You are on page 1of 350

Projekt z dnia 5 czerwca 2012 r.

USTAWA z dnia. o zmianie ustawy Kodeks karny, Kodeks postpowania karnego i niektrych innych ustaw1) Art. 1. W ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z pn.zm.2)) wprowadza si nastpujce zmiany: 1) po art. 59 dodaje si art. 59a w brzmieniu: Art. 59a. Na wniosek pokrzywdzonego umarza si postpowanie karne o wystpek zagroony kar nie przekraczajc 5 lat pozbawienia wolnoci, jeeli przed rozpoczciem przewodu sdowego w pierwszej instancji sprawca pojedna si, w szczeglnoci w wyniku mediacji, z pokrzywdzonym i naprawi szkod wyrzdzon przestpstwem lub zadouczyni wyrzdzonej krzywdzie.. 2) w art. 178a skrela si 2 Art. 2. W ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postpowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, z pn. zm 3).) wprowadza si nastpujce zmiany:
1)

Niniejsz ustaw zmienia si take:, ustaw z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykrocze, ustaw z dnia 23 czerwca 1973 r. o opatach w sprawach karnych, ustaw z dnia 26 padziernika 1982 r. o postpowaniu w sprawach nieletnich, ustaw z dnia 25 czerwca 1985 r. o prokuraturze, ustaw z dnia 28 wrzenia 1991 r. o lasach, ustaw z dnia 13 padziernika 1995 r. Prawo owieckie, ustaw z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy, ustaw z dnia 10 wrzenia 1999 r. Kodeks karny skarbowy, ustaw z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postpowania w sprawach o wykroczenia, ustaw z dnia 28 padziernika 2002 r. o odpowiedzialnoci podmiotw zbiorowych za czyny zabronione pod grob kary, ustaw z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Pastwa, ustaw z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich, ustaw z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych,
2)

Zmiany wymienionej ustawy zostay ogoszone w Dz. U. Nr 128, poz. 840, z 1999 r. Nr 64, poz. 729 i Nr 83, poz. 931, z 2000 r. Nr 48, poz. 548, Nr 93, poz. 1027 i Nr 116, poz. 1216, z 2001 r. Nr 98, poz. 1071, z 2003 r. Nr 111, poz. 1061, Nr 121, poz. 1142, Nr 179, poz. 1750, Nr 199, poz. 1935 i Nr 228, poz. 2255, z 2004 r. Nr 25, poz. 219, Nr 69, poz. 626, Nr 93, poz. 889 i Nr 243, poz. 2426, z 2005 r. Nr 86, poz. 732, Nr 90, poz. 757, Nr 132, poz. 1109, Nr 163, poz. 1363, Nr 178, poz. 1479 i Nr 180, poz. 1493, z 2006 r. Nr 190, poz. 1409, Nr 218, poz. 1592 i Nr 226, poz. 1648, z 2007 r. Nr 89, poz. 589, Nr 123, poz. 850, Nr 124, poz. 859, Nr 192, poz. 1378, z 2008 r. Nr 90, poz. 560, Nr 122, poz. 782, nr 171, poz. 1056, Nr 173, poz. 1080 i Nr 214, poz. 1344, z 2009 r. Nr 62, poz. 504, Nr 166, poz. 1317, Nr 168, poz. 1323, Nr 190, poz. 1474, Nr 201, poz. 1540 i Nr 206, poz. 1589 oraz z 2010 r. Nr 7, poz. 46, Nr 40, poz. 227 i 229, Nr 98, poz. 626, Nr 122, poz. 826, Nr 125, poz. 842, Nr 127, poz. 857, Nr 152, poz. 1018 i 1021 oraz Nr 182, poz. 1228. Zmiany wymienionej ustawy zostay ogoszone w: Dz. U. z 1999 r. Nr 83, poz. 931, z 2000 r. Nr 50, poz. 580, Nr 62, poz. 717, Nr 73, poz. 852 i Nr 93, poz. 1027, z 2001 r. Nr 98, poz. 1071 i Nr 106, poz. 1149, z 2002 r. Nr 74, poz. 676, z 2003 r. Nr 17, poz. 155, Nr 111, poz. 1061 i Nr 130, poz. 1188, z 2004 r. Nr 51, poz. 514, Nr 69, poz. 626, Nr 93, poz. 889, Nr 240, poz. 2405 i Nr 264, poz. 2641, z 2005 r. Nr 10, poz. 70, Nr 48, poz. 461, Nr 77, poz. 680, Nr 96, poz. 821, Nr 141, poz. 1181, Nr 143, poz. 1203, Nr 163, poz. 1363, Nr 169, poz. 1416 i Nr 178, poz. 1479, z 2006 r. Nr 15, poz. 118, Nr 66, poz. 467, Nr 95, poz. 659, Nr 104, poz. 708 i 711, Nr 141, poz. 1009 i 1013, Nr 167, poz. 1192 i Nr 226, poz. 1647 i 1648, z 2007 r. Nr 20, poz. 116, Nr 64, poz. 432, Nr 80, poz. 539, Nr 89, poz. 589, Nr 99, poz. 664, Nr 112, poz. 766, Nr 123, poz. 849 i Nr 128, poz. 903, z 2008 r. Nr 27, poz. 162, Nr 100, poz. 648, Nr 107, poz. 686, Nr 123, poz. 802, Nr 182, poz. 1133, Nr 208, poz. 1308, Nr 214, poz. 1344, Nr 225, poz. 1485, Nr 234, poz. 1571 i Nr 237, poz. 1651 oraz z 2009 r. Nr 8,
3)

1) w art. 2 w 1 pkt 1 otrzymuje brzmienie:

1) sprawca przestpstwa zosta wykryty i pocignity do odpowiedzialnoci karnej, a osoba, ktrej nie udowodniono winy, nie poniosa tej odpowiedzialnoci.;
2) w art. 5 2 otrzymuje brzmienie:

2. Wtpliwoci, ktrych nie usunito w postpowaniu dowodowym, rozstrzyga si na korzy oskaronego.;


3) w art. 14 2 otrzymuje brzmienie:

2. Oskaryciel publiczny moe cofn akt oskarenia do czasu rozpoczcia przewodu sdowego na pierwszej rozprawie gwnej. W toku przewodu sdowego cofnicie aktu oskarenia dopuszczalne jest jedynie za zgod oskaronego. Ponowne wniesienie aktu oskarenia przeciwko tej samej osobie o ten sam czyn jest niedopuszczalne.;
4) w art. 15 1 otrzymuje brzmienie:

1. Policja i inne organy w zakresie postpowania karnego wykonuj polecenia sdu, referendarza sdowego i prokuratora oraz prowadz pod nadzorem prokuratora ledztwo lub dochodzenie w granicach okrelonych w ustawie.;
5) art. 23a otrzymuje brzmienie:

Art. 23a. 1. Sd, referendarz sdowy, a w postpowaniu przygotowawczym prokurator lub inny organ prowadzcy to postpowanie, moe z inicjatywy lub za zgod oskaronego i pokrzywdzonego, skierowa spraw do instytucji lub osoby do tego uprawnionej w celu przeprowadzenia postpowania mediacyjnego midzy pokrzywdzonym i oskaronym, o czym si ich poucza, informujc o celach i zasadach postpowania mediacyjnego, w tym o treci art. 178a; informacj przekazuje si pokrzywdzonemu po wyraeniu zgody na mediacj przez oskaronego. 2. Postpowanie mediacyjne nie powinno trwa duej ni miesic, a jego okresu nie wlicza si do czasu trwania postpowania przygotowawczego. 3. Postpowania mediacyjnego nie moe prowadzi osoba, co do ktrej w sprawie zachodz okolicznoci okrelone w art. 4041, czynny zawodowo sdzia, prokurator, adwokat, radca prawny, a take aplikant do tyche zawodw, awnik, referendarz sdowy, asystent sdziego, asystent prokuratora oraz funkcjonariusz instytucji uprawnionej do cigania przestpstw. Przepis art. 42 stosuje si odpowiednio. 4. Udzia oskaronego i pokrzywdzonego w postpowaniu mediacyjnym jest dobrowolny. Zgod na uczestniczenie w mediacji odbiera organ kierujcy spraw do mediacji lub mediator, po wyjanieniu oskaronemu i pokrzywdzonemu istoty i zasad

poz. 39, Nr 20, poz. 104, Nr 27, poz. 162, Nr 28, poz. 171, Nr 68, poz. 585, Nr 85, poz. 716, Nr 127, poz. 1051, Nr 144, poz. 1178, Nr 168, poz. 1323, Nr 178, poz. 1375, Nr 190 poz. 1474 i Nr 206, poz. 1589, z 2010 r. Nr 7, poz. 46, Nr 98, poz. 626, Nr 106, poz. 669, Nr 122, poz. 826, Nr 125, poz. 842, Nr 182, poz. 1228 oraz Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 r. Nr 48, poz. 245 i 246, Nr 53, poz. 273, Nr 112, poz. 654, Nr 117, poz. 678, Nr 142, poz. 829, Nr 191, poz. 1135, Nr 217, poz.1280 i Nr 240, poz. 1430 i 1431.

postpowania mediacyjnego i pouczeniu ich o moliwoci wycofania tej zgody a do zakoczenia postpowania mediacyjnego. 5. Instytucja lub osoba do tego uprawniona sporzdza, po przeprowadzeniu postpowania mediacyjnego, sprawozdanie z jego wynikw. Do sprawozdania zacza si ugod podpisan przez oskaronego, pokrzywdzonego i mediatora, jeeli zostaa zawarta 6. Mediacj prowadzi si w sposb bezstronny i poufny. 7. Minister Sprawiedliwoci okreli, w drodze rozporzdzenia, cel, zasady i sposb przeprowadzania mediacji, warunki, jakim powinny odpowiada instytucje i osoby uprawnione do jej przeprowadzenia, sposb ich powoywania i odwoywania oraz szkolenia mediatorw, zakres i warunki udostpniania im akt sprawy oraz form i zakres sprawozdania z wynikw postpowania mediacyjnego, majc na uwadze potrzeb skutecznego przeprowadzenia tego postpowania.;
6) w art. 28 3 otrzymuje brzmienie:

3. Ze wzgldu na szczegln zawio sprawy lub jej wag sd pierwszej instancji moe postanowi o jej rozpoznaniu w skadzie trzech sdziw lub jednego sdziego i dwch awnikw.;
7) w art. 29 dodaje si 2a w brzmieniu:

2a. Jeli postpowanie przygotowawcze zakoczyo si w formie dochodzenia, sd odwoawczy orzeka na rozprawie jednoosobowo, chyba, e prezes sdu lub sd postanowi inaczej.;
8) art. 30 otrzymuje brzmienie:

Art. 30. 1. Na posiedzeniu sd orzeka jednoosobowo, chyba e ustawa stanowi inaczej albo prezes sdu, z uwagi na wag lub zawio sprawy, zarzdzi jej rozpoznanie w skadzie trzech sdziw. 2. Sd odwoawczy na posiedzeniu orzeka jednoosobowo, chyba e zaskarone orzeczenie wydano w skadzie innym ni jednoosobowy albo ustawa stanowi inaczej.;
9) art. 44 otrzymuje brzmienie:

Art. 44. Przepisy niniejszego rozdziau stosuje si odpowiednio do referendarzy sdowych i awnikw. O wyczeniu referendarza orzeka sd w skadzie jednego sdziego.;
10) w art. 49 2 otrzymuje brzmienie:

2. Pokrzywdzonym moe by take jednostka organizacyjna niemajca osobowoci prawnej, ktrej odrbne przepisy przyznaj zdolno prawn.;
11) art. 49a otrzymuje brzmienie: Art. 49a. Jeeli nie wytoczono powdztwa cywilnego, pokrzywdzony, a take prokurator, moe a do zamknicia przewodu sdowego na rozprawie gwnej zoy wniosek, o ktrym mowa w art. 46 1 Kodeksu karnego.;

12) po art. 52 dodaje si art. 52a w brzmieniu:

Art. 52a. W przypadku likwidacji lub przeksztacenia osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemajcej osobowoci prawnej, ktrej odrbne przepisy przyznaj zdolno prawn, prawa, ktre by jej przysugiway jako pokrzywdzonemu, moe wykonywa nastpca prawny.;
13) w art. 54 2 otrzymuje brzmienie:

2. Cofnicie aktu oskarenia przez oskaryciela publicznego nie pozbawia uprawnie oskaryciela posikowego. Pokrzywdzony, ktry uprzednio nie korzysta z uprawnie oskaryciela posikowego moe w terminie 14 dni od powiadomienia go o cofniciu przez oskaryciela publicznego aktu oskarenia owiadczy, e przystpuje do postpowania, jako oskaryciel posikowy;
14) w art. 55 1 i 2 otrzymuj brzmienie:

1. W razie powtrnego wydania przez prokuratora postanowienia o odmowie wszczcia lub o umorzeniu postpowania w wypadku, o ktrym mowa w art. 330 2, pokrzywdzony moe w terminie miesica od dorczenia mu zawiadomienia o postanowieniu wnie akt oskarenia do sdu, doczajc po jednym odpisie dla kadego oskaronego oraz dla prokuratora. Przepis art. 488 2 stosuje si odpowiednio. Przepisu art. 339 3 pkt 4 nie stosuje si. 2. Akt oskarenia wniesiony przez pokrzywdzonego powinien by sporzdzony i podpisany przez penomocnika, z zachowaniem warunkw okrelonych w art. 332 i 333 1.;
15) w art. 56 3 otrzymuje brzmienie:

3. Na postanowienie sdu wydane na podstawie 1, a take na postanowienie sdu wydane podstawie 2, jeeli dotyczy oskaryciela posikowego okrelonego w art. 54 1 lub art. 55 3 - zaalenie nie przysuguje.;
16) w art. 57 2 otrzymuje brzmienie:

2. O odstpieniu oskaryciela posikowego od oskarenia w sprawie, w ktrej oskaryciel publiczny nie bierze udziau, sd zawiadamia prokuratora. Nieprzystpienie przez niego do oskarenia w terminie 14 dni od dorczenia zawiadomienia powoduje umorzenie postpowania. Postanowienie o umorzeniu postpowania moe wyda referendarz sdowy.;
17) w art. 60 4 otrzymuje brzmienie:

4. Pokrzywdzony, ktry nie wnis oskarenia, moe w terminie zawitym 14 dni od daty powiadomienia go o odstpieniu prokuratora od oskarenia zoy akt oskarenia lub owiadczenie, e podtrzymuje oskarenie jako prywatne, a jeeli takiego owiadczenia nie zoy, sd lub referendarz sdowy umarza postpowanie.;

18) art. 61 otrzymuje brzmienie:

1. W razie mierci oskaryciela prywatnego postpowanie zawiesza si, a osoby najblisze mog wstpi w prawa zmarego. Postanowienie o zawieszeniu postpowania moe wyda referendarz sdowy. 2. Jeeli w terminie zawitym 3 miesicy od dnia mierci oskaryciela prywatnego osoba uprawniona nie wstpi w prawa zmarego, sd lub referendarz sdowy umarza postpowanie.;
19) art. 68 otrzymuje brzmienie:

Art. 68. W razie zawieszenia postpowania sd na danie powoda cywilnego przekazuje wytoczone powdztwo sdowi waciwemu do rozpoznawania spraw cywilnych. Postanowienie o przekazaniu powdztwa moe wyda referendarz sdowy.;
20) w art. 73 2 i 3 otrzymuj brzmienie:

2. W postpowaniu przygotowawczym prokurator, udzielajc zezwolenia na porozumiewanie si, moe w szczeglnie uzasadnionych wypadkach, jeeli wymaga tego dobro postpowania przygotowawczego, zastrzec, e bdzie przy tym obecny sam lub osoba przez niego upowaniona. 3. Jeeli wymaga tego dobro postpowania przygotowawczego, prokurator moe rwnie zastrzec kontrol korespondencji podejrzanego z obroc.;
21) w art. 74 po 3 dodaje si 3a w brzmieniu:

3a. Oskaronego lub osob podejrzan wzywa si do poddania obowizkom wynikajcym z 2 i 3. W razie odmowy poddania si tym obowizkom, oskaronego lub osob podejrzan mona zatrzyma i przymusowo doprowadzi a take stosowa wobec niej rodki fizyczne lub techniczne suce dla obezwadnienia, w zakresie niezbdnym do wykonania danej czynnoci.;
22) w art. 75 1 otrzymuje brzmienie:

1. Oskarony jest obowizany zawiadamia organ prowadzcy postpowanie o kadej zmianie miejsca swego zamieszkania lub pobytu trwajcego duej ni 7 dni , w tym take z powodu pozbawienia wolnoci w innej sprawie, a jeeli pozostaje na wolnoci, jest obowizany nadto stawi si na kade wezwanie w toku postpowania karnego o czym naley oskaronego uprzedzi przy pierwszym przesuchaniu.;
23) art. 78 otrzymuje brzmienie:

Art. 78. 1. Podejrzany, ktry nie ma obrocy z wyboru, moe da, aby mu wyznaczono obroc z urzdu, jeeli w sposb naleyty wykae, e nie jest w stanie ponie kosztw obrony bez uszczerbku dla niezbdnego utrzymania siebie i rodziny. 2. Sd moe cofn wyznaczenie obrocy, jeeli okae si, e nie istniej okolicznoci, na podstawie ktrych go wyznaczono. Postanowienie w przedmiocie cofnicia wyznaczenia obrocy moe wyda rwnie referendarz sdowy.;

24) art. 79 otrzymuje brzmienie:

Art. 79. 1. W postpowaniu karnym oskarony musi mie obroc, jeeli: 1) nie ukoczy on jeszcze 18 lat, 2) jest guchy, niemy lub niewidomy, 3) zachodzi uzasadniona wtpliwo, czy jego zdolno rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postpowaniem nie bya w czasie popenienia tego czynu wyczona lub w znacznym stopniu ograniczona, 4) zachodzi uzasadniona wtpliwo, czy stan jego zdrowia psychicznego pozwala na udzia w postpowaniu lub prowadzenie samodzielnej oraz rozsdnej obrony. 2. Oskarony musi mie obroc rwnie wtedy, gdy sd uzna to za niezbdne ze wzgldu na inne okolicznoci utrudniajce obron. 3. W wypadkach, o ktrych mowa w 1 i 2, udzia obrocy jest obowizkowy w rozprawie oraz w tych posiedzeniach, w ktrych obowizkowy jest udzia oskaronego. 4. Podzielajc opini biegych lekarzy psychiatrw, e czyn oskaronego nie zosta popeniony w warunkach wyczenia lub znacznego ograniczenia zdolnoci rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postpowaniem i e stan zdrowia psychicznego oskaronego pozwala na udzia w postpowaniu i prowadzenie samodzielnej, rozsdnej obrony, sd orzeka, e udzia obrocy nie jest obowizkowy. Prezes sdu albo sd zwalnia wwczas obroc z jego obowizkw, chyba e zachodz inne przyczyny przemawiajce za tym, aby oskarony mia obroc wyznaczonego z urzdu.;
25) art. 80 otrzymuje brzmienie:

Art. 80. Oskarony musi mie obroc w postpowaniu przed sdem okrgowym, jeeli zarzucono mu zbrodni. W takim wypadku udzia obrocy w rozprawie gwnej jest obowizkowy.;
26) po art. 80 dodaje si art. 80a w brzmieniu:

Art. 80a. 1. Na wniosek oskaronego, ktry nie ma obrocy z wyboru, prezes sdu, sd lub referendarz sdowy wyznacza w postpowaniu sdowym obroc z urzdu, chyba e ma zastosowanie art. 79 1 i 2 albo art. 80. W takim wypadku udzia obrocy w rozprawie gwnej jest obowizkowy. 2. Przepis 1 zdanie pierwsze stosuje si odpowiednio do wyznaczenia obrocy w celu dokonania okrelonej czynnoci procesowej w toku postpowania sdowego. 3. O uprawnieniu do zoenia wniosku oraz o tym, e w zalenoci od wyniku procesu oskarony moe by obciony kosztami wyznaczenia obrocy z urzdu, naley oskaronego pouczy przy dorczeniu mu odpisu aktu oskarenia. 4. Ponowne wyznaczenie obrocy w trybie, o ktrym mowa w 1 i 2, dopuszczalne jest jedynie w szczeglnie uzasadnionych wypadkach.;
27) art. 81 otrzymuje brzmienie:

Art. 81. 1. Jeeli w sytuacji okrelonej w art. 78 1, art. 79 1 i 2 oraz art. 80 oskarony nie ma obrocy z wyboru, prezes lub referendarz sdowy sdu waciwego do rozpoznania sprawy wyznacza mu obroc z urzdu.

2. Na uzasadniony wniosek oskaronego lub jego obrocy prezes lub referendarz sdowy sdu waciwego do rozpoznania sprawy moe wyznaczy nowego obroc w miejsce dotychczasowego.;.
28) art. 82 otrzymuje brzmienie:

Art. 82. Obroc moe by jedynie osoba uprawniona do obrony wedug przepisw o
ustroju adwokatury i ustawy o radcach prawnych.
29) w dziale III po rozdziale 8 dodaje si rozdzia 8a w brzmieniu:

Rozdzia 8a. Odpowiedzialno za zwrot Skarbowi Pastwa korzyci majtkowej uzyskanej z przestpstwa oskaronego
30) Art. 81a. Odpowiedzialnym za zwrot Skarbowi Pastwa korzyci majtkowej

uzyskanej z przestpstwa oskaronego jest podmiot, wobec ktrego prokurator, wnoszc akt oskarenia, wystpi z wnioskiem o zobowizanie go przez sd do takiego zwrotu, z uwagi na uzyskanie tej korzyci w warunkach okrelonych w art. 52 Kodeksu karnego.
31) Art. 81b. Do przesuchania podmiotu, o ktrym mowa w art. 81a, stosuje si

odpowiednio przepisy o przesuchaniu wiadkw. Jeeli podmiotem tym nie jest osoba fizyczna, przesuchuje si osob wchodzc w skad organu uprawnionego do dziaania w jego imieniu.;
32) w art. 84 2 otrzymuje brzmienie:

2 Wyznaczenie obrocy z urzdu nakada na niego obowizek podejmowania czynnoci procesowych do prawomocnego zakoczenia postpowania. Jeeli jednak czynnoci naley dokona poza siedzib lub miejscem zamieszkania obrocy z urzdu, prezes sdu, przed ktrym ma by dokonana czynno lub referendarz sdowy tego sdu, a w postpowaniu przygotowawczym prezes sdu rejonowego miejsca czynnoci lub referendarz sdowy tego sdu, na uzasadniony wniosek dotychczasowego obrocy moe wyznaczy dla dokonania tej czynnoci innego obroc spord miejscowych adwokatw lub radcw prawnych.;
33) po art. 87 dodaje si art. 87a w brzmieniu:

Art. 87 a. 1. Na wniosek strony innej ni oskarony, ktra nie ma penomocnika z wyboru, sd, prezes sdu lub referendarz sdowy wyznacza w postpowaniu sdowym penomocnika z urzdu. 2. Przepis 1 stosuje si odpowiednio do wyznaczenia penomocnika w celu dokonania okrelonej czynnoci procesowej w toku postpowania sdowego. 3. O uprawnieniu do zoenia wniosku oraz o tym, e w zalenoci od wyniku procesu strona taka moe by obciona kosztami wyznaczenia penomocnika z urzdu, naley pouczy j przy dorczeniu zawiadomienia o terminie rozprawy albo posiedzenia, o ktrym mowa w art. 341 1, 343 5 oraz 343a.

4. Ponowne wyznaczenie penomocnika w trybie, o ktrym mowa w 1 i 2, dopuszczalne jest jedynie w szczeglnie uzasadnionych wypadkach.;
34) po art. 93 dodaje si art. 93a w brzmieniu:

Art. 93a. Polecenia, a w wypadkach wskazanych w ustawie take postanowienia i zarzdzenia, moe wydawa referendarz sdowy.;
35) art.95 otrzymuje brzmienie:

Art. 95. 1. Sd orzeka na rozprawie w wypadkach przewidzianych przez ustaw, a w innych - na posiedzeniu. Orzeczenia podejmowane na posiedzeniu mog zapada rwnie na rozprawie. 2. Referendarz sdowy podejmuje postanowienia na posiedzeniu.;
36) po art. 95 dodaje si art. 95a w brzmieniu:

Art. 95a. 1. Posiedzenie sdu odbywa si z wyczeniem jawnoci, chyba e ustawa stanowi inaczej albo prezes sdu lub sd zarzdzi inaczej. 2. Jawne s posiedzenia, o ktrych mowa w art. 340, 341, 343, 343a, 489 1, 603, 607l 1, 607s 3, art. 611c 4 i art. 611ti 1. 3. Do posiedze, ktre odbywaj si jawnie, przepisy rozdziau 42 stosuje si odpowiednio.;
37) art. 97 otrzymuje brzmienie:

Art. 97. Jeeli zachodzi potrzeba sprawdzenia okolicznoci faktycznych przed wydaniem orzeczenia na posiedzeniu, sd dokonuje tego sam albo w tym celu wyznacza sdziego ze skadu orzekajcego bd zwraca si o wykonanie okrelonych czynnoci do sdu miejscowo waciwego. Jeeli czynno nie wymaga przeprowadzenia dowodu, moe j wykona referendarz sdowy.;
38) w art. 100:

a) 3 otrzymuje brzmienie: 3. Wyrok oraz postanowienie z uzasadnieniem w wypadku wskazanym w art. 98 2 dorcza si stronom, chyba e strona, jej obroca albo penomocnik byli obecni przy jego ogoszeniu., b) 6 otrzymuje brzmienie: 6. Po ogoszeniu lub przy dorczeniu orzeczenia naley pouczy uczestnikw postpowania o przysugujcym im prawie, terminie i sposobie wniesienia rodka zaskarenia lub o tym, e orzeczenie nie podlega zaskareniu.;

39) w art. 107:

a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. Orzeczenia nakadajce obowizek naprawienia szkody lub zadouczynienia za doznan krzywd oraz nawizk orzeczon na rzecz pokrzywdzonego, uwaa si za orzeczenia co do roszcze majtkowych, jeeli nadaj si do egzekucji w myl przepisw Kodeksu postpowania cywilnego. b) 2 otrzymuje brzmienie: 2. Przepis 1 stosuje si odpowiednio do obowizku wynikajcego z ugody zawartej przed sdem lub referendarzem sdowym, a take ugody zawartej w postpowaniu mediacyjnym. c) 3 otrzymuje brzmienie: 3. Przepisy 1 i 2 stosuje si odpowiednio do obowizku wynikajcego z ugody zawartej przed sdem lub referendarzem sdowym a take ugody zawartej w postpowaniu mediacyjnym., d) dodaje si 4 w brzmieniu: 4. Sd lub referendarz sdowy odmawia nadania klauzuli wykonalnoci ugodzie zawartej przed mediatorem, w caoci lub czci, jeeli ugoda jest sprzeczna z prawem lub zasadami wspycia spoecznego albo zmierza do obejcia prawa.;
40) wart.117a 2 otrzymuje brzmienie:

2. Przepis 1 stosuje si odpowiednio do penomocnika osoby nie bdcej stron, o ktrej mowa w art. 87 2.;
41) w art. 120 dodaje si 3 w brzmieniu:

3. W postpowaniu przed sdem zarzdzenia, o ktrych mowa w 1 i 2, moe wyda take referendarz sdowy.;
42) art. 124 otrzymuje brzmienie:

Art. 124. Termin jest zachowany, jeeli przed jego upywem pismo zostao nadane w placwce podmiotu zajmujcego si dorczeniem korespondencji na terenie Unii Europejskiej, w polskim urzdzie konsularnym lub zoone przez onierza w dowdztwie jednostki wojskowej albo przez osob pozbawion wolnoci w administracji odpowiedniego zakadu, a przez czonka zaogi polskiego statku morskiego kapitanowi statku. ;

43) po art. 127 dodaje si art. 127a w brzmieniu:

Art. 127a. 1. Jeeli warunkiem skutecznoci czynnoci procesowej jest jej dokonanie przez obroc lub penomocnika, termin do jej dokonania ulega zawieszeniu dla strony postpowania na czas rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy prawnej w tym zakresie. 2. W wypadku wyznaczenia obrocy lub penomocnika z urzdu, termin do dokonania czynnoci przez wyznaczonego przedstawiciela procesowego rozpoczyna bieg od daty dorczenia mu postanowienia lub zarzdzenia o tym wyznaczeniu.;
44) w art. 132:

a) 2 otrzymuje brzmienie: 2. W razie chwilowej nieobecnoci adresata w jego mieszkaniu, pismo dorcza si dorosemu domownikowi. W razie nieobecnoci domownika pismo dorcza si administracji domu, dozorcy domu lub sotysowi, jeeli podejm si odda pismo adresatowi. Art. 133 2 stosuje si odpowiednio., b) dodaje si 4 w brzmieniu: 4. Przepisw 2 i 3 oraz art. 133 3 nie stosuje si do dorczenia oskaronemu zawiadomienia o terminie pierwszej rozprawy gwnej, terminie posiedzenia, o ktrym mowa w art. 341 1, art. 343 5, art. 343a, 420 1 oraz dorczenia wyroku wydanego na posiedzeniu, o ktrym mowa w art. 343a, oraz wyroku, o ktrym mowa w art. 500 1.;
45) art. 133 2 otrzymuje brzmienie:

2. O pozostawieniu pisma w myl 1 dorczajcy umieszcza zawiadomienie w skrzynce do dorczania korespondencji bd na drzwiach mieszkania adresata lub w innym widocznym miejscu ze wskazaniem, gdzie i kiedy pismo pozostawiono oraz e naley je odebra w cigu 7 dni; w razie bezskutecznego upywu tego terminu, naley czynno zawiadomienia powtrzy jeden raz. W razie dokonania tych czynnoci pismo uznaje si za dorczone.;
46) w art. 139 1 otrzymuje brzmienie:

1. Jeeli strona, nie podajc nowego adresu, zmienia miejsce zamieszkania lub nie przebywa pod wskazanym przez siebie adresem, w tym take z powodu pozbawienia wolnoci w innej sprawie, pismo wysane pod tym adresem uwaa si za dorczone.;
47) w art. 143 w 1 pkt 8 otrzymuje brzmienie:

8) kocowe zaznajomienie si podejrzanego, pokrzywdzonego i ich przedstawicieli procesowych z materiaami postpowania przygotowawczego,;

10

48) w art. 143 w 2 pkt 8 otrzymuje brzmienie:

8) kocowe zaznajomienie si podejrzanego, pokrzywdzonego i ich przedstawicieli procesowych z materiaami postpowania przygotowawczego,;
49) w art. 144 1 otrzymuje brzmienie:

1. Protok rozprawy spisuje pracownik sekretariatu albo inna osoba upowaniona przez prezesa sdu.;
50) w art. 147:

a) 2 otrzymuje brzmienie: 2. Jeeli wzgldy techniczne nie stoj na przeszkodzie, przesuchanie wiadka lub biegego utrwala si za pomoc urzdzenia rejestrujcego obraz i dwik, gdy: 1) zachodzi niebezpieczestwo, e przesuchanie tej osoby nie bdzie moliwe w dalszym postpowaniu, 2) przesuchanie nastpuje w trybie okrelonym w art. 396., b) po 2 dodaje si 2a w brzmieniu: 2a. Przesuchanie pokrzywdzonego, o ktrym mowa w art. 185a, oraz wiadka, o ktrym mowa w art. 185b, utrwala si za pomoc urzdzenia rejestrujcego obraz i dwik.;
51) w art. 156:

a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. Stronom, obrocom, penomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostpnia si akta sprawy sdowej i daje mono sporzdzenia z nich kopii. Za zgod prezesa sdu akta te mog by udostpnione rwnie innym osobom., b) po 1 dodaje si 1a w brzmieniu: 1a. Podmiotom wskazanym w 1 w toku postpowania sdowego udostpnia si na ich wniosek akta postpowania przygotowawczego w czci, w jakiej nie zostay przekazane sdowi i umoliwia si ich elektroniczne utrwalenie, c) 2 otrzymuje brzmienie: 2. Na wniosek oskaronego lub jego obrocy wydaje si odpatnie kopie dokumentw z akt sprawy. Kopie takie mona wyda odpatnie, na wniosek, rwnie innym stronom, penomocnikom i przedstawicielom ustawowym. Zarzdzenie w przedmiocie wniosku moe wyda rwnie referendarz sdowy.,

11

d) 3 otrzymuje brzmienie: 3. Prezes sdu lub referendarz sdowy moe w razie uzasadnionej potrzeby zarzdzi wydanie odpatnie uwierzytelnionych odpisw z akt sprawy., e) 4 otrzymuje brzmienie: 4. Jeeli zachodzi niebezpieczestwo ujawnienia informacji niejawnych o klauzuli tajnoci "tajne" lub "cile tajne", przegldanie akt, sporzdzanie odpisw i kopii odbywa si z zachowaniem rygorw okrelonych przez prezesa sdu lub sd. Uwierzytelnionych odpisw i kopii nie wydaje si, chyba e ustawa stanowi inaczej., f) 5a otrzymuje brzmienie: 5a. W razie zoenia w toku postpowania przygotowawczego wniosku o zastosowanie albo przeduenie tymczasowego aresztowania podejrzanemu i jego obrocy udostpnia si akta sprawy w czci zawierajcej tre dowodw wskazanych we wniosku., g) 6 otrzymuje brzmienie: 6. Minister Sprawiedliwoci okreli, w drodze rozporzdzenia, wysoko opaty za wydanie kopii dokumentw oraz uwierzytelnionych odpisw z akt sprawy, majc na uwadze koszty wykonania takich kopii i odpisw a take to, e nie pobiera si opaty od kopii wykonanych samodzielnie przez osob uprawnion.,
52) w art. 157:

a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. Stronom oraz osobom, ktrych orzeczenie bezporednio dotyczy, naley na ich danie nieodpatnie wyda jeden uwierzytelniony odpis kadego orzeczenia. Odpis wydaje si z uzasadnieniem, jeeli je sporzdzono., b) 2 otrzymuje brzmienie: 2. W sprawach, w ktrych wyczono jawno ze wzgldu na wany interes pastwa, osobom, o ktrych mowa w 1, wolno wyda tylko odpis orzeczenia koczcego postpowanie w danej instancji, bez uzasadnienia..
53) art. 162 otrzymuje brzmienie:

Art. 162. Prezes sdu lub referendarz sdowy wzywa strony do zoenia w oznaczonym terminie wnioskw co do sposobu odtworzenia akt sprawy oraz przedstawienia dokumentw umoliwiajcych ich odtworzenie.;

12

54) w art. 163 1 otrzymuje brzmienie:

1. Prezes sdu lub referendarz sdowy wzywa osoby posiadajce potrzebne dokumenty do ich przedstawienia sdowi, a w razie potrzeby prezes sdu zarzdza ich przymusowe odebranie. Przepisy art. 217-236 stosuje si odpowiednio.
55) art. 164 otrzymuje brzmienie:

Art.164 W celu odtworzenia akt sd przeprowadza postpowanie, w tym rwnie dowody, jakie uzna za konieczne. W szczeglnoci sd bierze pod uwag wpisy do rejestrw karnych, repertoriw i innych ksig biurowych, utrwalenia dwiku lub obrazu, notatki protokolantw, sdziw, awnikw, prokuratorw, adwokatw lub radcw prawnych, ktrzy uczestniczyli w rozprawie. Sd moe te przesucha w charakterze wiadkw wszystkich uczestnikw sprawy, ktrej akta zaginy lub ulegy zniszczeniu, a take inne osoby, ktre mog mie wiadomoci co do treci akt. Strony maj prawo wzi udzia w posiedzeniu.
56) art. 167 otrzymuje brzmienie:

Art. 167. 1. W postpowaniu przed sdem wszcztym z inicjatywy strony dowody przeprowadzane s przez strony, po ich dopuszczeniu przez prezesa, przewodniczcego lub sd. W razie niestawiennictwa strony, na ktrej wniosek dowd zosta dopuszczony, a take w wyjtkowych, szczeglnie uzasadnionych przypadkach dowd przeprowadza sd w granicach tezy dowodowej. W wyjtkowych, szczeglnie uzasadnionych przypadkach, sd moe dopuci i przeprowadzi dowd z urzdu. 2. W innym postpowaniu przed sdem oraz w postpowaniu przygotowawczym dowody przeprowadzane s przez organ procesowy prowadzcy postpowanie. Nie wycza to prawa do zgoszenia wniosku dowodowego przez stron.;
57) po art. 168 dodaje si art. 168a w brzmieniu:

Art. 168a. Niedopuszczalne jest przeprowadzenie i wykorzystanie dowodu uzyskanego dla celw postpowania karnego, za pomoc czynu zabronionego.;
58) w art. 171 2 otrzymuje brzmienie:

2. Prawo zadawania pyta maj, prcz podmiotu przesuchujcego, strony, obrocy, penomocnicy, biegli oraz czonkowie skadu orzekajcego. Pytania zadaje si osobie przesuchiwanej bezporednio, chyba e organ przesuchujcy zarzdzi inaczej.;
59) art. 174 otrzymuje brzmienie:

Art. 174. Dowodu z wyjanie oskaronego lub z zezna wiadka nie wolno zastpowa treci pism, zapiskw, notatek urzdowych lub innych dokumentw.;
60) w art. 178 pkt 1 otrzymuje brzmienie: 1) obrocy albo adwokata lub radcy prawnego dziaajcego na podstawie art. 245 1, co do faktw, o ktrych dowiedzia si udzielajc porady prawnej lub prowadzc spraw,

13

61) po art. 178 dodaje si art. 178a w brzmieniu:

Art. 178a. Nie wolno przesucha jako wiadka mediatora co do faktw, o ktrych dowiedzia si od oskaronego lub pokrzywdzonego prowadzc postpowanie mediacyjne, z wyczeniem informacji o przestpstwach, o ktrych mowa w art. 240 1 Kodeksu karnego.; 62) w art. 180: a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. Osoby obowizane do zachowania w tajemnicy informacji niejawnych o klauzuli tajnoci "zastrzeone" lub "poufne" lub tajemnicy zwizanej z wykonywaniem zawodu lub funkcji, mog odmwi zezna co do okolicznoci, na ktre rozciga si ten obowizek, chyba e sd lub prokurator dla dobra wymiaru sprawiedliwoci zwolni te osoby od obowizku zachowania tajemnicy. Na postanowienie w tym przedmiocie przysuguje zaalenie.; b) 2 otrzymuje brzmienie: 2. Osoby obowizane do zachowania tajemnicy notarialnej, adwokackiej, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lekarskiej, dziennikarskiej lub statystycznej mog by przesuchiwane co do faktw objtych t tajemnic tylko wtedy, gdy jest to niezbdne dla dobra wymiaru sprawiedliwoci, a okoliczno nie moe by ustalona na podstawie innego dowodu. W postpowaniu przygotowawczym w przedmiocie przesuchania lub zezwolenia na przesuchanie decyduje sd, na posiedzeniu bez udziau stron, w terminie nie duszym ni 7 dni od daty dorczenia wniosku prokuratora. Na postanowienie sdu przysuguje zaalenie.;
63) art. 185a otrzymuje brzmienie:

Art. 185a. 1. W sprawach o przestpstwa popenione z uyciem przemocy lub groby bezprawnej lub okrelone w rozdziaach XXIII, XXV i XXVI Kodeksu karnego pokrzywdzonego, ktry w chwili przesuchania nie ukoczy 15 lat, przesuchuje si w charakterze wiadka tylko wwczas, gdy jego zeznania mog mie istotne znaczenie dla rozstrzygnicia sprawy i tylko raz, chyba e wyjd na jaw istotne okolicznoci, ktrych wyjanienie wymaga ponownego przesuchania, lub da tego oskarony, ktry nie mia obrocy w czasie pierwszego przesuchania pokrzywdzonego. 2. Przesuchanie przeprowadza sd na posiedzeniu z udziaem biegego psychologa. Prokurator, obroca oraz penomocnik pokrzywdzonego maj prawo wzi udzia w przesuchaniu. Osoba wymieniona w art. 51 2 lub osoba penoletnia wskazana przez pokrzywdzonego, o ktrym mowa w 1, ma prawo rwnie by obecna przy przesuchaniu, jeeli nie ogranicza to swobody wypowiedzi przesuchiwanego. Jeeli podejrzany zawiadomiony o tej czynnoci nie posiada obrocy z wyboru, sd wyznacza mu obroc z urzdu. 3. Na rozprawie gwnej odtwarza si sporzdzony zapis obrazu i dwiku przesuchania oraz odczytuje si protok przesuchania. 4. W sprawach o przestpstwa wymienione w 1, maoletniego pokrzywdzonego, ktry w chwili przesuchania ukoczy 15 lat, przesuchuje si w warunkach okrelonych w 1-3,

14

gdy zachodzi uzasadniona obawa, e przesuchanie w innych warunkach mogoby wywrze negatywny wpyw na jego stan psychiczny.;
64) art. 185b otrzymuje brzmienie:

Art. 185b. 1. W sprawach o przestpstwa popenione z uyciem przemocy lub groby bezprawnej lub okrelone w rozdziale XXV i XXVI Kodeksu karnego wiadka, ktry w chwili przesuchania nie ukoczy 15 lat, przesuchuje si w warunkach okrelonych w art. 185a 1-3, jeeli zeznania tego wiadka mog mie istotne znaczenie dla rozstrzygnicia sprawy. 2. W sprawach o przestpstwa wymienione w 1 maoletniego wiadka, ktry w chwili przesuchania ukoczy 15 lat, przesuchuje si w trybie okrelonym w art. 177 1a, jeeli naley si obawia, e bezporednia obecno oskaronego przy przesuchaniu mogaby oddziaywa krpujco na zeznania wiadka lub wywiera negatywny wpyw na jego stan psychiczny. 3. Przepisw 1 i 2 nie stosuje si do wiadka wspdziaajcego w popenieniu czynu zabronionego, o ktry toczy si postpowanie karne lub wiadka, ktrego czyn pozostaje w zwizku z czynem, o ktry toczy si postpowanie karne.;
65) w art. 202 5 otrzymuje brzmienie:

5. Opinia biegych powinna zawiera stwierdzenia dotyczce zarwno poczytalnoci oskaronego w chwili popenienia zarzucanego mu czynu, jak i jego aktualnego stanu zdrowia psychicznego, a zwaszcza wskazanie czy stan ten pozwala oskaronemu na udzia w postpowaniu i prowadzenie samodzielnej, rozsdnej obrony, a w razie potrzeby take stwierdzenia co do okolicznoci wymienionych w art. 93 Kodeksu karnego.;
66) w art. 203 2 otrzymuje brzmienie:

2. O potrzebie obserwacji w zakadzie leczniczym orzeka sd, okrelajc miejsce i czas trwania obserwacji. W postpowaniu przygotowawczym sd orzeka na wniosek prokuratora. Przepisy art. 156 5a oraz art. 249 3 i 5 stosuje si odpowiednio.;
67) w art. 204 2 otrzymuje brzmienie:

2. Naley rwnie wezwa tumacza, jeeli zachodzi potrzeba przeoenia na jzyk polski pisma sporzdzonego w jzyku obcym lub odwrotnie albo zapoznania strony z treci przeprowadzanego dowodu.;
68) w art. 209 4 otrzymuje brzmienie:

4. Otwarcia zwok dokonuje biegy lekarz, w miar monoci z zakresu medycyny sdowej, w obecnoci prokuratora albo sdu. W postpowaniu przed sdem art. 396 1 i 4 stosuje si odpowiednio.;

15

69) w art. 231 1 otrzymuje brzmienie:

1. Jeeli powstaje wtpliwo, komu naley wyda zatrzyman rzecz, sd, referendarz sdowy lub prokurator skada j do depozytu sdowego albo oddaje osobie godnej zaufania a do wyjanienia uprawnienia do odbioru. Przepisy o likwidacji depozytw i nie odebranych rzeczy stosuje si odpowiednio.;
70) w art. 232 1 otrzymuje brzmienie:

1. Przedmioty ulegajce szybkiemu zniszczeniu lub takie, ktrych przechowywanie byoby poczone z niewspmiernymi kosztami lub nadmiernymi trudnociami albo powodowaoby znaczne obnienie wartoci rzeczy, mona sprzeda bez przetargu za porednictwem odpowiedniej jednostki handlowej, z zachowaniem przepisw o sprzeday w drodze egzekucji z ruchomoci. Postanowienie moe wyda referendarz sdowy.;
71) w art. 232a 2 otrzymuje brzmienie:

2. Jeeli przechowywanie przedmiotw lub substancji, o ktrych mowa w 1, byoby poczone z niewspmiernymi kosztami lub stanowio rdo zagroenia dla bezpieczestwa powszechnego, sd waciwy do rozpoznania sprawy lub referendarz sdowy na wniosek prokuratora moe zarzdzi ich zniszczenie w caoci lub w czci.;
72) art. 235 otrzymuje brzmienie:

Art. 235. Sd lub referendarz sdowy dokonuje czynnoci przewidzianych w tym rozdziale w postpowaniu sdowym, a prokurator w postpowaniu przygotowawczym, chyba e ustawa stanowi inaczej.;
73) art. 236 otrzymuje brzmienie:

Art. 236. Na postanowienie sdu lub prokuratora dotyczce przeszukania, zatrzymania rzeczy i w przedmiocie dowodw rzeczowych oraz na inne czynnoci przysuguje zaalenie osobom, ktrych prawa zostay naruszone; zaalenie na postanowienie wydane lub czynno dokonan w postpowaniu przygotowawczym rozpoznaje sd rejonowy, w okrgu ktrego prowadzone jest postpowanie.;
74) w art. 244 2 otrzymuje brzmienie:

2. Zatrzymanego naley natychmiast poinformowa o przyczynach zatrzymania i o przysugujcych mu prawach, w tym o prawie do skorzystania z pomocy adwokata lub radcy prawnego, oraz wysucha go.
75) w art. 245

a) 1 otrzymuje brzmienie: Art. 245. 1. Zatrzymanemu na jego danie naley niezwocznie umoliwi nawizanie w dostpnej formie kontaktu z adwokatem lub radc prawnym, a take

16

bezporedni z nimi rozmow; zatrzymujcy moe zastrzec, e bdzie przy niej obecny. b) 2 otrzymuje brzmienie: 2. Przepisy art. 261 1 3 stosuje si odpowiednio, z tym e zawiadomienie nastpuje na danie zatrzymanego.;
76) art. 247 otrzymuje brzmienie:

Art. 247. 1. Prokurator moe zarzdzi zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie osoby podejrzanej, jeeli istnieje konieczno poddania jej badaniom lub dokonania z jej udziaem czynnoci, o ktrych mowa w art. 74 3, niezalenie od sytuacji okrelonej w art. 74 3a zdanie drugie, oraz gdy istniej podstawy do przedstawienia jej zarzutw, a zachodzi uzasadniona obawa, e nie stawi si ona na wezwanie w celu przeprowadzenia tych bada lub czynnoci albo przedstawienia zarzutw lub e moe przed tym stawieniem si w inny bezprawny sposb utrudnia postpowanie, a take gdy zachodzi potrzeba niezwocznego zastosowania wobec niej rodka zapobiegawczego. W zwizku z tym zatrzymaniem mona te zarzdzi przeszukanie. Przepisy art. 220-222 i 224 stosuje si odpowiednio. 2. W warunkach okrelonych w 1 prokurator moe take zarzdzi zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie podejrzanego, jeeli zachodzi konieczno poddania go lub dokonania z jego udziaem czynnoci, o ktrych mowa w art. 74 2, niezalenie od sytuacji okrelonej w art.74 3a zdanie drugie, albo gdy istniej podstawy do dokonania wobec niego czynnoci okrelonej w art. 314. 3. Niezwocznie po doprowadzeniu podejmuje si wobec zatrzymanego czynnoci wskazane w 1 lub 2, a po ich dokonaniu zwalnia go, chyba e prokurator rozstrzygn ma take w kwestii rodka zapobiegawczego, zwaszcza jeeli zatrzymanie wizao si z potrzeb jego niezwocznego zastosowania. W tym ostatnim wypadku prokurator, niezwocznie po dokonaniu bada lub innych czynnoci, dla ktrych przeprowadzenia zarzdzono zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie, w tym po przesuchaniu, o ktrym mowa w art. 249 3, rozstrzyga w przedmiocie tego rodka i decyduje o zwolnieniu zatrzymanego albo wystpuje do sdu o zastosowanie tymczasowego aresztowania. 4. Do zatrzymania, o ktrym mowa w 1 i 2, stosuje si odpowiednio art. 246. 5. Zarzdzenia, o ktrych mowa w 1 i 2 wykonuje Policja lub inne organy, o ktrych mowa w art. 312, w zakresie swych waciwoci, jeeli ustawa uprawnia je do zatrzymywania osoby. Zarzdzenia dotyczce zatrzymania i przymusowego doprowadzenia onierza w czynnej subie wojskowej wykonuj waciwe organy wojskowe. ;
77) w art. 249 5 otrzymuje brzmienie:

5. Prokurator i obroca maj prawo wzi udzia w posiedzeniu sdu dotyczcym przeduenia stosowania tymczasowego aresztowania oraz rozpoznania zaalenia na zastosowanie lub przeduenie tego rodka zapobiegawczego. Na danie oskaronego, ktry nie ma obrocy, wyznacza si do tej czynnoci obroc z urzdu. Zarzdzenie moe wyda take referendarz sdowy. Niestawiennictwo obrocy lub prokuratora naleycie zawiadomionych o terminie nie tamuje rozpoznania sprawy.;

17

78) po art. 249 dodaje si art. 249a w brzmieniu:

Art. 249a. Podstaw orzeczenia o zastosowaniu albo przedueniu tymczasowego aresztowania powinny stanowi jedynie ustalenia poczynione na podstawie dowodw jawnych dla oskaronego i jego obrocy. Sd uwzgldnia z urzdu take okolicznoci, ktrych prokurator nie ujawni, po ich ujawnieniu na posiedzeniu, jeeli s one korzystne dla oskaronego.;
79) w art. 250 po 2 dodaje si 2a w brzmieniu:

2a. We wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowanie naley wymieni dowody wskazujce na due prawdopodobiestwo, e oskarony popeni przestpstwo oraz okolicznoci przemawiajce za istnieniem okrelonych zagroe dla prawidowego toku postpowania lub moliwo popenienia przez oskaronego nowego, cikiego przestpstwa oraz okolicznoci wskazujce na istnienie okrelonej podstawy stosowania tego rodka zapobiegawczego i koniecznoci jego stosowania.;
80) w art. 251 3 otrzymuje brzmienie:

3. Uzasadnienie postanowienia o zastosowaniu rodka zapobiegawczego powinno zawiera przedstawienie dowodw wiadczcych o popenieniu przez oskaronego przestpstwa, wykazanie okolicznoci wskazujcych na istnienie okrelonych zagroe dla prawidowego toku postpowania lub moliwoci popenienia przez oskaronego nowego cikiego przestpstwa w razie niezastosowania rodka zapobiegawczego oraz okolicznoci wskazujcych na istnienie okrelonej podstawy jego zastosowania i potrzeby zastosowania danego rodka. W wypadku tymczasowego aresztowania naley ponadto wyjani, dlaczego nie uznano za wystarczajce zastosowanie innego rodka zapobiegawczego.;
81) w art. 252

a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. Na postanowienie w przedmiocie rodka zapobiegawczego przysuguje zaalenie na zasadach oglnych, chyba e ustawa stanowi inaczej., b) 3 otrzymuje brzmienie: 3. Zaalenie na postanowienie w przedmiocie rodka zapobiegawczego sd rozpoznaje niezwocznie, z tym e zaalenie na postanowienie w przedmiocie tymczasowego aresztowania nie pniej ni przed upywem 7 dni od przekazania zaalenia temu sdowi wraz z niezbdnymi aktami.;
82) w art. 254 2 otrzymuje brzmienie:

2. Na postanowienie w przedmiocie wniosku o uchylenie lub zmian tymczasowego aresztowania oskaronemu przysuguje zaalenie tylko wtedy, gdy wniosek zosta zoony po upywie co najmniej 3 miesicy od wydania postanowienia w przedmiocie tymczasowego aresztowania.;

18

83) w art. 257 2 otrzymuje brzmienie:

2. Stosujc tymczasowe aresztowanie sd moe zastrzec, e rodek ten ulegnie zmianie z chwil zoenia, nie pniej ni w wyznaczonym terminie, okrelonego porczenia majtkowego; na uzasadniony wniosek oskaronego lub jego obrocy sd moe przeduy termin zoenia porczenia.;
84) art. 258 otrzymuje brzmienie:

Art. 258. 1. Tymczasowe aresztowanie i pozostae rodki zapobiegawcze mona stosowa, jeeli zachodzi: 1) uzasadniona obawa ucieczki lub ukrycia si oskaronego, zwaszcza wtedy, gdy nie mona ustali jego tosamoci albo nie ma on w kraju staego miejsca pobytu, 2) uzasadniona obawa, e oskarony bdzie nakania do skadania faszywych zezna lub wyjanie albo w inny bezprawny sposb utrudnia postpowanie karne. 2. Wobec oskaronego, ktremu zarzucono popenienie zbrodni lub wystpku zagroonego kar pozbawienia wolnoci, ktrej grna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo ktrego sd pierwszej instancji skaza na kar pozbawienia wolnoci wysz ni 3 lata, obawy utrudniania prawidowego toku procesu, o ktrych mowa w 1, uzasadniajce stosowanie rodka zapobiegawczego, mog wynika take z surowoci grocej oskaronemu kary. 3. rodek zapobiegawczy mona wyjtkowo zastosowa take wtedy, gdy zachodzi uzasadniona obawa, e oskarony, ktremu zarzucono popenienie zbrodni lub umylnego wystpku, popeni przestpstwo przeciwko yciu, zdrowiu lub bezpieczestwu powszechnemu, zwaszcza, gdy popenieniem takiego przestpstwa grozi. 4. Decydujc o zastosowaniu okrelonego rodka zapobiegawczego uwzgldnia si rodzaj i charakter obaw wskazanych w 1-3, przyjtych za podstaw stosowania danego rodka oraz nasilenie ich zagroenia dla prawidowego przebiegu postpowania w okrelonym jego stadium.;
85) w art. 259 3 otrzymuje brzmienie:

3. Tymczasowe aresztowanie nie moe by stosowane, jeeli przestpstwo jest zagroone kar pozbawienia wolnoci nieprzekraczajc 2 lat.;
86) art. 260 otrzymuje brzmienie:

Art. 260. 1. Jeeli stan zdrowia oskaronego tego wymaga, tymczasowe aresztowanie moe by wykonywane tylko w postaci umieszczenia w odpowiednim zakadzie leczniczym, w tym w zakadzie psychiatrycznym lub zakadzie leczenia odwykowego. 2. Minister Sprawiedliwoci w porozumieniu z ministrem waciwym do spraw zdrowia okreli, w drodze rozporzdzenia, zakady lecznicze, w tym psychiatryczne i leczenia odwykowego, w ktrych mona umieszcza oskaronego, gdy stan jego zdrowia wymaga, aby tymczasowe aresztowanie byo wykonywanie w takim zakadzie oraz warunki przyjmowania oskaronego do takich zakadw, pobytu w nich i leczenia, z zapewnieniem bezpieczestwa personelowi zakadu, wykluczenia samowolnego opuszczenia przez oskaronego takiego zakadu i zapewnienia pozostawania w czasie

19

pobytu w nim do dyspozycji organu procesowego, majc na uwadze niezbdne wyposaenie medyczne tych zakadw, moliwo izolowania w nich oskaronego ze wzgldw bezpieczestwa oraz posiadanie zabezpiecze przed samowolnym jego wydaleniem si z zakadu leczniczego.;
87) w art. 261 2 otrzymuje brzmienie:

2. Na wniosek oskaronego mona rwnie zawiadomi inn osob zamiast lub obok osoby wskazanej w 1, a take organ prowadzcy przeciwko oskaronemu postpowanie karne w innej sprawie.;
88) w art. 263 po 4 dodaje si 4b w brzmieniu:

4b. Przeduenia stosowania tymczasowego aresztowania, o jakim mowa w 4, nie stosuje si w odniesieniu do terminu okrelonego w 2, gdy kara realnie groca oskaronemu za zarzucane mu przestpstwo nie przekroczy 3 lat pozbawienia wolnoci, a w stosunku do terminu wskazanego w 3, gdy nie przekroczy ona 5 lat pozbawienia wolnoci, chyba e konieczno takiego przeduenia jest spowodowana celowym przewlekaniem postpowania przez oskaronego.;
89) w art. 264 3 otrzymuje brzmienie:

3. W wypadku prawomocnego orzeczenia rodka zabezpieczajcego polegajcego na umieszczeniu sprawcy w zakadzie zamknitym mona zastosowa tymczasowe aresztowanie do czasu rozpoczcia wykonywania rodka, jednak nie duej ni na okres 3 miesicy, z moliwoci jednorazowego przeduenia, w szczeglnie uzasadnionym wypadku, na kolejny miesic. Tymczasowe aresztowanie wykonuje si w warunkach umoliwiajcych stosowanie odpowiedniego postpowania leczniczego, terapeutycznego, rehabilitacyjnego, jak te resocjalizacyjnego.;
90) w art. 268 po 1 dodaje si 1a w brzmieniu:

1a. Orzekajc w przedmiocie przepadku lub cignicia wartoci majtkowych porczenia, sd moe orzec czciowy tylko przepadek lub cignicie tych wartoci, stosujc wwczas wobec oskaronego ponadto inny jeszcze rodek zapobiegawczy, z uwzgldnieniem wymogw art. 258 4, z wyjtkiem tymczasowego aresztowania.;
91) w art. 279 dodaje si 3 w brzmieniu:

3. W razie ujcia i zatrzymania osoby ciganej listem goczym naley niezwocznie doprowadzi j do sdu, ktry wyda postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, aby sd ten rozstrzygn z urzdu o utrzymaniu, zmianie lub uchyleniu tego rodka, chyba e prokurator, po przesuchaniu zatrzymanego, zmieni ju lub uchyli tymczasowe aresztowanie. Art. 344 zdanie drugie stosuje si odpowiednio.;

20

92) art. 291 otrzymuje brzmienie:

Art. 291. 1. W razie zarzucenia oskaronemu popenienia przestpstwa, za ktre mona orzec grzywn, przepadek, nawizk lub wiadczenie pienine albo naoy obowizek naprawienia szkody lub zadouczynienia za doznan krzywd, moe z urzdu nastpi zabezpieczenie wykonania orzeczenia na jego mieniu, jeli zachodzi uzasadniona obawa, e bez takiego zabezpieczenia wykonanie orzeczenia w zakresie wskazanej kary i rodkw karnych bdzie niemoliwe lub znacznie utrudnione . 2. W razie zarzucenia oskaronemu popenienia przestpstwa przeciwko mieniu lub wyrzdzenia przestpstwem szkody w mieniu, moe z urzdu nastpi na jego mieniu zabezpieczenie roszcze o naprawienie szkody, jeeli zachodzi uzasadniona obawa, e bez takiego zabezpieczenia wykonanie orzeczenia uwzgldniajcego takie roszczenia bdzie niemoliwe lub znaczenie utrudnione. 3. Z urzdu moe take nastpi na mieniu oskaronego zabezpieczenie wykonania orzeczenia o kosztach sdowych, jeeli zachodzi obawa, e bez takiego zabezpieczenia wykonanie orzeczenia w tym zakresie bdzie niemoliwe lub znacznie utrudnione. 4. Na mieniu strony, o ktrej mowa w rozdziale 8a, moe nastpi z urzdu zabezpieczenie wykonania orzeczenia zwrotu korzyci majtkowej, jeeli zachodzi obawa, e bez takiego zabezpieczenia wykonanie obowizku zwrotu tej korzyci bdzie niemoliwe lub znacznie utrudnione. 5. Zabezpieczenie majtkowe naley niezwocznie uchyli w caoci lub w czci, jeeli ustan przyczyny, wskutek ktrych zostao ono zastosowane w okrelonym rozmiarze, lub powstan przyczyny uzasadniajce jego uchylenie choby w czci.;
93) w art. 292 1 otrzymuje brzmienie:

1. Zabezpieczenie nastpuje w sposb wskazany w przepisach Kodeksu postpowania cywilnego, chyba e ustawa stanowi inaczej.;
94) art. 293 otrzymuje brzmienie:

Art. 293. 1. Postanowienie o zabezpieczeniu majtkowym wydaje sd, a w postpowaniu przygotowawczym prokurator. W postanowieniu, uwzgldniajc rozmiar moliwej w okolicznociach danej sprawy grzywny, rodkw karnych, obowizkw, roszcze lub kosztw, o ktrych mowa w art. 291 1-4, dla ktrych zabezpieczenia stosuje si ten rodek, okrela si kwotowo jego zakres i sposb, baczc, aby jego rozmiar odpowiada jedynie potrzebom tego co ma zabezpiecza. Wymg kwotowego okrelenia zabezpieczenia nie dotyczy sytuacji, gdy dokonuje si go na zajtym przedmiocie podlegajcym przepadkowi, jako pochodzcym bezporednio z przestpstwa lub sucym albo przeznaczonym do jego popenienia. 2. Na postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia przysuguje zaalenie. Jeeli postanowienie wyda prokurator, a postpowanie przygotowawcze prowadzone jest w okrgu innego sdu ni sd miejscowo i rzeczowo waciwy, zaalenie przysuguje do sdu, ktry w okrgu prowadzenia postpowania byby waciwy do rozpoznania tej sprawy w pierwszej instancji. 3. Klauzul wykonalnoci postanowieniu o zabezpieczeniu nadaje referendarz sdowy lub sd pierwszej instancji waciwy do rozpoznania sprawy, w ktrej wydano to postanowienie, a gdy wydano je w postpowaniu przygotowawczym prowadzonym w

21

okrgu innego sdu ni sd rzeczowo i miejscowo waciwy, sd, ktry w okrgu prowadzenia postpowania byby waciwy do rozpoznania tej sprawy w pierwszej instancji lub referendarz tego sdu. Nadanie klauzuli postanowieniu, o ktrym mowa w art. 291 1, jest nieodpatne. 4. Jeeli zabezpieczenie nastpio na rzeczach, ktre uprzednio oskarony wyda organowi procesowemu lub ktre zatrzymano w wyniku czynnoci, o jakich mowa w rozdziale 25, podejmowanie czynnoci egzekucyjnych dla uzyskania klauzuli wykonalnoci i wykonania postanowienia o zabezpieczeniu jest zbdne.;
95) w art. 297 w 1 pkt 5 otrzymuje brzmienie:

5) zebranie, zabezpieczenie i utrwalenie dowodw w zakresie niezbdnym dla wniesienia aktu oskarenia, z uwzgldnieniem wymogu art. 2 2, aby nastpnie przedstawi sdowi wniosek o dopuszczenie tych dowodw i przeprowadzi je przed sdem.;
96) art. 300 otrzymuje brzmienie:

