You are on page 1of 12

TETOR 2009 NGJALLJA 1

NGJALLJA
Nr. 10 (201) Viti XVII i botimit TETOR 2009 Çmimi 20 lekë

U zhvillua ceremonia e hapjes
së Këshillit Ndërfetar të Shqipërisë
Ditën e enjte, 22 tetor, në mjediset e Hotel
Tirana International, u bë ceremonia e hapjes
së Këshillit Ndërfetar të Shqipërisë. Krijimi i
këtij këshilli u mbështet nga Konferenca Botërore
Fetë për Paqen (Kryepiskopi Anastas është Pre-
sident nderi i këtij organizmi) dhe e ka fillesën
që nga viti 2005, ndërsa në vitin 2007 u regjistrua
si organizëm.
Bashkëthemelues të tij janë krerët e katër ko-
muniteteve fetare tradicionale: Hirësia e Tij, Haxhi
Selim Muça, Fortlumturia e Tij Anastasi, Imzot
Rrok Mirdita dhe Haxhi Dede Reshat Bardhi.
Veprimtarinë e çeli sekretari i KNFSH, z. Ge-
nard Hajdimi, dhe më pas përshëndeti Presidenti
i republikës, z. Bamir Topi, i cili theksoi ndër të
tjera se “…Kjo është vlera jonë e përbashkët
dhe ky është virtyti ynë i rrallë, të cilin jo vetëm
do ta eksportojmë kudo që të mundemi, por do
ta ndajmë me shumë dëshirë me vendet dhe sishme në shërbim të paqes, mirësisë, toleran- misionit të Çmimit Nobel për paqen, bashkë-
popujt e tjerë anembanë globit. Prandaj edhe cës, bashkëjetesës dhe tolerancës ndërfetare”. themelues dhe moderator i Këshillit Evropian
jam sot këtu, jo vetëm për të kremtuar hapjen e Pastaj përshëndetën kryetarët e të katër të Liderëve Fetarë, në kuadrin e Konferencës
një Këshilli kaq të nevojshëm e të dobishëm për komuniteteve fetare tradicionale. Botërore Fetë për Paqen.
mbarëvajtjen e marrëdhënieve ndërfetare në Temën kryesore të takimit e mbajti prof. Në fund u shfaq edhe një filmim i shkurtër
vendin tonë, por edhe për t’ju siguruar rreth mbë- dr. Joseph Ellull, nga Malta. për themelimin dhe veprimtarinë e deritanishme
shtetjes së palëkundur personale e institucionale Më pas veprimtarinë e përshëndeti Bishop të Këshillit Ndërfetar të Shqipërisë.
gjatë ndërmarrjes suaj kaq të vlefshme e të rëndë- Gunnar Stålsett nga Norvegjia, ish-anëtar i Ko- Korresp. i gazetës “Ngjallja”

Lexoni në faqet 6-7-8
Mblidhet në Tiranë Komiteti
Me rastin e 80-vjetorit të lindjes së Kryepiskopit Anastas Ekzekutiv i Këshillit Evropian
të Liderëve Fetarë
Një jetë kushtuar përhapjes së dritës së Krishtit Komiteti Ekzekutiv i Këshillit Evropian të
- Një flashback në 80 vjet jetë - Liderëve Fetarë - Fetë për Paqen, u mblodh në
Tiranë më 21 tetor, me temë “Një kulturë për
paqen”, në vazhdim të deklaratës së Lilës,
Francë, në maj të këtij viti.
Çështja kryesore që u diskutua, ishte krijimi
i një kodi sjelljeje në vendet e shenjta, sidomos
në ato që janë të tilla ose banohen nga dy ose
më shumë besime.
Ky ka qenë një proces që vazhdon prej dy
vitesh, duke përfshirë liderë fetarë të Evropës
dhe Lindjes së Mesme. Gjithashtu hartimin e
këtij dokumenti e kanë mbështetur dhe
UNESKO dhe Qendra për Paqe dhe të Drejtat
e Njeriut e Oslos, Norvegji.
Në këtë mbledhje mori pjesë aktive edhe
Kryepiskopi Anastas, si anëtar i këtij Këshilli
dhe President nderi i Fetë për Paqen.
Kryepiskopi Anastas i rrethuar nga ngrohtësia e besimtarëve afrikanë. Korresp. i gazetës “Ngjallja”
2 NGJALLJA TETOR 2009
Në mëngjesin e 27 shtatorit e vëllezërve, isapostujve selanikas
2009 fjeti më Zotin Mitropoliti i Fjeti Mitropoliti i Kilkisit Apostoli “Kirilit e Metodit” (shek. IX). Në
Polianisë dhe Kilkisit (Kisha e këtë lice kishtar që në vitin e parë
Greqisë) Apostoli (Papakonsta- të funksionimit (1996) studiuan me
ndinu). Ai lindi në krahinën e Al- qindra nxënës nga vende të ndry-
mirosit, në Vollos të Greqisë, në vitin shme të Evropës Juglindore dhe
1924. Amerikës Latine. Mes tyre kishte
Që në moshë të re dëshiroi të shumë edhe nga Shqipëria (meqë
ndiqte rrugën e Zotit dhe të mëso- në vendin tonë në atë kohë nuk
nte teologjinë e Kishës. U regji- funksiononte akoma asnjë lice kish-
strua në Fakultetin Teologjik të tar. Sot, nën kujdesin e Kryepiskopit
Athinës, ku përfundoi po me sukses Anastas kemi 2 të tillë).
studimet në vitin 1948. Nga aktiviteti i tij i pasur piman-
Në vitin 1950 u bë realitet dëshi- tik përmendim këtu me pak fjalë
ra e tij për përkushtim ndaj Zotit dashurinë e tij për të varfrit, për të
me hirotonisjen në Dhjakon (1950) cilët funksiononin mensa të përdit-
dhe në Presviter - Arkimandrit 1954. shme. Për familjet me shumë fëmi-
Në vitin 1967, Apostoli u zgjodh jë, dhe për studentët e huaj, për të
Mitropolit i ishullit të Zakinthit. Në cilët krijoi ambiente të shumta dhe
vitin 1974, kur në vendin fqinj me fondet e fituara i vuri në shër-
pushtetin e kishte rrëmbyer junta bim të tyre, e shumë të tjera. Të
ushtarake, Mitropoliti Apostol u gjitha këto veprimtari nuk pushoi së
largua nga froni në mënyrë të kryeri deri në ditët e fundit të jetës
padrejtë. Ashtu si edhe disa Etër Mitropolinë e Shenjtë të Polianisë e para që erdhi në Shqipëri. Ishte i së tij, duke mbetur besnik deri në
të Shenjtë të Kishës që u larguan dhe Kilkisit (në Greqinë Veriore, në pranishëm edhe në fronëzimin e tij fund (Zb. 2:10) në fjalët e Zotit.
padrejtësisht nga froni episkopal veri të qyteti të Selanikut). më 2 gusht 1992, në Tiranë. Në vitet Kështu shpirti i tij i pastër dhe i
(shih rastet e Athanasit të Madh Në këtë post të ri Apostoli e e mëpasshme ai e ndihmoi Kishën mbushur me virtyte fluturoi për t’u
shek. IV dhe më tepër atë të Joan filloi nga e para detyrën e tij me të tonë në shumë aspekte. takuar me Krijuesin që e adhuroi
Gojartit shek. IV - V) edhe ai duroi njëjtin zell, të cilin e ruajti deri në Të shumtë janë vizitorët (me dhe i shërbeu në gjithë jetën e tij.
këtë padrejtësi së bashku me të çastet e fundit të jetës së tij. halle dhe probleme shëndetësore që Në ceremoninë e varrimit, që u
gjitha fatkeqësitë dhe vështirësitë Mitropoliti Apostol kishte lidhje u ndihmuan) nga Shqipëria që krye më 29 shtator 2009 në Kishën
e tjera pa u ankuar askund. Por të veçanta vëllazërore (në më provuan dashurinë e tij, si dhe të Mitropolitane të Metamorfozës së
këto peripeci morën fund në vitin tepër se 60 vjet) me Kryepiskopin bashkëpunëtorëve të tij të palodhur. Shpëtimtarit, në Kilkis, mori pjesë
1991, kur Sinodi i Shenjtë i Kishës tonë, Anastasin që në vitet e rinisë Me përgjegjësinë që e dallonte edhe Kryepiskopi Anastas, i cili
së Greqisë vendosi që ta riaktivi- së tyre studentore dhe deri në ditën Mitropolitin e ndjerë, u hap dhe (gjatë drekës) foli për “vëllain e tij më
zonte, duke i dhënë fund një martiri- që ndërroi jetë. Ai i qëndroi pranë funksionoi një lice kishtar në qytetin Krishtin”, për jetën e miqësinë e tyre.
zimi të padrejtë dhe ai u zgjodh në Kryepiskopit tonë që në momentet e Kilkisit, i cili mban edhe sot emrin Atë Kozmai (Sovjani)

Veprimtari të larmishme me fëmijët në kampet ditore
Në 33 qytete dhe fshatra të Shqipërisë u e gjysmë me diskutime në grupe të vogla mbi të gjithë fëmijët morën nga një kryq dhuratë, si
zhvilluan kampe ditore-njëjavore për fëmijët e jetët e shenjtorëve, me këngë të ndryshme, lojë- simbol të besimit dhe për të treguar se ne jemi
moshës 6-12 vjeç. Këto kampe u organizuan ra, punëdore dhe me një himn kampi. Një e ve- të krishterë.
nga Kisha Orthodhokse Autoqefale e Shqipërisë çantë e kampit të këtij viti ishte se në fund të Një ditë e paharruar në kamp ishte edhe
përgjatë muajve korrik-gusht dhe shtator dhe mësimit të katërt, atij të Shën Julitës dhe Kirikut, dita e lojërave olimpike ku fëmijët kishin përga-
në to morën pjesë rreth 1700 fëmijë. Organizimi pasi kishim diskutuar shumë se kush është një i titur nga një himn dhe flamur që përfaqësonin
dhe realizimi i këtyre kampingjeve u bë i mundur krishterë dhe cilat janë simbolet e krishterimit, grupin e tyre. Në ditën e shtatë dhe të fundit të
në saje të bashkëpunimit që Zyra Qendrore e kampit, fëmijët kaluan një ditë të bukur dhe fes-
Fëmijëve pati me klerikë të dioqezave të ndry- tive në praninë e mësuesve, prindërve, të afërm-
shme, me katekistë si dhe me shumë vullnetarë, ve dhe të njëri-tjetrit. Një ngjarje e veçantë
pjesëmarrës në grupet rinore të Kishës. ndodhi në kampin e Shën Pjetrit ku u pagëzuan
Zonat ku u zhvilluan këto kampingje ishin në 10 nga fëmijët pjesëmarrës.
Tiranë (Kisha “Ungjillëzimi i Hyjlindëses”, Organizimi dhe zhvillimi i këtyre kampin-
Bathore, Romët, Tabor, Kodra e Priftit), Gramsh, gjeve bën të mundur rritjen e nivelit shpirtëror,
Cërrik, Shën Joan Vladimir, Fikas, Kuqan, edukativ dhe argëtues të fëmijëve. Gjatë këtyre
Kryezjarr, Shtërmen, Grabovë, Librazhd, kampingjeve fëmijët patën mundësi që të më-
Shelcan, Vrakë, Shkodër, Sheqishtë, Kavajë, sonin më shumë rreth shenjtorëve dhe jetëve
Bubullimë, Halilaj, Verri, Vajkan, Rrupaj, të tyre, të mësonin më tepër rreth besimit të
Krutje, Shën Pjetër, Topojë, Poro, Dëllënjë, krishterë. Por mbi të gjitha mësuan si të jetonin
Berat (Kala, Qendër, Gorricë), Kozarë. besimin e krishterë, duke u përpjekur që çdo di-
Tema e kampit të këtij viti ishte “Shenjtorët të të kultivonin në jetët e tyre virtytet e krishtera.
e gjallë”. Programi zgjaste çdo ditë rreth 4 orë Mikea Topanxha
TETOR 2009 NGJALLJA 3

