You are on page 1of 6

Frank van der Hoeven drie verschillende lijnen, waarvan twee gelijk- Die tunnel is een onmisbare schakel

Die tunnel is een onmisbare schakel voor de


vloers verder gaan als sneltram. De sprinter Haagse RandstadRail, een kruising tussen tram
bedient drie lokale spoorlijnen: de Hofpleinlijn, en trein (zie figuur 1). In 2006 vervangt die
de Hoekse Lijn en de Zoetermeerlijn. Deze laat- RandstadRail de sprinter op de Zoetermeer-
ste lijn is speciaal gebouwd voor de ontsluiting lijn en verzorgt directe verbindingen tussen

Zuidvleugelnet van Zoetermeer. De stoptreinverbindingen


bedienen de zogenaamde Oude Lijn (Leiden-
Den Haag-Delft-Rotterdam-Dordrecht), de
Zoetermeer en Den Haag west. Daarbij maakt
de RandstadRail gebruik van de voormalige
infrastructuur van de Nederlandse Spoorwe-
beide Goudse lijnen (Gouda-Den Haag en gen en van het huidige Haagse tramnet. Twee
Gouda-Rotterdam) en de Rijn-Gouwe-lijn tramlijnen worden daartoe aangepast: lijn 3
(Gouda-Leiden). De stoptreinen delen hun en lijn 6. Een nieuw viaduct via de Beatrixlaan
Chartered Surveyors, 2002; 2005). Een begrip infrastructuur met sneltreinen, intercitytreinen, verbindt beide netten. Twee jaar na de vervan-
Het hoogwaardig openbaar vervoersnet- of concept dat in het Nederlands in de buurt hogesnelheidstreinen en goederentreinen. ging van de sprinter op de Zoetermeerlijn volgt
komt is knooppuntontwikkeling. TOD of TDA de ingebruikname van de Rotterdamse variant
werk in Zuid-Holland verandert de komen-
heeft echter betrekking op het gehele netwerk. Railsystemen van de RandstadRail. Deze vervangt in 2008
de jaren snel door de aanleg van nieuwe Tot aan 2010 vindt een aantal belangrijke veran- de sprinter op de Hofpleinlijn. De Hofpleinlijn
railverbindingen, een veranderende ste- Verkeer in de Zuidvleugel deringen plaats in het netwerk door de komst wordt door middel van een boortunnel ver-
delijke structuur en door innovaties uit Een duurzame benadering van stedenbouw of van TramPlus, Metro, RandstadRail, Lightrail bonden met de Erasmuslijn. De Rotterdamse
ruimtelijke ordening als TOD of TDA is betrek- en Stedenbaan. Rotterdam werkt hard aan de variant van de RandstadRail is geen kruising
het buitenland. Tal van nieuwe systemen
kelijk eenvoudig, wanneer de structuur van het opwaardering van een beperkt aantal tramlijnen tussen tram en trein zoals de Haagse Rand-
zien het licht: TramPlus, RandstadRail, stedelijk gebied en de systemen in het netwerk onder de noemer TramPlus. Deze inspanningen stadRail maar een metro die gebruik maakt
Stedenbaan en Light Rail. Dit kan bijzon- gelijk blijven. In de Zuidvleugel van de Rand- verbeteren met name de verbindingen met Rot- van een voormalige spoorweg. De Haagse en
dere kansen bieden voor een duurzame stad is echter aanzienlijk meer aan de hand. De terdam-Zuid, de VINEX-locatie Carnisselande, de Rotterdamse variant van de RandstadRail
agglomeraties Rotterdam en Den Haag groeien Schiedam- en Vlaardingen-Noord. Sinds 2003 verschillen dan ook in technisch opzicht van
verstedelijking gebaseerd op een hechtere
aan elkaar vast. Groeikernen als Capelle aan is de Calandlijn (metro) via Schiedam verbon- elkaar (zie tabel 1). Dagelijkse gebruikers zullen
band tussen mobiliteit en ruimtelijke den IJssel, Spijkenisse en Zoetermeer zijn den met de Erasmuslijn; beide lijnen delen nu dit vooral merken in het verschil tussen de lage
ontwikkeling. Ondanks het feit dat velen inmiddels in omvang en inwonersaantallen een gemeenschappelijk tracé in Spijkenisse. vloer van de Haagse RandstadRail en de hoge
tegenwoordig de mond vol hebben over de gelijk aan Delft, Gouda, Vlaardingen of Schie- In het centrum van Den Haag is in 2004 de vloer van de Rotterdamse RandstadRail. Op
dam. De functionele relaties tussen de steden tramtunnel Souterrain in gebruik genomen. het traject tussen Leidschenveen en Den Haag
netwerkstad, bekommeren weinigen zich
en agglomeraties worden hechter. Dat vertaalt
om het netwerk zelf. zich in meer verkeer. Het netwerk van autover-
bindingen is redelijk ingespeeld op die nieuwe
stedelijke werkelijkheid. Het netwerk van hoog-
De Nederlandse ruimtelijke ordening oriën- waardig openbaar vervoer kenmerkt zich nog
teert zich bij voorkeur op de aanwezigheid van altijd door een eenzijdige focus op de centra en
hoogwaardig openbaar vervoer. Wanneer dat centrale stations van Rotterdam en Den Haag.
voorhanden is, wordt er gebouwd in de omge- Het oorspronkelijke netwerk van hoogwaardig
ving van haltes, stations en knooppunten van openbaar vervoer in de Zuidvleugel bestond
met name railverbindingen: sneltram, metro of midden jaren negentig uit een metro/sneltram,
trein. Zulke railsystemen zijn daarmee poten- een sprinter en een beperkt aantal stoptrein-
tiële dragers voor de structuur van stedelijke diensten. Dat netwerk wordt ondersteund door
gebieden als de Randstad. Deze wijze van een basisnet van stadsbus- en streekbusverbin-
verstedelijking wordt internationaal erkent als dingen, in de Rotterdamse en Haagse agglo-
Rooi lijn duurzaam. In de Verenigde Staten wordt die meraties aangevuld door een tramsysteem. De Rooi lijn
benadering aangeduid als transit-oriented develop- Rotterdamse metro/sneltram wordt gekenmerkt
ment of kortweg TOD (Ditmar & Ohland, 2004), door twee grotendeels ondergrondse stamlij-
nummer 3, maart 2005

