TÝnh to¸n tæn thÊt n¨ng l−îng trong qu¸ tr×nh ®éng cña ®éng c¬ kh«ng ®ång bé ®−îc

cÊp ®iÖn tõ biÕn tÇn nguån ¸p PWM
Ks. Vò Xu©n Hïng Bé m«n Kü thuËt ®iÖn - §H GTVT . Tãm t¾t : Trong bµi nµy chóng t«i tr×nh bµy c¸ch tÝnh to¸n tæn thÊt n¨ng l−îng trong qu¸ tr×nh ®éng cña ®éng c¬ kh«ng ®ång bé (§C K§B) khi tÇn sè - ®iÖn ¸p cÊp bëi biÕn tÇn thay ®æi liªn tôc theo quy luËt ®iÒu khiÓn U/f. M« h×nh cña ®éng c¬, sù biÕn ®æi tham sè cña ®éng c¬ do ¶nh h−ëng cña hiÖu øng mÆt ngoµi, sù b·o hßa cña m¹ch tõ, sù thay ®æi cña tÇn sè vµ c¸c ®−êng cong tæn thÊt n¨ng l−îng ®−îc m« pháng b»ng ng«n ng÷ Matlab. KÕt qu¶ bµi b¸o lµm râ qu¸ tr×nh ®iÖn tõ, ®iÖn c¬ cña §C K§B trong qu¸ tr×nh ®éng khi ®−îc cÊp bëi biÕn tÇn PWM, gióp cho viÖc lùa chän chÕ ®é vËn hµnh hÖ BiÕn tÇn - §C K§B tèi −u vµ lµ c¬ së cho viÖc thiÕt kÕ ®éng c¬ phï hîp víi biÕn tÇn . Abstract : In this article, we introduce how to calculate energy loss of the induction motor in the transient when frequency and voltage are supplied by the inverter, which varies U/f control strategy. The motor model, the curves of energy loss, the variation of induction motor parameters by skin face effects, the magnetic saturation effects and the variation of frequency have been simulated in Matlab language. The result of the article will point out electromagnetics, electromechanics in the induction motor during transient operating when the motor is fed from PWM inverter, help the inverter - induction motor system operation is optimum. In addition, the article also becomes a foundation for the design of the induction motor corresponding with inverters . I. §Æt vÊn ®Ò nhiÖt ®é vµ sù thay ®æi cña tÇn sè .v.v. C¸c c«ng tr×nh tr−íc ®©y ®· nghiªn cøu kh¸ ®Çy ®ñ ë chÕ ®é x¸c lËp, cßn qu¸ tr×nh qu¸ ®é míi chØ kh¶o s¸t tr−êng hîp ®iÖn ¸p lµ h×nh sin chuÈn, tÇn sè kh«ng ®æi dùa trªn viÖc gi¶i hÖ ph−¬ng tr×nh vi ph©n hÖ sè h»ng hay hÖ sè biÕn ®æi trong ph¹m vi hÑp theo mét quan hÖ ®Æt tr−íc. Trªn thùc tÕ ®Ó h¹n chÕ dßng ®iÖn khëi ®éng vµ gi¶m sù dao ®éng m¹nh cña tèc ®é th× c¶ tÇn sè vµ ®iÖn ¸p ®−îc cÊp tõ biÕn tÇn ®Òu biÕn ®æi trong qu¸ tr×nh khëi ®éng do ®ã tham sè cña ®éng c¬ thay ®æi rÊt lín trong qu¸ tr×nh khëi ®éng. §Ó gi¶i ®−îc bµi to¸n nµy chóng t«i sö dông ph−¬ng ph¸p sè Runger - Kutta vµ dùa vµo thÕ m¹nh cña ng«n ng÷ Matlab ®Ó kh¶o s¸t sù ¶nh h−ëng cña ®iÖn ¸p kh«ng sin, sù thay ®æi cña ®iÖn ¸p vµ tÇn sè trong qu¸ tr×nh ®éng cã xÐt ¶nh h−ëng cña hiÖu øng mÆt ngoµi vµ sù b·o hßa cña m¹ch tõ tíi c¸c ®Æc tÝnh ®éng, tíi tæn thÊt n¨ng l−îng cña ®éng c¬ trong qu¸ tr×nh ®éng .

HiÖn nay hÖ truyÒn ®éng biÕn tÇn ®éng c¬ ®iÖn kh«ng ®ång bé r«to lång sãc ®−îc sö dông rÊt phæ biÕn do §C K§B cã cÊu t¹o ®¬n gi¶n, lµm viÖc tin cËy, Ýt ph¶i b¶o d−ìng. MÆt kh¸c do sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña kü thuËt vi xö lý vµ vi ®iÒu khiÓn ®· cho phÐp ®iÒu khiÓn thêi gian thùc víi chÊt l−îng ®iÒu khiÓn rÊt cao vµ d¶i ®iÒu chØnh réng. §iÒu ®ã dÉn tíi xu h−íng thay thÕ triÖt ®Ó hÖ truyÒn ®éng ®iÖn kinh ®iÓn sö dông ®éng c¬ ®iÖn mét chiÒu b»ng hÖ truyÒn ®éng ®iÖn biÕn tÇn - ®éng c¬ ®iÖn kh«ng ®ång bé r«to lång sãc. Do vËy viÖc nghiªn cøu qu¸ tr×nh qu¸ ®é, tæn thÊt n¨ng l−îng (cã xÐt tæn hao s¾t) cña ®éng c¬ kh«ng ®«ng bé ®−îc cÊp ®iÖn bëi biÕn tÇn nguån ¸p lµ bµi to¸n cã tÝnh thêi sù vµ cã ý nghÜa thùc tiÔn cao song ®©y lµ bµi to¸n cùc kú phøc t¹p bëi sù thay ®æi tham sè cña ®éng c¬ do ¶nh h−ëng cña hiÖu øng mÆt ngoµi, sù b·o hßa m¹ch tõ, sù ¶nh h−ëng cña

1

II. Néi dung 1. S¬ ®å khèi cña hÖ BiÕn tÇn - §CK§B

H×nh 1 : S¬ ®å khèi cña hÖ BiÕn tÇn - §C K§B hiÖn ®¹i.
2. Kü thuËt ®iÒu chÕ ®é réng xung PWM ( Pulse Width Modulation ) Kü thuËt ®iÒu chÕ ®é réng xung PWM lµ ph−¬ng thøc ®iÒu khiÓn biÕn tÇn tiªu biÓu

®Ó t¹o ra ®iÖn ¸p xoay chiÒu gÇn sin, ®©y lµ kü thuËt ®iÒu chÕ ®−îc sö dông phæ biÕn nhÊt hiÖn nay. §Ó t¹o ra tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn van ng−êi ta dïng mét sãng ®iÒu biÕn cã d¹ng h×nh sin hoÆc sãng ®iÒu hßa béi ba, ®em so s¸nh víi mét sãng mang cã d¹ng xung tam gi¸c cã tÇn sè lín h¬n nhiÒu so víi sãng ®iÒu biÕn, t¹i thêi ®iÓm giao nhau cña hai sãng nµy x¸c ®Þnh thêi ®iÓm ph¸t xung më van b¸n dÉn. B»ng c¸ch thay ®æi biªn ®é vµ tÇn sè cña sãng ®iÒu biÕn ta cã thÓ thay ®æi ®−îc biªn ®é vµ tÇn sè ®iÖn ¸p cÊp cho ®éng c¬ .

3. §iÒu khiÓn hÖ BiÕn tÇn - §C K§B theo luËt U/f = const Khi ta gi¶m tÇn sè nhá h¬n tÇn sè ®Þnh møc th× ®iÖn kh¸ng cña ®éng c¬ gi¶m lµm cho dßng ®iÖn t¨ng lªn, ®Ó dßng ®iÖn kh«ng v−ît qu¸ giíi h¹n cho phÐp ta ph¶i gi¶m ®iÖn ¸p ®Æt vµo ®éng c¬, quan hÖ gi÷a ®iÖn ¸p vµ tÇn sè th−êng ®−îc x¸c ®Þnh theo quy luËt U/f =const. NÕu hÖ BiÕn tÇn §C K§B ®−îc ®iÒu khiÓn theo luËt U/f =const th× kh¶ n¨ng qu¸ t¶i vµ tõ th«ng stato cña ®éng c¬ sÏ kh«ng ®æi trong toµn bé vïng lµm viÖc cña ®éng c¬. Trªn thùc tÕ, t¹i thêi ®iÓm ban ®Çu khi khëi ®éng ®éng c¬ th× ta cÇn ph¶i cã mét ®iÖn ¸p tèi thiÓu Uboost ®Ó tõ hãa m¹ch tõ vµ t¹o ra m«men khëi ®éng, do ®ã ®Æc tÝnh quan hÖ U/f sÏ nh− sau :

H×nh 2: Nguyªn lý t¹o xung ®iÒu khiÓn PWM

H×nh 3: M« pháng ®iÖn ¸p vµ phæ biªn ®é sãng hµi cña biÕn tÇn theo kü thuËt PWM.

