You are on page 1of 6

NIROV/NovaTerra/jg1/#1.

def 31-10-2001 11:17 Pagina 16

NovaTerra / Jaargang 1 / Nummer 1 / november 2001 / 16

d own to earth
ervaringen uit de praktijk omtrent
meervoudig ruimtegebruik

Wildviaduct
voor mensen
Frank van der Hoeven, TU Delft, gemeente Rotterdam, Dienst S + V

Sinds het midden van de jaren ’90 worden er in
Nederland plannen ontwikkeld voor het onder-
gronds uitvoeren van auto(snel)wegen met
oog op een verbetering van de leefomgevings-
kwaliteit en de mogelijkheden voor meervoudig
ruimtegebruik: A2 / Leidsche Rijn (1993),
A14 / Sijtwende (1995), A10 / Zuidas (1996) en de
A4-Noord (1997). Dit zijn projecten die maar
moeizaam van de grond komen ook al bestaan
er hooggespannen verwachtingen. Oud-wet-
houder Linthorst van Rotterdam geeft hier zijn
visie op.

projecten over het hoofd te zien. Want die Zuidas de goedkoopste oplossing. Ten tijde andere locaties. toen was behoefte aan ruimtelijke kwaliteit.) Misschien kunnen we voor een deel de techniek de schuld geven bij alvorens er in de markt een vraag ontstaat naar zulke. Linthorst was hij nog programmadirecteur gebouwd wordt aan kantoren! van het ROM-Rijnmondproject. bestuurders geïnterviewd. Direct na de brug duiken de stadsautoweg en de metro samen de tunnel in onderlangs het perifere stadscentrum. kan organiseren. Je zal eerst schaarste moeten creëren was heel lang taboe. Enfin. toch relatief projecten als Sijtwende en de A4-Noord. van Zuid was het maken van een internationaal vestigingsmilieu. ongeacht we het nu over guldens of dingen van de grond komen. (Foto: Frank van der Hoeven. de periferie houdt dan van binnenstedelijke locaties en veel meer van achtige locaties (A10) ziet plaatsvinden dan in groengebieden als het luchthavens dan van zeehavens. binnen de Parijse Ring. ten aanzien van de Franse overheid bepaald heeft dat er geen hoogbouw mocht verrijzen juiste combinatie van die traditionele technieken bestaat nog vrij veel binnen de Périphérique. Eerlijk gezegd heb ik daarover altijd al mijn gebruik toch eerder verbindt met fysiek ruimtegebrek dan met de twijfels gehad. Meestal zijn het de lagere overheden die zulke dure wensen hebben. En dat ze dan veel betere kaarten in handen zou hebben voor een echt internatio- geen noodzaak voor intensief grondgebruik naal vestigingsmilieu voor bedrijven dan wij met de Kop van Zuid ooit Het probleem met Nederland is dat er zelden een echte noodzaak zouden kunnen realiseren. voormalig wethouder van de gemeente Rotterdam. Van de hogere overheden wordt verwacht dat ze met liefde voor de periferie de financiering over de brug komen. bestaat voor intensief grondgebruik. Wanneer je dan tóch hoge gebouwen wilde realiseren. móest je Maar zou het onverstandig zijn om de bestuurlijke aspecten van deze wel naar La Défence. dan kiezen ze voor Amsterdam is alleen heel laat wakker geworden. Want partijen op elkaar binden als je mensen te veel uitwijkmogelijkheden geeft. De discussie over ‘nut en nood. Eén van de ambities van de Kop en anderzijds het verbeteren van het woon. Eén van die interviews was met Joop Maar dat moet dan wel samengaan met een restrictief beleid voor Linthorst. Door de spreiding ontbreekt het hier aan een economisch draagvlak voor dergelijke concepten. kostbare oplossingen. taboe. 1997.en leefmilieu in de regio. Daardoor heeft men natuurlijk kansen laten Y . ook in economische zin. euro’s hebben. Je kan dat als wethouder natuurlijk Zuidelijk Randpark (A15). ten aanzien van de conceptvorming. Dat maakt dan ook dat hij het het duidelijk dat het internationale vestigingsmilieu veel meer van gebruik van ondertunnelingen of overkluizingen eerder op Zuidas. Ik geloof niet dat dat lukt. Toen die Kop van Zuid op de tekentafel stond. Dat was absoluut onduidelijkheid. laten we hem zelf het woord maar niet allemaal hard roepen. Iedereen wil daar zitten omdat het dicht bij In het kader van mijn proefschrift RingRing ‘ondergronds bouwen voor Amsterdam en Schiphol ligt. De Zuidas in Amsterdam is eigenlijk de enige plek in Nederland zaak’ en over ‘het maatschappelijk rendement’ wordt dan ook op het waar je misschien.def 31-10-2001 11:17 Pagina 17 NovaTerra / Jaargang 1 / Nummer 1 / november 2001 / 17 Zicht op La Défence De Parijse Avenue Charles de Gaulles ter hoogte van de brug over de Seine. Ook al hebben we bij onder. dat soort mechanismen scherpst van de snede uitgevochten. tunnelingen en overkluizingen te maken met vrij traditionele civiele Neem La Défence in Parijs. Maar we begrepen heel goed dat doen: Amsterdam kon inzetten op die corridor naar Schiphol. Het briljante van La Défence was dat de constructies. Het ROM-Rijnmondproject heeft een Ik denk dat het strategisch belang van de Zuidas in Amsterdam eigen- dubbele doelstelling: enerzijds het verbeteren van de Mainportfunctie lijk veel groter is dan de Kop van Zuid. TU Delft. Je moet eens kijken wat er in Hoofddorp niet allemaal van mijn gesprek met dhr.NIROV/NovaTerra/jg1/#1. Ik kan mij een mechanisme voorstellen meervoudig ruimtegebruik boven en langs de Ring Rotterdam en de dat je zegt: daar ontstaat ook in economische zin een draagvlak voor Ring Amsterdam heb ik met het oog op deze problematiek een aantal ondergrondse oplossingen. Opvallend is dat de heer Linthorst meervoudig of intensief ruimte. ook al is zoiets natuurlijk altijd duurder. We hebben te maken met plannen Juist dan creëer je in economische zin het mechanisme dat dit soort die honderden miljoenen kosten.

met daar tegenover het WTC. om te opereren in dat soort complexe situaties. hoe beter. zonder integrale visie. Ik heb daar uitvoerig mee gesproken. dan had dat natuurlijk best beter Euralille is dus zo tot stand gekomen. société mixte ceren. Daarmee bindt je dus partijen op elkaar. Ze maken er één grote spaghetti van. Die zei: je moet juist het probleem gigantisch hebben. Omdat alles zo met elkaar verweven is. Rijkswaterstaat en de gemeente Amsterdam zijn stuk voor stuk buitenspel gezet worden. is waarschijnlijk toch de enige manier En dan kan complexiteit in je voordeel werken. compleet met remise in de middenberm van die rijksweg. Men had eerder de potentie van het gebied moeten identifi. zijn ze tot elkaar veroordeeld. complex maken. ook binnen de huidige constructies. Die had gewoon de macht in dat gebied.NIROV/NovaTerra/jg1/#1. Dus hoe ingewikkelder eigenlijk. die EuraLille ontwikkelingen. (Bron: dRO VORM.def 31-10-2001 11:17 Pagina 18 NovaTerra / Jaargang 1 / Nummer 1 / november 2001 / 18 Zuidas eind jaren ’90 Rechts het nieuwe hoofd- kantoor voor de ABN-AMRO. Er was een ‘société mixte’ opgericht die dat plangebied De politiek hoeft alleen maar te zeggen: we willen dat dit soort projec. gewoon ging ontwikkelen. waarop ze dat in Frankrijk doen. op een soort ruzieloze Franse gekund. Maar de manier geïntegreerd uitgevoerd wordt. 1999) lopen. En dat zijn in de knip en ik ga pas betalen wanneer er een geïntegreerd plan ligt en Nederlandse verhoudingen ondenkbare constructies. op de achtergrond de tentoonstellings- hallen van de RAI. afgezegend. Die had daar Als je kijkt hoe ze nu die Ringlijn voor de metro erin gefrunnikt een hele filosofie over. manier. De politiek had de complexiteit van tevoren ten geïntegreerd worden. . Niemand kan zich er meer aan onttrekken. Want dat sluit dus vlucht- Als je had gezegd dat elke investering die we doen uiteindelijk moet gedrag uit. passen in een soort totaalconcept. Daarvoor was een publiek-private constructie afhankelijk van rijksgeld. De desbetreffende gemeente kon daardoor letterlijk De NS. Dan waren er meer vrijheidsgraden geweest voor dit soort Een interessante man in dit kader is Jean Paul Baïetto. Ja. dan is er geen escape meer. getrokken heeft. Als het rijk zou zeggen: Ik hou mijn hand op bedacht. Daardoor kan niemand meer zijn eigen weg gaan.