nummer 3, maart 2005


in Engeland maakt het begrip Transport Develop- nen: de Erasmuslijn en de Calandlijn. In het
ment Areas (TDA) opgang (Royal Institution of oosten van de stad splitst de Calandlijn zich in Figuur 1 De Haagse RandstadRail, voorbeeld van een RegioTram
140 141
Frank van der Hoeven drie verschillende lijnen, waarvan twee gelijk- Die tunnel is een onmisbare schakel voor de
vloers verder gaan als sneltram. De sprinter Haagse RandstadRail, een kruising tussen tram
bedient drie lokale spoorlijnen: de Hofpleinlijn, en trein (zie figuur 1). In 2006 vervangt die
de Hoekse Lijn en de Zoetermeerlijn. Deze laat- RandstadRail de sprinter op de Zoetermeer-
ste lijn is speciaal gebouwd voor de ontsluiting lijn en verzorgt directe verbindingen tussen

Zuidvleugelnet van Zoetermeer. De stoptreinverbindingen


bedienen de zogenaamde Oude Lijn (Leiden-
Den Haag-Delft-Rotterdam-Dordrecht), de
Zoetermeer en Den Haag west. Daarbij maakt
de RandstadRail gebruik van de voormalige
infrastructuur van de Nederlandse Spoorwe-
beide Goudse lijnen (Gouda-Den Haag en gen en van het huidige Haagse tramnet. Twee
Gouda-Rotterdam) en de Rijn-Gouwe-lijn tramlijnen worden daartoe aangepast: lijn 3
(Gouda-Leiden). De stoptreinen delen hun en lijn 6. Een nieuw viaduct via de Beatrixlaan
Chartered Surveyors, 2002; 2005). Een begrip infrastructuur met sneltreinen, intercitytreinen, verbindt beide netten. Twee jaar na de vervan-
Het hoogwaardig openbaar vervoersnet- of concept dat in het Nederlands in de buurt hogesnelheidstreinen en goederentreinen. ging van de sprinter op de Zoetermeerlijn volgt
komt is knooppuntontwikkeling. TOD of TDA de ingebruikname van de Rotterdamse variant
werk in Zuid-Holland verandert de komen-
heeft echter betrekking op het gehele netwerk. Railsystemen van de RandstadRail. Deze vervangt in 2008
de jaren snel door de aanleg van nieuwe Tot aan 2010 vindt een aantal belangrijke veran- de sprinter op de Hofpleinlijn. De Hofpleinlijn
railverbindingen, een veranderende ste- Verkeer in de Zuidvleugel deringen plaats in het netwerk door de komst wordt door middel van een boortunnel ver-
delijke structuur en door innovaties uit Een duurzame benadering van stedenbouw of van TramPlus, Metro, RandstadRail, Lightrail bonden met de Erasmuslijn. De Rotterdamse
ruimtelijke ordening als TOD of TDA is betrek- en Stedenbaan. Rotterdam werkt hard aan de variant van de RandstadRail is geen kruising
het buitenland. Tal van nieuwe systemen
kelijk eenvoudig, wanneer de structuur van het opwaardering van een beperkt aantal tramlijnen tussen tram en trein zoals de Haagse Rand-
zien het licht: TramPlus, RandstadRail, stedelijk gebied en de systemen in het netwerk onder de noemer TramPlus. Deze inspanningen stadRail maar een metro die gebruik maakt
Stedenbaan en Light Rail. Dit kan bijzon- gelijk blijven. In de Zuidvleugel van de Rand- verbeteren met name de verbindingen met Rot- van een voormalige spoorweg. De Haagse en
dere kansen bieden voor een duurzame stad is echter aanzienlijk meer aan de hand. De terdam-Zuid, de VINEX-locatie Carnisselande, de Rotterdamse variant van de RandstadRail
agglomeraties Rotterdam en Den Haag groeien Schiedam- en Vlaardingen-Noord. Sinds 2003 verschillen dan ook in technisch opzicht van
verstedelijking gebaseerd op een hechtere
aan elkaar vast. Groeikernen als Capelle aan is de Calandlijn (metro) via Schiedam verbon- elkaar (zie tabel 1). Dagelijkse gebruikers zullen
band tussen mobiliteit en ruimtelijke den IJssel, Spijkenisse en Zoetermeer zijn den met de Erasmuslijn; beide lijnen delen nu dit vooral merken in het verschil tussen de lage
ontwikkeling. Ondanks het feit dat velen inmiddels in omvang en inwonersaantallen een gemeenschappelijk tracé in Spijkenisse. vloer van de Haagse RandstadRail en de hoge
tegenwoordig de mond vol hebben over de gelijk aan Delft, Gouda, Vlaardingen of Schie- In het centrum van Den Haag is in 2004 de vloer van de Rotterdamse RandstadRail. Op
dam. De functionele relaties tussen de steden tramtunnel Souterrain in gebruik genomen. het traject tussen Leidschenveen en Den Haag
netwerkstad, bekommeren weinigen zich
en agglomeraties worden hechter. Dat vertaalt
om het netwerk zelf. zich in meer verkeer. Het netwerk van autover-
bindingen is redelijk ingespeeld op die nieuwe
stedelijke werkelijkheid. Het netwerk van hoog-
De Nederlandse ruimtelijke ordening oriën- waardig openbaar vervoer kenmerkt zich nog
teert zich bij voorkeur op de aanwezigheid van altijd door een eenzijdige focus op de centra en
hoogwaardig openbaar vervoer. Wanneer dat centrale stations van Rotterdam en Den Haag.
voorhanden is, wordt er gebouwd in de omge- Het oorspronkelijke netwerk van hoogwaardig
ving van haltes, stations en knooppunten van openbaar vervoer in de Zuidvleugel bestond
met name railverbindingen: sneltram, metro of midden jaren negentig uit een metro/sneltram,
trein. Zulke railsystemen zijn daarmee poten- een sprinter en een beperkt aantal stoptrein-
tiële dragers voor de structuur van stedelijke diensten. Dat netwerk wordt ondersteund door
gebieden als de Randstad. Deze wijze van een basisnet van stadsbus- en streekbusverbin-
verstedelijking wordt internationaal erkent als dingen, in de Rotterdamse en Haagse agglo-
Rooi lijn duurzaam. In de Verenigde Staten wordt die meraties aangevuld door een tramsysteem. De Rooi lijn
benadering aangeduid als transit-oriented develop- Rotterdamse metro/sneltram wordt gekenmerkt
ment of kortweg TOD (Ditmar & Ohland, 2004), door twee grotendeels ondergrondse stamlij-
nummer 3, maart 2005

