You are on page 1of 5
NovaTerra / jaargang 6 / nummer 4 / december 2006 / 17 Erasmus MC maakt Rotterdam beter, Rotterdam maakt een beter Erasmus MC Het Erasmus MC, het cluster van onderwijs-, onderzoeks- en ziekenhuisvoorzieningen in het centrum van Rotterdam, staat aan de vooravond van een ingrijpende herstructure- ring. Ingrijpend voor het medisch cluster en voor de stad. Het is een van de grootste bouwprojecten in de geschiedenis van Rotterdam. Aan het woord is Kirsten van den Berg van de dienst Stedenbouw en Volkshuisvesting van de gemeente Rotterdam. Frank van der Hoeven, TU Delft, afdeling Urbanism De verschillende onderdelen van het Erasmus MC samengevoegd. (bron: EGM Architecten, bewerking Frank van der Hoeven) Redactie Nova Terra Het Erasmus MC ligt in het westelijk deel van komt voor het nieuwe Erasmus MC is enorm. universteitscomplexen en voornaamste het Rotterdamse stadscentrum. Dat terrein Het nieuwe medisch centrum heeft een ziekenhuizen naar perifere locaties zien wordt ook wel Hoboken genoemd. Velen bruto vloeroppervlak van 185.000 vierkante vertrekken. In Rotterdam gebeurt dat dus kennen het ziekenhuis nog onder zijn oude meter. Samen met de ‘oude’ Medische niet. Aanleiding genoeg om te kijken hoe naam: Dijkzigt. Op de huidige locatie wordt Faculteit, waaronder de witte hoogbouw, deze ontwikkeling tot stand komt. We spreken vanaf volgend jaar een nieuw academisch ontstaat een nieuw gebouw. Met een totaal met Kirsten van den Berg. Kirsten van den ziekenhuis gebouwd. In dat nieuwe complex vloeroppervlak van 300.000 vierkante meter Berg was stedenbouwkundig ontwerper bij wordt het bestaande academisch centrum wordt dit het meest omvangrijke gebouw de Dienst Stedenbouw en Volkshuisvesting ondergebracht inclusief de Daniël den Hoed van Nederland, drie maal groter dan het van de gemeente Rotterdam. In die functie kliniek. Dat deel van het Erasmus MC is nu Groot Handelsgebouw. Het is ronduit uniek was zij de afgelopen jaren verantwoordelijk nog op Rotterdam Zuid gehuisvest. Wanneer dat een stad hiervoor nog de ruimte heeft in voor het dossier Erasmus MC. Op haar laatste het nieuwe gebouw na een bouwtijd van vijf het centrum. Tal van steden hebben onder werkdag bij de dienst schetst ze de context jaar opgeleverd wordt, dan kan het oude invloed van fusies en schaalvergroting hun van het nieuwe medisch centrum. Z ziekenhuis afgebroken worden. Daarmee komt ruimte vrij voor medisch georiënteerde bedrijvigheid en voorzieningen. Men wil de Het is uniek dat een stad nog de spin-off van het medisch cluster dus even- eens aan deze locatie binden. De schaal en de ruimte heeft in het centrum voor omvang van de bouwstroom die op gang zo’n grote toevoeging NIROV_NovaTerra_jg6#4_DEFdef_wt.indd 17 06-12-2006 11:54:05 NovaTerra / jaargang 6 / nummer 4 / december 2006 / 18 Massastudie. (bron: DaF Architecten) een uit zijn krachten gegroeid Sophia kinderziekenhuis een onderdeel van huidige eisen. Er bestaat bovendien een stadsziekenhuis dat academisch ziekenhuis. Sophia verhuisde wens om alle onderdelen van het Erasmus Erasmus MC is een regionaal academisch vanuit Rotterdam Noord naar Hoboken. MC op één locatie te concentreren. Dat komt ziekenhuis. Toch heeft het de ambitie om een Midden jaren negentig werd ook de Daniël de efficiëntie van tal van processen ten goede. echt stadsziekenhuis te blijven. Zo is het den Hoed kliniek aan het Dijkzigt toege- destijds ook ontstaan aan de Coolsingel: een voegd. In tegenstelling tot het Sophia is het geen masterplan ziekenhuis in het centrum van de stad. nog altijd gevestigd op zijn oorspronkelijke ‘Normaal gesproken’ zou je als stad dan In organisatorisch opzicht is dat ziekenhuis locatie, op Rotterdam Zuid. Recent zijn dan een visie of masterplan ontwikkelen. ingrijpend veranderd in de loop der tijd. ook het ziekenhuis en de universiteit één Een lokale overheid zal bij een grootschalige Na het bombardement van mei 1940 is het geworden. Die laatste fusie tussen het ontwikkeling sturend willen optreden. Coolsingelziekenhuis als ‘Dijkzigt’ herbouwd Academisch Ziekenhuis Dijkzigt en de Vaak heeft ze de touwtjes stevig in handen. te Hoboken. In de jaren zestig werd het een Faculteit der Geneeskunde en Gezondheids- Ze bezit de grond. Zo niet, dan kan ze gebruik academisch ziekenhuis. De Medische wetenschappen van de Erasmus Universiteit maken van de voorzieningen die de Wet Faculteit werd toen ondergebracht in de is de motor van het huidige vernieuwings- Voorkeursrecht Gemeenten biedt. nieuwe hoogbouw. Vervolgens werd het proces. Gebouwen voldoen niet meer aan de Gedurende de planfase zijn eigenaren van NIROV_NovaTerra_jg6#4_DEFdef_wt.indd 18 06-12-2006 11:54:06 NovaTerra / jaargang 6 / nummer 4 / december 2006 / 19 het Erasmus MC, werd dé gesprekspersoon voor de gemeente. Op dat moment begon het verkennen. Wat willen jullie? Wat hebben wij nodig? En waar kunnen we elkaar vinden? De gemeente wilde gemeenschappelijke belangen ontdekken en daar ook tijd en energie in steken. Het Erasmus MC is de Transformatie van een relatief extensief labyrint naar een intensief bebouwd samenhangend grootste werkgever in het centrum. Je hebt geheel met een open relatie met de omgeving. (bron: Xaveer de Geyter) er belang bij om die niet te verliezen. Rotterdam nam het initiatief. We organiseerden grond of vastgoed in het gebied verplicht om ze naar toe moeten. Patiënten komen tal van ateliers: bereikbaarheid, representatie, hun terrein of gebouwen eerst aan de geregeld een half uur te laat op hun afspraak. programma, routes en verbindingen. gemeente aan te bieden. Op zo’n wijze kan Je moet je voorstellen wat een enorme Een belangrijke vraag voor ons was ook: je als lokale overheid je positie aanzienlijk kostenpost dat is. Het Erasmus MC startte wat wordt dat nou voor een stadsdeel? versterken in het plangebied. In dit geval een intern proces, en het schakelde externe werken zaken anders. Erasmus MC, voorheen experts in om te helpen bij het ontwikkelen campus concept binnenstebuiten gekeerd het Dijkzigt dus, bezit haar eigen grond en van een nieuwe kijk op het complex. Die visie Zelf denk ik dat het een bijzonder stuk vastgoed. Dijkzigt kon daardoor eigenlijk krijgt zowel een organisatorische als ook een stad wordt. Het wordt duidelijk meer dan altijd haar eigen gang gaan. Men opereerde ruimtelijke vertaling. Voor de architectuur is een verzameling van nuttige gebouwen. binnen een van de meest flexibele bestem- EGM architecten verantwoordelijk. Voor de Het Erasmus MC groeit uit tot een eenheid. mingsplannen die de stad kent. Wanneer interne routering haalde men onder andere Die eenheid richt zich naar buiten toe. Dijkzigt weer eens moest uitbreiden, stemde Paul Mijksenaar er bij. Hij heeft ook de De publieke ruimte dringt vanuit de omgeving Rotterdam daarmee altijd in. Het ziekenhuis bewegwijzering op Schiphol gedaan. direct door naar het hart van het complex, de diende immers het algemeen belang. Later zijn ook Juurlink en Geluk als landschaps- zogenaamde Backbone. Die Backbone wordt Waarom zou je dan dwars gaan liggen? architecten bij het proces betrokken. Zij hou- tegelijk het meest publieke deel van de den zich vooral bezig met de vormgeving van private ruimte. Het zal vierentwingtig uur vernieuwing van binnenuit, context ver- de publieke ruimte in en om het gebouw. per dag toegankelijk zijn. Kijk, van oorsprong andert ook Duidelijk werd dat de operatie zo omvangrijk is het Dijkzigt gebouwd volgens het campus- De vernieuwing die nu op stapel staat is werd dat het niet langer binnen het flexibele concept. Het is een verzameling gebouwen echter zo ingrijpend dat die zelfs niet meer bestemmingsplan paste. Erasmus MC werd die in een groene setting geplaatst is. Dat is binnen dat flexibele bestemmingsplan past. afhankelijk van de gemeente. Men had een weliswaar een beproefd concept maar in de Men wil het ziekenhuis fors moderniseren. nieuw kader nodig. In de stad stonden de loop der tijd is het toch flink verrommeld. Zo zullen patienten in de toekomst hun eigen ontwikkelingen evenmin stil. De Mullerpier Het nieuwe concept veronderstelt dat het kamer krijgen. Dat is efficiënter. Er treden werd ontwikkeld. Het Lloydskwartier volgde. Erasmus MC uitgroeit tot een compact stads- minder snel infecties op. Mensen hebben Zo kom je in een situatie waarbij het Erasmus ziekenhuis. In dat complex waren een aantal meer privacy. Behandelingen vinden ook MC niet langer aan de rand van het centrum grote atria gedacht. Daarmee kom je in een makkelijker plaats op de kamer zelf. Dat scheelt ligt. Dat centrum groeit daar langzaam maar situatie die eigenlijk het omgekeerde is van ruimte elders en men hoeft patiënten minder zeker omheen. Vanuit de gemeente ontstond het campusmodel: een stedelijke setting vaak te verplaatsen. De fusie met de universi- daardoor eveneens een behoefte om nieuw met daarbinnen een aantal groenplaatsen. teit speelt eveneens een rol. Het ziekenhuis tegen het Erasmus MC aan te kijken. Kirsten schetst dit in een aantal tekeningetjes. is nooit gebouwd als een academische instel- Vervolgens zijn die atria weer naar buiten ling. Ook dat vraagt om de nodige verande- Het Erasmus MC en de gemeente Rotterdam geschoven. Die ruimten vormen nu de ringen. De Daniël den Hoed kliniek moet een groeiden zo naar elkaar toe als noodzakelijke contactpunten met de stad. Het blok plooit plek krijgen op het terrein. De eerste gebouwen partners in een gezamenlijke planontwikke- zich zo naar de omgeving. Je kan van een die neergezet zijn in de jaren vijftig laten al ling. Rien Meijerink, de nieuwe directeur van ziekenhuis natuurlijk ook een burcht maken. Z duidelijk slijtage zien. Men kan niet meer volstaan met de zoveelste aanbouw op eigen grond. Er is een nieuwe visie nodig voor het Wat willen jullie? gehele complex want in haar huidige vorm werkt het gewoon niet meer. Het is een Wat hebben wij nodig? En waar labyrint geworden. Mensen weten niet waar kunnen we elkaar vinden? NIROV_NovaTerra_jg6#4_DEFdef_wt.indd 19 06-12-2006 11:54:07 NovaTerra / jaargang 6 / nummer 4 / december 2006 / 20 maakt een gigantische verdichting mogelijk. om privéterrein. Als gemeente helpen we Maar het is niet oneindig rekbaar. Zo zitten natuurlijk wel door het leggen van contacten, er een aantal milieutechnische plafonds in het organiseren van workshops en het maken het plan. Het complex mag niet te veel van plannen. Nu gaan we ten aanzien van de verkeer aantrekken met het oog op luchtver- buitenruimte ook mee investeren. ontreiniging. De maximale bouwhoogte is De dienst Stedenbouw en Volkshuisvesting, gesteld op 120 meter. Dat is enkele meters en ook het Ontwikkelingsbedrijf Rotterdam, hoger dan de bestaande hoogbouw. hadden tot dusver een pragmatische houding: Het nieuwe bestemmingsplan geeft één zo’n Er is nog geen eigen grondexploitatie, dus er hoge toren al specifiek aan. Die wordt reeds is niet direct een bijdrage. Zo ging dat al in de in de Eerste Tranche gebouwd. Daarnaast tijd dat Hans Kombrink verantwoordelijk biedt het plan de mogelijkheid om nog twee wethouder was. Hij was overigens wel enorm torens van 120 meter te realiseren op het betrokken bij de hele planvorming. terrein. Verder voorziet het bestemmings- Kombrink werd opgevolgd door Marco Pastors. plan in een forse ‘koek’ van maximaal zestig Die hield zich afzijdig. Hij kwam niet op meter hoog. Die vormt de kern van het stuurgroepvergaderingen. Hij liet zich gebouw. De Belgische architect Xaveer de nadrukkelijk niet zien zolang zaken goed Geyter heeft ons geadviseerd richting gingen. Je kent zijn standpunt: Nederland bestemmingsplan. Met hem en samen met vergadert te veel. Wel gaf hij aan dat we hem het Erasmus MC hebben we heel precies uit zijn bed mochten bellen indien er wel gekeken naar wat je zo flexibel mogelijk echte problemen waren. Hamit Karakus, nu moet houden en wat je juist in detail moet de nieuwe wethouder, is al op bezoek vastleggen. We hebben met De Geyter work- geweest in het Erasmus MC. Dat is een shops georganiseerd met betrekking tot positieve ontwikkeling. Het Erasmus MC in zijn omgeving, met mogelijke ruimtelijk-programmatische modellen. circulatieroutes. (bron: Xaveer de Geyter) We wilden een aantal zaken expliciet maken. groeimotor Daar is bijvoorbeeld de arcade uit voortge- Het Erasmus MC is niet de enige onder- Dat gebeurt niet. Het Erasmus MC wil komen. Die arcade, deels acht en deels zestien wijs- of onderzoeksinstelling in zijn omgeving. nadrukkelijk met de stad verbonden blijven. meter hoog wordt dé architectonische Je ziet dat het langzaam maar zeker verge- ingreep die de relatie tussen het metrostation lijkbare instellingen aantrekt zoals het gebiedsontwikkeling Dijkzigt en de hoofdentree van het Erasmus Erasmiaans Gymnasium. De Hogeschool Maar ondanks al die ontwerpen werken MC helder en monumentaal vorm geeft. Rotterdam betrok het hoofdkantoor van we zonder masterplan. De verhoudingen Wanneer we nu naar de lange termijn kijken, Unilever toen dat in de jaren negentig liggen hier zoals gezegd anders. Erasmus MC maak ik me toch wat zorgen over de relatie verhuisde naar het Weena. Verder maken we is in principe baas in eigen huis. Het proces tussen het MC en het Park zuidelijk daarvan. ruimte voor een spin-off van het cluster. rondom dat eigen huis sturen we met een We proberen die relatie tussen beide te Medisch georiënteerde bedrijven en voor- drietal instrumenten: het Kwaliteitsplan, de versterken. De Westzeedijk vormt door zijn zieningen kunnen zich rond het complex Welstandsparagraaf en natuurlijk het hoogte een barrière. Om die te overbruggen vestigen. Die mogelijkheid ontstaat wanneer Bestemmingsplan. Het Kwaliteitsplan bevat komt de centrale hal in de Backbone op dijk- over tien jaar de verouderde ziekenhuis- de regels voor het bouwen: contouren, niveau te liggen. Maar het aangrenzende gebouwen gesloopt worden. Maar hoe dat hoogte, aansluiting van de randen van het plein naar het park toe staat nog altijd ter uitpakt laat zich raden. We regelen dat niet complex aan de stad. Het richt zich op de discussie. Daarover wordt pas over tien jaar specifiek. Over tien jaar is de wereld toch gehele ontwikkelingsperiode. De Welstands- besloten. Voor die ruimte moet een deel van paragraaf heeft betrekking op de eerste tien het complex gesloopt worden. Dat kost jaar, de zogenaamde Eerste Tranche. Voor die natuurlijk een lieve duit. Over de financiering Het Erasmus MC Eerste Tranche ligt er nu een definitief ontwerp. Het is de meest omvangrijke bouw- bestaat nog altijd onduidelijkheid. Het nut van dat plein zelf staat niet ter discussie. wil nadrukkelijk aanvraag die we ooit gedaan hebben. Het heeft veel vooroverleg gevergd om de Het heeft overigens lang geduurd voordat de gemeente zelf bereid was om mee te investe- met de stad ver- behandeling ervan mogelijk te maken binnen ren in het gebied. Tot dusver droeg de bonden blijven de gestelde termijn. Het bestemmingsplan gemeente niet geldelijk bij. Het gaat immers NIROV_NovaTerra_jg6#4_DEFdef_wt.indd 20 06-12-2006 11:54:08 NovaTerra / jaargang 6 / nummer 4 / december 2006 / 21 weer anders. Je ziet twee redenen waarom stad: de Kop van Zuid of Rotterdam Centraal. stakeholders in het gebied. Uiteindelijk zal Hoboken aan belang wint. Rotterdam heeft Het besef dat een dergelijk academische dat zich vertalen in een versterking van het een nieuwe langetermijnvisie: Rotterdam instelling als ‘growth engine’ van belang is kenniscluster in de stad. Gateway to Europe, de koers naar 2030. voor de stad, is nieuw. Voor wat betreft Daarin is het medische cluster (naast het ‘harbour fronts’ en ‘HST-stations’ is dat besef summary architectuur cluster) een van de speerpunten al dieper geworteld. De specifieke geschiedenis The Erasmus MC is a large medical and in het economisch beleid geworden. van het instituut in de stad en de bijzondere science cluster concentrated on the Hoboken Bovendien onderkent Rotterdam het belang eigendomsverhoudingen maken dat we op site in the centre of Rotterdam. The complex is van studenten en afgestudeerden. Men wil een heel andere manier aan deze plek werken. entering a period of extensive renovation and deze groep kansrijken graag vasthouden. Ik denk dat we daardoor wel dichter tegen expansion. Other medical centres and related Met dat doel is het project Rotterdam het gedachtegoed van de nieuwe planologie businesses will move to the site, which will be Student City opgestart. Het Erasmus MC en zitten. Er is geen sprake van een overheid die better integrated into the surrounding urban zijn omgeving is natuurlijk cruciaal voor zo’n in zijn toren een mooi plan bedenkt met fabric. A flexible planning approach has been concept. Het nieuwe Hoboken zal in sterke regels over wat en wel en niet mag in een adopted, based on consultation between mate het beeld bepalen dat studenten krijgen gebied. Hier is sprake geweest van een many public and private stakeholders in the van de stad. ontdekkingstocht naar wat wenselijk en area and a rolling decision-making process. noodzakelijk is. Een jarenlange investering in A medical cluster of this size in the city centre nieuwe planologie praten, tekenen, voorleggen en reageren op is unique for the Netherlands and abroad, Al met al wijkt de ontwikkeling van het elkaar. Daarmee staat de ontwikkeling in het and will have a major impact on the urban Erasmus MC duidelijk af van die andere gebied voortdurend onder invloed van het economy and spatial structure of the city. Y strategische locaties die we hebben in de krachtenvelden tussen de verschillende Artist impression. (bron: Xaveer de Geyter / DaF Architecten) NIROV_NovaTerra_jg6#4_DEFdef_wt.indd 21 06-12-2006 11:54:09

Related Interests