. Berivan. Tüm kişilere ad vermek durumunda değilsiniz. bir Anadolu çocuğunu anlatmakta. Yalçın’ın kim olduğunu anlamakta güçlük çekecektir. 15 . Ali. değerlerine bağlı “eski usul” bir adamdır. onların önemli olmadığını vurgularsınız ki. o kişiliklere ilişkin bir görüntü yaratır. Kimi profesyonel senaryo yazarları kadınlara çeşitli nedenlerle. Ancak bazı isimlerin hem kadın hem erkek ismi olduğu da unutulmamalıdır. Emine. İkinci kahramanımızın adı “Salako” olup. "Yakışıklı Gence ne oldu. Amca Reşat Çocukken adını ritmli olarak söylediğimiz sevecen bir bakkaldır. Şişman Hırsız.Kahramanın ismi onunla özdeşleşmiş olmalı. Kişiler bilinçli konulan takma adlar olmadıkça yeterli gerçeklikte ve inanılabilir adlara gereksinirler. Anlaşılması zor ya da resmiyet bildiren adlar kullanılmamalıdır. Adların. Ayşe sık rastlanan kadın adlarıdır. Mehmet. Temel. adının “Yalçın” olduğunu yazdığınız zaman senaryoyu okuyan. “İrfan” adını kullanarak sürdürür. örneğin erkek yürekliliği gösterdiği gerekçesiyle erkek adı vermeyi sever. Deniz. Ama kişileri. Hırsız gibi değil. Yukarda ve yanda gördüğümüz iki örnekten birincisinde kahramanımız Yavuz Turgul’un Muhsin Bey filmindeki “Muhsin” karakteri İstanbullu. Fadime hemen Karadeniz yöresi insanlarını çağrıştırır. Kadınlara erkek. Baran adlarına Anadolunun doğusunda sıkça rastlanır. Cafer sık rastlanan erkek. erkeklere kadın adları vermemeliyiz. Başka bir örnek: Öykü başlangıcında kahramanınızı “Yalnız Adam” olarak belirttiniz diyelim. Yeni başlayan çoğu senaryo yazarı. Kişiler hakkında espri yapmayı düşünmüyorsanız. Hamza. Yabancı gerçek adlar için almanaklara ya da ansiklopedilere bakın ve o ülkenin tarihinden adlar seçin. Toplumsal durumların moda ettiği adlar da vardır. örneğin: Can. İnançsal nedenlerle Ahmet. 2. Ahu. Kadına erkek. Muhsin adının sözcük anlamı da “gönlünden çokca veren” dir. isminin sonundaki bey sıfatını tam anlamıyla hak etmektedir. 1. cahil. Aysel. Öykü ilerledikten sonra “Yalnız Adam” kadın kahraman ile buluşmaya başladığında. Alaycı Hırsız ya da Yalnız Adam gibi tanımlayıcı bir sıfatla ayırmak gerekir. Dursun. Bu senaryonuzu okuyan kişide (yapımcı ya da yönetmen). Örneğin. sanki bir yazın öyküsü yazıyormuşçasına “Yakışıklı Genç” diye başlayıp sonra aynı kişi için. Kişiye bir ad ya da sıfat vermemekle. musikiye ve çiçeklerine düşkün.

Butch Cassidy and the Sundance Kid'deki tüm tepkileriyle. başka bir sayfada “Naci Bey” diye adlandırmayın. Bu uygulama “kim kimdir” bulmacasını çözmekten kurtulan yapımcıyı ya da yönetmeni de mutlu eder. Senaryonun herhangi bir yerinde “Adam” diye belirttiğiniz kişiyi. diğer tüm öğeler bahanedir. Oynadığı bu benzer roller dışında onu değişik bir rolde düşünmeniz olası mı? 16 . Bu tür yapımlarda. senaryonuzu okuyana (yapımcıya ve yönetmene) değil. yıldız oyuncu her şey. Robert Redford'un değişik durumlarda nasıl tepki verdiğine dikkat edin. Resim 1. 1. kadın kahramana olsun.1: Kartal Tibet’e uygun bir karakter “Tarkan” Oynayacak oyuncuları düşünerek yazmak. Kişilere Göre Oyuncu Kimi senaryo yazarı. Bu da senaryo yazımı sırasında kişilik yaratmada bir başka yöntemdir. Bu filmleri izlerken. izleyicide beğeni uyandırmak amacıyla. Three Days of the Condor (Akbabanın Üç Günü).Buradaki sürpriz. Ama her tür filmde aynı oyuncunun o role uygun olarak düşünülmesi. Yıldız oyuncu için yazılan bir senaryoda her şey. filmi sıradanlaştırır. adı geçen filmlerdekine benzer bir kişidir Redford. Up Close and Personal (Çok Yakın çok Özel). yazacağı kişiliğe uygun oyuncuyu saptadıktan sonra senaryosunu yazar.5. yıldız oyuncuya göre düzenlenebilir. tutarlı kişiler yaratımında yazara kolaylık sağlar. Kişiyi baştan nasıl tanımladıysanız sona kadar aynı tanımla sürdürün.2.

karakterinin kişiliğini bilmek zorundadır. Bu da kişiliğin açığa çıkartılma aşamasıdır. İşinizi doğru yapmışsanız. onun kişiliğinin kullanması düşünülecek. Daha sonra kahramanın dış yaşantısı saptanır. kostüm gibi yardımcı hizmetlerin sunulması. Kişiliklere. Böylece tutarlı bir kişilik gelişimi. tüm filmlerinde (ve dizilerinde) bu kalıbı yineleyen bir oyuncuyu. Güçlü kişilikler yaratan böyle bir oyuncuyu.Fotoğraf 1. rollerin dağıtılması ve figürasyonun sağlanması ve bunların organize edilmesi işlemidir. 1. her öykü için rahatlıkla düşünebilirsiniz. doğru oyuncu seçimi öyküyü zenginleştirir.8: Akbabanın Üç Gününde Robert Redford Elbette yıldız oyuncu değil. Ama sert tavır ve bakışları ile kalıplaşan. elde ettiğiniz şey olacak. güvenilir yapar. senaryonuzda kişiler kendileri için konuşsun. güldürü filminde düşünmeyin! Temel olarak. rolü oynayacak oyuncu ile birlikte düşünmek gerekir. izin verin. Karakterin Oluşturulması Karakter senaryonun temelini oluşturur. Bu bölüm izleyiciye sahnede gösterilmez ancak yazar tarafından çok iyi saptanmış ve kâğıda dökülmüş olması gerekir. kahramanın doğumundan filmin başladığı ana kadar olan süreyi verir. Yazar senaryosunu yazarken en önemsiz bir sözcüğü bile kâğıda dökmeden önce. Peter Sellers gibi oyuncular çok yönlü olabilir. yardımcı oyuncu ve figürasyon kadrosunun sağlanması ve bu işlemler için gerekli iletişim. ulaşım. Burda yazar önce karakterin iç yaşantısını oluşturur. yani kişilik oluşturma aşamasıdır. bir prodüksiyonda.6. öyküyü tasarlarken. Yazar bir kahraman üzerinde karar verip. Bazı görüşlere göre Kasting sanatın değil becerinin/ustalığın tekniğidir. kasting kavramı içinde kabul edilir. Senaryonuzdaki kişilikler için kimleri düşündüğünüzü kimseye söylemeyin. Dış yaşantı ise filmin başlangıcından bitimine kadar olan süreyi kapsar. senaryosunu yazarken kahramanın kişiliğini tüm hatlarıyla oluşturmanın ve ona bir can vermenin yollarını arar. konaklama. Prodüksiyona başlamadan önce ve sonra ihtiyaç duyulan oyuncu. Kahramanını 17 . İç yaşantı. Kasting.2.

çirkin. artık onu senaryoda yer alan diğer insanlarla ilişkiler içine sokmaya başlar. Sinemada kişiyi. tiyatro ve yazın sanatları. yarın da değişmeyecek bir gerçektir. Bu hiç değişmeyen. zayıf. Bir karakterin üç boyutu vardır:  Fizyolojik Boyut (Fiziksel Görünüm) Kişinin fizyolojik boyutunu ortaya koyabilmek için aşağıdaki soruların yanıtlanması gerekir. nesnelerin fiziksel ve manevi dünyası dışında bulunan ve toplulukların toplumsal dünyasında doğar. içinde bulunduğu çevre koşulları.iyice saptamış yazar. Bu yollardan bir kısmı yazar tarafından gerçekleştirilir.):  Sağlıklı mı? Değilse. heykel. dudaklarının yapısı vb. şişman. Resim. niçin?  Dış görünümdeki kusurları:  Biçimsel bozukluklar:  Doğaya aykırı yönleri:  Doğuştan gelme:  Kalıtımla gelen:  Sosyolojik Boyut Kişi. güzel. 18 . bir kısmı ise yazarın betimlemesine bağlı olarak ya da özgür olarak yönetmen ve oyuncular tarafından uygulanır. Oysa sinema. temiz.  Cinsiyet:  Yaş (Kaç yaşında gösteriyor?):  Vücut yapısı:  Ağırlığı:  Boyu:  Saç rengi:  Göz rengi (Gözlüklü ya da kontakt lensli):  Cilt rengi:  Cilt tipi:  Yüzün biçimi:  Belirgin izler/işaretler (Yüzün belirgin özelliği: Tavır. ister tipik yönleriyle. zarif. toplumsal ilişkiler içinde iletmenin yolları mevcuttur. ister ayrıntılarıyla. Onu keşfetmeye bir bakış açısı kazandırmaya çalışır buna da karakterize etmenin başlangıç noktası denir. her şeyden önce toplumsal bir varlık olduğundan. Kişi. şiir. kişiyi her zaman öteki kişilerle ilişkide görür ve değerlendirir. devinim ve duruş):  Görünüş (yakışıklı. pasaklı. onun bilgi edinme çevresini ve buna bağlı olarak gelişimini olumlu ya da olumsuz yönde etkiler. dans gibi sanatlarda kişiyi bir bütün olarak ele alabiliriz. Bireyin yaşadığı çağ ve toplum. Bu sanat dallarında kişi toplumsal varlığı ile bütünleşir. büyür ve gelişir. bu tür etkilenmenin olması kaçınılmaz ve doğaldır.

patron/işçi vb. aile. çevresiyle kurduğu ilişkilere ve özellikle bireysel olarak diğer kişilerle ya da insan topluluklarıyla kurduğu ilişkilere geniş ölçüde bağlıdır. yönetici. her biri ile ilişkiler) Kardeşlerin çocukları Ana/babanın alışkanlıkları: Ana/babanm zihinsel gelişimleri Ana/babanın kusurları (Öksüz/yetim) Ana baba ayrı ya da boşanmış Savsaklama (Karı/kocalık durumu)  Uğraşı: o Yaptığı iş o Çalışma süresi o Çalışma koşulları: o Geliri (Parasal Kazancı) o Sosyal güvenlikli olması ya da olmaması: o Çalıştığı yere karşı tutumu : o Çalışmaya uygunluğu. her bireyin kendi doğasından gelen özellikleri (psikolojik boyut) ve koşullarının yanı sıra.Senaryonuzda güçlü kişilik yaratımı ve ortaya konulmasında. köylü):  Geçmişi: o o o o  Doğum yeri: Çocukluk tipi: İlk anısı: Üzerinde etkisi olan çocukluk anısı ve etkisinin sebebi? Ev yaşamı: o          Aile içi ilişkiler: Anne ile ilişkisi Baba ile ilişkisi: Kardeşler (Kaç tane? Doğum sırası. arkadaşlık bağları kişiliğin bir yönünü belirler. kişinin çevresiyle verilmesinin yararı büyüktür. Senaryo öyküsündeki kişiliklerin sosyolojik boyutu aşağıdaki soruların yanıtları verilerek ortaya konulabilir: Toplum içindeki sınıfı (işçi. Örneğin yaşlı/genç. zengin/yoksul. 19 . şehirli. Kişilerarası ilişkiler. Bu ilişkiler karşıt kişilerle yapıldığında senaryoda etki artar. Kişiliğin gelişmesi.

merakları): o Sevdiği renk: o Sevdiği giysi-Neden? o En az sevdiği giysi-Neden?    20 . Eğitimi: o Okuduğu okullar ve özellikleri: o Okulda sevdiği ya da sevmediği dersler ve sebebi? o Aldığı notlar o Yetenekleri o Eğilimleri Çevre içindeki yeri: o Kişi nerede yaşıyor? o Kişi nerede yaşamak istiyor? o Arkadaşları arasındaki durumu?(önder ya da değil) o Spor/sanat etkinliklerinde ve kulüplerdeki yeri/konumu: o Kişi. hoşlandığı şeyler. diğerleriyle nasıl bağlantı kuruyor? Nasıl anlaşıyor? o Yabancılar? o Arkadaşlar? o Karısı/Kocası/Sevgilisi? o Erkek kahraman/Kadın kahraman? Kişi. vs.) Özel ilgileri (sevdiği. kahraman görünümünü nasıl sağlıyor? İlk izlenim: o Nasıl? o Hangi oluşumlar bu izlenimi değiştirebiliyor? Kişi hakkında ailesinin/arkadaşlarının çok hoşlandıkları nedir? o Kişi hakkında ailesinin/arkadaşlarının hiç hoşlanmadıkları nedir? Çok büyük başarıları: o Küçük başarıları: o Özel tavır ve hareketleri: o Konuşurken kullandığı deyimler: o Konuşurken kullandığı anlamı güçlendirici sözcükler (küfür.

insan davranışının yalnızca yüzeysel görünümünü değil. vb.)  Alışkanlıkları: o Sigara. iyimser) nasıl ve niçin o huya sahip? İçe dönük ya da dışa mı dönük. Bu nedenle kişilik yaratımında üzerinde en çok durulması gereken boyut. niçin? Yaşama karşı tutumu (ezik. savaşkan. ahlâksal ölçütler Kişisel davranışına yön veren güçler (önermeler) ve tutkular Umduğunu bulamama. pul vb. psikolojik boyuttur. dergi. ava gitme. vb. hangisi? Ne zaman ve kaç tane? o İçki.)Niçin? o Bunu yapmaya ne derece önem veriyor? o Ne derece az önem veriyor? o Çok değer verdiği eşyası/malı. müsrif mirasyedi.biriktirme. niçin? Dinsel inançlar: Irk/Milliyet:    Psikolojik Boyut Senaryoda kişilik çizilirken. gazete okuma. şiir. araba kullanma. niçin?): Yazın (Roman. vb. öykü. düş kırıklıkları Huyu (sinirli. karamsar. bahçe işi. saldırgan) Saplantılar Yasaklar Boş inançlar İlginç huylar ve güdüler Yetenekler 21 .Hangi tür?Niçin?)Sinema/Tiyatro Hangisi? Niçin? Yiyecek: Merakları (kitap.o o o o o Takı ve diğer aksesuarlar: Müzik (Hangi tür. uysal. Kişinin psikolojik boyutunun ortaya çıkarılması için aşağıdaki soruların yanıtlanması gerekir:            Cinsel yaşam. altında yatan anlamı da göz önüne almak gerekir. hangisi ne zaman ve kaç tane? o Para harcama alışkanlıkları (tutumlu.

nedir isteği? Neden? Kişiliğinde en güçlü kaynak (Bunu ya bir biçimde gösterir ya da göstermez) Kişinin güçsüz yanları (Güçsüz yanları çevresindekilerce biliniyor mu? Bilinmiyorsa.                Dil ve yetenek becerileri Özellikler Düşünsel davranışlar Hayal gücü (imgelem) Yargı gücü Beğeniler Denge. kişi bunu nasıl gizliyor? İncitilebileceği en büyük yanı nedir?)      Kendini Algılaması: Kişi bir sözcükle kendini tanımlayabilir mi? Kişi kendini bir paragrafla nasıl tanımlayabilir? Kişinin fiziksel yönünde dikkati çekici en iyi özelliği nedir? Kişinin fiziksel karakteristiğinde dikkate değer. geçmişteki başarısızlıkları ve bu durumun sebebi? Bir isteğinin olacağı söylendiğinde en çok ne ister. küçük pişmanlıkları) Kişilik kusurları Kişinin karanlık gizleri: Başka biri tarafından biliniyor mu? Biliniyorsa kendisi mi söylemiş? Biliniyorsa. en kötü özelliği nedir? Bunlar dikkate değer. gerçekçi özellikler mi? Değilse niçin değil? Diğerlerinin kendisini nasıl gördüğüne ilişkin. Zekâ düzeyi Kendine özgü garip yanları Belirgin beceriksizlikleri İyi kişilik özellikleri ( Büyük pişmanlıkları. kendisinin de utandığı. kişinin düşünceleri nelerdir? 22 . diğerleri nasıl öğrenmiş? Kişiliğinin ortaya çıkmayan beğenilecek yönü nedir ve niçin bu yönü beğenilecek türdendir?      Kişi en çok neden etkileniyor? Niçin? Huzurlu olduğu zamanki davranışları Hasta olduğu zamanki davranışları Kendisi hakkında neler düşünüyor Öncelikleri Diğer insanların bildiği.

kişinin bu amaca varmasında nasıl etkili olabilecekler? 23 . kişi düşündüğü kadar mutlu olabilir mi? Olmazsa.Kişinin kendisi hakkında. değiştirmekten çok hoşlanacağı dört önemli şeyi ne olabilir? (Önem sırasına göre) Niçin? Örneğin birinci derecede önem verdiği şeyi değiştirdiğinde. niçin?      Amaç/Amaçlar: Yakın amaç/amaçları: Uzun zamana yayılan amaç/amaçları: Kişi bu amaç/amaçları başarmak için neler tasarlıyor? Diğerleri.

