Warszawa, dnia 20.06.2012

Pani Ewa Kopacz Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
 

Na podstawie art. 33 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej niżej podpisani posłowie wnoszą projekt uchwały:

- w sprawie moratorium na wydawanie koncesji na poszukiwanie i eksploatację rud metali, surowców energetycznych i chemicznych a także bezzbiornikowego magazynowania substancji w górotworze oraz zgody na zmiany właścicielskie w w/w zakresie, udzielane przez nowo powołaną Sejmową Komisję Surowców i Energii do czasu realizacji zadań z zakresu przygotowania prawno organizacyjnego Rzeczypospolitej Polskiej do prowadzenia sprawnej polityki surowcowo-energetycznej.
Do reprezentowania wnioskodawców w pracach upoważniamy Pana posła Mariusza Oriona Jędryska. 
 

nad

projektem

ustawy

     

Projekt

UCHWAŁA Sejmu Rzeczypospolitej Sejmu z dnia ……….. 2012 r. w sprawie moratorium na wydawanie koncesji na poszukiwanie i eksploatację rud metali, surowców energetycznych i chemicznych a także bezzbiornikowego magazynowania substancji w górotworze oraz zgody na zmiany właścicielskie w w/w zakresie, udzielane przez nowo powołaną Sejmową Komisję Surowców i Energii do czasu realizacji zadań z zakresu przygotowania prawno - organizacyjnego Rzeczypospolitej Polskiej do prowadzenia sprawnej polityki surowcowo-energetycznej.
Art. 1 Sejm Rzeczypospolitej Polskiej zauważa, że w ostatnich latach działania Rady Ministrów w zakresie polityki surowcowo-energetycznej w tym szczególnie w zakresie wydawania koncesji na poszukiwanie i eksploatację surowców energetycznych, rud metali, surowców chemicznych i bezzbiornikowego magazynowania substancji w górotworze jest niekorzystna dla interesów państwa. Art. 2 Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wzywa Radę Ministrów do bezwzględnego wstrzymania wydawania koncesji do czasu prawno-organizacyjnego przygotowania Rzeczypospolitej Polskiej do tego typu działalności. w tym do: 1. Oceny zgodności z Konstytucją RP Prawa geologicznego i górniczego (PGG) ustawy obowiązującej od dnia 1 stycznia 2012, wykonanej przez Trybunał Konstytucyjny. 2. Wprowadzenie pilnych zmian w obowiązującym Pgg wynikających z wyroku Trybunał Konstytucyjny lub innych przyczyn należycie zabezpieczających interes Państwa Polskiego, samorządu terytorialnego i obywateli RP. 3. Powołania do życia organu państwa będącego merytoryczny narzędziem Rady Ministrów w prowadzeniu polityki geologicznej. Kompetencje tego organu powinny być zbliżone do tych zaproponowanych dla organu państwa pod nazwą Polska Służba Geologiczna w Projekcie Ustawy z dnia 19.12.2011 r. - o zmianie ustawy Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw. 4. Powołanie stałej Komisji Sejmowej Surowców i Energii (KSE) oraz powołanie ministerstwa o analogicznej nazwie. W kompetencjach tych organów byłyby odpowiednio m.in. przygotowanie regulacji prawnych i prowadzenie działań realizujących rozwiązania systemowe i kompleksowe w zakresie polityki surowcowo-energetycznej Rzeczypospolitej

     

Polskiej na jej terenie oraz poza jej granicami (np. części den oceanicznych będących w jurysdykcji Organizacji Narodów Zjednoczonych). 5. Powołanie, w Komisji Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, Podkomisji d/s Gospodarowania Strukturami Geologicznymi (PGSG), w której prace skupiałyby się na środowiskowych aspektach działalności gospodarczej w zakresie: poszukiwania, eksploatacji, zatłaczania odpadów i CO2, bezzbiornikowego magazynowania (ropa, gaz, paliwa konwencjonalne, paliwa jądrowe, odpady radioaktywne itd.), polityce surowcowej i klimatycznej, oraz innymi sprawami przyrody nieożywionej itd. 6. Przeprowadzenia głębokiego audytu w zakresie faktycznej własności koncesji na działalność geologiczno-górniczą w strategicznych strukturach geologicznych Rzeczypospolitej Polskiej oraz motywacji działań podmiotów gospodarczych posiadających jakiekolwiek koncesje geologiczne lub prawo do użytkowania górniczego, o których mowa w art. 1. Art. 3 Sejm Rzeczypospolitej Polskiej oczekuje również od Rady Ministrów natychmiastowych działań blokujących jakiekolwiek zmiany właścicielskie przedsiębiorstw, które posiadają koncesje, o których mowa w Art. 1. Zmiany te będą mogły następować jedynie po udzieleniu zgody przez nowo powołaną Komisję Surowców i Energii oraz Podkomisję Gospodarki Strukturami Geologicznymi. Regulacje te powinny obowiązywać do czasu realizacji zadań wyszczególnionych w Art. 2 co podlegać będzie akceptacji Sejmu RP.