nummer 3, maart 2005


in Engeland maakt het begrip Transport Develop- nen: de Erasmuslijn en de Calandlijn. In het
ment Areas (TDA) opgang (Royal Institution of oosten van de stad splitst de Calandlijn zich in Figuur 1 De Haagse RandstadRail, voorbeeld van een RegioTram
140 141
aan de Rotterdamse RandstadRail, de Provincie Haag centrum tot Zoetermeer-Oosterheem is
Karakteristieken
Zuid-Holland aan de Light Rail, het Platform circa vijftien kilometer. De Rijn-Gouwe-lijn
Technische naam systeem Regiotram metro/light rail RegioTram Zuidvleugel aan de Stedenbaan. Er bestaat wordt ook aangemerkt als Light Rail. Wanneer
Lokale naam systeem RandstadRail metro/sneltram Saarbahn geen samenhangende visie om de verschillende ze in 2010 gelijkvloers door Leiden rijdt, is een
Vervoerder HTM RET Stadtbahn Saar
Fabrikant Alstom Bombardier Bombardier systemen te integreren in een flexibel netwerk aanduiding RegioTram beter van toepassing.
Merknaam voertuig Regio CITADIS FLEXITY Swift FLEXITY Link dat voorziet in de vervoersbehoefte van toekom- De langste afstand die ze hemelsbreed vanuit
Lengte 30,76 m 30,16 m 37,00 m stige gebruikers. Toch zou een standaardisering het centrum van Leiden aflegt is circa vijfen-
Breedte 2,65 m 2,66 m 2,65 m
Spoorbreedte 1,435 m 1,435 m 1,435 m van de systemen logisch zijn, mede met het oog twintig kilometer (Leiden Centraal - Gouda).
Maximale snelheid 80 km/uur 100 km/uur 100 km/uur op de privatisering van vervoersbedrijven en de Ook de Rotterdamse RandstadRail maakt
Minimale boogstraal 23 m 150 m 25 m openbare aanbesteding van vervoersdiensten. gebruik van een voormalige spoorweg, de
Maximum hellingsgraad - 40‰ 80‰
Lage vloer 75% 0% 50% De vraag is of zo’n standaardisering of optima- Hofpleinspoorlijn. Toch zal de Rotterdamse
Zitplaatsen 90 72 96 lisatie mogelijk is en wat de voornaamste over- RandstadRail maar weinig verschillen van de
Staanplaatsen 130 153 147 eenkomsten en verschillen van de zes systemen huidige metro en sneltram. Men houdt nadruk-
zijn. De TramPlus vertegenwoordigt wat de kelijk vast aan voertuigen met een hoge vloer.
Tabel 1 Karakteristieken van twee RegioTrams vergeleken met de Rotterdamse metro/sneltram Engelsen of Amerikanen Light Rail noemen: de En daarmee is het meest in het oog springende
moderne stadstram, een tram met een hogere verschil met de Haagse variant benoemd. De
Laan van NOI delen beide systemen hetzelfde wordt de scheiding van de verschillende trein- gemiddelde snelheid van twintig tot vijfentwin- technicus zal het grotere systeembereik tot
spoor. De stations krijgen daar verschillende systemen mogelijk. Die viersporigheid is nog tig kilometer per uur, een systeembereik tot tien vijfentwintig kilometer opvallen, dat wordt
perronhoogtes. Na Laan van NOI gaan beide lang niet overal afgerond. Toch ontstaat er op kilometer, betere haltes, een voertuig met een bereikt tussen Den Haag Centraal en Rotter-
RandstadRail-varianten uiteen. De Rotterdamse korte termijn al ruimte om de eerste stappen verlaagde vloer die aansluit op het verhoogde dam Zuidplein. De metro is een vrij klassiek en
RandstadRail eindigt op Den Haag Centraal. te zetten in de richting van zo’n ‘nieuw’ rail- perron van de halte. De breedte van de tram is bekend railsysteem. De metro kenmerkt zich
De hoge voertuigvloer maakt een integratie op systeem. In 2007 worden zowel de HSL-Zuid en relatief gering; 2,4 meter. De langste afstand door voertuigen met een verhoogde vloer en
het Haagse tramnet onmogelijk. Op termijn zal de Betuweroute in gebruik genomen. De hoge- die de TramPlus aflegt vanuit het centrum van een vrijliggende ongelijkvloerse (verhoogde of
ook de sprinter op de Hoekse lijn verdwijnen. snelheidstreinen en het grootste deel van de Rotterdam naar Vlaardingen Holy is hemels- ondergrondse) baan. De Rotterdamse metro is
Bij de verlenging van de Calandlijn is bij station goederentreinen verdwijnen in dat jaar van de breed tien kilometer. In Nederland heeft het in het oostelijk deel van de stad uitgevoerd als
Schiedam Centrum een uitloopspoor aange- Oude Lijn. Tussen Leiden en Rijswijk en tussen begrip Light Rail echter een andere betekenis gelijkvloerse sneltram. Het sneltramtraject reikt
legd, evenwijdig aan de Hoekse Lijn. Het is de Schiedam en Dordrecht is de Oude Lijn al vier- dan in de Verenigde Staten of Engeland. Het hemelsbreed tot tien kilometer tussen het cen-
bedoeling dat deze op termijn gebruikt wordt sporig. Op de middellange termijn is de bouw begrip wordt voor vrijwel alles gebruikt dat trum en Ommoord en Zevenkamp. Het metro-
om de Hoekse lijn te verbinden met het Rotter- van een viersporige railtunnel door Delft voor- geen zware rail is en in het bijzonder voor die traject richting Spijkenisse reikt met vijftien
damse metro/sneltram-net. zien. Deze vervangt het bestaande tweesporige Light Rail systemen die medegebruik maken kilometer nog verder. Voor de Stedenbaan ligt
Er wordt ook gewerkt aan nieuwe verbindingen viaduct en maakt een einde aan de flessenhals van nationale spoorwegen als in Karlsruhe, nog geen lijnvoering voor, de invulling moet
tussen Den Haag en Leiden. Op de Rijn-Gouwe- tussen Rijswijk en Schiedam. Op de Goudse Kassel en Saarbrücken. De Duitsers duiden dat nog komen. De voornaamste verbindingen
lijn experimenteert de Nederlandse Spoorwegen lijnen duurt het langer alvorens viersporigheid systeem aan als RegioTram. De Haagse Rand- hier vallen echter binnen een bereik van dertig
met een Light Rail voertuig. De huidige plan- gerealiseerd is. stadRail komt het dichtste in de buurt bij zo’n kilometer tussen Rotterdam centrum en Leiden,
nen voorzien een gelijkvloerse doortrekking via RegioTram. De Haagse RandstadRail van Den en tussen Den Haag centrum en Gouda). Dat
het centrum van Leiden naar Leiden Centraal. Van ingewikkeld naar eenvoudig
Die lijn kan na 2010 verlengd worden tot in Het netwerk van hoogwaardig openbaar ver-
Katwijk en Noordwijk. Onderwijl oefent het voer in de Zuidvleugel bestond midden jaren Systeembereik 5 km 10 km 15 km 20 km 25 km 30 km
Bestuurlijk Platform Zuidvleugel (2003; 2005) negentig nog uit drie componenten: metro,
TramPlus
politieke druk uit om de stoptreindiensten van sprinter en stoptrein. In 2008 zullen dat er
Metro/sneltram
de Nederlandse Spoorwegen om te vormen tot zes zijn: TramPlus, metro, RandstadRail in
RandstadRail DenHaag
een zogenaamde Stedenbaan. Die Stedenbaan twee varianten, Light Rail en Stedenbaan (zie
wordt omschreven als een spoorverbinding met figuur 2). Niemand lijkt zich op dit moment RandstadRail Rotterdam

Rooi lijn metrokwaliteit. De Nederlandse Spoorwegen druk te maken om coördinatie van het gehele ‘LightRail’ Rijn-Gouwe-lijn Rooi lijn
spreken van een nieuwe Sprinterformule. De netwerk. Slechts per onderdeel vindt manage- Stedenbaan
(geleidelijke) invoering van de Stedenbaan ment plaats. Bestuurlijke organisaties werken
nummer 3, maart 2005

nummer 3, maart 2005


wordt mogelijk door de uitbouw van bestaande elk aan hun eigen project: Haaglanden aan de
railinfrastructuur naar vier sporen. Hierdoor Haagse RandstadRail, de Stadsregio Rotterdam Figuur 2 Het bereik van de ‘nieuwe’ railsystemen in de Zuidvleugel
142 143
aan de Rotterdamse RandstadRail, de Provincie Haag centrum tot Zoetermeer-Oosterheem is
Karakteristieken
Zuid-Holland aan de Light Rail, het Platform circa vijftien kilometer. De Rijn-Gouwe-lijn
Technische naam systeem Regiotram metro/light rail RegioTram Zuidvleugel aan de Stedenbaan. Er bestaat wordt ook aangemerkt als Light Rail. Wanneer
Lokale naam systeem RandstadRail metro/sneltram Saarbahn geen samenhangende visie om de verschillende ze in 2010 gelijkvloers door Leiden rijdt, is een
Vervoerder HTM RET Stadtbahn Saar
Fabrikant Alstom Bombardier Bombardier systemen te integreren in een flexibel netwerk aanduiding RegioTram beter van toepassing.
Merknaam voertuig Regio CITADIS FLEXITY Swift FLEXITY Link dat voorziet in de vervoersbehoefte van toekom- De langste afstand die ze hemelsbreed vanuit
Lengte 30,76 m 30,16 m 37,00 m stige gebruikers. Toch zou een standaardisering het centrum van Leiden aflegt is circa vijfen-
Breedte 2,65 m 2,66 m 2,65 m
Spoorbreedte 1,435 m 1,435 m 1,435 m van de systemen logisch zijn, mede met het oog twintig kilometer (Leiden Centraal - Gouda).
Maximale snelheid 80 km/uur 100 km/uur 100 km/uur op de privatisering van vervoersbedrijven en de Ook de Rotterdamse RandstadRail maakt
Minimale boogstraal 23 m 150 m 25 m openbare aanbesteding van vervoersdiensten. gebruik van een voormalige spoorweg, de
Maximum hellingsgraad - 40‰ 80‰
Lage vloer 75% 0% 50% De vraag is of zo’n standaardisering of optima- Hofpleinspoorlijn. Toch zal de Rotterdamse
Zitplaatsen 90 72 96 lisatie mogelijk is en wat de voornaamste over- RandstadRail maar weinig verschillen van de
Staanplaatsen 130 153 147 eenkomsten en verschillen van de zes systemen huidige metro en sneltram. Men houdt nadruk-
zijn. De TramPlus vertegenwoordigt wat de kelijk vast aan voertuigen met een hoge vloer.
Tabel 1 Karakteristieken van twee RegioTrams vergeleken met de Rotterdamse metro/sneltram Engelsen of Amerikanen Light Rail noemen: de En daarmee is het meest in het oog springende
moderne stadstram, een tram met een hogere verschil met de Haagse variant benoemd. De
Laan van NOI delen beide systemen hetzelfde wordt de scheiding van de verschillende trein- gemiddelde snelheid van twintig tot vijfentwin- technicus zal het grotere systeembereik tot
spoor. De stations krijgen daar verschillende systemen mogelijk. Die viersporigheid is nog tig kilometer per uur, een systeembereik tot tien vijfentwintig kilometer opvallen, dat wordt
perronhoogtes. Na Laan van NOI gaan beide lang niet overal afgerond. Toch ontstaat er op kilometer, betere haltes, een voertuig met een bereikt tussen Den Haag Centraal en Rotter-
RandstadRail-varianten uiteen. De Rotterdamse korte termijn al ruimte om de eerste stappen verlaagde vloer die aansluit op het verhoogde dam Zuidplein. De metro is een vrij klassiek en
RandstadRail eindigt op Den Haag Centraal. te zetten in de richting van zo’n ‘nieuw’ rail- perron van de halte. De breedte van de tram is bekend railsysteem. De metro kenmerkt zich
De hoge voertuigvloer maakt een integratie op systeem. In 2007 worden zowel de HSL-Zuid en relatief gering; 2,4 meter. De langste afstand door voertuigen met een verhoogde vloer en
het Haagse tramnet onmogelijk. Op termijn zal de Betuweroute in gebruik genomen. De hoge- die de TramPlus aflegt vanuit het centrum van een vrijliggende ongelijkvloerse (verhoogde of
ook de sprinter op de Hoekse lijn verdwijnen. snelheidstreinen en het grootste deel van de Rotterdam naar Vlaardingen Holy is hemels- ondergrondse) baan. De Rotterdamse metro is
Bij de verlenging van de Calandlijn is bij station goederentreinen verdwijnen in dat jaar van de breed tien kilometer. In Nederland heeft het in het oostelijk deel van de stad uitgevoerd als
Schiedam Centrum een uitloopspoor aange- Oude Lijn. Tussen Leiden en Rijswijk en tussen begrip Light Rail echter een andere betekenis gelijkvloerse sneltram. Het sneltramtraject reikt
legd, evenwijdig aan de Hoekse Lijn. Het is de Schiedam en Dordrecht is de Oude Lijn al vier- dan in de Verenigde Staten of Engeland. Het hemelsbreed tot tien kilometer tussen het cen-
bedoeling dat deze op termijn gebruikt wordt sporig. Op de middellange termijn is de bouw begrip wordt voor vrijwel alles gebruikt dat trum en Ommoord en Zevenkamp. Het metro-
om de Hoekse lijn te verbinden met het Rotter- van een viersporige railtunnel door Delft voor- geen zware rail is en in het bijzonder voor die traject richting Spijkenisse reikt met vijftien
damse metro/sneltram-net. zien. Deze vervangt het bestaande tweesporige Light Rail systemen die medegebruik maken kilometer nog verder. Voor de Stedenbaan ligt
Er wordt ook gewerkt aan nieuwe verbindingen viaduct en maakt een einde aan de flessenhals van nationale spoorwegen als in Karlsruhe, nog geen lijnvoering voor, de invulling moet
tussen Den Haag en Leiden. Op de Rijn-Gouwe- tussen Rijswijk en Schiedam. Op de Goudse Kassel en Saarbrücken. De Duitsers duiden dat nog komen. De voornaamste verbindingen
lijn experimenteert de Nederlandse Spoorwegen lijnen duurt het langer alvorens viersporigheid systeem aan als RegioTram. De Haagse Rand- hier vallen echter binnen een bereik van dertig
met een Light Rail voertuig. De huidige plan- gerealiseerd is. stadRail komt het dichtste in de buurt bij zo’n kilometer tussen Rotterdam centrum en Leiden,
nen voorzien een gelijkvloerse doortrekking via RegioTram. De Haagse RandstadRail van Den en tussen Den Haag centrum en Gouda). Dat
het centrum van Leiden naar Leiden Centraal. Van ingewikkeld naar eenvoudig
Die lijn kan na 2010 verlengd worden tot in Het netwerk van hoogwaardig openbaar ver-
Katwijk en Noordwijk. Onderwijl oefent het voer in de Zuidvleugel bestond midden jaren Systeembereik 5 km 10 km 15 km 20 km 25 km 30 km
Bestuurlijk Platform Zuidvleugel (2003; 2005) negentig nog uit drie componenten: metro,
TramPlus
politieke druk uit om de stoptreindiensten van sprinter en stoptrein. In 2008 zullen dat er
Metro/sneltram
de Nederlandse Spoorwegen om te vormen tot zes zijn: TramPlus, metro, RandstadRail in
RandstadRail DenHaag
een zogenaamde Stedenbaan. Die Stedenbaan twee varianten, Light Rail en Stedenbaan (zie
wordt omschreven als een spoorverbinding met figuur 2). Niemand lijkt zich op dit moment RandstadRail Rotterdam

Rooi lijn metrokwaliteit. De Nederlandse Spoorwegen druk te maken om coördinatie van het gehele ‘LightRail’ Rijn-Gouwe-lijn Rooi lijn
spreken van een nieuwe Sprinterformule. De netwerk. Slechts per onderdeel vindt manage- Stedenbaan
(geleidelijke) invoering van de Stedenbaan ment plaats. Bestuurlijke organisaties werken
nummer 3, maart 2005

nummer 3, maart 2005


wordt mogelijk door de uitbouw van bestaande elk aan hun eigen project: Haaglanden aan de
railinfrastructuur naar vier sporen. Hierdoor Haagse RandstadRail, de Stadsregio Rotterdam Figuur 2 Het bereik van de ‘nieuwe’ railsystemen in de Zuidvleugel
142 143
van pas. Het combineren van beide kwaliteiten van Parkstad kunnen het Rotterdamse net en dels zo ver voortgeschreden dat zonder verlies
in één systeem of voertuig biedt voordelen. het TramPlus-net verknoopt worden. Daarmee van functionaliteit zowel Light Rail, metro en
Regio Tram Zo voorspellen de vervoersprognoses voor de wordt het noordwestelijke en het zuidoostelijk sneltram, RandstadRail en Stedenbaan met het-
Light Rail RandstadRail een aanzienlijke toename van het deel van de Rotterdamse agglomeratie beter zelfde type voertuig bediend kunnen worden:
aantal reizigers op de huidige sprinterlijnen. bedient. Deze richtingen ontbreken voorlopig de RegioTram. Het feit dat de RET en Con-

uid
LEIDEN

L-z
Nu nog maken 17.000 reizigers per dag gebruik nog in het huidige net. Wanneer een dergelijke nexxion deze bestellen bij Bombardier en de

HS
van de Zoetermeerlijn. Na de vervanging van de ontwikkeling vertaald wordt naar de Zuidvleu- HTM en de NS bij Alstom is bijzaak zolang een
n
lij

sprinter door de RandstadRail groeit dat aantal gel dan kan die RegioTram drie agglomerale integrale lijnvoering mogelijk wordt. Wanneer
e
ud
O

reizigers tot 42.000. Op de Hofpleinspoorlijn netten bedienen: het Rotterdamse, het Haagse dat doel bereikt is, komen zaken als nieuwe
DEN HAAG
Zoetermeerlijn
Rijn-Gouwe-lijn neemt het aantal reizigers toe van 7.000 tot en de Rijn-Gouwe-lijn. De Stedenbaan voorziet haltes en de inpassing van het tracé weer cen-
28.000. dan in de onderlinge verbindingen tussen de traal te staan. Juist daarin zit hem de relatie met
GOUDA
Die hybride RandstadRail kan de basis vormen agglomeraties Leiden, Den Haag en Rotterdam. de ruimtelijke ordening en het stadsontwerp.
Hofp

voor een geoptimaliseerd netwerk voor de Een dergelijk model vereist het geschikt maken Pas dan kan serieus nagedacht worden over de
leinli

Zuidvleugel. Met verschillende varianten van die van het Rotterdamse net voor voertuigen met kwaliteit van de inpassing en de verdichting van
jn

Ho
Ou

ek RandstadRail zijn verschillende optimalisaties een lage vloer. Perrons moeten verlaagd worden de stationsgebieden, over TOD en TDA. Het
de

se
lijn
mogelijk. Deze zijn te verkennen aan de hand of rails verhoogd. Materieel moet vervroegd wordt tijd de aandacht en energie naar dat ter-
lijn

van de Rotterdamse agglomeratie. Met vier worden afgeschreven. Indien het Rotterdamse rein te verleggen.
Bet
u wer ROTTERDAM systemen parallel aan elkaar (TramPlus, metro/ net zich verder ontwikkelt als Stedenbaan kan
o ute Calandlijn
sneltram, RandstadRail, Stedenbaan) moet juist het zich richten op verbindingen tot vijfentwin- Frank van der Hoeven (f.vanderhoeven@bk.tudelft.nl)
is als universitair hoofddocent stedenbouw verbon-
SPIJKENISSE Erasmuslijn
een betere ordening mogelijk zijn. De eerste tig à dertig kilometer met Den Haag, Gouda en
Betu den aan TU Delft.
wero
ute stap in dat beter ordenen is het loslaten van Dordrecht. Light Rail systemen als TramPlus,
Ou
DORDRECHT de gebruikelijke focus op het systeem. Beter de Haagse RandstadRail of de Rijn-Gouwe- Literatuur
de
lijn is het om naar het net te kijken. Het is minder lijn bedienen dan de verplaatsingen binnen de Bestuurlijk Platform Zuidvleugel (2003) De Steden-
HSL-z

baan, Den Haag


relevant dat het Rotterdamse net dan drie ver- agglomeraties: het bereik tot vijftien kilometer.
uid

Bestuurlijk Platform Zuidvleugel (2005) Stedenbaan


schillende systemen van metro, sneltram en Problemen met een vervroegde afschrijving van Brengt stationslocaties tot leven, Den Haag
Figuur 3 Integraal Zuidvleugelnet op basis van RandstadRail bedient. Het net maakt een inte- het Rotterdamse materieel kunnen worden ver- Ditmar, H. & G. Ohland (red.) (2004) The new transit
RegioTram, aangevuld door Light Rail grale lijnvoering mogelijk en voorkomt onno- meden zolang in Den Haag de Stedenbaan en de town, best practices in transit-oriented development,
dig overstappen. Dat is wat telt in de ogen van Light Rail verschillende lijnen bedienen, zoals Island Press, Washington
Royal Institution of Chartered Surveyors (2002) Trans-
is marginaal meer dan het bereik van de Rot- de reiziger. In principe kunnen alle genoemde in de huidige plannen het geval is. De scheiding
port Development Areas, Guide to good practice,
terdamse RandstadRail of de Light Rail op de systemen bediend worden door één net (zie tussen het Haagse en het Rotterdamse systeem London
Rijn-Gouwe-lijn. figuur 3). Hybride voertuigen als de RegioTram werkt niet optimaal in het Stedenbaan-concept. Royal Institution of Chartered Surveyors (2005) Lin-
maken dat mogelijk. Zaken werken pas echt optimaal wanneer een king transport, services, communications, jobs and
Hybride systeem Er zijn wel een aantal praktische bezwaren aan RegioTram op de Erasmuslijn en de Calandlijn people, London

Het overlappen van de verschillende systeem- deze ordening en integrale lijnvoering. Wan- door kan rijden tot in de Haagse Tramtunnel.
reikwijdten suggereert dat TramPlus, metro/ neer de Calandlijn ter hoogte van Station Schie- Dat wordt mogelijk wanneer het Rotterdamse
sneltram, RandstadRail en Stedenbaan in dam Centrum verbonden wordt met de metro net op termijn toch overgaat op een lage vloer
zekere mate uitwisselbaar zijn. Dat biedt kan- naar Spijkenisse, de TramPlus naar Holy en en wanneer de Rotterdamse en Haagse net-
sen voor een verbeteringsslag. De sleutel voor die naar Kethel, met de Sprinter naar Hoek van ten samen met de Rijn-Gouwe-lijn verbonden
optimalisering ligt wellicht in het hybride Holland en met de Stedenbaan naar Den Haag, worden via de Stedenbaan. Er ontstaat dan één
karakter van de RandstadRail. Dat karakter gaat het mis. Het verwerken van vijf hoogfre- integraal net dat de Zuidvleugel bedient. De
sluit goed aan op de stedelijke structuur van quente lijnen gaat niet. Er is een keuze nodig TramPlus, voor verbindingen tot tien kilometer,
de Zuidvleugel. Die vraagt om een vervoers- tussen TramPlus of Stedenbaan. Wanneer het kan dan model staan voor een opwaardering van
systeem waarvan de voertuigen zich in de stad Rotterdamse net geschikt gemaakt wordt voor de Rotterdamse en Haagse tramnetten.
Rooi lijn of agglomeratie kunnen gedragen als Light Rail de RegioTram (Haagse Randstadrail) dan wordt Rooi lijn
of metro en sneltram. Deze systemen ontsluiten een integratie met de TramPlus-lijnen mogelijk: Naar één integraal Zuidvleugelnet
woon- en werkgebieden beter dan sprinter of de verbindingen met Beverwaard, Carnisselan- Ongeacht de te kiezen ontwikkelingsrichting
nummer 3, maart 2005

nummer 3, maart 2005


stoptrein. Maar tussen de agglomeraties komt de, Schiedam- en Vlaardingen-noord. Ter hoog- biedt een integraal Zuidvleugelnet op termijn
de snelheid van de sprinter of stoptrein weer te van station Schiedam Centrum en ter hoogte de meeste flexibiliteit. De techniek is inmid-
144 145
van pas. Het combineren van beide kwaliteiten van Parkstad kunnen het Rotterdamse net en dels zo ver voortgeschreden dat zonder verlies
in één systeem of voertuig biedt voordelen. het TramPlus-net verknoopt worden. Daarmee van functionaliteit zowel Light Rail, metro en
Regio Tram Zo voorspellen de vervoersprognoses voor de wordt het noordwestelijke en het zuidoostelijk sneltram, RandstadRail en Stedenbaan met het-
Light Rail RandstadRail een aanzienlijke toename van het deel van de Rotterdamse agglomeratie beter zelfde type voertuig bediend kunnen worden:
aantal reizigers op de huidige sprinterlijnen. bedient. Deze richtingen ontbreken voorlopig de RegioTram. Het feit dat de RET en Con-

uid
LEIDEN

L-z
Nu nog maken 17.000 reizigers per dag gebruik nog in het huidige net. Wanneer een dergelijke nexxion deze bestellen bij Bombardier en de

HS
van de Zoetermeerlijn. Na de vervanging van de ontwikkeling vertaald wordt naar de Zuidvleu- HTM en de NS bij Alstom is bijzaak zolang een
n
lij

sprinter door de RandstadRail groeit dat aantal gel dan kan die RegioTram drie agglomerale integrale lijnvoering mogelijk wordt. Wanneer
e
ud
O

reizigers tot 42.000. Op de Hofpleinspoorlijn netten bedienen: het Rotterdamse, het Haagse dat doel bereikt is, komen zaken als nieuwe
DEN HAAG
Zoetermeerlijn
Rijn-Gouwe-lijn neemt het aantal reizigers toe van 7.000 tot en de Rijn-Gouwe-lijn. De Stedenbaan voorziet haltes en de inpassing van het tracé weer cen-
28.000. dan in de onderlinge verbindingen tussen de traal te staan. Juist daarin zit hem de relatie met
GOUDA
Die hybride RandstadRail kan de basis vormen agglomeraties Leiden, Den Haag en Rotterdam. de ruimtelijke ordening en het stadsontwerp.
Hofp

voor een geoptimaliseerd netwerk voor de Een dergelijk model vereist het geschikt maken Pas dan kan serieus nagedacht worden over de
leinli

Zuidvleugel. Met verschillende varianten van die van het Rotterdamse net voor voertuigen met kwaliteit van de inpassing en de verdichting van
jn

Ho
Ou

ek RandstadRail zijn verschillende optimalisaties een lage vloer. Perrons moeten verlaagd worden de stationsgebieden, over TOD en TDA. Het
de

se
lijn
mogelijk. Deze zijn te verkennen aan de hand of rails verhoogd. Materieel moet vervroegd wordt tijd de aandacht en energie naar dat ter-
lijn

van de Rotterdamse agglomeratie. Met vier worden afgeschreven. Indien het Rotterdamse rein te verleggen.
Bet
u wer ROTTERDAM systemen parallel aan elkaar (TramPlus, metro/ net zich verder ontwikkelt als Stedenbaan kan
o ute Calandlijn
sneltram, RandstadRail, Stedenbaan) moet juist het zich richten op verbindingen tot vijfentwin- Frank van der Hoeven (f.vanderhoeven@bk.tudelft.nl)
is als universitair hoofddocent stedenbouw verbon-
SPIJKENISSE Erasmuslijn
een betere ordening mogelijk zijn. De eerste tig à dertig kilometer met Den Haag, Gouda en
Betu den aan TU Delft.
wero
ute stap in dat beter ordenen is het loslaten van Dordrecht. Light Rail systemen als TramPlus,
Ou
DORDRECHT de gebruikelijke focus op het systeem. Beter de Haagse RandstadRail of de Rijn-Gouwe- Literatuur
de
lijn is het om naar het net te kijken. Het is minder lijn bedienen dan de verplaatsingen binnen de Bestuurlijk Platform Zuidvleugel (2003) De Steden-
HSL-z

baan, Den Haag


relevant dat het Rotterdamse net dan drie ver- agglomeraties: het bereik tot vijftien kilometer.
uid

Bestuurlijk Platform Zuidvleugel (2005) Stedenbaan


schillende systemen van metro, sneltram en Problemen met een vervroegde afschrijving van Brengt stationslocaties tot leven, Den Haag
Figuur 3 Integraal Zuidvleugelnet op basis van RandstadRail bedient. Het net maakt een inte- het Rotterdamse materieel kunnen worden ver- Ditmar, H. & G. Ohland (red.) (2004) The new transit
RegioTram, aangevuld door Light Rail grale lijnvoering mogelijk en voorkomt onno- meden zolang in Den Haag de Stedenbaan en de town, best practices in transit-oriented development,
dig overstappen. Dat is wat telt in de ogen van Light Rail verschillende lijnen bedienen, zoals Island Press, Washington
Royal Institution of Chartered Surveyors (2002) Trans-
is marginaal meer dan het bereik van de Rot- de reiziger. In principe kunnen alle genoemde in de huidige plannen het geval is. De scheiding
port Development Areas, Guide to good practice,
terdamse RandstadRail of de Light Rail op de systemen bediend worden door één net (zie tussen het Haagse en het Rotterdamse systeem London
Rijn-Gouwe-lijn. figuur 3). Hybride voertuigen als de RegioTram werkt niet optimaal in het Stedenbaan-concept. Royal Institution of Chartered Surveyors (2005) Lin-
maken dat mogelijk. Zaken werken pas echt optimaal wanneer een king transport, services, communications, jobs and
Hybride systeem Er zijn wel een aantal praktische bezwaren aan RegioTram op de Erasmuslijn en de Calandlijn people, London

Het overlappen van de verschillende systeem- deze ordening en integrale lijnvoering. Wan- door kan rijden tot in de Haagse Tramtunnel.
reikwijdten suggereert dat TramPlus, metro/ neer de Calandlijn ter hoogte van Station Schie- Dat wordt mogelijk wanneer het Rotterdamse
sneltram, RandstadRail en Stedenbaan in dam Centrum verbonden wordt met de metro net op termijn toch overgaat op een lage vloer
zekere mate uitwisselbaar zijn. Dat biedt kan- naar Spijkenisse, de TramPlus naar Holy en en wanneer de Rotterdamse en Haagse net-
sen voor een verbeteringsslag. De sleutel voor die naar Kethel, met de Sprinter naar Hoek van ten samen met de Rijn-Gouwe-lijn verbonden
optimalisering ligt wellicht in het hybride Holland en met de Stedenbaan naar Den Haag, worden via de Stedenbaan. Er ontstaat dan één
karakter van de RandstadRail. Dat karakter gaat het mis. Het verwerken van vijf hoogfre- integraal net dat de Zuidvleugel bedient. De
sluit goed aan op de stedelijke structuur van quente lijnen gaat niet. Er is een keuze nodig TramPlus, voor verbindingen tot tien kilometer,
de Zuidvleugel. Die vraagt om een vervoers- tussen TramPlus of Stedenbaan. Wanneer het kan dan model staan voor een opwaardering van
systeem waarvan de voertuigen zich in de stad Rotterdamse net geschikt gemaakt wordt voor de Rotterdamse en Haagse tramnetten.
Rooi lijn of agglomeratie kunnen gedragen als Light Rail de RegioTram (Haagse Randstadrail) dan wordt Rooi lijn
of metro en sneltram. Deze systemen ontsluiten een integratie met de TramPlus-lijnen mogelijk: Naar één integraal Zuidvleugelnet
woon- en werkgebieden beter dan sprinter of de verbindingen met Beverwaard, Carnisselan- Ongeacht de te kiezen ontwikkelingsrichting
nummer 3, maart 2005

nummer 3, maart 2005


stoptrein. Maar tussen de agglomeraties komt de, Schiedam- en Vlaardingen-noord. Ter hoog- biedt een integraal Zuidvleugelnet op termijn
de snelheid van de sprinter of stoptrein weer te van station Schiedam Centrum en ter hoogte de meeste flexibiliteit. De techniek is inmid-
144 145