opinies of meningen veranderden. Nee. Er vinden afzonderlijke discussies over luchthavens plaats. 1993) slimme technische oplossingen meer kan dan er nu gebeurt. Want er gaat geld in zitten en er moet uiteindelijk ook geld verdiend worden. dat was gewoon een leuk etiket. Dat kan ik achteraf misschien ook weer heel goed Als je mensen te veel uitwijk- begrijpen. Dat beleid richt zich op het verbeteren van de milieusituatie zonder de economi- sche ontwikkelingen onmogelijk te maken. of een verzameling van gemeenteraadjes. Dat betekende niet dat Verkeer en Waterstaat. Je zou moeten kunnen laten zien dat er door goede en HSL-stations was als opgave gewoon te complex’. Ze krijgen daardoor ook een ander belang. In het kader van zo’n ontwikkelingsmaatschappij krijgen ze er ineens belang bij om het project van de grond te tillen. luchthavens en den hebben. Ze schuiven op een hele andere manier aan tafel. Knooppuntstatus betekende alvorens er in de markt een niks. Puur als plan ben ik daar nog steeds enthousiast over. mogelijkheden geeft. Daarom is ervoor gekozen om via een zoge. Dat is niet meer een gemeenteraad. Er vinden afzonderlijke discussies over snel- wegen plaats. Die werden in één plan op een hele goede manier met elkaar verweven. kiezen ze voor de goedkoop. het Integraal Plan Noordrand Rotterdam. In de Vierde Nota over de Ruimtelijke Ordening was geconstateerd dat er in Nederland gebieden zijn waar we een combinatie zien van econo- mische ontwikkelingen en milieudruk. dan Maar maatschappelijk werkt dat zo niet. Het was te complex: snelwegen. dat zijn aandeelhouders in een NV of BV. En ook het onderwerp is heel breed.NIROV/NovaTerra/jg1/#1.def 31-10-2001 11:17 Pagina 19 NovaTerra / Jaargang 1 / Nummer 1 / november 2001 / 19 Die overheid krijgt namelijk een andere verschijningsvorm. Ik dacht: nou schaarste moeten creëren dat is dus geregeld. Wij hebben het natuurlijk een beetje met de Noordrand geprobeerd.en besluitvormingsprocessen nog altijd uitermate gefragmenteerd plaats. In Nederland gebeurt dat toch vaak dat die overheden zich opstellen op een manier van: ‘Wij zijn tegen’ of ‘Wij zijn belangrijker dan jij’. In dat licht moet je wellicht de betekenis van die ROM-projecten zien. In die Nota is toen bedacht dat je daarvoor een gebiedsgericht beleid moet ontwikkelen. eigen planning. Dat is naderhand in het jargon de zogenaamde dubbeldoelstelling gaan heten. Je zal eerst den we als Rotterdam een knooppuntstatus gekregen. Dat had geen materiële invloed. noordrand Het is jammer dat wij in Nederland niet de echte goede voorbeel- Noordrand Rotterdam ‘Het verweven van snelwegen. vierde nota en rom-rijnmond In Nederland vinden plan. Dan heb je iets in handen om draagvlak te krijgen voor dit soort benaderingen. Maar in zo’n nieuwe vorm blijven ze wel degelijk aan tafel zitten. EZ of VROM hun vraag ontstaat naar zulke. (Bron: dS+V. Hier in de Rijnmond gaat het om een heel groot gebied. die overheden. Y . Maar dat had in de praktijk geen enkele betekenis. Het is alleen niet gelukt. Ze schuiven niet meer aan om een soortement hindermacht te organiseren. HSL-stations. de Noordrand is een knooppuntproject. Als uitvloeisel van de Vierde Nota over de Ruimtelijke Ordening had- ste oplossing. En er vinden afzonderlijke discussies over de HSL plaats. toch relatief kostbare oplos- singen. Ik geloof dat het een goed plan was. Nee. luchthavens.