 Denemeler yaparak.  Bol bol kitap okuyup.  İzlediğiniz filmlerdeki tiplerin benzerlerini.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları Öneriler  Bu işlemler sırasında. yakın çevrenizde gözlemlemeye çalışınız. ayrıntılara dikkat ediniz.  Kişiliği (karakter) ve işlevlerini inceleyiniz. ifade gücünüzü zenginleştiriniz. sinema filmi izleyerek hayal gücünüzü  İşlevlerine göre tipleri analiz ediniz. 24 . zenginleştiriniz.  Bir karakter oluşturunuz.  Sinema teknolojisindeki gelişmeleri yakından takip ediniz.

faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. ortaya çıkmasını sağlamaktır. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. toplumsal sorunların belirlenmesinde de kullanılır. soyut. 4. 1. toplumun portresini çizdikleri kadar. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. 5. birbirine karşıt yöntemlerin ürünüdür. 6. ( )Evrensel tipler.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. her yerde rastlanılan. ( )Toplumsal tipler. sosyolojik ve ekonomik olmak üzere üç temel boyutu vardır. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. 3. 25 . fizyolojik. ( )Senaryoda kişilik ve tip. ( )İkincil kişilerin bir önemli görevi de kahramanın kişiliğinin. tamamen hayal ürünü uydurma tiplerdir. Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. ( )Psikopatalojik tipler. ( )Karakterin. 2. genel değerlerin ve değişmeyen insan özelliklerinin simgesidir.

için başvurulur. 2. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. 26 . eylem olarak görünümüdür. amacı ile bu yapılır. Bir senaryoda anlatılanların sözle mi. gerekçesi olan bir sonucun. gerekçeye. devinim sayılabilir. Araştırma işlemleri için. itici bir güce dayanmayan eylem. yoksa görüntü aracılığıyla mı anlatılmasının daha etkileyici olduğunu araştırınız. Böylelikle filmin tümünün ya da kimi sahnelerinin ritmi sağlanır. senaryo yazım aşamasından başlayarak. Kişilerin fizyolojik.ÖĞRENME FAALİYET-2 ÖĞRENME FAALİYET-2 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. zorunlu bir takım sebepler. DVD ve VCD satan mağazalarda gezmeniz gerekir.  Niçin devinime başvurulur?   Filmin genel havasını vermek. internet ortamında. yalın anlamı içinde. gerekçeleri olan eylemlerin oluşturduğu devinimler dizisinin bileşimidir. Kişi açısından ele alınırsa. SENARYODA DEVİNİM Devinim. üşüme. televizyon kanalları ve film şirketlerine giderek metin yazarları ve yönetmenlerden ön bilgi edinebilirsiniz. film öyküsünün akışına bir değişiklik getiren. acıkma. güldüren / coşturan eylemdir. yalnızca eylemdir. sosyolojik ve psikolojik boyut ve durumlarını daha etkili vermek için bu yapılır. gerekçeler. yavaşlatmak için devinime başvurulur. Ayrıca. Konuyu açık-seçik göstermek. çekimi ve kurgusunun tamamlanışına dek nedenleri. itici güçlere dayanarak gelişen. hareket unsurunun eksikliğinin doğurabileceği sonuçları araştırınız. devinim değil. sevme gibi herhangi bir itici güç. Bir film. korkma. Kişi ve teknik açıdan düşünüldüğünde. Öykü akışını hızlandırmak. etki uyandıran düşünce ya da izleyicinin ilgisini uyanık tutan. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   Senaryoda. Başka bir deyimle devinim. öykünün ve kişilerin devinimini sağlayabileceksiniz. dramatik etki yaratmak. hiçbir sebebe.

Öykünün şu ya da bu sahnesinin. dört temel devinim göze çarpar :   Bir bütünlüğü oluşturan öyküleme ile oluşan devinim. aşağı devinim). bütün içindeki yerini.   2. gerçekleştiren kişi. Öykünün Devinimi Sanatsal etkinlik kazanması için. izleyiciyi filme merak ve coşkuyla bağlar. durdurmak.1. Öykü akışı ve yönetmenin yorumuna göre çekilen. Karmaşıklık. tipine/kişiliğine uygun davranış ve devinimlerle olay örgüsünü sürdürür. gerçekleri daha doğru yansıtmak için günlük yaşam akışını tersine çevirmek. 27 . Oyuncu ve kameranın bir arada devinmesi: Oyuncu. dengelenmesini. karşıt güçleri simgeleyen öykü kişilerinin iyi belirlenmesini. Öyküde görsel olarak yer alan oyunculara ve nesnelere ilişkin devinim (oyuncuların devinimi. Film öyküsündeki devinim (içerdiği anlamı bozmamak koşuluyla). Dolantısal biçimlemede. atlamak gibi düzenlemelerden yararlanır. kolay çözümlenmeyecek bir karmaşıklık içerir. öykü deviniminin titiz bir biçimlemeden geçirilmesi gerekir. senaryosunu yazarken her şeyi. varlıkların. İyi hazırlık yapan bir yazar. kişiler ile olaylar arasında organik bir bağ bulunur. Bu biçimleme. devinen kişi ya da nesnelerin. değişik ölçeklerdeki ve uzunluktaki çekimlerin sıralanışı (kurgu). izleyicinin karşısına çıkacak duruma getirmiş gibi bir bütün olarak belleğinde yaşatır. gösterilen eylemlerin olabilirlik ve derinliğiyle izleyiciyi sarsar ve etkiler. çabuklaştırmak. yukarı. Görüldüğü gibi sinemadaki devinim yalın değil çeşitli kaynaklardan oluşan. film öyküsüne çoğu kez dinamik bir anlam katar. geri. Bu düzenlemeyi başarı ile uygulayan öykülerde. sağa. Diğer yanı ise. Devinimle olayların/öykünün gelişimi sağlanır. çeşitli öğeler arasında uyum kurulmasını gerektirir. Olayları yaratan. Şimdi söylenenleri biraz daha açalım: Herhangi bir film irdelendiğinde. nesne ve kamera deviniminin ayrı ayrı oluşu ya da oyuncu ve kameranın koşut devinimi. değişik çekim ölçekleriyle görsel anlatımı bütünleyen. bu sahneler içinde oyuncu-nesne-kamera devinimlerinin düzenini iyi bilir. Öyküsünü. organik olarak iç içe işlenen dört devinimi kapsar.İzleyicinin iletiyi algılamasına yardımcı olacak güzel ve ilginç görüntü düzenlemesi elde etmek için devinime başvurulur. gelişim ritminin gözetilmesini. çatışmaları doğuran ve onları izleyen durumlar ve ilişkiler. anlamı daha yoğun ve etkili bir biçimde sunmak. kendinden önceki ve sonraki sahnelerle bağlantısını. sanki tamamlamış. sola. durağan ya da devinimli kamera ile saptanması (kameranın kendi ekseninde ve ileri. Olayların gelişiminde “dolantısal biçimleme”den yararlanılır. nesnelerin yer değiştirmesi): Bu işin bir yanı.

” sözünü anımsayın. Öykünün biçimsel düzenlenmesinde. kişinin nasıl bir devinim içinde kullanıldığı incelenirse. 28 . sorunları simgeleyecek biçimde tipleştirir. 2. yapay merak öğesi olarak kullanan kişiler ve olaylar arasındaki ilintiyi göstermeyen öykülerde devinim. iç devinim olarak tanımlanır. serimlenen sorununun bağlantılarında. duyarlılığına yönelen devinim. görünümü renklendirici kişilerin devinime katkıları ya hiçtir ya da bir dereceye kadardır. İkincisi öykünün biçimsel düzenlenmesinde kişinin devinimli kullanılış amacının ne olduğu. işte o zaman her şey (kişilerin kişilikleri. Bir toplum portresi çizilmek istendiğinde. kişileri. Kişilerin Devinimi “Sinema. önemli bir yaşam gerçeği ya da toplum sorununun yatmakta olduğu duyumsanır. Tıpkı toplum portresi çizen öykülerde görüldüğü gibi. kişinin bir güç olarak düşünülmesi ve bu gücün deviniminin ve gelişiminin ortaya konulması. belli bir durum çerçevesinde. Sinemada kişilerin devinimi iki açıdan ele alınır: Birincisi. Bir devinimde salt bir imge. Toplumdan bir ya da birkaç kesit alıp. durumu pekiştirir biçiminde ele alınır. devinimle sağlanır. olayları gerçekleştirirken kendilerini de var eder.2.Dolantı düzenlemesini. Sinemada. Senaryoda. devingen güçlere ilişkin bir doğruyu dile getirmesi yanında estetik bir etki yaratır. gözönünde oluşan canlı bir varlık olarak ele alır. Bu düzen. bir amaca yönelik devinimlerle olayları geliştiren kişi/kişiler. Bu öykülerde olayların gelişimi mekaniktir. durumun iç devinimlerini gösterecek biçimde düzenlenir. kimi zaman bir karşıtlığı. günlük konuşmaların ardında. devinimde de bir olayı sürekli yineleme hakkı yoktur. bir kalıp ya da bir kavram durumuna gelirse. belli başlı iki devinim görülür. kişilerin devinimi. Kişi ilişkileri “konuşma örgüsüne (diyaloga)” dayanır. zorlama durumlar ve rastlantılarla yürür. insanı tamamlanmış bir portre olarak değil. birlikteliğin dramatik akışını sağlar. duygularına. kimi zaman düşünce alışverişini içeren günlük konuşmalar ya da çekişmeler biçimindedir. Nasıl birbirine benzeyen kişiler olmazsa. İç ve dış devinimin uyumu. Devinim dış gelişimden çok. Her kişi. bir değer yargısını ya da toplumsal bir gücü belirtir. bu kesiti gerçekçi bir gözlemle izleyen ve sorunu bir durum olarak sunan öyküler. Bu oluşum. Konuşma örgüsü. kişi ya da varlıkların fiziksel davranışlarla görsel yansıtılan eylemler bütünü dış devinim ve izleyicinin düşüncelerine. Başarılı çalışmalarda. yaşadıkları ve tinsel konumları) kocaman bir yalan olur.

Ama durağan bir gövdede de yaratıcı bir güç bulunabilir. konuşma devinimi ile geliştirilir). az sonra başlayacak olan yarış için kulvarda. Fiziksel devinim gövdeseldir. devinimli bir görüntüde.” Bu örneklerden birinci örnek daha doğrudur. “Remzi hücresinde amaçsızca. Bu örnekte olduğu gibi. sinemada perdede gördüğünüz dış devinim. Fiziksel (dış) devinim ile ilgili. renkli ve gerilimli konuşmalarla varolur (Sinemaya göre. gövdeyle yapılan eylemlerin tümüdür. dış devinimin tamamıdır. Konuşma devinimi. Görsel durumların ne olduğunu tanımlayan. Örneğin. izleyicinin belleğinde oluşturmak istediğiniz etkileri devinimle verin. yarışın tüm gizli gücü yok mudur? Tersini düşünün. hayal gücünün güç aldığı kaynakları yok etmiyor mu? Dış devinim yazılırken. tiyatroda sahnede. Konuyla ilgili ek bir açıklamaya ihtiyaç duyulmamaktadır. parmakları kirli saçları arasında geziniyor 29 . kendi içinde ayrıntılayalım. edilgen tümcelerden sakınmak gerekir. Nesnelerin gözle algılanan ve eylemin iç deviniminin de yer aldığı. televizyon oyunları / dizileri daha çok. Dış Devinim Sinema estetiği tek sözle özetlenebilir: Devinim. aşağıda yazılan örneklerin hangisi daha iyidir? “Remzi parmaklarıyla kirli saçlarını sıvazlarken. devinimin mekanik olarak görüntülenmesi. Çünkü anlatım doğrudan ve görseldir. Bunlar anlatımı bozar.2. hücresinde amaçsızca gezinir. Anlatımlar “geniş zaman” kipiyle yazılır. “jest-mimik” ya da “niteleme-anlatma”olarak da adlandırılır.3. Gerekçesi olan. Dış devinimi. başlangıç duruşunu alan koşucuların yüzündeki anlam ve gergin kasların oluşturduğu fiziksel görünümde.

kişinin direncinin azalmaya başladığını ayrımlaması ile başlar. İç Devinim Hemen her öyküde. kişinin devinimine derinlemesine yeni bir yön verir.Salon içinde yüksekten giden top. İç devinim. soyut anlamlar. simge gücüyle ilerleyen. soluklarını tutmuş bakışları. zaman ve yer değişimine dayanmadan. sorumluluğun ne ölçüde kendinde olduğunu düşünür. Erman topu yakalamak için koşar. durum içinde gelişimi göstermek zorunluluğu vardır. söz ya da filmin yardımcı öğelerinin (ışık. Kişilere ilişkin bilgi artınca. her fırsatı en sonuna dek ve öteki durumlarla da dengeleyerek kullanmak gerekir. İç devinim. Fiziksel devinime dönüşmeye elverişli olmayan tinsel gerçekler ve olaylar. öykünün vermek istediği düşüncenin geliştirilip açıklanması da mümkün olur. Bunun için durumun küçük esnekliklerinden. dekor ve müzik) katkısı ile ortaya konur. Kişi. kayar ve düşer. 2. Düzlem üzerindeki dairesel. iç çatışmayla iletilen bir iç devinim bulunmaktadır. kişiler arasındaki karmaşık ilişkinin. çeşitli çatışma ve ilişkilerin simgelerle gösterildiği devinimdir. İç devinim. düşünmeden verdiği karar ve hatalı davranışlarıyla yıkıma. birey ya da toplumla ilgili düşünceler. Dış devinim açısından oldukça yalın ve 30 .4. Kendine acıma ve kendini suçlama arasında gidip gelen iç çatışma. ayrımsal bir biçimleme anlayışı gerektirir. Hidayet soldan koşar. Anlamsal Devinim: Daha çok simgesel yapıtlarda. bilinçli karar ve davranışlarıyla zafere ya da mutluluğa yönelir. bu güçleri dikkate almadan. Kişi yenilgiye doğru adım adım giderken. Filmler genellikle kişinin ne düşündüğünü. elden geldiğince yararlanmak. Bu. her an geliştirilen olayların kurgusuyla yapılır. Zıplayan topu yakalamaya çalışır. İzleyicilerin. İlişkilerle Gelişen Devinim: Kişilerin birbiriyle olan ilişki ve çatışmalarıyla ilerler. İç devinimin iki itici gücü vardır:   Kişinin kendi içsel dürtüleri Karşıtların tutkuları ya da çeşitli kaygılarının kişiyi etkilemesi Bu iki faktör ile ‘’İç Devinim’’ oluşur. üç düzeyde ele alınır:    Duygusal Devini: Öykünün duygu yanının devinimi ve etkisi ile gelişir. İç devinimle kişiyi/kişileri geliştirmek. ne duyumsadığını ve ne tasarladığını izleyiciye söylemez ama düşünce ve duyguların sonuçları devinimle açıkça gösterilebilir. değişik ve yeni yanlarının ortaya çıkmasıdır. zikzaklı ya da bir noktaya yönelik devinim yerine.