arkada të mbështetura mbi kolona
BAZILIKAT E BYLISIT monolite guri. Sanktuari dhe një nga
anekset janë shtruar me mozaikë
me motive gjeometrike, bimore,
zoomorfe dhe figura njerëzore.
Bazilika E nuk është gërmuar
plotësisht, por megjithatë dallohen
tre nefe dhe një apsidë gjysmërre-
thore, narteksi me portikë dhe dy
anekse të tjera. Bazilika ka një gja-
tësi prej 33 m dhe gjerësi 22,8 m.
Dyshemeja e sanktuarit është e
shtruar me mozaikë.
Bazilika A është ndërtuar bre-
nda agorasë së periudhës helenistike,
duke shfrytëzuar si material ndërti-
mi pjesë të saj. Për shkak të terrenit
të pjerrët, pjesët përbërëse të bazi-
likës ndodhen në nivele të ndry-
shme. Ajo është trenefëshe me një
apsidë gjysmërrethore dhe transept
tripjesësh. Gjatësia e bazilikës ishte
38,22 m dhe gjerësia maksimale
23,42 m. Sanktuari, nefi qendror dhe
verior, krahu verior i transeptit dhe
narteksi kanë dysheme të shtruar
Është një rast i rrallë që në një mën e një kolonade të ulët, ndante riu tërheq rrjetën të mbushur me me mozaikë shumëngjyrësh dhe
territor relativisht të kufizuar të ambientin e altarit, i cili përmbante peshq, ndërsa më i vjetri peshkon me motive të larmishme. Bazilika
zbulohen deri sot 7 bazilika madhë- tryezën e shenjtë, të zbukuruar me me grep. Në pjesën e majtë paraqi- është ndërtuar në gjysmën e parë
shtore. Kjo lidhet me faktin se, motive në reliev, dhe synthronin. tet një skenë baritore me dy barinj të shek. të V-të dhe është djegur nga
ndërsa në vitin 431 përmendet pe- Dyshemeja e naosit është e që ruajnë dhe mjelin delet e tufës sllavët në mesin e shek. të VI-të.
shkopi Feliks i Apollonisë dhe i shtruar me mozaikë polikromë, ku së tyre. Gërmimet arkeologjike Rrënojat e bazilikës D ndodhen
Bylisit, në vitin 458 Bylisi kishte një mbizotërojnë motivet gjeometrike, kanë zbuluar dhe një mur shumë në pjesën veriore të qytetit, jashtë
peshkop të vetin. Në këtë periudhë por që nuk mungojnë dhe motivet të madh fragmentesh arkitekto- murit të ndërtuar nga Justiniani. Ajo
në Bylis shpërngulet peshkopata e zoomorfe brenda kornizave gjeo- niko-dekorative, të cilat dëshmojnë është ndërtuar në fillim të shek.VI
Apollonisë dhe qyteti kthehet në metrike dhe simbolet fetare. Një edhe këto për nivelin e lartë artistik dhe është trenefshe me sanktuarin
një qendër të rëndësishme ushtara- karakter tjetër ka mozaiku që stolis të këtij monumenti dhe të kësaj dhe apsidën gjysmërrethore. Bazi-
ke dhe kishtare. dyshemenë e narteksit. Në të qendre. lika ka një gjatësi prej 45,25 m dhe
Ndër shtatë bazilikat e zbuluara djathtë të hyrjes për në naos është Bazilika C është një kishë me gjerësi 26,15 m. E veçanta e saj që-
spikat Katedralja e Bylisit, ose përfytyruar një skenë peshkimi në përmasa mesatare, me gjatësi 33 m ndron në cilësinë e mirë të mozaikë-
Bazilika B e quajtur nga arkeologët, një det mbushur me peshq, oktapo- dhe gjerësi 22,8 m. Ajo përbëhet ve të dyshemesë me të cilat janë
jo vetëm nga përmasat e mëdha, dë, ngjala e shpendë uji, ku dy pe- nga tre nefe, narteksi dhe disa shtruar narteksi, nefi qendror, ane-
që zënë një sipërfaqe më shumë shkatarë janë duke peshkuar. Më i anekse. Ndarja e nefeve bëhej nga ksi verior dhe një pjesë e nefit verior.
se 1 ha, duke përbërë kështu monu-
mentin më të madh të qytetit për
antikitetin e vonë, por dhe nga niveli
i lartë arkitektonik e artistik i ekze-
kutimit. Ajo përbëhet nga bazilika,
baptisteri dhe kompleksi peshkopal.
Bazilika e katedrales ka pasur
një trajtim arkitektonik e artistik më
të pasur se bazilikat e tjera të Byli-
sit. Ajo ështe një bazilikë trenefëshe
që përbëhet nga naosi, narteksi dhe
atriumi. Narteksi komunikon me
sallën e katikumenit dhe baptis-
terin, ndërsa një sërë ambientesh i
bashkëngjiten kishës nga ana ju-
gore. Naosi ndahet në tre nefe nga
dy harkada gjatësore mbi pilastra
e kolona, të cilat ndërpriten nga nefi
tërthor. Një ikonostas guri, në for-
4 NGJALLJA TETOR 2009

Për ju të dashur studentë
Qendra Studentore e Kishës Orthodhokse
Brenda një kryeqyteti të madh e të panjohur, Anastas thekson që Kisha do të vazhdojë të
larg familjeve dhe të afërmve tanë, nis jeta transformojë njeriun në pendim... ta lartë-
studentore dhe përgatitja për të ardhmen. sojë atë dhe ta bëjë krijesë të re, të formojë
Shpesh brenda nesh ngrihen pyetjet: Ku të shoqërinë e solidaritetit, shoqërinë e perso-
trokas? Si mund të mos jem vetëm? Si ta kaloj nave të lirë në dashuri me njëri-tjetrin...”.
kohën? Ku mund të gjej shoqëri të mirë? Si t’i Prandaj që nga viti 1994 Kisha Orthodhokse
përballoj problemet e përditshme të jetës studen- Autoqefale e Shqipërisë ka qenë në shërbim të
tore? Si të përgatis veten për një të ardhme të këtij qëllimi duke organizuar për studentët akti- Orthodhokse, pranë Qytetit Studenti, e cila është
mirë? Kush jam unë dhe pse jetoj?... vitetete dhe programe të larmishme. Tashmë çdo ditë në shërbim të nevojavë të studentëve.
Pyetjet janë të shumta, por përgjigjet e për më tepër ajo ka vendosur në shërbim të Tema e përgjithshme për vitin akademik 2009-
duhura nuk gjenden aq lehtë. Ftesat që na studentëve Qendrën Studentore të Kishës 2010 do të jetë: “Kjo është rruga, ecni në të!”
ofrohen në jetën e përditshme janë të shumëlloj-
Programi i aktiviteteve dhe shërbimeve të saj:
shme dhe premtojnë një jetë të lehtë dhe të
rehatshme, por në realitet nuk ndodh gjithmonë Ofron • 2 të mërkura pasdite ora 15:30
kështu. Ç’duhet të bëjmë? Cilës ftesë duhet t’i • Materiale shpirtërore dhe sociale - Liturgji e Parashenjtëruar
përgjigjemi? Cilën rrugë duhet të zgjedhim? • Sallë studimi/bibliotekë të pasur në Manastirin e Hirshëm
Zgjuarsia jonë tregohet në përzgjedhjen që • Mësime për pagëzim të Shën Vlashit, Durrës.
bëjmë. Vendimet që do të marrim, janë ato që • Kurse kompjuteri për formimin bazë
ndërtojnë jetën tonë. Aktivitete vjetore
• Sallë kompjuteri për përgatitjen e detyrave
• Workshope
• Trajnime
ORGANIZON: • Takime studentore
Aktivitete javore • Pelegrinazhe
* Çdo të martë, ora 17:00
- Takim i përgjithshëm me tema shpirtëro- Këto dhe shumë aktivitete të tjera ofrohen
re dhe sociale për ju studentë të dashur. Kjo është një mundësi
e mrekullueshme që Kisha jonë ju ofron për të
* Çdo të mërkurë, ora 17:00 njohur Zotin dhe bukurinë e jetës. Duke ju uruar
- Lutje / Studim biblik një vit të mbarë akademik, ju ftojmë gjithashtu
të bëheni pjesë e aktiviteteve të Qendrës Stu-
* Çdo të enjte, ora 17:00 dentore për të jetuar dhe mësuar së bashku në
- Takimi në grup të vogël: “Rritim njohu- dashurinë e Krishtit të Ngjallur dhe në shoqërinë
ritë tona!” e njëri-tjetrit.
Le të hapim derën e zemrës te Krijuesi ynë
Aktivitete periodike
dhe le të fillojmë përjetimin e gëzimit më të madh
• Çdo të shtunë të parë të muajit ora 8:00
të jetës.
- Liturgji Hyjnore,
- vizita baritore, Për më tepër kontaktoni në cel: 069 46 16 300
- aktivitete sportive Ju mirëpresim!
- dhe punime artizanale. Ana Baba