Maar er zijn veel meer gebieden in over de A15. Je moet die projecten daarom veel meer toespitsen op onderwer. die industrie die kan zijn eigen broek ophouden. naamd ‘programma’ te werken.def 31-10-2001 11:17 Pagina 20 NovaTerra / Jaargang 1 / Nummer 1 / november 2001 / 20 ‘Wildviaduct voor Mensen’ Groene-Schakel over de te verbreden A15 en nieuw aan te leggen Betuweroute tussen Rotterdam-Zuid en de nieuwe VINEX-locatie Carnisselande. Je moet een aantal projecten definië. Rotterdam heeft een stuk. rijk samen met de provincie en de gemeente gezamenlijk actie onder. is afvragen hoe we in nemen. Je moet je bij dit soort voorzieningen afvragen wat het . of wanneer het een beetje gerommel. Wij als ROM-Rijnmond leveren daar geen bijdrage Dat is eigenlijk niks nieuws. In dat akkoord is afgesproken om 1. (Bron: Frank van der Hoeven TU Delft. daarvan worden wel of niet gerealiseerd al gaan wij hier met zijn allen op ons kop staan. maar veel optiek is het heel erg lastig om grip te krijgen zo’n A15 corridor. We hebben er dus niet één project van beeld dan we echt feitelijk kunnen realiseren. allemaal deelprojecten. Maar er stuk. Er vinden afzonderlijke discussies over snelwegen plaats. was in Rotterdam stond dat fenomeen Zuidelijk-Randpark op de pen waarvan je denkt dat je een bijdrage kan leveren. Eén van die projecten binnen het ROM-Rijnmond betreft het zoge. En er vinden afzonderlijke discussies over de HSL plaats. Daar waar je ren die passen in een breder programma. En dat was altijd behelpen. die overkluizing 1. En er komt een wijk aan groen akkoord brouwer de onderkant: Carnisselande of Midden-IJsselmonde. Eén van de eerste dingen die ik hier gedaan heb.000 hectare onder te brengen. Er vinden afzonderlijke discussies over luchthavens plaats. maatschappelijk rendement De ‘Zone langs de A15’ is één van de zoekgebieden om een deel van die Ik noem het altijd het ‘wildviaduct voor mensen’. een project dat weer uiteenvalt in en bij elkaar kunnen brengen: departementen en gemeenten. Barendrecht heeft een zitten. Het was allemaal wanneer overheid en bedrijfsleven samenwerken. Er komt een Betuweroute in. Het specifieke agenda. daar moet je dat vooral doen. Je kan dan wel doelen vaststellen. Want er wordt een A15 verbreed. 2000) In Nederland vinden plan. Dan werd er weer eens een molen zijn zaken die eigenlijk zo complex zijn dat je ze alleen maar oplost neergezet en die moest dan weer verplaatst worden. En vanuit die je pragmatisch omgaan. ik ergerde me daar toen al aan. Dat heeft deels te maken met de van ROM is dan dat al die verschillende partijen met elkaar aan tafel gemeentegrenzen. Daar zou je toch eigenlijk juist vanuit ROM Rijnmond meerdere partij- naamde Groen Akkoord Brouwer. het kader van ROM-Rijnmond met die zone om gaan. Gedurende al die jaren dat ik wethouder aan.en besluitvormingsprocessen nog altijd uitermate gefragmenteerd plaats.NIROV/NovaTerra/jg1/#1. En met die projecten moet grote klappen kan slaan. Dus echt. En Ridderkerk heeft een stuk. soort pragmatische benaderingswijze om de hoek kijken.000 hectare extra groengebieden aan te leggen in het gebied. Dus ook hier komt een gemaakt. Zo werkt dat hier niet. Kijk.