Art. 300. 1. Przed pierwszym przesuchaniem naley pouczy podejrzanego o jego uprawnieniach: do skadania wyjanie, do odmowy skadania wyjanie lub odmowy odpowiedzi na pytania, do skadania wnioskw o dokonanie czynnoci ledztwa lub dochodzenia, do korzystania z pomocy obrocy, w tym do wystpienia o obroc z urzdu w wypadku okrelonym w art. 78, do kocowego zaznajomienia z materiaami postpowania, jak rwnie o uprawnieniu okrelonym w art. 301 oraz o obowizkach i konsekwencjach wskazanych w art. 74, 75, 133 2, 138 i 139. Pouczenie to naley wrczy podejrzanemu na pimie; podejrzany otrzymanie pouczenia potwierdza podpisem. 2. Przed pierwszym przesuchaniem poucza si pokrzywdzonego o posiadaniu statusu strony procesowej w postpowaniu przygotowawczym oraz o wynikajcych z tego uprawnieniach, w szczeglnoci: do skadania wnioskw o dokonanie czynnoci ledztwa lub dochodzenia i warunkach uczestniczenia w tych czynnociach, okrelonych w art. 5152 i 315-318, do korzystania z pomocy penomocnika, w tym do zoenia wniosku o wyznaczenie penomocnika z urzdu w okolicznociach wskazanych w art. 78, do kocowego zaznajomienia z materiaami postpowania, jak rwnie o uprawnieniach okrelonych w art. 306 oraz o obowizkach i konsekwencjach wskazanych w art. 138 i 139. Pouczenie to naley wrczy pokrzywdzonemu na pimie; pokrzywdzony otrzymanie pouczenia potwierdza podpisem. 3. Minister Sprawiedliwoci okreli, w drodze rozporzdzenia, wzory pisemnych poucze, o ktrych mowa w 1 i 2, majc na wzgldzie takie poinformowanie o treci obowizujcych przepisw, ktre umoliwi ich zrozumienie take osobie nie korzystajcej z pomocy obrocy lub penomocnika.;
97) w art. 304 3 otrzymuje brzmienie:

3. Zawiadomienie o przestpstwie, co do ktrego obowizkowe jest prowadzenie ledztwa lub prowadzenia przez prokuratora dochodzenia, w wypadkach wskazanych w

22

art. 325a 3 pkt 1-2, lub wasne dane wiadczce o popenieniu takiego przestpstwa, Policja przekazuje wraz zebranym materiaem niezwocznie prokuratorowi.;
98) w art. 309 uchyla si pkt 2 i 3; 99) w art. 311 2 otrzymuje brzmienie:

2. Prokurator moe powierzy Policji prowadzenie ledztwa w caoci lub okrelonym zakresie albo dokonanie poszczeglnych czynnoci ledztwa. Jeeli jednak osob podejrzan jest osoba, o ktrej mowa w art. 325a 3 pkt 1 i 2, powierzenie moe dotyczy tylko dokonania okrelonych czynnoci ledztwa i nie moe obejmowa czynnoci zwizanych z przedstawieniem zarzutw, ich zmian lub uzupenieniem ani zamkniciem ledztwa oraz wydawania postanowie.;
100)

art. 321 otrzymuje brzmienie:

Art. 321. 1. Jeeli istniej podstawy do zamknicia ledztwa, na wniosek podejrzanego, pokrzywdzonego, obrocy lub penomocnika o umoliwienie kocowego zapoznania si z materiaami postpowania, prowadzcy postpowanie powiadamia wnioskujcego o moliwoci przejrzenia akt i wyznacza mu termin do zapoznania si z nimi, zapewniajc udostpnienie mu akt sprawy wraz z informacj, jakie materiay z tych akt, stosownie do wymogw okrelonych w art. 334 1, bd przekazane sdowi wraz z aktem oskarenia i pouczeniem o uprawnieniu wskazanym w 4 , co odnotowuje si w protokole kocowego zapoznania si strony lub jej reprezentanta z materiaami postpowania. 2. Termin zapoznania si strony, obrocy i penomocnika z materiaami ledztwa powinien by tak wyznaczony, aby od dorczenia zawiadomienia o moliwoci takiego zaznajomienia si upyno co najmniej 7 dni. 3. Nieusprawiedliwione niestawiennictwo si podejrzanego, pokrzywdzonego, obrocy i penomocnika w wyznaczonym terminie, mimo prawidowego dorczenia im zawiadomienia, nie tamuje dalszego postpowania. 4. W terminie 3 od dni od zapoznania si z materiaami postpowania strony i procesowi przedstawiciele mog skada wnioski o uzupenienie ledztwa, a take o uzupenienie materiau dowodowego, ktry ma by przekazany sdowi wraz z aktem oskarenia, o okrelone dokumenty zawarte w aktach sprawy, gdy ma to znaczenie dla interesw procesowych podejrzanego lub pokrzywdzonego oraz dla realizacji wymogw wskazanych w art. 2 2. 5. Jeeli nie zachodzi potrzeba uzupenienia ledztwa, wydaje si postanowienie o jego zamkniciu.;
101)

w art. 324 po 1 dodaje si 1a w brzmieniu:

1a. Do wniosku, o ktrym mowa w 1, stosuje si odpowiednio art. 331 1, 2 i 4, art. 332, art. 333 1-3 i art. 334 1, a przekazujc wniosek do sdu prokurator informuje o tym ujawnionego pokrzywdzonego.;
102)

w art. 325a dodaje si 3 i 4 w brzmieniu:

3. Prokurator prowadzi dochodzenie, jeeli:

23

1) osob podejrzan jest sdzia, prokurator, funkcjonariusz Policji, Agencji Bezpieczestwa Wewntrznego, Agencji Wywiadu, Suby Kontrwywiadu Wojskowego, Suby Wywiadu Wojskowego, Suby Celnej lub Centralnego Biura Antykorupcyjnego, 2) osob podejrzan jest funkcjonariusz Stray Granicznej, andarmerii Wojskowej, finansowego organu postpowania przygotowawczego lub organu nadrzdnego nad finansowym organem postpowania przygotowawczego, w zakresie spraw nalecych do waciwoci tych organw lub o wystpki popenione przez tych funkcjonariuszy w zwizku z wykonywaniem czynnoci subowych, 3) z uwagi na wag lub zawio sprawy prokurator postanowi o prowadzeniu w sprawie wasnego dochodzenia. 4. W wypadkach okrelonych w 3 prokurator moe powierzy Policji dokonanie okrelonych czynnoci dochodzenia. Powierzenie nie moe jednak obejmowa czynnoci zwizanych z przedstawieniem zarzutw, ich zmian lub uzupenieniem ani zamkniciem dochodzenia oraz wydawania postanowie.;
103)

w art. 325b: a) 1pkt 1 otrzymuje brzmienie

1)zagroone kar nieprzekraczajc 5 lat pozbawienia wolnoci, z tym e w wypadku przestpstw przeciwko mieniu tylko wwczas, gdy warto przedmiotu przestpstwa albo szkoda wyrzdzona lub groca nie przekracza 200.000 z,, b) 1 pkt 3 otrzymuje brzmienie: 3)przewidziane w art. 279 1, art. 286 1 i 2 oraz w art. 289 2 Kodeksu karnego, jeeli warto przedmiotu przestpstwa albo szkoda wyrzdzona lub groca nie przekracza 200.000 z.; c) 2 otrzymuje brzmienie: 2. Spord spraw o przestpstwa wymienione w 1 pkt 1 nie prowadzi si dochodzenia w sprawach o przestpstwa okrelone w Kodeksie karnym w art. 155, art. 156 2, art. 157a 1, art. 164 2, art. 165 2, art. 168, art. 174 2, art. 175, 181-184, 186, 201, art. 231 1 i 3, art. 240 1, art. 250a 1-3, art. 265 3 oraz w rozdziale XXXVI za wyjtkiem art. 297 i art. 300 i rozdziale XXXVII.
104) 105)
Art.

uchyla si art. 325c; art. 325d otrzymuje brzmienie:

325d. Minister Sprawiedliwoci, w porozumieniu z waciwymi ministrami, okreli, w drodze rozporzdzenia, organy uprawnione obok Policji do prowadzenia dochodze oraz organy uprawnione do wnoszenia i popierania oskarenia przed sdem pierwszej instancji w sprawach, w ktrych prowadzono dochodzenie jak rwnie zakres spraw zleconych tym organom, majc na uwadze okrelony przez ustaw zakres kompetencji tych organw.;

24

106) 107)

w art. 325e uchyla si 3; w art. 325i 1 otrzymuje brzmienie:

1. Dochodzenie powinno by ukoczone w cigu 2 miesicy. Prokurator moe przeduy ten okres do 3 miesicy, a w uzasadnionych wypadkach na dalszy czas oznaczony, nie duszy jednak ni rok. W wyjtkowych, szczeglnie uzasadnionych wypadkach, prokurator bezporednio przeoony nad prokuratorem prowadzcym lub nadzorujcym dochodzenie moe przeduy jego okres na dalszy czas oznaczony.;
108)

art. 332 otrzymuje brzmienie:

Art. 332. 1. Akt oskarenia powinien zawiera : 1) imi i nazwisko oskaronego, inne dane o jego osobie, dane o zastosowaniu rodka zapobiegawczego oraz zabezpieczenia majtkowego, 2) dokadne okrelenie zarzucanego oskaronemu czynu ze wskazaniem czasu, miejsca, sposobu i okolicznoci jego popenienia oraz skutkw, a zwaszcza wysokoci powstaej szkody, 3) wskazanie, e czyn zosta popeniony w warunkach wymienionych w art. 64 65 Kodeksu karnego albo art. 37 1 Kodeksu karnego skarbowego, 4) wskazanie przepisw ustawy karnej, pod ktre zarzucany czyn podpada, 5) wskazanie sdu waciwego do rozpoznania sprawy i trybu postpowania. 2. Do aktu oskarenia mona doczy jego uzasadnienie, w ktrym przytacza si fakty i dowody, na ktrych oskarenie si opiera, a w miar potrzeby wyjania podstaw prawn oskarenia i omawia okolicznoci, na ktre powouje si oskarony w swej obronie.;
109)

w art. 333

a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. Akt oskarenia powinien take zawiera wykaz dowodw, o ktrych przeprowadzenie podczas rozprawy gwnej oskaryciel wnosi wraz z okreleniem dla kadego dowodu jakie okolicznoci maj by udowodnione, a w razie potrzeby take wraz ze wskazaniem sposobu i kolejnoci przeprowadzenia dowodw. Wykaz winien by usystematyzowany wedug rodzajw czynnoci dowodowych, w szczeglnoci zawiera odrbne listy: 1) osb, ktrych wezwania na rozpraw oskaryciel da, 2) dokumentw, co do ktrych domaga si odczytania, odtworzenia bd ujawnienia, 3) dowodw rzeczowych, podlegajcych ogldzinom., b) 4 otrzymuje brzmienie: 4. Jeeli dane uzyskane w toku postpowania przygotowawczego wskazuj na istnienie podstaw do naoenia na okrelony podmiot zobowizania, o jakim mowa w art. 52 Kodeksu karnego, prokurator docza do aktu oskarenia wniosek o takie zobowizanie wraz z jego odpisem, wnoszc te o zawiadomienie tego podmiotu o terminie rozprawy. Wniosek powinien zawiera uzasadnienie.;

25

110)

art. 334 otrzymuje brzmienie:

Art. 334. 1. Z aktem oskarenia, majc na uwadze wymogi wskazane w art. 2 2 i art. 4, przekazuje si sdowi jedynie materiay postpowania przygotowawczego zwizane z kwesti odpowiedzialnoci osb wskazanych w tym akcie o czyny w nim zarzucane, obejmujce: 1) dotyczce ich postanowienia i zarzdzenia wydane w toku postpowania, 2) protokoy z czynnoci dowodowych i zaczniki do nich przewidziane przez ustaw, 3) opinie i dokumenty urzdowe i prywatne uzyskane lub zoone do akt sprawy. 2. Na danie strony, zgoszone w trybie wskazanym w art. 321 5, oskaryciel publiczny docza do aktu oskarenia rwnie inne, wskazane w tym daniu, materiay postpowania przygotowawczego. 3. Do aktu oskarenia docza si take po jednym odpisie tego aktu dla kadego oskaronego. 4. Jeeli do aktu oskarenia doczono wniosek, o ktrym mowa w art. 333 4, docza si do niego take po jednym odpisie tego wniosku dla podmiotu, ktrego on dotyczy oraz dla oskaronego, ktremu zarzuca si przestpstwo, z ktrego podmiot ten mia uzyska korzy majtkow, a take odpis aktu oskarenia dla podmiotu objtego wnioskiem wskazanym w art. 333 4. 5. O przesaniu aktu oskarenia do sdu oraz o treci przepisw art. 335, 338a i 387 oskaryciel publiczny zawiadamia oskaronego i ujawnionego pokrzywdzonego, a take osob lub instytucj, ktra zoya zawiadomienie o przestpstwie. Pokrzywdzonego naley pouczy o uprawnieniach zwizanych z dochodzeniem roszcze majtkowych oraz o treci przepisu art. 49a, a w razie potrzeby take o prawie do zoenia owiadczenia o dziaaniu w charakterze oskaryciela posikowego.;
111)

art. 335 otrzymuje brzmienie:

Art. 335. 1. Prokurator moe doczy do aktu oskarenia wniosek o wydanie wyroku skazujcego i orzeczenie uzgodnionych z oskaronym kary lub rodka karnego za wystpek bez przeprowadzenia rozprawy, jeeli okolicznoci popenienia przestpstwa nie budz wtpliwoci, a postawa oskaronego wskazuje, e cele postpowania zostan osignite. Uzgodnienie moe obejmowa rwnie koszty postpowania. 2. Jeeli zachodz warunki do wystpienia z wnioskiem, o ktrym mowa w 1, a w wietle zebranych dowodw wyjanienia podejrzanego nie budz wtpliwoci, dalszych czynnoci dowodowych w postpowaniu przygotowawczym mona nie przeprowadza; przeprowadza si jednak czynnoci, co do ktrych zachodzi niebezpieczestwo, e nie bdzie mona ich przeprowadzi na rozprawie. 3. Uzasadnienie wniosku, o ktrym mowa w 1 mona ograniczy do wskazania dowodw wiadczcych o tym, e okolicznoci popenienia czynu nie budz wtpliwoci i wskazujcych, e cele postpowania zostan osignite. Art. 333 1 2 nie stosuje si. ;
112)

po art. 336 dodaje si art. 336a w brzmieniu:

Art. 336a. Czynnoci okrelone w niniejszym rozdziale prezes sdu podejmuje nie pniej ni w 30 dniu po wniesieniu do sdu aktu oskarenia.;

26

113)

w art. 337 1 otrzymuje brzmienie:

1. Jeeli akt oskarenia nie odpowiada warunkom formalnym wymienionym w art. 119, 332, 333 lub 335, a take gdy nie zostay spenione warunki wymienione w art. 334, prezes sdu zwraca go oskarycielowi w celu usunicia brakw w terminie 7 dni. Jeeli do aktu oskarenia doczono wniosek, o ktrym mowa w art. 333 4, a wniosek ten nie odpowiada warunkom formalnym okrelonym w tym przepisie albo w art. 119, prezes sdu zwraca go oskarycielowi publicznemu w celu usunicia tych brakw w terminie 7 dni.;
114)

w art. 338:

a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. Jeeli akt oskarenia odpowiada warunkom formalnym, prezes sdu lub referendarz sdowy niezwocznie zarzdza dorczenie jego odpisu oskaronemu, wzywajc do skadania wnioskw dowodowych w terminie 7 dni od dorczenia mu aktu oskarenia, a take pouczajc o prawie do zoenia wniosku o zobowizanie prokuratora do uzupenienia materiaw postpowania przygotowawczego doczonych do aktu oskarenia, o okrelone dokumenty zawarte w aktach tego postpowania, gdy ma to znaczenie dla interesu oskaronego oraz dla realizacji wymogw okrelonych w art. 2 2 oraz poucza go o treci przepisw art. 338a, 341 1, 349 8, 374, 376, 377 i 422. Jeeli akt oskarenia zawiera wniosek, o ktrym mowa w art. 335 1, jego odpis dorcza si ujawnionemu pokrzywdzonemu., b) dodaje si 4 w brzmieniu: 4. Jeeli do aktu oskarenia doczono wniosek, o ktrym mowa w art. 333 4, a akt oskarenia i wniosek ten odpowiadaj warunkom formalnym, prezes sdu lub referendarz sdowy niezwocznie zarzdza dorczenie odpisu aktu oskarenia i wniosku podmiotowi, ktrego wniosek ten dotyczy, pouczajc go o treci art. 156 1 i wzywajc do skadania wnioskw dowodowych w terminie 7 dni od dorczenia mu tych dokumentw.;
115)

po art. 338 dodaje si art. 338a w brzmieniu:

Art. 338a. Oskarony moe, przed dorczeniem mu zawiadomienia o terminie rozprawy, zoy wniosek o wydanie wyroku skazujcego i wymierzenie mu okrelonej kary lub rodka karnego bez przeprowadzenia postpowania dowodowego.;
116)

w art. 339:

a) w 1 dodaje si pkt 4 w brzmieniu: 4) oskarony, ktremu zarzucono wystpek, przed dorczeniem mu zawiadomienia o wyznaczeniu rozprawy zoy wniosek, o ktrym mowa w art. 338a,,

27

b) po 4 dodaje si 4a w brzmieniu: 4a. Jeeli akt oskarenia odpowiada warunkom formalnym, czynnoci, o ktrych mowa w 1, 3 i 4 prezes sdu dokonuje w terminie 30 dni.;
117)

w art. 341 1 otrzymuje brzmienie:

1 Prokurator, oskarony i pokrzywdzony maj prawo wzi udzia w posiedzeniu w przedmiocie warunkowego umorzenia postpowania. Udzia ich jest obowizkowy, jeeli prezes sdu lub sd tak zarzdzi.;
118)

w art. 343:

a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. Uwzgldniajc wniosek o ktrym mowa w art. 335, sd moe zastosowa nadzwyczajne zagodzenie kary, warunkowo zawiesi jej wykonanie, albo odstpi od wymierzenia kary orzekajc rodek karny wymieniony w art. 39 Kodeksu karnego, b) po 3 dodaje si 3a i 3b w brzmieniu: 3a. Uwzgldnienie wniosku jest moliwe tylko wwczas, jeeli nie sprzeciwi si temu pokrzywdzony naleycie powiadomiony o terminie posiedzenia. 3b. Sd moe uzaleni uwzgldnienie wniosku od dokonania w nim wskazanej przez siebie zmiany zaakceptowanej przez oskaronego., c) 5 otrzymuje brzmienie: 5. Prokurator, oskarony i pokrzywdzony, a gdy do aktu oskarenia doczono wniosek, o ktrym mowa w art. 333 4, take podmiot objty tym wnioskiem, maj prawo wzi udzia w posiedzeniu. Pokrzywdzony moe najpniej na tym posiedzeniu zoy owiadczenie, o ktrym mowa w art. 54 1. Udzia podmiotw wskazanych w zdaniu pierwszym w posiedzeniu jest obowizkowy, jeeli prezes sdu lub sd tak zarzdzi., d) 7 otrzymuje brzmienie: 7. Jeeli sd uzna, e nie zachodz podstawy do uwzgldnienia wniosku, sprawa podlega rozpoznaniu na zasadach oglnych. W terminie 7 dni prokurator dokonuje czynnoci okrelonych w art. 333 1 2.;
119)

po art. 343 dodaje si art. 343a w brzmieniu:

Art. 343a. 1. W wypadku zoenia przez oskaronego, ktremu zarzucono wystpek, wniosku, o ktrym mowa w art. 338a, o terminie posiedzenia zawiadamia si strony i pokrzywdzonego, przesyajc im odpis wniosku. 2. Sd uwzgldnia wniosek, jeeli okolicznoci popenienia przestpstwa nie budz wtpliwoci, a postawa oskaronego wskazuje, e cele postpowania zostan osignite.

28

Uwzgldnienie wniosku jest moliwe tylko wwczas, gdy nie sprzeciwi si temu prokurator. Art. 343 stosuje si odpowiednio. 3. W razie zoenia kolejnego wniosku podlega on rozpoznaniu na rozprawie.;
120)

w art. 345 1 otrzymuje brzmienie:

1. Sd przekazuje spraw prokuratorowi w celu usunicia istotnych brakw ledztwa lub dochodzenia zwaszcza wwczas, gdy akta sprawy wskazuj na to, e nie dokonano czynnoci, ktre s obowizkowe, a dokonanie ich przez sd nie jest moliwe lub spowodowaoby znaczne trudnoci. Przyczyn przekazania sprawy nie moe by potrzeba poszukiwania dowodw.;
121)

art. 346 otrzymuje brzmienie:

Art. 346. Po usuniciu brakw ledztwa lub dochodzenia oskaryciel publiczny skada nowy akt oskarenia albo podtrzymuje poprzedni, albo zwraca sdowi akta sprawy z wnioskiem o warunkowe umorzenie postpowania lub postpowanie umarza.;
122)

art. 349 otrzymuje brzmienie:

Art. 349. 1. Jeeli przewidywany zakres postpowania dowodowego uzasadnia przypuszczenie, e w sprawie niezbdne bdzie wyznaczenie co najmniej 5 terminw rozprawy, prezes sdu niezwocznie wyznacza sdziego albo czonkw skadu orzekajcego oraz wnosi spraw na posiedzenie. 2. Czynnoci, o ktrych mowa w 1, prezes sdu moe dokona take wwczas, jeeli ze wzgldu na zawio sprawy lub z innych wanych powodw uzna, e moe to przyczyni si do usprawnienia postpowania, a zwaszcza naleytego planowania i organizacji rozprawy gwnej. 3. Posiedzenie powinno si odby w cigu 30 dni od daty jego wyznaczenia. 4. Oskaryciel publiczny, obrocy i penomocnicy maj prawo wzi udzia w posiedzeniu, o ktrym mowa w 1 i 2. Prezes sdu moe uzna ich udzia w posiedzeniu za obowizkowy. Prezes sdu moe take zawiadomi o posiedzeniu pozostae strony, jeeli moe si to przyczyni do usprawnienia postpowania. 5. Wyznaczajc posiedzenie, o ktrym mowa w 1 lub 2, prezes sdu wzywa oskaryciela publicznego, penomocnikw i obrocw, do przedstawienia w terminie 7 dni pisemnego stanowiska dotyczcego planowania przebiegu rozprawy gwnej oraz jej organizacji. Stanowisko to jeeli w wezwaniu nie wskazano inaczej jest przedstawiane przez wypenienie i przedoenie urzdowego formularza. 6. Stanowisko w przedmiocie planowania i organizacji rozprawy gwnej obejmuje informacje i owiadczenia, w szczeglnoci o: postulowanych terminach rozpraw, terminach usprawiedliwionej nieobecnoci uczestnikw procesu, a take owiadczenia wskazujce na potrzeb wezwania na rozpraw gwn biegych, kuratora sdowego, sprawdzenie danych o karalnoci oskaronego, wnioski dowodowe, oraz inne owiadczenia dotyczce okolicznoci istotnych dla sprawnego przeprowadzenia dalszego postpowania.

29

7. Na posiedzeniu, o ktrym mowa w 1 i 2, przewodniczcy skadu orzekajcego biorc pod uwag stanowiska w przedmiocie planowania i organizacji rozprawy gwnej przedstawione przez strony, penomocnikw i obrocw rozstrzyga w przedmiocie wnioskw dowodowych, przebiegu i organizacji rozprawy gwnej, oraz wyznacza jej terminy, a take podejmuje inne niezbdne rozstrzygnicia. Art. 350 2 i 3 stosuje si. 8. Ogoszenie zarzdzenia o wyznaczeniu terminw rozprawy ma skutek rwnoznaczny z wezwaniem obecnych uczestnikw postpowania do udziau w rozprawie albo zawiadomieniem o jej terminie. 9. Minister Sprawiedliwoci okreli, w drodze rozporzdzenia, wzr formularza stanowiska w przedmiocie planowania przebiegu i organizacji rozprawy gwnej, skadanego przez osob lub stron zobowizan do zajcia takiego stanowiska, uwzgldniajc zakres pochodzcych od stron informacji i owiadcze niezbdnych do efektywnego przygotowania rozprawy gwnej, rozpoznania istotnych zagadnie wystpujcych w danej sprawie, mogcych wpyn na czas trwania postpowania.;
123)

art. 350 otrzymuje brzmienie:

Art. 350. 1. W sprawach, w ktrych nie wyznaczono posiedzenia o jakim mowa w art. 349 1 lub 2, prezes sdu wydaje pisemne zarzdzenie wskazujce sdziego albo czonkw skadu orzekajcego. 2. Przewodniczcy skadu orzekajcego wydaje pisemne zarzdzenie o wyznaczeniu rozprawy gwnej, w ktrym wskazuje: 1) dzie, godzin i sal rozpraw, 2) strony i inne osoby, ktre naley wezwa na rozpraw lub zawiadomi o jej terminie, 3) inne czynnoci konieczne dla przygotowania rozprawy. 3. Co do oskaronego pozbawionego wolnoci naley wyda zarzdzenie o doprowadzeniu go na rozpraw celem udziau w czynnociach o ktrych mowa w art. 374 1a, a take jeli zoy on wniosek, o ktrym mowa w art. 353 3, albo gdy jego obecno na rozprawie zostaa uznana za obowizkow.;
124)

art. 352 otrzymuje brzmienie:

Art. 352. Przewodniczcy skadu orzekajcego po rozwaeniu wnioskw stron dopuszcza dowody i zarzdza ich sprowadzenie na rozpraw. Przepis art. 368 stosuje si odpowiednio.;
125)

w art. 353 dodaje si 3 - 5 w brzmieniu:

3. Dorczajc oskaronemu pozbawionemu wolnoci, ktrego obecno na rozprawie nie jest obowizkowa, zawiadomienie o terminie rozprawy naley pouczy go o prawie do zoenia wniosku o doprowadzenie go na rozpraw. 4. Dorczajc oskaronemu wezwanie na rozpraw lub zawiadomienie o jej terminie, poucza si go o treci przepisw art. 374, 376, 377, 422, 427 4 i 447 5. 5. Wniosek o ktry mowa w 3, jak rwnie wniosek o wyznaczenie obrocy z urzdu na podstawie art. 80a 1, moe by zoony w terminie 7 dni od daty dorczenia wezwania lub zawiadomienia. Wnioski zoone po terminie podlegaj rozpoznaniu, jeeli nie powoduje to koniecznoci odroczenia rozprawy.;

30

126)

w art. 366 1 otrzymuje brzmienie:

1. Przewodniczcy kieruje rozpraw i czuwa nad jej prawidowym przebiegiem.;


127)

art. 370 otrzymuje brzmienie:

Art. 370. 1. Na wezwanie przewodniczcego, po swobodnym wypowiedzeniu si osoby przesuchiwanej, stosownie do art. 171 1, zadaj jej pytania w nastpujcym porzdku: oskaryciel publiczny, oskaryciel posikowy, penomocnik oskaryciela posikowego, oskaryciel prywatny, penomocnik oskaryciela prywatnego, powd cywilny, penomocnik powoda cywilnego, biegy, podmiot odpowiedzialny za zwrot Skarbowi Pastwa korzyci uzyskanej z przestpstwa zarzucanego oskaronemu, penomocnik tego podmiotu, obroca, oskarony, czonkowie skadu orzekajcego. 2. W przypadku dowodu przeprowadzanego przez stron, zadaje ona jako pierwsza pytania osobie przesuchiwanej, za czonkowie skadu orzekajcego mog zadawa pytania tylko w wyjtkowych, szczeglnie uzasadnionych sytuacjach. 3. W przypadku dowodu przeprowadzanego przez sd, pytania osobie przesuchiwanej jako pierwsi zadaj czonkowie skadu orzekajcego. 4. Przewodniczcy uchyla pytania, o ktrych mowa w art. 171 6, lub gdy z innych powodw uznaje je za niestosowne.;
128)

w art. 374:

a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. Oskarony ma prawo bra udzia w rozprawie. Przewodniczcy lub sd mog uzna jego obecno za obowizkow., b) po 1 dodaje si 1a w brzmieniu: 1a. W sprawach o zbrodnie, obecno oskaronego podczas czynnoci, o ktrych mowa w art. 385 i 386, jest obowizkowa.;
129)

art. 376 otrzymuje brzmienie:

Art. 376. 1. Jeeli oskarony, ktrego obecno na rozprawie jest obowizkowa, zoy ju wyjanienia i opuci sal rozprawy bez zezwolenia przewodniczcego, sd moe prowadzi rozpraw w dalszym cigu pomimo nieobecnoci oskaronego. Sd zarzdza zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie oskaronego, jeeli uznaje jego obecno za niezbdn. Na postanowienie przysuguje zaalenie do innego rwnorzdnego skadu tego sdu. 2. Przepis 1 stosuje si odpowiednio, jeeli oskarony ktrego obecno na rozprawie jest obowizkowa, zawiadomiony o terminie rozprawy odroczonej lub przerwanej, nie stawi si na t rozpraw bez usprawiedliwienia. 3. Jeeli na rozpraw odroczon lub przerwan nie stawi si wsposkarony, ktrego obecno jest obowizkowa, sd moe prowadzi rozpraw w zakresie nie dotyczcym bezporednio tego oskaronego.;

31

130)

art. 377 otrzymuje brzmienie:

Art. 377. 1 Jeeli oskarony wprawi si ze swej winy w stan powodujcy niezdolno do udziau w rozprawie lub w posiedzeniu, w ktrych jego udzia jest obowizkowy, sd moe prowadzi postpowanie pomimo jego nieobecnoci, nawet jeeli nie zoy jeszcze wyjanie. 2. Przed wydaniem postanowienia, o ktrym mowa w 1, sd zapoznaje si ze wiadectwem lekarza, ktry stwierdzi stan takiej niezdolnoci, lub przesuchuje go w charakterze biegego. Stan powodujcy niezdolno oskaronego do udziau w rozprawie mona stwierdzi take na podstawie badania niepoczonego z naruszeniem integralnoci ciaa, przeprowadzonego za pomoc stosownego urzdzenia. 3. Jeeli oskarony, ktrego obecno na rozprawie jest obowizkowa, zawiadomiony o terminie rozprawy owiadcza, e nie wemie udziau w rozprawie, uniemoliwia doprowadzenie go na rozpraw albo zawiadomiony o niej osobicie nie stawia si na rozpraw bez usprawiedliwienia, sd moe prowadzi postpowanie bez jego udziau; sd moe jednak zarzdzi zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie oskaronego. Na postanowienie przysuguje zaalenie do innego rwnorzdnego skadu tego sdu. 4. Jeeli oskarony nie zoy jeszcze wyjanie przed sdem, mona zastosowa art. 396 2 lub uzna za wystarczajce odczytanie jego poprzednio zoonych wyjanie. Przesuchania oskaronego mona dokona z wykorzystaniem rodkw, o ktrych mowa w art. 177 1a.;
131)

w art. 378 1 otrzymuje brzmienie:

1. Jeeli w sprawie, w ktrej oskarony musi mie obroc i korzysta z obrony z wyboru, obroca lub oskarony wypowiada stosunek obroczy, sd, prezes sdu lub referendarz sdowy wyznacza obroc z urzdu, o ile oskarony nie powoa obrocy z wyboru. W razie potrzeby rozpraw przerywa si lub odracza.;
132)

w art. 381:

a) jego dotychczasow tre oznacza si jako 1, b) dodaje si 2 w brzmieniu: 2. Do czasu rozpoczcia przewodu sdowego strony i ich procesowi przedstawiciele mog wnosi o zobowizanie prokuratora do uzupenienia materiaw postpowania przygotowawczego doczonych do aktu oskarenia o okrelone dokumenty, zawarte w aktach tego postpowania, gdy ma to znaczenie dla interesw procesowych tych stron oraz dla realizacji wymogw okrelonych w art. 2 2. W przedmiocie tego wniosku sd rozstrzyga, w miar monoci, jeszcze przed otwarciem przewodu sdowego.
133) 134)

w art. 384 uchyla si 4; art. 385 otrzymuje brzmienie:

Art. 385. 1. Przewd sdowy rozpoczyna si od przedstawienia przez oskaryciela zarzutw oskarenia.

32

2. Jeli wniesiono odpowied na akt oskarenia, przewodniczcy informuje o jej treci.;


135)

w art. 386:

a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. Jeeli oskarony bierze udzia w pierwszej rozprawie gwnej przewodniczcy, po przedstawieniu zarzutw oskarenia, poucza go o prawie skadania wyjanie, odmowy wyjanie lub odpowiedzi na pytania, skadania wnioskw dowodowych i konsekwencjach nieskorzystania z tego uprawnienia oraz o treci przepisw art. 100 3, 376, 377, 419 i 422, po czym pyta go, czy przyznaje si do zarzucanego mu czynu oraz czy chce zoy wyjanienia i jakie., b) dodaje si 3 w brzmieniu: 3. Przepisy 1 i 2 stosuje si odpowiednio do oskaronego, ktry stawi si po raz pierwszy na kolejnej rozprawie gwnej.;
136)

art. 387 otrzymuje brzmienie:

Art. 387 1. Do chwili zakoczenia pierwszego przesuchania wszystkich oskaronych na rozprawie gwnej oskarony moe zoy wniosek o wydanie wyroku skazujcego i wymierzenie mu okrelonej kary lub rodka karnego bez przeprowadzenia postpowania dowodowego. 2. Sd moe uwzgldni wniosek o wydanie wyroku skazujcego, gdy okolicznoci popenienia przestpstwa i wina nie budz wtpliwoci, a cele postpowania zostan osignite mimo nieprzeprowadzenia rozprawy w caoci; uwzgldnienie wniosku jest moliwe jedynie wwczas, gdy nie sprzeciwia si temu prokurator, a take pokrzywdzony naleycie powiadomiony o terminie rozprawy oraz pouczony o moliwoci zgoszenia przez oskaronego takiego wniosku. 3. Sd moe uzaleni uwzgldnienie wniosku oskaronego od dokonania w nim wskazanej przez siebie zmiany. Przepis art. 341 3 stosuje si odpowiednio. 4. Uwzgldniajc wniosek, sd moe zastosowa nadzwyczajne zagodzenie kary, niezalenie od podstaw przewidzianych w art. 60 1-4 Kodeksu karnego. W sprawach o zbrodnie nadzwyczajne zagodzenie kary moe nastpi tylko wwczas, gdy wniosek zoony zosta w terminie okrelonym w art. 338a. 5. Przychylajc si do wniosku sd moe uzna za ujawnione dowody wymienione w akcie oskarenia lub dokumenty przedoone przez stron.;
137)

art. 389 otrzymuje brzmienie:

1. Jeeli oskarony nie stawi si na rozpraw, odmawia wyjanie lub wyjania odmiennie ni poprzednio albo owiadcza, e pewnych okolicznoci nie pamita, wolno na rozprawie odczytywa tylko w odpowiednim zakresie protokoy jego wyjanie zoonych poprzednio w charakterze oskaronego w tej lub innej sprawie w postpowaniu przygotowawczym lub przed sdem albo w innym postpowaniu przewidzianym przez ustaw.

33

2. Po odczytaniu protokou przewodniczcy umoliwia oskaronemu, biorcemu udzia w rozprawie, wypowiedzenie si co do jego treci i wyjanienie zachodzcych sprzecznoci. 3. Wolno na rozprawie odczyta wyjanienia wsposkaronego, ktry zmar.;
138)

w art. 391:

a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. Jeeli wiadek bezpodstawnie odmawia zezna, zeznaje odmiennie ni poprzednio, albo owiadczy, e pewnych szczegw nie pamita, wolno, na wniosek strony, a w wypadku okrelonym w art. 167 1 zdanie 3 i art. 167 2 take z urzdu, odczytywa protokoy zoonych poprzednio przez niego zezna w postpowaniu przygotowawczym lub przed sdem w tej lub innej sprawie albo w innym postpowaniu przewidzianym przez ustaw. Art. 394 2 nie stosuje si., b) po 1 dodaje si 1a w brzmieniu: 1a. Jeli wiadek przebywa za granic, nie mona mu byo dorczy wezwania, nie stawi si z powodu niedajcych si usun przeszkd lub prezes sdu zaniecha wezwania wiadka na podstawie art. 333 2, a take wtedy, gdy wiadek zmar, wolno, na wniosek strony, a w wypadku okrelonym w art. 167 1 zdanie 3 i art. 167 2 take z urzdu, odczytywa protokoy zoonych poprzednio przez niego zezna w postpowaniu przygotowawczym lub przed sdem w tej lub innej sprawie albo w innym postpowaniu przewidzianym przez ustaw.;
139)

w art. 393 3 otrzymuje brzmienie:

3. Mog by odczytywane na rozprawie wszelkie dokumenty prywatne, powstae poza postpowaniem karnym, w szczeglnoci owiadczenia, publikacje, listy oraz notatki.;
140)

art. 393a otrzymuje brzmienie:

Art. 393a. W warunkach okrelonych w art. 389 1, art. 391 1, 1a i 2, art. 392 i 393 wolno rwnie odczytywa i odtwarza zapisy, o ktrych mowa w art. 145 1 i art. 147 3.;
141)

w art. 394 2 otrzymuje brzmienie:

2. Protokoy i dokumenty podlegajce odczytaniu na rozprawie mona uzna bez ich odczytania za ujawnione w caoci lub w czci. Naley jednak je odczyta, jeeli wnosi o to strona, ktra nie miaa moliwoci zapoznania si z ich treci. Przepis art. 392 2 stosuje si odpowiednio.;
142)

uchyla si art. 397;

34

143)

w art. 401 1 otrzymuje brzmienie:

1. Przewodniczcy moe przerwa rozpraw gwn dla przygotowania przez strony wnioskw dowodowych, dla sprowadzenia dowodu albo dla wypoczynku lub z innej wanej przyczyny.;
144)

w art. 402 1 otrzymuje brzmienie:

1. Jeeli przewodniczcy, zarzdzajc przerw, oznaczy jednoczenie czas i miejsce dalszego cigu rozprawy, osoby obecne na rozprawie przerwanej, ktrych obecno bya obowizkowa, s obowizane stawi si w nowym terminie bez wezwania. Przepis art. 285 stosuje si odpowiednio. Osoby uprawnione do stawiennictwa, nie musz by zawiadamiane o nowym terminie, nawet jeli nie uczestniczyy w rozprawie przerwanej.;
145)

w art. 406 1 otrzymuje brzmienie:

1. Po zamkniciu przewodu sdowego przewodniczcy udziela gosu stronom, ich przedstawicielom oraz w miar potrzeby przedstawicielowi spoecznemu, ktry przemawia przed obroc i oskaronym. Gos zabieraj w nastpujcej kolejnoci: oskaryciel publiczny, oskaryciel posikowy, oskaryciel prywatny, powd cywilny, podmiot odpowiedzialny za zwrot Skarbowi Pastwa korzyci uzyskanej z przestpstwa zarzucanego oskaronemu, obroca oskaronego i oskarony.;
146)

w art. 411 1 otrzymuje brzmienie:

1. W sprawie zawiej albo z innych wanych powodw sd moe odroczy wydanie wyroku na czas nie przekraczajcy 14 dni.;
147)

w art. 416:

a) 2 otrzymuje brzmienie: 2. Sd przesuchuje w charakterze wiadka stron, ktrej dotyczy wniosek okrelony w art. 333 4, bezporednio po przesuchaniu oskaronego., b) 4 otrzymuje brzmienie: 4. Przepisy art. 72 i 75 stosuje si odpowiednio.;
148)

w art. 418 po 1 dodaje si 1a w brzmieniu:

1a. Ogaszajc wyrok wolno pomin tre zarzutw oskarenia.;

35

149)

art. 418a otrzymuje brzmienie:

Art. 418a. W wypadku wyrokowania na posiedzeniu odbywajcym si z wyczeniem jawnoci, tre wyroku udostpnia si publicznie przez zoenie jego odpisu na okres 7 dni w sekretariacie sdu, o czym naley uczyni wzmiank w protokole posiedzenia.;
150) 151)

w art. 419 uchyla si 2; w art. 422:

a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. W terminie zawitym 7 dni od daty dorczenia wyroku strona, a w wypadku wyroku warunkowo umarzajcego postpowanie, wydanego na posiedzeniu, take pokrzywdzony, mog zoy wniosek o sporzdzenie na pimie i dorczenie uzasadnienia wyroku. Sporzdzenie uzasadnienia z urzdu nie zwalnia strony, wymienionego podmiotu oraz pokrzywdzonego od zoenia wniosku o dorczenie uzasadnienia. Wniosek skada si na pimie. Wniosek niepochodzcy od oskaronego powinien wskazywa tego z oskaronych, ktrego dotyczy., b) uchyla si 2, c) dodaje si 4 w brzmieniu: 4. Zarzdzenie, o ktrym mowa w 3 moe wyda take referendarz sdowy.;
152)

w art. 423 2 otrzymuje brzmienie:

2. Wyrok z uzasadnieniem dorcza si stronie, ktra zoya wniosek na podstawie art. 422. Przepis art. 100 5 stosuje si.;
153)

w art. 424

a) 1 otrzymuje brzmienie: Art. 4241. Uzasadnienie powinno zawiera zwize: 1) wskazanie, jakie fakty sd uzna za udowodnione lub nieudowodnione, na jakich w tej mierze opar si dowodach i dlaczego nie uzna dowodw przeciwnych, 2) wyjanienie podstawy prawnej wyroku. b) po 2 dodaje si 3 w brzmieniu: 3 .W wypadku zoenia wniosku o uzasadnienie wyroku wydanego w trybie art. 343, 343a lub 387, sd moe ograniczy zakres uzasadnienia do wyjanienia podstawy prawnej orzeczenia oraz wymiaru kary.

36

154)

w art. 425 1 otrzymuje brzmienie:

1. Od orzeczenia wydanego w pierwszej instancji przysuguje rodek odwoawczy stronom oraz innym osobom wskazanym w przepisach ustawy.;
155)

art. 427 otrzymuje brzmienie:

Art. 427 1. Odwoujcy si powinien wskaza zaskarone rozstrzygnicie lub ustalenie, sformuowa zarzuty stawiane rozstrzygniciu, a take poda, czego si domaga. 2. Jeeli rodek odwoawczy pochodzi od oskaryciela publicznego, obrocy lub penomocnika, powinien ponadto zawiera uzasadnienie. 3. Odwoujcy si moe rwnie wskaza nowe fakty lub dowody, jeeli nie mg powoa ich w postpowaniu przed sdem pierwszej instancji. 4. W rodku odwoawczym nie mona podnosi zarzutu nieprzeprowadzenia przez sd okrelonego dowodu, jeeli strona nie skadaa w tym zakresie wniosku dowodowego, ani te zarzutu przeprowadzenia dowodu, pomimo braku wniosku strony w tym przedmiocie lub poza zakresem wniosku.;
156)

w art. 433 1 otrzymuje brzmienie:

1. Sd odwoawczy rozpoznaje spraw w granicach zaskarenia i podniesionych zarzutw, uwzgldniajc tre art. 447 1 i 2, a w zakresie szerszym w wypadkach wskazanych w art. 435, 439 1, 440 i 455.;
157)

w art. 434:

a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. Sd odwoawczy moe orzec na niekorzy oskaronego tylko wtedy, gdy wniesiono na jego niekorzy rodek odwoawczy, a take tylko w granicach zaskarenia i tylko w razie stwierdzenia uchybie podniesionych w rodku odwoawczym, chyba e ustawa nakazuje wydanie orzeczenia niezalenie od granic zaskarenia i podniesionych zarzutw., b) 2 otrzymuje brzmienie: 2. rodek odwoawczy wniesiony na niekorzy oskaronego moe spowodowa orzeczenie take na korzy oskaronego, jeeli zachodz przesanki okrelone w art. 440., c) uchyla si 3, d) 4 otrzymuje brzmienie: 4. W przypadku skazania z zastosowaniem art. 60 3 lub 4 Kodeksu karnego lub art. 36 3 Kodeksu karnego skarbowego, sd odwoawczy moe orzec na niekorzy oskaronego, i to niezalenie od granic zaskarenia i podniesionych w zarzutw, take wwczas, jeeli rodek odwoawczy wniesiono wycznie na korzy oskaronego, ktry po wydaniu wyroku odwoa lub w istotny sposb zmieni swoje wyjanienia lub

37

zeznania. Nie dotyczy to jednak przypadku zasadnego podniesienia zarzutu obrazy prawa materialnego lub stwierdzenia przez sd odwoawczy okolicznoci uzasadniajcych uchylenie orzeczenia, okrelonych w art. 439 1 ., e) uchyla si 5;
158)

w art. 437 2 otrzymuje brzmienie:

2. Jeeli pozwalaj na to zebrane dowody, sd odwoawczy zmienia zaskarone orzeczenie, orzekajc odmiennie co do istoty, lub uchyla je i umarza postpowanie; w innych wypadkach uchyla orzeczenie i przekazuje spraw sdowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.;
159)

w art. 438 pkt 4 otrzymuje brzmienie:

4) racej niewspmiernoci kary, rodka karnego lub niesusznego zastosowania albo niezastosowania rodka zabezpieczajcego lub innego rodka.;
160)

art. 443 otrzymuje brzmienie:

Art. 443. W razie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania wolno w dalszym postpowaniu wyda orzeczenie surowsze ni uchylone tylko wtedy, gdy orzeczenie to byo zaskarone na niekorzy oskaronego albo na korzy oskaronego w warunkach okrelonych w art. 434 4. Nie dotyczy to orzekania o rodkach wymienionych w art. 93 i 94 Kodeksu karnego.;
161)

art. 444 otrzymuje brzmienie:

Art. 444 1. Od wyroku sdu pierwszej instancji stronom, a pokrzywdzonemu od wyroku warunkowo umarzajcego postpowanie, wydanego na posiedzeniu, przysuguje apelacja, chyba e ustawa stanowi inaczej. 2. Strona zobowizana do zwrotu Skarbowi Pastwa korzyci majtkowej uzyskanej z przestpstwa przypisanego oskaronemu, moe wnie apelacj tylko z powodu naoenia tego obowizku, a z powodu skazania oskaronego, tylko wtedy, gdy podwaa skazanie, jako podstaw swej odpowiedzialnoci za zwrot tej korzyci. 3. O uprawnieniu do zoenia wniosku o wyznaczenie obrocy albo penomocnika z urzdu w celu sporzdzenia apelacji oraz o moliwoci obcienia wnioskujcego kosztami wyznaczenia takiego obrocy albo penomocnika, naley oskaronego albo inn stron, nie posiadajcych obrocy albo penomocnika, ponownie pouczy przy ogoszeniu lub dorczeniu wyroku, niezalenie od poucze udzielonych na podstawie art. 80a 3 i 87a 3. 4. Przepis 2 stosuje si odpowiednio w stosunku do pokrzywdzonego, w wypadku wydania na posiedzeniu wyroku warunkowo umarzajcego postpowanie.;
162)

art. 446 1 otrzymuje brzmienie:

1 Apelacja od wyroku sdu okrgowego, ktra nie pochodzi od prokuratora, powinna by sporzdzona i podpisana przez adwokata lub radc prawnego.;

38

163)

art. 447 otrzymuje brzmienie:

Art. 447. 1. Apelacj co do winy uwaa si za zwrcon przeciwko caoci wyroku. 2. Apelacj co do kary uwaa si za zwrcon przeciwko caoci rozstrzygnicia o karze i rodkach karnych. 3. Apelacj co do rodka karnego uwaa si za zwrcon przeciwko caoci rozstrzygnicia o rodkach karnych. Zaskary mona rwnie brak rozstrzygnicia w przedmiocie rodka karnego. 4. W apelacji mona podnosi zarzuty, ktre nie stanowiy lub nie mogy stanowi przedmiotu zaalenia. 5. W postpowaniu wszcztym z inicjatywy strony, w apelacji nie mona podnosi zarzutu niedopuszczenia dowodu z urzdu lub niedostatecznej aktywnoci sdu w przeprowadzaniu dowodu, ani te zarzutu przeprowadzenia dowodu pomimo braku wniosku strony w tym przedmiocie. 6. Przepisu 5 nie stosuje si, jeeli przeprowadzenie dowodu jest obowizkowe. 7. Podstaw apelacji nie mog by zarzuty okrelone w art. 438 pkt 3 i 4 zwizane z treci zawartego porozumienia, o ktrym mowa w art. 343, 343a oraz art. 387.;
164)

art. 449a otrzymuje brzmienie:

Art. 449a. W wypadkach okrelonych w art. 423 1a i art. 424 3 przed wydaniem orzeczenia sd odwoawczy moe zwrci spraw sdowi pierwszej instancji w celu sporzdzenia uzasadnienia zaskaronego wyroku w niezbdnym zakresie, jeeli ma to zapewni prawidowe wyrokowanie w sprawie.;
165)

w art. 450 1 otrzymuje brzmienie:

1. Udzia w rozprawie prokuratora, a obrocy w wypadkach okrelonych w art. 79, 80 i 80a zdanie pierwsze jest obowizkowy.;
166)

art. 451 otrzymuje brzmienie:

Art. 451. Sd odwoawczy, na wniosek oskaronego pozbawionego wolnoci, zoony w terminie 7 dni od daty dorczenia mu zawiadomienia o przyjciu apelacji, zarzdza sprowadzenie go na rozpraw, chyba e uzna za wystarczajc obecno obrocy. Wniosek zoony po terminie podlega rozpoznaniu, jeeli nie powoduje to koniecznoci odroczenia rozprawy. O prawie zoenia wniosku naley pouczy oskaronego. Jeeli sd nie zarzdza sprowadzenia oskaronego, ktry nie ma obrocy, sd, prezes sdu lub referendarz sdowy wyznacza obroc z urzdu.;
167)

w art. 452:

a) uchyla si 1; b) 2 otrzymuje brzmienie: 2. Sd odwoawczy, uznajc potrzeb uzupenienia przewodu sdowego, przeprowadza okrelone dowody na rozprawie, take z urzdu, jeeli przyczyni si to

39

do przyspieszenia postpowania, a nie jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w caoci. Dowody mona dopuci rwnie przed rozpraw.;
168) 169)

w art. 454 skrela si 2; w art. 457 2 otrzymuje brzmienie:

2. Jeeli sd utrzymuje zaskarony wyrok w mocy, uzasadnienie sporzdza si na wniosek strony, chyba e zostao zoone zdanie odrbne. Przepisy art. 422 i 423 stosuje si odpowiednio.;
170)

w art. 459 dodaje si 4 i 5 w brzmieniu:

4. Od postanowie okrelonych w 1 wydanych przez referendarza sdowego moe by wniesiony sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu postanowienie traci moc. 5. Prezes sdu odmawia przyjcia sprzeciwu, jeeli zosta wniesiony po terminie lub przez osob nieuprawnion.;
171)
Art. 460.

art. 460 otrzymuje brzmienie:

Zaalenie lub sprzeciw wnosi si w terminie 7 dni od daty ogoszenia postanowienia, a jeeli ustawa nakazuje dorczenie postanowienia - od daty dorczenia. Dotyczy to rwnie zaalenia na rozstrzygnicie w przedmiocie kosztw lub opat zawarte w wyroku; jeeli jednak odwoujcy si zoy wniosek o sporzdzenie na pimie oraz dorczenie uzasadnienia wyroku, zaalenie mona wnie w terminie przewidzianym do wniesienia apelacji.;
172)

w art. 461 2 otrzymuje brzmienie:

2. Jeeli zaalenie lub sprzeciw pochodzi od osb nie wymienionych w 1, o jego wniesieniu zawiadamia si osoby, ktrych dotyczy zaskarone postanowienie.;
173)

w art. 466 1 otrzymuje brzmienie:

1. Przepisy dotyczce sprzeciww i zaale na postanowienia stosuje si odpowiednio do sprzeciww i zaale na zarzdzenia.; w dziale X uchyla si rozdzia 51; art. 485 otrzymuje brzmienie:

174) 175)

Art. 485. W sprawach z oskarenia prywatnego stosuje si przepisy o postpowaniu zwyczajnym, z zachowaniem przepisw niniejszego rozdziau.;

176)

w art. 489 1 otrzymuje brzmienie:

40

1. Rozpraw gwn poprzedza posiedzenie pojednawcze, ktre prowadzi sdzia lub referendarz sdowy.;
177)

w art. 492 1 otrzymuje brzmienie:

1. W razie pojednania stron postpowanie umarza si. Postanowienie o umorzeniu postpowania moe wyda referendarz sdowy.;
178)

art. 494 otrzymuje brzmienie:

Art. 494. Rwnoczenie z pojednaniem strony mog zawrze ugod, ktrej przedmiotem mog by rwnie roszczenia pozostajce w zwizku z oskareniem.;
179)

w art. 500:

a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. W sprawach, w ktrych prowadzono dochodzenie, uznajc na podstawie zebranego w postpowaniu przygotowawczym materiau, e przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, sd moe w wypadkach pozwalajcych na orzeczenie kary ograniczenia wolnoci lub grzywny wyda wyrok nakazowy., b) 2 otrzymuje brzmienie: 2. W postpowaniu nakazowym stosuje si odpowiednio przepisy o postpowaniu zwyczajnym, jeeli przepisy niniejszego rozdziau nie stanowi inaczej.;
180)

w art. 501:

a) uchyla si pkt 1), b) dodaje si pkt 4 w brzmieniu: 4) Jeeli do aktu oskarenia doczono wniosek, o ktrym mowa w art. 333 4.;
181)

art. 517a otrzymuje brzmienie:

Art. 517a. 1. W postpowaniu przyspieszonym stosuje si przepisy o postpowaniu zwyczajnym, jeeli przepisy niniejszego rozdziau nie stanowi inaczej. 2. Niestawiennictwo prokuratora nie tamuje toku rozprawy ani posiedzenia. Jeeli w rozprawie nie bierze udziau oskaryciel publiczny, zarzuty oskarenia odczytuje protokolant.;
182)

w art. 517b 1 otrzymuje brzmienie:

1. W postpowaniu przyspieszonym mog by rozpoznawane sprawy w ktrych prowadzi si dochodzenie, jeeli sprawca zosta ujty na gorcym uczynku popenienia przestpstwa lub bezporednio potem, zatrzymany oraz w cigu 48 godzin doprowadzony

41

przez Policj i przekazany do dyspozycji sdu wraz z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w postpowaniu przyspieszonym, zwanym dalej "wnioskiem o rozpoznanie sprawy.";
183)

w art. 517c:

a) 2 otrzymuje brzmienie: 2. Podejrzanego poucza si o jego uprawnieniach: do skadania wyjanie, do odmowy skadania wyjanie lub odmowy odpowiedzi na pytania, do korzystania z pomocy obrocy, do zoenia - ju w toku dochodzenia - wniosku, o ktrym mowa w art. 338a 1, a take o moliwoci zoenia przez prokuratora wniosku, o ktrym mowa w art. 335 1, oraz o obowizkach i konsekwencjach wskazanych w art. 74, 75, 138 i 139. Pouczenie to naley wrczy podejrzanemu na pimie za potwierdzeniem odbioru., b) 3 otrzymuje brzmienie: 3. Jeeli zachodz warunki do wystpienia z wnioskiem, o ktrym mowa w art. 335 1, lub gdy podejrzany zoy wniosek okrelony w art. 338a, podejrzanego przesuchuje prokurator.;
184)

w art. 517d 2 i 3 otrzymuj brzmienie:

2. Jeeli zachodz warunki do wystpienia z wnioskiem, o ktrym mowa w art. 335 1, lub gdy podejrzany zoy wniosek okrelony w art. 338a, Policja przedstawia wniosek o rozpoznanie sprawy prokuratorowi do zatwierdzenia. Prokurator moe odmwi zatwierdzenia wniosku o rozpoznanie sprawy, podejmujc decyzj co do dalszego toku sprawy; zatwierdzajc wniosek o rozpoznanie sprawy, moe te doczy do niego wniosek, o ktrym mowa w art. 335 1. 3. Wniosek o rozpoznanie sprawy powinien zawiera dane, o ktrych mowa w art. 332 1 pkt 1-5; przepisy art. 333 1-3 i art. 334 1 stosuje si odpowiednio; art. 334 2 nie stosuje si. Policja dorcza pokrzywdzonemu pisemne pouczenie o uprawnieniach wynikajcych z art. 46 1 Kodeksu karnego, art. 343 3a i art. 387 2 oraz o treci art. 49a i art. 338a, a take o prawie do zoenia owiadczenia o dziaaniu w charakterze oskaryciela posikowego.;
185)

w art. 517e:

a) skrela si 2, b) 3 otrzymuje brzmienie: 3. Sd przystpuje niezwocznie do rozpoznania sprawy; przepisw art. 339 1 pkt 1 i 2, 351 1 oraz art. 353 nie stosuje si.; w art. 517g 1 otrzymuje brzmienie:

186)

42

1. Jeeli sd przed rozpraw gwn lub w jej toku stwierdzi, e sprawa nie podlega rozpoznaniu w trybie przyspieszonym, rozstrzyga w przedmiocie rodka zapobiegawczego i przekazuje spraw prokuratorowi w celu przeprowadzenia postpowania przygotowawczego na zasadach oglnych, zawiadamiajc o tym pokrzywdzonego. Jeeli natomiast sd stwierdzi jedynie, e sprawy nie mona rozpozna w postpowaniu przyspieszonym z zachowaniem dopuszczalnego czasu przerw w rozprawie, okrelonego w art. 517f 1, rozpoznaje j w dalszym cigu w trybie zwyczajnym. Jeeli jednak sd stwierdzi niemono zachowania cznego czasu przerw, okrelonego w art. 517f 1, ju przed rozpraw, rozstrzyga w przedmiocie rodka zapobiegawczego i przekazuje spraw prokuratorowi do przeprowadzenia postpowania przygotowawczego na zasadach oglnych, zawiadamiajc o tym pokrzywdzonego.;
187)

w art. 517h 1 otrzymuje brzmienie:

1. Wniosek o sporzdzenie na pimie i dorczenie uzasadnienia wyroku moe by zgoszony ustnie do protokou rozprawy lub posiedzenia albo zoony na pimie w terminie zawitym 3 dni od daty dorczenia wyroku. Wniosek niepochodzcy od oskaronego powinien wskazywa tego z oskaronych, ktrego dotyczy.;
188)

w art. 517i 2 otrzymuje brzmienie:

2. W wypadku uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania dalsze postpowanie toczy si w trybie zwyczajnym.;
189)

w art. 517j 1 otrzymuje brzmienie

1. Dla umoliwienia oskaronemu korzystania z pomocy obrocy w postpowaniu przyspieszonym ustanawia si obowizek penienia przez adwokatw dyurw w czasie i miejscu ustalonym w odrbnych przepisach.
190)

art. 519 otrzymuje brzmienie:

Art. 519. Od prawomocnego wyroku sdu odwoawczego koczcego postpowanie oraz od prawomocnego postanowienia sdu odwoawczego o umorzeniu postpowania i zastosowaniu rodka zabezpieczajcego okrelonego w art. 93 lub 94 k.k. moe by wniesiona kasacja. Przepisu art. 425 2 zdanie drugie nie stosuje si.;
191)

w art. 523 1 otrzymuje brzmienie:

1. Kasacja moe by wniesiona tylko z powodu uchybie wymienionych w art. 439 lub innego racego naruszenia prawa, jeeli mogo ono mie istotny wpyw na tre orzeczenia; kasacja nie moe by wniesiona wycznie z powodu niewspmiernoci kary. Strona nie moe rwnie wnie kasacji na podstawie zarzutu naruszenia art. 440.; w art. 526 2 otrzymuje brzmienie:

192)

43

2. Jeeli kasacja nie pochodzi od prokuratora, Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich albo Rzecznika Praw Dziecka, powinna by sporzdzona i podpisana przez obroc lub penomocnika.;
193)

w art. 538 1 i 2 otrzymuj brzmienie:

1. Z chwil uchylenia wyroku wykonanie kary i rodka karnego ustaje; kar i rodek karny ju wykonane - w wypadku pniejszego ponownego skazania zalicza si odpowiednio na poczet nowo orzeczonej kary lub rodka karnego. 2. Sd Najwyszy uchylajc orzeczenie moe zastosowa rodek zapobiegawczy. Na postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania suy zaalenie do rwnorzdnego skadu Sdu Najwyszego.;
194)

w art. 540 w 1 pkt 2 otrzymuje brzmienie:

2) po wydaniu orzeczenia ujawni si nowe fakty lub dowody wskazujce na to, e; a) skazany nie popeni czynu albo czyn jego nie stanowi przestpstwa lub nie podlega karze, b) skazano go za przestpstwo zagroone kar surowsz albo nie uwzgldniono okolicznoci zobowizujcych do nadzwyczajnego zagodzenia kary albo te bdnie przyjto okolicznoci wpywajce na nadzwyczajne zagodzenia kary, c) sd umorzy lub warunkowo umorzy postpowanie karne bdnie przyjmujc popenienie przez oskaronego zarzucanego mu czynu.;
195)

w art. 540b 2 otrzymuje brzmienie:

2. Przepisu 1 nie stosuje si w wypadkach, o ktrych mowa w art. 133 2, art. 136 1 oraz art. 139 1, a take jeeli w rozprawie lub posiedzeniu uczestniczy obroca.;
196)

art. 545 otrzymuje brzmienie:

Art. 545. 1. W postpowaniu o wznowienie stosuje si odpowiednio art. 425 2 zdanie pierwsze, 3 i 4, art. 429, 430 1, art. 431, 432, 435, 442, 456, 457 1 i 3, 529, 530, 532 i 538, a w razie wznowienia postpowania na korzy oskaronego stosuje si odpowiednio art. 434 i 443. 2. Wniosek o wznowienie postpowania, jeeli nie pochodzi od prokuratora, powinien by sporzdzony i podpisany przez obroc albo penomocnika. Przepis art. 446 stosuje si odpowiednio. 3. Sd, orzekajc jednoosobowo, odmawia przyjcia wniosku nie pochodzcego od osoby wymienionej w 2, bez wzywania do usunicia jego brakw formalnych, jeeli z treci wniosku, w szczeglnoci odwoujcego si do okolicznoci, ktre byy ju rozpoznawane w postpowaniu o wznowienie postpowania, wynika jego oczywista bezzasadno. Na postanowienie o odmowie przyjcia wniosku przysuguje zaalenie do tego samego sdu, orzekajcego w skadzie trzech sdziw.; w dziale XII tytu rozdziau 58 otrzymuje brzmienie:

197)

44

Odszkodowanie i zadouczynienie za niesuszne skazanie oraz niesuszne stosowanie rodkw przymusu procesowego;
198)

w art. 552:

a) 1 otrzymuje brzmienie:
1. Oskaronemu, ktry w wyniku kasacji lub wznowienia postpowania zosta

uniewinniony lub wobec ktrego orzeczono nastpnie agodniejsz kar lub rodek karny albo rodek zwizany z poddaniem sprawcy prbie, suy od Skarbu Pastwa odszkodowanie za poniesion szkod oraz zadouczynienie za doznan krzywd, wynike z wykonania wzgldem niego w caoci lub w czci kary lub rodka, ktrych nie powinien by ponie oraz wykonywania wobec niego rodka przymusu okrelonego w dziale VI. W razie ponownego skazania oskaronego, odszkodowanie i zadouczynienie suy za niezasadne wykonywanie rodkw przymusu procesowego, w zakresie, w jakim nie zostay zaliczone na poczet orzeczonych kar lub rodkw., b) 4 otrzymuje brzmienie: 4. Prawo do odszkodowania i zadouczynienia z racji niesusznego wykonania kary lub rodka karnego, przysuguje rwnie, jeeli w wyniku kasacji lub wznowienia postpowania stwierdzono, e zarzdzenie wykonania kary, ktrej wykonanie warunkowo zawieszono lub z ktrej wykonania warunkowo zwolniono albo podjcie warunkowo umorzonego postpowania i orzeczenie wobec sprawcy kary lub rodka karnego, byo niewtpliwie niezasadne.;
199)

po art. 552 dodaje si art. 552a i 552b w brzmieniu:

Art. 552a. 1. W razie uniewinnienia oskaronego lub umorzenia wobec niego postpowania w wypadkach innych ni okrelone w art. 552 1-3, oskaronemu przysuguje od Skarbu Pastwa odszkodowanie za szkod i zadouczynienie za krzywd, wynike z wykonywania wobec niego w tym postpowaniu rodkw przymusu procesowego, o jakich mowa w dziale VI. 2. Roszczenie o odszkodowanie i zadouczynienie, o ktrym mowa w 1, przysuguje take oskaronemu w razie skazania, z tytuu niezasadnego wykonywania rodkw zapobiegawczych lub zabezpieczenia majtkowego, w zakresie, w jakim z uwagi na rodzaj i rozmiar orzeczonych kar lub rodkw karnych, nie mona byo zaliczy na ich poczet okresw wykonywania odpowiednich rodkw zapobiegawczych podlegajcych takiemu zaliczeniu lub w peni wykorzysta zastosowanego zabezpieczenia majtkowego. 3. Przepis 2 stosuje si odpowiednio w razie orzeczenia o warunkowym umorzeniu postpowania. Art. 552b. Prawo do odszkodowania i zadouczynienia przysuguje rwnie osobie innej ni oskarony w razie niewtpliwie niesusznego zatrzymania w zwizku z postpowaniem karnym.;

200)

art. 553 otrzymuje brzmienie:

45

Art. 553. 1. Roszczenie o odszkodowanie lub zadouczynienie nie przysuguje temu, kto w zamiarze wprowadzenia w bd organu cigania lub sdu zoy faszywe zawiadomienie o przestpstwie lub faszywe wyjanienia i spowodowa tym niekorzystne dla siebie orzeczenie w przedmiocie skazania, warunkowego umorzenia postpowania, zastosowania rodka zabezpieczajcego albo wykonania rodka przymusu procesowego. 2. Roszczenie o odszkodowanie lub zadouczynienie z tytuu wykonywania rodka przymusu procesowego nie przysuguje, jeeli jego zastosowanie nastpio z powodu bezprawnego utrudniania postpowania przez oskaronego. 3. Roszczenie o odszkodowanie lub zadouczynienie z tytuu wykonywania rodka zapobiegawczego zastosowanego na podstawie art. 258 3 nie przysuguje, jeeli umorzenie postepowania nastpio z uwagi na niepoczytalno. 4. Roszczenie o odszkodowanie nie przysuguje rwnie, jeeli przed wystpieniem z tym roszczeniem okres wykonywania kar, rodkw karnych, rodkw zabezpieczajcych lub rodkw przymusu procesowego, ktrych dotyczy wniosek o odszkodowanie, zosta zaliczony oskaronemu na poczet kar, rodkw karnych lub rodkw zabezpieczajcych w innym postpowaniu, co nie wyklucza dochodzenia roszcze o zadouczynienie z powodu ich wykonania. 5. Przepisu 1 nie stosuje si do osb skadajcych owiadczenie w warunkach okrelonych w art. 171 4, 5 i 7, jak rwnie gdy szkoda lub krzywda powstaa na skutek przekroczenia uprawnie lub niedopenienia obowizku przez funkcjonariusza publicznego. 6. W wypadku przyczynienia si przez oskaronego do wydania orzeczenia, o ktrym mowa w art. 553 1 i 2, art. 362 Kodeksu cywilnego stosuje si odpowiednio.;
201)

po art. 553 dodaje si art. 553a w brzmieniu:

Art. 553a. Ustalajc wysoko odszkodowania, sd uwzgldnia zaliczenie oskaronemu okresu niesusznego stosowania kar, rodkw karnych, rodkw zabezpieczajcych lub rodkw przymusu procesowego, ktrych dotyczy wniosek o odszkodowanie, na poczet kar, rodkw karnych lub rodkw zabezpieczajcych orzeczonych w innym postpowaniu.;
202)

art. 554 otrzymuje brzmienie:

Art. 554. 1. danie odszkodowania i zadouczynienia naley zoy w sdzie okrgowym, w ktrego okrgu wydano orzeczenie w pierwszej instancji, a w wypadku okrelonym w art. 552b w sdzie okrgowym waciwym ze wzgldu na miejsce, w ktrym nastpio zwolnienie zatrzymanego . 2. Sd okrgowy orzeka wyrokiem na rozprawie w skadzie jednego sdziego. 3. O terminie rozprawy zawiadamia si organ uprawniony do reprezentowania Skarbu Pastwa oraz prokuratora, przesyajc odpis wniosku. 4. Postpowanie jest wolne od kosztw sdowych. W razie uwzgldnienia roszcze choby w czci, wnioskodawcy przysuguje od Skarbu Pastwa zwrot uzasadnionych wydatkw, w tym z tytuu ustanowienia jednego penomocnika.;

203)

art. 555 otrzymuje brzmienie:

46

Art. 555. Roszczenia przewidziane w niniejszym rozdziale przedawniaj si po upywie roku od daty uprawomocnienia si orzeczenia dajcego podstaw do odszkodowania i zadouczynienia, a w wypadku okrelonym w art. 552b - po upywie roku od daty zwolnienia.;
204)

w art. 557 1 otrzymuje brzmienie:

1. W razie naprawienia szkody oraz zadouczynienia za krzywd Skarb Pastwa ma roszczenie zwrotne do osb, ktre swym bezprawnym zachowaniem spowodoway niesuszne skazanie, zastosowanie rodka zabezpieczajcego lub rodka przymusu procesowego albo niesuszne zarzdzenie wykonania kary warunkowo zawieszonej lub kary, z ktrej wykonania zwolniono oskaronego albo niewtpliwie niesuszne zatrzymanie osoby, wobec ktrej nie prowadzono postpowania karnego.;
205)

art. 558 otrzymuje brzmienie:

Art. 558. W sprawach o odszkodowanie i zadouczynienie za niesuszne skazanie i niesuszne stosowanie rodkw przymusu procesowego przepisy Kodeksu postpowania cywilnego stosuje si tylko w kwestiach nieuregulowanych w niniejszym kodeksie.;
206)

art. 574 otrzymuje brzmienie:

Art. 574. W kwestiach nie uregulowanych przepisami niniejszego rozdziau do postpowania o wydanie wyroku cznego stosuje si odpowiednio przepisy o postpowaniu zwyczajnym przed sdem pierwszej instancji.;
207)

w art. 603 2 otrzymuje brzmienie:

2. W posiedzeniu maj prawo wzi udzia prokurator i obroca.;


208)

w art. 607b pkt 1 otrzymuje brzmienie:

1) w zwizku z prowadzonym przeciwko osobie ciganej postpowaniem karnym o przestpstwo zagroone kar pozbawienia wolnoci do roku, a take o przestpstwo, za ktre realnie groca kara nie przekroczy 4 miesicy pozbawienia wolnoci,;
209)

w art. 618 1 pkt 11 otrzymuje brzmienie:

11) nie opaconej przez strony pomocy prawnej udzielonej z urzdu przez adwokatw lub radcw prawnych,
210)

art. 622 otrzymuje brzmienie:

Art. 622. W postpowaniu z oskarenia prywatnego w razie pojednania si stron przed wszczciem przewodu sdowego, warunkowego umorzenia postpowania, umorzenia postpowania z powodu niepoczytalnoci sprawcy lub znikomej spoecznej szkodliwoci czynu albo z powodu stwierdzenia w zarzucanym czynie znamion przestpstwa ciganego z urzdu, zmiany trybu cigania z powodu przyczenia si prokuratora do postpowania

47

wszcztego przez oskaryciela prywatnego i zakoczenia tego postpowania w trybie publicznoskargowym - prezes sdu lub referendarz sdowy zarzdza zwrot uiszczonych przez oskaryciela prywatnego zryczatowanych wydatkw w caoci, a w poowie - w razie pojednania si stron po rozpoczciu przewodu sdowego.;
211)

art. 623 otrzymuje brzmienie:

Art. 623. Sd lub referendarz sdowy zwalnia osob w caoci lub w czci od wyoenia kosztw podlegajcych uiszczeniu przy wnoszeniu pisma procesowego, jeeli wykazaa ona, e ze wzgldu na jej sytuacj rodzinn, majtkow i wysoko dochodw wyoenie ich byoby zbyt uciliwe.;
212)

w art. 626 2 otrzymuje brzmienie:

2. Jeeli w orzeczeniu wymienionym w 1 nie zamieszczono rozstrzygnicia o kosztach, jak rwnie gdy zachodzi konieczno dodatkowego ustalenia ich wysokoci lub rozstrzygnicia o kosztach postpowania wykonawczego, orzeczenie w tym przedmiocie wydaje odpowiednio sd pierwszej instancji, sd odwoawczy a w zakresie dodatkowego ustalenia wysokoci kosztw take referendarz sdowy waciwego sdu.;
213)

w art. 632a dotychczasow tre oznacza si jako 1 i dodaje si 2 w brzmieniu:

2. Jeeli przyczyny umorzenia powstay w toku postpowania, sd moe orzec od Skarbu Pastwa zwrot uzasadnionych wydatkw z tytuu ustanowienia jednego penomocnika.;
214)

po art. 637 dodaje si art. 637a w brzmieniu:

Art. 637a. Do kosztw postpowania kasacyjnego stosuje si odpowiednio przepisy o kosztach postpowania odwoawczego, chyba e ustawa stanowi inaczej.;
215)

art. 646 otrzymuje brzmienie:

Art. 646. W sprawach podlegajcych orzecznictwu sdw wojskowych nie stosuje si przepisw o postpowaniu prywatnoskargowym, nakazowym i przyspieszonym. Poza tym stosuje si przepisy dziaw poprzednich, chyba e przepisy dziau niniejszego stanowi inaczej.. Art. 3. W ustawie z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykrocze (Dz. U. z 2010 r., Nr 46, poz. 275, z pn. zm.4)) wprowadza si nastpujce zmiany: 1) w art. 45 po 2 dodaje si 2a w brzmieniu:
4)

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostay ogoszone w: Dz. U. z 1989 r. Nr 61, poz. 363, z 1991 r. Nr 62, poz. 261, z 1993 r. Nr 59, poz. 270, z 1995 r. Nr 89, poz. 443, z 1996 r. Nr 156, poz. 779, z 2003 r. Nr 229, poz. 2272 oraz z 2011 r. Nr 240, poz. 1431.

48

2a. W wypadku wszczcia postpowania mediacyjnego, czasu jego trwania nie wlicza si do okresu przedawnienia.; 2) w art. 87 po 1 dodaje si 1a w brzmieniu: Art. 87. 1a. Tej samej karze podlega, kto znajdujc si w stanie nietrzewoci lub pod wpywem rodka odurzajcego, prowadzi na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu inny pojazd ni okrelony w 1.; 3) art. 119 otrzymuje brzmienie: Art. 119. 1. Kto kradnie lub przywaszcza sobie cudz rzecz ruchom, jeeli jej warto nie przekracza 1000 zotych, podlega karze aresztu, ograniczenia wolnoci albo grzywny. 2. Usiowanie, podeganie i pomocnictwo s karalne. 3. Jeeli sprawca czynu okrelonego w 1 dopuci si go na szkod osoby najbliszej, ciganie nastpuje na danie pokrzywdzonego. 4. W razie popenienia wykroczenia okrelonego w 1, mona orzec obowizek zapaty rwnowartoci ukradzionego lub przywaszczonego mienia, jeeli szkoda nie zostaa naprawiona.; 4) art. 120 otrzymuje brzmienie: Art. 120. 1. Kto w celu przywaszczenia dopuszcza si wyrbu drzewa w lesie albo kradnie lub przywaszcza sobie z lasu drzewo wyrbane lub powalone, jeeli warto drzewa nie przekracza 300 zotych, podlega karze aresztu, ograniczenia wolnoci albo grzywny. 2. Usiowanie oraz podeganie i pomocnictwo s karalne. 3. W razie popenienia wykroczenia okrelonego w 1 orzeka si nawizk w wysokoci podwjnej wartoci wyrbanego, ukradzionego lub przywaszczonego drzewa, a ponadto, jeeli ukradzione lub przywaszczone drzewo nie zostao odebrane, orzeka si obowizek zapaty jego rwnowartoci.; 5) art. 122 otrzymuje brzmienie: Art. 122. 1. Kto nabywa mienie wiedzc o tym, e pochodzi ono z kradziey lub z przywaszczenia, lub pomaga do jego zbycia albo w celu osignicia korzyci majtkowej mienie to przyjmuje lub pomaga do jego ukrycia, jeeli warto mienia nie przekracza 1000 zotych, a gdy chodzi o mienie okrelone w art. 120 1, jeeli warto nie przekracza 300 zotych, podlega karze aresztu, ograniczenia wolnoci albo grzywny. 2. Kto nabywa mienie, o ktrym na podstawie towarzyszcych okolicznoci powinien i moe przypuszcza, e zostao uzyskane za pomoc kradziey lub przywaszczenia, lub pomaga do jego zbycia albo w celu osignicia korzyci majtkowej mienie to przyjmuje lub pomaga do jego ukrycia, jeeli warto mienia nie przekracza 1000 zotych, a gdy chodzi o mienie okrelone w art. 120 1, jeeli warto nie przekracza 300 zotych, podlega karze grzywny albo karze nagany.

49

3. Usiowanie wykroczenia okrelonego w 1 oraz podeganie do niego i pomocnictwo s karalne.; 6) art. 124 otrzymuje brzmienie: Art. 124. 1. Kto cudz rzecz umylnie niszczy, uszkadza lub czyni niezdatn do uytku, jeeli szkoda nie przekracza 1000 zotych, podlega karze aresztu, ograniczenia wolnoci albo grzywny. 2. Usiowanie, podeganie i pomocnictwo s karalne. 3. ciganie nastpuje na danie pokrzywdzonego. 4. W razie popenienia wykroczenia mona orzec obowizek zapaty rwnowartoci wyrzdzonej szkody lub obowizek przywrcenia do stanu poprzedniego.. Art. 4. W ustawie z dnia 23 czerwca 1973 r. o opatach w sprawach karnych (Dz. U. z 1983 r., Nr 49, poz. 223, z pn. zm.5)) w art. 16 ust. 2 otrzymuje brzmienie: 2. Jeeli w orzeczeniu, o ktrym mowa w ust. 1, opaty nie okrelono albo bdnie ustalono jej wysoko, orzeczenie w tym przedmiocie wydaje sd odwoawczy lub sd pierwszej instancji; w wypadku gdy opaty nie okrelono, orzeczenie moe wyda take referendarz sdowy.. Art. 5. W ustawie z dnia 26 maja 1982r.- Prawo o adwokaturze (Dz. U z 2009, Nr 146, poz.1188 z pn. zm.6)) art. 94. otrzymuje brzmienie: Art. 94. Obwiniony ma prawo do ustanowienia obrocy, ktrym moe by wycznie adwokat lub radca prawny Art. 6. W ustawie z dnia 26 padziernika 1982 r. o postpowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. Nr 2010 r., Nr 33, poz. 178, z pn. zm.7)) w art. 48 uchyla si pkt 1. Art. 7. W ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65, z pn. zm.8 ) wprowadza si nastpujce zmiany: 1) Art. 4 otrzymuje brzmienie: Art. 4. Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na wiadczeniu pomocy prawnej. 2) Art. 6 ust. 1 otrzymuje brzmienie:

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostay ogoszone w Dz. U. z 2011 r. Nr 112, poz. 654, Nr 149, poz. 887 i Nr 191, poz. 1134.
5)

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostay ogoszone w: Dz. U. z 2009 r. Nr 26, poz. 156, Nr 166, poz. 1317, Nr 210, poz. 1628, Nr 216, poz. 1676, z 2010 r. Nr 7, poz. 45, Nr 47, poz. 278, Nr 200, poz. 1326, Nr 217, poz. 1429, z 2011 r. Nr 106, poz. 622 i Nr 142, poz. 830. 7) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostay ogoszone w: Dz. U. z 2011 r. Nr 112, poz. 654, Nr 149, poz. 887 i Nr 191, poz. 1134 8) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostay ogoszone w: Dz.U. z 2010 r. Nr 47 poz. 278, Nr 200, poz. 1326, Nr 217, poz. 1429, Dz. U. z 2011 r. Nr 106, poz. 622 i Nr 142, poz. 830.
6)

50

Art. 6.1 wiadczenie pomocy prawnej przez radc prawnego polega w szczeglnoci na udzielaniu porad i konsultacji prawnych, sporzdzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektw aktw prawnych oraz wystpowaniu przed urzdami i sdami w charakterze penomocnika lub obrocy. 3) Skrela si art. 7. 4) W art. 8 po ust. 5 dodaje si ust. 6 w brzmieniu: Art. 8. 1 Pomoc prawna wiadczona przez radc prawnego wykonujcego zawd w ramach stosunku pracy, nie moe polega na wystpowaniu w charakterze obrocy w postpowaniu karnym. Art. 8. W ustawie z dnia 25 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. z 2011 r. Nr 270, poz. 1599) wprowadza si nastpujce zmiany: 1) art. 75 otrzymuje brzmienie: Art. 75. Obwiniony moe ustanowi obroc tylko spord prokuratorw, adwokatw lub radcw prawnych 2) w art. 99 ust. 2 otrzymuje brzmienie: 2. Asesor prokuratury nieposiadajcy uprawnie do czynnoci prokuratorskich moe wystpowa w charakterze oskaryciela publicznego w sprawach, w ktrych postpowanie przygotowawcze zakoczyo si w formie dochodzenia.. Art. 9. W ustawie z dnia 14 lutego 1991 r.- Prawo o notariacie (Dz. U z 2008, Nr 189, poz. 1158 z pn. zm.9) art. 56. otrzymuje brzmienie: Art. 56. Obwiniony moe ustanowi obroc spord notariuszy, adwokatw lub radcw prawnych. Art. 10. W ustawie z dnia 28 wrzenia 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2011 r., Nr 12, poz. 59, z pn. zm10)) w art. 47 w ust. 2 pkt 7 otrzymuje brzmienie:

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostay ogoszone w: Dz. U. z 2009 r. Nr 37, poz. 286, Nr 166, poz. 1317, z 2010 r. Nr 128, poz. 1228, z 2011 r. Nr 85, poz. 458, Nr 87, poz. 483, Nr 106, poz. 622 i Nr 142, poz. 830.
9)

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostay ogoszone w: Dz. U. z 2011 r. Nr 12, poz. 59, Nr 34, poz. 170, Nr 106, poz. 622 oraz Nr 224, poz. 1337.
10)

51

7) prowadzenia dochodze oraz wnoszenia i popierania aktw oskarenia, jeeli przedmiotem przestpstwa jest drewno pochodzce z lasw stanowicych wasno Skarbu Pastwa, w trybie i na zasadach okrelonych w Kodeksie postpowania karnego;. Art. 11. W ustawie z dnia 13 padziernika 1995 r. - Prawo owieckie (Dz. U. z 2005 r., Nr 127, poz. 1066, z pn. zm.11)) w art. 39 w ust. 2 pkt 7 otrzymuje brzmienie: 7) prowadzenia dochodze oraz wnoszenia i popierania aktu oskarenia w postpowaniu, jeeli przedmiotem przestpstwa jest zwierzyna, w trybie i na zasadach okrelonych w Kodeksie postpowania karnego;. Art. 12. W ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 1997 r., Nr 90, poz. 557, z pn. zm.12)) wprowadza si nastpujce zmiany: 1) w art. 25 3 otrzymuje brzmienie: 3. Kolejno zaspokojeniu podlegaj: 1) zasdzone roszczenia cywilne majce na celu naprawienie szkody lub zadouczynienie za doznan krzywd, 2) nalenoci sdowe, 3) orzeczona grzywna, 4) zobowizanie, okrelone w art. 52 Kodeksu karnego. 2) w art. 211 uchyla si 6. Art. 13. W ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o ustroju sdw wojskowych

(Dz. U. z 2007, Nr 226, poz. 1676, z pn. zm.13) art. 40 9 otrzymuje brzmienie:
Art.40 9 Obwiniony moe ustanowi obroc spord sdziw sdw wojskowych, adwokatw lub radcw prawnych." Art. 14. W ustawie z dnia 10 wrzenia 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2007 r. Nr 111, poz. 765, z pn. zm.14)) wprowadza si nastpujce zmiany:
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostay ogoszone w: Dz. U. z 2005 r. Nr 175, poz. 1462, z 2006 r. Nr 220, poz. 600, z 2007 r. Nr 176, poz. 1238, z 2008 r. Nr 201, poz. 1237, z 2009 r. Nr 92, poz. 753 i Nr 223, poz. 1777 oraz z 2011 r. Nr 106, poz. 622.
11)

Zmiany wymienionej ustawy zostay ogoszone w: Dz. U. z 1997 r. Nr 160, poz. 1083, z 1999 r. Nr 83, poz. 931, z 2000 r. Nr 60, poz. 701 i Nr 120, poz. 1268, z 2001 r. Nr 98, poz. 1071 i Nr 111, poz. 1194, z 2002 r. Nr 74, poz. 676 i Nr 200, poz. 1679, z 2003 r. Nr 111, poz. 1061, Nr 142, poz. 1380 i Nr 179, poz. 1750, z 2004 r. Nr 93, poz. 889, Nr 210, poz. 2135, Nr 240, poz. 2405, Nr 243, poz. 2426 i Nr 273, poz. 2703, z 2005 r. Nr 163, poz. 1363 i Nr 178, poz. 1479, z 2006 r. Nr 104, poz. 708 i Nr 226, poz. 1648, z 2007 r. Nr 123, poz. 849, z 2008 r. Nr 96, poz. 620 i Nr 214, poz. 1344, z 2009 r. Nr 8, poz. 39, Nr 22, poz. 119, Nr 62, poz. 504, Nr 98, poz. 817, Nr 108, poz. 911, Nr 115, poz. 963, Nr 190, poz. 1475, Nr 201, poz. 1540 i Nr 206, poz. 1589, z 2010 r. Nr 34, poz. 191, Nr 40, poz. 227, Nr 125, poz. 842 i Nr 182, poz. 1228, oraz z 2011 r. Nr 39, poz. 201 i 202, Nr 112, poz. 654, Nr 129, poz. 734, Nr 185, poz. 1092, Nr 217, poz. 1280 i Nr 240, poz. 1431.
12)

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostay ogoszone w: Dz. U z 2007 Nr 64, poz. 433, z 2008 r. Nr 237, poz. 1651, z 2009 r. Nr, 26, poz. 157, Nr 56, poz. 459, Nr 157, poz. 1241, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228, z 2011 r. Nr 113, poz. 659, Nr 203, poz. 1192 i Nr 236, poz. 1396 14) Zmiany wymienionej ustawy zostay ogoszone w: Dz. U. z 2007 r., Nr 64, poz. 432, Nr 112, poz. 766, z 2008 r. Nr 66, poz. 410, Nr 215, poz. 1355, Nr 237, poz. 1651, z 2009 r., Nr 3, poz. 11, Nr 8, poz. 39,, Nr 157, poz.1241, Nr 168, poz. 1323, Nr 201, poz. 1540, Nr 206,
13

52

1) w art. 117 1 i 2 otrzymuj brzmienie: 1. Orzekanie w sprawach o przestpstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe nastpuje w postpowaniu: 1) w przedmiocie udzielenia zezwolenia na dobrowolne poddanie si odpowiedzialnoci, 2) zwyczajnym, 3) nakazowym, 4) w stosunku do nieobecnych. 2. W sprawach o wykroczenia skarbowe w postpowaniu zwyczajnym orzeka si, gdy brak jest podstaw do rozpoznania sprawy w postpowaniu nakazowym oraz gdy odmwiono uprzednio udzielenia zezwolenia na dobrowolne poddanie si odpowiedzialnoci.; 2) w art. 118 4 otrzymuje brzmienie: 4. W granicach koniecznych do zabezpieczenia ladw i dowodw przestpstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, niezbdnych czynnoci procesowych w sprawach, o ktrych mowa w art. 133 1 pkt 1, mog dokonywa take upowanieni przez urzd celny funkcjonariusze celni penicy sub w izbie celnej. Po dokonaniu tych czynnoci przekazuje si spraw urzdowi celnemu do dalszego prowadzenia.; 3) w art. 119 3 otrzymuje brzmienie: 3. Roszczenie z tytuu bezpodstawnego wzbogacenia przedawnia si, jeeli powdztwa nie wytoczono przed upywem 3 miesicy od dnia, w ktry powd dowiedzia si o prawomocnym orzeczeniu przepadku przedmiotw, nie pniej jednak ni przed upywem 10 lat od prawomocnego orzeczenia przepadku.; 4) art. 122 otrzymuje brzmienie: Art. 122 1. W sprawach, w ktrych finansowy organ postpowania przygotowawczego jest uprawniony do prowadzenia takiego postpowania, a nastpnie do wniesienia i popierania aktu oskarenia przed sdem: 1) przez wyraenie prokurator w art. 18 2, art. 19 1 zdanie pierwsze, 2 i 4, art. 20 1 i 1b, art. 23, 46, art. 71 2, art. 87 3, art. 93 3, art. 100 2, art. 135, art. 156 5, art. 158, art.160 4, art. 192 2, art. 215, art. 218 1 zdanie pierwsze, art. 231 1, art. 232a 2, art. 281, art. 282 1 pkt 1, art. 288 1, art. 290 1, art. 298 1, art. 299 3, art. 308 1, art. 317 2, art. 323 1 i 3, art. 325e 2 zdanie drugie, art. 327 1 3, art. 330 1, art. 333 2, art. 336 1 i 3, art. 339 3 pkt 4, art. 340 2, art. 341 2, art. 343a 2 zdanie drugie, art. 345 1 i 2, art. 381 2, art. 387 2, art. 441 4, art. 446, art. 448, art. 461 1, art. 505, art. 526 2, art. 527 1, art. 530 4 i 5, art. 545 2, art. 550 2, art. 570, art. 571 2, art. 611fs, oraz w art. 618 1 pkt 2 Kodeksu postpowania karnego rozumie si take finansowy organ postpowania przygotowawczego,

poz. 1589, z 2010 r. Nr 88, poz. 583, Nr 127, poz. 858, Nr 151, poz. 1013, z 2011 r. Nr 48, poz. 245, Nr 129, poz. 733, Nr 171, poz. 1016, Nr 240, poz. 1431.

53

2) przez wyraenie prokurator w art. 15 1, art. 48 1, art.179 1, art. 325, art. 326 1-3 oraz art. 327 2 i 3 Kodeksu postpowania karnego rozumie si take organ nadrzdny nad finansowym organem postpowania przygotowawczego; 3) przez wyraenie Prokurator Generalny w art. 328 Kodeksu postpowania karnego rozumie si take ministra waciwego do spraw finansw publicznych, gdy potrzeba uchylenia prawomocnego postanowienia zachodzi w sprawie o wykroczenie skarbowe. 2. Finansowy organ postpowania przygotowawczego moe wystpi z wnioskiem do prokuratora o podjcie czynnoci, o ktrych mowa w art. 73 2 i 3, art. 180 1, art. 202 1, art. 203 2, art. 214 1 i 8, art. 218 1 zdanie drugie, art. 220 1, art. 226 zdanie drugie, art. 237 1 i 2, art. 247 1 i 2, art. 250 2-4, art. 263 2, art. 270 1 oraz art. 293 1 Kodeksu postpowania karnego. Jeeli w wypadku, o ktrym mowa w art. 202 1 Kodeksu postpowania karnego, prokurator powouje biegych lekarzy psychiatrw, a take gdy sd zastosowa tymczasowe aresztowanie podejrzanego, prokurator z mocy prawa obejmuje nadzorem postpowanie przygotowawcze. W sprawach o wykroczenia skarbowe w celu dla zbadania stanu zdrowia psychicznego oskaronego powouje si jednego biegego lekarza psychiatr, a powoujc go prokurator moe obj dochodzenie nadzorem. 3. Przepisw 1 i 2 nie stosuje si w razie przejcia sprawy przez prokuratora do swego prowadzenia.; 5) w art. 124: a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. Pocignicie do odpowiedzialnoci posikowej nastpuje w formie postanowienia., b) uchyla si 5; 6)w art. 125: a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. Do podmiotu pocignitego do odpowiedzialnoci posikowej oraz jego penomocnika stosuje si odpowiednio dotyczce podejrzanego, oskaronego i obrocy przepisy: art. 72, 74 1, art.75-79, art. 80a, 81, 84-89, 157 1 i 2, art. 174-176, 300, 301, 315 1, art. 316, 321, 323 2, art. 334 5 zdanie pierwsze, art. 338 1, art. 343 5, art. 353 2, art. 386, 389, 390, art.391 2, art.431 2 i 3, art.434-435, art. 440, 443, 453 3, art. 454 1, art. 455, 524 3, art. 540 2 i 3, art. 542 2, art. 545 1, art. 547 3, art. 548, 624 1, art. 627, 630, 632-633 oraz art. 636 1 Kodeksu postpowania karnego., b) 5 otrzymuje brzmienie: 5. Do podmiotu, ktry uzyska korzy majtkow z przestpstwa oskaronego stosuje si odpowiednio przepisy Kodeksu postpowania karnego o stronie, o jakiej mowa w rozdziale 8a tego Kodeksu, z tym, e przez wyraenie prokurator naley rozumie take finansowy organ postpowania przygotowawczego.;

54

7) w art. 128 1 otrzymuje brzmienie: 1. Do interwenienta oraz jego penomocnika stosuje si odpowiednio przepisy art. 232 3, art. 305 4, art. 315 1, art. 316 1, art. 318, 321, 323 2, art. 334 2, art. 338 1, art. 343 5, art. 343a, 475, 540 2, art. 549 oraz 550 2 Kodeksu postpowania karnego.; 8) w tytule II w dziale I tytu rozdziau 13 otrzymuje brzmienie: Rozdzia 13. Zatrzymanie rzeczy. Zabezpieczenie majtkowe; 9) po art. 129 dodaje si art.129a w brzmieniu: Art. 129a. 1. W razie zarzdzenia przez finansowy organ postpowania przygotowawczego sprzeday przedmiotw, o ktrych mowa w art. 232 1 Kodeksu postpowania karnego, jej wykonanie nastpuje w trybie przepisw ustawy o postpowaniu egzekucyjnym w administracji. 2. Uzyskan ze sprzeday kwot pienin mona zoy take do depozytu we waciwym miejscowo finansowym organie postpowania przygotowawczego. 10) w art. 131 a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. W razie popenienia przestpstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego mona zabezpieczy take rodek karny cignicia rwnowartoci pieninej przepadku przedmiotw lub przepadku korzyci majtkowej oraz uiszczenie nalenoci publicznej uszczuplonej czynem zabronionym, jeeli zachodzi uzasadniona obawa, e bez takiego zabezpieczenia wykonanie orzeczenia w zakresie tych rodkw lub cigniecie uszczuplonej nalenoci publicznoprawnej bdzie niemoliwe lub znacznie utrudnione ., b) uchyla si 2; 11) w art. 137 4 otrzymuje brzmienie: 4. Upowaniony organ postpowania przygotowawczego lub jego przedstawiciel, nakadajc kar grzywny w drodze mandatu karnego, obowizany jest okreli wykroczenie skarbowe zarzucane sprawcy oraz pouczy go o warunkach dopuszczalnoci postpowania mandatowego, a zwaszcza o skutkach prawnych braku zgody, o ktrej mowa w 3.; 12) w art. 140: a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. Prawomocny mandat karny podlega uchyleniu, jeeli grzywn naoono za czyn niebdcy czynem zabronionym jako wykroczenie skarbowe albo wobec osoby, ktra nie bya sprawc tego wykroczenia skarbowego lub ktra nie ponosi odpowiedzialnoci za

55

wykroczenia skarbowe. Uchylenie nastpuje na wniosek ukaranego, jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego, zoony nie pniej ni w terminie 7 dni od daty przyjcia mandatu albo z urzdu., b) dodaje si 1a w brzmieniu: 1a. Prawomocny mandat karny podlega take uchyleniu w trybie okrelonym w 1 zdanie drugie, jeeli grzywn naoono wbrew zakazom okrelonym w art. 137 2 pkt 2 i 4. Podlega on take uchyleniu, gdy grzywn naoono w wysokoci wyszej ni wynika to z art. 48 2, z tym, e w takim wypadku jedynie w czci przekraczajcej dopuszczaln jej wysoko.; 13) art. 151a otrzymuje brzmienie: Art.151a. 1. Postpowanie przygotowawcze prowadzi si w formie ledztwa lub dochodzenia. ledztwo prowadzi prokurator, chyba e prowadzi je finansowy organ postpowania przygotowawczego. 2. ledztwo prowadzi si w sprawach o przestpstwa skarbowe popenione w warunkach okrelonych w art. 37 1 i art. 38 2. 3. W pozostaych sprawach o przestpstwa skarbowe oraz w sprawach o wykroczenia skarbowe prowadzi si dochodzenie, chyba e w sprawie o przestpstwo skarbowe prokurator lub finansowy organ postpowania przygotowawczego zarzdzi prowadzenie ledztwa z uwagi na jej wag lub zawio. Dochodzenie prowadz finansowe i niefinansowe organy postpowania przygotowawczego, chyba e prowadzi je prokurator. 4. Prokurator prowadzi dochodzenie w sprawach o przestpstwa skarbowe: 1) jeeli osob podejrzan jest sdzia, prokurator, funkcjonariusz Policji, Agencji Bezpieczestwa Wewntrznego, Agencji Wywiadu lub Centralnego Biura Antykorupcyjnego, 2) jeeli osob podejrzan jest funkcjonariusz Stray Granicznej, andarmerii Wojskowej, finansowego organu postpowania przygotowawczego lub organu nadrzdnego nad finansowym organem postpowania przygotowawczego, 3) jeeli prokurator tak zarzdzi. 5. Prokurator prowadzi take ledztwo, gdy osob podejrzan w sprawach okrelonych w 2, jest osoba, o ktrej mowa w 4 pkt 1 lub 2.; 14) art. 151b otrzymuje brzmienie: Art.151b. 1. Wydajc postanowienie o wszczciu ledztwa, finansowy organ postpowania przygotowawczego niezwocznie przesya jego odpis prokuratorowi. 2. Jeeli prokurator wszcz postpowanie przygotowawcze, moe powierzy organowi okrelonemu w art. 118 1 pkt 1-5 albo w 2 jego przeprowadzenie w caoci albo w okrelonym zakresie lub dokonanie poszczeglnych czynnoci tego postpowania. W wypadkach okrelonych w art. 151a 4 pkt 1 i 2 i 5 prokurator moe powierzy innemu organowi jedynie dokonanie poszczeglnych czynnoci postpowania, z wyczeniem jednak czynnoci zwizanych z przedstawieniem zarzutw, ich zmian lub uzupenieniem oraz zamkniciem dochodzenia lub ledztwa.

56

3. Powierzajc prowadzenie wszcztego postpowania przygotowawczego w caoci lub okrelonym zakresie innemu organowi, prokurator moe zastrzec do osobistego wykonania jakkolwiek czynno, w szczeglnoci wymagajc wydania postanowienia, zwizan z przedstawieniem, zmian lub uzupenianiem zarzutw, pocigniciem do odpowiedzialnoci posikowej i zmian postanowienia o pocigniciu do tej odpowiedzialnoci albo zamkniciem postpowania przygotowawczego.; 15) po art. 151b dodaje si art.151c w brzmieniu: Art. 151c. 1. ledztwo prowadzone przez finansowy organ postpowania przygotowawczego nadzoruje prokurator. 2. Prokurator sprawuje take nadzr nad dochodzeniem w sprawie o przestpstwo skarbowe prowadzonym przez organ wskazany w 1, gdy zachodz okolicznoci okrelone w art. 79 1 Kodeksu postpowania karnego oraz w wypadku, o ktrym mowa w art. 122 2 zdanie drugie, a take gdy obejmie on je swym nadzorem z uwagi na wag lub zawio sprawy. W sprawach o wykroczenia skarbowe sprawuje on taki nadzr jedynie w razie objcia go nim w wypadku okrelonym w art. 122 2 zdanie trzecie. 3. W pozostaych wypadkach nadzr nad dochodzeniem prowadzonym przez organ wskazany w 1, sprawuje organ nadrzdny nad tym organem.; 16) w art. 153 1 otrzymuje brzmienie: 1. Postpowanie przygotowawcze w sprawie o przestpstwo skarbowe powinno by zakoczone w cigu 3 miesicy. W razie niezakoczenia postpowania w tym terminie organ nadrzdny nad finansowym organem postpowania przygotowawczego, a gdy postpowanie prowadzi lub nadzoruje prokurator - prokurator bezporednio przeoony, mog przeduy je na okres do 6 miesicy. W szczeglnie uzasadnionych wypadkach waciwy prokurator bezporednio przeoony moe przeduy okres postpowania na dalszy czas oznaczony, jednak, gdy jest ono prowadzone w formie ledztwa albo gdy prowadzi je prokurator, przeduenia na okres przekraczajcy rok dokonuje prokurator nadrzdny nad prokuratorem nadzorujcym lub prowadzcym postpowanie.; 17) po art. 154 dodaje si art.154a w brzmieniu: Art. 154a. Czynnoci kocowego zaznajomienia si stron z materiaem postpowania przygotowawczego, o ktrych mowa w art. 321 Kodeksu postpowania karnego, przeprowadza si na wniosek podejrzanego, osoby pocignitej do odpowiedzialnoci posikowej oraz interwenienta, a take obrocw i penomocnikw tych stron.; 18) art. 155 otrzymuje brzmienie: Art. 155. 1. W sprawie, w ktrej finansowy organ postpowania przygotowawczego prowadzi ledztwo oraz w sprawie o przestpstwo skarbowe, w ktrej prowadzi on dochodzenie objte nadzorem prokuratora, organ ten, jeeli nie umarza postpowania, sporzdza w cigu 14 dni od zakoczenia dochodzenia lub ledztwa akt oskarenia i przesya go wraz aktami prokuratorowi, ze wskazaniem, jaki materia dowodowy przedstawiono stronom podczas czynnoci, o ktrej mowa w art. 154a, jako przekazywany do sdu wraz z aktem oskarenia, przekazujc jednoczenie prokuratorowi take ewentualne wnioski, o ktrych mowa w 5 oraz dowody rzeczowe. Akt oskarenie zatwierdza i wnosi do sdu

57

prokurator. W akcie oskarenia naley take wskaza finansowy organ postpowania przygotowawczego, ktry prowadzi postpowanie przygotowawcze, ktremu przysuguj przed sdem uprawnienia oskaryciela publicznego. Organ ten zawiadamia si o wniesieniu aktu oskarenia przez dorczenie jego odpisu. 2. Przepis 1 stosuje si odpowiednio, gdy w sprawach w nim wskazanych zachodz warunki do doczenia do aktu oskarenia wniosku o skazanie bez rozprawy lub do wystpienia z wnioskiem o warunkowe umorzenie postpowania albo z wnioskiem, o ktrym mowa w art. 324 Kodeksu postpowania karnego. Finansowy organ postpowania przygotowawczego, ktry prowadzi to postpowanie, ma wwczas prawo uczestniczy w posiedzeniach przewidzianych w art. 341 1, art. 343 5 i art. 354 pkt 2 Kodeksu postpowania karnego oraz w rozprawie, gdy rozpoznanie sprawy spraw przekazano na rozpraw . 3. W pozostaych sprawach, w ktrych finansowy organ postpowania przygotowawczego prowadzi dochodzenie, sporzdza on w cigu 14 dni od jego zamknicia akt oskarenia lub wniosek o warunkowe umorzenie postpowania i wnosi go do waciwego sdu oraz popiera przed tym sdem albo wydaje postanowienie o umorzeniu lub o zawieszeniu postpowania przygotowawczego lub zarzdza uzupenienie dochodzenia. O wniesieniu aktu oskarenia w sprawie o przestpstwo skarbowe zawiadamia si niezwocznie prokuratora przez przesanie mu odpisu tego aktu. W sprawie o wykroczenie skarbowe finansowy organ postpowania przygotowawczego zawiadamia prokuratora o wniesieniu aktu oskarenia jedynie w razie uprzedniego objcia przez prokuratora nadzoru nad dochodzeniem w tej sprawie. 4. W sprawie o przestpstwo skarbowe, w ktrej podejrzany jest tymczasowo aresztowany, terminy okrelone w 1 i 3 wynosz 7 dni. Jeeli wobec podejrzanego stosowane jest tymczasowe aresztowane, akt oskarenia naley wnie do sdu nie pniej ni 14 dni przed upywem dotychczas okrelonego terminu stosowania tego rodka. 5. Do aktu oskarenia prokurator lub finansowy organ postpowania przygotowawczego docza si wniosek o naoenie odpowiedzialnoci posikowej, jeeli ustalono istnienie podstaw tej odpowiedzialnoci okrelonych art. 24 1 i 2, a take wniosek o zobowizanie okrelonego podmiotu do zwrotu na rzecz Skarbu Pastwa lub jednostki samorzdu terytorialnego korzyci majtkowej uzyskanej z przestpstwa skarbowego zarzucanego oskaronemu, jeeli ustalono istnienie podstaw do naoenia takiego obowizku, wskazanych w art. 24 5, zaczajc do tych wnioskw materia dowodowy ich dotyczcy. Wnioski te docza si do aktu oskarenia wraz z odpisami dla oskaronego i osb, ktrych dotycz, powiadamiajc je o ich zoeniu.; 19) w art. 156 1 otrzymuje brzmienie: 1. Prokurator, a take finansowy organ postpowania przygotowawczego moe doczy do aktu oskarenia wniosek o wydanie, bez przeprowadzania rozprawy, wyroku skazujcego i orzeczenie uzgodnionych z oskaronym kary lub rodka karnego za zarzucane mu przestpstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, jeeli okolicznoci popenienia czynu zabronionego nie budz wtpliwoci, a postawa oskaronego wskazuje, e cele postpowania zostan osignite.; 20) w art. 157 1 otrzymuje brzmienie: 1. Jeeli akt oskarenia w sprawie o przestpstwo skarbowe wnis finansowy organ postpowania przygotowawczego, udzia tego organu lub jego przedstawiciela w rozprawie

58

gwnej jest obowizkowy. Jeeli akt oskarenia dotyczy wykroczenia skarbowego udzia ten jest obowizkowy, gdy prezes sdu lub sd tak zarzdzi.; 21) w art. 158: a) 2 otrzymuje brzmienie: 2. Jeeli podmiot, o ktrym mowa w 1, usprawiedliwi swoje niestawiennictwo i jednoczenie wniesie o odroczenie rozprawy, nie mona jej prowadzi w czasie nieobecnoci tego podmiotu w zakresie dotyczcym jego interesu procesowego., b) uchyla si 3; 22) art. 163a otrzymuje brzmienie: Art. 163a. W razie skazania z zastosowaniem art. 36 3, po ogoszeniu lub przy dorczeniu wyroku, naley pouczy oskaronego o treci art. 434 4 oraz art. 443 Kodeksu postpowania karnego, a gdy do skazania doszo z zastosowaniem art. 156 lub 161 o treci art. 447 7 Kodeksu postpowania karnego.; 23) art. 165 otrzymuje brzmienie: Art. 165. Do udziau finansowego organu postpowania przygotowawczego jako oskaryciela publicznego w rozprawie odwoawczej stosuje si odpowiednio art.157.; 24) art. 176 1 otrzymuje brzmienie: 1. Prezes lub referendarz sdowy sdu waciwego do rozpoznania sprawy wyznacza nieobecnemu oskaronemu obroc z urzdu. Udzia obrocy jest obowizkowy take w postpowaniu odwoawczym.; 25) w art. 179: a) 3 otrzymuje brzmienie: 3. Zabezpieczenia majtkowego na towarach podlegajcych kontroli wykonywanej przez Sub Celn, bdcych w dyspozycji urzdu celnego oraz na wartociach dewizowych lub krajowych rodkach patniczych podlegajcych kontroli dewizowej wykonywanej przez urzd celny, w sprawach o przestpstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe prowadzonych przez urzdu celne, dokonuj te organy., b) 6 otrzymuje brzmienie: 6. Kompetencje urzdu celnego okrelone w 1, 3, 4 i 5 moe wykonywa take izba celna.;

59

26) w art. 187 2 otrzymuje brzmienie: 2. Wykonanie prawomocnych mandatw karnych , o ktrych mowa w art. 138 1 pkt 2, nastpuje w trybie przepisw ustawy o postpowaniu egzekucyjnym w administracji.

Art. 15. W ustawie z dnia 27 lipca 2001r. - Prawo o ustroju sdw powszechnych (Dz. U. Nr
98, poz. 107015) art. 113 otrzymuje brzmienie: Art. 113. Obwiniony moe ustanowi obroc spord sdziw, adwokatw lub radcw prawnych Art. 16.W ustawie z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postpowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2008 r. Nr 133, poz. 848, z pn. zm.16)) wprowadza si nastpujce zmiany: 1) art. 8 otrzymuje brzmienie: Art. 8. W postpowaniu uregulowanym w niniejszym kodeksie stosuje si odpowiednio przepisy art. 2, 4, 5, 7-9, 13, 14, art. 15 2 i 3, art. 16, art. 18 2, art. 20, art. 23 i art. 23a Kodeksu postpowania karnego.; 2) art. 16 otrzymuje brzmienie: Art. 16 1. Do wyczenia sdziego i referendarza sdowego stosuje si odpowiednio przepisy art. 40, 41 i 42 1-3 Kodeksu postpowania karnego. 2. O wyczeniu sdziego rozstrzyga inny rwnorzdny skad sdu, przed ktrym sprawa si toczy. W razie niemonoci utworzenia takiego skadu o wyczeniu orzeka sd wyszego rzdu. O wyczeniu referendarza sadowego sd orzeka w skadzie jednego sdziego.; 3) po art. 18 dodaje si art. 18a w brzmieniu: Art. 18a. Udzia w rozprawie oskaryciela publicznego, ktry zoy wniosek o ukaranie, jest obowizkowy gdy w sprawie wystpuje obroca, o ktrym mowa w art. 21 1.; 4) w art. 21 2 otrzymuje brzmienie: 2. W wypadku, o ktrym mowa w 1 pkt 2, obowizek korzystania z pomocy obrocy ustaje, jeeli sd podziela opini biegego psychiatry, e czyn obwinionego nie zosta popeniony w warunkach wyczenia lub znacznego ograniczenia zdolnoci rozpoznania
Zmiany wymienionej ustawy zostay ogoszone w: Dz. U. z 2001 r. Nr 154, poz. 1787, z 2002 r. Nr 153, poz. 1802, Nr 213, poz. 2050, Nr 240, poz. 2052, z 2003 r. Nr 188, poz. 1832, Nr 228, poz. 2256, z 2004 r., Nr 34, poz. 304, Nr 130, 1376, Nr 185, poz. 1907, Nr 273, poz. 2702 i poz. 2703, z 2005 r., Nr 13, poz. 98, Nr 131, poz. 1102, Nr 167, poz. 1398, Nr 169, poz. 1410, poz. 1413 i poz. 1417, Nr 178, poz. 1479, z 2006 r. Nr 144, poz. 1044, Nr 218, poz. 1592, z 2007 r., Nr 64, poz. 433, Nr 73, poz. 484, Nr 99, poz. 664, Nr 112, poz. 766, Nr 136, poz. 959, Nr 138, poz. 976, Nr 204, poz. 1482, Nr 230, poz. 1698, z 2008 r. 223, poz. 1457, Nr 228, poz. 1507, Nr 234, poz. 1571, z 2009 r. Nr 1 poz. 4, Nr 9, poz. 57, Nr 26, poz. 156 i 157, Nr 56, poz. 459, Nr157, poz. 1241, Nr 178, poz. 1375, Nr 219, poz. 1706, Nr 223, poz. 1777, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228, Nr 205, poz. 1364, z 2011 r. Nr 109, poz. 627, Nr 126, poz. 714, Nr 203, poz. 1192. 16) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostay ogoszone w: Dz. U. z 2008 r. Nr 214, poz. 1344 i Nr 237, poz. 1651, z 2009 r. Nr 190 poz. 1474 i Nr 206, poz. 1598, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228, Nr 197, poz. 1307 i Nr 225, poz. 1466 oraz z 2011 r. Nr 240, poz. 1431, Nr 244, poz.1454.
15)

60

znaczenia czynu lub kierowania swoim postpowaniem i e stan psychiczny obwinionego pozwala na udzia w postpowaniu i prowadzenie samodzielnej, rozsdnej obrony. Sd zwalnia wwczas obroc z jego obowizkw.; 5) art. 23 otrzymuje brzmienie: Art. 23. Obroc z urzdu wyznacza prezes lub referendarz sdowy sdu waciwego do rozpoznania sprawy.; 6) w art. 27 4 otrzymuje brzmienie: 4. Prezes sdu lub referendarz sdowy zawiadamia o wniesieniu wniosku o ukaranie, o ktrym mowa w 1 i 2, waciwego oskaryciela publicznego. Jeeli oskaryciel ten w cigu 14 dni od otrzymania zawiadomienia wniesie w sprawie o ten sam czyn tej samej osoby publiczny wniosek o ukaranie, wniosek pokrzywdzonego traktuje si jak owiadczenie wskazane w art. 26 3.; 7) w art. 28 1 otrzymuje brzmienie: 1. Odstpienie oskaryciela posikowego, o ktrym mowa w art. 27 1 i 2, od oskarenia, powoduje umorzenie postpowania. Postanowienie o umorzeniu postpowania moe wyda referendarz sdowy.; 8) w art. 31 1 otrzymuje brzmienie: 1. W razie mierci oskaryciela posikowego, o ktrym mowa w art. 27 1 i 2, sd lub referendarz sadowy zawiesza postpowanie, a osoby najblisze mog wstpi w prawa zmarego. Jeeli w terminie zawitym miesica od dnia mierci oskaryciela osoba uprawniona nie wstpi w prawa zmarego, sd lub referendarz sadowy umarza postpowanie.; 9) w art. 32 po 3 dodaje si 3a w brzmieniu: 3a. Postanowienia i zarzdzenia, o jakich mowa w 3 moe wydawa take referendarz sdowy, gdy ustawa to przewiduje.; 10) w art. 38 1 otrzymuje brzmienie: 1. Do czynnoci procesowych prowadzonych w postpowaniu w sprawach o wykroczenia stosuje si odpowiednio take przepisy art. 95, 100 1 i 6 zdanie pierwsze, art. 105, 107, 108, 116-134, 136-142, 156 1-4, art. 157, 158, 160-166, Kodeksu postpowania karnego, a gdy sd orzeka jednoosobowo, rwnie przepisy art. 109-114 i 115 1, 2 zdanie pierwsze oraz 3 Kodeksu postpowania karnego.; 11)_w art. 39 1 otrzymuje brzmienie: 1. W postpowaniu przed sdem dowody przeprowadza si na wniosek stron, a w wyjtkowych, szczeglnie uzasadnionych, wypadkach take z urzdu. Przepis art.168 Kodeksu postpowania karnego stosuje si.;

61

12) w art. 41 1 otrzymuje brzmienie: 1. Przy przeprowadzaniu dowodu z zezna wiadka stosuje si odpowiednio przepisy art. 177, 178, 178a, 182, 183, 185-190, 191 1 i 2 oraz art. 192 Kodeksu postpowania karnego.; 13) w art. 49 1 otrzymuje brzmienie: 1. Na wiadka, biegego, tumacza lub specjalist, ktry bezpodstawnie nie stawi si na wezwanie uprawnionego organu lub bez zezwolenia tego organu samowolnie wydali si z miejsca czynnoci przed jej zakoczeniem albo bezpodstawnie odmwi zoenia zezna, wykonania czynnoci biegego, tumacza lub specjalisty, mona naoy kar porzdkowa od 50 do 500 zotych, a razie ponownego niezastosowania si do wezwania od 100 do 1000 zotych.; 14) w art. 50 1 otrzymuje brzmienie: 1. W razie niestawienia si wiadka na wezwanie bez usprawiedliwienia mona, niezalenie od naoenia kary porzdkowej, zarzdzi jego zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie przez Policj. Zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie moe by zrzdzone take wobec osoby przesuchanej w trybie okrelonym w art. 54 6, jeeli nie stawia si ona na wezwanie organu prowadzcego czynnoci wyjaniajce bez usprawiedliwienia. Art. 47 stosuje si wwczas odpowiednio, z tym, e zaalenie na zatrzymanie rozpoznaje sd rejonowy miejsca prowadzenia postpowania lub prowadzenia czynnoci wyjaniajcych, w ramach ktrych zarzdzono zatrzymanie w celu przymusowego doprowadzenia.; 15) art. 52 uchyla si; 16) art. 53 otrzymuje brzmienie: Art. 53. Jeeli miejsce pobytu osoby podejrzanej o popenienie wykroczenia nie jest znane, sd moe zarzdzi ustalenie miejsca jej pobytu przez Policj. Policja ustala te miejsce pobytu z wasnej inicjatywy albo na wniosek organu dokonujcego czynnoci wyjaniajcych.; 17) w art. 54 a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. W celu ustalenia, czy istniej podstawy do wystpienia z wnioskiem o ukaranie oraz zebrania danych niezbdnych do sporzdzenia takiego wniosku, Policja z urzdu przeprowadza czynnoci wyjaniajce. Czynnoci te w miar monoci naley podj w miejscu popenienia czynu bezporednio po jego ujawnieniu. Powinny one by zakoczone w cigu miesica od ich podjcia., b) 2 otrzymuje brzmienie: 2. Jeeli czynnoci wyjaniajce nie dostarczyy podstaw do wniesienia wniosku o ukaranie, zawiadamia si o tym ujawnionych pokrzywdzonych oraz osob, o ktrej mowa

62

w art. 56a, wskazujc przyczyn niewniesienia wniosku o ukaranie. Zawiadamiajc pokrzywdzonego poucza si go take o prawie, o ktrym mowa w art. 27 2 oraz o moliwoci zaznajomienia si z materiaem dowodowym uzyskanym w toku czynnoci wyjaniajcych oraz sporzdzania odpisw i kopii. Na wniosek pokrzywdzonego lub jego penomocnika wydaje si odpatnie kopie i uwierzytelnione odpisy tych materiaw; do odpatnoci na wydawanie kopii i uwierzytelnionych odpisw stosuje si odpowiednio przepisy rozporzdzenia o ktrym mowa w art.156 6 Kodeksu postpowania karnego., c) 4 otrzymuje brzmienie: 4. Jeeli okolicznoci czynu budz wtpliwoci, dla realizacji celu okrelonego w 1 mona, z urzdu lub na wniosek pokrzywdzonego albo osoby, o ktrej mowa w 5 i 6, przeprowadzi odpowiedni dowd. Utrwalenie takiej czynnoci nastpuje w formie protokou., d) po 6 dodaje si 6a w brzmieniu: 6a. Osoba przesuchana w trybie okrelonym w 6 ma obowizek informowania organu prowadzcego czynnoci wyjaniajce o kadej zmianie miejsca swego zamieszkania lub pobytu trwajcej duej ni 7 dni oraz stawienia si na wezwanie tego organu pod rygorem zatrzymania i przymusowego doprowadzenia, o czym naley j pouczy przy przesuchaniu, odnotowujc to w protokole tej czynnoci., e) dodaje si 9 w brzmieniu: 9. W ramach czynnoci wyjaniajcych organ je prowadzcy moe, z inicjatywy lub za zgod osoby okrelonej w 6 i pokrzywdzonego, skierowa spraw do instytucji lub osoby do tego uprawnionej w celu przeprowadzenia mediacji. Art. 23a Kodeksu postpowania karnego stosuje si odpowiednio.; 18) art. 81 otrzymuje brzmienie: Art. 81. Przy przeprowadzaniu rozprawy stosuje si odpowiednio przepisy art. 369, 371, 372, 374 2, art. 375-377, 379, 384, 386, 395, 396, 399, 405 i 406 Kodeksu postpowania karnego.; 19) art. 84 1 otrzymuje brzmienie: Art. 84. 1. Jeeli w wyroku nie rozstrzygnito lub rozstrzygnito wadliwie o zaliczeniu na poczet kar lub rodkw karnych okresw, o ktrych mowa w art. 82 2 pkt 2, albo odnonie dowodw rzeczowych, sd rozstrzyga o tym postanowieniem na posiedzeniu.; 20) w art. 85 4 otrzymuje brzmienie: 4. Przymusowego doprowadzenia osoby, o ktrej mowa w art. 10 1, jeeli zachodzi przypadek wymieniony w art. 50 1, art. 53, 71 4, dokonuj waciwe organy wojskowe, chyba e wane powody stoj temu na przeszkodzie.;

63

21) w art. 92 1 pkt 5 i 6 otrzymuj brzmienie: 5. uzasadnienie wyroku sporzdza si tylko na wniosek strony zoony ustnie do protokou rozprawy bezporednio po ogoszeniu wyroku; 6. termin do wniesienia rodka odwoawczego wynosi 3 dni i biegnie od daty dorczenia wyroku z uzasadnieniem;; 22) w art. 101: a) 1 otrzymuje brzmienie: 1. Prawomocny mandat karny podlega uchyleniu, jeeli grzywn naoono za czyn niebdcy czynem zabronionym jako wykroczenie lub wobec osoby, ktra nie bya sprawc tego wykroczenia albo ktra nie ponosi odpowiedzialnoci za wykroczenie. Uchylenie nastpuje na wniosek ukaranego, jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego, zoony nie pniej ni w terminie 7 dni od uprawomocnienia si mandatu albo z urzdu., b) po 1 dodaje si 1a w brzemieniu: 1a. Prawomocny mandat karny ulega take uchyleniu w trybie okrelonym w 1, jeeli grzywn naoono wbrew zakazom okrelonym w art. 96 2. Podlega on rwnie uchyleniu, gdy grzywn naoono w wysokoci wyszej ni wynika to z art. 96 1-1b, z tym e w takim wypadku jedynie w czci przekraczajcej dopuszczaln jej wysoko., c) dodaje si 4 w brzmieniu: 4. W razie uchylenia mandatu w wypadkach wskazanych w 1 i 1a zdanie pierwsze, organ uprawniony do cigania wykrocze podejmuje ciganie na zasadach oglnych, chyba ze nastpio ju przedawnienie karalnoci wykroczenia.; 23) w art. 103 po 3 dodaje si 3a i 3b w brzmieniu: 3a. Od postanowie i zarzdze referendarza sdowego moe by wniesiony sprzeciw. Powoduje on utrat mocy postanowienia lub zarzdzenia. 3b. Sprzeciw przysuguje stronie, a take osobie, ktrej postanowienie lub zarzdzenie dotyczy. Skada si go w terminie 3 dni od ogoszenia postanowienia lub zarzdzenia, a gdy podlega ono dorczeniu - od daty dorczenia. Prezes sdu odmawia przyjcia sprzeciwu, jeeli zosta on wniesiony po terminie lub przez osob nieuprawnion.; 24) w art. 104 uchyla si 2; 25) w art. 106 2 otrzymuje brzmienie: 2. Sd odwoawczy na danie obwinionego pozbawionego wolnoci, zoone nie pniej ni cigu 7 dni od zawiadomienia go o przyjciu apelacji, zarzdza jego sprowadzenie na t rozpraw, chyba e uzna za wystarczajcy udzia w niej jego obrocy. Jeeli obwiniony nie ma obrocy wyznacza si mu obroc z urzdu.;

64

26) art.106a otrzymuje brzmienie: 106a. Sd odwoawczy moe, uznajc potrzeb uzupenienia przewodu sdowego, przeprowadzi dowd na rozprawie, jeeli przyczyni si to do przypieszenia postpowania, a nie jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w caoci. Dowd mona dopuci rwnie przed rozpraw.;
Art.

27) w art. 113 1 otrzymuje brzmienie: 1. Postpowanie sdowe, prowadzone w trybie okrelonym przez przepisy rozdziaw 1116 oraz dziau X niniejszego kodeksu, zakoczone prawomocnym orzeczeniem, moe by wznowione na wniosek strony, a gdy ustawa to przewiduje z urzdu. Do wznowienia tego stosuje si odpowiednio przepisy art.540 -542, art. 544 2 i 3 oraz art. 545-548 Kodeksu postpowania karnego.; 28) w art. 114 po 2 dodaje si 2a w brzmieniu: 2a. Odszkodowanie i zadouczynienie przysuguje rwnie obwinionemu, wobec ktrego zastosowano zabezpieczenie majtkowe rodka karnego przepadku, w zakresie szkody i krzywdy wyrzdzonej tym rodkiem przymusu, gdy zosta on nastpnie prawomocnie uniewinniony albo umorzono wobec niego postpowanie lub mimo skazania go nie orzeczono rodka karnego przepadku.; Art. 11. W ustawie z dnia 28 padziernika 2002 r., o odpowiedzialnoci podmiotw zborowych za czyny zagroone pod grob kary (Dz. U. Nr 197, poz. 1661, z pn. zm. 17)) wprowadza si nastpujce zmiany: 1) w art. 21a ust. 1 otrzymuje brzmienie: 1. W postpowaniu sdowym, po zgoszeniu w nim udziau przedstawiciela podmiotu zbiorowego, podmiotowi temu przysuguj uprawnienia okrelone w art. 156, 167, 171 2, art. 341 1, art. 343a, 345 5, art. 350 1 pkt 3, art. 352, 396 3, art. 406, 422 1, art.423 2, art. 425, 444, art. 457 2 i art.459 Kodeksu postpowania karnego.; 2) po art. 26 dodaje si art. 26a w brzmieniu: Art. 26a. 1. Sd moe zastosowa wobec podmiotu zbiorowego rodek zapobiegawczy w postaci zakazu czenia si, podziau lub przeksztacenia si podmiotu zbiorowego w czasie prowadzenia postpowania przeciwko niemu, a take obciania w tym czasie bez zgody sdu swego majtku lub zbywania bez takiej zgody okrelonych przez sd skadnikw majtkowych. 2. Na postanowienie w przedmiocie rodka zapobiegawczego przysuguje zaalenie..;

Zmiany wymienionej ustawy zostay ogoszone w: Dz. U. z 2004 r. Nr 93, poz. 889, Nr 191, poz. 1956 i Nr 243, poz. 2442, z 2005 r. Nr 157, poz. 1316, Nr 178, poz. 1479, Nr 180, poz. 1492 i Nr 183, poz. 1538, z 2006 r. Nr 120, poz. 826, z 2007 r. Nr 75, poz. 492 i Nr 166, poz. 1172, z 2008 r. Nr 214, poz. 1344 oraz z 2009 r. Nr 20, poz. 106, Nr 62, poz. 504, Nr 166, poz. 1317 i Nr 201, poz. 1540, z 2010 r., Nr 81, poz. 530, Nr 127, poz. 857, z 2011 r., Nr 63, poz. 322, Nr. 94, poz. 549, Nr 106, poz. 622, Nr 126, poz. 715, Nr 185, poz. 1094, Nr 191, poz. 1135.
17)

65

3) art. 28 otrzymuje brzmienie:


Art. 28. Wniosek zoony przez pokrzywdzonego powinien by sporzdzony i podpisany przez osob uprawnion do obrony wedug przepisw o ustroju adwokatury lub ustawy o radcach prawnych. Art. 17. W ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Pastwa (Dz. U. Nr 169, poz. 1417, z pn. zm.18)) art. 66 otrzymuje brzmienie: Art. 66. W postpowaniu przed komisjami dyscyplinarnymi I i II instancji w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale stosuje si odpowiednio przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postpowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, z pn. zm.6)). Nie stosuje si przepisw o oskarycielu prywatnym, powodzie cywilnym, przedstawicielu spoecznym, o postpowaniu przygotowawczym oraz rodkach przymusu, z wyjtkiem przepisw o karze pieninej.. Art. 18. W ustawie z dnia 2 grudnia 2009 r. o Izbach lekarskich (Dz. U. Nr 219, poz. 1708, z pn. zm19)) w art. 112 pkt 1 otrzymuje brzmienie: 1) ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postpowania karnego; nie stosuje si przepisw o oskarycielu prywatnym, powodzie cywilnym, przedstawicielu spoecznym, o postpowaniu przygotowawczym oraz rodkach przymusu, z wyjtkiem przepisw o karze pieninej;. Art. 19. Przepisy ustaw okrelonych w art. 1-13 niniejszej ustawy, w brzmieniu nadanym niniejsz ustaw, stosuje si do spraw wszcztych przed dniem jej wejcia w ycie, jeeli przepisy ponisze nie stanowi inaczej. Art. 20. Czynnoci procesowe dokonane przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy s skuteczne, jeeli dokonano ich z zachowaniem przepisw dotychczasowych. Art. 21. W razie wtpliwoci, czy stosowa prawo dotychczasowe czy przepisy niniejszej ustawy, stosuje si t ustaw. Art. 22. Jeeli na podstawie niniejszej ustawy nastpia zmiana waciwoci lub skadu sdu, do czasu zakoczenia postpowania w danej instancji orzeka sd dotychczas waciwy lub w dotychczasowym skadzie. Art. 23. Niezwocznie po dniu wejcia w ycie niniejszej ustawy waciwy organ procesowy przekazuje stronom i innym osobom uprawnionym informacje o zmianie zakresu ich obowizkw i uprawnie wynikajcym ze zmiany treci art. 75 1, 80a, 87a, 300, 321, 349, 386 1 i 2 oraz 444 3 Kodeksu postpowania karnego a take wynikajcym z treci art. 23 pkt 6 i 7 niniejszej ustawy. Art. 24. Postpowanie wszczte przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy, prowadzone jest nadal w dotychczasowej formie lub trybie i maj do niego zastosowanie przepisy
Zmiany wymienionej ustawy zostay ogoszone w: Dz. U. z 2005 r. Nr 264, poz. 2205, z 2006 r. Nr 170, poz. 1217, Nr 218, poz. 1592, z 2008 r. Nr 227, poz. 1505, z 2009 r. Nr 26, poz. 156, Nr 79, poz. 660, Nr 216, poz. 1676 oraz z 2010 r. Nr 182, poz. 1228. 19) Zmiany wymienionej ustawy zostay ogoszone w Dz. U. z 2011 r. Nr 112, poz. 654 i Nr 113, poz. 657.
18)

66

szczeglne, dotyczce tej formy lub trybu postpowania, w brzmieniu obowizujcym przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy, za wyjtkiem art. 517i 2 oraz 517g 1 Kodeksu postpowania karnego, ktre stosuje si w brzmieniu nadanym niniejsz ustaw. Art. 25. W postpowaniu w przedmiocie wniosku o wznowienie postpowania, wszcztym przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy, stosuje si przepisy dotychczasowe. Art. 26. W sprawach wszcztych przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy, do zakoczenia postpowania w danej instancji, art. 80 Kodeksu postpowania karnego stosuje si w brzmieniu obowizujcym przed tym dniem. Art. 27. 1. W sprawach, w ktrych przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy zoono wniosek o zastosowanie lub przeduenie tymczasowego aresztowania albo zastosowanie innego rodka zapobiegawczego, sd, przed jego rozpoznaniem, moe wyznaczy termin na zmian wniosku uwzgldniajc tre art. 249a, art. 250 2a, art. 258 1, 259 3 art. 263 4b, 268 1a Kodeksu postpowania karnego w brzmieniu nadanym niniejsz ustaw. 2. Jeeli po dniu wejcia w ycie niniejszej ustawy, brak jest podstaw prawnych do stosowania rodka zapobiegawczego lub zabezpieczenia majtkowego, taki rodek lub zabezpieczenie naley niezwocznie uchyli lub zmieni. 3. W sprawach, w ktrych orzeczono rodek zabezpieczajcy polegajcy na umieszczeniu sprawcy w zakadzie zamknitym i zastosowano tymczasowe aresztowanie na podstawie art. 264 3 Kodeksu postpowania karnego w brzmieniu obowizujcym przed wejciem w ycie niniejszej ustawy, aresztowanie to nie moe trwa duej ni 2 miesice od dnia wejcia w ycie niniejszej ustawy, jeeli zostao zastosowane wczeniej ni miesic przed tym dniem. 4. W sprawach, w ktrych orzeczono rodek zabezpieczajcy polegajcy na umieszczeniu sprawcy w zakadzie zamknitym i zastosowano tymczasowe aresztowanie na podstawie art. 264 3 Kodeksu postpowania karnego w brzmieniu obowizujcym przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy, tymczasowe aresztowanie moe by wykonywane take w zakadzie, w ktrym sprawca przebywa przed tym dniem. Art. 28. W sprawach, w ktrych przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy wniesiono do sdu akt oskarenia: 1) art. 168a Kodeksu postpowania karnego nie stosuje si do czasu prawomocnego zakoczenia postpowania, 2) art. 167, 170, 366, 370, 391, 397, 401 1, 427, 433 1, 434, 437 2, 443, 447, 452 oraz 454 Kodeksu postpowania karnego stosuje si w brzmieniu dotychczasowym do czasu prawomocnego zakoczenia postpowania; art. 434 4 Kodeksu postpowania karnego nie stosuje si jednak take w przypadku zasadnego podniesienia zarzutu obrazy prawa materialnego 3) jeeli przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy przesuchano ju pokrzywdzonego, art. 49a Kodeksu postpowania karnego stosuje si w brzmieniu dotychczasowym; 4) jeeli przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy przesuchano ju maoletniego pokrzywdzonego lub wiadka, art. 185a oraz art. 185b Kodeksu

67

5)

6)

7)

8)

postpowania karnego stosuje si w dotychczasowy brzmieniu do czasu prawomocnego zakoczenia postpowania; prokurator moe zoy wniosek o wydanie wyroku skazujcego i orzeczenie uzgodnionych z oskaronym kary lub rodka karnego w sprawach o wystpek zagroony kar przekraczajc 10 lat pozbawienia wolnoci, w terminie do dwch miesicy od dnia wejcia w ycie niniejszej ustawy, ale nie pniej ni do rozpoczcia przewodu sdowego na rozprawie gwnej; w sprawach o zbrodnie, oskarony moe zoy wniosek o wydanie wyroku skazujcego i wymierzenie mu okrelonej kary w terminie do dwch miesicy od dnia wejcia w ycie niniejszej ustawy, ale nie pniej ni do zamknicia przewodu sdowego na rozprawie gwnej; uwzgldniajc wniosek o wydanie wyroku skazujcego i wymierzenie mu okrelonej kary lub rodka karnego bez przeprowadzenia postpowania dowodowego, sd moe zastosowa nadzwyczajne zagodzenie kary, niezalenie od podstaw przewidzianych w art. 60 1-4 Kodeksu karnego; jeeli rozpraw przerwano przed wejciem w ycie niniejszej ustawy, o nowym terminie zawiadamia si oskaronego, ktry nie uczestniczy w rozprawie przerwanej, a ktrego stawiennictwo nie jest obowizkowe; jeeli przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy dorczono oskaronemu pozbawionemu wolnoci zawiadomienie o przyjciu apelacji, do zakoczenia postpowania w instancji odwoawczej stosuje si art. 451 Kodeksu postpowania karnego w dotychczasowym brzmieniu.

Art. 29. Art. 23 pkt 1, 2 i 4 stosuje si take w przypadku, gdy przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy wniesiono do sdu akt oskarenia, a po wejciu w ycie niniejszej ustawy doszo do uchylenia prawomocnego orzeczenia wycznie sdu odwoawczego i ponownego rozpoznania sprawy. Art. 30. 1. W sprawach wszcztych przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy, art. 139 1 Kodeksu postpowania karnego stosuje si w brzmieniu dotychczasowym w postpowaniu przygotowawczym do czasu wniesienia aktu oskarenia a postpowaniu sdowym do zakoczenia postpowania w danej instancji. 2. Do wyrokw ogoszonych lub dorczonych przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy, ma zastosowanie art. 422 1 Kodeksu postpowania karnego w brzmieniu dotychczasowym. 3. Do wyrokw ogoszonych lub dorczonych przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy ma zastosowanie art. 517h 1 Kodeksu postpowania karnego w brzmieniu dotychczasowym. Art. 31. Do prawomocnego wyroku sdu odwoawczego koczcego postpowanie wydanego przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy, art. 523 1 Kodeksu postpowania karnego stosuje si w brzmieniu dotychczasowym. Art. 32. 1. Jeeli orzeczenie dajce podstaw do odszkodowania i zadouczynienia w rozumieniu rozdziau 58 Kodeksu postpowania karnego w brzmieniu nadanym niniejsz ustaw, zostao wydane przed tym dniem, i na podstawie obowizujcych dotychczas przepisw roszczenie o odszkodowanie i zadouczynienie nie mogo by dochodzone w postpowaniu karnym lub cywilnym, przedawnienie tego roszczenia w rozumieniu art. 555

68

Kodeksu postpowania karnego nastpuje nie wczeniej ni po upywie roku od dnia wejcia w ycie niniejszej ustawy. Roszczenie jednak nie przysuguje, jeeli orzeczenie zostao wydane wczeniej ni 3 lat przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy. 2. Przepis ust. 1 stosuje si odpowiednio do roszcze zwizanych z zatrzymaniem. Art. 33. Jeeli faszywe zawiadomienie o popenieniu przestpstwa lub faszywe wyjanienia zostay zoone przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy, do oceny zasadnoci roszcze o odszkodowanie i zadouczynienie w rozumieniu rozdziau 58 Kodeksu postpowania karnego stosuje si art. 553 1 tego Kodeksu w brzmieniu obowizujcym przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy. Art. 34. Jeeli przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy, toczyo si ju przed sdem postpowanie w sprawie o wykroczenie, ma do niego zastosowanie art. 39 1 Kodeksu postpowania w sprawach o wykroczenia w brzmieniu obowizujcym przed wejciem w ycie niniejszej ustawy. Art. 35. Jeeli zachowanie okrelone w art. 49 1 Kodeksu postpowania w sprawach o wykroczenia, stanowice podstaw orzeczenia kary porzdkowej, miao miejsce przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy, kar porzdkow orzeka si w granicach okrelonych w art. 49 1 Kodeksu postpowania w sprawach o wykroczenia w brzmieniu obowizujcym przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy. Art. 36. Przepis art. 23 stosuje si odpowiednio w zakresie, w jakim w postpowaniu w sprawie o wykroczenie oraz o wykroczenie lub przestpstwo skarbowe, maj zastosowanie przepisy Kodeksu postpowania karnego. Art. 37. Jeeli przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy toczyo si ju postpowanie przyspieszone w sprawie o wykroczenie, do postpowania tego ma zastosowanie art. 92 1 pkt 5 Kodeksu postpowania w sprawach o wykroczenia w brzmieniu obowizujcym przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy. Art. 38. Do wyrokw dorczonych po dniu wejcia w ycie niniejszej ustawy ma zastosowanie art. 92 1 pkt 6 Kodeksu postpowania w sprawach o wykroczenia w brzmieniu nadanym niniejsz ustaw. W stosunku do wyrokw ogoszonych lub dorczonych przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy ma zastosowanie art. 92 1 pkt 6 Kodeksu postpowania w sprawach o wykroczenia w brzmieniu dotychczasowym. Art. 39. Jeeli przed dniem wejcia w ycie ustawy, w sprawie o wykroczenie toczyo si ju postpowanie przed sdem odwoawczym, do postpowania tego ma zastosowanie art. 104, 106 2 oraz art. 106a Kodeksu postpowania w sprawach o wykroczenia w brzmieniu obowizujcym przed tym dniem.

69

Art. 40. Przepis art. 21 stosuje si odpowiednio do roszcze zwizanych z zastosowaniem w postpowaniu w sprawach o wykroczenie, przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy, zabezpieczenia majtkowego, w sposb stanowicy podstaw do odszkodowania lub zadouczynienia w rozumieniu art. 114 2a Kodeksu postpowania w sprawach o wykroczenia w brzmieniu nadanym niniejsz ustaw. Art. 41. Jeeli postpowanie przed sdem w sprawie wykroczenia lub przestpstwa skarbowego rozpoczo si przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy, do postpowania tego stosuje si art. 158 2 Kodeksu karnego skarbowego w brzmieniu obowizujcym do dnia wejcia w ycie niniejszej ustawy. Art. 42. Dotychczas wydane przepisy wykonawcze zachowuj moc, jeli nie s sprzeczne z niniejsz ustaw. Art. 43. Ustawa wchodzi w ycie po upywie 6 miesicy od dnia ogoszenia, za wyjtkiem art. 1 i art. 3, ktre wchodz w ycie po upywie miesica od dnia ogoszenia.

70

UZASADNIENIE Projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny, Kodeks postpowania karnego i niektrych innych ustaw

SPIS TRECI 1. Zagadnienia wstpne s. 2. W kierunku kontradyktoryjnoci .... s. 3 7 22 25 30 33

3. Rozszerzenie konsensualizmu procesowego ....s. 4. Mediacja.. s.

5. Skad sdu .... s. 6. Referendarze sdowi .s. 7. Przepisy o pokrzywdzonym, oskaronym, obrocy, penomocniku i odpowiedzialnym za zwrot Skarbowi Pastwa korzyci majtkowej uzyskanej z przestpstwa oskaronego ....................s. 8. Dowody s. 9. rodki przymusu i odszkodowanie za niesuszne skazanie oraz niesuszne stosowanie rodkw przymusu procesowego .. s. 10. Postpowanie przygotowawcze ... s. 11. Postpowanie przed sdem pierwszej instancji .. s. 12. Postpowanie odwoawcze . s. 13. Nadzwyczajne rodki zaskarania . s. 71

38 55

68 103 118 138 157

14. Rezygnacja z postpowania uproszczonego ... s. 15. Inne zmiany w Kodeksie postpowania karnego s. 16. Zgodno projektowanych rozwiza ze standardami strasburskimi .. s.

168 171

182

17. Zmiany w Kodeksie Karnym, Kodeksie wykrocze i Kodeksie postpowania w sprawach o wykroczenias. 18. Zmiany w Kodeksie karnym skarbowym s. 19. Zmiany w ustawie o odpowiedzialnoci podmiotw zbiorowych . s. 226 199 217

20.Zmiany dotyczce udziau radcw prawnych w postepowaniu karnym.s. 229

21. Przepisy kocowe i przejciowe .. s.

235

72

1. Zagadnienia wstpne. Powoana z kocem 2009 roku Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego, dziaajca przy Ministrze Sprawiedliwoci, za swoje priorytetowe zadanie uznaa przygotowanie gruntownej nowelizacji przepisw postpowania karnego. Obecny model postpowania karnego powoli wyczerpuje ju swoje moliwoci. Wobec struktury i natenia przestpczoci, a co za tym idzie, charakteru postpowa prowadzonych przez organy cigania i wymiaru sprawiedliwoci, konieczne okazuj si zmiany, ktrych wprowadzenie powinno przeciwdziaa nadmiernej przewlekoci postpowa, a take nadmiernej dugotrwaoci stosowanego w Polsce tymczasowego aresztowania, co Trybuna Praw Czowieka w Strasburgu sygnalizuje jako polski problem o charakterze strukturalnym (zob. rezolucj tymczasow CM/ResDH (2007)75). Przyczyn tego niekorzystnego stanu rzeczy jest niewtpliwie wiele. Za najwaniejsze Komisja uznaa: odejcie od kontradyktoryjnoci postpowania sdowego na rzecz

inkwizycyjnego wyjaniania faktw sprawy w toku postpowania sdowego, a w konsekwencji nieprawidowe rozoenie ciaru odpowiedzialnoci za wynik procesu, - nadmierny formalizm (czy wrcz fasadowo) wielu czynnoci, ktry nie suc zapewnieniu gwarancji procesowych uczestnikw postpowania, wydua procedowanie, 73

- zbdne angaowanie sdziw do czynnoci, ktre z powodzeniem mog by dokonywane przez czynnik niesdowy, - niewaciwe realizowanie standardw konstytucyjnych, ktre wobec rosncej aktywnoci Trybunau Konstytucyjnego w obszarze prawa karnego procesowego, jawi si jako coraz bardziej klarowne. Majc wiadomo gbokoci koniecznych zmian, Komisja

Kodyfikacyjna Prawa Karnego uznaa za celowe przeprowadzenie moliwie szerokich konsultacji rodowiskowych, zarwno wrd teoretykw, jak i przede wszystkim wrd praktykw wymiaru sprawiedliwoci. W celu wysuchania gosu tych rodowisk, pod auspicjami Komisji Kodyfikacyjnej, w Ministerstwie Sprawiedliwoci zorganizowano w 2010 roku trzy konferencje robocze, powicone kolejno: modelowi postpowania przygotowawczego i jurysdykcyjnego, stosowaniu rodkw przymusu w procesie karnym oraz modelowi kontroli instancyjnej i pozainstancyjnej. W zakresie kadego z tematw przygotowano wstpnie dokumenty robocze, zawierajce swoiste ankiety sygnalizujce potrzeb rozstrzygnicia ujawniajcych si problemw legislacyjnych. Ankiety te byy podstaw ekspertyz, przygotowywanych na zlecenie Komisji przez ekspertw zewntrznych, bdcych wybitnymi teoretykami i praktykami. Ekspertyzy te byy za podstaw dyskusji konferencyjnych, prowadzonych z udziaem przedstawicieli nauki prawa karnego procesowego oraz praktykw reprezentujcych wszystkie profesje prawnicze. Analiza wynikw tych dyskusji, a take opinii zgoszonych Komisji Kodyfikacyjnej w zwizku z opublikowaniem na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwoci zaoe planowanych reform oraz wspomnianych ekspertyz, bya podstaw sformuowania wstpnych propozycji legislacyjnych, ktre 74

nastpnie,

po

wielomiesicznych

dyskusjach

gronie

Komisji

Kodyfikacyjnej, pozwoliy na sformuowanie wstpnego projektu nowelizacji Kodeksu postpowania karnego i niektrych innych ustaw, ktry opublikowany zosta w lutym 2011 r. Rozpoczo to faz wszechstronnych konsultacji rodowiskowych, w ramach ktrych zgoszono kilkaset stanowisk i opinii, ktre nastpnie poddane byy analizie przez Komisj Kodyfikacyjn. Prezentowany obecnie projekt jest wynikiem tej analizy. Niestety, nie byo moliwe uwzgldnienie wszystkich zgaszanych przez rodowisko postulatw i uwag, przede wszystkim z tego powodu, e zawieray one propozycje zmierzajce w rnych kierunkach. Projekt uwzgldnia za te, ktre byy bezdyskusyjnie trafne, a take te, ktre uznane zostay za sensowne, po przeprowadzeniu wszechstronnych debat zmierzajcych do uzyskania kompromisu. Prezentowany projekt zmierza w szczeglnoci do osignicia

nastpujcych celw: - przemodelowanie postpowania jurysdykcyjnego w kierunku wikszej kontradyktoryjnoci, ktra stwarza najlepsze warunki do wyjanienia prawdy materialnej i najlepiej suy poszanowaniu praw uczestnikw postpowania, - przemodelowanie w zakresie niezbdnym dla zbudowania modelu kontradyktoryjnej rozprawy postpowania przygotowawczego, zwaszcza w zakresie celw, do osignicia ktrych to postpowanie zmierza, - usprawnienie i przyspieszenie postpowania, dziki stworzeniu prawnych ram szerszego wykorzystania konsensualnych sposobw zakoczenia postpowania karnego 75 i w szerszym zakresie

wykorzystaniu idei sprawiedliwoci naprawczej, take dziki nowemu ujciu instytucji mediacji, - usunicie fasadowoci postpowania, dziki nowemu okreleniu sposobu procedowania opartego na rezygnacji z szeregu czynnoci nie sucych ani wyjanieniu prawdy w procesie, ani poszanowaniu gwarancji uczestnikw postpowania, ani realizacji zasady sprawiedliwej represji, uksztatowaniu w na nowo sposb ich podstaw stosowania ich jest rodkw

zapobiegawczych, osignicie

zapobiegajcy celu, jakim

nadmiernemu zabezpieczenie

wykorzystywaniu w praktyce procesowej a zarazem lepiej gwarantujcy podstawowego prawidowego przebiegu postpowania, a take lepiej chronicy gwarancje procesowe oskaronego oraz w szerszym ni obecnie zakresie umoliwiajcy dochodzenie odszkodowania i zadouczynienia za szkody i krzywdy wyrzdzone wykonywaniem tych rodkw w toku postpowania, ograniczenie przewlekoci modelu postpowania, dziki w nowemu sposb

uksztatowaniu

postpowania

odwoawczego,

umoliwiajcy szersze orzekanie reformatoryjne, a tym samym ograniczajcy kasatoryjno tego postpowania przyczyniajc si do przeduania postpowania karnego, - odcienie sdziw, prezesw sdw i przewodniczcych wydziaw poprzez ukonstytuowanie przez moliwoci referendarzy podejmowania sdowych, a decyzji dziki o charakterze porzdkowym i technicznym (a take mniej wakich decyzji merytorycznych) temu umoliwienie wykorzystania czasu sdziw w bardziej efektywny sposb, 76

- uzyskanie penej zgodnoci rozwiza kodeksowych ze standardami ujawniajcymi si na tle orzecznictwa Trybunau Konstytucyjnego oraz Europejskiego Trybunau Praw Czowieka, - usunicie oczywistych i ujawnionych w orzecznictwie sdowym usterek obowizujcej regulacji. Zaznaczy trzeba, e prezentowany przez Komisj projekt stanowi spjn i kompleksowo przemylan cao. Jedne zmiany generuj konieczno zaproponowania innych. W konsekwencji nie jest moliwe, bez szkody spjnoci systemu, czstkowe wprowadzanie proponowanych w projekcie rozwiza z jednoczesn rezygnacj z innych.

2. W kierunku kontradyktoryjnoci Wad obecnego modelu postpowania w sprawach karnych jest to, e z jednej strony w toku postpowania przygotowawczego zmierza si do moliwie wszechstronnego wyjanienia okolicznoci sprawy i zabezpieczenia w moliwie szerokim zakresie dowodw dla sdu, z drugiej za cae postpowanie dowodowe powtarzane jest w toku postpowania sdowego. Zaradzenie owej zbdnej dwutorowoci postpowania moliwe jest albo poprzez przyjcie zaoenia, e nie ma potrzeby dublowania w postpowaniu sdowym czynnoci dowodowych przeprowadzonych w ledztwie (lub dochodzeniu), co wymagaoby najpewniej wprowadzenia do postpowania przygotowawczego czynnika sdowego (sdzia ledczy), albo poprzez redukcj znaczenia postpowania dowodowego prowadzonego na etapie przygotowawczym z jednoczesnym zwikszeniem roli kontradyktoryjnego wyjaniania faktw sprawy przed sdem. Zarwno w dyskusji rodowiskowej, jak i w 77

dyskusji w gronie czonkw Komisji, zdecydowan przewag uzyskaa druga z opcji. W konsekwencji proponowany model postpowania opiera si na zaoeniu, e czynnoci dowodowe postpowania przygotowawczego maj co do zasady stworzy podstaw skargi oskarycielskiej (przeprowadzane s dla oskaryciela, a nie dla sdu), a jedynie wyjtkowo w takim zakresie, w jakim przeprowadzenie dowodu przed sdem nie bdzie moliwe wykorzystywane bd przez sd jako podstawa ustalania faktw sprawy. Oczywicie, Komisja ma pen wiadomo, e zaoenie powysze nie moe prowadzi do rezygnacji z dokonywania i dokumentowania czynnoci dowodowych w postpowaniu przygotowawczym, albowiem moe to w oczywisty sposb spowodowa utrudnienia dla osignicia celw postpowania, w szczeglnoci wwczas, gdy w gr wchodz dowody z natury swojej niepowtarzalne, albo lady (w tym pamiciowe) ulegajce zacieraniu z biegiem czasu. Std te propozycji uksztatowaniu nowego modelu kontradyktoryjnego postpowania sdowego nie towarzysz postulaty gruntownych zmian modelowych w obrbie postpowania przygotowawczego, chocia proponuje si wyrane zaakcentowanie jego odmiennych ni obecnie celw w art. 297 1 pkt 5 k.p.k. Proponowana zmiana tego przepisu robi wraenie jedynie redakcyjnej, niemniej obecne sformuowanie zebranie, zabezpieczenie i () utrwalenie dowodw dla sdu sugeruje szerok moliwo korzystania z tych dowodw przez sd w postpowaniu rozpoznawczym przy ustalaniu faktw sprawy, za proponowane sformuowanie zebranie, zabezpieczenie i () utrwalenie dowodw po to, by przedstawi je sdowi wolne jest od takiej sugestii i powinno by rozumiane jako dyrektywa zbierania i utrwalania dowodw w takim zakresie, jaki jawi si niezbdny dla wsparcia skargi

78

oskarycielskiej i moliwoci realizacji roli, jak oskarycielowi przyjdzie peni po wniesieniu aktu oskarenia. Przedstawione powyej zaoenie prowadzi do przerzucenia

odpowiedzialnoci za wynik postpowania z sdu na strony, w pierwszym za rzdzie z uwagi na obowizujc zasad domniemania niewinnoci na oskaryciela. Sd powinien peni rol raczej biernego arbitra, ktry po przeprowadzeniu przez strony dowodw, uprzednio wnioskowanych przez strony i dopuszczonych przez sd, wyda sprawiedliwe rozstrzygnicie. Centraln proponowan przez Komisj w tym zakresie zmian jest zmiana art. 167 k.p.k. O ile obecnie przepis ten okrela jedynie inicjatyw w zakresie wprowadzania dowodw do procesu, to obecnie proponuje mu si nadanie zupenie nowej struktury, uwzgldniajcej nastpujce elementy: inicjatyw w zakresie wprowadzania w dowodw do procesu, i

uksztatowan

odmiennie

postpowaniu

przygotowawczym

postpowaniu sdowym, a take w sposb uwzgldniajcy to, czy postpowanie wszczte zostao z inicjatywy strony, czy z urzdu, - sposb przeprowadzania dowodu, take uksztatowany rnie, w zalenoci od wyej wskazanych czynnikw. Zakada si, e we wszystkich postpowaniach przed sdem wszczynanych z inicjatywy strony procesowej, co bdzie dotyczy zarwno postpowania po wniesieniu publicznego i prywatnego aktu oskarenia, jak i postpowa inicjowanych wniesieniem rodkw odwoawczych oraz wszelkich wnioskw, inicjatywa dowodowa naley do stron, za sd bdzie mg wprowadzi do procesu dowd jedynie w 79

wyjtkowych, szczeglnie uzasadnionych wypadkach (proj. art. 167 1 k.p.k.). W szczeglnoci, ten nowy sposb procedowania zwalnia sd od poszukiwania dowodw winy oskaronego w sytuacji, gdy oskaryciel nie kwapi si, by ich dostarczy. Z drugiej jednak strony sd w mniejszym ni dotd stopniu peni bdzie role gwaranta wobec oskaronego, ktrego jako stron procesow obcia bdzie w wikszym ni dotd stopniu ciar dowodu w znaczeniu materialnym. Oczywicie, nowa regua podlega musi innym jeszcze ograniczeniom wynikajcym z tego, e przeprowadzenie niektrych dowodw jest obligatoryjne (np. dowd z opinii biegych psychiatrw w sytuacji zaistnienia wtpliwoci co do poczytalnoci oskaronego, czy dowd z karty karnej co do uprzedniej karalnoci). W takich sytuacjach sd nie moe by pozbawiony moliwoci przeprowadzenia dowodu w sytuacji pasywnoci stron. Zakada si jednak, e w takich sytuacjach sd bdzie mg uzna, e zachodzi wyjtkowy i szczeglnie uzasadniony wypadek. Proponuje si jednoczenie przyjcie zasady, e dowody

przeprowadzane s przed sdem przez t stron, na wniosek ktrej zosta on dopuszczony, co oznacza e ta wanie strona w pierwszej kolejnoci zadaje pytania osobom przesuchiwanym, prezentuje dowody rzeczowe, itd. Sd bdzie mg wyrczy stron jedynie wyjtkowo, gdy uzna, e przejcie inicjatywy jest szczeglnie uzasadnione i przyczyni si do sprawniejszego osignicia celw procesu. Strony, wedug projektowanych i w dalszej czci szczegowo umawianych rozwiza, poza prokuratorem, ktry reprezentuje interes publiczny, nie bd miay obowizku stawiennictwa na rozprawie. Nie oznacza to jednak, e regu ma by przeprowadzanie dowodu dopuszczonego na wniosek strony przez sd zawsze wtedy, gdy nie stawi si ona na rozprawie. Taka praktyka prowadziaby do daleko posunitej dysfunkcjonalnoci postpowania 80

rozpoznawczego i stymulowaaby pasywno stron, ktre mogyby unika stawiennictwa na rozprawie, dc do przejcia przez sd obowizku przeprowadzenia dopuszczonego dowodu. Wrcz przeciwnie: obcienie stron obowizkiem przeprowadzenia zawnioskowanych przez nie dowodw, ma suy wanie stymulowaniu ich do aktywnego uczestniczenia w postpowaniu dowodowym, pod rygorem utraty moliwoci przedstawienia sdowi swoich racji. Oczywicie, jeli w postpowaniu wszcztym z inicjatywy strony, sd skorzysta z wyjtkowej moliwoci i dopuci jednak dowd z urzdu, sam go w konsekwencji przeprowadzi. Z nowym uksztatowaniem regu dopuszczania i przeprowadzania dowodw przed sdem wie si proponowana zmiana art. 370 k.p.k., okrelajcego zasady przeprowadzania przesuchania. Proponuje si mianowicie, by w wypadku przeprowadzania tego dowodu przez stron, zawsze zadawaa ona pytania osobie przesuchiwanej w pierwszej kolejnoci, a czonkowie sdu mieli takie uprawnienie tylko wyjtkowo i czynili to zawsze w ostatniej kolejnoci (proj. art. 370 1 i 2 k.p.k.). Uprzednio podejmowane przez ustawodawc prby, nakierowane na osignicie podobnego rezultatu, nie daway efektw, przede wszystkim jak si wydaje z powodu nazbyt silnych przyzwyczaje do zastanego modelu i braku bodcw stymulujcych strony procesowe do aktywnoci w sdowym postpowaniu dowodowym. Obecnie reguy przeprowadzenia dowodw ze rde osobowych zapisane zostay w sposb konsekwentny i uniemoliwiajcy czonkom skadu sdzcego zdominowanie postpowania dowodowego. W postpowaniu przygotowawczym oraz w innym postpowaniu

przed sdem ni wszczte z inicjatywy stron, dziaay bd inne reguy. 81

W tych postpowaniach dowody przeprowadzane bd z inicjatywy organu procesowego prowadzcego postpowanie (proj. art. 167 2 k.p.k.), co nie wyklucza prawa do zgaszania wnioskw dowodowych przez strony. Nawet jednak gdy dowd dopuszczono na wniosek strony, podmiotem, ktry go przeprowadzi bdzie organ procesowy. Bdzie to miao znaczenie przede wszystkim w postpowaniu przygotowawczym, gdzie strony zachowaj prawo do zgaszania wnioskw dowodowych, albowiem same bd w sposb istotny ograniczone, co do moliwoci przygotowania si do roli, jak przyjdzie im peni po zainicjowaniu postpowania przed sdem. Konsekwentnie, zaproponowano odmienne reguy zadawania pyta osobie przesuchiwanej na rozprawie. Zgodnie z proj. art. 370 3 k.p.k., w wypadku dowodu przeprowadzanego przez sd, jako pierwsi osobie przesuchiwanej zadaj pytania czonkowie skadu orzekajcego. Oczywicie, nie wyklucza to uprawnienia do zadawania pyta przez strony, wedug kolejnoci okrelonej w art. 370 1 k.p.k. Te same wzgldy (a dodatkowo take nadanie statusu strony osobie, o ktrej mowa w art. 416), przesdzaj o koniecznoci korekty art. 171 2. Elementarnym warunkiem kontradyktoryjnoci postpowania sdowego jest rwna pozycja spierajcych si stron. Jest jednak oczywiste, e takiej penej rwnoci pomidzy oskarycielem i oskaronym nie da si w postpowaniu sdowym osign. Z jednej strony, jest tak dlatego, e oskarony jest w pozycji uprzywilejowanej, poniewa chroni go domniemanie niewinnoci, dziki ktremu jego racje sd przyj musi bez dowodu, chyba e dowiedziono racji przeciwnych. Z drugiej jednak strony, to oskarony znajduje si na pozycji sabszej z uwagi na to, e ma niepomiernie mniejsze moliwoci przygotowania si do sporu w fazie 82

