You are on page 1of 19

1.

Zagadnienia Wstpne
FILOZOFIA fileo + sophia fileo - miowa, dy ku czemu, by skonnym; sophia - wiedza, mdro Filozofia - najbardziej oglna, fundamentalna, racjonalna i krytyczna wiedza o wszystkim, co istnieje; w znaczeniu rdowym f. oznaczaa umiowanie mdroci, czyli nieustanne denie do wiedzy i poszukiwanie pewnoci . Swoiste cechy filozofii: 1.maksymalna oglno - zamiar uczynienia przedmiotem poznania absolutnie wszystkiego, a nie tylko jakiej warstwy, czci rzeczywistoci. Punkt widzenia maksymalnie oglny. 2.maksymalny krytycyzm - przyjmowanie, e wszystko moe sta si problemem. Nic nie jest rozstrzygnite, a rozstrzygnitym moe sta si jedynie wasnym wysikiem filozofujcego. Dzieli si j na: ontologi (teoria bytu), epistemologi (teoria poznania), aksjologi (teoria wartoci), antropologi filozoficzn i filozofi spoeczn. DZIAY FILOZOFII 1.Teoria bytu (inaczej: metafizyka, ontologia) - metafizyka oznacza etymologicznie po fizyce, za ontologia oznacza nauka o bdcym, o tym co jest Dawniej okrele tych uywano zamiennie. Od czasu Husserla zwykle traktuje si metafizyk jako refleksj nad tym, co jest nad bytem rzeczywistym, a ontologi jako refleksj nad bytem moliwym. Byty moliwe s szerszym zespoem moliwoci.Teoria bytu zajmuje si bytem, struktur, warstwami poznania. 2.Teoria poznania. Dzieli si na dwa dziay: 1)gnoseologia 2)epistemologia Uywane zamiennie albo przy stosowaniu pojcia gnoseologia do czynnoci i aktw poznania. Teoria poznania zajmuje si: rda, rodzaje oglne metody poznania, kryteria prawdy 3.Teoria wartoci (aksjologia) - refleksja nad wartociami. Zajmuje si: genezy wartoci hierarchie wartoci relacje midzy rnymi typami wartoci Dzieli si na dziay : 1)etyka - teoria wartoci moralnych. Przedmiotem s: oceny moralne, problem dobra i za itd. 2)estetyka - teoria pikna i sztuki. Przedmiotem refleksji s waciwoci przeycia estetycznego. W koncepcjach tradycyjnych przynajmniej do czasw Kartezjusza (pierwsza poowa XVII wieku), podstaw systemw filozoficznych bya teoria bytu (metafizyka). Sposb rozstrzygnicia podstawowych problemw teorii bytu i przyjmowanych tam zaoe okrela z gry w znacznym stopniu sposb ujcia, postawienia i rozwizywania problemw ze sfery teorii poznania, teorii wartoci, a take antropologii - jego istot, wartociami ktre go obowizuj itd. Filozofia jest najbardziej samowiadom form ekspresji kulturowej. Mona zatem sdzi, e nosi w sobie pewne waciwoci epoki w ktrej powstaje. Std najbardziej podstawowy podzia dzie filozofii pokrywa si z zasadniczym podziaem historycznym - np. staroytno - filozofia staroytnoci. Filozofia pragnie wyrazi prawdy uniwersalne, wykraczajce poza horyzont epoki. Dziki temu mona mwi o pewnej wsplnocie filozofii w ogle. - np. Platon, Arystoteles. DZIAY FILOZOFII FUNKCJONUJCE DO DZI;

1.ONTOLOGIA teoria bytu (gr, on byt) od staroytnoci do odrodzenia 2.ETYKA 3.ESTETYKA 4.FILOZOFIA SPOECZNA to filozofia polityki 5.HUMANIZM ontologi filozofia czowieka 6.TEORIA POZNANIA I METODOLOGIA DYSCYPLINY FILOZOFICZNE Gwne dyscypliny filozoficzne s nastpujce: - metafizyka lub ontologia czyli nauka o bycie, - epistemologia czyli teoria poznania ( nauka o rdach, rodzajach, przebiegu i granicach poznania oraz o istocie wiedzy, prawdy i naukowoci), - logika (jako nauka o poprawnym rozumowaniu, w duym stopniu pokrywajca si z logik formaln, czyli matematyczn), - etyka (nauka o moralnoci, jej naturze i pochodzeniu, o podstawach obowizywania norm moralnych), - estetyka (nauka o piknie, dowiadczeniu estetycznym i twrczoci), - psychologia (dzi usamodzielniona jako dyscyplina pozafilozoficzna) - historia filozofii (ktrej odrbn gazi jest historia filozofii Wschodu, zwaszcza indyjskiej). Obecnie uywa si te czsto takich okrele, oznaczajcych rozlege dyscypliny, jak - antropologia filozoficzna (filozofia czowieka), - aksjologia (teoria wartoci), - filozofia religii, - filozofia dziejw, - filozofia polityki. Ta ostatnia tworzy cznie z etyk tzw. filozofi praktyczn; do dzi ywe jest to ustalenie terminologiczne, wywodzce si jeszcze z pism Arystotelesa. PODZIAY NURTW FILOZOFICZNYCH; MATERIALISTYCZNE; oStaroytny materializm atomistyczny (nawet wiadomo skada si z atomw) oMechanistyczny (wszystko jest mechanizmem) oWspczesny (funkcjonowanie materii zaley od czowieka) IDEALISTYCZNE oIdealizm obiektywy (idea istnieje poza czowiekiem np. Bg) oIdealizm subiektywny (istot pierwotn jest indywidualna wiadomo czowieka) POWSTANIE FILOZOFII ( IV W P.N.E.) Filozofia to wiedza racjonalna, dziedzina oglnych rozwaa opartych na rozumowaniu na temat istoty i struktury bytu (ontologia) czowieka i jego miejsca w wiecie (antropologia), tajemnicy istnienia (metafizyka), zasad poprawnego mylenia oraz na temat dobra i za. Narodzia si w staroytnej Grecji ok VI wieku przed Chrystusem, a podstawowymi czynnikami jej powstania byy: a) agodny klimat Grecji ksztatujcy postaw otwartoci wobec zewntrznego wiata b) Ustrj niewolniczy - grek posiadajc liczn sub mg oderwa si od przyziemnych zaj codziennych i odda teoretycznym rozmylaniom c) Uoglnienie konkretnych wiadomoci - potrzeba znalezienia racjonalnych odpowiedzi na podstawowe pytania typu: "Jak powsta wiat?" d) Zastpienie opowieci mitycznych myleniem racjonalnym PODZIA TEORII FILOZOFICZNYCH Podzia ze wzgldu na poznanie empiryzm - filozofia zakadajca wyszo poznania zmysowego nad rozumowym, w skrajnej postaci odrzucajca wszystko, co nie ma bezporedniego odniesienia do poznania zmysowego. Odwrotnoci empiryzmu jest idealizm poznawczy. racjonalizm - filozofia zakadajca moliwo poznania za pomoc tworzenia spjnych i logicznych systemw pogldw, w swojej skrajnej postaci odrzuca ona jakkolwiek warto poznania pozaumysowego.

idealizm poznawczy - filozofia odrzucajca moliwo poznania zewntrznej rzeczywistoci. Podzia ze wzgldu na byt idealizm - filozofia uznajca pierwszestwo idei nad rzeczywistoci materialn. Uznaje ona obiektywne istnienie idei jako bytw samodzielnych i uwaa byt materialny za wtrny w stosunku do wiata idei. W skrajnej postaci odrzuca istnienie rzeczywistoci materialnej i uznaje j za zudzenie (idealizm subiektywny). realizm - filozofia uznajca rne formy wspistnienia idei i materii w przewiadczeniu, e obie s bytami obiektywnymi, wzajemnie dopeniajcymi si. materializm - filozofia odrzucajca obiektywne istnienie idei, uwaajca, e s one w caoci wytworem czowieka, uznajca za to obiektywne istnienie wiata materialnego. aktywizm - filozofia nie uznajca w ogle bytw jako takich. Wedug aktywizmu wszystko si tylko "dzieje" i nie ma adnego istnienia obiektywnego. fenomenalizm - filozofia, ktra unika pojcia bytu obiektywnego i wprowadza w to miejsce pojcie fenomenu, czyli zbioru odczu zmysowych i/lub psychicznych odbieranych przez podmiot (czyli w praktyce przez czowieka) i skadajcych si na wraenie "istnienia" okrelonych zjawisk. SPIRYTUALIZM stanowisko w ontologii, zgodnie z ktrym caa rzeczywisto jest w swej istocie natury duchowej, a wiat materialny stanowi jedynie przejaw aktywnoci owego pierwiastka duchowego (absolutu, Boga, ducha). MATERIALIZM 1) kierunek filoz. goszcy, e jedynym istniejcym, samoistnym bytem jest materia; rozrnia si materializm dialektyczny, materializm historyczny, mechanistyczny i materializm wulgarny; 2) pogld uznajcy materi jako pierwotn, a wiadomo jako wtrn. TEORIA POZNANIA (epistemologia, filozofia poznania, gnoseologia), dyscyplina filoz., ktrej przedmiotem jest poznanie i wiedza; zajmuje si m.in. rdami poznania, jego przedmiotem, granicami i pojciem prawdy. STOICY, za. przez Zenona z Kition w pogldach stoikw, zw. stoicyzmem, nastpio poczenie racjonalizmu z materializmem; w fizyce stoicy gosili materialist. monizm w duchu hylozoizmu, finalizmu i panteizmu; w etyce przyjmowali, e szczcie daje czowiekowi tylko cnota, stanowica najwiksz doskonao, jest samowystarczalna (autarkia) i prowadzi do obojtnoci wobec wszystkiego innego; stoicy postulowali wyzbycie si uczu (apatia), ktre uwaali za rdo za; warto moraln uczynkw uzaleniali od intencji; logik pojmowali jako nauk o znaku i o tym, co on oznacza; czc racjonalizm z sensualizmem, odrniali pojcia naturalne i wytworzone oraz rozwaali zagadnienia spostrzee zmysowych, sdw, kryterium prawdy; tworzc teori logiki formalnej, uznawali za jej jednostk nie termin, ale sd. 4 rodzje afektw (zawic podliwo, smutek, obawa) Do szkoy stoikw naleeli m.in.: Chryzyp z Soloj, Seneka, Epiktet i Marek Aureliusz. CZYM RNIA SI FILOZOFIA STOICKA OD EPIKUREJSKIEJ Stoicy propagowali zagodzon form etyki cynickiej goszc, e jedyne dobro, do ktrego naley dy to zgodna z rozumem cnota, ktra jest rdem prawdziwej wolnoci. Epikurejczycy nawizywali do filozofii hedonistycznej, stawiajc za cel ludzkiego dziaania denie do szczcia EPIKUREIZM, Epikura (306 p.n.e. zaoenie szkoy w Atenach, uznajcy za cel ycia indywidualne szczcie, a filozofi za rodek sucy do jego osignicia; g. przedstawiciele: Metrodor z Lampsakos, Hermachos z Mityleny, Zenon z Sydonu, Filodemos z Gadary, Lukrecjusz; gosili teori etyczn utosamiajc ycie szczliwe z yciem moralnym; za warunek wystarczajcy do osignicia szczcia uwaali brak cierpie; 4 lki (przed niemonoci osignicia szczcia,przed cierpieniem,przed Bogiem, przed mierci) EMPIRYZM [gr.], filoz. datujce si od staroytnoci stanowisko zakadajce, e podstawow rol w poznaniu peni dowiadczenie, a rola umysu jest mniej znaczca; rozrnia si empiryzm genetyczny (przeciwstawny natywizmowi) i e. metodol. (aposterioryzm); w XVII w. take kierunek filozofii przeciwstawny racjonalizmowi. Empiryzm genetyczny (przeciwstawny natywizmowi) gosi, e umys jest pierwotnie pozbawiony treci poznawczych (tabula rasa nie zapisana tablicaEmpiryzm metodologiczny,., broni tezy, e poznanie prawdziwe jest zawsze oparte na poprzedzajcym je dowiadczeniu i jedynie w nim moe znajdowa uzasadnienie; teza ta nie oznacza negowania roli czynnikw rozumowych

RACJONALIZM W sporze o pochodzenie wiedzy i o metody jej uzasadniania, w opozycji do empiryzmu, racjonalizm upatruje w rozumie naczelne (lub w wersji skrajnej jedyne) rdo poznania i kryterium prawdy (tzw. racjonalizm genetyczny, natywizm) oraz uznaje istnienie poznania niezalenego od dowiadczenia, czysto rozumowego, i moliwo uzasadniania wiedzy bez odwoywania si do dowiadczenia (tzw. racjonalizm metodologiczny, aprioryzm). Racjonalizm jako stanowisko przeciwstawne irracjonalizmowi gosi, e jedynie wartociowe jest poznanie racjonalne, tj. zgodne z rezultatami nauki, odrzuca wszelkie rodki i sposoby poznania dostarczajce wiedzy niedyskursywnej i nie poddajcej si sprawdzeniu (np. intuicj, objawienie W szczeglnym rozumieniu wystpuje termin racjonalizm w etyce i estetyce; racjonalizm etyczny wyraa pogld, wg ktrego rozum jest najwysz norm moraln lub gosi, e warto moralna czynw jest zdeterminowana wiedz o rzeczywistoci; racjonalizm estetyczny utrzymuje, i rozum odgrywa g. rol w przeyciu estet. lub e o wartoci artyst. dziea sztuki stanowi przejrzysto i racjonalno jego konstrukcji. SENSUALIZM pogld, wg ktrego rdem poznania (wiedzy) s wraenia zmysowe, rozumiane bd jako odbicie rzeczywistoci (materializm), bd jako jedyna dostpna rzeczywisto. A PRIORI wczeniejszy, przed faktem, przed poznaniem faktu; 1) w redniowieczu: wyjanienie przebiegajce w porzdku zgodnym z bytow zalenoci przyczynow (od przyczyny do skutku); 2) w okresie nowo.: dedukcja, jako rozumowanie od ogu do szczegw; od XVIII w.: poznanie zdobyte poza wszelkim dowiadczeniem, oparte na pojciach wrodzonych umysu ludzkiego. Przeciwiestwo a posteriori. A POSTERIORI pniejszy, po fakcie, po poznaniu faktu; 1) w redniowieczu: wyjanienie przebiegajce w kierunku zgodnym z kolejnoci poznania (od skutku do przyczyny); 2) w okresie nowo.: indukcja, jako rozumowanie od szczegw do ogu; od XVIII w.: poznanie oparte na dowiadczeniu. Przeciwiestwo a priori. PLURALIZM wynika z przekonania, e odrbno i jedno s waciwoci kadego bytu i wyraa si w przyjciu w metafizyce tzw. pierwszych zasad, w tym zw. niesprzecznoci (jeden byt nie jest drugim bytem) i tosamoci (kady byt ma w sobie powody go stanowice); odmian p. jest dualizm; rne wersje p. wystpoway w myli m.in. Arystotelesa, w. Tomasza z Akwinu, G.W. Leibniza. MONIZM. pogld w ontologii, przeciwstawny dualizmowi i pluralizmowi, zgodnie z ktrym natura rzeczywistoci (bytu) jest jednorodna; istnieje zatem jedna tylko substancja: materialna bd te duchowa; szczegln odmian m. jest panteizm. DUALIZM pogld oparty na przyjciu istnienia 2 niesprowadzalnych do siebie czynnikw; d. metafizyczny przyjmuje, e istniej tylko 2 byty lub 2 wyjciowe tworzywa bytowe (np. duch i materia), a ich przejawami s wszystkie rzeczy; d. antropologiczny kwestionuje jedno psychofiz. czowieka i przyjmuje, e jest on skutkiem poczenia 2 substancji: ducha i ciaa. SCEPTYCYZM stanowisko odrzucajce moliwo uzyskania wiedzy pewnej i uzasadnionej (s. teoriopoznawczy); s. metodologiczny postuluje krytycyzm wobec twierdze nauk., przyjmowanych jedynie na mocy autorytetu i zaleca podejmowanie na nowo bada, gdy dotychczasowe rezultaty budz wtpliwoci (wywodzi si od R. Descartes'a); pot. powtpiewajce ustosunkowanie si do czego SCEPTYCY ostatnia z wielkich szk filoz. epoki hellenistycznej, zapocztkowana przez Pyrrona z Elidy; s. zaprzeczali moliwoci poznania prawdy oraz postulowali powstrzymywanie si od sdw (gr. skeptomai by niezdecydowanym), by zapewni sobie stan niewzruszonego spokoju i bezbolesnej obojtnoci (Arkesilaos z Pitane, Sekstus Empiryk, Ainezydem z Knossos, Karneades z Cyreny i in.)

NEOPLATONIZM, zajmowa si bytem, by przekonany ze byt jest jeden, char, si pewnymi spjnymi rzeczami ca rzeczywisto mona opisa i wyjani jedna zasad. Byt jest jeden a to co rozumiemy jako kategorie bytu to tak naprawde s rne etapy rozwoju bytu natura bytu jest zmienno, do natury bytu naley wyanianie wci nowych postaci , postacie bytu to emanacje najwysz postacja bytu jest absolut nastpnie duch, dusza, materia. Gnostycyzm dwie rzeczywistoci stale walczce zo jest rwnie wane jak dobro uwaali ze jest 9 14 duchw (neon)ktre byy w poowie dobre w poowie ze. Rzeczywisto moe istnie tylko na styku tych dwch sfer. AUGUSTYNIZM - przedmiotem augustynizmu s prawdy objawione, ktre poddaje si metodycznej racjonalizacji; centr. punktem augustynizmu jest koncepcja Boga; wedug augustynizmu prawdziwa jest tylko ta filozofia, ktra nie tylko wskazuje, co czyni, ale te daje do tego si, dlatego augustynizm wie cile spekulacj i dziaanie. Celem augustynizmu jest doprowadzenie czowieka do aktu woli, przez ktry wie si on mioci z Bogiem; odrniajc natur i ask, augustynizm jest skonny do akcentowania roli aski przy pomniejszaniu roli natury; gosi prymat ducha nad materi i krytycznie odnosi si do tego, co zmysowe i cielesne; kryterium prawdy jest autorefleksja duszy, ktra daje wszelk pewno i jest podstaw oczywistoci poznawanych faktw; wszelkie wraenia i wiadomo pochodz bardziej od duszy ni od ciaa, dlatego dusza jest czowiekowi lepiej znana ni ciao; podobnie do poznania Boga dochodzi si przez analiz mylenia duszy. SCHOLASTYKA obejmujcy rnorodne kierunki filoz., ktrych wspln cech byo podejmowanie problemu zgodnoci prawd wiary chrzec. z rozumem naturalnym oraz przyjcie okrelonej metody bada i wykadu (tzw. metody scholastycznej); scholastyka powstaa jako wyraz przekonania autorw chrzec. (goszonego ju przez Boecjusza) o koniecznoci penego zrozumienia tego, w co si wierzy ; przyjta w scholastyce metoda nauk. polegaa na konfrontowaniu danych objawienia (Pismo wite i Tradycja) oraz komentujcych je autorytetw patrystycznych (g. w. Augustyna) z rozumowaniem log. lub metafizycznym oraz akceptowanymi autorytetami staroytnoci pogaskiej w ramach scholastyki posugiwano si oryginalnymi metodami nauczania i specyficznymi formami opracowania pisemnego Zestaw problemw badanych w XII w. przez przedstawicieli wczesnej scholastyki (m.in. w. Anzelm z Canterbury, szkoa chartryjska, Abelard, Alain z Lille) pozostawa pod wpywem augustynizmu i by ograniczony do wsko ujtego zagadnienia Boga i duszy, z drobnymi odstpstwami na rzecz niektrych problemw platonizmu i neoplatonizmu; w XIII w., w okresie jej szczytowego rozwoju, w. Tomasz z Akwinu wprowadzi do niej problem bytu, oprac. z zastosowaniem metafizyki, oraz rozrni konsekwentnie twierdzenia filoz. i teol. w aspekcie przedmiotu i metody.

2.Pocztki filozofii (pierwszy okres staroytnoci, etap kosmograficzny lub przedsokratejski)


JOSKA SZKOA FILOZOFII JOSKA FILOZOFIA PRZYRODY, tradycyjna nazwa wsplna doktryn filoz., ktrych autorami byli czonkowie pierwszej szkoy filoz. staro. (Tales, Anaksymander, Anaksymenes) i Efezie (Heraklit); badania j.f.p. cechowao denie do uzyskania odpowiedzi na pytanie, co jest zasad ( arche), z ktrej powstay rzeczy (wymieniano: wod, bezkres- gr. apeiron, powietrze oraz ogie); refleksja j.f.p. nie przekroczya jednak granic zmysowej obserwacji i dialektycznego przeciwstawiania cech, a w wyniku daa koncepcje kosmologiczne w duchu materializmu i hylozoizmu. Tales z Miletu by jednym z pierwszych greckich mylicieli, ktrzy zainteresowali si struktur wiata. Umia obliczy odlego okrtu od brzegu, ale nie umia tego przekaza. Mia wiele zdolnoci i moliwoci technicznych.Wprowadzi arche (zasada, ktra zmienia swoje waciwoci) wg niego to woda - ona jest pierwotnym i kocowym ywioem . Z niej miay powsta wszystkie inne substancje. Z niej wywodzio si ycie i ona bya rdem wszelkiego ruchu. Posiadaa takie cechy, ktre pozwoliy rozwin si caej przyrodzie. Kosmos jest peen bogw ,wszystko jest boskie, wszystko co si rusza ma dusz. Twierdzi, e sia jest zjednoczona z materi.Uwaa te ,e podstawow wasnoci materii jest jej zdolno do poruszania si. Anaksymander - By uczniem Talesa. Jego arche to neutralny bezkres.Postrzega wiat jako zoenie przeciwiestw : suchego i mokrego , zimna i gorca . Jedno nie mogo powstawa z drugiego . Bdem byoby przyznawanie ktremu z ywiow roli podstawowej. Uwaa , e istnieje pierwotna substancja -apeironnieskoczony w czasie i przestrzeni , niezrnicowany neutralny bezkres , ktry przechodzi w materi. Nieokrelona sia zmienia si w widzialn rzeczywisto.Apeiron - wedug Anaksymandra - wypenia cay wiat , z niego powstaj

i w nim znikaj wszystkie inne substancje .Zawarte w nim przeciwiestwa mog si rozdziela . Twierdzi rwnie, e materia jest poczona z ruchem stanowic jedno. Anaksymenes - Ucze Talesa. Jego arche to powietrze. Powietrze jako pocztek , bo wszystko wypenia , jest we wszystkiego rodzaju materii .Wszystko co yje oddycha. Powietrze jest najbardziej zmienne , plastyczne i moe zmienia ksztaty. Powietrze miao by nieskoczone ilociowo. Inne substancje mogy powstawa z powietrza w procesie zagszczania np.: wiatry, chmury, woda , ziemia i pozostae substancje stae (poprzez ozibianie) i rozrzedzania (poprzez ogrzewanie np.: ogie )Takie termiczne przemiany filozof wiza z wiecznym ruchem we Wszechwiecie. Prbowa wyjani zjawiska meteorologiczne bazujc na niniejszych przemyleniach .Jego wyobraenie duszy- dusza yje tchnieniem, powietrzem. PITOGORAJCZYCY Pitagoras za zasad (arche) wiata uwaa liczb, natomiast nauki mat. za rodek do osignicia celu nadrzdnego - podporzdkowania ciaa duszy; sformuowa tzw. twierdzenie P.; pitagorejczycy wprowadzili do filozofii rel. koncepcj duszy goszc, e jest ona w stosunku do ciaa niezalena i trwalsza, a tylko z powodu grzechu czy si chwilowo z rnymi ciaami ( reinkarnacja), jako jej wizieniami, z ktrych jednak moe si w kocu wyzwoli dziki pokucie i misteriom; w metafizyce przyjmowali, e zasady wszelkiego bytu to liczby, a realne s jedynie cechy ilociowe; byli zwolennikami dualizmu, podkrelajc zarazem, e wiat, nazywany przez nich kosmosem, jest urzdzony zgodnie z harmoni; w dziedzinie nauk rozwijali matematyk Pitagoras i czonkowie zwizku pitagorejskiego (harmonia liczb) Stworzy system pogldw naukowych, nazwanych jego imieniem. By to prawdopodobnie rezultat pracy wielu uczonych, okrelanych powszechnie mianem pitagorejczykw. Z literatury filozoficznej Grekw wynika, e Pitagoras jako pierwszy uy okrelenia filozofia w rozumieniu "mio mdroci", dla zaznaczenia, e mdro jest rzecz bosk, a jedynie umiowanie jej dostpne jest dla ludzi. Pitagoras by kontynuatorem i reformatorem religii orfickiej, ktr pniej zaczto nazywa pitagoreizmem. Wprowadzi pojcie podobiestwa figur oraz ide przeprowadzania systematycznych dowodw w geometrii. Przeprowadzi dowd twierdzenia nazwanego twierdzeniem Pitagorasa (znanego wczeniej jako regua bez dowodu), odkry niewspmierno boku i przektnej kwadratu, przypisywa magiczne wasnoci liczbom, wierzy w harmoni w kosmosie. HERAKLIT Z EFEZU Heraklit Z Efezu (ok. 540480 p.n.e.), filozof gr.zwany ojcem dialektyki, przedstawiciel joskiej filozofii przyrody; za zasad rzeczy ( arche) uwaa ogie; twierdzi, e g. cech rzeczywistoci jest zmienno (gr. panta rhei 'wszystko pynie') i dlatego nie ma bytu, a tylko stawanie si; w konsekwencji wszystko jest wzgldne, a wiat jest odwiecznym procesem dialektycznej przemiany przeciwiestw (niepodobna wstpi dwukrotnie do tej samej rzeki); Heraklit z Efezu, odrzucajc ingerencj bogw w powstanie i losy wszechwiata, sdzi, e rozum (logos) jest si kosm., ktrej wszystko podlega; wypowiada si krytycznie o poznaniu zmysowym; w etyce gosi potrzeb istnienia przeciwiestw dobra i za. Heraklit (wariabilizm) Za podstaw i zasad istnienia wszechwiata uwaa ogie i jego przemiany. By przekonany o zmiennoci i zjawiskowoci w wiecie. Twierdzi: "panta rhei" ("wszystko jest pynne"), "nie mona dwa razy wstpi do tej samej rzeki, jej wody bowiem si zmieniaj, cigle pyn". Teori zmiennoci Heraklita z Efezu nazwano wariabilizmem lub heraklityzmem. Wariabilizm - pogld filozoficzny, wedug ktrego wszystko jest zmienne, czy te, jak to okreli Heraklit z Efezu wszystko pynie (gr. phanta rhei).Wariabilizm jest pogldem przeciwstawnym do pogldu Parmenidesa z Elei o jednoci i staoci bytu.Filozofia Heraklita gosi, e cige stawanie si i przemijanie jest najwaniejsz cech bytu, za stawanie si i przemijanie jest wynikiem nieprzerwanego cierania si przeciwiestw (dialektyka). Wszelkie zdarzenia wynikaj z napicia powstajcego midzy przeciwiestwami. Jego teori zmiennoci nazywa si wariabilizmem lub herakliteizmem (powszechna teoria zmiennoci), a najlepszym jej obrazem jest rzeka jej wody cigle si zmieniaj pync. Std synne powiedzenia Heraklita: nigdy nie wchodzi si do tej samej rzeki,wszystko co si zdarzy choby to samo i w tym samym miejscu, nigdy nie zdarzy si o tym samym czasie, rzeka to czas pyncy na ktry nie mamy wpywu, a nie miejsce. Mona nawet stwierdzi, e nawet raz nie mona wej do tej samej rzeki.Nie mona niczego przewidzie, zaplanowa w stu procentach, wiat to jedna wielka zmienna rzeka, ktra jest

metafor rzeczywistoci. adna rzecz, wg Heraklita, nie ma wasnoci absolutnie staych. Czowiek rwnie jest bytem, ktry si staje, nieustannie wewntrznie si zmienia. ELEACI Ksenofanez podwaliny dla powstania szkoy elejskiej da Ksenofanes, filozof yjcy w VI w. p.n.e. Gosi pogld o istnieniu jednego boga - takiego samego dla wszystkich, lecz rnie opisywanego. Idea jednoci, do ktrej nawiza, zostaa pniej poszerzona przez Parmenidesa, uznawanego za waciwego twrc szkoy elejskiej. Parmenides z Elei (ok. 540ok. 470 p.n.e.), filozof gr.; twrca szkoy eleatw; przeciwstawiajc si joskiej filozofii przyrody, gosi teori jedynego bytu ( monizm), ktry jest wieczny (bez pocztku i bez koca), cigy, niezmienny i niepodzielny; odrniajc poznanie zmysowe i umysowe, zdecydowanie opowiedzia si za samodzielnoci tego drugiego (racjonalizm), utosamiajc zarazem myl i byt; wywar wpyw na pogldy Platona. Cechy bytu (cielesne, rozcige, stae, pene,mieszane) Zenon z Elei, ok. 490ok. 430 p.n.e., filozof gr.; ucze Parmenidesa, Zenon z Elei (ok. 490-430 p.n.e.), jest uznawany za jego najwybitniejszego nastpc. Czsto korzysta z dialektyki sztuki prowadzenia rozmw poprzez uywanie wycznie poj i prawd wasnych oraz wykazywanie sprzecznoci w cudzych pogldach. Stosowa t metod do bronienia pogldw eleatw w sposb negatywny wykazywa, e gdyby byo inaczej, ni mwi, dochodzioby do sprzecznoci. Przeprowadzi cztery dowody, w ktrych wykaza nieistnienie ruchu (tzw.: "dychotomia", "achilles", "strzaa" oraz "stadion"). PLURALICI Empedokles z Akragos (Doktryna O Niezmiennych Czterech ywioach I Dwch Siach) Empedokles z Akragas (490 - 430 p.n.e.) twierdzi, e materia skada si z czterech substancji. Miay nimi by cztery ywioy: ziemia, ogie, woda i powietrze. aden z nich nie mg zmieni si w inny. Wszystkie pozostae rzeczy, twierdzi, zbudowane s wanie z tych podstawowych rodzajw materii poczonych ze sob w odpowiednich proporcjach. Na przykad koci skadaj si z dwch czci ziemi, dwch wody, czterech ognia. Po poczeniu powstaje nowa substancja, lecz zawarte w niej pierwiastki pozostaj niezmienione. Filozof by przeciwny idei prni. Empedokles postulowa istnienie dwch podstawowych si - mioci i niezgody - koniecznych do funkcjonowania wiata. Siy te dziaaj na zasadzie przycigania i odpychania. Mio czy czstki podobne, a nienawi odpycha czstki rne. Anaksagoras z Kladzomen - uwaa, e skadniki wiata s niezmienne, mog si czy i rozdziela. Sdzi jednak, e kada substancja posiada swj wasny rodzaj czsteczki. Jest ich niezliczona ilo. Nazwa je zarodkami. Zarodki mona dzieli w nieskoczono. W kadej czsteczce zawarte s w rnych proporcjach wszystkie inne rodzaje czsteczek. Na przykad czowiek jedzc zarodki misa zjada jednoczenie zarodki mini, koci, krwi, odywiajc w ten sposb swj organizm. One to cz si lub rozczaj tworzc nowe byty. Uwaa on, e np. czowiek jedzc chleb odywia swoje minie, krew i koci. Uwaa, e zarodki tych elementw czyli mini, koci i krwi musz znajdowa si w chlebie. Konsekwentnie wnioskowa, e te same zarodki musz by rwnie w zbou, a poniewa zboe wyrasta z ziemi to rwnie ziemia musi je zawiera. Wnioskowa std i kada rzecz zawiera wszystkie rodzaje zarodkw. ATOMIZM JAKO FILOZOFICZNA PRBA SYNTEZY CAEJ GRECKIEJ FILOZOFII Leukippos Teoria atomistyczna bya najbardziej spjn odpowiedzi, jak grecka filozofia daa na pytanie o to, co jest natur [physis] wszystkich rzeczy. Twrc doktryny mia by Leukippos, natomiast wspczesny Sokratesowi Demokryt rozwin atomizm i uzupeni go o teori poznania oraz etyk. Leucyp [Leukippos z Miletu (?)] (ok. 500 440 r. p.n.e.), o ktrym nawet staroytni niewiele potrafili powiedzie, urodzi si prawdopodobnie w Milecie, skd wywdrowa do Elei a nastpnie Abdery; tam jego uczniem zosta Demokryt. Leucyp zmodyfikowa podstawow tez Parmenidesa, twierdzc, e niebyt istnieje nie mniej ni byt, niebytem jest bowiem prnia [kenn], puste miejsce, bez istnienia ktrego nie byby moliwy aden ruch.

wiat zatem skada si z prni oraz atomw [atomos - niepodzielny], malekich i fizycznie niepodzielnych ciaek, rnicych si midzy sob wielkoci i ksztatem. Przypadkowy i chaotyczny, naturalny ruch atomw prowadzi do ich czenia si w pewne nietrwae ukady, czyli rzeczy zmysowe. Demokryt z Abdery (ok. 460ok. 370 p.n.e.), filozof gr.; twrca atomizmu; natur pojmowa jako cigy ruch materialnych, niepodzielnych i wiecznych czstek (atomw), ktrych poczenie daje w efekcie rnorodne ciaa;zwolennik determinizmu, uwaa, e konkretny ruch ma zawsze konkretn przyczyn; sformuowa teoriopoznawcz koncepcj tzw. idoli, tj. odbitek (obrazw) form rzeczy przenikajcych do narzdw zmysowych i umoliwiajcych poznanie; przedstawiciel mimetycznej ( mimesis) teorii sztuki, do pogldw na kultur wprowadzi ide rozwoju (jako realizacji potrzeb); uznawa wi spo. za wynik potrzeby wzajemnej pomocy i obrony, a pastwo -za efekt potrzeby harmonizowania sprzecznych interesw jednostek; gosi etyczny postulat zachowania umiaru; Atomizm Demokryta Atomici uwaali, e cay wiat zbudowany z materii, ktra stanowi jedynie istniejc rzeczywisto. Oznacza to, e poza materi nic nie istnieje. Demokryt wyrni nastpujce zasady dotyczce istnienia wiata materialnego: 1. Istnieje niezliczona ilo niepodzielnych atomw , z ktrych zbudowany jest cay wiat. 2. Atomy te posiadaj waciwoci ilociowe, tj. przestrze ksztat, a nie posiadaj wasnoci jakociowych. 3. Atomy te s w cigym ruchu, co oznacza, e ruch jest zczony z materi i stanowi jej istotny element. 4. Atomy poruszaj si i pozostaj w prni. Wg Atomistw materia jest ciga. Wg Demokryta ludzkie zmysy poznaj wiat materialny niedokadnie gdy wiele osb patrzc na t sam rzeczywisto rnie j postrzega. W ten sposb powsta w filozofii subiektywizm poznawczy, ktry przejawia si w relaktywimie dotyczcych poznania materialnego przez czowieka. Wg Demokryta czowiek posiada dwa rodzaje wiedzy: prawdziw i ciemn. Prawdziwa wiedza pochodzi od rozumu natomiast ciemna pochodzi od zmysw. Demokryt by przekonany, ze decydujc rol w wiecie odgrywa zasada przyczynowoci przejawiajc si w determizmie. Oznacza to, e wszystko co dokonuje si wiecie dzieje si z koniecznoci a nie z przypadku. Demokryt pojmowa dusz ludzk podobnie jak ciao, gdy uwaa, e jest ona zbudowana z materii ale bardziej delikatnej i subtelnej. W etyce Demokryt twierdzi, e najwyszym dobrem czowieka jest zadowolenie, a rodkiem pozyskanie go jest ludzki rozum.

3.Okres humanistyczny (drugi, klasyczny lub ateski) filozofii greckiej


SZKOA SOFISTYCZNA Pogldy filozoficzne sofistw sensualizm pogld filozoficzny goszcy, e wszelka wiedza pochodzi od wrae zmysowych (empiryzmu); relatywizm poznawczy, subiektywizm prawda jest zalena od punktu widzenia, kady widzi wszystko inaczej, wic kady bdzie postrzega inn prawd (obiektywnej); pragmatyzm (praktycyzm) Wana jest ta prawda ktra jest praktyczna, nawet jeli wydaje si absurdem. Praktyka jest kryterium prawdziwoci twierdze konwencjonalizm Nie ma prawd powszechnych, s tylko umowy, e jaka prawda jest powszechna. izostenia - koncepcja rwnosilnoci sdw, kademu twierdzeniu mona przeciwstawi inne twierdzenie z nim rwnosilne. Protagoras z Abdery (V w. p.n.e.) uczniami: Sofici .Autor zdania Czowiek jest miar wszechrzeczy (czowiek jest wany). Manifest antropocentryzmu. Nie ma jednej prawdy o wiecie.Ojciec relatywizmu prawdy (kady czowiek ma swoj wasn prawd, subiektywizm poznania).Zrczno operowania jzykiem pozwala dowodzi paradoksalnych rzeczy! Ich pogldy(Sofistw) s tem dla pogldw Sokratesa. Gorgiasz z Leontinoj na Sycylii, ur. ok. 483r., zm. ok. 375r. p.n.e., synny retoryk, nauczyciel i teoretyk wymowy, inicjator
estetyki [jako teorii poezji, bo Grecy inne sztuki uwaali jeszcze za rzemioso], polityk i sofista drugiego, sceptycznorelatywistycznego okresu. Cho zacz dziaa nieomal rwnoczenie z Protagorasem, to ze wzgldu na dugowieczno naucza w Atenach i Laryssie jeszcze ponad 40 lat po jego mierci. Mia by uczniem Empedoklesa i pocztkowo zajmowa si filozofi przyrody, ktr porzuci dla sofistyki i erystyki. Jako filozof by raczej kontynuatorem pogldw Zenona z Elei, rozwin jego dialektyk i poczy z sofistyk. Jego uczniem mia by sam Perykles. By doskonaym znawc literatury,

poezji i autorem wielu nowych figur retorycznych, wpyn te znaczco na rozwj greckiej [attyckiej] poezji i prozy artystycznej, a w uznaniu zasug nazywano go apostoem magii sowa.

RELATYWIZM I MINIMALIZM ,INTELEKTUALIZM ETYCZNY Sokrates (469399 p.n.e.),. Sokrates nie stworzy zamknitego systemu filoz.; podkrelajc wiadomo wasnej niewiedzy (wiem, e nic nie wiem), uznawa istnienie absolutnego dobra i absolutnej prawdy, a prowadzenie ludzi ku jej poznaniu-za sw misj yciow; uwaa, e bezwzgldnym i najwyszym dobrem czowieka jest cnota moralna, wica ze sob dobro i poytek oraz udzielajca szczcia; warunkiem dostatecznym cnoty jest wiedza etyczna, a wszelkie zo pochodzi z niewiadomoci (etyczny intelektualizm); Poprzez poznanie (wiedz teoret.) czowiek mia osign sprawno etyczn (wiedz prakt., cnot) i kierowa wiadomie sob samym. Cnot pojmowa S. jako wiedz (intelektualizm etyczny) i w opozycji do relatywizmu sofistw, przedstawia j jako jedyn. Zo pochodzi wg S. z niewiedzy albo z niewystarczajcego poznania dobra (nikt nie popenia bdu z wasnej woli); natomiast poznanie prawdy i osignicie doskonaoci w dziaaniu prowadzi do urzeczywistnienia prawdziwej natury ludzkiej, a w ten sposb do szczcia. Sokrates (metoda elenktyczna i maieutyczna) Wypracowanie metody dochodzenia do prawdy, a tym samym do cnoty: jest ni specjalnego rodzaju dyskusja, zwana dialektyk. W swoich rozmowach z Ateczykami Sokrates posugiwa si dwiema metodami: - metoda elenktyczna - sprawdzanie i zbijanie twierdze rozmwcy poprzez wyprowadzanie z nich konsekwencji doprowadzajcych w kocu do tezy absurdalnej lub sprzecznej z twierdzeniem pierwotnym (aporii);((wysugiwa i obala pogldy; rozmwca uwiadamia sobie e nic nie wie) - metoda majeutyczna (dos. poonicza) - polega na dopomoeniu uczniowi w uwiadomieniu sobie prawdy, ktr ju posiada, poprzez umiejtne stawianie pyta; wg Sokratesa tylko ludzie brzemienni posiadali wrodzone intuicje o wiedzy. ((lepiej nic nie wiedzie ni mie wiedz pozorn) Wedug wiadectwa Arystotelesa Sokrates stosowa metod indukcyjn: ustala definicj np. odwagi, uoglniajc i szukajc wsplnych cech poszczeglnych wypadkw odwagi. Ten pogld nie jest jednak zgodny z innymi pogldami Sokratesa, znanymi nam z pism Ksenofonta i Platona. Sokrates (nauka o cnotach, intelektualizm etyczny) - Wiara w absolutne znaczenie dobra i cnoty. Sokrates gosi, e cnota (gr. arete, staroytne pojcie oznaczajce tyzn yciow, szlachetno, dzielno) jest dobrem bezwzgldnym, czym przeciwstawia si relatywizmowi sofistw. Jest te dobrem najwyszym, o ktre czowiek winien zabiega, nie liczc si z niebezpieczestwami i mierci ("Czy nie wstydzisz si dba o pienidze, saw, zaszczyty, a nie o rozum, prawd i o to, by dusza staa si najlepsza?"). - Tosamo dobra i wiedzy. Wedug Sokratesa cnota jest wiedz ("Jest to jedno i to samo wiedzie, co jest sprawiedliwe i by sprawiedliwym."). Ludzie czyni le z niewiedzy, czy raczej wiedzy pozornej. Stanowisko takie nazywa si intelektualizmem etycznym. Wynika z niego, e cnoty mona si nauczy,a gdy posidziemy t wiedz, samoistnie wybierzemy ycie zgodnie z ni. (intelektualizm etyczny- wiedza to to samo co cnota, cnota bya ideaem. Nikt kto zdoby wiedz nie moe y niegodziwie. Oskarono go o bezbono i psucie modziey). IDEALIZM OBIEKTYWNY Platon (ok. 427347 p.n.e zaoyciel szkoy zw. Akademi Platosk. w kosmologii przyjmowa, e wiat jest urzdzony celowo i harmonijnie przez swego sprawc ,ktry go zbudowa z odwiecznej materii; przej od Sokratesa i rozwin koncepcj duszy niemiertelnej jako czynnika witalnego (rdo ycia), moralnego (czynia z czowieka podmiot moralny) oraz racjonalnego (pozwalaa pozna prawdy wieczne), twierdzi, e czowiek to dusza wadajca ciaem, przyjmowa niezaleno duszy od ciaa, ktre jest jego wizieniem, i uwaa, e mier jest wyzwoleniem dla duszy; z koncepcj preegzystencji duszy czy pogld o posiadaniu przez ni wiedzy wrodzonej (natywizm), uwiadamianej przez przypominanie (anamneza); sdzi, e jedynym poznaniem o charakterze wiedzy jest rozumowe poznanie idei ( racjonalizm, idealizm), w etyce uwaa, e cnota jest adem i harmoni duszy oraz wprowadzi klasyfikacj cnt; postulowa stopniowe osiganie dbr idealnych (u ich szczytu znajduje si idea dobra), do ktrych czowiek dochodzi przez dobra realne; Platon sformuowa te koncepcj idealnego pastwa, zgodnie z koncepcj ustroju autorytarno-nomokratycznego, uzasadnianego hierarchicznym zrnicowaniem dusz ludzkich wg ich moralnej predyspozycji do rodzenia (rolnicy), walki (onierze) i rzdzenia (mdrcy); w estetyce stawia za wzr twrc jako natchnionego boskim szaem porednika midzy bogami a ludmi; pogardza twrc bdcym jedynie naladowc

rzeczy. arche nie jest w rzeczywistoci empir. A ley w wiecie idei, epistema wiedza dobra , 5 typw ustrojw (arystokracja, tinokracja, plutokracja, demokracja, tyrania) dziea Platona do najwaniejszych nale: Sofista, Polityk, Uczta, Fajdros, Gorgiasz, Teajtet, Pastwo, Timajos, Fedon, Prawa Platon (wiat idei) Platon pochodzi z rodziny arystokratycznej po dziadku nazywa si Arystokles. Nauczyciel gimnazjum nada mu przydomek Platon. Zaoy Akademie- od gaju akademosa. I dzieem- obrona Sokratesa. Gwne pogldy dotyczyy metafizyki. Rodzaje bytu; na pocztku istniay chaos, demiurg i idee. Boski demiurg utworzy wiat z chaosu wzorujc si na ideach. Przyczyna sprawcza: Demiurg (dy do idei a wzorowa si na chaosie) Przyczyna celowa: idee Przyczyna materialna; chaos Rodzaje bytw: byty materialne; rzeczy i wiat idealny. Prawdziwym wiatem jest wiat idei a wiat materialny- wiat zmysowy, marne odbicia wiata idei. Platon posugiwa si parabol jaskini: odwoa si do jaskiniowcw, jaskiniowcy s przykrci do skay ich wiatem jest jaskinia od czasu do czasu przez szczelin dociera obraz z tamtego wiata. Ludzie yj w wiecie materialnym s jak jaskiniowcy. Platon patrzy na czowieka; wiatem idei jest dusza; ciao naley do wiata materialnego. Ciao dla duszy jest wizieniem. Rodzaje poznania: - poznanie rozumowe (epistema) - poznanie zmysowe niedoskonae (doksa). Do wiata idei wnikamy za pomoc rozumu. Platon przedstawiciel idei, skrajny racjonalizm, tylko rozum si liczy. Platon (pogldy na pastwo) platon wyszed od ciaa, ciao podzielone jest na 3 czci: gowa, pier, podbrzusze, kadej czci odpowiada dusza. Gowa- rozum Pier- wola Podbrzusze podanie, dusza zmysowa. Kadej czci przypisana jest idea. Rozum- mdro Wola- okazywa mstwo Podanie naley nad nim panowa. Jeli te 3 cz. S to czowiek jest sprawiedliwy. Idealne pastwo jest hierarchiczne, skada si z: - wadcy (dusza rozumna) powinni rzdzi w pastwie, kierujc si mdroci; wymaga ascezy. - stranicy (dusza impulsywna) maja chroni pastwo przed niebezpieczestwem - rzemielnicy (dusza zmysowa) oni mog posiada dobra, od nich si nic nie wymaga. Platon by wrogiem demokracji uwaa e: - lepsze s rzdy arystokratyczne - zbiorowo jest waniejsza od jednostki - posiadanie rodziny dzieli ludzi. Twrca komunizmu platon. Etyka celem s dobra idealne. Wadza ma prowadzi lud do wiata idei. ZOTY RODEK Arystoteles (384322 p.n.e.), W ontologii (metafizyce) gosi hylemorfizm twierdzc, e kada rzecz jako byt jednostkowy jest zbud. z 2 niesamodzielnych zasad wewn.: formy (pojtej jako czynnik aktywny, ksztatujcy rzecz danego rodzaju) oraz materii (pojtej jako bierne tworzywo, stanowice podoe wszelkiego stawania si i wszelkiej egzystencji konkretnej); obok 2 przyczyn wewn. (formalnej i materialnej), dziaaj zawsze 2 przyczyny zewn. (sprawcza i celowa); Arystoteles odrni byt samodzielny (substancj) od niesamodzielnego (przypadoci);; w psychologii okreli czowieka jako oywiony byt rozumny, zbud. z ciaa i duszy, dziaajcej na 3 poziomach: wegetatywnym, zwierzcym i rozumowym; we wadzach poznawczych odrni 2 intelekty: bierny i czynny; poznanie ludzkie dzieli na teoret. i prakt., w ktrym odrnia poznanie dotyczce dziaania i wytwarzania; w etyce gosi eudajmonizm i formuowa teori cnt; rozwin nauk o pastwie (polityk); Arystotelesa uwaa si za twrc logiki. dziea log. 4 typy przyczyn(formalna, materialna, prawna, celowa) Arystoteles (krytyka idei Platona, filozofia przyrody)

Arystoteles ucze Platona urodzi si w Stragirze., pozosta w akademii a do koca ycia mistrza. Pniej krytykowa idee Platona. Zaoy liceum, nazwa pochodzi od arystotelese liklejon liceum. Uczniowie jego nazywali si perypatetycy, a szkoa perypatetyka, uczyli si spacerujc. Andronigos z Rodos podzieli dziea na: fizyk, metefizyke, przyrodnicze. Skrytykowa teorie idei, wszystko odwrci, to co byo prawdziwym wiatem dla platona nie jest dla Arystotelesa. Dla Arystotelesa prawdziwym wiatem jest wiat materialny, idea to jedynie pojecie, idea nie istniaa realnie. Poznanie zmysowe- docieramy poprzez zmysy. Teoria hilemorfizmu wg. Arystotelesa rzeczywisto skada si z rozmaitych, konkretnych rzeczy, ktre stanowi jedno materii i formy. Materia- materia z ktrego dana rzecz jest zrobiona, nie moe istnie samodzielnie bez formy (rzecz-byt) istniej tylko zespoy form. Forma- szczeglne waciwoci rzeczy, gdyby nie byo formy to materia byaby nieokrelona. Czowiek= forma (dusza); materia (ciao). Teoria Boga- utworzy wiat z chaosu. Bogiem Arystotelesa pierwszy poruszyciel ten kto I poruszy co, a sam si nie porusza.( I poruszycie- czowiekzwierzta) Etyka Arystotelesa: stworzy koncepcj rodka, cnota to usposobienie zachowujce rodek np. nie powinno si by ani rozrzutnym ani skpym. Arystoteles (pogldy na pastwo) Polityka: 3 formy ustrojowe: A-rzdy jednego B- rzdy kilku C- rzdy wielu Kada z tych 3 form istnieje w: Ad.A monarchia- tyrania Ad. B arystokracja-oligarchia Ad.C politeja ochlokracja (rzdy tumu) Dobra wadza; monarchia, arystokracja Za wadza: tyrania, oligarchia, ochlokracja. Trzeba co stworzy poredniego, jest to politeja. Pomidzy rzdami bogatymi a biednymi. Grupy spoeczne: rolnicy, rzemielnicy, kupcy (nie obywatele bo nie mieli czasu na denie do wadzy); zajmujcy si rzdzeniem i kultem (obywatele).

4.Filozofia Hellenistyczna [Okres Trzeci Wielkich Szkl ycia]


SZKOA EPIKUREJSKA Epikur (etyka hedonistyczna) Epikur przedstawiciel epikurejczykw. Szkoa ich miecia si w ogrodzie, wyznawali hedonizm- prawdziwym szczciem jest przyjemno, szczcie polega na braku cierpienia. Epikur by jednym z najwaniejszych filozofw tzw. drugiej fazy greckiej filozofii klasycznej, w ktrej dominoway zagadnienia filozofii ycia - czyli rozwaania na temat jak osign pene szczcie (take stan ataraksji). Epikur urodzi si na wyspie Samos w do zamonej rodzinie kolonistw pochodzcych z Aten. W wieku 19 lat zosta przez rodzin wysany do Aten, aby suy w armii ateskiej jako efeb i jednoczenie ksztaci si w Akademii Platona i Liceum Arystotelesa. W szkoach tych nie mg si ju zetkn z ich zaoycielami, gdy Platon zmar przed jego przybyciem do Aten, a Arystoteles zosta wanie wypdzony. W czasie studiw w Atenach szczeglnie zainteresowa go system atomistyczny Demokryta i hedonizm Arystypa, ktry pozna poprzez ich uczniw odwiedzajcych Akademi Epikur dzieli filozofi na trzy czci:

fizyk zajmujc si teori przyrody etyk zajmujc si poznawaniem istoty szczcia kanonik zajmujc si teori poznania Wszystkie jego dziea zginy, o jego teorii wiemy od jego uczniw. Jego koncepcja powtarza idee Demokryta: materializm i atomizm. Dochodzi do tego ateizm koncepcja w ktrej boga prawie nie ma brak demiurga, Epikur uwaa, e materia jest wieczna, jest substancj idealn, skada si z atomw, ktre s w cigym ruchu, wiatem rzdzi determizm, rzdz nim pewne niezmienne zasady nie ma tu miejsca, ani potrzeby boga. Etyka najbardziej znana. Hedone = przyjemno- hedonizm

List do Meneikeusa, poemat Lukrecjusza RZYMSKI EPIKUREIZM Lukrecjusz Karus [Karr]; synny poeta, zamony obywatel Rzymu ur. ok. 99r. p.n.e., zm. ok. 51r. p.n.e., by najwikszym z atomistw rzymskich, rwnoczenie te najbardziej konsekwentnym materialist caej epoki antycznej. Zapewne w czasie pobytu na Rodos zetkn si z filozofi atomistyczn. Jednak atomizm, ktry gosi, przej od Epikura a nie bezporednio od Demokryta. Wiemy o nim niewiele, gdy w pniejszym okresie by przemilczany, na nowo odkrywa go szeroko dopiero Odrodzenie. Pogldy, ktre gosi w swoim najgoniejszym poemacie filozoficznym, nazywanym O naturze wszechrzeczy, [albo O rzeczywistoci - De rerum natura], stanowiy rozwinicie koncepcji filozoficznej epikureizmu uzupenione o odkrycia nauki rzymskiej oraz wasne przemylenia. SZKOA STOICKA Zenon z Kition (na Cyprze) ur. ok. 336r., zm. ok. 264 r. p.n.e. by zaoycielem szkoy stoickiej. Pochodzi z fenickiego rodu
kupieckiego, lecz filozofia staa si jego celem, std do Aten mia przyby wiadomie, z towarem na sprzeda by opaci nauk (cho inna legenda mwi o nim, jako o rozbitku, ktry uratowany towar sprzedawa, by opaci lekcje) Mia by uczniem cynika Kratesa i megarejczyka (pnego eleaty) Stilpona, akademikw Ksenokratesa i Polemona, a take sceptyka Diodora Kronosa. Do Aten przyby okoo 295r., ksztaci mia si przez dwa dziesiciolecia, a szkoa jego uksztatowa si miaa ok. 310 r. Celem, jaki Zenon sobie postawi, byo stworzenie filozofii odpowiadajcej na pytanie jak we wci zmieniajcym (i rozpadajcym) si wiecie osign szczcie i przetrwa zachowujc godno i szacunek. Zagadnienia etyczne stanowi najwaniejsz cz filozofii Zenona, etyka za swoje oparcie i uzasadnienie znalaza w fizyce przejtej od Heraklita. W pniejszym okresie stoicyzm podlega znaczcym modyfikacjom, uwzgldniajcym przemiany zachodzce w wiecie antycznym. Niezmienna pozostawaa tylko etyka stoicyzmu - pozostawanie obojtnym wobec zewntrznego wiata i denie do indywidualnej doskonaoci [cnoty] i zachowanie umiaru

SZKOA KYRENEJSKA Arystyp z Cyreny SZKOA KYNICKA Antystenes z Aten

Cynicy i stoicy (pogldy etyczne) Cynicy- Diogenez mieszka w beczce, posiada tylko paszcz i torb na chleb, nie wane s dobra materialne. cnota jest czym zdobywanym na stae przez wiedz czon z praktycznym dziaaniem. Cnotliwy mdrzec jest wolny prawem dla niego jest tylko natura. Cynicy za cel ycia uwaali nauczanie moralnoci wrd ludnoci pochodzenia plebejskiego Stoicy- twrc Zenon z Cypru, nazwa pochodzi od Stoe tyle co portyk. Uwaali e czowiek ma y w harmonii z przyrod, kierujc si rozumem. Istnieje tylko byt materialny

STOICYZM RZYMSKI Lucjusz Seneka pochodzcy z Kordoby (3 - 65 r. n.e.), syn Seneki Starszego zwanego Retorem, prawnik, polityk i m stanu,
znany poeta, filozof-moralista i doskonay stylista. Wygnany z Rzymu za sympatie republikaskie i satyr na Klaudiusza. Po powrocie zostaje dziki Agryppinie w 48r. wychowawc Nerona, a od jego koronacji zajmuje wysokie stanowiska pastwowe [m. in. konsula]. Wielki wpyw wywara na niego nauka Poseidoniosa i Quintusa Sextiusa, w ktrego szkole [platoskostoickiej, ze znaczcymi wpywami neopitagoreizmu] nazywanej sekstesk; by uczniem stoika Attalosa, sucha te pitagorejczyka Sotiona, eklektyka Fabiana Papiriusza oraz cynika Demetriosa. Kierunek, ktry reprezentuje naley do tzw. modszego stoicyzmu, nazywanego te neostoicyzmem. Ma on charakter eklektyczny, waciwy filozofii rzymskiej. Wzrasta w nim znaczenie mistycyzmu, zmniejsza si natomiast szeroko pojmowanej tematyki filozoficznej. Jako neostoik, Seneka skupia si na teistycznie interpretowanej etyce, boskim pierwiastku w czowieku i relacjach czowiek-bstwo [pocztki monoteistycznego ujmowania wiata]. Praktyczny cel, ktry ma wedug niego do spenienia filozofia ma przede wszystkim charakter pedagogiczny. Filozof za cel stawia sobie wychowanie ludzkoci. Ksztatowanie ducha, porzdkowanie ycia, kierowanie praktycznymi dziaaniami czowieka, pielgnowanie cnoty, doskonalenie sztuki ycia, wyjanianie co naley czyni, a czego unika

Marek Aureliusz; , urodzony w 121r. w Rzymie, zmar w czasie epidemii dumy w obozie wojskowym w okolicach

Windobony (dzi Wiede) w 180r. Rs na dworze cesarza Hadriana, na ktrego yczenie po mierci opiekunw zosta adoptowany przez nastpc tronu, przybranego syna Hadriana, Antonina Piusa. Otrzyma staranne wyksztacenie, majc lat 11 otrzyma paszcz filozofa, a ideay stoickie mia mu przekaza Junius Rusticus, ktry wpoi mu nie tylko filozofi, ale postaw yciow, oraz przywizanie do prostoty, skromnoci, pobonoci i ascezy. Marek Aureliusz naley do modszych stoikw, obchodzcych problemy logiki i epistemologii, a koncentrujcych si na etyce i mdroci yciowej, po to aby przezwyciajc yciowe trudnoci znale drog do osignicia prawdziwego szczcia, w czasach kataklizmw, wojen i kryzysw.

SZKOA SCEPTYCZNA Pyrron z Elidy, ur. ok. 365, zm. ok.270 r. p.n.e., ktry jak Sokrates, nie pozostawi po sobie adnych pism. Znany jest raczej
z domysw, ni z danych historycznych. Podobno z zawodu malarz, ktry porzuciwszy swj zawd ok. 330 r. zaoy szko filozoficzn (by moe pod wpywem gimnosofisty hinduskiego Kolanosa, ktrego mia pozna w trakcie udziau w wyprawie na wschd Aleksandra Wielkiego). Pod jego wpywem odsun si od wiata, a nawet go ignorowa. Zawsze by powany i zrwnowaony, nic nie mogo go wyprowadzi z rwnowagi. Diogenes mwi o nim jako o nadzwyczaj skromnym i dobrodusznym, ale zdecydowanym w swoich wasnych pogldach i radykalnym przeciwniku sofistw.

PNY SCEPTYCYZM Sekstus Empiryk. ur. okoo 200 r. lekarz i filozof -teoretyk sceptycyzmu, ktry swj przydomek otrzyma dziki
przynalenoci do empirycznej szkoy lekarskiej. Zachoway si tylko jego dziea, jako jedyny obszerny, dokadny i systematyczny wykad staroytnego sceptycyzmu, do dzi gwne rdo wiedzy o tym kierunku. Znany jest wycznie ze swoich dzie: Zarysy pirroskie [Pyrroneioj hypotyposeis], Przeciwko dogmatykom [Pros dogmatikos] i Przeciwko uczonym [Pros mathmatiks]; dwie ostatnie czy si zazwyczaj w cao zwan Przeciwko matematykom. Diogenes Laertios wspomina, e by Sekstus uczniem Herodota z Tarsos, o jego yciu ani o miejscu i czasie urodzenia poza tym nic nie wiemy. By zapewne Grekiem, nalecym do kultury rzymskiej, o gruntownej znajomoci filozofii, sceptycyzm za przyj sprzeciwiajc si panujcej wtedy powszechnie gnozie i neoplatoskiemu, jak te i stoickiemu dogmatyzmowi

5.Ostatni okres filozofii staroytnej [teistyczny eklektyzm]


ODRODZENIE NEOPITAGOREIZMU I NEOPLATONIZMU Filon z Aleksandrii, Plotyn z Likopolis. w Egipcie, ur. w 204 r., zm. w 269 r. n.e., twrca neoplatonizmu. Pochodzi z zamonej rodziny i,
podobnie jak Platon, ktry by dla niego wzorem, otrzyma staranne i wszechstronne wyksztacenie. Majc 28 lat powici si filozofii, lecz aleksandryjskie sawy filozoficznej szkoy nie zadowoliy go. Dopiero Ammonios Sakkas, ktry by take nauczycielem chrzecijaskiego filozofa Orygenesa, sta si jego mistrzem na 11 lat dajc mu gruntowne filozoficzne wyksztacenie. W wieku czterdziestu lat przyby Plotyn do Rzymu gdzie ok. 245r. zaoy wasn szkol, ktr prowadzi przez prawie 25 lat. Nie mogc zrealizowa swego planu zaoenia w Kampanii miasta filozofw Platonopolis, mimo poparcia cesarskiego, odsuwa si od dworu i w osamotnieniu tam, w Kampanii umiera. Neoplatonizm by oryginaln doktryn, w ktrej twrczo stopiono elementy prawie wszystkich staroytnych teorii filozoficznych. System Plotyna okrela si jako emanacyjny, opisany w nim wiat jest hierarchicznie uporzdkowan caoci, w ktrej nisze byty wypywaj (emanuj) z wyszych, bdc ich hipostazami.

FILOZOFIA GNOSTYKW

6.Filozofia Chrzecijaska [Rzymski, Staroytny Etap]


Justyn, Orygenes, Tertulian, Grzegorz Nysseczyk, Klemens Aleksandryjski; SYSTEMATYCZNY OKRES PATRYSTYKI I RECEPCJA PLATONIZMU. Augustyn, Augustyn Aureliusz, wity (354430; Boga uwaa za byt wieczny i niezmienny, rdo wiatoci i szczcia ludzi; celem ycia jest szczcie bdce aktem Boskim aski szczcie daje czowiekowi poznanie Boga i wasnej duszy.mwic o Trjcy w. wskazywa na rwno osb i jedno w bycie; twierdzi, e wiat zosta stworzony z niczego ( kreacjonizm) wg wiecznych idei boskich; w czowieku podkrela wyszo duszy nad ciaem; uwaa, e poznanie ludzkie odbywa si dziki boskiemu owieceniu duszy (iluminacji), bez porednictwa ciaa ( iluminizm); akcentowa wolno woli w czowieku, ale gosi jej niewystarczalno dla ycia moralnego oraz konieczno wpywu aski Boej; zo jest, wg Augustyna, brakiem dobra i polega na odwrceniu si od Boga jako najwyszego dobra. Twierdzi ze zo absolutne nie istnieje , upadek z hierarchi(Bg, anioy dobre,dusze dobr, dusze ze, anioy ze, rzeczy materialne) nastpuje wtedy gdy istoty z wasnej woli pozwalaj panowa niszym rzeczom nad wyszymi Augustyn stworzy podstawy teologii historii twierdzc, e sens dziejw polega na stopniowym ujawnianiu si planu Boego, dokonujcym si przez walk niebieskiego pastwa Boego z ziemskim pastwem szatana.;

7.Filozofia chrzecijaska redniowiecza


Alkuin, Hraban Maur, Szkot Eriugena (panteizm) Panteizm- wszystko Bogiem, nie ma rnicy midzy wiatem a Bogiem. Eriugena uzna doktryn wolnoci woli za konieczn dla filozofii chrzecijaskiej: gdyby ludzie jej nie posiadali, na pieko skazywaby ich Bg, a wic nie monaby Go okreli jako dobrego.Utosamia Boga ze wiatem, czsto rozumianym jako przyroda. Panteizm czsto czy si z ideami rozumnego rozwoju wszechwiata, jednoci, wiecznoci oraz ywoci wiata materialnego. Neguje istnienie Boga jako istoty rozumnej, gosi za przenikanie Boga we wszystkie substancje ziemskie Due znaczenie miaa jego koncepcja rozwoju wiata jako objawienia (teofania) ukrytego Boga. Daa ona pocztek panteizmowi i z tego wzgldu jego pogldy zostay potpione jako heretyckie. Wedug Eriugeny natura objawia si w czterech postaciach: natura tworzca i nie stworzona - Bg jako stwrca natura tworzca i stworzona - boskie idee, logos, Chrystus, neoplatoska druga hipostaza natura nie tworzca i stworzona - poszczeglne rzeczy, Arystotelesowska "natura podksiycowa" natura nie tworzca i nie stworzona - Bg jako ostateczny cel. Eriugena zdefiniowa natur jako "to co jest i to, co nie jest" - byt i niebyt. Jako niebyt naley rozumie m.in. Boga, ktry jest obiektem istniejcym ponad bytem (zob. teologia negatywna). Niebyt mona interpretowa take w kontekcie etycznym - czowiek, ktry popada w grzech niejako staje si niebytem POCZTKI SCHOLASTYKI

w.Anzelm z Canterbury (dowd ontologiczny) dowd ontologiczny, istnienie Boga mona wydedukowa z istnienia samego pojcia "Bg". Cho pomys ten na pozr wydaje si sprzeczny logicznie, konstrukcja mylowa w. Anzelma jest niezwykle pieczoowicie przemylana. Oto uproszczony proces mylowy, ktry doprowadzi filozofa do dowiedzenia istnienia Boga:Istnieje w jzyku pojcie "Bg". Cech desygnatu pojcia "Bg" jest absolutna doskonao. Jeli za owo sowo oznacza byt doskonay, to temu bytowi nie moe niczego brakowa. Dowd, tzw. ontologiczny, zgodnie z ktrym rzeczywiste, nie tylko mylowe istnienie wynika z samego pojcia Boga jako istoty najdoskonalszej. W kwestii uniwersaliw zwolennik realizmu. Zajmowa si te licznymi problemami teologicznymi, np. niemiertelnoci duszy, grzechem pierworodnym, wcieleniem i odkupieniem itp.glnoci za nie moe brakowa mu przymiotu istnienia. MISTYCYZM REDNIOWIECZNY w. Bernard. Hugon od w. Wiktora SPR O UNIWERSALIA (REALIZM I NOMINALIZM) I JEGO STRONY Roscelin, Wilhelm Z Champeaux, Abelard; POWSTANIE ARYSTOTELIZMU CHRZECIJASKIEGO Tomasz z Akwinu (5 dowodw istnienia Boga). Czowiek niezwykej pokory, synie z dowodw. Dowd- jako argument. - jeli istnieje ruch to istnieje pierwszy poruszyciel - Bg. - jeli kada rzecz ma swoj przyczyn to istnieje Bg. - jeli byty nie istniej w sposb konieczny, ich istot nie jest istnienie. - jeli rzeczy wykazuj rn doskonao to musi istnie Bg ktry jest bytem najdoskonalszym. - jeli celowe dziaanie jest oznak rozumnoci to ad i porzdek w dziaaniu bytw nieoywionych wiadcz o istnieniu Boga kierujcego wiatem.

8.Renesans
RENESANSOWI FILOZOFOWIE PRZYRODY- RENESANS OKRES PRZYGOTOWANIA, ROZWIJA SI FILOZOFIA PRZYRODY. Mikoaj z Kuzy, Leonardo da Vinci, Giordano Bruno- Bg jest obecny w przyrodzie- gosi panteizm wszystko jest Bogiem- Wszechwiat jest nieskoczony (za to zosta spalony na stosie). Wyksztatowaa si nowa metoda naukowa- badanie przyrody wasnymi zmysami, metoda empiryczna badanie wzrokiem aby zagwarantowa pewno, obiektywno. Nawet dziaanie mechaniczne martwych przedmiotw usiowa poj na podobiestwo ycia. Bruno poj przyrod: -infinistycznie- jako nieskoczon - monistycznie- jako jednorodn i w jeden system zwizan - dynamicznie- jako zesp si ywych - teozoficznie- jako obraz i objawienie Boga - optymistycznie- jako twr doskonay, harmonijny i pikny

Michel de Montaigne. Mikoaja Kopernika, Johanna Keplera Galileusz- zmierz to co da si zmierzy. NHN otworzya drog do nadchodzcych zmian. Powsta nowy obraz wiata, ziemia jest centrum wszechwiata Soce porusza si wok ziemi a nie odwrotnie, wszystko kry wok ziemi. Galileusz opiera si na faktach dowiadczalnych. Biblia wskazuje drog do zbawienia, nauki przyrodnicze opisuj m.in. ruch cia niebieskich. Newton- geniusz, przedstawi prawo powszechnego cienia, wykaza e te same prawa rzdz ruchem cia na ziemi jak i ruchem cia niebieskich. Matematyczne zasady istnienia wiata, zasady dynamiki Nicolo Machiavelli cel uwica rodki, racja nic nie znaczy gdy nie jest poparta si. Zachowania ludzi daj si przewidywa jeli tylko rozporzdzamy odpowiednio wiedz. Dla Machiavelliego historia bya laboratorium w ktrym mona obserwowa dziaania ludzkie i wykrywa rzdzce midzy nimi prawidowoci. Nicolo Machiavelli (amoralizm i problematyka pastwa) Cel uwica rodki. . Machiavelli jest bardzo sceptyczny jeeli chodzi o natur czowieka. Jego zdaniem ludmi kieruj niskie pobudki i egoizm. Nawet jeli kto chciaby postpowa moralnie, bdzie mu bardzo trudno obroni si przed powszechn niegodziwoci. "Racja nic nie znaczy, gdy nie jest poparta si", pisa, a gdzie indziej: "w polityce bezbronni prorocy nie zwyciaj". UTOPIE RENESANSOWE I EMPIRYZM METODOLOGICZNY Tomasso Campanella, Thomas Morus; Francis Bacon; (1561 1626) empirysta twrca nowego empiryzmu i filozofia nauki Urodzi si w rodzinie arystokratycznej (lord) , studiowa w Coubrig. Bg prokuratorem generalnym, czowiekiem parlamentu, doradc krla. Zajmowa si filozofi nauki, metodologi i teoi poznania oraz filozofii polityki Napisa ; Novum organum Nowa Atlantyda Kontynuator filozofii renesansu i humanizmu, zapocztkowa filozofi naukowo pragmatyczn. Myliciel pocztku rewolucji przemysowej w Anglii (16-17 wiek). Pocztek filozofii nauki i industrii (spoecznoci przemysowej, modernistycznej). Empiryzm jest wyjciow B To czego nie byo w umyle, nigdy w nim nie bdzie. Umys uoglnia i tworzy tezy Teoria zudze (umysu wychowania, mocy, obyczaju), Bacon krytycznie zapatrywa si na umys ludzki, ktry uwaa za podlegy z koniecznoci rnorodnym zudzeniom. Wyrni on cztery rodzaje takich zudze (jest to tzw. teoria idoli): zudzenia plemienne (idola tribus) - wynikajce z natury ludzkiej i wsplne wszystkim ludziom; naley do nich antropomorfizm i doszukiwanie si celowoci w wiecie; zudzenia jaskini (idola specus) - przesdy jednostek, spowodowane przez wpyw wychowania i rodowiska; zudzenia rynku (idola fori) - powodowane przez niedokadno, nieadekwatno i wieloznaczno poj, niedoskonao jzyka; zudzenia teatru (idola theatri) - powodowane przez bdne spekulacje filozoficzne, ktrych wyniki s przyjmowane na mocy autorytetu. Bacon zamierza zatem dokona reformy nauki, aby waciwa metoda zapobiega panowaniu zudze. Miaa to by nauka suca realizacji praktycznych celw. "Tyle mamy wadzy, ile wiedzy" - mawia. Nauka taka winna owocowa nowymi wynalazkami. Temu celowi najlepiej suyo przyrodoznawstwo (u Bacona - filozofia

przyrody), w ktrej wyrni cz operatywn, odpowiadajc dzisiejszym naukom technicznym. Najlepszym natomiast narzdziem dla uzyskiwania prawdziwej wiedzy jest eksperyment. Dla metody eksperymentalnej za czasw Bacona brakowao waciwej teorii uoglniania danych dowiadczalnych, czyli indukcji. Bacon zamierza stworzy tak metod, ktra pozwoli odkry stae waciwoci rzeczy. Powici temu Novum Organum (1620), majcej w zaoeniu by tomem wielkiej pracy reformujcej caoksztat nauki Instauratio Magna (nie dokoczonej). W dziele tym zawar metod zwan indukcj eliminacyjn (zmierzajc do odkrycia niezmiennych cech rzeczy) pierwsza rubryka miala tytu: tablica obecnoci cech, kolejna: tablica nieobecnoci, trzecia: tablica stopni. Cechy wypisane w tablice 1 i 2 zostay wykrelone. Pozostae miay stanowi cel poszukiwa, opisany potem w tablicy 3. Bacon postulowa o rozdzielenie filozofii na; praktyczn teoretyczn

9.Drugi okres filozofii nowoytnej


NOWOYTNY RACJONALIZM ,METODA ANALITYCZNA, SCEPTYCYZM METODYCZNY, MYL, WIC JESTEM, Descartes Ren, (Kartezjusz),15961650, pt. Rozprawa o metodzie waciwego kierowania rozumem i poszukiwania prawdy w naukach ktry sta si najsynniejszym jego dzieem. W latach nastpnych ukazay si dalsze pisma: Medytacje o pierwszej filozofii ,Zasady filozofii , Namitnoci duszy , Po mierci opublikowano m.in. Opuscula posthuma Zasady filozofii podj prby wyjanienia ruchu cia niebieskich we wszech-wiecie, wysuwajc tzw. teori wirw. W tym samym okresie (1630) sformuowa te, majc w istocie nauk. znaczenie, teori prawd wiecznych gosi, e prawdy te zostay stworzone w sposb wolny i s wynikiem boskiego wyboru., poszukiwa archimedesowego punktu, niepodwaalnego i pewnego fundamentu wiedzy. Odnalaz a brzmia on : ja wtpi, ja jestem, ja istniej to pewne. W dalszych krokach D. uzna mylce ja za rzecz mylc (wiadomo), dostpn poznaniu w sposb bezporedni, rn od ciaa, ktre dostpne jest poznaniu albo przez idee mtne i niewyrane, albo tylko jako abstrakc. natura prosta, o jednym geometrycznym atrybucie rozcigoci. Wynikn z tego radykalny dualizm substancji mylcej i cielesnej, ktry wg D. jest przekroczony jedynie w wypadku czowieka, gdzie dusza i ciao oddziauj na siebie za porednictwem specjalnego gruczou mzgowego szyszynki. Istot Boga nie jest rozum ale wola, Boga nie organiczna nawet prawda SPINOWA logika to nie Bg chce dobra to dobre jest to co chce Bg Kartezjusz i jego metoda.- Kobito Kartezjusz myle wic jestem. Racjonalizm rozum. Wrodzone waciwoci rozumu, racjonalne treci, uwaa e we wszystko naley wtpi- to e wtpi znaczy e myl. Szuka twierdzenia, ktre oprze si wszelkim wtpliwociom, metoda Kartezjusza polegaa na prbowaniu wszelkich argumentw sceptyckich. Zwtpienie byo tu nie wynikiem, lecz punktem wyjcia i byo goszone w celu uzyskania pewnoci. MONIZM Spinoza Baruch (163277), Spinoza wykazywa, e jest moliwe istnienie tylko jednej, nie stworzonej substancji, zw. Bogiem lub natur; wszystkie poszczeglne rzeczy s modyfikacjami tej substancji, uczestniczcymi w obu jej atrybutach: rozcigoci i myleniu; kada rzecz jest zarazem ciaem i ide, bytowo identycznymi; wiat bytw fiz., rzdzonych prawami mechaniki, wykluczajcy zarwno przypadkowo, jak woln wol i celowo natury; Bgnatura jest cakowicie konieczny w swoich dziaaniach, nie ma samowiedzy ani osobowoci. W etyce najwyszym dobrem jest poznanie; wiat sam w sobie nie ma wartoci jest neutralny wobec dobra i za, doktryna moralna opiera si na idei poytku czowieka, najwysz wartoci jest zrozumienie wasnej jednoci z natur, dajce uczestnictwo w jej powszechnym, wiecznym istnieniu. Gwnym dzieem Spinozy jest Etyka Baruch Spinoza (more geometrio, Bg czyli natura) Spinoza- panteista.(yd). Miar prawdy bya jasno i wyrano, a rozum jedynym rdem prawdy. W cigu ycia Spinowa zmienia i modyfikowa swj zbir zaoe i nie bdc ich pewnym do samego koca nazywa je wszystkie propozycjami. Nie istnieje adna substancja ktra by nie bya Bogiem, a wszystko co istnieje jest czcia Boga. Bg jest tosamy z

przyrod, natur, materi. Wszechwiat nie moe istnie poza Bogiem lecz tylko w Bogu. Uwaa e nie ma rnicy midzy wiatem a Bogiem. Dzieo More geometrico- byo wykadem monistycznej nauki o jednoci wszechrzeczy. Wnosi e substancja jest tylko jedna, a jest ni Bg. Bo aby cos istniao samo przez si nie moe by niczym ograniczone, musi by nieskoczone a nieskoczona substancja to Bg.(substancja jest tym co istnieje samo przez si). (((More geometrico formuowanie zaoe pisanych w formie matematycznych pewnikw, generowaniu z nich twierdze, dowodzeniu ich na sposb matematyczny, konfrontowanie wnioskw z tych twierdze ze znanymi sobie faktami))). CZOWIEK I BG, DYLEMAT WIARY I ROZUMU, AD SERCA Pascal Blaise (162362), przyjmujc kartezjanizm, wystpi jednak z krytyk jego racjonalizmu; w stosunku do nauki i poznawczych zdolnoci ludzkiego rozumu przyjmowa sceptycyzm; w porzdku moralnym i rel. gosi wyszo tzw. serca, czyli poznania uczuciowego i intuicyjnego ( fideizm); sformuowa synny zakad Pascala, wg ktrego naley y tak, jakby Bg istnia, choby nie miao si co do tego pewnoci; podkrela nieskoczenie ma warto dbr materialnych; rozwaa wewn. przeciwiestwo ducha i ciaa w czowieku; Myli Pascal sformuowa zasad indukcji mat. oraz cz podstaw rachunku prawdopodobiestwa; okae si e On jest,wtedy stracimy wszystko Jeli natomiast bdziemy y, jakby On by, i okae si, e Go nie ma, to niewiele stracimy. ale jeli On jednak jest, wtedy zyskamy wszystko.Wniosek - bardziej opacalne jest y tak, jakby Bg istnia,) Blaise Pascal (zakad Pascala) Podejmujc decyzj o istnieniu Boga czowiek ma do wygrania przyjmujc jego istnienie nieskoczono; jeli Bg nie istnieje czowiek ma i tak do dyspozycji marn skoczono. Zapocztkowa w ten sposb nowy kierunek w filozofii fideizm. Stawiajc na istnienia Boga ryzykujemy niewiele bo tylko jedno doczesne ycie, jeli za okae si i mamy racj to zyskamy wieczne szczcie i ycie. Bg nagradza wiar a karze niewiernych. By to szczeglny dowd istnienia Boga bo opierajcy si w porozumieniu na prawdopodobiestwo i na oczekiwaniu szczcia.(Jeli bdziemy y jakby Boga nie byo, i okae si e Go faktycznie nie ma, to nic nie stracimy, ale tez niewiele zyskamy.Jeli za EMPIRYCZNY NATURALIZM Thomas Hobbes Nicolas Malebranche; Leibniz Gottfried Wilhelm (16461716), Leibniz by twrc koncepcji filoz., wg ktrej wiat jest zbiorem monad, tj. substancji niematerialnych, niepodzielnych, pozbawionych czci, a wic nie podlegajcych oddziaywaniom zewn., niezdolnych do wzajemnej komunikacji i spontanicznych w zachowaniu; monady, rnice si midzy sob doskonaoci (zdolnociami poznawczymi), tworz struktur hierarchiczn od najniszych (ciaa org.) do monady najwyszej (Bg); dziaanie monad jest uporzdkowane dziki harmonii wprzd ustanowionej, ktr stwrca wiata zaoy w jego budowie. Gottfierd Wilhelm Leibniz (monadologia). Substancji jest wiele, kada ma swj odrbny charakter Monady- nierozdzielne skadniki wiata. wiat skada si z monad. Sw metafizyk nazywa monadologi. Substancje s: nierozcige i niematerialne, maj zdolno postrzegania; jest ich wiele; Substancje s jakociowo- odrbne; zjawiskiem substancji s ciaa; substancje dziaaj celowo, substancje tworz harmonijny zesp.