What lessons can be learned from these wij zitten in Schiedam en Vlaardingen met die inpassing van de A4. Die plannen ont- investering bezig terwijl je met hetzelfde geld een groter project kan staan dan ook daar waar de verkeersweg een ‘voor’ door het stedelijke realiseren? En daar heb ik wel mijn aarzelingen over. Nou. looks back on several projects on multiple use of space in the Binnen ROM-Rijnmond is dat niet eens een onzinnige discussie. dat zou je eens moeten analyseren. naar mijn idee ligt het dáár meer voor de hand om overkluizing over de A15. Nou. In Amsterdam zie je dat dus wel. Z Vlaardingen te behoeden voor dat verkeersriool. former alderman of Rotterdam responsible for spatial planning. Ben je niet met een soort overdreven heel weinig plekken. of om die twee delen van het Zuidelijk-Randpark met elkaar te verbinden? Wat geef je priori- teit. Hierin bekijkt hij in hoeverre of onder- best kunnen dat op een gegeven moment wordt gezegd: nou jongens. 45 mil. Een voorbeeld van waar de weg een ‘voor’ door de stad trekt. rood of groen? Waar twee stadsdelen echt aan beide zijden van de Ruit liggen. grondse inpassingen inzetbaar zijn voor een meervoudig gebruik van de ruimte boven als jullie moeten kiezen. 41 miljoen euro).def 31-10-2001 11:17 Pagina 21 NovaTerra / Jaargang 1 / Nummer 1 / november 2001 / 21 Overbouwing Ring-West De dienst Ruimtelijke Ordening van de gemeente Amsterdam studeert op de verdichtings- mogelijkheden van de westelijke Ring waar snelweg en rail parallel aan elkaar lopen. of het liefst nog helemaal onder de grond. spatial quality and multiple use of space? ben. minimaal. 100 miljoen (23. (Bron: Stadsregio Rotterdam. dat is dus ook zo’n project: 80. Het is nog nooit Bovenstaand artikel maakt deel uit van het proefschrift waarop Frank van der Hoeven in die extreme mate op de politieke beslistafel gekomen maar het zou in op 8 mei 2001 gepromoveerd is: RingRing. Maar dat gebeurt eigenlijk maar op . Een handelseditie van het boek zal euro) aan uitgeven: Om die twee woonwijken in Schiedam en in het najaar van 2001 verschijnen bij Uitgeverij 010. 2000) Structuurschets Buitenplaatsen op Zuid. Want Netherlands and abroad. wat kost dat nou. in terms of organisational factors that enhance or obstruct De gemeenten Schiedam en Vlaardingen willen de A4 overkluisd heb. verschillende gebieden met elkaar te verbinden met zo’n ondergrondse joen euro)? Is dat nu effectief besteed? Ook voor het doel waar je het inpassing. projects. (Bron: dRO. voor doet? Zijn er andere plannen te bedenken waarmee je voor dat geld een groter maatschappelijk rendement kan realiseren? Mr Linthorst. 50. Dat plan voor de gebied trekt. 90 miljoen (36. De langgerekte groene zone valt samen met de A15 / Betuwe-corridor.NIROV/NovaTerra/jg1/#1. waar ga je dan die 100 miljoen (45 miljoen en langs de Ring Amsterdam en de Ring Rotterdam. 1996) maatschappelijk rendement is.