Me www.orthodoxalbania.org
Prandaj nuk është nevoja të merremi me do të gjeni në internet Kishën Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë
kërkime që na drejtojnë në ngatërresa, ose që Kisha jonë Orthodhokse me faqen e saj zyrtare përpiqet
të bëhemi viktimë e një bote manipuluese, apo të përcjellë mesazhin dhe informacionin e saj edhe në
internet.
të biem në kurthet e çdo lloj pasioni. Ne mund Ajo i njeh vizitorët e saj me:
të zgjedhim të arrijmë te liria e brendshme e - besimin e krishterë orthodhoks,
vërtetë dhe ta kemi atë gjithnjë e më të plotë. - organizimin dhe veprimtarinë e strukturave
Çdonjëri nga ne ftohet të ndjekë rrugën drejt institucionale,
- lajmet më të fundit,
hyjnizimit, drejt shoqërisë së vërtetë të dashu- - arsimin, edukimin dhe shërbimin social e kulturor
risë, e cila gjendet te Perëndia dhe jo jashtë Tij. që ofron në shoqëri,
Ai, i Cili u mishërua nga dashuria për njeriun, - ndërtimin dhe restaurimin e kishave dhe
manastireve,
troket vazhdimisht në portën e zemrës sonë,
- botimet kishtare etj.
varet nga ne nëse ajo portë do të hapet ose jo.
Teksti këtu ndërthuret me fotografi, mesazh zanor,
Këtu varet dhe e ardhmja dhe qëllimi i jetës muzikor e filmik. Shihemi, lexohemi e dëgjohemi në moment
sonë. Këtë informacion do ta gjeni në tri gjuhë: shqip, dhe kudo në të gjithë globin me
Kisha jonë tregon një kujdes të veçantë për anglisht e greqisht. www.orthodoxalbania.org
formimin shpirtëror të brezit të ri. Kryepiskopi
TETOR 2009 NGJALLJA 5

Eukaristia: një “mrekulli e vazhdueshme”
“Nuk është e mundur të shkosh personal që realizohet me kungimin
më tej se kjo... Është qëllimi i fu- e shenjtë, mes personit të Krishtit
ndit”, thoshte shën Nikolla Kava- dhe besimtarit. Të hash e të pish
silas (+ rreth 1392), më i madhi i ushqimin hyjnor përbën pikën tonë
komentuesve liturgjikë bizantinë në të takimit suprem, ballë për ballë,
lidhje me eukaristinë e shenjtë. me Krishtin, Shpëtimtarin tonë.
“Nuk është e mundur të shkosh më
tej se kjo , dhe asgjë nuk mund t’i “Të tuat nga të tuat”
shtohet asaj” (Jeta më Krishtin). Nëse tani kalojmë nga prania
Shën Simeoni i Selanikut (1429), eukaristike në sakrificën eukaristi-
flet me fjalë të ngjashme për euka- ke, duhet të vërejmë se si fusha lek-
ristinë: “Është misteri i mistereve, sikore e blatës është e pranishme
i shenjti i të shenjtëve, fillimi i çdo në Dhiatën e Re: “Krishti ka dhu-
fillimi”. ruar për të gjitha kohërat një sa-
Le të përpiqemi ta ripërtërijmë krificë të vetme për mëkatet tona”
shqisën tonë të mrekullimit para (Hebr. 11,12). Dhe shën Pavli thotë:
këtij “misteri të fundit” mund ta shi- kanë trajtuar çështjen e kungimit të Liturgjisë: “Duke i transformuar “Krishti është Pashka jonë, u ther
kojmë Liturgjinë Hyjnore në dy as- të shenjtë, në një kontekst praktik: (dhuratat) me anë të Frymës sate për të gjithë ne. Kështu pra, le ta krem-
pekte të mëdha, të cilat lidhen me kush mund të pranohet për të marrë të Shenjtë.” Prania e Krishtit në tojmë këtë festë...” (I Kor. 5,7-8). Pra
njëra-tjetrën thelbësisht: prania dhe pjesë në të dhe me cilat kushte? elementet kushtuar është kështu fjalët që lidhen me sakrificën janë
sakrifica. Të dy këto dimensione e Vetëm në Sinodin e fundit nga shta- një prani shpirtërore, jo në kuptimin të qarta në tregimin e darkës së fu-
tejkalojnë kuptimin tonë. Megji- të Sinodet e mëdha, Sinodi i Dytë se do të ishte në një farë mënyre ima- ndit, kur u pohua se trupi i Krishtit u
thëse është më e lehtë ta kuptosh në Nikea kundër ikonoklazmës gjinare ose metaforike, por në kupti- thye për ne (I Kor. 11, 24) dhe gjaku
domethënien e pranisë eukaristike (787) gjejmë një pohim të qartë dhe min se ajo është një prani e realizuar i tij u derdh për ne (Matth. 26,28).
sesa të shpjegosh se në çfarë mëny- definitiv mbi praninë e Krishtit në në dhe nga Fryma e Shenjtë. Këto vargje janë edhe në tekstin
re eukaristia është një sakrificë. eukaristi. Ikonoklastët vlerësonin e Liturgjisë Hyjnore. Kur kremtu-
se e vetmja ikonë e mundshme e Ballë përballë me Krishtin esi e pret bukën e blatës eukaristike
Një takim personal Krishtit ishin elementet e kushtuar Shpëtimtar gjatë proskomidhisë, ai thotë: “the-
Lindja e krishterë gjithnjë ka gjatë Liturgjisë Hyjnore. Sinodi i Me fjalë të tjera, Kisha Ortho- ret Qengji i Perëndisë që heq më-
bërë kujdes dhe ka pasur rezerva Shtatë iu përgjigj këtij argumenti se dhokse, edhe pse mund të jetë e re- katin e botës për jetën dhe shpëti-
në afirmimet e saj dogmatike mbi elementet e kushtuar nuk janë ve- zervuar për të shpjeguar mënyrën se min e botës.” Citojmë edhe himnin
eukaristinë e shenjtë. Ka shumë tëm një ikonë e trupit dhe e gjakut si shfaqet prania eukaristike, nuk ka e hyrjes së madhe në Liturgjinë e
elemente thelbësore të besimit të Krishtit, por, në kuptimin e vërte- asnjë dyshim për realitetin e kësaj të Shtunës së Shenjtë: “Se Mbreti
orthodhoks që kurrë nuk janë for- të dhe të plotë të fjalës - trupi real pranie. Nga pikëpamja orthodhokse, i mbretërve, Zoti i zotërve afrohet
muluar në ndonjë përcaktim doktri- dhe gjaku real i Zotit. Kjo do të tho- dy elemente duhet të nënvizohen: që të theret”. Gjatë Liturgjisë së Dhu-
nal, por që u ruajtën nga Kisha pa të se prania e Krishtit në eukaristi ratave të Parashenjtëruara, thuhet:
Së pari, gjatë blatës së shenjtë
ndryshim, me një unanimitet të gjendet në një nivel rrënjësisht ndry- “Ja ku po afrohet [...] me shpurën
buka dhe vera nuk pushojnë së qeni,
qetë dhe të pakundërshtueshëm. she nga prania e Tij në ikonat e she- e tij, Sakrifica mistike tashmë e
por bëhet diçka tjetër, trup dhe gjak
njta.... kryer”. Diku tjetër, në lutjet e Li-
Teologjia eukaristike orthodho- i Krishtit, pa pushuar pra së qeni çka
turgjisë, gjejmë shprehje si “therore
kse nuk shprehet në përkufizime Shën Joan Damaskinoi bën një ishin më parë. Madje dhe pas
lavdërimi”, “therore shpirtërore”,
formale, veçse , në një nivel të lartë, hap më tej, kur shkruan: “Nëse kër- blatës, librat liturgjikë vazhdojnë të
“therore e pagjakshme”. Duke e
në dhe përmes adhurimit tonë. Këtu koni të dini si ndodhi kjo, mjafton flasin për priftin që ngre dhe ha “bu-
përmbledhur tërë kuptimin e litur-
mund të të gjejë zbatim, deri në një t’ju thonë se ndodh nga Fryma e kën e shenjtë”. Misteri duhet të kup-
gjisë eukaristike, shën Nikolla Ka-
gradë të veçantë, parimi lex orandi, Shenjtë. [...] Nuk dimë asgjë më tohet në terma antinomike. Ka një ndry-
vasilas mbështet se gjëja më e rën-
lex credendi: “rregulli i lutjes është shumë se kjo, që fjala e Perëndisë shim real - buka e vera nuk shpërbëhen
dësishme është se ajo përbën një
rregulli i besimit”. Atë Qiprian është e vërtetë, aktive dhe e gjithë- si elemente të kësaj bote. Pa u shpër-
therore; “Është kremtimi i therores
Kern, profesor i liturgjikës në fuqishme, por e pakapshme në lë- bërë, ato bëhen më tepër se ç’janë.
që bën punën thelbësore të mistago-
institutin St. Sergj, Paris, t’u thoshte ndën që vepron.” (Besimi ortho- Së dyti, eukaristia duhet të me- gjisë” (Shpjegimi i liturgjisë Hyj-
nxënësve të tij: “Kori i Kishës është dhoks, 4,13). Shën Joani ka para- ndohet në terma “personalistë”, gjë nore, 1,5).
një katedër e teologjisë”. Mund të sysh fjalët që thuhen në epiklezë gja- që do të thotë se ajo është një takim (Vijon në numrin e ardhshëm)
shtojmë: në heshtje banon teologjia
më e mirë e eukaristisë, ashtu siç
shpall himni para hyrjes së madhe
gjatë Liturgjisë të së Shtunës së
Madhe: “Çdo mish i vdekshëm le Ajo transmeton për ju 24 orë program.
të heshtë, të qëndrojë pa lëvizur,
me frikë dhe dridhje...”
Do të dëgjoni gjithçka që ju duhet: programe shpirtërore, sociale dhe kulturore.
Sinodet Ekumenike nuk na tho- Muzikë e zgjedhur kishtare, popullore dhe klasike, nga vendi dhe bota.
në shumë lidhur me praninë euka- Ndiqni shërbesat kishtare në Radio “Ngjallja”!
ristike. Sinode të ndryshme lokale
6 NGJALLJA TETOR 2009

Më 4 nëntor, Fortlumturia e Tij Anastasi, Kryepiskop i Tiranës dhe i gjithë Shqipërisë, mbush 80 vjeç. Një ditë e shënuar jo vetëm për
besimtarët orthodhoksë të Shqipërisë, por edhe për gjithë ata, të krishterë dhe jo të krishterë, që e kanë njohur e vlerësuar për
kontributin e jashtëzakonshëm të një jete përkushtuar përhapjes së besimit dhe paqes.
Shkrimi i mëposhtëm është marrë nga libri i Atë Luka Veronis “Missionaries, Monks and Martyrs: Making Disciples of All Na-
tions”, botuar në vitin 1994, nga Light & Life Publishing Company, Minneapolis, MN, SHBA.

Një jetë kushtuar përhapjes së dritës së Krishtit
- Një flashback në 80 vjet jetë -
Anastas Janullatos lindi më 4 nëntor të vitit mbi Kishën në një shkallë të gjerë. Ai kuptoi se dorëzimit të tij prift, më 24 maj 1964, u nis për
1929, në një familje besimtarësh orthodhoksë pa një shërbim të tillë misionar, Kisha Orthodho- në Afrikën Lindore dhe kreu liturgjinë e parë
në Greqi. Ai u rrit me besim dhe gjatë viteve të kse humbiste qëllimin dhe së fundi zvogëlohej. në Uganda. Pak pas mbërritjes, prifti i ri u sëmur
formimit merrte pjesë në mënyrë aktive në ki- Gjatë këtyre viteve, Anastasi mori pjesë gji- nga malarja dhe u kthye në Greqi. Pavarësisht
shë. Në fillim atij i pëlqente matematika dhe thashtu në një lëvizje ndërkombëtare rinore or- nga rekomandimi i mjekut për të mos shkuar në
gjatë viteve të adoleshencës ai dëshironte të thodhokse “Syndesmos”. Ai shërbeu si Sekretar Afrikë, ai nuk e humbi guximin për t’u kthyer.
vazhdonte studimet në këtë shkencë. Idetë e tij i Përgjithshëm i Komitetit të Misionit të Jashtëm Ai e kuptoi më mirë se kurrë rëndësinë e ngritjes
ndryshuan me fillimin e Luftës së Dytë Botërore. gjatë viteve 1958 - 1961 e pastaj si Zëvendës- së ndërgjegjes misionare në Kishë dhe kërkoi
Gjatë viteve të luftës, Anastasi filloi të përjetonte president nga viti 1964 - 1978. Gjatë kësaj kohe mënyra të reja për të përmbushur Urdhërimin
besimin e tij në një mënyrë më personale. Ai u takua me udhëheqës të tjerë të rinj që kishin e Madh të Krishtit. Duke ndjekur këshillën e
ishte dëshmitar i shumë vuajtjeve dhe shkatërri- të njëjtin zell për të shpallur Ungjillin. Së bashku njërit prej profesorëve të tij, Anastasi vendosi
ata filluan të kuptojnë se Krishti se mënyra më e mirë për të pasur ndikim në
asnjëherë nuk mund të kënaqej Kishë ishte duke dhënë një ndihmesë domethë-
nga shpallja e Ungjillit vetëm nëse në botën akademike. Ai besonte se edhe nëse
brenda Kishës. Urdhërimi i Tij nuk mundej që të punonte drejtpërdrejt në fushën
fillestar ishte që të shkonin në e misionit, përsëri mund të përpiqej të hapte
të gjithë kombet. Prandaj, mi- rrugën për të tjerët. Ai vendosi të bënte studime
sionet nuk janë vetëm të brend- të tjera në misiologji dhe në historinë e feve.
shme, por edhe të jashtme. Në vitet 1956-1969, Anastasi studioi Histori-
Urdhërimi i Madh i së kaluarës në e Feve në Universitetin e Hamburgut dhe
është një përgjegjësi e madhe Marburgut, në Gjermaninë Perëndimore, duke
për të tashmen. Në atë kohë i vënë më shumë theksin “Pluralizmit fetar dhe
Anastas Janullatos shkruante: Kishës Orthodhokse’’. Puna e tij u përqendrua
“Kisha pa mision është në historinë e përgjithshme të feve, në fetë afri-
një kundërshtim termash... kane, misiologji dhe etnologji. Ai shkoi në Uni-
Kryepiskopi Anastas (djathtas), Nëse Kisha është moskokë- versitetin e Makererës, në Kampala të Ugandës,
gjatë një prej kampingjeve të të rinjve orthodhoksë. çarëse ndaj punës apostoli- për të bërë kërkime të drejtpërdrejta e për të mble-
meve të luftës. Brenda kaosit mundi të gjente ke që i është besuar, ajo mohon veten, kundër- dhur materiale për tezën e doktoraturës së tij:
kuptim vetëm duke gërmuar thellë në besimin shton veten dhe thelbin e saj dhe tradhton “Shpirti Mbandua dhe kuptimi i kulteve të tyre.
e tij. Që bota dhe vendi i tij të shpëtonte nga të betejën që bën. Kisha që qëndron në vend, Një kërkim i pikëpamjeve të fesë afrikane’’. Mbi
këqijat e luftës, si dhe nga pasojat e luftës civile kisha së cilës i mungon vizioni dhe përpjekja të gjitha, ai dëshironte të vendoste bazat e një
në Greqi, Anastasi kuptoi nevojën urgjente për e vazhdueshme për të shpallur Ungjillin të procesi të tërë të një studimi serioz të misionit
një mesazh paqeje të brendshme, paqeje që vjen papagëzuarve, vështirë se mund të njihet si në Kishën Orthodhokse. Nëpërmjet këtij studi-
nëpërmjet Jisu Krishtit. një Kishë e Shenjtë, Katholike dhe Apostolike, mi, ai kërkoi përkrahje për tezën e tij fillestare,
Kjo përvojë e drejtoi Anastasin që të brak- së cilës Zoti i besoi vazhdimësinë e veprës së Tij”. sipas së cilës është e pamundur që të jesh ortho-
tiste dëshirat e tij për fushat e tjera të studimit dhoks i vërtetë pa treguar interesim për misionin.
dhe të ndiqte teologjinë. Kaq drithëruese ishte Vitet 60-të Bashkë me studimet e tij, Anastasi mori pjesë
kjo dëshirë saqë ai thonte: “Për mua nuk mjaf- Duke ndjekur Thirrjen e Perëndisë aktive në lëvizjen ekumenike mbarëbotërore.
tonte t’i jepja diçka Perëndisë, duhej t’i jepesha Kuptimi i rëndësisë së misionit të jashtëm të Duke qenë pjesëmarrës në Komisionin e Misi-
plotësisht Atij. Doja që e gjithë qenia ime të jeton- Kishës e mbushi zemrën e
te në Krishtin’’. Prandaj në vitin 1947, ai filloi Anastasit. Pas dorëzimit të
Fakultetin Teologjik në Universitetin e Athinës, tij në dhjak, në vitin 1960, ai
ku u diplomua shkëlqyeshëm në vitin 1951. themeloi një qendër misiona-
Pas shërbimit ushtarak, Anastasi u bashkua re ndërorthodhokse “Poref-
me vëllazërinë “Zoi” (Jeta), një organizatë thentes” (Shkoni). Qëllimi i
fetare e përqendruar në rilindjen shpirtërore të kësaj qendre ishte të edukon-
Kishës në Greqi. Përgjegjësitë që kishte ai për- te Kishën në fushën e hiera-
fshinin misionin për të rinjtë e vendit të tij. Ai u postolisë, si dhe të nxiste e të
bë udhëheqës i lëvizjeve studentore, kampeve dërgonte misionarë nëpër
të adoleshentëve dhe luftoi ta bënte besimin ortho- botë.
dhoks të vërtetë dhe të prekshëm për të rinjtë Vetë Anastasi po mendon-
që kishte pranë. Nëpërmjet këtyre përvojave, te të bëhej misionar në një
Anastasi zbuloi ndikimin që patën këto programe vend të huaj. Menjëherë pas Afrikë, 1964
TETOR 2009 NGJALLJA 7

“Vetëm atëherë kur kuptohet që misioni më aktive në botë dy dekadat e fundit. Themeli
ekumenik mbarëbotëror gjen zbatim të rë- i Kishës ishte megjithatë në rrezik nga probleme
ndësishëm dhe parësor në një nga pjesët the- të brendshme, që më së fundi çuan në çkishëri-
melore të Simbolit të Besimit, gjë që është min e Episkopit të Kenias nga Patriarkana e
thelbësore për kuptimin orthodhoks mbi Ki- Aleksandrisë. Kisha Orthodhokse e Afrikës Li-
shën, dhe atëherë kur kuptohet se ai që quhet ndore dukej sikur ishte në buzë të dështimit.
“mision i huaj’’ nuk është çështje “e jasht- Gjatë kësaj kohe Patriku Nikolla, kreu i Kishës
me”, por nevojë e brendshme, një thirrje për Orthodhokse në Afrikë, e ftoi Episkopin Anastas
pendim dhe një bashkim i yni me shpirtin e të bëhej Kryepiskop i Kryepiskopatës së Afrikës
Ungjillit dhe traditën e Kishës sonë, vetëm Lindore. Episkopi pranoi, por vazhdoi të ruante
atëherë do të kemi një fillim teologjik shpre- përgjegjësitë e tij në Universitetin e Athinës edhe
sëdhënës për atë që vjen më pas”. tek “Apostoliki Dhiakonia”. Gjatë kësaj periudhe
Veprimtaria apostolike në vende të tjera nuk tranzicioni, ai vuri re se roli i tij ishte ai i riorga-
onit Botëror dhe Ungjillëzimit (KMBU) të Kë-
është thjesht një degë autentike e jetës orthodho- nizuesit të Kishës së Afrikës Lindore. Qëllimi i
shillit Botëror të Kishave (KBK), misiologu i ri
kse ose edhe e teologjisë orthodhokse, por është tij kryesor ishte të ngrinte një bashkësi të
kuptoi se mund të mësonte nga traditat e tjera
thelbi i kuptimit të vërtetë të Kishës. Kur besim- fuqishme orthodhokse me udhëheqës vendës.
të krishtera, si dhe t’u prezantonte anëtarëve
tarët orthodhoksë rrëfejnë: “Unë besoj në një Ki- Duke vënë theksin në përgatitjen dhe formi-
të këtyre traditave trashëgiminë e pasur misio-
shë...Apostolike”, kjo nuk do të thotë vetëm që min e udhëheqësve vendës, Kryepiskopi Anastas
nare të Kishës Orthodhokse. Në vitin 1963, u
prejardhja e saj ishte apostolike. Më e rëndësi- i mbeti besnik traditës misionare orthodhokse.
bë anëtari më i ri i KMBU–së në konferencën e
shme është përfshirja në “pasjen e zjarrit dhe Ashtu siç edhe thoshte në një shkrim të mëpar-
Mexico City. Ai vazhdoi të luajë një rol shumë
zellit apostolik për t’i predikuar Ungjillin çdo shëm:
të rëndësishëm në këtë mjedis ekumenik, dhe
krijese” (shiko Ungjillin sipas Markut 16:15), se-
së fundi shërbeu si President Koordinues në vitet “Mishërimi’ i fjalës së Perëndisë, në
pse ushqen anëtarët e saj, që ata të mund të bë-
1984-1991. Ai u bë misiologu i parë orthodhoks gjuhën dhe zakonet e një vendi, ka qenë e
hen: “dëshmitarë në Jerusalem dhe në Jude, në
që pati një pozitë të tillë udhëheqëse. duhet të jetë shqetësimi i parë i gjithë misionit
orthodhoks. Qëllimi i tij është ngritja dhe
Vitet 70-të rritja e një Kishe kombëtare, të vetëfuqishme
Hedhja e Themeleve Misionare brenda Kishës dhe vetëqeverisëse, të aftë për të vënë në
Gjatë dekadës që pasoi, Kisha e Greqisë filloi shërbim të gjitha copëzat e traditave kombë-
të dëgjonte dhe t’i përgjigjej zërit të këtij para- tare, duke i shndërruar dhe shenjtëruar ato
Çast
shikuesi të guximshëm. Në vitin 1968, Anastasi në harmoni me natyrën e njerëzve për lavdi
dhe stafi i “Porefthentes” ishin nismëtarët e parë nga një të Perëndisë”.
të Zyrës për Misionet e Jashtme brenda “Aposto- Shërbesë Në vitin 1972, Kryepiskopi Makarios III i
liki Dhiakonia” (“Shërbimi Apostolik”, një degë Qipros, filloi të ndërtonte një seminar ortho-
Pagëzimi.
shërbimi e Kishës së Greqisë). Themelimi i një dhoks në Nairobi të Kenias, por paqëndruesh-
organizate misionare të përhershme brenda Ki- mëria politike në Qipro e pengoi Kryepiskopin
shës zyrtare Orthodhokse në Greqi ishte guri i qo- të përfundonte këtë projekt. Shkolla mbeti e
shes. Kisha e njohu punën e Anastasit, duke e mbyllur për 10 vjet. Puna e parë e Kryepiskopit
ngritur në vitin 1972 si Episkop të Andrusës dhe Anastas si udhëheqës i ri i Kishës ishte që të për-
duke e bërë drejtor të përgjithshëm të gjithë fundonte së ndërtuari seminarin dhe ta hapte me-
departamentit të “Apostoliki Dhiakonia”. Nën njëherë. Gjatë viteve 70-të shumë besimtarë të
udhëheqjen e Episkopit Anastas, ky komision Samari dhe në të gjitha anët e dhéut” (Veprat e Kishës Orthodhokse Afrikane u zhgënjyen dhe
veproi si një trup i vetëm për të mbështetur të Apostujve1: 8). Episkopi Anastas vazhdoi të sfido- u ligështuan për Kishën, që s’po bënte përpara
gjitha përpjekjet misionare të Kishës, si në Greqi nte qëndrimin apatik të Kishës ndaj misionarizmit dhe filluan të largohen. Anastasi kuptoi se, më-
ashtu dhe në botë. kur shkruante: nyra e vetme për t’i kthyer këta njerëz dhe për
të sjellë edhe besimtarë të rinj, ishte përgatitja
Bashkë me përgjegjësitë kishtare, Episkopi “Ungjilli u drejtohet të gjithë njerëzve,
e udhëheqësve dhe priftërinjve vendës.
Anastas vazhdoi të jetë aktiv në nivelin akade- prandaj dhe puna e Kishës mbetet e paplo-
mik. Në vitin 1972 Universiteti i Athinës e zgjo- të për aq kohë sa është e kufizuar në zona Prandaj, Kryepiskopi hapi zyrtarisht Semi-
dhi si profesorin e saj të Historisë së Feve. Në Uni- gjeografike ose klasa sociale. Fusha e vepri- narin Patriarkal Orthodhoks “Kryepiskopi
versitet, ai themeloi dhe drejtoi një qendër për mit të saj është universale dhe aktive në të dy Makari III”, në vitin 1982. Gjatë dekadës që
studimet misionare gjatë viteve 1971-1975. Kjo grupet e njerëzve, të atyre që mirëpresin pasoi, shkolla kishte mesatarisht 45 studentë në
qendër hapi rrugën për një tjetër pikë referimi, ku lajmin e mirë dhe të atyre që në fillim ndoshta vit dhe 12 profesorë nga Afrika Lindore, Evropa
u ngrit një katedër për misiologjinë, në vitin 1976. e kundërshtojnë atë... (vijon në faqen 8)
Në këtë atmosferë akademike ai vazhdoi të shpa-
llë thirrjen e tij të “zgjimit” për Kishën, duke sfi- Vitet 80-të
duar vetëkënaqësinë e saj në shërbimin misionar: Teoria bëhet praktikë
Episkopi Anastas vazhdimisht u përpoq t’i Në vitet 60-të kur Anastasi u sëmur për herë
edukonte besimtarët orthodhoksë të kuptonin të parë nga malarja, mjekët i patën thënë se
plotësisht Besoren dhe të shpallnin se besonin nuk do të mund të punonte asnjëherë si misionar
në “një Kishë të Shenjtë, Katholike dhe Apo- nëpër botë, por përkujdesja e Perëndisë nuk tha
stolike’’. Për Anastasin, të shpallje një besim të të njëjtën gjë. Në vitet 80-të, Kisha Orthodhokse
tillë, ndërsa qëndroje indiferent ndaj misiona- e Afrikës Lindore po përballej me vështirësi të
rizmit, ishte hipokrizi. Ai theksonte: mëdha. Kjo zonë kishte qenë fusha misionare
8 NGJALLJA TETOR 2009

Një jetë kushtuar përhapjes së dritës së Krishtit
(vijon nga faqja 6-7) në Afrikën Lindore vazhdoi të rritej edhe pas Përfundime
dhe Shtetet e Bashkuara. Kryepiskopi në fuqi, largimit të tij në vitin 1991. Gjatë tridhjetë viteve të fundit, ndikimi i
dorëzoi 62 priftërinj dhe dhjakonë, si dhe 42 Përveç arritjeve të tij në Afrikë, Episkopi Anastas Janullatosit ka qenë shumë i madh. Si
lexues dhe katekistë. Të gjithë ata kishin mbaru- Anastas ka lënë gjurmë në mënyra të ndryshme. teolog i ri gjatë viteve 50-të ai kishte si qëllim ri-
ar seminarin. Këta udhëheqës vendës ishin nga Në vitin 1981 Episkopi filloi të botonte, nën mbi- ndezjen e shpirtit misionar të Kishës Orthodho-
8 fise të ndryshme të Kenias, Ugandës dhe Tan- këqyrjen e “Apostoliki Dhiakonia”, revistën e pa- kse. Tridhjetë vjetë më vonë, është e qartë që ai
zanisë. Ishin ata që hodhën themelet e rilindjes rë zyrtare misionare të Kishës së Greqisë, të ti- ia kishte arritur qëllimit të tij. Në të vërtetë mi-
së Kishës në Afrikën Lindore. tulluar “Panda ta ethni” (Të gjithë kombet). Kjo sionet janë bërë pjesa kryesore e jetës së Ortho-
dhoksisë në shekullin XX.
Një përmbledhje e jetës së Kryepiskopit
Afrikë, Pashkë 1988 Anastas mund të shihet në dëshirën e tij për të
punuar në katër fronte të reja:
Së pari, ai e drejtoi vëmendjen te vetë Kisha
Orthodhokse, duke kërkuar të ringjallte dëshirën
dhe ndërgjegjen misionare, që ka qenë pjesë e
traditës së saj prej shekujsh.
Së dyti, ai kërkoi të jepte një ndihmesë prej
akademiku në fushën e misiologjisë. Kryepi-
skopi Anastas ka shkruar 9 libra, 5 libra katekiz-
mi dhe mbi 140 artikuj. Ai themeloi dhe botoi 2
revista të ndryshme misionare “Porefthentes”
(Shkoni, 1960-1970), dhe “Panta ta ethni”, (Gji-
thë kombet, 1981-1992), dhe që nga viti 1981
ka dhënë një ndihmesë shumë të madhe në
Përveç përgatitjes së udhëheqësve vendës, revistë vazhdon të japë informacion për misionet botimin e Buletinit Ndërkombëtar për Kërkimin
Kryepiskopi gjithashtu përkrahu traditën misio- dhe të nxisë të krishterët orthodhoksë në Greqi Misionar. Përveç kësaj, ai i është drejtuar sa e
nare Orthodhokse të përkthimeve, për të cilën për t’iu përgjigjur urdhërimit misionar. sa herë publikut në televizion, për t’i thënë atij
ai vetë besonte se ishte miratuar nga Krishti gja- të përqafojë Jisu Krishtin dhe Kishën e tij. Në
Gjithashtu gjatë viteve 80-të Episkopi Anastas
të Pentikostisë. Prandaj, u vuri përparësi boti- vitin 1989, Shkolla Teologjike Orthodhokse
shtoi aktivitetin e tij me Këshillin Botëror të Ki-
meve dhe organizoi përkthime të shërbesave “Kryqi i Nderuar”, në Brookline, Massachusetts,
shave. Pas pjesëmarrjes së tij në Konferencën
në 7 gjuhë të ndryshme. Ai u përpoq gjithashtu të e nderoi duke i dhënë titullin “Doktor në Teo-
për Misionin Botëror në Melburn, në vitin 1980,
krijonte një ndjenjë vazhdimësie në strukturat e logji”. Në vitin 1993 Kryepiskopi Anastas u zgjodh
po ashtu dhe në Asamblenë e Përgjithshme të
Kishës, duke drejtuar ndërtimin e 67 kishave, 23 anëtar korrespondent i Akademisë së Athinës.
KBK në Vankuver, në vitin 1983, Episkopi u bë
prej të cilave ishin prej guri dhe 44 prej druri e ba- Presidenti Koordinues i Këshillit Botëror të Mi- Së treti, ka qënë jeta e tij në Afrikën Lindore
lte. Ai ndihmoi edhe për restaurimin e 25 kishave sionit dhe Ungjillëzimit, gjatë viteve 1984-1991, dhe dhe në Shqipëri. Këtu ai shpresonte t’iu tregonte
ekzistuese. Arritjet në fushën e ndërtimeve përfshi- drejtoi Konferencën për Misionin Botëror në San të gjithë njerëzve të botës pavarësisht nga origji-
nin dhe 7 ndërtesa për misionarët, 7 qendra mje- Antonio, në vitin 1989. Ndikimi i tij i fuqishëm na e tyre, se Perëndia i donte dhe kujdesej për ta.
kësore, 5 shkolla fillore e 12 shkolla infermierie. misiologjik nuk frymëzoi vetëm botën orthodho- Së fundi, ka qenë në qarqet ekumenike. Në-
Puna e tij në Afrikë tërhoqi vëmendjen e kse, por gjithashtu preku edhe qarqet e bordit eku- përmjet Këshillit Botëror të Kishave Kryepisko-
mbarë botës. Kisha Orthodhokse e Amerikës menik. Ashtu si ka thënë dhe teologu i famshëm pi Anastas ka dhënë dëshmi për teologjinë e
e ndihmoi, duke dërguar misionarë në Afrikën protestant dhe misionar David Bosch: misionit orthodhoks dhe spiritualitetin në botën
Lindore. Ndikimi i fuqishëm i këtyre misionarëve “Anastasi ka mbetur forca që drejton lë- jo-orthodhokse. Ai punoi së bashku me të kri-
u ndje jo vetëm brenda Kishës së Afrikës Lindore, vizjen misionare në Orthodhoksi dhe që kur shterë bashkëkohës për të përkufizuar misionin
por edhe në të gjithë Amerikën. Shumë misio- Kishat Orthodhokse u pranuan në Këshillin e shekullit XX dhe për të dëshmuar në mënyrë
narë, që qëndronin për një kohë të shkurtër, u Botëror të Kishave, në vitin 1961, ai dhe të të suksesshme besimin dhe traditat.
kthyen në Amerikë dhe ndihmuan që të rritej tjerë i kanë dhënë një ndihmesë shumë të
ndërgjegjja misionare në dioqezat e tyre. Kisha Jeta dhe puna e Kryepiskopit Anastas mund
madhe mendimit dhe praktikës misionare në të përmblidhen në vetë fjalët e tij. Gjatë viteve
Orthodhokse në Greqi dhe në Finlandë gjitha- qarqet ekumenike. Takimi mes Orthodhoksi-
shtu iu përgjigj një serie leksionesh që Krye- të jetës së tij ai është përpjekur të jetojë dhe të
së dhe Protestantizmit në fushën e misiologjisë shpallë misterin e “një Kishe të Shenjtë, Katho-
piskopi dha për urdhrin e misionarizmit, duke ka qenë me të vërtetë një epokë e rëndësish-
dërguar grupe misionarësh në Kenia. like dhe Apostolike”. Ai u përpoq të jetonte
me e ripërtëritjes teologjike në Lëvizjen Eku- misionin e Kishës brenda këndvështrimit të
Aspekti më i rëndësishëm i punës së Krye- menike që prej vitit 1961. Vetëm tre fjalime duhur universal. “Misioni është një shprehje
piskopit Anastas në Afrikën Lindore, nuk ishte u lexuan gjatë seancave më të rëndësishme të e rëndësishme e ndërgjegjes orthodhokse, një
dorëzimi i klerikëve, as botimet dhe as interesi konferencës gjatë ditëve të para…, ndërsa dy
për mision që krijuan grupet misionare, por për- thirrje për të plotësuar me vepra vullnetin e
fjalimet e para ishin interesante dhe sfiduese,
pjekjet e tij për t’u bashkuar me të krishterët Perëndisë në tokë dhe në qiell. Indiferenca
ishte prezantimi i Anastasit ai që siguroi një
vendës. Duke e personifikuar veten e tij me të ndaj misionarizmit është mohim i Ortho-
përkufizim teologjik për temën e konfe-
krishterët orthodhoksë të këtij vendi ai i inkurajoi dhoksisë”...
rencës “U bëftë vullneti Yt”. Nisma e për-
dhe i fuqizoi ata për të përqafuar besimin, sikur gjithshme e tij ishte me të vërtetë ekumenike (Për veprimtarinë e Kryepiskopit Anastas në vitet
ky të ishte besimi i tyre. Si rezultat i kësaj, Kisha në kuptimin më të mirë të fjalës.” 90-të, shiko gazetat “Ngjallja”)
TETOR 2009 NGJALLJA 9

Ikonostasi i kishës së Manastirit “Lindja
e Hyjlindëses” në Ardenicë është gdhendur
në dru dhe i polikromuar me ar. Plotësimi i
tij me ikona është realizuar në vitin 1744, ku
kanë ndihmuar edhe esnafët e bakërxhinjve
dhe muratorëve voskopojarë, çka tregon
lidhjen e tyre shpirtërore me këtë trevë.
Shumica e ikonave janë vepër e ikono-
grafit të njohur të shekullit të tetëmbëdhjetë,
hieromonakut Kostandin Shpataraku.
Kisha është pikturuar në vitin 1744 nga
vëllezërit korçarë Konstandin dhe Athanas
Zografi. Përbëhet nga naosi, narteksi, prej
dy galerive ose hajateve të hapura në anën
jugore dhe perëndimore dhe prej kullës së
kambanores, që lartësohet në qoshen jugpe-
rëndimore të kishës. Naosi është i tipit bazili-
kal, i mbuluar me tavan druri të rrafshët. Dy
radhë kolonash druri e ndajnë atë në tre nefe.

Hieromonak Nektar Terpo
Voskopojari që tronditi themelet e Perandorisë Turke në Ballkan

1. Përqasje historike e vitit frastis tis Kenis Dhiathiqis is to kohore, siç është jeta e tij aktive,
të lindjes alvanikon) se në Skitin e Shën të përfshihet edhe qëndrimi për një
Me gjithë interesimin e treguar Anës në Malin e Shenjtë kishte kohë sigurisht jo të shkurtër në
këto njëzet vitet e fundit, kryesisht hasur një dokument të vitit 1709, në Malin e Shenjtë? Kësaj pyetjeje
nga studiues grekë, jeta e hieromo- të cilin shkruhej “Hieromonak Nek- mund t’i përgjigjemi fare mirë nëse
nakut Nektar Terpo vazhdon të tar Voskopojari”. Ky dokument, i marrim parasysh kushtet e kohës
mbetet ende, në mjaft aspekte, një cili sot nuk ekziston, por pranohet dhe nevojat e Kishës Orthodhokse
mister i pazgjidhur plotësisht. Ajo vetëm duke u bazuar në çiltërsinë për të përballuar valën e islamizimit
çka është konsideruar aktualisht si e padiskutueshme morale të E. masiv, që vinte në rrezik ekzisten-
“përparim” në këtë drejtim nuk Kurillës dhe në aftësinë po aq të cën e saj në zonën qendrore dhe
është zbulimi i të dhënave apo fak- padiskutueshme profesionale të jugore të Shqipërisë së sotme.
teve të reja, por ndërthurja dhe in- këtij studiuesi të shquar shqiptar, Duke bërë një parantezë, për-
terpretimi në një këndvështrim të hedh poshtë vitin 1690 si vit të mendim se N. Terpo është konside-
ndryshëm i atyre ekzistuese. Mjaf- lindjes së Nektar Terpos për faktin ruar si “pararendësi i Shën Kozma
ton të përmendim se nuk dihet me e thjeshtë se asnjë nëntëmbëdhjetë- Kolkondasit” jo thjesht në cilësinë
saktësi as viti i tij i lindjes. Çdo ha- vjeçar nuk mund të jetë hieromo- e tij murgërore, por në mënyrën e
mendësim që është bërë në të kalu- nak, pra një murg i hirotonisur në ushtrimit të aktivitetit hierapostullor,
arën dhe që vazhdon të bëhet edhe prift, pa u shkelur me të dyja kë- i cili konsistonte kryesisht në nda- Një nga kishat e Voskopojës
në ditët e sotme ose është i pamoti- mbët kanonet e Kishës Ortho- limin e valës së islamizimit të të
vuar, ose ndërthuret me fakte të dhokse. krishterëve dhe inkurajimin e tyre me të orthodhoksisë botërore, larg
tjera që, sidoqoftë, nuk mund të Ndërkohë, dëshmia e sipërpër- në kushtet e një trysnie të gjithan- realitetit të mjerë kishtar të Shqipë-
konsiderohen të pakontestueshme. mendur e E. Kurillës nxjerr në pah shme. Në gjysmën e parë të shek. risë së atëhershme. Sipas të gjitha
P.sh. G. Valetas, filologu grek që i një aspekt tjetër të panjohur deri XVIII, kur zemrës së monakizmit gjasave, hieromonaku voskopojar u
kushtoi atij një monografi të tërë atëherë të N. Terpos, qëndrimin e shqiptar mezi i dëgjoheshin të rra- përgatit për këtë mision në Malin
(O armatomenos logos, 1971), da- tij për një kohë të pacaktuar në hurat, kur ata pak murgj që i kishin e Shenjtë, njësoj si pasardhësi i tij,
ton 1690-ën si vit të lindjes së tij. Kë- Malin e Shenjtë. Ky fakt duket se rezistuar me shpirt në dhëmbë sfi- Shën Kozma Kolkondasi, disa
të pikëpamje, edhe pse krejt të pa- “asfikson” disi në aspektin kohor dave të kohës ndiheshin të pafuqi- dekada më vonë. Të dy këta hie-
argumentuar, e pranojnë edhe disa praninë e tij dinamike në disa nga shëm për të përmbysur gjendjen e rapostuj kanë të përbashkët zellin
studiues bashkëkohorë. Të tjerë, si qendrat më në zë të besimit të kri- krijuar, shfaqja e figurës së ndritur e krishterë për të predikuar gjitha-
p.sh. profesori i Universitetit Aris- shterë të viseve shqiptare, si Korça, të Nektar Terpos dhe ushtrimi i ve- ndej tek bashkëfetarët e tyre, për
totelian të Selanikut A. Glavinas e Elbasani, Myzeqeja etj., pa llogari- primtarisë së tij në një mënyrë që i t’u dhënë shpresë e për t’i nxitur
kanë vënë në dyshim, duke i ku- tur këtu hipotezën mbi shkollimin e tejkalon caqet e mundësive dhe me- në besnikërinë e tyre ndaj besimit
ndërvënë dëshminë e Evlog Kuri- tij në Institutin Flangian në Venetik, ndësive të bashkatdhetarëve të tij të të parëve.
llës, i cili shkruante më 1935 (Gri- etj. Si ka mundësi që, brenda një klerikë dëshmon se misioni i tij ishte
(vijon në faqen 10)
gorios o Arjirokastritis, o meta- periudhe relativisht të shkurtër projektuar në një qendër të fuqish-
10 NGJALLJA TETOR 2009

Hieromonak Nektar Terpo Kalendari i
Voskopojari që tronditi themelet e Perandorisë Turke në Ballkan Liturgjive Hyjnore,
NËNTOR 2009
(vijon nga faqja 9) ra, ashtu edhe rrahjet e keqtrajti- dhe madje e denjë për të shku-
Nëse pikëpamja e sipërtrajtuar met prej atyre që acaroheshin kur ndur nga gjumi i thellë e letargjik 1 E Diel † 5 LLUKAIT. Anargj.
duket bindëse, atëherë kemi zgjidh- dëgjonin predikimet e tij të zjarrta. i përtacisë të gjithë ata që jetoj- Kozma e Damian nga Azia.
jen e një sërë problemeve që lidhen Debatet e kohëve të fundit për në me moskokëçarje për vdekjen 7 E Shtunë † Të 33 dësh. në Me-
me jetën e Nektar Terpos. Pikësë- përcaktimin me sa më shumë sak- dhe shkujdesje për ditën e tmerr- litinë. Dëshg. Tavrioni, Thesalonika.
pari zbutet deri në një farë mase tësi të vitit të lindjes së Nektar Ter- shme të Gjykimit të pritshëm. Një
kontradikta që ekziston midis vitit pos nuk kanë marrë në konsideratë emër tjetër, ai i Joan Halqeut, 8 E Diel † 7 LLUKAIT. Krye-
të pretenduar të lindjes së tij (1690) disa të dhëna të tjera historike, të gjithashtu hierodhaskal, njohës i engj. Mihail e Gavriil dhe Fuqitë e
me qenien e tij hieromonak qysh cilat mund të përbëjnë dhe çelësin mirë i greqishtes, italishtes dhe Patrup.
në vitin 1709. Sigurisht, që viti 1690 për zgjidhjen e këtij problemi. Eshtë latinishtes, i cili u shqua për një 11 E mërkurë † Dësh. Minai,
nuk mund të jetë viti i lindjes së tij, fjala për anëtarët e familjes së periudhë si drejtor i Institutit Flan- Viktori, Vicenti, Stefania. Theo-
pavarësisht se shtyrja e tij shumë shquar voskopojare Halqeu, e cila gian të Venedikut, figuron gjithashtu dhor studiti.
vite përpara, vetëm për të përkuar ndërtoi më 1752 me shpenzimet e përkrah Nektar Terpos në disa pe- 13 E Premte † Joan Gojarti i
kanonet e Kishës që përcaktojnë veta kishën e Apostujve të Shenjtë. riudha të caktuara të jetës së tij si Kon/pojës. Oshd. i ri Damaskini.
moshën minimale të hirotonisjes së Kaq të ngushta kanë qenë lidhjet e në Shqipëri, ashtu edhe në Itali. (Hahet vaj e verë.)
priftërinjve me moshën e tij si hiero- familjes Halqeu me N. Terpon dhe A. Valetas, i cili nuk shquhet për 14 E Shtunë † Ap. Filipi. Grigor
monak në Malin e Shenjtë, nuk ka kaq i thellë nderimi që ushqenin për saktësi historike, shkruan se Dhi- Pallamai. Dësh. i ri Konstandini,
pse të shndërrohet në qëllim në vet- të, saqë rreth një dekadë pas vde- mitër dhe Joan Halqeu ishin vëlle- shqiptar.
vete. Përderisa ai përgatitej për një kjes së tij, siç na informon voskopo- zër. Historianë të njohur grekë si
mision të caktuar, pra përderisa ai jari Theofrast Gjeorgjiadhi, në hyr- K. Vakalopulos, por edhe më të 15 E Diel † 8 LLUKAIT.
do të dërgohej në viset shqiptare për je të kësaj kishe kushdo mund të vjetër se ai, ngulmojnë se ishin atë Dësh. Guria, Samonai, Avivi.
të penguar përhapjen e mëtejshme (Fillon Kreshma.) (Vaj, verë, peshk.)
shikonte figurën e këtij hieromo- e bir. Madje përmendin 31 janarin
të islamizimit masiv, atëherë duhet naku të përnderuar, me kamillaf e vitit 1667 si ditën e pagëzimit të 16 E Hënë † # Ap. dhe Ungji-
pranuar se mund të ketë pasur një në kokë dhe shkopin episkopal Joanit prej të atit të tij, i cili ishte prift. llor Mateu. Dëshg. Ifigjenia.
përshpejtim të procedurave të në dorë, ndërsa rreth e përqark Dëshmi tjetër e rëndësishme, e cila 21 E Shtunë † # Hyrja në tem-
parashikuara në një masë që në as- emrin e tij. Njëri prej anëtarëve të plotëson kuadrin e problemit që jemi pull e Hyjlindëses Mari.
një rast nuk është konsideruar si kësaj familjeje, Dhimitër Halqeu, duke trajtuar, është se Nektar Ter-
shkelje skandaloze e kanoneve të shfaqet si përkthyesi i fjalës së Shën poja dhe Joan Halqeu mbetën deri 22 E Diel † # 9 LLUKAIT. Ap.
shenjta, por si një akt “ekonomie” Kirilit të Aleksandrisë nga greqishtja në fund shokë të ngushtë, një lidhje Arkipi, Filimoni e Onisimi nga 70-t.
për përballimin e situatave emer- e vjetër në greqishten popullore të kjo që kishte filluar qysh nga bankat 25 E Mërkurë † * Mbyllja e
gjente kishtare. E theksojmë këtë, kohës. Këtë përkthim Nektari e për- e shkollës. Pra, duke u nisur nga Hyrjes. Dëshmg. Ekaterina.
sepse veprimtaria e tij në Shqipëri fshiu në librin e tij duke e mbishkruar fakti se ishin bashkëmoshatarë, du- Dësh. Mërkuri.
përpara se të vendosej përfundi- si më poshtë: Fjala e atit tonë ke ditur edhe ditën e saktë të pagë- 28 E Shtunë † # Omol. Stefani i ri.
misht në Venedik, ku në vitin 1732 ndër shenjtorë Kirilit, Kryepi- zimit të Joanit, e cila nuk është larg Dësh. Irinarku, Komasi, Etimasi etj.
botoi për herë të parë në greqisht li- skopit të Aleksandrisë, mbi daljen ditës së lindjes së tij, mund të themi
brin e tij “Pistis” (Besimi), dëshmon e shpirtit dhe ardhjen e dytë, për- gati me bindje të plotë se edhe viti 29 E Diel † # 13 LLUKAIT.
se nuk kemi të bëjmë me një njeri kthyer nga helenishtja në gju- i lindjes së Nektarit vërtitet aty Dësh. Paramoni etj. Dësh. Filu-
të moshuar e të pafuqishëm, por me hën e përbashkët të grekëve prej rreth viteve 1665-1667. meni, Fedhri.
një misionar dinamik, i cili përballon hierodhaskalit Dhimitër Halqea 30 E Hënë † # Ap. Andrea, i parë-
P. Kondili
lehtë si udhëtimet e gjata e të vështi- prej Voskopoje, tepër e dobishme thirruri. Frumenti i Etiopisë.
(Vijon në numrin e ardhshëm)

Manastire të Malit të Shenjtë
TETOR 2009 NGJALLJA 11

Oshënare Kleopatra (15 tetor) Shih lavdinë e tij!”, e qortoi, ndërsa
djali e vërtetoi për lumërinë e tij.
Ishte një e ve nga Palestina. diku në malin Thavor. Meqë gru- do të vdiste! Rrëmbeu të birin dhe Uari nuk pranoi ta merrte Kleopa-
Gjatë martirizimit në Egjipt të shën mbulloheshin shumë njerëz dhe duke vajtuar e la në varrin martirik trën (greqisht = Lavdia e Atit).
Uarit, që festohet sot gjithashtu, ajo shëroheshin të sëmurët, ndërtoi një dhe thirri: “Ku mëkatova, o shenjt? Vetëm i tha që të kujdesej vetë për
ishte e pranishme. Pikërisht atë kishë madhështore, e cila do të Lashë në dhé të huaj shokun tim shpëtimin e saj dhe e bekoi. U
natë, së bashku me të birin e saj të inagurohej nga episkopët. Brenda dhe të mora ty, shpenzova, u lodha. zgjua. E ngushëlluar varrosi plot
vetëmlindur dhe me disa të tjerë në kishë vendosi lipsanin e shenjtë Nuk kërkova shpagim veç shënde- nder të birin pranë dëshmorit,
vodhi lipsanin e shenjtë, të cilin ua dhe mbi varrin e tij dekoratat e të tin e mbështetjes sime në pleqërinë shpërndau pasurinë tek të vobektët
kishin hedhur qenve për ta ngrënë. birit që ia kishte blerë me para time! Ose ringjall atë, ose të shkoj dhe në manastire, u vesh me rroba
E stolisi bujarisht dhe e vuri nën atypari. Pastaj u shtrua një gosti, edhe unë afër tij”! U thyen edhe ata të vjetra, shërbente si kishtare në
shtratin e saj. Në një pushim të për- ku shërbente ajo vetë dhe i biri. që ishin atje… Atë natë, nga lodhja kishë, agjëronte, lutej, pra u pastrua.
ndjekjeve, pas vitit 312, mundi të Vetë do të hanin pas mbarimit të e zuri gjumi dhe pa në ëndërr lasta- Kështu i shikonte çdo të diel dhe
siguronte leje që të merrte me vete ceremonisë. Mbasdite i riu u shtri i rin e saj, të birin, në prehrin e atletit. dëfrehej, derisa pas shtatë vjetësh
në vendin e saj gjoja eshtrat e të lodhur tej mase dhe pa ngrënë. E Stolitë dhe kurorat e tyre vezullonin u varros bashkë me ta. Ajo festohet
shoqit, luftëtar triumfues. Kështu e zunë ethet dhe në mesnatë vdiq… sa të verbonin. “Pse hidhërohesh, vetëm në agjiologji të reja.
transportoi lipsanin dhe e varrosi Edhe ajo, aq e dërrmuar sa ishte, o grua? Mos jam mosmirënjohës? Atë Justini

Pse jam kundër të drejtave të gay-ve?
Nga David Eidensohn* padija të më ketë bërë mua të ku- gande, derisa shoqëria të flejë dhe për një të moshuar budalla dhe një
Pse unë jam kundër të drejtave ndërshtoj lobin gay. Saktësisht, ku- pastaj të marrë pushtetin dhe të të ri të zgjuar. Manuali i mësuesit
të gay-ve? Jam, sepse unë kam një ndërshtimi i tyre është i vërtetë. shkatërrojë njerëzit si unë. shpjegon se ky mësim i mëson fë-
frikë të pashpjegueshme nga homo- Unë e kundërshtoj lobin gay, sepse mijët se prindërit nuk janë aq të ditur
seksualët? A mos kam unë fobi nga një student i historisë moderne dhe Lobi gay, siç e shoh unë këtë dhe se të rinjtë me ide të reja janë.
homoseksualët, nga propaganda e i filozofisë e di që forcat që shtyjnë çështje, nuk kërkon të drejta për
lobit gay? A mos druhem dhe hu- lobin gay janë të njëjtat që ngritën gay-të, ata po kërkojnë të marrin pu- Unë jam kundër lobit gay, sepse
mbas kontrollin, kur përballem me Stalinin dhe Hitlerin. Në të vërtetë shtetin si të gjitha grupet e tjera radi- ne dhe ata së bashku nuk mundemi
homoseksualët? Unë nuk mendoj unë dridhem kur shoh kolegë profe- kale sekulariste. Napoloni ishte një të lulëzojmë në të njëjtën shoqëri
kështu, pasi kam punuar për deka- sorë, intelektualë sekularistë, me- nga luftëtarët më të ashpër kundër dhe unë nuk kam ndër mend të iki
da të tëra me njerëz shumë të sëmu- diat ateiste, fëmijë me më shumë monarkisë, derisa ai erdhi në pushtet nga kjo botë para se të më vijë de-
rë dhe homoseksualët janë ndër ata energji sesa dije të shkojnë gagaga dhe e deklaroi veten perandor. kiku, as nuk kam ndër mend të lë
me më pak probleme. Disa nga nje- pas të drejtave të gay-ve ose po- fëmijën tim të vijë në këtë botë për
rëzit, me të cilët unë kam punuar, thuajse pas gjithçkaje. Lobi gay nuk është në betejë për të vuajtur dhe të më thotë: “Pse
ishin aq të sëmurë, saqë mjekët re- homoseksualitetin, ai është në bete- nuk u përpoqët ta ndalonit këtë?”
fuzonin të merreshin me të “sëmu- Askush prej tyre nuk kundër- jë për ata që duan të shqyejnë fa-
* David Eidensohn është një rabin
rët e mi”. Unë nuk mund t’i fajësoj shtoi komunizmin dhe, nëse kundër- miljen, fenë dhe botën. Miliona
mjaft i njohur hebre në SHBA dhe
ata, aspak. shtuan Hitlerin, e bënë, sepse Hitle- dollarët e industrisë së reklamave drejtues i organizatës “The National
ri kundërshtoi Stalinin. Këta mbroj- i shohin njerëzit fetarë si një kërcë- Non-Sectarian Council of Pro-Fam-
Disa mund të mendojnë se unë tës të të drejtave … Jean Paul Sartre nim për fitimet e tyre. Ata bëjnë pa- ily Activists.”
e kundërshtoj lobin gay, sepse unë ishte një komunist radikal dhe Mar- rá duke i mësuar fëmijët për seksin
jam një ignoramus, i paarsimuar, tin Hajdeger ishte një mbështetës i pa kufizime dhe bëjnë muzikë për
dhe se nuk më ka zënë drita e ideve hershëm dhe entuziast i Hitlerit. vrasjen. Profesorët e kolegjeve që NGJALLJA
të mëdha. Ky nuk është shpjegim. Përveç dashurisë së Hajdegerit për predikojnë përballë të rinjve besoj-
Organ i Kishës Orthodhokse
Unë jam rritur në shtëpinë e një Hitlerin, Sartre u ndikua shumë nga në se vetë ata mund të hapin derën
Autoqefale të Shqipërisë
shkencëtari gjenial dhe teoritë e mia shkrimet e tij. Ajo që duan këta e dijes dhe të mësimit. Ata kanë
për kompjuterët, internetin, teknolo- njerëz është të rishpikin botën, dhe një interes të provuar t’i mësojnë Themelues:
gjinë, problemet shoqërore, seksolo- këta duan ta bëjnë këtë duke më fëmijët se tradita është e keqe, se Kryepiskopi Anastas
gjinë etj., janë vlerësuar dhe cilë- futur mua në burg, një azil mendor prindërit janë matufë dhe se vetëm
ose diçka tjetër. Jam unë kundër ata që besojë se “vet-erotizmi është Del nën kujdesin
suar gjeniale nga qeveria e SHBA,
lobit gay, sepse, siç thonë ata, unë spiritualitet” mund të mësojnë të e Këshillit Botues
nga sektori privat dhe drejtuesit e
këtij sektori. Unë e kam kaluar tërë jam një njeri që urren, një nazist, vërtetën ashtu siç ajo është. Ky Kryeredaktor: Thoma Dhima
jetën time duke studiuar, shkruar një admirues i Hitlerit? Kjo është qëndrim shpërndahet në shkolla
dhe menduar dhe punët e mia kanë e pamundur, sepse gruaja ime ka dhe sindikata mësuesish kudo. Unë Adresa:
njohur vlerësime të pakundërshtu- lindur në Lida, geto në Poloni, dhe dua që fëmijët e mi të rriten të shë- Kryepiskopata Orthodhokse,
eshme. nazistët e vranë familjen e saj. Në ndetshëm dhe të ndjekin inspirimin Rruga e Kavajës, Nr. 151
të vërtetë, nëse unë kundërshtoj tim. Lobi gay kërkon t’i largojë fë- Tiranë
Sepse unë, si vëllezërit dhe miq-
lobin gay, e bëj këtë sepse unë jam mijët nga unë dhe në të vërtetë qe- Tel: (04) 2234 117, 2235 095.
të e mi, ecim në një hapësirë shumë
Fax: 2232 109
të madhe mësimi nga librat e shenj- i trembur për vdekje nga Hitleri dhe veria po lëviz pa mëshirë drejt pri-
Shtypur
të, fizika, biologjia, filozofia, psiko- besoj se lobi gay është një nga gru- ndërve të nënshtruar. Një tekst për në shtypshkronjën “Ngjallja”
logjia etj., dhe është e pagjasë që pet që do të këndojë këngë propa- shkollat elementare ka një tregim
12 NGJALLJA TETOR 2009

Papa dhe Patriarku i Aleksandrisë, Fortlumturia e Tij Theodhori II
do të bëjë një vizitë zyrtare në Kishën tonë
ndërtoi kisha, kisha dhe klinika, duke ndihmuar së Aleksandrisë në Fronin e Patriarkut të
pa rënë në sy shumë vetë. Aleksandrisë dhe të gjithë Afrikës.
Në vitin 2002 u caktua në Mitropolinë e Zi- Fronëzimi i tij u bë më 24 tetor 2004, në
mbabves, ku ngriti 4 qendra misionare në krye- Kishën e Ungjillëzimit të Hyjlindëses, në
qytetin Harare, 2 qendra misionare në Malavi, Aleksandri, në prani të shumë primatëve dhe
qendra shëndetësore, shkolla teknike dhe përfaqësuesve të Kishave Orthodhokse dhe
përkujdesje për fëmijët e vegjël. Ai gjithashtu të Krishtera, liderëve politikë dhe mijëra
drejtoi themelimin e shumë kishave dhe ndihmoi besimtarëve.
në krijimin e komuniteteve të besimtarëve në Veprimtaritë e shumta hierapostolike të
Botsvanë dhe Angolë. Fortlumturisë së Tij, ashtu si sjellja e dashur
Më 9 nëntor 2004, u zgjodh unanimisht nga dhe e ëmbël me të gjithë, janë arsyet e dashurisë
hierarkët e Sinodit të Shenjtë të Patriarkanës që kanë për të të gjithë besimtarët e Afrikës.

Fortlumturia e Tij,
Papa dhe Patriarku i Aleksandrisë
dhe i gjithë Afrikës,
Theodhori II
U lind në Kretë më 1954, me emrin Niko-
las Loreftakis, ku edhe plotësoi shkollimin e
tij. U diplomua në Shkollën Kishtare “Rizarios”
të Athinës, dhe mori gradë shkencore nga
Fakulteti Teologjik, i Universitetit Aristotelian
të Selanikut. Gjithashtu, studioi Histori Arti
dhe Letërsi e Filozofi në Odesë, në Rusi.
Gjatë viteve 1975-1985 shërbeu si krye-
dhjakon dhe më pas si protosingjel në Mitro-
polinë e Shenjtë të Lambis dhe Sfakion, ku
zhvilloi një aktivitet të rëndësishëm lutjeje, Selia e Patriarkanës së Aleksandrisë
baritor dhe filantropik.
I thirrur të kthehej në Patriarkanën e vjetër Pak histori
të Aleksandrisë, nga Patriarku Nikolla VI, ai
u emërua Eksark Patriarkal në fronin e Rusisë, Kisha Orthodhokse e Aleksandrisë, është një nga 5 Patriarkanat e vjetra orthodhokse.
me bazë në Odesë, midis viteve 1985-1990. Sipas traditës, kjo kishë u themelua në vitin 42 nga Ungjillor dhe Apostull Marku. Kjo shënon
Në vitin 1990 u hirotonis Episkop i Kirenës edhe fillimin e përhapjes së krishterimit në Afrikë. Bashkë me Romën dhe Antiokinë, ishin 3
dhe u dërgua si përfaqësues i Patriarkut episkopatat e para të krishtera të botës. Nga Sinodi i Tretë Ekumenik u ngrit në rangun e
Partheni III, në Athinë (1990-1997). Ai shoqë- Patriarkanës.
roi Patriarkun e atëhershëm si në udhëtimet Nga kjo kishë, pas Sinodit të Kalqedonisë (451), u nda Kisha e sotme kopte.
misionare në kontinentin afrikan, ashtu edhe
E mbijetuar për shekuj nën sundimin mysliman, kjo kishë pati një rilindje në shek. XIX
në asambletë ndërkombëtare ndërfetare a
dhe XX, duke e rritur praninë dhe rolin në shumë shtete afrikane. Tepër i madh ka qenë për
teologjike.
Në vitin 1997 u caktua Vikar Patriarkal i këtë edhe roli i Patriarkut të ndjerë Petro VII, që ndërroi jetë në vitin 2004, i cili ndikoi
Alekasandrisë nga Patriarku i ndjerë Petro VII. shumë në dorëzimin e klerikëve vendës dhe përkthimin e Librave të Shenjtë në shumë gjuhë
Në shtator të të njëjtit vit u caktua Mitropolit afrikane. Ai e rriti praninë e Kishës në vende arabe dhe afrikane, duke dhënë njëkohësisht
i Kamerunit. Gjatë kësaj kohe ai zhvilloi një një kontribut shumë të madh në rritjen e dialogut e bashkëpunimit me besimin mysliman dhe
aktivitet të rëndësishëm hierapostullor. Ai besime të tjera.