Öykünün zafer ya da yenilgiyle bitmesi önemli değildir. Bu güç. ilişki çeşitlemesi. kişinin dıştan belli olmayan gerçekleri ayrıntılı olarak ortaya çıkarılır ve iç dünyası aydınlatılır. Kamera Devinimine ilişkin açıklamalar Senaryonun Dışsal Yapısı (Biçim) bölümünde ayrıntılı olarak açıklanacaktır. gelişim kişilerin iç devinimi ile sağlanır. insan kişiliğindeki gelişimi gösteren devinimlerle ele alınır. Devinim. Öyküde. Kişinin yaşam biçimi ve koşulları ile sıkı ilintilidir bu dünya. kişilerle. Başlangıçta kötü adamın elinde olan güç. Oyuncunun oynarken ne duyması ne yapması gerektiğini öncelikle yazar kararlaştırır. tıpkı yaşamda olduğu gibi öyküde karşıt güçlerin. Kişiler ve ilişkileri hakkındaki bilgi genişletilir. kişidir. belli tipleri. devinimleriyle bir bütün oluşturacak biçimde canlandırılmasında ilk sorumluluk yazarındır. bu bütünlüğü sağlamak için ne yapması gerektiğini bilir. Senaryosunda devinimi sağlamak isteyen yazar. toplumsal bir anlamı taşıyan dramatik devinimin sağlanmasıdır. sinema tekniğinin verilerinde somutlaştırılır. her kişinin. Örneğin önlenemez bir biçimde yozlaşan ve çürüyen toplumun etkisi. Kişi sistemi ile olayların gelişimi arasında sıkı bağlantı gösterilmek istendiğinde. ya da karşıtlarının üstesinden gelir. çekişme gibi dış ve iç çatışmalara yol açar. Yazarın gözlemi ya da eleştirisi. ama yine de önemli bir akış gösteren öykülerde. edilgenlikten etkinliğe doğru yöneltir. olayların etkisi ile bilinçlenmeye başlar. 31 . Devinim. İç devinim yoğun öykülerde karşıtlık ve çatışmaların titizce düzenlenip. durumlardan çok olaylara önem verilir ve olayların gelişimi ile sağlanır devinim. İzleyicinin başlangıçtaki gözlemi. Değer ve kazanç ayrımlarının doğurduğu karşıtlıklar. iyi bir oyuncu elindeki senaryoyu iyice belleğine ve tinine sindirerek her şeyden önce yaratacağı kişiliği bir bütün olarak nasıl anlaması. Bu tür öykülerde olayların itici gücü. Koşulların yenik düşürdüğü kişi. geçimsizlik. kişiler için de kaçınılmaz olarak aynı değil midir? Genel olarak baktığımızda: İç gelişime de önem veren Batı filmlerine göre. film geliştikçe keskinleşir (Filmleri izlemekle bu saptamayı somutlayabilirsiniz). kavga. Kişilerin ve sorunlarının derinliğine incelenmesi. ilişkileri ve durumları bu portre aracılığıyla sergiledikleri görülür. yineleme yoluyla yoğunluk kazanır.durağan. kişilerin çatışması yoğunlaştırılır. Kişi karşı durmayla ya kendini tüketir ya çatıştığı güçlere ayak uydurur. Böylece. direnme ve savunmayla etkili bir dış ve iç devinim sağlayarak kahramanın eline geçer. duruma derinliğine bir boyut ekler ve gerilimi artırır. Bilinçlenme. Asıl olan. uyumsuzluklarının nedeni gösterilmek istendiğinde. geçmişteki Türk filmlerinin yalnızca portre çizimini öne çıkardıkları. Çatışmalar. kişiyi istemsizlikten isteme. ele aldığı her gücün itici enerjisini saptamak ve bu enerjiyi karşıtlıklar ve çatışmalar biçiminde devinime dönüştürmek zorundadır. birinin diğerine karşılıklı etkisi ile gerçekleşir.

Başka bir deyişle şarad. Bu da ikinci görüntü ögesini oluşturur. Su içmek isteyen bir insanı anlatmak istediğimizi düşünelim: Bunun için en kestirme yol.5. gerek oyuncuların davranışlarını göstererek. En sonunda yine aktörün devinimine yer veririz. hemen o tarafa yönelir. Şarad Görüntüye dayanan yazı biçiminin en önemli örneklerinden biri şarad’dır. Şarad simgelerle tanımlanan bir düşüncenin izleyiciye iletilmesidir. Senaryo kurallarına göre bunu yazacak olursak. dekor ve kamera hareketi olmak üzere üç ögeden yararlanırız.2. ancak görüntünün yetersiz olduğu durumlarda başvurulmalıdır. Sonuçta izleyici. Kısaca şarad oluşturmak için oyuncu. onun için şimdi de üçüncü görüntü ögesi olan kameranın kullanılışına başvurmalıyız. Şarad seyirci tarafından en kısa zamanda anlaşılmalıdır. Odanın bir köşesindeki küçük bir masanın üzerinde duran bardak ve sürahinin çekimi. Kamera ise. oyuncuya “susadım” dedirtmektir. Demek ki dekorun ayrıntıları olarak bir sürahi ve bir bardağa gerek vardır. Yalnızca sürahi ve bardağın bulunduğu bir çerçeveleme yapmalıyız. oyuncunun ve dekorun konuyu destekleyici biçimde düzenlenmesi gerekir. Bir adam odanın içinde oraya buraya bakarak bir şeyler aramaktadır. Yalnızca bir sürahi ve bardağı göstererek bir anlam ortaya koymuş olmayız. Adam. içer. Televizyon ve sinemada sese. Şarad yöntemini kullanırken. 32 . Şarad. Adam ne aramaktadır? Bir sürahi ve bir bardak masanın üstünde durmaktadır. televizyon ve sinemada olayların sahnede gösterilerek anlatılması yöntemidir. Ancak bunun dramatik hiçbir yanı olmaz. Televizyon ve sinemada izleyiciye birşey anlatmanın en etkili ve kolay yolu onu sahnede göstermektir. Böylece adamın dikkatinin. gerekse dekor üzerindeki ayrıntıları ortaya koyarak izleyicinin şaradı anlamasına yardımcı olur. Eğer dekor bir odanın içi ise. Şöyle ki. sürahi ve bardağa çevrilmiş olduğunu izleyiciye göstermiş oluruz. aktör gider ve bardağa su doldurur. sürahiden aldığı su ile bardağı doldurur ve içer. Ancak bazı acemi yazarlar en etkili ve dramatik yöntemin sahnede göstermek olduğunu bilmeden senaryolarında gelişen olayları diyaloglar (konuşma örgüsü) aracılığıyla anlatma yoluna giderler. bu amaç için özel olarak hazırlanmış bir oyunla ortaya konur. Bu durumu şaradın üç öğesini kullanarak daha dramatik biçimde anlatabiliriz. Oysa televizyon ve sinemada anlatılmak istenenlerin büyük kısmı sahnede gösterme aracılığıyla anlatıldığında çok daha etkili ve dramatik olur. izleyici önce odanın içinde bir şeyler arayan adamı görmelidir. adamın ne aradığını ve niçin aradığını anlar.

”demek yerine. Olduğu yerde kalmış olan erkek görünür. Ancak kız. Anlıyor musun?”demiştir. Çok üzgünüm ama ben seni sevmiyorum. Bu örnekte şarad iki satırlık bir karşılıklı konuşmanın yerini almıştır. 33 . Kıza doğru yürüdüğünde gözlerinde acılı bir anlam vardır. Odanın içinde bir kız. “Buna olanak yok. şarad ile yanıt vermiştir. bir erkek karşı karşıya konuşmaktadırlar. Üzgün ve şaşırmıştır. Ağır ağır odanın öbür tarafına yürür. Erkek “seni seviyorum. ERKEK (Israrlı): Seni seviyorum… Anlıyor musun? KIZ (üzgün): Yavaşça döner.Bir başka örnek.

 Kişilerin devinimini sağlayınız. film izleyerek hayal  Dış devinimi sağlayınız.  İç devinimi sağlayınız.  İzlediğiniz filmlerde seçici olunuz.  Denemeler yaparak ifade gücünüzü zenginleştiriniz  Sinema teknolojisindeki gelişmeleri. yakından takip ediniz. gücünüzü zenginleştiriniz.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Öykünün devinimini sağlayınız.  Sahneyi şarad ile anlatınız. Öneriler  Bu işlemler sırasında ayrıntılara dikkat ediniz. 34 .  Bol bol okuyarak.

( ) Devinime başvurma nedenlerinden bir tanesi de dramatik etki yaratmaktır. öykünün akışı hızlanmalıdır. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. dış ve iç devinim olmak üzere ikiye ayırabiliriz. ( ) İç devinim hemen hemen her öyküde vardır ve iç çatışmayla iletilir. ( ) Devinime başvurulduğu zaman. ( ) Şaradla anlatım. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. ( ) Kişilerin devinimini. senaryo yazarlarının her zaman tercih etmeleri gereken bir yöntemdir. kişinin yaşam biçimi ve koşullarıyla ilgili değildir. 7. 4. 6. 3. 2. 35 . ( ) Dış devinimi yazarken edilgen tümceler kullanılmalıdır. 5. 1. ( ) İç devinim.

Gelecek. Şimdiki zaman sürekliliğinde olaylar dizisi. Araştırma işlemleri için internet ortamında çalışıp. izleyicinin ilgisini öykü üzerine yoğunlaştırır. İzleyici ardışık çekimlerde. İzleyicinin öyküyü bu yaklaşımla izlemesi. 36 . çalışmanın başarı ya da başarısızlığının bir göstergesidir. Bu tür süreklilik. öykünün görüntü ve ses değerlerini güçlendirir. zaman ve mekân sürekliliğinden rahatsız olursa. Senaryoda zaman sürekliliği konusunda bilgi edinmek için senaryo yazarlarıyla görüşünüz.ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 AMAÇ Senaryoda zaman kavramını ve zaman ilişkilerini kullanabileceksiniz ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   İzlediğiniz filmlerdeki şimdiki zaman sürekliliğine dikkat ediniz. Geçmiş. Ne oyuncu. 3. Görsel anlatımın başarısı. Zaman ve mekânın doğru kullanımı. Filmsel zaman dört temel süreklilik boyutunda ortaya konur: Şimdiki. öyküye katılımlarını güçlendirir. filmin büyüsü bozulur. iyi düzenlenmesi. Bu özellik. filmin sonuna dek izleyicinin ilgisini öykü üzerinde uyanık tutmaya yardım eder. 3. Şimdiki Zaman Sürekliliği Olayın / Öykünün filmde sanki. birbirleriyle ilişkisi olmayan görüntülerin karmakarışık bir yığını olur. zaman ve mekân sürekliliğinin akılcı/doğru kullanımı. Kaçınılmaz sonuç. ZAMAN KULLANIMI Senaryo evresinden başlayarak. İzlediğiniz filmlerdeki şimdiki zaman sürekliliğinin geriye dönüşlerle ve ileri gidişlerle nasıl bozulduğuna dikkat ediniz. VCD ve DVD satan mağazaları gezmeniz gerekmektedir. Durumsal (Düşsel) Zaman. Film. elbette ki başarısızlık olacaktır. şimdi oluyormuşcasına gerçek zamana benzer süreklilikle sergilenmesi. yazarın öngördüğü çerçevede ileriye doğru gelişir. şimdiki zaman sürekliliğini gösterir. filmde öykünün anlatımında en yaygın kullanılan ve fazla karmaşık olmayan bir sunum biçimidir. ne de izleyici bir sonraki anda ne olacağını bilmez.1.

iki anlatım çizgisi arasındaki ilişkiden kaynaklanan daha büyük olanaklara sahiptir. Uygulamada bu tür ana çekimlerden daha fazla elde etmek için iki ya da üç kamera konumu aynı anda kullanılabilir. Tek çekim ve ana çekim yaklaşımı arasındaki temel fark işte buradadır. İyi bir film yapımcısı her iki yöntemi de kullanır. Her iki yöntem de tek bir çekimle kaydedilen bir sahneye göre daha dinamik ve daha görsel avantajlara sahiptir. iki yaklaşım kullanılarak başarılabilir. her film parçası. O anda oynanan maçın ya da o anda başlayıp gelişen olayın sonucunu önceden kim bilebilir? 3. çeşitli ve birden fazla kamera konumundan ayrı ayrı görüntülenir. şimdiki zaman sürekliliği anlatımına örnek olarak verilebilir. Her iki anlatım çizgisindeki karakterler diğer grubun yaptıklarından habersizdir. Bu ana çekimlerden seçilen bölümler paralel kurgulanırsa. Bu çekimler öyle bir yöntemle kurgulanır ki bakış noktası bir aksiyondan diğerine sırayla değişir. Kullanılan her çekim. olayın tek bir kamera konumundan tümüyle kaydedilmesidir. İlgisini sürekli uyanık tutmak amacıyla seyirci olacaklardan habersiz bırakılır. birbirleriyle ilişkili iki ya da daha fazla aksiyon. tüm olay ancak çekimlerin tümü beraberce kurgulandıklarında kavranabilir. bu düzenli tekrarlar karşısındaki tepkiler değişir.1. Öykü çizgisinin birinde hareket ya da amaç aynı tutulur iken diğerinde. Olguların tümünü sadece seyirci bilir. Her iki öykü çizgisinde verilen bilgi eksiktir. Adından da anlaşılabileceği gibi ana çekim. Paralel Kurgu Bir öykü noktasını kapsayan paralel film kurgusu.   Kısa süreli çekimler Uzun ana çekimler Eğer kısa tek çekimler kullanılırsa. Sonuçta.Televizyonda canlı yayınlanan futbol maçı ya da tek bir yerde başlayıp gelişen ve sonuçlanan her olay. Bu durumda tüm olgulara karakterler sahiptir. kısa tek çekim yöntemine benzer bölümlenmiş bir manzara elde edilir.1. tüm öykü çizgisini kapsayan birer doruk noktadır. Paralel kurgu. Böylece tüm olay ya da sahne birleştirilir. kaydedilen tüm olay her ana çekimin en iyi ve en önemli bölümlerinin kullanılmasıyla yeniden oluşturulur. Bu yöntemle. Bilgi derecesi öyküdeki karakterler arasında ya da film ve seyirci arasında paylaştırıldığında daha değişik seçenekler görülebilir:     Her iki öykü çizgisi de birbirini destekler ve her ikisindeki bilgi (sırayla) öykünün kurulmasına yardım eder. 37 . aksiyon ve karşı aksiyon dizileri biçiminde.

gerekli kimi şeyler ya da çatışma. birçok nedenden sakıncalıdır ama senaryo yazımında önemli ve güçlü bir anlatım tekniğidır. Öykünün Tümünün Geçmiş Zaman İçinde Anlatılması Öykü ya tümüyle geçmiş zaman içinde. Geriye Dönüşlerin Kullanımı Geri dönüşler. Buna rağmen yeğlenen yöntemlerden biridir. Geri dönüşler yerinde ve doğru kullanıldığında öykülemenin zenginleştirilmesi açısından çok güçlü bir yoldur.2. Geçmişteki olayların şimdiki zaman sürekliliğindeki sunumunda tek sorun öykü tarihsel ya da yakın geçmişe sahip ise izleyicinin olayın sonucu hakkında bilgisi olmasıdır. Geçmiş Zaman Sürekliliği Filmlerde geçmiş zaman sürekliliği iki biçimde ele alınır:   Öykünün tümü geçmiş zaman içinde geçer. 38 . şimdiki zamanda geçecek bir öyküye başlangıç olarak verilir. Yararının yanında büyük soruna da sebep olur. Ancak tek bir konu unutulmamalıdır. Öykünün şimdiki zamandan geçmiş zamana uzun ya da kısa geri dönüşlerle anlatılması ya da diğer bir tanımla. tarihsel olayların geçtiği zaman dilimi içinde.2.Bu yaklaşımlardan hangisinin kullanılacağına film yapımcısı ve öykü yazarı karar vermelidir. Geçmişin böyle anlatılmasında “anlatma göster” uygulaması etkilidir. doğrusal zaman akışında görsellikle anlatılır. şimdiki zamandan geçmiş zamana uzun ya da kısa geriye dönüşlerle anlatılır. sunuşun tamamlanmasına yardım edecektir.2. İzleyici. Öykü. 3. 3. Geri dönüşlerin yararını şu şekilde açıklayabiliriz: Geri dönüşler ile geçmişe bağlı. aksiyon ve karşı aksiyon. Yazarın ustalığı işte burada ortaya çıkar.1. olgunun ikinci bölümde ya doruk noktasında ya da olayın ortasında başlatılması ve daha önceki dönemlerde geçtiğinin anımsatılması yöntemidir. tiyatrodaki gibi sözel anlatımla değil. Paralel film kurgusu istenen bilgiyi seyirciye aktarmakta her zaman en iyi yöntemi sağlayacaktır. İki temel öğe. 3. “izlemekte olduğum olay şu an olmakta” duygusundan çok “izlemekte olduğum olay geçmişte oldu” duygusuna kapılmalıdır. şimdiki zaman sürekliliğine benzer bir biçimde yazılır ya da geçmiş.2. Örneğin. şimdiki zaman sürekliliğinde geçiyor gibi anlatılması.

bir anahtar vermeden. olay örgüsünün ileriye doğru gelişimi engellenir. birkaç dakikadan daha uzun geriye götürülür. Uzun geri zaman. Sanki bir kum saatini baş aşağı çevirmek gibi. Öykünün bu yöntemle anlatılması. çok uzun geri zamanlarda. uzun geri zamanlar kimi karmaşaları içerir. kimi zaman öykünün sonucuna yakın başlatılır. yeni bir uzun geri zamanla 1936'ya gidilir. örneğin. “Geriye sayma” görüntünün üstünde sözel anlatım sürerken. öyküleme (dramatik yapı) gereği sonucun. birbiriyle çelişkili biçimde verilir. Uzun geri zaman: Parkerin dorukta olduğu 1945 yılıdır. ilgi çekici düzenlenmeler içermez ise izleyicinin tepkisini tahmin etmek zor olmasa gerek. kişilerin tanıklığına başvurulduğunda kullanılır. İki çeşit ‘’Geri Dönüş’’ vardır:    Uzun geri zaman Kısa geri zaman Uzun Geri Zaman Uzun geri zamanda zaman. Uzun geri zaman. Buna en iyi örnek Bird filmidir. Birden fazla geri dönüş kullanmayı düşünüyorsanız. geri dönüş içinde. filmin başladığı noktaya yaklaştığını anlar. belirgin olmayan. çoğunlukla geçmişteki bir olayın. geçmişten geçmişe ve şimdiye yapılacak karmaşa rastgele değil izleyicinin olayları birbirine bağlayacağı bir düzende yazılır. Sonra. Uygun ve gereği gibi kullanılmadığında. Kişinin geçmiş yaşamında. geriye dönüşle ‘’geçtiği zaman içinde’’ görsel olarak anlatılır. Akira Kurosawa'mn Rashamon filmi buna bir örnek olarak gösterebiliriz. Bu anlatım tekniği. Film. bu konuda dikkatli olmanız gerekir. İzleyicinin kafasını. geriye dönülerek canlandırılır. uzun geri zaman içinde fazla sayıda geri dönüş yapıldığında. geri dönüş kullanımı karıştırır. Tanıkların anlattıkları.Geri dönüşlerin kullanılmasındaki sakınca ise kimi kez. Ne olursa olsun. uzun ya da kısa geri dönüşler öykü anlatımında yine etkinliğini sürdürmektedir. Film izleyiciye ya tanıklardan birinin anlattığının doğru olduğu duyumsatılarak ya da hangi tanığın anlatımının doğru olduğu konusunda kuşku içinde bırakılarak bitirilir. olay aynen geçmişteki gibi sürdürülür. Örnekte de görüldüğü gibi. 39 . Tanıkların anlatımlarıyla durum. Zaman kullanımında şimdiden geçmişe. öykünün o ana dek oluşturduğu gerilim ve hızı düşebilir. filme konu olan olay. izleyicinin öyküye ilgisini yitirme tehlikesi olduğunu bilmeniz. öykünün olağan gelişimi bozulur. Uzun geri zamanlar doğru ve yerinde kullanılmadığında. Charlie Parkeri tanıyan jazz meraklıları için geçerlidir ama diğer izleyiciler için karmaşık ve kafa karıştırıcıdır. Bu durumda izleyici. jazz efsanesi Charlie Parkerin sağlığının iyi olmadığı ellili yıllarda başlar. Buna “bilmece geriye dönüş” denilir. filmin başında verilmesi ile izleyicinin öyküye ilgisini yitirmesidir. bu da izleyiciyi şaşırtır. bir gizin araştırılmasında.

öldürdüğü sevgilisinin mezarı başında intihar eder. . Bu durum. içine kapanık bir adamın. kimi anların verilmesi ya da yakın çekimlerle hatırlanan olaya ya da kişiye ilişkin kimi şeylerin gösterilmesi. kişinin birden ölen yakın arkadaşını hatırlamasında. Öykü akışında. adamın intiharı İkinci Anlatım: Şimdiki zaman anlatımı ile adamın sevgilisini neden öldürdüğünü anlatan bir öykü ve adamın sevgilisinin mezarı başındaki intiharı 40 . uzun geri zaman anlatımıyla canlandırılabilir.. iki değişik öyküleme (dramatik yapı) ile gerçekleşir: Birinci Anlatım: Şimdiki zaman: Mezar başında üzüntülü bir adam Uzun geri zaman: Adamın. Örneğin. öykünün eğlenceli ya da yoğun anında.Bu anlatımla. nasıl bir anlatımın yeğleneceği konusunda kendinize soracağınız sorular vardır: Ölen yakın arkadaşın cenaze töreni. izleri şimdiki durumuyla verilir. Hangisi istenen anlamı yerine getirir? Ve soruların yanıtlarını verdikten sonra sahnenin nasıl olması gerektiğine ilişkin en doğru kararı vermek gerekir. uzun geri zamana dönerek. Örneğin.. Yakın çekimle ölen arkadaşını hatırlayan kişiye ilişkin.. bir biçimde amaç dışı kullanımı önemli bir sorundur. Filmin geri kalanında geçmişin etkileri. Kişinin arkadaşının elinden tutarak ağlaması Uzun geri zamana geri dönüş yaparak: İki arkadaşın kimi anları verilir. sevgilisini neden öldürdüğünü anlatan bir öykü Şimdiki zaman: Sevgilisinin mezarı başında. yaşanan andaki durumun tersi de verilebilir. Uzun geri zamanın. geçmişinde çok çapkın olması. Başka bir duruma örnek şudur: Adam. kimi şeylerin gösterilmesi.

  Kısa Geriye Dönüşlerin Kullanılması (Flasback) Zamanın olağan akışı içinde. kısa bir an geriye gidilmesi de zamansal bir vurgulamadır. Çekim: Oyuncunun oturduğu yerden kalkıp kapıya yürüyüşü. doğru yerde. Görüntü açısından sürekli olmayan bir devinimin alınıp. Bu işlem “kısa geri zaman” olarak adlandırılır.çekimin arasına konulur ve 2. çekim. Kısa geri zamanlar. çekim sürdürülür. 2.Şimdi kendinize şu soruları sorabilirsiniz: Birinci önerideki gibi öykünün uzun geri zamanla anlatılmasına gerek var mı. Uzun geri zamanın. sağlam.  Geri dönüş olarak seçtiğiniz ‘’uzun geri zaman’’ın amacınız doğrultusunda. etkili. izleyiciye bilgi aktarımında gerçekten yardımcı olup olmadığını belirlemektir. Bu. Ne Zaman. 2. 41 . izleyicinin dikkatini çekmek amacıyladır. Çekim: Zaman geriye alınır. zaman atlamaları gibi küçük ölçülerde ( yalnızca birkaç kare ile) anlam ve görüntü sürekliliği sağlamak adına kullanılır.çekimdeki “bir an”. istenen noktada olup olmadığını saptamaktır. Bunu. 1. yoksa ikinci önerideki gibi öykünün anlatımı kronolojik bir düzenleme ile daha mı etkili olacaktır? Hayal kırıklığına uğramamak için plân yapar iken. 2. çekimdeki bir anlık devinimi yineler. 1. kapı tokmağını tutuşu ve tokmağı çevirişi. zaman içinde geri gidilerek. yalın bir kapı açma örneğiyle görelim: 1. Hangi Durum ve Nedenler ile Kullanılır?  Öykü anlatımı şimdiki zamanla sınırlanmayıp.  Geri Zamanlar. öykünün gelişimine katkıda bulunması amacı ile önemli olayların açıklanmasına katkıda bulunulur. Yinelenen bu anlık görüntü. öz açısından içindeki sürekliliği sürdürmek için yapılır. zihinsel bir aldanışla ilgili değildir.

öyküde. tümünün geriye dönüşler ile hatta geriye dönüşler içinde de geriye dönüşler yapılarak anlatılmasında (Böylece. 42 . Daha çok psikolojik filmlerde kullanılan. Öykünün akışına katkı getirecek özlenen ve geçmişte olmuş olay/durum. geri dönüş başladığında. kabul gören bir varsayıma göre. Geri zamanların ana kurallarından biri. öykünün geçmişine ilişkin bilgiler verilmesinde kullanılır. gelecek zamana yapılan atlayışlarla olayların anlatımı. anımsanan şeyi görüntünün bir köşesinde göstermek ya da doğal görüntüleri değişik renklerde vermek gibi yöntemler kullanılarak yapılır. önceden olan. Öykünün daha önce gösterilmeyen bir bölümünün sunulması amacı ile yararlanılır. gerçekleşen herhangi bir olayın. ancak izleyiciye gösterilmeyen şimdiye yakın ya da uzak bir olay gösterilebilir. ile ilgili bilgi ya da hatırlatma olarak verilir (Nostaljik geriye dönüş). öykü içinde kendi ile ilgili bölümleri anlatma/gösterme olanağı verilmesinde geri zaman dönüşümü kullanılır. geçmişte neler olduğunun gösterilmesinde. Oyunculara.3. Daha önce gösterilen bir olayın anımsatılması amacındaki vurgu yinelenmesinde. geri zaman dönüşleri izleyici tarafından çoğu kez filmin en ilginç parçası olarak duyumsanır. hafıza kaybına uğrayan kişinin geçmişi anımsamasında (Travma geriye dönüş) da başvurulan bir yöntemdir. Gelecek Zaman Sürekliliği Gelecek zaman sürekliliği iki kesimde ele alınır:   Gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımı Şimdiki zamandan başlayıp. ilginç dramatik efektler kullanılır.) Yukarıda sıralanan yarar ve tehlikelerine karşın.        Öykünün başladığı andan önce. görüntü bir kişinin yüzünde ise bu anda yapılacak geri zaman. o kişinin anılarını gösterir. İzlediğiniz filmlerde görmüşsünüzdür: Geçmişi anımsatmak. 3. İzleyiciyi şaşırtmayacak ya da bir hile tarzında izleyicinin dikkatini çekmeyecek olan bu geri zamanda. Öykünün. görüntüyü bulanıklaştırmak. Öykü içinde gizli kalmış bir noktanın açıklanmasında.

bir düşüncenin ya da bir tasarının önceden görselsözel dramatik yapı içinde anlatılmasıdır. düşüncelerini ya da gözlediği olayın. İkincisi ise.4. İleriye doğru atlama. açık ya da çarpık düşünceler ya da şimdiki zaman/geçmiş zaman/gelecek zaman birbiriyle karıştırılır. Durumsal zaman sürekliliği bir karabasanı. uzatılarak. yazımda dikkat edilecek en önemli noktadır. kısaltılarak. Olay sanki şimdi oluyormuş gibi. anımsamalarını. izleyici zaman konusunda bilgilendirilip. olayı izlemede bir karmaşa içine düşmesinin önlenmesi. İleriye atlama ile olayın tümünün. birini öldürmeyi ya da bir yeri soymayı tasarlayan kişinin soygunu yaparkenki hâli. Birincisinde şimdiki zaman içinde.Gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımında izleyici. kişilerin çeşitli durumlarda yaşadıkları. Daha sonra şimdiki zamana dönülür. geçici olarak yer alır. çarpıtılarak ya da birkaç olay. ileri atlanarak gelecek zaman içinde. saatle saptanan gerçek zaman dışında. olayların nasıl olacağı ya da olabileceği. Durumsal (Düşsel) Zaman Sinemada. uzay gemisiyle diğer gezegenlere nasıl ulaşabileceğini açıklaması. bir bilim adamının. İkincisi ise. uzun uzun verilebilir. gelecek zaman içinde görsel olarak anlatılan öykü. görsellikle verilebilir. Ancak durumsal zamanın bir anlamı yok gibi algılanması da yanlıştır. Gelecekteki bir gizli gücün etkisi. İleriye atlama ile olayın tümünün. bir sanayi tasarımını ya da öyküdeki bir kişilik tarafından düşlenen olayları içerir. çarpıtılan biçimde algılanmasını kapsar. İzleyici ne olup bittiğini anlamalıdır. süreklilik yöntemi gözetilmeden sunulur. gelecek zaman. sarhoşluğu ya da diğer çarpıtılan düşünceleri anlatmakta kullanır. Bu durumda izleyici olayı. gelecek zaman geçici olarak yer alır. Olay sunulduktan sonra şimdiki zamana dönülür (Back to the Future-Geleceğe Dönüş). şimdiki zaman sürekliliğinde sunulur. “Olay böyle olacak!” ya da “olabilir?” düşüncesiyle izler. Gerçek zaman olmadığı için de. şimdiki zaman içinde. Olaylar yavaş devinimlerle. sunulma yönteminde ya da süresinde bir sınırlama yoktur. Bu tür anlatımda. gelecek zaman içine götürülür. bir olayı gözleyen bir kişinin zihinsel davranışlarını. Bu kullanımda zaman. gerçek zaman değildir. 43 . anlık kısa görüntülerle ya da görüntü dondurularak. gelecek zaman içinde sunulması arasında bir ayrım vardır. tümüyle gelecek zaman içinde geçen öyküyü anlatır (Star Wars-Yıldız Savaşları). Durumsal zaman. yukarıda sıralanan. 3. Durumsal zaman kullanımında. bir bilim-kurgu biliciliğini. gelecek zaman içinde sunulması arasında fark vardır.Geleceğe Dönüş). Durumsal zamana geçiş. Birincisinde. geriye dönüşün tam tersidir. Zaman içinde ileriye gidilmesi. birbiri içine karıştırılarak. Kısaca. durumsal (düşsel ya da psikolojik) zaman da kullanılır. Olay sunulduktan sonra şimdiki zamana dönülür (Back to the Future . sayıklamayı. tümüyle gelecek zaman içinde geçen öykü anlatır. Bir filme ritm kazandırmada temel olan durumsal zaman. gerçek yaşamda olmayacak biçimde parçalanarak. birbiriyle ilişkisi olmayan gerçek ya da düşsel olaylar. uygun ses efektleri ve görsel geçişlerle doğru biçimde ele alınmalı ve açıklanmalıdır (Nightmare on Elm Street-Elm Sokağı Kâbusu).

değişen zamanları vurgulamalı ve kullanışını izleyiciye.Kritik Karar). zamanla yarışan kahramana karşı bir sınırlamadır. Ya da birkaçı birbirine kaynaştırılarak kullanılır. belirlenen süre içinde kötü adamı yakalamalıdır (Midnight Run-Geceyarısı Av). Haydutlar belli bir saat içinde yok edilmelidir (High Noon-Kahraman Şerif). Bir senatörü öldürmeyi tasarlayan kötü adamlar. FBI’in görevlendirdiği kişi. suçsuz yolcularla dolu bir uçağı. Virüs belirli bir süre içinde denetim altına alınmazsa kasaba bombalanacaktır (Outbreak-Tehdit). gerilim ve devinim coşkusu. Örneğin: Filmin öyküsü şimdiki zamanda oluyormuşcasına başlar. Film içinde kullanılan bu saat. Zamanın Diğer Kullanımları Filmin türü. merak. Film öyküsü. kahramanın görevini yoğunlaştırır ve zamanın azalması coşkuyu artırır. Bombanın ne zaman patlayacağı karşı tarafça bilinmez (The Last Boy Scout-Son Görev). zaman kullanımında bu uygulamaları yaparken. gerilim ve coşku öykünün sonuna dek sürer. kuşkunun/merakın dişli çarkı olacağı inancı ile görüntü içine. İstedikleri para verilmez ise kente zehirli gaz fışkırtmayı tasarlayan kötü adamların. 3. Ya da her ikisi birden yapılır. sizin de kullanabileceğiniz ortalama bir buçuk saatiniz var. Saat kullanımı olmaksızın. tam doğu sahillerine geldiğinde. 44 . Örneğin.5. Senaryo yazarı. Kötü adamların amaçlarını bilmeyen. coşku. hem gerçek hem de durumsal (düşsel) zaman kullanılarak anlatılabilir.) Saat kullanımı bir kural değildir. ama başarılı olmamaları için var gücüyle çalışan dedektif ve eylem sonunda binadaki tüm insanların havaya uçurulabileceği kuşkusunu taşıyan izleyici bu durumda belirli bir saate/dakikaya sahip değildir (Die Hard-Zor Ölüm). sıkıştırılan bir ilmiktir. Şöyle izlediğiniz filmleri bir düşünün: Kuşku. kötü adamın yakalanmaya çalışılması durumu da yatsınamaz bir gerçektir. Zaman kullanımı. Filmde zaman kısaltılır. (Yazar olarak. bu eylemi ne zaman yapacağının bilinmediği durumlar da olabilir (The Rock-Kaya). seri katil filmlerinde (Silence of the Lambs-Kuzuların Sessizliği/Seven-Yedi) belirli bir zaman darlığı yoktur ama bir sonraki kurban öldürülmeden. korku yaratıcı filmlerin hangisi saat kullanmaya gereksinmiş? Kuşku. zaman öğelerinden yalnızca biri kullanılabilir. gerilim ya da devinim (action) ise. daha sonra zaman içinde ileriye gidilebilir ya da geriye dönülebilir. Başkan. uygun yerlere saat konulur. uzatılabilir ya da dondurulabilir.Gerektiğinde bir film öyküsünde. kolaylıkla kavrayabileceği bir biçimde vermelidir. stadyuma belirledikleri zamanda patlayacak saatli bomba yerleştirir. kahraman ya tehlikeye atılır ya da gizemli çözümlerle çevresi sarılır. gökyüzünde patlatılarak yok edilmesi için emir verir (Executive Decision .

gerilim ve coşku yaratır (North by Northwest-Gizli Teşkilat). her şeyin devinimsizleşmesi.1.5. fizik olarak imkânsız bir durum yaratılır. 3.2. merakı yükseltecek dişli çarkının olmadığının bir göstergesidir. anlatılması yöntemi olarak tanımlanabilir. Saat. Umutsuzluğa kapılmaya gerek yok! Kuşku. kişinin sonuçta kurtulmasını/bağışlanmasını sağlar ama yalnızca saat.5. Saniyeler genişletilerek ve olgularla doldurularak. öyküyü toparlayıcı öge değildir. birinden diğerine geçerek sürdürülür. Hitchcock'un terimiyle “Mac Guffin” (mikrofilm teyp-geçmişteki mektup). bir olgunun nesnel süresinin öznel olarak genişletilmesidir. 45 . Polisler tarafından yakalanmadan önce kahraman araştırma yaparak. 3. Bu. yavaşlatılan bir çekim değildir. zamanın birden durması. tehlike ve gizem başka yöntemlerle de sağlanabilir. Örneğin. Zamandaşlık (Simültane) Zamandaşlık.Suçsuz adamın suçlanması. Bu yöntemle aynı anda süren yaşamsal iki zaman. birbirleriyle ilişkili iki ya da daha çok olgunun ayrımlarının. Gerilme Gerilme. bu o yazarın ya usa ilişkin tembelliğinin ya da kuşkuyu. yalnızca kahramanın yaşamını sürdürmesi ve ardından. Tüm öykülerinde saat sürekli varsa. yeter ki ilmiği sıkıştıracak yöntemi bulun. zamanın olağan akışı içine girmesi/yaşamın kaldığı yerden hiçbir şey olmamış gibi sürmesidir. suçsuzluğunu kanıtlamaya çalışır (The Fugitive-Kaçak). Herhangi bir gerilim filminde bu kullanıma örnek sahneler görebilirsiniz. aynı anda ortaya çıktıklarını belirtecek şekilde.

ifade gücünüzü zenginleştiriniz.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Senaryoda kullanılacak zaman dilimi ve yöntemini seçiniz. hayal gücünüzü zenginleştiriniz. Öneriler  Bu işlemler sırasında ayrıntılara dikkat ediniz. 46 .  Çevrenize araştırıcı ve gözlemci bir göz ile daha dikkatli bakınız.  Senaryo denemeleri yaparak.  Senaryoda zaman ilişkilerini kullanınız.  Bol bol okuyarak ve film izleyerek.

( ) “Bilmece geriye dönüşte” izleyiciye kuşkudan uzak kesin bilgi verilir. diğer faaliyete geçiniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. kısa süreli çekimlerle veya uzun ara çekimlerle olmak üzere 2 şekilde gerçekleştirilir. genellikle olumlu durumları anlatmakta kullanılır. kendinizi değerlendiriniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz. 1. cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek. 5. 47 . DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. ( ) Paralel kurgu. ( ) Durumsal zaman sürekliliği. 4. ( ) Olayın. ( ) Gelecek zaman sürekliliğinde. bire bir gerçek zaman gibi olmalıdır. ( ) Filmlerde zaman ne uzatılabilir ne de kısaltılabilir. 6. şimdi oluyormuşcasına sergilenmesine şimdiki zaman sürekliliği denir. 2. 7. 3.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. gelecek zaman içinde olabilecek olayların anlatımı da yapılır. ( ) Geçmiş zaman sürekliliğinin tek bir biçimi vardır. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz.

karşılıklı konuşma biçiminde verir. DVD ve kitap satan mağazaları gezmeniz gerekmektedir. uygun diyaloglar yazarak uygun yöntemlerle ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde. konuşma örgüsünü okuduğunuzda. Bunun nedeni. Ayrıca televizyon kanallarına ve prodüksiyon şirketlerine giderek senaryo yazarları ve yönetmenlerden ön bilgi edininiz. Diğer sanatlardan gelen öğelerden biri konuşma örgüsüydü. Araştırma işlemleri için internet ortamını. Sinema Dilinin Diğer Dillerden Farkları ‘’Yedinci Sanat’’ olarak adlandırılan sinema. Tiyatro oyunu doğaldır ki iletisini.1. yoğun olarak oyunun gelişimine yön verici bir yapıdadır. VCD. kendinden önceki sanatlardan kimi öğeleri gelişim süreci içinde önce aynen. Yanlış bilgilendirmemek için yazın dilinden ve özellikle tiyatrodan gelen konuşma örgüsü ile sinemadaki konuşma örgüsü ayrımını ortaya koymak gerekir. diyaloglar aracılığı ile izleyiciye anlatılanları araştırınız. Sinema. diğer edebi sanat dallarının dilinden ve günlük konuşmalarımızdan farklarını araştırınız. 4. 48 . Tiyatroda konuşma örgüsü çok önemlidir. kullanabileceksiniz. Tiyatro-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları Herhangi bir tiyatro oyununu incelediğimizde. “kör görebiliyorsa” tiyatro oyunu amacına varır. konuşma örgüsünün sinemada tiyatroya oranla daha ekonomik kullanılmasıdır. devinim ve öteki görsel araçlarından yararlanmasına karşın. öykünün jest. 4. mimik. sınırlı. konuşma örgüsüyle geliştiğini rahatça görürsünüz. öykünün ne anlattığını kesin olarak anlayamayız.ÖĞRENME FAALİYETİ–4 ÖĞRENME FAALİYETİ–4 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında.1. Rene Clair'in dediği gibi. zamanla özelliklerine ve koşullarına uyarlayarak kullanır oldu. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:   Sinema dilinin. İzlediğiniz filmlerde.1. Bir film senaryosunun görsel tanımlarının yapıldığı kısmına bakmadan. tiyatrodan daha geniş anlatım araçlarına ve yöntemine sahiptir. üç boyutlu mekânda. Tiyatro oyununun konuşma örgüsü. belki o anda değişmesi olanaksız. KONUŞMA ÖRGÜSÜ (DİYALOG) 4.

yüzeysel konuşma dili arasında yer almalıdır. Yine Rene Clair'in dediği gibi. tiyatrodaki konuşma örgüsünden daha değişik bir boyutta olduğu gerçeğini ortaya koyar. Çünkü gerçek yaşamdaki konuşma örgüsü.3. konuşma örgüsü. Konuşma örgüsü. Ama bu. çoğu kez yerinde sayan.”der. Alfred Hitchcock. İzleyicinin işitme duyusuyla ilgili özellikleri ise şunlardır:   İşitme alanı geniştir." "Diyaloğun orta noktası. günlük konuşma içinden en uygun tümceleri seçip ayıklayarak. 49 . dil birliğini koruyun.1. diğer öğelerle birlikte öykünün ana iletisini vermek için kullanılan yollardan yalnızca biridir. diyalog öğeleriyle görsel öğeler arasında kaçınılmaz olarak bir ayrım yaparız. Senaryoda her şey. doğrudan günlük konuşma ile yakınlık gösterir. Çünkü konuşma örgüsüne aşırı yüklenme. yorumlamak kişinin o an içinde bulunduğu duruma bağlıdır. Olanaklar elverdiğince görsel olanı. sinema ve tiyatro konuşma örgüsü birbirine karıştırılmamalıdır. Günlük Konuşma-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları Film konuşma örgüsü. gerçek yaşamdaki konuşmaların senaryoya aynen yazılması demek değildir. Sinemada bir öykü anlatılırken ancak başvurulacak başka yol kalmadığında diyalog kullanılmalıdır. yalnızca doğrudan doğruya izleyicinin işitme duyusuyla ilişkilidir. görsel anlatımı geri plâna iter." Birbirini tamamlayan bu iki görüşten yola çıkıldığında rahatlıkla söylenebilecek olan şudur: Romanda/öyküde rahatlıkla yazılan her bilgi. doğal olarak yazılmalıdır. ön plâna almalıyız. anlamlı ve ekonomik bir biçimde yazmalıdır. "Eğer bir ileti yazmak istiyorsanız. öncelikle görsel anlatım içinde düşünülür.Bu da filmdeki konuşma örgüsünün. Kimi kuramcılar ve senaryo yazarları konuşma örgüsünün “körü körüne gerçeği yansıtmaması’’ gerektiğini belirtirler. “bir film yazarken. Yazı Dili-Sinema Konuşma Örgüsü Farkları "Okunmak için yazılmış sözlerle. Senaryo yazarı konuşma örgüsünü. aynı şeyleri yineleyen ve konudan konuya atlayan bir akış gösterir. yapaylıktan kaçınarak. söylenmek için yazılmış sözler ayrı ayrı seçilmelidir. yazarın en güç görevlerinden biridir. Sam Goldwyn. Kısaca ve altı çizilerek söylenirse. romanda ya da öyküdeki gibi verilemez." der. “sağır duyabiliyorsa” film amacına varır. Öte yandan senaryoda iyi bir konuşma örgüsü “yazılı dil” ya da “yazın biçimlerine”göre yazılmaz. bu nedenle bellekte seçme yapar. izleyicinin bireysel belleği ile yüz yüze olduğundan. seçme ve ayıklama yapılarak konuşma örgüsü yazmak kolay değildir.2. Konuşma diline uygun. düşünce senaryoda. yoğun üslûplu yazı diliyle. 4. yazarlarına konuşur gibi yazmalarını öğütleyerek. Herhangi bir sesi duymak. Konuşma örgüsü. filmin gerektirdiği anlatım ve tanımlamaların içinde kalarak. Senaryoda konuşma örgüsü.1. Sinemada. bayağılıktan. gerçek yaşama uygun. 4.

hangi anlatım yöntemini seçerseniz seçin. bu kişilerden ve çatışmalardan doğmalı. Bununla birlikte. geçişler gibi öğelerle birlikte. zorlamasız ve çelişkisiz bir biçimde öyküdeki yerini alması çok önemlidir." ilkesidir. (Senaryo yazımı bittikten sonra. Bu görüşlerden yola çıkıldığında. dikkat ve estetik ilgi sağlayan konuşma örgüsünün. sözel anlatım yoluna gidilir. herhangi bir güçlükle karşılaştığı zaman “Bunu bir dizi diyalogla hallederiz. Filmde karşılıklı konuşma yoluyla her şeyi izleyiciye aktarmak. Tamamen kişilere bağlı olduğundan. diğer tüm seslerin arasında herhangi bir ses olmalıdır. anlatımın araçlarından biridir. kişiliğin zararına olmadan da ortaya konulabilir. Fransızların ayrımıyla. aynı düzende tekdüze sıkıcı konuşma örgüsü yazmak da tehlikelidir. filme özgü yöntemle. kişinin sözü (mot de caractere). kişilik adına parlak sözlerden vazgeçilmelidir.) Sözün özü. göster. öykünün kurgusu. renkli ve devingen bir konuşma. olayı sergilemek için “görsel ağırlıklı” ya da “sözel ağırlıklı”. 50 . oyuncu ve kamera devinimleri. Canlı. Konuşma Örgüsünün İşlevleri Genel olarak. 4. görsel anlatımın tepkisini güçlendirir. filmdeki temel işlevi iki biçimde ortaya çıkar:   Konuşma örgüsü temel alınır. görsellikle anlatmaya çalışın. koruyun" diye başladığı sözünü. "sanat bir seçmedir. Anlatımda konuşma örgüsü kullanılacaksa. anımsatılacak bir öğüt ''anlatma. gerekmedikçe görsel anlatımda zorlamaya girilmedikçe konuşma örgüsü kullanılmamalıdır. Lagos Egri “Sözcükleri savurmayın. öyküyü. eğer gereksiz söz yığınına boğulmazsa. aslında öyküyü gözleriyle anlatan insanların ağzından dökülen. Kısaca kişiler konuşmak için konuşmamalı. durumun sözü (mot de situation). Konuşma örgüsü ya da ses görüntüyü destekler." diye düşünmesidir. uygun. Sinemada konuşma örgüsü. düşünce daha da gelişebilir" diye sürdürür. kişilerin var olan sıcaklığı olsa bile. Konuşma örgüsü. senaryo konuşma örgüsünün işlevi üç ana başlık altında açıklanabilir: Bilgi verir. Öncelikle. tüm konuşmalar etkin olmayabilir. bir amaca yönelik olarak eylemi yürütmelidir. Hemen tam bu noktada. duygusal bir anlam taşır ve öykünün gelişimine katkıda bulunur. konuşma örgüsü için “temel bir biçim” yoktur. temel ilgi hep izleyicinin dikkatini uyanık tutmak olmalıdır. Tüm kişiler kısa ve öz konuşmayabilir.2. konuşmaların anlatıma bir katkısı olup olmadığı iyice belirlenmelidir. Bir senaryo yazarının en büyük hatalarından biri. kolaycılıktır. kişilikleri açıklamalı.Senaryo yazımında konuşma örgüsünün. konuşma örgüsünün öyküde üç işlevi vardır: Yazarın sözü (mot d' auteur). Parlak sözler uğruna kişilikten değil. fotoğraf değil.

2. ülkesi. olaylar hakkında ne duyumsadığıdır. doğal ve ustaca verilmelidir. konuşma hızı. Doğallık. temanın gereklerine. Poetikasında. Konuşma örgüsünde bilgi vermek için bilgiçlik taslamaya da gerek yoktur. konuşma özellikleri (kekemelik. kişinin kim olduğunu söyleyen ve ileride ne olabileceğini duyumsatan bir sözcük olsa bile her konuşma. gibi etkenlere uygun olarak konuşturulur. Örneğin. her ağza yakışmaz". durumları dolaylı konuşma ile açıklayabilir. belli bir hareket biçimiyle tanımlanan kişiliğe bağlıdır. toplumdaki yeri. Yine karşı olduğu şeyi anlatmak için. gösterilen olayla koşutluk kurarak. karısını ve çocuğunu kurtarmada kendisine yardımcı olan Man With No Name'e. başkası için niçin yaşamını tehlikeye attığını sorar. huyu vb. psikolojik durumu. bulunduğu ortamı. Elbette senaryo yazarının. bu sözler. aynı zamanda kişiliği de belirtir. eğitim durumu. "her söz. Böyle bir diyalog gerçekçi ve akla uygun bir durum için kullanılmamış. Biçim çeşitliliği. kişiler kendi aralarında konuşmaktan çok izleyiciye bilgi aktarmak istediklerinde açıklamalar içerir. toplumsal ve psikolojik üç boyutlu kişiliğine bağlı uygun biçimle yazılır. duygudaşlığın bozulmasına neden olmamak için. kişiliği yansıttığına inanıyorum". yalnızca düzenlenmiş durumları değil. inandırıcılık. gelir düzeyi. Man With No Name'in ailesine ne olduğunu sezinlediniz değil mi? Ama onun olayla bağlantılı duygularının ne olduğunu bilmek istiyor musunuz? İzleyiciye. kahramanın. renklilik böylelikle sağlanır. Bilgi gerektiren konularda. Man With No Name hırıltılı bir sesle "Bir zamanlar sizinki gibi bir ailem vardı ve yardım edecek bir kişi yoktu. "diyalog.  Kişiliği Açıklayıcı Bilgi Vermek Konuşma örgüsü. olayları ve gerekli bilgileri aktarmada. çocuksu konuşma. çeşitlilik. tümce uzunluğu/kısalığı. yazarın kahramanı uzun boylu konuşturması da gerekmez. dokunaklı ve etkili konuşma." der. öykünün iletisini." yanıtını verir. öyküde görünmeyen çeşitli kişi ve davranışlar görsellikle verilmeyecekse izleyiciye aktarılabilmelidir. Bu anlamda. Şimdi. Ama bu tür konuşmaları da fazla uzatmak doğru değildir. Senaryo yazarı. " diyaloglar.4. izleyici içindir. Konuşma örgüsü önceki olaylara ilişkin bilgi vermelidir. Diğer bir anlatımla kişinin cinsiyeti. bunlar arasındaki ilişkileri kurmada. Jean Aurence. dram yazarı istediği için yazılmıştır" der. dik sesle 51 . Field. "diyalogların. tümce yapısı. Konuşma örgüsü kullanımında önemli olan. Ama izleyici açısından. A Fistful of Dollar (Bir Avuç Dolar)'da. çizilen kişiliğinden çıkarak söylev çekmesi biçiminde değil. tıpkı giyinme biçimi gibi. gençler genç.1. Konuşma uzadıkça yapaylık oranı da o denli artar. kesik kesik konuşma. kahramanlarının ağzından söyleyeceği kimi şeyler olabilir. işi. çeşitli nedenlerle görüntüye gelmeyecek olayları. konuşanın fizyolojik. yaşı. Nietzche. Konuşma Örgüsü Bilgi Vermeli Aristoteles. Senaryonuzu hiçbir zaman slogan kürsüsü yapmayın. iki oyuncu arasındaki konuşma birbiri için değil. doğruyu öğrenmedikçe konuşma örgüsünde kullanmaktan sakının. yaşlılar yaşlı gibi konuşturulmalıdır. kişinin kendi olayında değil. Konuşma örgüsü. Öykünün başladığı andan önceki olayların geçtiği zaman ve mekânla. yorumlamada gereklidir.

sözcüklerin sıralanışı da önemlidir. anlam güçsüz duruma gelmiştir. o tümcenin en güçlü ve vurgulu yeridir. kişi adından sonra “ayraç” tan yararlanılır. Konuşma örgüsünde duyguyu belirtmek için. düşünce ve özelliklerinin anlaşılmasını. Ayraç içindeki bilgi. Senaryoda kahraman ya da karşıtının sakin olması. Konuşma örgüsündeki bir tümce ile içerdiği psikolojinin süresi uyumlu olmalıdır. "O gözü çıkart. ikinci tümcede “gözü” sözcüğü sona getirildiğinden anahtar sözcük geciktirilmiş.2. Kimi duygu. Örneğin çok uzun bir tümce. mimik. Günlük konuşmada bile söylenen sözler. sözcüğün ' V' ya da ' O' gibi geniş ünlüleri içermesi ve onlarla bitmesi oyuncuya kolaylık sağlar. doğrudan anlatımdan daha etkili olduğu unutulmayarak tüm duygu ve düşünceleri söze dökmemek. mahalle karısı edası. dili şaklatma. çok dinamik konuşmalarda ilk ve son sözcükler önemlidir. külhanbeyi edası vb. kişiler arasındaki çatışmaları ve tin durumlarını ortaya koyabilmeli. çıkart o gözü!. susmalar. verilen duruma ilişkin duyguyu yansıtmalıdır. ıslık çalma. ünlemler. uzun bir tümceyle yansıtılamaz. Çünkü sinirli olma durumu anlıktır. Buna “anahtar sözcük” denilir. Çokbilmişler uzun tümcelerle.2. homurdanma vb. kararlı olanlar kesin dille. yansılamalar. bir tümcenin ilk sözcüğü. kullanılan deyim.. apaçık belirtmezler..konuşma. terim ve sözcükler. Kimileri özellikle saklar. konuşan kişilerin söyleyiş biçimlerine ve duygusal durumlarına göre çeşitlilik gösterir. tümcenin en sonuna getirilirken. seni kızdırdıysa!. yaşlılar ağır ağır konuşur. Şok hâlini yansıtan ifade. jest. sinirliliği ya da mutluluğu tekdüze verilmeyip. sözcüklere/tümceye nasıl anlam vererek tonlaması gerektiğini bildiren bir yöntemdir. 52 .)." ya da "Seni kızdırdıysa. konuşmaya eşlik eden bakış. seslerle sağlanır. Konuşma Örgüsü Duygusal Bir Anlam Taşımalı Konuşma örgüsü akılcı olmaktan çok. sinirli söylenemez. jest." örneklerinde. birtakım duraksamalar ve kopukluklar içermelidir. Konuşma örgüsü yazılırken. İnsanlar bütün duygu ve düşüncelerini. Yapılacak bir espride sürpriz ya da vurucu sözcük/sözcükler. olağan bir konuşmada. Üstelik dolaylı anlatımın. mimik gibi anlatım araçlarından yararlanmak gerekir. Bir sözcük haykırışla söylenecekse. Örneğin atak. olayların gidişine bırakmak uygun olacaktır. 4. devinimler. oyuncuya konuşmadaki iç devinimi yansıtmada. yinelenen sözler.

CAFER Hangi cehennemdeydin? (vurgu) (Buraya diğer kişiden uygun jest ya da mimik yazılır) Hey. konuşmanın tartımını (ritmini) belirleyerek.3. hop.Örnek: UĞUR (İğneleyici) Elbette. kendini dağ başında mı sanıyorsun? Vurgu. Vurgunun belirtilmesi uygulayıcılara fazla gelebilir. Duyguyu Ortaya Koyan Vurgu Kısa bir an sessizliği belirtmekte kullanılan duygu vurgusu yalın bir jest-mimik türüdür. duyguyu güçlendirici bir öğedir. Konuşmalar kadar. hop. bekle bir dakika! Kendini dağbaşında mı sanıyorsun? 53 . sessizlikler de aynı derecede önemli değil mi? “Vurgu”nun belirtilmesi. vurgu anında ne yapıldığını görün: CAFER Hangi cehennemdeydin? Tahsin pişkince sırıtır CAFER ( SÜRDÜRÜR ) Hey.2. öyleyse sessizlikleri niçin yazmayasınız?!. bir vurguya gereksinim duyulduğunda yazılmalıdır. Yazar olarak konuşmaları yazıyorsunuz. bekle bir dakika. konuşmaları sessizlikle doldurmak değildir. Konuşma örgüsünde. Aşağıdaki örneği inceleyerek. BELMA (Patlamamak için kendini tutar) Bir an için ciddi olur musun? 4. söylenen sözlerin karşısındakini etkileme ya da konuşana düşünme süresi tanımadır. seni seviyorum.

kişinin o andaki durumunu izleyiciye: Görsel yöntemlerle iletmeye çalışır. Çünkü gerçek yaşamda yüz. kişilerin ne düşündüklerini ya da ne duyumsadıklarını yansıtmaz. tepkisini çevresindeki şeyleri tekmeleyerek göstermesi gibi. öykünün temasını ortaya koymalıdır. düşüncelerin ve hatırlamaların açıklanmasıdır. Diğer bir anlatımla.3. günlük yaşamdaki konuşmalar gibi yerinde saydırmayıp ileri götürmelidir. Senaryo başarılı olsa bile. Ara Sorular Kimi yazarlar. altı çizilmek istenen konuşmalar için ara sorular kullanılmasını savunurlar. Oyuncu. geriye ya da ileriye gidilerek.2. Düşüncelerin ve Hatırlanan Şeylerin Verilmesi 4. Türkandan nefret ettiğini gördük. Yönetmen ve oyuncunun yanlış olanı. Özenli ve dikkatli bir çalışma. Kişiler romanda düşünürler. Görsel ya da sözel bir anahtar vermedikçe. konuşma örgüsü ’’çok daha kısa ve çok daha özlü ”olmalıdır. Dış Ses ya da Görsel Anlatım Kişinin düşüncelerini. Konuşma Örgüsü:    Diğer öğelerle birlikte. Örneğin Birine kızan kişinin. onları betimleyebilmelidir. karşılıklı konuşmayla verilebildiği gibi. Konuşma Örgüsü Öykünün Gelişmesine Katkıda Bulunmalıdır Kişiler konuşturulmak için konuşturulmamalıdır. bir konuşma yeterli açıklıkta değilse ve bilgi verici ayraç yok ise oyuncunun tonlaması tümcenin öngörülen anlamının tam karşıtı olabilir. oysa filmde “dış ses (off voice)” kullanılmıyorsa. 4. bunun yerine kişinin devinimde bulunmasını ya da devinimsiz bir duruşun ya da sessiz kalmasının daha etkili olabileceğini ileri sürmektedirler. Yeterli sebep yoksa konuşmayı geliştirmeyecekse iki kişi arasındaki ara sorulara gerek yoktur. görüntüyle de verilir. 4. "öykü gelişimi boyunca Hasan’ın. Hata istenmeyeceğine göre. olay olduğu gibi ya da olacağı gibi görselleştirilir. 54 . Duygu ve anlam yaratmalı ve öykünün gelişimine katkıda bulunmalıdır. tepkinin anında gösterilmesidir. Geçmişte yapılan ya da gelecekte yapılacak bir işin düşünülmesi. Düşünceler/anımsamalar.2. yeniden ele alıp betimleyecek zamanı yoktur. Kişilikleri ortaya çıkarabilmeli. öyküyü.5. konuşma örgüsü yazımında izleyiciye duyumsatmak istenen. Böyle bir durumda senaryo yazarı.1. bu karışıklığa neden olmaz. Şimdi onu görünce niçin sevindi?" diye düşünür.4. Roman ya da öyküde kullanılan "kahraman şöyle düşünüyordu:" türünden bir açıklama senaryoda yer almaz.3. Senaryoların özgün sorunlarından biri. Konuşma bir amaca yönelik olmalı. burada sizden istenecek hatanın tümünü makaslamanızdır. Kimi yazarlar ise soru-yanıt yönteminin gerekli olmadığını. yüz anlatımıyla (mimik) izleyiciye vermek olanaksızdır. ancak düşünürken gösterilebilir. bir yönelim. kişinin ne düşündüğünü anlamakta elbette olası değil.4. Düşünme sahneleri için diğer bir yol.

Çünkü sinema görsel içeriği ön plânda olan bir sanattır. izleyicinin ilgisinin çoğaltılması amaçlanır. kimi devinimlerle ya da çevredeki kimi şeylerin parçalanma durumu var mı?". oyuncunun tek başına kendi kendine (monolog) konuşmasıdır. Bunun nedeni. öykünün anlatımıyla ilgilidir. Görüntü üzeri konuşmanın bir diğer biçimi. olay dizisinde belirli devinimleri eyleme geçirmede kolay bir yoldur. kimi şeyler görmek ister. Kişinin kendi kendine konuşması. görüntü üzerine düşürülür.4. 4. kendinize sorun. Uzun bir monolog ( kendi kendine konuşma ) metni. Doğallığa aykırı olan bu kolay iletim yolu. kişinin belleğinde yinelenir. ya öykünün içinden biri ya da öykünün kahramanının sesidir. Görüntü Üzeri Konuşma (voice-over) Geçmiş bir olayı anımsatmak. yerinde ve gereği gibi kullanılmadığında hepsi izleyiciye yapay gelir. Anımsatıcı sözleri söyleyen. Diğer bir iç ses örneği. günümüz filmlerinde pek kullanılmayan bir konuşma biçimidir. "Acaba başarabilecek mi?" sorusu yaratılarak. tiyatrodaki gibi. parçalanarak sayfanın hızlı okunmasını sağlar. "Sen bu işi yapamazsın!” gibisinden anımsatıcı bir sözün söylenmesine neden olan kişinin ya da sözü destekleyici bir görüntünün üzerine verilir. Düşünce hangi yolla verilirse verilsin. "Kişinin konuşmalarını dinleyen kişinin. geçmişte kaldı. İç ses (kafa sesi) ya da anımsatıcı sözün yinelenmesiyle merak öğesi yoğunlaştırılıp. Böyle bir durum olduğunda öncelikle başka yollar aranmalıdır. yerinde ve özenli kullanıldığında kendi kendine konuşma çok etkili olabilir.3. Buna anımsatıcı söz denir. Ama şunu da unutmamak gerekir ki.    Kurallara uygun biçimde kullanıldığında. ‘’iç ses’’ ya da ‘’kafa sesi’’ denilir. izleyicinin ilgisini bir parça azaltır. öyküyü hızla ilerletmede uygun/yalın bir yol olmasıdır. 55 . ya sözü söyleyen kişi ya da bir başkası olabilir. kişilere bir derinlik kazandırılır.2. bir düşünceyi belirtmek. Görüntü üzeri konuşma kimi filmlerde çokça kullanılır. Senaryonun % 99' unun konuşma olması.3. izleyicinin olayı daha dikkatli izlemesi sağlanır. iç çatışmayı ya da bilinçaltını yansıtmak için dış ses kullanılır. Kişinin Kendi Kendine Konuşması (Monolog) Düşüncelerin/hatırlamaların verilmesinde bir diğer yol. kişilerin oluşumundaki bir aşama verilir. Sonra. duruma göre. Görüntü üstü anlatımı yapan duruma göre. Filmde iç ses.3. izleyici en azından konuşan bir kafanın ötesinde. Ya da anlatımda belirli sıçrayışları (atlamaları) sağlayıp. Kişiyle birlikte izleyicinin duyduğu bu sese. Kendi kendine konuşma (monolog) yazma durumunda. düşüncelerin verilmesi dışında. Çekici bir özelliği olmasıdır. Örneğin. filmin başında kullanılan bir söz yeri geldikçe. Edinilen bilgiyi açıklayıp.

Üstelik kullanılan şiveyi herkes anlamayabilir. bir solukta söylenebilir cümleler kurun. uzmanlara danışarak. en ekonomik/özlü ve kıvrak bir biçimde yazın. Şahsın kişiliği sıkıcı olsa bile. Tersi durumda. öykünün gelişimini engellemesine fırsat vermeyiniz. özün yitirilmemesine dikkat edilmelidir. izleyici hızla filmden kopar. yumuşatılan. Konuşma örgüsünün tümünü. küfürlü konuşma kullanılmamalıdır. Çünkü seneryodaki kişilerin hepsinin konuşması kısa. Uzun konuşmaları kısaltarak. öz ve etkin olmayabilir. kulağa yapay gelecek. yoğun öfkeli bir an yaratma ya da güldürme gerekçesiyle olmalıdır. konuşma örgüsünün. izleyici açısından irkilticidir. kamera devinimleri. oyuncu. Yersiz küfürlü konuşma. senaryoyu baştan sona yerel sözcük ve deyimlerle yazmak. izleyicinin ilgisini dağıtmayacak biçimde. Küfür kullanımı. Dil doğal olmalıdır ama bu. Uygun ve yeterli miktarda sözcük seçmeye özen gösterip. ayrıntılı. doğal konuşma dilini yeğleyerek. o insana sıkıcı konuşma örgüsü yazmak risklidir. Yalnız gerçekçi olmak amacıyla. Yersiz küfürlü konuşmanın senaryoya ne gibi bir katkısı olduğunu bir düşünün? İzlediğiniz filmleri hatırlayın. İzleyicinin iletiyi anlamasını engelleyen. Kısaltma yapılamıyorsa. birkaç yerel sözcük ve deyimle yalnızca ilk konuşmalarda belirtilebilir. uzun. tekdüzelikten kurtarılabilir. başarının kız kardeşidir" sözünü kulağınıza küpe yapın. yetenekli de olsa. İşin kolayına kaçıp. düşünce.        56 . "kısalık ve açıklık. Konuşma Örgüsü Yazarken Dikkat Edilecek Hususlar  Konuşma örgüsü tamamen kişilerin gelişimine bağlıdır. bir sürü olay. küfürlü konuşturulan kişiler kimlerdir? Öyküde eğer gerekiyorsa. Dolayısıyla şive ve aksan ölçüsünce. Bir duyguyu. bir düşünceyi ya da bir olayı. Oyuncu sözcüklere hâkim olamazsa. çalışmasında onları perçinlemezse. resmi olmayan bir yaklaşımla yazılır. süslü. her senaryoda argo ve günlük konuşma dili kullanılması anlamına gelmez. ayarınca kullanılmalıdır. en ekonomik duruma getirmek gerekir. çok debdebeli. ad ve gereksiz sözleri tıka basa doldurmayınız. yalnızca kendine özgü bir etki. Konuşma örgüsü. Diğerlerini oyuncuya bırakın. uzun konuşma. Kısaltma yapılırken.4. karmaşık bir cümle yapısından kaçınarak. kişinin tipini ve karakterini de dikkate alarak. şiveyi yalnızca güldürü öğsi olarak kullanmak onaylanacak bir durum değildir. yazım kılavuzuna uygun sözcüklerle yazmak gerekir. İlke olarak kısa.4. Çehov'un. bir oyuncunun uzun cümleyi kavraması ve söylemesi güçtür. dolambaçlı sesleri içeren biçimsel yazma biçiminden kaçının. Bir cümle içine. elbette şive ve aksan kullanılacaktır. karşı tepki açılarla ve araya koyulacak sorularla parçalanarak. Ama araştırma yaparak. kişilerin havası ve tavrına uygun yöresel/bölgesel şive.

ile gerçekleştirilir. yazarların çoğu. cansızlaştırıyorsa bunları yeniden yazarak daha enerjik hâle getirin. Bu kural. dolambaçlı/karışık anlatımdan kaçınılması.) Dilin akıcı olmasına önem verin. Konuşmalar. söyleyiş güzelliğine kapılıp sözü uzatmayın. Rastlantı sonucu kafiyeli duruma gelmiş cümleler ilgiyi dağıttığından. Konuşma örgüsü yazımında kişilerine. geçişin yumuşak ve akıcı olması sağlanabilir. (Bu kural da çoğu kurallar gibi geçerli bir gerekçe olduğunda kırılabilir. Eğer bu konuşmalar gerekmiyorsa. edebiyat yapmaktan kaçının. kullanmaktan vazgeçin. Böylece izleyicinin dikkati de dağılmaz. Kişiliğin üslubu açısından gerekli değilse. Bunun için araya. yanlış anlamaya. Bunun için ses uyumsuzluğundan kaçının. anlamın birinden ötekine akmasını sağlayın. “yeni bir durum” öne sürer. gerektiğinde imalı. birlikte söylenmesi zor harflerden oluşmamasına büyük özen gösterin (ş. bağlaç gibi sözcüklerle bağlayıp. ezgisi. Yinelemeyi önleme amacıyla bir cümlede “hakikat”. Değişimin birdenbire oluşmadığını. seçtiğiniz sözcüklerin. herhangi bir şey söyletmek için bir kavramdan diğerine ya da bir olaydan diğerine ya da bir konudan başka konuya geçmek durumu ortaya çıktığında. sözcüklerin yerinde kullanılması. kapalı.        57 . Cümlelerin birbirinden kopuk olmaması için cümleleri birbirine zamir. yarım konuşmaya engel değildir. Türkçesi olan sözcükler yerine İngilizce. Türkçenin kendine özgü uyumu. yazın sanatına özgü söz oyunlarından uzak durun. Yazarken yazmak dışında bir yol varsa konuşma örgüsüne başvurmayıp gösterin. bunlar kullanılmamalıdır. Fransızca vb. Oyuncuları düşünerek. Yukarıda açıklanan konuşma örgüsü kurallarını göz ardı etmeyin. Ama yazılan. bir “'köprü cümlesi” yazıldığında. Yinelenme bu yolla önlenmez ama dil aşureye çevrilir Duraksamaya. göstermeyin). sözcükler kullanmayın. izleyici herhangi birisinin konuşmasını işitmekten ziyade anlatılan şeyleri görmelidir (Ancak dramatik sebeplere sahip olmadıkça da. Açıklık. Şöyle ki. olayı diri tutmayıp. söyleyişine dikkat ederek. anlaşılır olmasına önem verin.). anlamı doğru aktaracak biçimde sıralanması. anlaşılmamaya yol açmaması için cümlelerin açık. Değişimi yansıtan konuşma örgüsü de buna uygun olarak cümle cümle geliştirilir. önemli sözün/sözcüğün eylem sözcüğüne yanaştırılması. ç vb. güldürü filmi senaryosu ise kafiyeli konuşma filme bir katkı getirebilir. iki cümleyi bağlayan bir “geçiş cümlesi”. gerekli değil ise iki anlamlı sözcük kullanılmaması vb. öteki cümlede “gerçek” sözcüğünü kullanmayın. basamak basamak geliştiğini biliyorsunuz. Şairanelikten. örtük. onu yakalamaya çalışın.

akışı kesen yinelemeler. öykünün gelişimi anlam olarak dikkate alınır. sık sık yinelenen adlar (yinelemeler) metinden çıkarılır. birçok cümlenin. sözcüğün gereksiz olduğunun farkına varıp metinden çıkaracaksınız. Bu çalışmada. senaryonun/filmin bir öğesi olup. Oyuncunun sözcükleri rahat söyleyebilmesi göz önüne alınır. tekrarlanan sözler. öykünün tümünden daha önemli değildir. Senaryo metninin son denetlenmesi için yapılan çalışma. Bu nedenle konuşma örgüsü. konuşma örgüsünü yeteri kadar önemsemek gerektiğidir. söylemeye soluğun yetip yetmediği denetlenir. kolayca söylenip söylenemediği. anlatımında yer alan fazla cümle ve sözcükler. senaryodaki yerini zorlamasız ve çelişkisiz bir biçimde almalıdır. Tüm bu açıklamalardan sonra söylenebilecek son söz. Cümlelerin akıcı olup olmadığı. 58 . Yazdıklarınızı denetledikçe. yanlış kullanılan sözcükler ve cümleler (yanlışlıklar). metne katkısı olmayan cümleler (fazlalıklar). izleyicinin anlamasına yönelik çalışma yapılır. Söyleyiş zorlukları olan sözcükler peş peşe gelmişse değiştirilir. Son kontrolü yaparken çalışmanın. yüksek sesle okumak ya da bir oyuncu kadar olmasa bile oynayarak denetlenmesidir. Ancak şu da unutulmamalıdır: Konuşma örgüsü. Konuşma örgüsündeki cümlelerin oynanarak söylendiği unutulmamalıdır.

işlevlerini analiz ediniz.  Konuşma örgüsü yazınız.  Mekân farklılıklarına dikkat ediniz.  Araştırmacı ve gözlemci olunuz. ayrıntılara dikkat ediniz.  Bol bol okuyarak ve film izleyerek hayal gücünüzü geliştiriniz.  İzlediğiniz filmlerin nitelikli olmasına dikkat ediniz. Öneriler  Bu işlemler sırasında. 59 .  Bir hatırlama veya düşünme sahnesine diyalog yazınız.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Sinema dilini diğer dillerle karşılaştırınız.  Senaryodaki konuşma örgüsünün.

( ) Okunmak için yazılmış sözlerle. ( ) Konuşma örgüsünün doğal olması için gerçek yaşamdaki konuşmalar. 5. 7. 60 . tiyatroya göre daha çok kullanılmalıdır. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. duygusal bir anlam taşımalıdır. 2. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. 1. 4.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. şive veya aksan olmamalıdır. ( ) Konuşma örgüsü kişilikleri ortaya çıkarmamalıdır. faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. ( ) Konuşma örgüsünde kesinlikle. 8. 3. ( ) Oyuncunun kendi kendine konuşmasına monolog denir. ( ) Konuşma örgüsü. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları. o da bilgi vermektir. söylenmek için yazılmış sözler ayrı ayrı seçilmelidir. senaryoya aynen yazılmalıdır. ( ) Konuşma örgüsünün tek bir işlevi vardır. 6. ( ) Söz sinemada.

gürültü ya da bir sözdür.   Filmlerde kullanılan müzik türlerini araştırınız. kişilerin konuşması üzerine bir başka ses verilerek. Bunların kullanımı şöyle sıralanır: Gerçek sesle üst üste bindirim (superpoze) oluşturmak. o andaki durum daha da pekiştirilir. Nesnel ses. senaryoya müzik. DVD ve VCD satan mağazaları gezmeniz gerekecektir.1. İzleyici. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır. anlatılan. Televizyon kanalları ve prodüksiyon şirketlerinin müzik ve efekt arşivlerinde çalışan kişilerden ön bilgi alınız. Araştırma işlemleri için internet ortamını kullanıp. duyulan başka bir ses. Tanımlanan. Bu anlatımsal sestir. filmdeki kişilerden birinin işittiği sese nesnel ses denilir. ses öğelerini tamamlayabileceksiniz. gerçeğe ilişkin olmayan öğeler tarafından ortaya konulan tüm sözler. Müzik için film. filmdeki gerçek sesi filmdeki kişinin etkilendiği şiddette duyar ama olağan olarak değil. 5. Örneğin. 61 . Senaryoda Şarkı ve Müzik Kullanımı Sinemada müziğin iki kullanım yolu vardır: Film için müzik (Film Müziği). filmdeki bir kişinin yalnızca imgeleminde ya da anısında var olan müzik. SENARYODA DİĞER SESLER Anlatımsal ya da tanımsal durumlarda. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde.ÖĞRENME FAALİYETİ–5 ÖĞRENME FAALİYETİ–5 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında. efekt ve çevresel ses ekleyerek. Gerçek ses yerine. 5. müzik ve tüm gürültüler anlatımsal ses olarak adlandırılır. Filmlerde kullanılan efekt ve çevresel sesleri araştırınız.

hem filmin. parçanın finaline doğru iyice gaza gelen orkestra şefi. hem de müziğin doruk noktasına) doğru ilerler. Burada anlatıma katkı nedeniyle müzik. Örneğin. psikolojik gelişme oldukça. Olayın gerçekleştirileceğini öğrenen gizli servis. The Bad and The Ugly (İyi Kötü ve Çirkin) ve Godfather (Baba) filmleri iyi birer örnektir. Karşıtlıkları vurgulamak için müzikten yararlanılır. gelen konuklara olayı çaktırmadan opera binasında suikastçiyi aramaya koyulur. öyküde bir ilerleme sağlandıkça aynı müzik teması yinelenir (leitmotiv). aniden kesilen müzik bizde bir beklenti yaratır. Ünlü bir politikacı bir klâsik müzik dinletisi sırasında öldürülecektir. çatışmayı zamana kilitlemenin bir aracı olarak kullanmıştır. Notalar bir bir geride bırakılır. kameranın algıladığı görüntüye bir katkı sağladığında ya da anlatım aracı olarak senaryo yazarı/yönetmenin beğenisine göre filme eklendiğinde doğallık kazanır. dramatik dönüm noktalarını vurgulamaya. Ön planda ya da altta kullanılan müzik. sürpriz ve şok duygularını yaratmak için müzik kullanılır. Aynı kişi görüldükçe. asal kullanılış biçimi film müziğidir. Bu arada suikastçi atış pozisyonunu alır. Kişilerin psikolojik durumlarını belirtmek için: Kişinin şen. Suikastçi. Sahne son derece ustaca tasarlanmıştır ve bunda müzik başrolü oynar. Çünkü müzik gerilimi destekleyen bir unsurdan öte. Güçsüz bir sahneyi renklendirmek için filmde. Kişinin düşündüğü ya da anımsadığı bir ses yerine kullanılır. Sonra parçanın finaline geliriz: Müziğin şiddeti ve gerilimi artar. Hitchcock bir filminde. üzüntülü. durumlarına uygun ya da karşıt müzikler kullanılır. 62 . Filmde müzik hangi amaçlarla kullanılır?  Tinsel ve duygusal atmosfer yaratmak için: Müzikleri hâlâ dillerde olan High Noon (Kahraman Şerif). sinirli vb. Yüzlerce konuk içerisinden hangisi suikastçidir ve nereden ateş edecektir? Klâsik müzikteki iniş çıkışlar ve parçanın atmosferi bu arama telaşını çok iyi yansıtmaktadır. müziğe başvurulur. yapacağı vuruş için hazırlık yapmaya başlar. önemli bir öğe olarak karşımıza çıkmaktadır. sahnenin duygusal vurgusunu pekiştirir. ateş edildiğinin anlaşılmaması için tam büyük davul çalındığında ateş edecektir.        Müziğin birden durması ya da birden başlaması. müziğin belli bir anını bizzat doruk nokta hâline getirir. durgun. Müzik. belli anları ya da durumları öne çıkarmaya yarayabilir. Herhangi gerçek bir ses yerine kullanılır (Müzik. bir haykırışın ya da bir gürültünün süreğeni olarak gerçek ses yerine devinime eşlik eder). Kahramanımız onu farkedip. suikastçinin bulunduğu balkona doğru koşmaya başlar ve bu arada müzik çıldırtıcı biçimde doruk noktaya (hem sahnenin. Birazdan davulcu davula darbesini indirecektir. horoz gibi kabarır ve adeta kendinden geçerek ellerini kollarını sağa sola savurur. Destekleyici olarak merak. The Good. kenarda o ana kadar beklemiş olan davulcu. Film için Müzik (Film Müziği) Sinemada müziğin destekleyici katkısı.

senaryoya ünlü bir şarkıyı/müziği önermede sakınca yoktur.. Görsel efektler de en az ses efektleri kadar yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. senaryoya renk katmak amacıyla. ünlü bir müzisyenin yaşam öyküsüdür ve şarkısının tümünü bir araba sürüş sahnesinde radyodan verebilirsiniz. Ancak. üzerine ses kayıt edilen herhangi bir araçtan ayrımsızdır. şarkının/müziğin kendisinin yeri olabilir. bu tür filmlerin hepsi böyledir anlamına gelmemelidir.  Müzik için Film Müzik sanatı ile bağlantılı olarak. Müziğin bir an için bile fon yöresi sağlamak amacıyla kullanımı.Vurmak üzere olan davulcunun havada tuttuğu davul tokmağı. Sahnenin ön plânında. Böyle bir yapımda müzik kullanıldığında ve müzik gerekli duyguyu yaratmadan yoksunsa bu tekdüzelikten başka bir etki yaratmaz. Senaryoda müziğin yükseldiği ya da geri plâna düştüğü yerleri belirtmemek uygun olur. etkili ve yoğun bir şekilde kullanılan efektleri sayesinde gişe hâsılat rekorları kırmaktadır. Koşan bir ajan… Filme sonradan eklendiği için yazarın müzik konusunda fazla söz hakkı yoktur. Örnek. çoğu zaman gereksiz bile olur. fon yöresi sağlayacağına inanıyorsanız.2. şarkıcıların hayatlarını anlatan filmler bu kapsam içinde yer alır. Bu açıklama. Ses. Tetiği çekmek üzere gerilen parmak. Berkant ürkütücü seslerle gitar çalmayı sürdürür. ortama (çevreye) katkıda bulunacağına. Radyodan "……. bir sahnenin geri plânında uygun. ünlü bestecilerin. Oysa günümüz sinema ve televizyon dünyasında. Sözlü ya da yalnızca enstrümantal müziğin." nin şarkısı duyulur. Eskiden yalnızca ortamı pekiştirmek amacıyla ses efektleri kullanılırdı. çok ihmal edilen bir unsurdur. bunu senaryoda “geri plânda (background music)’’ olarak gösterebilirsiniz.. yayın hakkı alındığında. Oysa aşağıda verilen çok önemli işlevleri yerine getirebilir: 63 . Örneğin film. Senaryoda Efekt Kullanımı Efektler günümüz sinema ve televizyon yapımlarının en vazgeçilmez unsurlarındandır. efektlere oldukça sık başvurulmaktadır. Bu durumda film. Ayrıca yayın hakları göz ardı edildiğinden bu profesyonel bir yaklaşım da değildir. Bazı filmler. 5. istediği bir şarkıyı/müziği önermesi doğru değildir.

Ses giderek yaklaşır. Postal seslerini dinleyerek bu anı belirlemeye çalışırlar. Ancak koridora fırlayınca ne görsünler: Komutanların gittiğinden emin olan gece nöbetçisi ayaklarını sıkan postalları çıkarmıştır ve sırtı kaçaklara dönük olarak. Yakalanma korkusu başlar fakat sonra ses uzaklaşır. Koridordan geçmek için en uygun anı kollamaya başlarlar. beş adım ötede. Bazı sahnelerde doruk noktaya yaklaştıkça. sesten anlayabiliriz. günümüzde artık bu işlevlerinin dışına çıkmıştır. Olaylar atlatılır ve sonunda postal sesi kesilir. 64 . sonra da nöbetçi bir daha gösterilmez. tam üzerinden tren geçtiğinde. eskiden masraf yapmadan yalnızca ortam oluşturmak amacıyla kullanılan efektler. sahnenin dramatik ilerleyişine (tartışma nasıl sonuçlanacak?) de katkıda bulunmuştur.3. Sonuç olarak. Bu. Öte yandan sahnenin içyapısı (başlangıç-gelişme-son) desteklenmiştir. 5. Biri bizi romantik. Sadece bekleşenlerin tedirgin yüz ifadesi ve nöbetçinin postal sesleri vardır). hiç bir ses yoktur. Senaryoda Çevresel Ses Kullanımı Filmlerde gürültüler çevre oluşturur ve akılcı bir kullanımla filme gerçeklik sağlar. alınması gereken bu karar çerçevesinde bir tartışma çıkmaktadır.   Fon oluşturmak Mekân tanıtmak Atmosfer yaratmak Örneğin. Artan gürültünün doruk noktası. Örnegin Kwai Köprüsü filminin sonunda. Yine sesin düzeyi (volume) dramatik etkiyi arttırabilir. kötü koşullar nedeniyle gribe yakalandığını göstererek bu duruma hazırlık yaparız) ki bu gergin anların yaşandığı zaman dilimidir. Nesnelerin ya da kişilerin. Yoğun ve abartılı efekt kullanımıyla görsel birer şölene dönüşmüşlerdir. Toplama kampından kaçan Yahudi tutsaklar düşünün. Kaçış sırasında bir nöbetçiyi atlatmak zorundadırlar (Kamera öznel bakışla bir kez koridora "bakınır". Sesin sürekli şiddetlenmesi. ses ve gürültülerin şiddeti de giderek artar. Ne var ki. Nöbetçi gitmiştir. Tutsaklar biraz bekler. tartışmanın beklenmedik biçimde noktalandığı ve şiddetli patlamanın gerçekleştiği andır. köprünün havaya uçurulup uçurulmayacağı sorunu ele alınmaktadır. nöbetçiyi görür ve geri çekilir. Bu arada tutsaklardan biri hapşırır (bir önceki sahnede. bir iki kez tekrarlanır. örneğin bir tehdidin yaklaşıp uzaklaştığını haber verebilir. diğeri ise gerilimli bir sahneye hazırlar. Dolayısıyla ses. Tartışma alevlendikçe yaklaşan trenin sesi şiddetlenir. geceleyin gösterilen bir çiftlik evi düşünün: Fonda cırcır böceği sesi duyulmasıyla baykuş sesi duyulması arasında önemli bir fark vardır. bacaklarını bir sandalyeye uzatmıştır. uzaklaşıp yaklaştıklarını.

Bunları halletmeye çalışırken birden tren gelir. geleceğe geri dönmek için itme gücünden yararlanacakları tren. sesin temposu. 65 . Ne var ki hazırlık sırasında beklenmedik olaylar ve aksamalar olur. Yukarıdaki örneğe dönelim: Ağır ağır ilerleyen postal sesini duyarız. Görüntü dışından gelen sesler. aynı zamanda geleceğe dönüş için son firsatlarıdır. zaman makinelerini çalışır vaziyete getirmeleri gerekir. korna sesleri. savaşın kıyasıya devam ettiğini ve filmdeki askerlerin her an sıcak çatışma tehdidiyle karşı karşıya olduğunu hatırlatır. Bu. hızla yaklasan postal sesleri. sık sık top sesleri duyarız. erkeklerin dünyasını vurgulayan korna sesleri motif işlevi görmüştür. onları anlamamıza yardımcı olur. Geleceğe Dönüş-2’de kahramanların. Zamana karşı yarış bir anda hızlanmış. Pek çok savaş filminde. nefes alıp verme sesleri vs. görüntünün alanını genişletir ve görmediğimiz olayları tanımlar. Trenin gelişi. Bunlar bize en sakin ve neşeli anlarda bile. uzaktan duyulan sinyal sesiyle verilir. kapı ve tel örgü şıngırtıları. Ses. grip olan tutsak hapşırır. varolan engellerin yarattığı gerginlik kat kat artmıştır. bir motif işlevi de görebilir: Örneğin Thelma&Louise'deki kamyonların. hızı ve ritmi de önemlidir. postal sesi bir an için kesilir. kasabaya varmadan önce. Başka bir örnek: Kovalama sahnelerinde ayak sesleri. içiçe geçer ve mevcut gerilimi destekler. birbirine karışır. Bu bize gösterilmez. sessizlik.Amaç özellikle heyecan yaratmaksa.

ayrıntılara dikkat ediniz. Öneriler  Bu işlemler sırasında.UYGULAMA FAALİYETİ İşlem Basamakları  Senaryonuza uygun müzik türünü belirleyiniz. 66 .  Senaryonuz için ugun efektleri belirleyiniz.  Bol bol okuyarak ve film izleyerek hayal gücünüzü geliştiriniz.  Araştırmacı ve gözlemci olunuz.  Senaryonuza uygun çevresel sesleri belirleyiniz.  Mekân farklılıklarına dikkat ediniz.  İzlediğiniz filmlerin nitelikli olmasına dikkat ediniz.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

Aşağıda ki ifadeler doğru ise parantezin içine D yanlış ise Parantezin içine Y harfi yazınız. 1. 2. 3. 4. 5. ( ) Filmdeki kahramanlardan, herhangi birinin duyabildiği sese nesnel ses denir. ( ) Bir filmdeki kişilerin psikolojik durumunu anlatmanın yollarından biri de; uygun müzik kullanımıdır. ( ) Güçsüz bir sahne, etkileyici bir müzikle bile renklenmez. ( ) Film müziklerini, senaryo yazarı belirler. ( ) Bazı durumlarda müzik parçalarının tanıtımı için film çekilir.

DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı, cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek, kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları, faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz.

67

MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME
Modül ile kazandığınız yeterliği, aşağıdaki ölçütlere göre değerlendiriniz. Değerlendirme Ölçütleri Karakter Yaratmak 1. 2. 3. İşlevlerine göre tipleri ayrıştırabildiniz mi? Kişiliği (karakter) ve işlevlerini incelediniz mi? Karakter oluşturdunuz mu? Evet Hayır

Senaryoda Devinim Oluşturmak 4. 5. 6. 7. 8. Öykünün devinimini sağladınız mı? Kişilerin devinimini sağladınız mı? Dış devinimi sağladınız mı? İç devinimi sağladınız mı? Sahneyi şarad ile anlattınız mı?

Senaryoda Zamanı Kullanabilmek 9. Kullanılacak zaman dilimini ve yöntemi seçtiniz mi?

10. Senaryoda zaman ilişkilerini kullandınız mı? Senaryoda Konuşma Örgüsü Kurmak 11. Sinema dilini, diğer dillerle karşılaştırdınız mı? 12. Senaryoda, konuşma örgüsünün işlevlerini analiz ettiniz mi? 13. Konuşma örgüsü yazdınız mı? 14. Bir hatırlama veya düşünme sahnesine, diyalog yazdınız mı? Senaryoda Diğer Sesleri Kullanmak

68

15. Senaryoya uygun müzik türünü belirlediniz mi? 16. Senaryoya uygun efektleri belirlediniz mi? 17. Senaryoya uygun çevresel sesleri belirlediniz mi?

DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonucunda, eksikleriniz varsa öğrenme faaliyetlerini tekrarlayınız. Modülü tamamladınız, tebrik ederiz. Öğretmeniniz size çeşitli ölçme araçları uygulayacaktır. Öğretmeninizle iletişime geçiniz.

69

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 Y D D Y D Y ÖĞRENME FAALİYETİ-2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D Y D Y D Y D ÖĞRENME FAALİYETİ-3’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 D D Y Y D Y Y 70 .

ÖĞRENME FAALİYETİ-4’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 Y D Y Y D Y D Y ÖĞRENME FAALİYETİ-5’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D D Y Y D 71 .

İstanbul 2004.KAYNAKÇA KAYNAKÇA  AKYÜREK Feridun. Senaryo Yazarı Olmak. 72 .