⎧ flv nÕu t < tqd ⎪ t f = ⎨ t qd ⎪ flv nÕu t ≥ tqd ⎩ flv : TÇn sè lµm viÖc .

(1)

2

⎧ Ub − Uboost f + Uboost nÕu ⎪ U=⎨ fb ⎪U b nÕu ⎩

f < fb f ≥ fb

(2)

L11 = LS = L22 = Lr = L12 = Lm =

ω0
ω0 ω0
x0 xr

xS

(11) (12) (13)

Ub: §iÖn ¸p ®Þnh møc. fb : TÇn sè ®Þnh møc.
4. M« h×nh to¸n häc cña §C K§B

M« h×nh to¸n häc m« t¶ §C K§B trong hÖ täa ®é stato (α,β) : dΨα s = uSα − RS iSα (3) dt dΨ sβ (4) = uSβ − RS iSβ dt dΨα r (5) = urα − Rr irα − ωψ rβ dt dΨβ r = urβ − Rr irβ + ωψ rα (6) dt dω pc = ( Mdt − Mc ) (7) J dt 3 L Mdt = pC m {Ψrα iSβ − Ψrβ iSα } (8) 2 Lr Trong hÖ ph−¬ng tr×nh trªn: usα, isα, Ψsα lµ thµnh phÇn ®iÖn ¸p, dßng ®iÖn, tõ th«ng cña stato trªn trôc täa ®é α. urα, irα, Ψrα lµ thµnh phÇn ®iÖn ¸p, dßng ®iÖn, tõ th«ng cña r«to trªn trôc täa ®é α . RS, Rr lµ ®iÖn trë cña d©y quÊn stato vµ ®iÖn trë d©y quÊn r«to ®· quy ®æi vÒ stato. LS, Lr, Lm lÇn l−ît lµ ®iÖn c¶m stato, r«to vµ hç c¶m gi÷a stato vµ r«to . 5. X¸c ®Þnh tham sè cña §C K§B do ¶nh h−ëng cña hiÖu øng mÆt ngoµi, sù b·o hßa m¹ch tõ vµ sù thay ®æi cña tÇn sè 5.1 Quan hÖ gi÷a ®iÖn c¶m vµ hç c¶m víi tham sè cña m¸y ®iÖn

5.2 ¶nh h−ëng cña hiÖu øng mÆt ngoµi, hiÖn t−îng b∙o hßa m¹ch tõ vµ sù thay ®æi cña tÇn sè tíi tham sè ®éng x1(t), x2(t), r2(t) cña §C K§B ¶nh h−ëng cña hiÖu øng mÆt ngoµi lµm t¨ng ®iÖn trë d©y quÊn vµ lµm gi¶m ®iÖn kh¸ng. HiÖn t−îng b·o hßa m¹ch tõ lµm gi¶m ®iÖn kh¸ng cña §C K§B. V× vËy trong tÝnh to¸n mµ bá qua c¸c hiÖn t−îng nµy sÏ dÉn tíi sai sè lín vµ kh«ng ph¶n ¸nh ®−îc mét c¸ch trung thùc diÔn biÕn cña qu¸ tr×nh ®éng. C«ng thøc tÝnh to¸n tham sè cña §C K§B cã r·nh h×nh ch÷ nhËt ®−îc chóng t«i tÝnh nh− sau: §iÖn kh¸ng ®éng cña stato ®−îc tÝnh theo c«ng thøc sau ®©y : f (14) x1(t) = (x1®m - kx1Is(t) + mx1). fN Trong ®ã : Is: Biªn ®é dßng ®iÖn stato kx1, mx1 lµ c¸c hÖ sè hiÖu chØnh . §iÖn kh¸ng ®éng cña r«to ®· quy ®æi vÒ stato ®−îc tÝnh nh− sau: f x2(t) = (x2®m - Δx2s(t) - kx2Is + mx2) fN Δx2s(t) = s(t).(x2®m - x21) (15) §iÖn trë ®éng r«to ®· quy ®æi vÒ stato ®−îc tÝnh theo c«ng thøc (16) sau: f Rr(t) = r2(t) = r20 + s(t).( r21 - r20 ) (16) fN