Art. 4 Uchwała wchodzi w życie z dniem jej podjęcia.

     

UZASADNIENIE Terytorium Rzeczypospolitej Polskie jest jednym z najbogatszych geologicznie obszarów Unii Europejskiej. Szczególnie duże znaczenie mają struktury geologiczne zawierające w sobie m.in. węgiel kamienny i brunatny, węglowodory, rudy metali i metale rodzime (miedź, srebro, złoto, platynowce i inne pierwiastki należące do pierwiastków ziem rzadkich z których część ma kluczowe znaczenie strategiczne i militarne, cynk, ołów, molibden itd.), siarka, sól kamienna, ciepło Ziemi. W większości przypadków są to zasoby większe lub porównywalne z sumarycznymi zasobami wszystkich krajów pozostałej części Unii Europejskiej. Część z tych struktur ma krytyczne znaczenie dla bezzbiornikowego magazynowania substancji w górotworze (paliwa, odpady). Przed zmianami ustrojowymi zapoczątkowanymi w roku 1989, jedynymi podmiotami gospodarczymi podejmującymi eksploatację surowców czy prowadzącymi działalność polegającą w ogólności na bezzbiornikowym magazynowaniu substancji w górotworze, prowadziły firmy należące w dominującej części do Skarbu Państwa. Jednocześnie, regulacje prawne i stan organizacyjny Państwa, nie spełniały warunków należytego zabezpieczenia interesów Skarbu Państwa. Zabezpieczenie to częściowo wynikało z nadzoru właścicielskiego Skarby Państwa. Dotyczyło to generalnie udziału w zyskach, bezpieczeństwa dla środowiska naturalnego i ludności, efektywnej gospodarki zasobami geologicznymi itd.). W latach 90-tych, a w szczególności po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej w roku 2004, zaczęły się w Polsce pojawiać podmioty gospodarcze, których interesy polegające na bezwzględnej maksymalizacji zysku były sprzeczne z interesami społecznymi i Skarbu Państwa. Zgodnie z ustawą Prawo geologiczne i górnicze (z roku 1994 z wieloma zmianami późniejszymi) zgodnie, z którym wydano niemal wszystkie koncesje obecnie realizowane w Polsce, złoża kopalin nie objętych własnością gruntową oraz całe wnętrze Ziemi znajdujące się poza granicami przestrzennymi nieruchomości gruntowych jest, aż do granic suwerenności Rzeczpospolitej Polskiej, przedmiotem wyłącznej własności Skarbu Państwa. Nowe regulacje PGG obowiązujące od 01 stycznia 2012 z punktu kluczowych interesów Skarbu Państwa niewiele w sposób bezpośredni w tym zakresie zmieniają. Ograniczenia działalności geologiczno-górniczej polegającej na poszukiwaniu, rozpoznawaniu, eksploatacji lub bezzbiornikowym magazynowaniu substancji w górotworze - działalność ta jest koncesjonowana i kontrolowana przez Skarb Państwa. Państwo nie ma jednakże narzędzi kontroli tego procesu a podmiot zbywający górniczy podmiot gospodarczy zbywa go w zasadzie bez ograniczeń tj. wraz z koncesją i zgodą na użytkowanie górnicze. Do zasadniczych wad i braków regulacji prawnych oraz organizacyjnych skutkujących działaniem organów Rady Ministrów należały i nadal należą m.in: 1. Brak służby geologicznej sensu stricte, Państwowy Instytut Geologiczny (PIG, formalnie uznany w nowym PGG za służbę geologiczną) oraz jego pracownicy, mają swoje interesy i zobowiązania naukowe w wielu przypadkach sprzeczne z interesami Państwa (patrz: Jędrysek M.O., 2007, List Podsekretarza Stanu, Głównego Geologa Kraju w sprawie powołania Polskiej Służby Geologicznej. Przegląd Geologiczny 55: 801-815. (http://www.pgi.gov.pl/images/stories/przeglad/pg_2007_10_03.pdf),

     

2.

3. 4.

5.

6.

7.

8. 9.

Jędrysek M.O., 2010, List otwarty do Pana Premiera D. Tuska - własność złóż, PGG, służba geologiczna, gaz z łupków. http://jedrysek.eu/articles/TuskD1007011MOJ.pdf Brak jest spójnej i koordynowanej przez organ państwa administracji geologicznej, która praktycznie nie współpracuje nie tylko ze sobą, ale także z PIG i WUG (wyższym Urzędem Górniczym) Ryc. 1. Ok. 50% starostw powiatowych nie zatrudnia geologa powiatowego (łamane jest prawo) Ryc. 2. Rozwinęła się plaga nielegalnej eksploatacji (straty rzędu 1 mld zł. rocznie oraz niepoliczalne straty środowiskowe, kruszywo, torf, bursztyn węgiel, składowanie odpadów itd.). PGG jest nieadekwatne do potrzeb i warunków (obowiązujące od roku 2012 nowe PGG wydaje się być w wielu aspektach bardziej szkodliwe dla interesów Państwa i interesów społecznych niż to obwiązujące do końca 2011r.); Długotrwałe przejęcie przez dowolne podmioty gospodarcze prawa do gospodarki strukturami geologicznymi w Polsce jest stosunkowo łatwe w oparciu o uzyskane koncesje, a przy tym sama ich eksploatacja przez te podmioty nie daje istotnych zysków Skarbowi Państwa - może dać przy tym wymierne straty. Brak dobrych narzędzi wykonawczych i prawnych kontrolujący zbywalność koncesji - organy udzielające w/w koncesji i zgód w imieniu Skarbu Państwa (są to w zależności od kopaliny lub wielkości i zakresu działalności, Minister Środowiska, Marszałek województwa lub Starosta powiatu) nie są kompetentne/władne/efektywne przy nadzorze wykonywania i zbywania koncesji geologicznych zarówno na poszukiwania i rozpoznawanie jaki i na eksploatację. Brak strategii państwa w gospodarowania własnymi strukturami geologicznymi. Brak kontynuacji polityki geologiczo-górniczej przez kolejne rządy - szczegółowe planowanie w tej dziedzinie dotyczyć musi kilkunastu lat. (np. 2008 - 2011: rezygnacja z powołania PSG, przejęcie projektu PGG – bez PSG szkodliwe, + zmiany – np. stałe stawki eksploatacyjne, potencjalna sprzeczność z Konstytucją RP, rozwiązanie społecznych organów doradczo-kontrolnych: Rady Geologicznej, Rady Górniczej, Komisji Geoekologii i Metod Analitycznych, bazy eksperckiej Gea, Honorowego Komitetu Głównych Geologów Kraju; wydanie ponad 100 koncesji na poszukiwanie gazu w łupkach oraz rudy metali i pierwiastków ziem rzadkich bez oglądania się na rynek i weryfikację inwestorów, oraz interes narodowy i społeczny nawet kosztem podmiotów należących do Skarbu Państwa. Część z tych koncesji i może mieć kluczowe znaczenie dla funkcjonowania gospodarki narodowej. Zupełna utrata kontroli nad handlem koncesjami, własnością złóż i przyszłą eksploatacją - ignorowanie sygnałów ostrzegawczych wyprzedzających. Ponad 100 mld zł utraconych korzyści na koncesjach na poszukiwania (podobne koncesje w USA, gdzie gaz jest wielokrotnie tańszy, kosztują ponad 20 tys. USD za akr (0,4ha), podczas gdy za jedną koncesję o powierzchni ok 1200 km2 Skarb Państwa pobrał kilkaset tys. zł. - stanowi to ułamek promila wartości koncesji w USA). Spodziewane i niewątpliwe

     

zwielokrotnienie tych strat w związku ze poniesieniem ryzyka (niestabilność i niepewność prawna i polityczna) i wycofywaniem się najbardziej pożądanych inwestorów jest spowodowane nietrafionymi pociągnięciami rządu (np. niestabilność, niepewność – tzw. ryzyko polityczne, brak regulacji, niejasne zapowiedzi fiskalno-prawne itd.). Spodziewane wielokrotnie większe straty na koncesjach na eksploatację jeśli taka polityka i brak działań rządu będą utrzymywane. Spodziewane uniemożliwienie eksportu gazu drogą morską poprzez: 1) rezygnację z geologicznych narzędzi blokady NordStream, zgoda na „zatkanie” portu w Świnoujściu dla eksportu wielkim statkami skroplonego gazu, plany sprzedaży Lotosu jako jedynego podmiotu posiadającego infrastrukturę do eksportu gazu drogą morską, podpisanie umowy o zakupie gazu z Gazprom bez praw do reeksportu - gazu z Polski nie kupią w istotnych ilościach sąsiadujące kraje bo mają podobne zobowiązania do zakupu gazu z Rosji jak Polska. Brak rozwoju Polskich technologii i zarzucenie podjętych w tym kierunku w 2007 roku działań. 10. Pomimo dużych osiągnięć w dziedzinie poszukiwania i eksploatacji gazu niekonwencjonalnego Polska na skutek prowadzonej w latach 200 - 2011 polityki surowcowej utraciła przewagę nad innymi krajami (w przypadku złóż gazu w łupkach pierwsze koncesje zostały wydane na kilka lat przed innymi krajami poza USA i Kanadą) - a towarzyszyły temu zarzucone w 2008 roku kroki rozwijające rodzime zaplecze know-how i zabezpieczające interes narodowy i społeczny.

Główny Geolog Kraju
Departament Geologii i Koncesji Geologicznych MŚ

Minister Surowców i Energii
Departamenty (polityki geol. koncesji, górnictwa głębinowego, otworowego, odkrywkowego, odpadów itd.:

Dyrektor PIG (jbr) Rada Naukowa PIG

Wyższy Urząd Górniczy

administracja geologiczna w województwach i powiatach

Polska Służba Geologiczna

administracja geologiczna w województwach i powiatach

Wyższy Urząd Górniczy

Zleceniobiorcy prac geologicznych: PIG (pib), GIG (jbr), przedsiębiorstwa, uczelnie, PAN

Zleceniobiorcy prac geologicznych: PIG (pib), GIG (jbr), przedsiębiorstwa, uczelnie, PAN
1

Ryc. 1. Struktura funkcjonowania Państwa w dziedzinie geologii i nadzoru górniczego. Po lewej: stan obecny - brak jakichkolwiek powiązań horyzontalnych i nieznaczne w wprowadzone w 2007 roku powiązania wertykalne). Po prawej: postulowana struktura z powołaniem (z rekonstrukcją i wydzieleniem i części departamentów z Ministerstwa Gospodarki i Ministerstwa Środowiska).

     

1

Ryc. 2. Wykaz powiatów (z 2006 roku - wg wiedzy wnioskodawcy zmiany są niewielkie), które w urzędach starostw powiatowych zatrudniają geologów powiatowych (prawnie wymagane). Celem niniejszej uchwały Sejmu RP i postulowanych w niej zmian jest to między innymi aby struktury geologiczne stały się mocnym atutem gospodarczym i politycznym Polski w zakresie: np. potencjału i perspektyw kolejnych odkryć zasobów surowców w Polsce, bezzbiornikowego magazynowania (gaz, ropa, odpady niebezpieczne w tym promieniotwórcze, gotowe paliwa, instalacje wojskowe i ochrony cywilnej, CCS (wychwyt i składowanie CO2 w strukturach geologicznych), podziemnej gazyfikacji węgla, prawie górniczym i geologicznym, o złożach na Pacyfiku, wodach podziemnych, infrastruktura własna (np. gazoport, naftoport – bezzbiornikowe magazynowanie i regulacja ciśnienia, oraz obce (gazociąg Nord Stream itd.), nowe technologie i innowacje, geoturystyka i ochrona przyrody nieożywionej itd. Zmiany lub nowe Prawo geologiczne i górnicze powinno dotyczyć i pokazać przestrzenny charakter fragmentu Ziemi jaki jest w granicach Rzeczypospolitej lub jej kompetencjach (np. część złóż dna oceanicznego pod jurysdykcją ONZ) oraz utworzyć, wskazać lub wyposażyć w narzędzia służby Państwa (służba geologiczna, administracja geologiczna, WUG) będące gospodarzami struktur geologicznych. Projekt PGG, (rządowy, z 2007r), spełniał te wymagania bo m.in. uzupełniał się z projektem ustawy o powołaniu PSG (2007) oraz rozpoczynającą się reformą działalności geologicznogórniczej RP w szczególności: administracji geologicznej (od 2006 geolodzy wojewódzcy są zatrudnieni w urzędach marszałkowskich, wsparcie dla geologii powiatowej i wojewódzkiej) i przejęciem nadzoru Ministra Środowiska (2006) nad organem kontrolnym górnictwa (WUG), tworzenie zaplecza naukowo-technologicznego, badawczego, doradczego i kontrolnego. W związku z powyższym Sejm RP wzywa do kontynuacji spójnej polityki

     

geologiczno-górniczej Państwa przez kolejne rządy Rzeczypospolitej Polskiej oraz w miarę możliwości kompromisowe i wspólne podejmowanie decyzji w omawianym zakresie bowiem te będą miały kluczowy wpływ na byt geopolityczny i jakość życia w Rzeczypospolitej Polskiej na następne dziesiątki lat.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful