You are on page 1of 2

Leer improviseren. 2003-2004.

Les 06:
melodie maken bij een gegeven akkoordenschema.
Een praktische procedure om een melodie te maken bij een gegeven akkoordenschema is om eerst het schema zonder melodie een aantal keren zonder haperen (!) te spelen in een rustig tempo en zonder versieringen, om te ontdekken wat het harmonieverloop te bieden heeft. Het harmonische verloop is de body van een muziekstuk. De melodie is de afwerking. Als het harmonische verloop duidelijk is, ga dan je stem gebruiken, om op ideen voor een melodie te komen. Blijf het schema herhalen tijdens de ontwikkeling van de melodie. Verknoei de modulaties niet met verstikkende versieringen. De volgende stap is om de melodie te spelen i.p.v. te zingen. Er zullen aanpassingen moeten komen omdat de piano niet alles kan wat een stem kan (bijv. lange tonen aanhouden). Als dat allemaal klaar is kun je tot slot met de piano meezingen om de laatste verfijningen te ontdekken, opdat zingbare delen in evenwicht gebracht worden met instrumentale versieringen. -------------------------------------------------------------------------------Voor improviseren is het nodig het effect van tonen te kunnen voorspellen. We kunnen de volgende tonen onderscheiden: akkoordtonen (tonen uit het lopende akkoord, bijv tijdens D7 de tonen d, f#, a en c) toonladdertonen (tonen uit de lopende toonaard, bijv tijdens toonaard C de witte toetsen) toonladdervreemde tonen (bijv tijdens toonaard C de zwarte toetsen) (pianovreemde tonen, bijvoorbeeld halverwege toon e en f, wat een menselijke stem of een viool kan)

Akkoordtonen hebben een open, heldere, consonante gevoelswaarde. Toonladdertonen geven een klassieke sfeer. Laddervreemde tonen vragen naar een oplossing, meestal de naastliggende laddereigen toets. -------------------------------------------------------------------------------Iedere toon heeft binnen een toonaard een bepaald effect, afhankelijk van het muziekstuk, bijv.: 3 toetsstappen boven de grondtoon: jazzy (de z.g. blue note, bij zang pianovreemd) (in toonaard C toon es) 4 toetsstappen onder de grondtoon: dramatisch (in toonaard C toon as) 3 toetsstappen onder de grondtoon: big band jazz (in toonaard C toon a) grondtoon: rustpunt (in toonaard C toon c) 5 toetsstappen onder de grondtoon (dominant): heersend (in toonaard C toon g) 1 toetsstap onder de grondtoon: bar muziek jazz (in toonaard C toon b) 4 toetsstappen boven de grondtoon: inzet (begin) (in toonaard C toon e)

-------------------------------------------------------------------------------Na een uitwijking naar een andere toonaard (zie les 9 modulaties) geldt de lopende toonaard. We hebben dan te maken met de ladder van de nieuwe toonaard. Bijvoorbeeld tijdens D7 geldt de ladder van G of Gm; de toon f is op dat moment laddervreemd, of praktischer: vermijd toon f als je niet zeker van je zaak bent. Bij improviseren heb je niet de tijd, zoals bij componeren, om tonen uit te proberen; je moet op voorhand weten welke riskant zijn. Een melodie is tijdens een uitwijking benvloed door de begintoonaard. Het is een mengproduct van de lopende en de begintoonaard. Bijv. gedurende alle uitwijkingen kan het grondakkoord van de begintoonaard gespeeld worden, behalve als een van de tonen ervan tijdens een uitwijking laddervreemd is. Bijv. de tonen van het akkoord van C (dus de tonen c, e en g) kunnen voor de melodie gebruikt worden tijdens ieder akkoord in het schema C D7 G7 C. Maar in het schema C A7 D7 G7 C is de toon c laddervreemd tijdens akkoord A7, want dan is de lopende toonaard D of Dm. De toonladder van D heeft 2 kruizen: c# en f#, terwijl Dm de c# als kruis heeft. Het is dus veilig toon c te vermijden tijdens A7, als je niet zeker van je zaak bent. -------------------------------------------------------------------------------HUISWERK: Maak melodien op het schema: C F C F C D7 G G7 C F C F C G7 C C Am Dm Am Dm Am D7 G G7 C E7 F C C (D7 G7) C C (aan het eind zitten D7 en G7 in n maat). De groepering in 4 akkoorden is voor de overzichtelijkheid, niet voor de timing. Er zijn honderden melodien mogelijk op dit schema. Hier is een voorbeeld. --------------------------------------------------------------------------------