Quan hÖ gi÷a ®iÖn c¶m, hç c¶m víi c¸c tham sè ®· cho cña m¸y ®iÖn ®−îc x¸c ®Þnh bëi c¸c c«ng thøc sau :

6. X©y dùng c«ng thøc tÝnh to¸n tæn thÊt n¨ng l−îng trong qu¸ tr×nh ®éng cña §C K§B XuÊt ph¸t tõ hÖ ph−¬ng tr×nh vi ph©n m« t¶ §C K§B trong hÖ täa ®é stato, chóng t«i x©y dùng ®−îc s¬ ®å thay thÕ cho qu¸

xs = x0 + x1 xr = x0 + x2

(9)
(10)

3

tr×nh ®éng cña §C K§B ®· bæ sung tæn hao s¾t h×nh 4.

H×nh 4: S¬ ®å thay thÕ qu¸ tr×nh ®éng ®· bæ sung tæn hao s¾t.

Trong s¬ ®å ®ã : im =

ψr

Lm

= iS +

Lr ir Lm

(17)

L2 σ = 1− m (18) LS Lr §iÖn trë s¾t ®−îc tÝnh quy ®æi theo tÇn sè nh− sau : f 1.3 Rfe = RfeN S1.3 (19) f SN §iÖn trë s¾t t−¬ng ®−¬ng ë chÕ ®é ®Þnh møc ®−îc tÝnh nh− sau : 3 (ω L m I μ ) 2 0 (20) R feN = 2 PfeN Iμ : Biªn ®é dßng ®iÖn tõ hãa ë tr¹ng th¸i x¸c lËp khi tÇn sè lµm viÖc ë gi¸ trÞ ®Þnh møc. PfeN : Tæn hao s¾t trong chÕ ®é x¸c lËp khi tÇn sè lµm viÖc ë gi¸ trÞ ®Þnh møc . Tõ s¬ ®å thay thÕ chóng t«i x©y dùng ®−îc c«ng thøc tæng qu¸t tÝnh to¸n tæn thÊt n¨ng l−îng trong qu¸ tr×nh ®éng cña §C K§B nh− sau : a ) C«ng suÊt nguån cÊp cho ®éng c¬ : 3 * P1 = Re(us. i S ) (21) 2 Re() : LÊy phÇn thùc cña sè phøc .
b ) Tæn hao ®ång cña d©y quÊn stato trong qu¸ tr×nh ®éng : 3 3 * 2 Pscu = Re(Rsis i S ) = Rs i S (22) 2 2

c ) Tæn hao s¾t trong qu¸ tr×nh ®éng : u* 3 ui2 3 (23) Pfe= Re(ui. i ) = R fe 2 2 R fe d ) C«ng suÊt ®iÖn tõ trong qu¸ tr×nh ®éng : 3 (24) P®t = Re(ui. ii* ) 2 e ) C«ng suÊt ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh qu¸ ®é : 3 ⎛ di ⎞ Pqd 1 = Re⎜ σLS i ii* ⎟ 2 ⎝ dt ⎠ (25) 3 ⎛ dim * ⎞ Pqd 2 = Re⎜ (1 − σ ) LS im ⎟ 2 ⎝ dt ⎠ f ) C«ng suÊt ®iÖn tõ ®−a sang phÝa r«to : ⎞ 3 ⎛ L di Pr = − Re⎜ (1 − σ ) LS r m ir* ⎟ (26) 2 ⎜ Lm dt ⎟ ⎠ ⎝ g ) Tæn hao ®ång cña d©y cuèn r«to : 3 Prcu = Rr ir2 (27) 2 h ) C«ng suÊt c¬ : ⎞ 3 ⎛ L Pc¬= − Re⎜ jω (1 − σ ) LS r imir* ⎟ (28) ⎜ ⎟ 2 ⎝ Lm ⎠ BiÓu thøc c©n b»ng c«ng suÊt : (29) P1 = Pscu + Pfe +P®t (30) P®t = Pqd +Pr (31) Pr = Prcu + Pc¬ (32) P1 = Pscu + Pfe +Pq® + Prcu + Pc¬
7. KÕt qu¶ tÝnh to¸n vµ m« pháng cho §C K§B 14 Kw d·y 3K160M4 khi ®−îc cÊp bëi biÕn tÇn nguån ¸p PWM Tr−êng hîp ®iÖn ¸p h×nh sin chuÈn, m«men t¶i Mc = M®m vµ cã tÝnh thÕ n¨ng, Uboost =9%Ub, tqd = 0.9 (s) :

H×nh 5; Sù thay ®æi tham sè cña ®éng c¬ trong qu¸ tr×nh khëi ®éng.

4

III. KÕt luËn

1.

2. H×nh 6:§−êng cong tæn thÊt n¨ng l−¬ng 3.

H×nh 7: §Æc tÝnh m«men, tèc ®é §iÖn ¸p kh«ng sin, m« men t¶i ®Þnh møc, Uboost =9%Ub, tqd = 0.9 (s) :

4.

5.

Trong qu¸ tr×nh khëi ®éng tham sè cña ®éng c¬ biÕn ®æi m¹nh, ®Ó n©ng cao ®Æc tÝnh ®éng cÇn ph¶i xÐt tíi yÕu tè trªn khi thiÕt kÕ vµ vËn hµnh hÖ BiÕn tÇn - §C K§B . Gi¸ trÞ tqd trªn ®Æc tÝnh f(t) ¶nh h−ëng lín tíi qu¸ tr×nh khëi ®éng. NÕu ®Æt tq® lín th× sÏ kÐo dµi qu¸ tr×nh khëi ®éng, nÕu tq® qu¸ bÐ th× kh¶ n¨ng h¹n chÕ dßng khëi ®éng sÏ bÞ gi¶m . Gi¸ trÞ Uboost ¶nh h−ëng lín tíi m«men khëi ®éng vµ tæn thÊt n¨ng l−îng. NÕu Uboost qu¸ bÐ th× sÏ kh«ng ®ñ ®Ó t¹o ra m« men khëi ®éng, ®éng c¬ sÏ kh«ng quay ®−îc, nÕu Uboost qu¸ lín th× m« men sÏ dao ®éng m¹nh dÔ g©y mÊt æn ®Þnh cho hÖ thèng BiÕn tÇn - §C K§B . Do vËy khi vËn hµnh cÇn ph¶i cµi ®Æt gi¸ trÞ tqd vµ Uboost thÝch hîp . Ch−¬ng tr×nh mµ chóng t«i x©y dùng cho phÐp x¸c ®Þnh gi¸ trÞ tqd, Uboost ®Ó §C K§B cã ®Æc tÝnh m«men, c«ng suÊt, tæn hao n¨ng l−îng trong qu¸ tr×nh khëi ®éng gÇn víi ®−êng tèi −u . Khi kh¶o s¸t víi ®iÖn ¸p kh«ng sin chóng t«i thÊy r»ng do ¶nh h−ëng cña sãng hµi bËc cao lµm t¨ng tæn thÊt n¨ng l−îng, t¨ng dao ®éng m«men, khi ®éng c¬ vËn hµnh sÏ g©y ån. Do vËy cÇn ph¶i xÐt tíi ¶nh h−ëng cña ®iÖn ¸p kh«ng sin trong qu¸ tr×nh thiÕt kÕ ®éng c¬ lµm viÖc víi biÕn tÇn .

H×nh 8: Sù thay ®æi tham sè cña §C khi ®iÖn ¸p kh«ng sin .

Tµi liÖu tham kh¶o

H×nh 9 : Tæn thÊt n¨ng l−îng trong qu¸ tr×nh ®éng

[1]. Tµi liÖu kü thuËt vÒ biÕn tÇn Micromaster 420, Siemens, 4/2002. [2]. Tµi liÖu vÒ biÕn tÇn PWM dïng Transistor IGBT, cña Lab - Volt, 2002. [3]. R.Valentine, Motor Control Electronics Handbook, McGraw-Hill, 1998. [4]. J. Vithayathil, Power Electronics Principles &Applications, McGrawHill, Inc, 1996. [5]. Ng.Ph.Quang, A.DØttrich, TruyÒn ®éng ®iÖn th«ng minh, NXB KHKT, 2002. [6]. TrÇn kh¸nh Hµ, NguyÔn Hång Thanh, ThiÕt kÕ m¸y ®iÖn, NXB KHKT, 2001.

5

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful