You are on page 1of 4

NovaTerra / Jaargang 2 / Nummer 1 / maart 2001 / 18

ervaringen omtrent meervoudig ruimtegebruik


in het buitenland

Donau City
Frank van der Hoeven Redactie Nova Terra

Sinds het midden van de jaren ’90 zijn in Nederland jaren tal van plannen ontstaan

voor een betere benutting van de ruimte boven en langs grootschalige infrastructuur,

waaronder auto(snel)wegen. Omdat zulke wegen nogal wat hinder veroorzaken is

het nodig om ze af te schermen van hun omgeving. Het is vaak ook nodig om de door-

snijdende werking van het tracé te ondervangen. Daarom gaan relatief veel van de

voorstellen voor de verdichting van snelwegzones uit van een verdiepte inpassing,

liefst afgedekt met een overkapping. Nu zijn de kosten van het maken van ondertun-

nelingen in de slappe en natte (West-)Nederlandse bodem relatief hoog terwijl de

dichtheden die men in de plannen nastreeft aan de lage kant zijn. Bij het eerste plan

dat aan de hand van zo’n verdiepte inpassing gerealiseerd wordt, Sijtwende, is de

dichtheid slechts 30 woningen per hectare. En dat is niet veel.

Het mag dan ook weinig verbazen dat de opbrengsten van het meervoudig gebruik

van de zone langs de weg (bouwen bóven Rijksweg 14 is taboe) de kosten maar in

beperkte mate afdekken. Wellicht is het goed om te kijken naar projecten elders in

Europa, projecten waar nadrukkelijk wél boven de weg gebouwd wordt, projecten

waar men niet terugschrikt van hoge dichtheden en waar de kosten en baten elkaar

wél in balans houden. De Donau-City te Wenen is zo’n project.


NovaTerra / Jaargang 2 / Nummer 1 / maart 2001 / 19

overkluizing A22 gelaagd masterplan


In het midden van de jaren ’90 heeft men De Donau-City zal in 2002 uitgegroeid zijn
in Wenen de Donauuferautobahn, de A22, tot een centrumgebied met een programma
overkluisd. Daarbij had men de ontwikkeling van zo’n 500.000 m2 bvo (bruto vloeropper-
van de Donau City en het nieuwe Wohnpark vlak) op een bruto oppervlak van 17,4 hectare.
Neue Donau op het oog. De Donau City is Het programma is nadrukkelijk gemengd en
een nieuw centrumgebied in het noorden omvat wonen, werken en voorzieningen.
van Wenen. Het ligt tussen de Neue Donau Er worden 1.800 woningen gebouwd naast
en de zogenaamde UNO City, het reusachtige een kantoor- en voorzieningenvolume dat
kantorencomplex van de Verenigde Naties en plaats biedt aan 10.000 arbeidsplaatsen en
het Vienna-Center, het bijbehorende congres- 2.500 studenten.
centrum. Het Wohnpark Neue Donau ligt tussen
de Donau-City en de Lärmschutztunnel die al in Het Wohnpark Neue Donau ligt direct naast
de jaren ’80 was aangelegd over diezelfde A22. het Donau-Cityproject. De nadruk ligt hier
bij de woonfunctie. Het programma omvat
via expo 95 naar donau-city de bouw van circa 600 woningen (inclusief
Het project om de A22 te overkluizen is een parkeergarage voor 1.000 auto’s) met
ontstaan in samenhang met de plannen voor daarnaast een kantoortoren, winkels en een
de EXPO 95. De verkennende studies naar die megabioscoop, bij elkaar een programma
wereldtentoonstelling onderstreepten het van 100.000 m2 bvo.
nut van de overkluizing. Het zou de barrière
tussen de locatie en de Neue Donau opheffen, In de eindtoestand vormt de overkluizing van
de geluidshinder verminderen, evenals de de Donauuferautobahn een integraal onder-
lokale luchtverontreiniging. Bovendien nam deel van een gelaagd stadsdeel dat zich uit-
het te benutten gebied aanzienlijk toe. strekt van de rivierdijk van de Neue Donau
tot aan de UNO City. Om de mogelijkheden
Deze positieve bevindingen leidden tot een van het gebied te verkennenis door
haalbaarheidstudie waarin een aantal poten- Krischanitz + Neumann een Masterplan
tiële problemen en conflicten tegen het licht gemaakt voor het Donau-Cityproject.
gehouden werden. Dat waren onder andere
de verhouding tussen het verhoogde dek en Het onderscheidt vier lagen: Masterplan Donau-City In het masterplan werd een
onderscheid gemaakt naar een viertal lagen: het verkeer
zijn omgeving, de bodemgesteldheid, de – de onderste laag wordt ingenomen door
op maaiveldniveau (a), de technische infrastructuur als
dichte opeenvolging van de op- en afritten de wegen, de autosnelweg en de parkeer- kabels, leidingen, stadsverwarming in het holle dek (b),
van de A22, en de vereiste doorstroming van garages het voetgangersgebied op het dek (c) en de bebouwing
daarboven (d). Onder is één en ander weergegeven in de
het verkeer gedurende de werkzaamheden – het holle dek herbergt de ruimte voor
dwarsdoorsnede. Bron: Krischanitz + Neumann, 1993.
aan de constructie. kabels, leidingen en bergingen
De haalbaarheidsstudie wees uit dat de – de ruimte op het dek is exclusief ingeruimd
problemen op te lossen waren en dat baten voor voetgangers
opwogen tegen de kosten. Maar in een – daarboven is de ruimte bestemd voor
ontwikkeling hier los van stemde een meer- woon-, werk- en voorzieningengebouwen.
derheid van de Weense bevolking in een
referendum tegen het houden van EXPO 95. stadsvloer
Opmerkelijk genoeg heeft dit geen grote De inpassing van de autosnelweg en de
gevolgen voor het project gehad. De overklui- ontsluitende wegen zijn voorafgaand aan
zing was vooral gericht op het gebruik na de de bouw van de Donau-City gerealiseerd. Donauufer Rivierfront van de Donau-City na de
overkluizing van de Donauuferautobahn.
wereldtentoonstelling. De EXPO heeft de Kenmerkend zijn drie wegprofielen: de A22,
De ontwikkeling van het nieuwe centrumgebied is
planvorming versneld. Toen die tentoonstel- de Donau-City-Straße en de UNO-Straße. reeds in volle gang. Bron: WED, 1999.
ling niet meer doorging, kon men de plannen
voor de Donau City weer versneld uitvoeren. Alle drie zijn afgedekt met een stadsvloer.
De overkluizing en de reeds bestaande De stadsvloer van de snelweg zal overbouwd
Lärmschutztunnel vormen nu een verkeers- worden. Hij is voorzien van volle wandliggers
bouwwerk van 2,2 km lang. van ten minste 2,2 m hoog en een onderlinge Y
NovaTerra / Jaargang 2 / Nummer 1 / maart 2001 / 20

afstand van 3,6 m. Op deze wijze ontstaat een de weg is relatief laag, maximaal zes tot acht
zeer solide constructie die voldoende draag- bouwlagen. De kantoor- en woonkolossen
kracht bezit om een bebouwing van zes worden bewust náást de overkluizing
verdiepingen te kunnen dragen. Onderzoek geplaatst.
heeft uitgewezen dat de stadsvloerconstruc-
tie bestand is tegen zéér extreme calamitei- Donau-City-Straße
ten (zoals een explosie van stoïcheometrisch De Donau-City-Straße loopt parallel aan
brandbaar gasmengsel, verspreid over de de A22 en telt 2x2 rijstroken. De wegconstruc-
volle lengte van de tunnel). Het vervoer van tie is gebouwd in het vrije veld en wordt aan
LPG is door de overkluizing is op grond van beide zijden ingebouwd tussen een tweetal
deze bevindingen toegestaan: parkeerlagen met daarbovenop een bouwlaag Donauufer-Autobahn en de aansluitende wegen Het dwars-
profiel van de A22-snelweg telt tien rijstroken: 2x3 door-
voor installaties en dergelijke. De toegang tot
gaande stroken en 2x2 stroken voor de ontsluiting van de
‘Aufgrund der vorstehenden Analysen kann de parkeergarages van de bebouwing is langs centrumlocatie. De Donau-City-Straße en de UNO-Straße
daher zusammenfassend festgestellt werden, deze onderdekse straat gesitueerd. zijn direct aangesloten op de parallelle rijbanen van de
A22 en hebben de taak om de Donau-City en de UNO-City
daß für die üblichen Beanspruchungen eines
ondergronds te ontsluiten. Bron: AXIS, 1993.
Bauwerks bzw. dessen Fundierung eine rd. UNO-Straße
60%ig höhere Sicherheit als für ein Objekt De UNO-Straße staat haaks op de A22 en
‘auf der grünen Wiese’ besteht und daß die de Donau-City-Straße en telt eveneens 2 x 2
Versagenswahrscheinlichkeit zufolge rijstroken. Anders dan bij de Donau-City-
Explosion eines Tankwagens im Tunnel gerin- Straße is de UNO-Straße aan één zijde
ger als für ein Bauwerk in einem solchen slechts half ingegraven. De bovenste helft is
Fall im sonstigen Stadtgebiet ist. semi-transparant uitgevoerd met geetst
Darüberhinausgehende extreme Ereignisse, groen glas zodat de visuele referentie blijft
wie z.B. der hypothetische Lastfall des bestaan met het Donaupark. De andere zijde
Kanonenrohreffekts, liegen im bereich der zal geheel ingebouwd worden.
Versagenswahrscheinlichkeit zufolge des
Absturzes eines Flugzeuges auf die betref- Kosten
fende Bebauung. De totale kosten van de autosnelweg
Aufgrund der umfassenden Risikoanalyse overkluizing bedragen ongeveer 145 miljoen
und dem darauf aufbauenden Konzept für euro. Dat bedrag heeft dan betrek-king op
den konstruktiven Entwurf und Dimensio- 1 kilometer snelweg inclusief de extra uit-
nierung kann unter Bezugnahme auf diese rusting van de reeds bestaande Lärmschutz-
Risikoanalyse entsprechend dem Stand der tunnel. Deze kosten worden terugverdiend
Techniek von einem Bauwerk ausgegangen met de ontwikkeling van de Donau-City en
werden, welches trotz erhöhtem Risiko des het Wohnpark Neue Donau. De grondprijzen
Auftretens außergewöhnlicher Einwirkungen in dit deel van Wenen komen grofweg overeen
ein gegenüber sonstigen Bauwerken met de benodigde investeringen per vierkante Wohnpark Neue Donau Maquette van de woningbouw
1 bovenop de overkluizing van de A22. Bron: Harry Seidler,
erhöhtes Sicherheitsniveau aufweist.’ meter constructie. Zo bedragen de kosten
1994.
voor het tunneldeel voor het Wohnpark
A22 Neue Donau 30,5 miljoen euro voor 25.000 m2
De A22 telt 2x3 doorgaande rijstroken woningbouwlocatie, hetgeen neerkomt op
met parallel daaraan 2x2 in- en uitvoegende een prijs van 1200 euro per vierkante meter.
rijstroken. Deze extra rijstroken vangen de
vele aansluitingen op. De tunnel is in totaal Gevaarlijke stoffen mogen er doorheen
65 m breed. Aan de zijde van de Neue Donau Het project voor de Donauufer-Autobahn
is hij opgenomen in de waterkering. Aan de is voorlopig nog een van de weinige project
andere zijde wordt de tunnel aangevuld met en in Europa waarin de ruimte van een
de parkeerlagen en kelderverdiepingen van autosnelweg herkend is als verdichtings-
de centrumbebouwing. De overbouwing van ruimte. De strategische ligging in de stad

1 Conclusie van de rapportage over de veiligheid van de bebouwing boven de Donauuferautobahntunnel te Wenen:
A22 Überdeckung Wohnpark Neue Donau, Statisch-konstruktive Bearbeitung Außergewöhnliche Einwirkungen,
Gutachterliche Stellungnahme, Ingenieurleistungen Friedreich & Partner, 1995
NovaTerra / Jaargang 2 / Nummer 1 / maart 2001 / 21

Donau-City in wording Luchtfoto van de situatie in 1999 met daarin gemonteerd de bouwprojecten die toen reeds op stapel stonden. Het westelijk deel van de snelwegtunnel is al over-
bouwd met relatief lage voorzieningengebouwen. De bedoeling is dat de hele lengte van de overkluizing een dergelijke overbouwing krijgt. De wolkenkrabbers komen vervolgens net
naast de overkluizing te staan. Bron: WED, 1999.

vertaalt zich in een grondprijs waarbij het constructie kan men transporten van ex- Tunnels and underpasses in the Netherlands
mogelijk wordt om de snelweg kostendek- plosiegevaarlijke stoffen toestaan in de are relatively expensive to build because of
kend in te passen. tunnel. the unstable soil conditions and the low
Om de locatie naast de weg optimaal te density of the surrounding built environment.
kunnen gebruiken, heeft men een bijzon- Voor Nederlandse begrippen is dit uitzon- Safety regulations and guidelines present
dere gelaagdheid ontwikkeld. Er ontstaat derlijk te noemen. Natuurlijk moet hier een further difficulties. Dutch planners can learn
een kunstmatige ondergrond die ruimte zekere terughoudendheid gehanteerd from the way these problems have been
biedt aan een ontwikkeling die vergelijk- worden omdat een voorbeeld niet zonder solved in the Danube City project in Vienna.
baar is met de Zuidas, zij het dat het pro- meer van toepassing is op een willekeurig Z
gramma in Wenen bescheidener is. andere situatie. Maar dat neemt niet weg
dat wanneer dergelijke voorbeelden bestaan
Op zich zijn dit allemaal al aspecten die en functioneren de kans reëel is dat er bij
de inpassing van de A22 tot een opmerke- ondergrondse weginpassingen veel meer
lijk project maken. Maar dat de overkluizing mogelijk is dan we tot nog toe bereid zijn
openstaat voor het vervoer van explosie- om aan te nemen in Nederland.
gevaarlijke stoffen is pikant te noemen,
temeer daar er gewoond wordt directboven Eventuele reacties kunnen gestuurd worden
de weg. Door de stabiliteit van de stadsvloer- naar: van.der.hoeven@nova-terra.nl