poprzedzajcej wniesienie aktu oskarenia. Nie ma i nie moe bowiem mie moliwoci prowadzenia sformalizowanego postpowania przygotowawczego i przeprowadzania w jego toku dowodw, ktre

nastpnie prezentowaby sdowi. Wyrwnanie szans stron wymaga jednak uczynienia pewnego wyomu od dotychczas obowizujcej zasady, wedug ktrej na rozprawie sdowej nie wolno odczytywa dokumentw prywatnych powstaych poza postpowaniem karnym i dla jego celw (art. 393 3 k.p.k. a contrario). Proponuje si rezygnacj z zawartym w tym przepisie ograniczenia zamknitego w sformuowaniu nie dla jego celw, co w sposb istotny rozszerzy moliwoci przygotowania si stron, w szczeglnoci obrony, do czekajcego je postpowania przed sdem (proj. art. 393 3 k.p.k.). Nie oznacza to jednak, e obrona bdzie moga bez ogranicze prowadzi wasne postpowanie przygotowawcze, albowiem czynnoci dokonane i udokumentowane w postpowaniu przygotowawczym bd mogy by w ograniczonym zakresie wykorzystywane jako podstawa dowodzenia przed sdem. W szczeglnoci naturaln barier stanowi bdzie zakaz okrelony w proj. art. 174 k.p.k., dotyczcy wyjanie oskaronego i zezna wiadkw. Proponuje si wrcz rozszerzenie zakresu tego zakazu poprzez wskazanie, e zakaz zastpowania dowodu z wyjanie oskaronego i zezna wiadkw nie moe by zastpowany nie tylko jak dotd treci pism, zapiskw lub notatek urzdowych, ale take innych dokumentw. Strona ma jednak do dyspozycji instrument polegajcy na wnioskowaniu przeprowadzenia dowodu przez organ prowadzcy postpowanie przygotowawcze. W wypadkach, w ktrych strona ma podstawy by przypuszcza, e dowodu z osobowego rda dowodowego nie bdzie mona bdzie przeprowadzi na rozprawie, zawsze bdzie moga taki wniosek zoy, a w postpowaniu przed sdem wnioskowa o 83

wprowadzenie dowodu do procesu bez jego przeprowadzenia w granicach okrelonych przez przepisy art. 389 i 391 k.p.k. Ograniczenie to nie bdzie ju jednak dotyczyo innych dowodw, takich jak na przykad opinie biegych, czy ogldziny, ktre bd mogy by dokumentowane przez stron lub na jej zlecenie, a odpowiednia dokumentacja (np. opinia biegego, nagranie video dokumentujce ogldziny rzeczy lub miejsca) bdzie moga by przedoona sdowi. Oczywicie, priorytetem nadal pozostanie bezporednie przeprowadzenie, czy zweryfikowanie dowodu na rozprawie. Strona zatem bdzie miaa moliwo zoenia wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegego (ktry sporzdzi dla obrony opini) i przesuchania go przed sdem, jeli sd dowd ten dopuci. Take dowody rzeczowe strona powinna sdowi zaprezentowa na rozprawie (i pozostaym stronom, a w razie potrzeby wiadkom i biegym), jeli jest to fizycznie moliwe, stosownie do art. 395 k.p.k. Majc jednak na uwadze wiadomo ryzyka, jakie wie si z dopuszczeniem w proponowany sposb dowodw prywatnych, Komisja proponuje w sposb jasny ograniczy moliwo wprowadzania do procesu dowodw, ktre zostay uzyskane z naruszeniem prawa, z tym, e niedopuszczalno ich wykorzystania proponuje si ukonstytuowa jedynie do tych spord nich, ktre pozyskano dla celw postpowania karnego, za pomoc czynu zabronionego (nowy proj. art. 168a k.p.k.). Wykluczy to musi moliwo instalowania na zlecenie strony procesowej podsuchw, czy dokonywania przeszukania. Proponowany art. 168a k.p.k. bdzie mia take i ten walor, e okreli granice dopuszczalnoci wykorzystania dowodw zaprezentowanych przez oskaryciela, co obecnie w ogle nie jest w Kodeksie postpowania 84

karnego uregulowane i co jest rdem powanych rozbienoci w pimiennictwie prawniczym oraz judykaturze. Proponowana modelowa zmiana kae w pierwszym rzdzie rozway, czy nie stoi jej na przeszkodzie zasada prawdy materialnej. Moe si bowiem wydawa, e sd ktry zdany jest na dowody prezentowane przez strony orzeka niekiedy bdzie w sytuacji braku przekonania co do tego, czy obraz zdarze ujawniajcy si na tle tych dowodw, odpowiada prawdzie. Obawy te nie s jednak zasadne. Po pierwsze, zdaniem Komisji Kodyfikacyjnej, nie ulega wtpliwoci, e wanie w peni kontradyktoryjne przeprowadzanie dowodw przed bezstronnym sdem stwarza najlepsze warunki wyjanienia prawdy, albowiem zmusza strony procesowe do podjcia wysiku zmierzajcego do przekonania sdu o swoich racjach. Jednoczenie Komisja pozostaje w przekonaniu, e osiganiu prawdy materialnej, jako warunku realizacji zasady trafnej represji, nie sprzyja model obecny, albowiem przy braku jakiejkolwiek aktywnoci ze strony oskaryciela publicznego, zmusza sd do poszukiwania dowodw umoliwiajcych wydanie wyroku skazujcego. Jeli podczas rozprawy pojawiaj si w praktyce elementy sporu, to jest on zazwyczaj prowadzony pomidzy obron a sdem, co nie tylko jest mao efektywne, ale te nie buduje wizerunku sdu jako organu niezwisego i bezstronnego, ktry w demokratycznym pastwie prawnym ma by gwarantem poszanowania praw i wolnoci. Po wtre, pozostawia si w nowej konstrukcji art. 167 1 k.p.k. furtk w postaci moliwoci przeprowadzenia jednak przez sd (w wyjtkowych i szczeglnie uzasadnionych wypadkach) dowodu z urzdu, w celu uniknicia koniecznoci orzekania wobec gbokiego przekonania, e to, co ustalono w oparciu o dowody przeprowadzone na wniosek stron, 85

jednak prawdzie nie odpowiada. Furtka ta uznana zostaa po dugich debatach za niezbdn, poniewa na drodze legislacyjnej nie da si zadekretowa podanego poziomu merytorycznego uczestnikw postpowania karnego ani oczekiwanego od nich zaangaowania w spr, ktry prowadz przed sdem. Trzeba mie te wiadomo, e pomimo proponowanego w projekcie znaczcego rozszerzenia dostpu do obrony z urzdu (pkt. 7 uzasadnienia), oskarony nie zawsze bdzie jednak wystpowa przed sdem z obroc. Konstrukcja przyjta w proj. art. 167 1 k.p.k. lawinowo wywouje konieczno dalszych zmian legislacyjnych, wrd ktrych najwaniejsze to: - przy zachowaniu w dotychczasowym brzmieniu art. 2 2 k.p.k., konstytuujcego zasad prawdy, odmienne okrelenie dyrektywy ksztatowania przepisw postpowania karnego w proj. art. 2 1 pkt 1 k.p.k., wedug ktrego maj one na celu takie jego uksztatowanie, aby sprawca przestpstwa zosta wykryty i pocignity do odpowiedzialnoci karnej, a osoba ktrej nie udowodniono winy, nie poniosa tej odpowiedzialnoci. Dziki temu ujciu wyranie zostanie podkrelone, e przypisanie winy w sensie procesowym nie bdzie moliwe, jeeli przed sdem nie zostanie przeprowadzony dowd winy. - nadanie nowego sensu zasadzie in dubio pro reo przewidzianej w art. 5 2 k.p.k., zgodnie z ktrym niedajce si usun wtpliwoci rozstrzyga si na korzy oskaronego; tymczasem, zgodnie z art. 5 2 k.p.k. w projektowanym brzmieniu, na korzy oskaronego rozstrzygane by maj wtpliwoci, ktrych w postpowaniu nie usunito. Przepis ten nadal nie okrela, na kim spoczywa obowizek wyjanienia tych wtpliwoci, niemniej jest jasne, e nie ciy on na sdzie, albowiem ten 86

nie jest co do zasady - zobowizany do przeprowadzania dowodw z urzdu. Rezygnuje si take z zastrzeenia, e maj to by wtpliwoci nieusuwalne. Dziki temu to oskaryciela bdzie obcia powinno usunicia wtpliwoci (w sensie materialnym take obron). Nowym brzmieniem art. 5 2 k.p.k. ustawodawca przesdzi take, i podlegajce rozstrzygniciu na korzy oskaronego wtpliwoci dotyczy mog jedynie kwestii dowodowych, a nie prawnych, co dotd byo rozmaicie ujmowane zarwno w doktrynie, jak i w orzecznictwie. Zakada si bowiem, e wtpliwoci co do interpretacji prawa musz by w drodze wykadni usunite w kadym wypadku, a powinno dokonania tego spoczywa wanie na sdzie. - wzmocnienie pozycji oskaronego, ktry w mniejszym ni dotd stopniu chroniony bdzie paternalizmem ze strony sdu, przede wszystkim poprzez szerszy dostp do obrony z urzdu (w tej kwestii zob. pkt 7 uzasadnienia), a take poprzez rozbudowanie systemu poucze oskaronego o przysugujcych mu uprawnieniach i konsekwencjach dokonywanych przeze wyborw, co dotyczy zreszt take innych uczestnikw postpowania (w tej kwestii zob. take pkt 16 uzasadnienia). - wprowadzenie reguy, zgodnie z ktr wraz z aktem oskarenia nie przesya si sdowi caych akt postpowania przygotowawczego, a jedynie akta w takim zakresie, w jakim zawieraj materiay wspierajce oskarycielskie wnioski dowodowe zob. w tej kwestii propozycje nowelizacji art. 156, 321, 334 k.p.k. oraz objanienia w pkt 10 uzasadnienia. - ograniczenie podstaw oddalania wnioskw dowodowych stron, poprzez rezygnacj z wprowadzonej w 2003 r. podstawy przewidzianej w art. 170 1 pkt 5 k.p.k. Nie moe by bowiem tak, e z jednej strony sd zdany 87

jest niemal wycznie na inicjatyw dowodow stron, z drugiej za jest uprawniony do jej ograniczenia z uwagi na spodziewan przewleko postpowania. Omawiana tu podstawa oddalenia wniosku dowodowego zostaa wprowadzona w 2003 r. w nadziei, e przyczyni si do redukcji nadmiernej przewlekoci postepowania, niemniej praktyka sdowa dowodzi, e nie spenia pokadanych w niej nadziei. - skrelenie instytucji przewidzianej obecnie w art. 397 k.p.k. okrelanej mianem wezwania oskaryciela do przedstawienia dodatkowych dowodw. W sytuacji, gdy na sdzie nie ciy obowizek poszukiwania i przeprowadzania dowodw z urzdu, nie moe mie jakiegokolwiek sensu inicjowanie przez sd przedstawienia dodatkowych dowodw i w tym celu przerywanie bd odraczanie rozprawy. Sd jednak powinien da stronom szanse na przygotowanie nowych, nie zgoszonych uprzednio wnioskw dowodowych, w szczeglnoci wwczas, gdy potrzeba ich zgoszenia ujawnia si w toku przewodu sdowego. W zwizku z tym proponuje si stosowne uzupenienie powodw zarzdzenia przerwy w proj. art. 401 1 k.p.k. poprzez wskazanie, e moliwe jest to take dla przygotowania przez strony wnioskw dowodowych. Jest oczywiste, e przerwanie rozprawy z tego powodu nastpowa bdzie na wniosek stron. - z tych samych powodw nie ma racji bytu kontrolowanie wniesionego do sdu aktu oskarenia pod ktem kompletnoci przedstawionego wraz z aktem oskarenia materiau dowodowego. Jest to bowiem w kontradyktoryjnym postpowaniu rzecz oskaryciela, a nie sdu. Nie uznano jednak za stosowne zrezygnowanie z instytucji zwrotu sprawy prokuratorowi w celu usunicia istotnych brakw postpowania przygotowawczego przewidzianej obecnie w art. 339 3 pkt 4 i art. 345 k.p.k. Uznano bowiem, e zwrot taki nastpowa moe nie tylko z 88

powodu brakw dowodowych, ale take z powodu innych wad postpowania przygotowawczego (np. niewaciwa forma, nieprzeprowadzenie czynnoci obligatoryjnych). W zwizku z tym proponuje si przemodelowanie proj. art. 345 1 k.p.k. poprzez wykluczenie moliwoci dokonania zwrotu sprawy prokuratorowi w celu poszukiwania dowodw i wskazanie, e zwrot moe nastpi zwaszcza w sytuacji nie dokonania w postpowaniu przygotowawczym czynnoci, ktre s obligatoryjne, a konwalidacja nie jest w postpowaniu sdowym moliwa lub powodowaaby znaczne trudnoci. Konsekwencj tej zmiany jest take drobna korekta redakcji art. 346 k.p.k., ktry powinien znajdowa zastosowanie w razie usunicia brakw postpowania przygotowawczego, a nie jego uzupenienia. - konieczno przeciwdziaania naduywania wyjtku przewidzianego w proj. art. 167 1 zdanie drugie k.p.k.; jeeli bowiem pozostawia si sdowi moliwo przeprowadzenia (nawet wyjtkowo) dowodw z urzdu, istnieje obawa, e strony, ktre nie przejawiy koniecznej dla ochrony ich interesw aktywnoci, bd nastpnie w postpowaniu odwoawczym zarzucay nie skorzystanie przez sd z moliwoci, jakie powysza norma konstytuuje w tej kwestii zob. pkt. 12 uzasadnienia. Kontradyktoryjno zakada ponadto, wiksz ni obecnie, swobod stron w zakresie podejmowania decyzji o zakresie ich uczestniczenia w procesie (co dotyczy innych stron ni oskaryciel) oraz w szerszym zakresie dysponowanie przedmiotem procesu (co dotyczy oskaryciela). Z tego powodu konieczne okazao si zaproponowanie nowego brzmienia proj. art. 14 2 k.p.k. i ukonstytuowanie moliwoci cofnicia przez oskaryciela publicznego aktu oskarenia do czasu rozpoczcia przewodu sdowego na pierwszej rozprawie gwnej (a wic nie bdzie ju 89

dopuszczalne po uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania). Takie cofnicie aktu oskarenia bdzie czym zupenie innym ni przewidziane obecnie w art. 14 2 k.p.k. odstpienie od oskarenia. Cofnicie aktu oskarenia oznaczao bdzie konieczno umorzenia postpowania na podstawie art. 17 1 pkt 9 k.p.k., z uwagi na brak skargi uprawnionego oskaryciela. Rozwizanie to jest niezbdne, aby unikn sytuacji, w ktrej sd, ktry wszak nie przeprowadza co do zasady dowodw z urzdu, stanby w razie rezygnacji z popierania oskarenia przez oskaryciela. Zakada si, e w toku przewodu sdowego cofnicie aktu oskarenia dopuszczalne bdzie jedynie za zgod oskaronego (proj. art. 14 2 zdanie drugie k.p.k.), albowiem w przeciwnym razie oskaryciel mgby jednostronn czynnoci procesow doprowadzi do umorzenia postpowania w sytuacji, w ktrej udowodnienie tezy oskarenia napotyka przed sdem na trudnoci. W takiej sytuacji, oskarony, ktry stan pod zarzutem popenienia przestpstwa, powinien mie prawo do uniewinnienia, ktre w wikszym stopniu prowadzi do jego zrehabilitowania ni umorzenie postpowania z powodu cofnicia skargi. Przewiduje si take, e ponowne wniesienie aktu oskarenia przeciwko tej samej osobie o ten sam czyn bdzie niedopuszczalne. Zapis taki, proponowany jako zdanie trzecie w proj. art. 14 2 k.p.k., usunie wtpliwoci co do charakteru prawnego orzeczenia o umorzeniu postpowania wobec braku skargi i wykluczy przyjcie interpretacji opartej na zaoeniu, e brak skargi jest negatywn przesank procesow o charakterze wzgldnym i przemijajcym. Nowe ujcie art. 14 2 k.p.k. wymaga zabezpieczenia interesw oskaryciela posikowego, ktry nie powinien by pozbawiany swoich uprawnie z tego powodu, e oskaryciel publiczny cofa akt oskarenia. 90

Przewidziano w zwizku z tym, zmian w proj. art. 54 2 k.p.k., wedug ktrego cofnicie aktu oskarenia przez oskaryciela publicznego nie pozbawia uprawnie oskaryciela posikowego, za pokrzywdzony, ktry uprzednio nie korzysta z uprawnie oskaryciela posikowego bdzie mg w terminie 14 dni od powiadomienia go o cofniciu przez oskaryciela publicznego aktu oskarenia owiadczy, e przystpuje do postpowania, jako oskaryciel posikowy. Ponadto, w duchu kontradyktoryjnoci, przyjmuje si, e udzia stron w rozprawie sdowej (co nie dotyczy oskaryciela publicznego) powinien by co do zasady - ich prawem, a nie obowizkiem. Jedynie w sprawach o najcisze przestpstwa obowizkowy bdzie udzia oskaronego w czynnociach rozpoczynajcych rozpraw (symboliczne postawienie oskaronego przed sdem i zaprezentowanie zarzutw) w tej kwestii zob. pkt 10 uzasadnienia. Odmiennie rzecz ma si z prokuratorem, ktry nadal bdzie mia obowizek uczestniczenia w rozprawie gwnej i to w szerszym ni obecnie zakresie, albowiem skreleniu, wraz z caym rozdziaem 51 Kodeksu postpowania karnego, ulegnie take art. 477 k.p.k. Oskaryciel publiczny nie reprezentuje jednak w postpowaniu sdowym wasnych interesw, a wobec nowego uksztatowania regu dowodzenia w postpowaniu przed sdem, jego udzia w rozprawie, take w sprawach drobniejszych, musi by obowizkowy. Nie do zaakceptowania byaby bowiem sytuacja, w ktrej na skutek absencji oskaryciela sd musiaby wyda wyrok uniewinniajcy, albowiem nie byoby komu przeprowadzi dowodw wspierajcych oskarenie.

91

3. Rozszerzenie konsensualizmu procesowego. Propozycje Komisji Kodyfikacyjnej w tym zakresie stanowi realizacj powszechnie formuowanego postulatu o rozszerzenie zakresu wykorzystania instytucji procesowych, ktre wprowadzone do systemu wraz z nowym kodeksem w 1998 r., a nastpnie istotnie zmodyfikowane nowel z 10 stycznia 2003 r. (Dz.U. Nr 17, poz. 155), przyczyniy si znaczco do zwikszenia efektywnoci postpowania, bez szkody dla realizacji gwarancji procesowych oskaronego i pokrzywdzonego. Uznajc zasadno wspomnianych postulatw Komisja Kodyfikacyjna uznaa za moliwe nie tylko rozszerzenie zakresu zastosowania instytucji wniosku o skazanie bez rozprawy i tzw. wniosku o dobrowolne poddanie si karze, ale take odformalizowanie postpowania w przedmiocie obydwu wnioskw. a. Proponuje si rozszerzenie instytucji wniosku o skazanie bez rozprawy na wszystkie wystpki (proj. art. 335 1 k.p.k.). Zakres przedmiotowy spraw, w jakich moe on by stosowany, by stopniowo poszerzany. W 1997 r. przyjto, e chodzi ma tylko o wystpki zagroone kar pozbawienia wolnoci do 5 lat, w 2003 r. objto t instytucj sprawy o czyny zagroone tak kar do 10 lat. Obecnie sugeruje si objcie ni wszystkich wystpkw, bez wzgldu na zagroenie (tzn. take tych z zagroeniem do 12 lat, gdy innego tu nie ma). Ponadto, za celowe uznano doprecyzowanie przepisu art. 343 k.p.k., poprzez urealnienie gwarancji procesowych pokrzywdzonego, ktry bdzie mia zagwarantowane prawo sprzeciwu wobec wydania wyroku 92

bez przeprowadzenia rozprawy (nowy 3a), a take wyrane zapisanie w 3b, e sd moe uzaleni uwzgldnienie wniosku od dokonania w nim wskazanej przez siebie musi zmiany, take zaakceptowanej zaakceptowana przez przez oskaronego. Nie ma przy tym koniecznoci dodawania, e proponowana zmiana by oskaryciela, albowiem w wypadku braku akceptacji z jego strony, wniosek o skazanie bez rozprawy moe po prostu cofn, co spowoduje konieczno rozpoznania sprawy na zasadach oglnych. Dziki temu zabiegowi, jest nadzieja na zwikszenie roli instytucji skazania bez rozprawy. b. Dobrowolne poddanie si karze ma by dopuszczalne w sprawach o wszystkie przestpstwa (proj. art. 387 k.p.k.). Brak jest przekonywajcych racji, dla ktrych poddanie si karze dobrowolnie w sprawach o najcisze przestpstwa powinno by niedopuszczalne. Mona nawet dowodzi, e ryzyko nietrafnych materialnie rozstrzygni, wynikajcych z instrumentalnego przyznania si do popenienia przestpstwa, jest relatywnie nisze w sprawach o zbrodnie ni w sprawach o lejsze wystpki. Istotnym novum w zakresie procedowania w sytuacji dobrowolnego poddania si karze jest moliwo uwzgldnienia wniosku oskaronego na posiedzeniu (podobnie jak obecnie jest to w postpowaniu uproszczonym), jeeli wniosek zgoszony zosta przed dorczeniem mu zawiadomienia o terminie rozprawy (proj. art. 338a k.p.k.). W takim wypadku, wniosek kierowany bdzie na posiedzenie (proj. art. 339 1 pkt 4 k.p.k.), w ktrym bd mogy wzi udzia strony i pokrzywdzony (proj. art. 343a k.p.k.). Takie procedowanie przewiduje si jednak jedynie wwczas, gdy wniosek dotyczy 93

wystpku. W wypadku, gdy dotyczy zbrodni, kierowany bdzie do rozpoznania na rozprawie. Nie ulega przy tym wtpliwoci, e w wypadku gdy wniosek wpyn do sdu ju po wyznaczeniu terminu rozprawy, nic nie stoi na przeszkodzie rozpoznaniu go na tej rozprawie, nawet bez koniecznoci otwierania przewodu sdowego. Co waniejsze, proponuje si take, aby podobnie jak w przypadku skazania bez rozprawy w trybie okrelonym w art. 343 k.p.k. take i w przypadku dobrowolnego poddania si karze, moliwe byo zastosowanie dobrodziejstw zwizanych z jej wymiarem w zakresie szerszym ni przewiduj to uregulowania Kodeksu karnego. Dotyczy to ma jednak jedynie nadzwyczajnego zagodzenia kary niezalenie od podstaw przewidzianych w art. 60 1 4 k.k., przy czym w przypadku zbrodni z dobrodziejstwa tego oskarony bdzie mg skorzysta jedynie wwczas, gdy wniosek zoy przed dorczeniem mu zawiadomienia o terminie rozprawy (proj. art. 387 4 k.p.k.), cho oczywicie niezalenie od tego, czy wniosek rozpoznany zostanie na posiedzeniu, czy na rozprawie. Takie zrnicowanie dobrodziejstw, z ktrych oskarony moe skorzysta, powinno stymulowa go do podejmowania decyzji, ktre z jednej strony dobrze chroni bd jego wasne interesy, z drugiej za oszczdz wymiarowi sprawiedliwoci niepotrzebnej pracy.

4. Mediacja Przepisy regulujce postpowanie mediacyjne wymagaj kilku

istotnych zmian i uzupenie, aby z jednej strony uatwi

94

stosowanie tej instytucji w praktyce, a z drugiej gwarantowa przestrzeganie jej zasad i uznanych standardw. W dokumentach midzynarodowych dotyczcych zwaszcza

standardw prowadzenia mediacji, w szczeglnoci w Rekomendacji Komitetu Ministrw Rady Europy Nr R(99)19 wyranie stwierdzono, e skierowanie sprawy do mediacji, informowanie o jej istocie, celu i zasadach jak rwnie ocena jej wyniku, powinny nalee do kompetencji organu procesowego. Mediacja jest dobrowolna; standardy nie precyzuj, kto ma odbiera zgod na udzia w mediacji, a wic upowaniony jest wniosek, e podmiotem odbierajcym zgod na mediacj moe by, obok organu kierujcego spraw do mediacji, take mediator. Standardy wskazuj natomiast, e powinno to nastpi po wyczerpujcym poinformowaniu stron o ich prawach, istocie postpowania mediacyjnego i moliwych konsekwencjach ich decyzji (pkt IV.10 Regu i komentarz pkt 10). Dlatego te proponuje si zmian w art. 23a 1 Projektowany 4 art. 23 a k.p.k. rozwija kwesti dostarczenia stronom niezbdnej wiedzy o istocie i zasadach postpowania mediacyjnego, na podstawie ktrej mog one wyrazi wiadom zgod ma wzicie udziau w mediacji. Podkrela si informowanie o moliwoci wycofania tej zgody a do zakoczenia postpowania mediacyjnego. W przepisie tym reguluje si wan kwesti odbierania zgody na udzia w mediacji, wczajc do tego obok prokuratora, policji i sdu mediatora. Dysponujc praktyczn znajomoci mediacji, ktr mediator przekazuje stronom w trakcie indywidualnych spotka, moe stronom dokadniej nawietli moliwe konsekwencje mediacji oraz odebra od stron zgod na udzia w mediacji. Przyczyni si to poza tym do sprawnoci postpowania karnego, dajc moliwo odcienia organw procesowych. Nie bez 95

znaczenia jest take to, e zarwno pokrzywdzony jak i oskarony, a do zakoczenia postpowania mediacyjnego, mog cofn zgod na mediacj i z niej zrezygnowa. Projekt zawiera take gwarancj ochrony pokrzywdzonego. Zakada bowiem przekazanie informacji o mediacji pokrzywdzonemu dopiero po wyraeniu zgody na mediacj przez oskaronego, co ma zapobiec jego wtrnej wiktymizacji (zdanie po redniku proj. 1 art. 23a k.p.k.). W proj. 5 art. 23 k.p.k. proponuje si zagwarantowanie zasady poufnoci mediacji, nakazujc ujawnienie w sprawozdaniu tylko wynikw mediacji. Projektowany przepis wskazuje take na podstawow kwesti dotyczc sprawozdania z mediacji, nakazujc zaczanie do niego ugody, podpisanej przez uczestnikw i mediatora, o ile zostaa zawarta. Pozostae wymogi formalne sprawozdania pozostawiono do uregulowaniu w rozporzdzeniu wykonawczym, o ktrym mowa w proj. 7 art. 23 a k.p.k. Delegacja ustawowa w pierwszej kolejnoci wskazuje na zasady i sposb prowadzenia mediacji, zostaa uzupeniona o element szkolenia mediatora oraz inne wane dla prowadzenia mediacji kwestie, takie jak form i zakres sprawozdania z wynikw mediacji. Stosownie do zalece zawartych w midzynarodowych dokumentach, w szczeglnoci w Rekomendacji Komitetu Ministrw Rady Europy Nr R(99)19 w sprawie mediacji w sprawach karnych, a take wskaza zawartych w Rekomendacji Komitetu Ministrw Rady Europy Nr R(85)11 w sprawie pozycji ofiary w prawie i procesie karnym, postpowanie mediacyjne musi by prowadzone z zachowaniem zasady poufnoci. Oznacza to, e informacje o przebiegu mediacji nie mog by udzielone adnej osobie postronnej oraz organowi procesowemu, 96

ktry przekaza spraw na drog postpowania mediacyjnego lub przed ktrym toczy si postpowanie karne. Informacje ujawnione w toku procedury mediacji nie mog by wykorzystane jako materia dowodowy w postpowaniu karnym. Obowizujce przepisy prawne w zakresie postpowania mediacyjnego nie gwarantuj zachowania poufnoci w omawianej procedurze. Z tego wzgldu konieczne jest uzupenienie regulacji prawnych o przepisy gwarantujce poufno. Jedn z takich gwarancji jest dodanie po art. 178 k.p.k. projektowanego art. 178a k.p.k. Postpowanie mediacyjne jest poufne i owiadczenia skadane w jej toku nie mog stanowi dowodu w postpowaniu karnym, co daje stronom gwarancj, e okolicznoci, o ktrych zdecydoway si mwi w trakcie mediacji pozostan nieujawnione. Z tego wzgldu zdecydowano o umieszczeniu zakazu przesuchania mediatora co do okolicznoci, o ktrych dowiedzia si w trakcie mediacji wanie w tym miejscu regulacji ustawowej. Jedynym wyjtkiem od prowadzc zasady zakazu przesuchania mediatora bdzie od oskaronego lub pokrzywdzonego, moliwo jego przesuchania w zakresie informacji, jakie uzyska mediacj dotyczcych przestpstw, o ktrych mowa w art. 240 1 k.k. Proponowane rozwizanie jest zgodne z 30 Rekomendacji Nr R(99)19, ktry to przepis przewiduje moliwo informowania przez mediatora organw cigania o okolicznociach dotyczcych bardzo powanych przestpstw, o ktrych dowiedzia si prowadzc mediacj od uczestnikw tego postpowania. Rekomendacja nie okrela bliej, co naley rozumie pod pojciem powane przestpstwo, za polskie prawo karne nie operuje takim zwrotem. Z tego wzgldu projektodawca 97

zdecydowa, e w wietle polskiego prawa karnego do kategorii cikich przestpstw niewtpliwie naley zaliczy przygotowanie, usiowanie lub dokonanie przestpstwa, o ktrym mowa w art. 240 1 k.k.. Przepis ten przewiduje bowiem obowizek pod grob sankcji karnej niezwocznego przekazania organowi powoanemu do cigania przestpstw wiarygodnej wiadomoci o karalnym przygotowaniu albo usiowaniu lub dokonaniu czynu zabronionego, okrelonego w art. 118, 118a, 120-124, 127, 128, 130, 134, 140, 148, 163, 166, 189, 189a 1, art. 252 k.k. lub przestpstwa o charakterze terrorystycznym. Projekt wzmacnia take gwarancj przestrzegania zasady poufnoci w przypadku sporzdzania przez mediatora sprawozdania z mediacji, eliminujc z przepisu informacj o przebiegu mediacji (proj. art. 23a 5 k.p.k.). Projekt wprowadza rwnie zmian co do krgu osb wyczonych z moliwoci prowadzenia postpowania mediacyjnego. W odniesieniu do obowizujcego przepisu 3 art. 23a k.p.k., proponuje si zawenie wycze do czynnego zawodowo sdziego, prokuratora, adwokata, radcy prawnego, a take aplikanta do tych zawodw, awnika sdowego, referendarza sdowego, asystenta sdziego, asystenta prokuratora, funkcjonariusza instytucji powoanej do cigania przestpstw (proj. art. 23a 3 k.p.k.). Propozycja ta jest odpowiedzi na zgaszan w praktyce krytyk wyczenia innych osb zatrudnionych w sdzie, prokuraturze lub innej instytucji uprawnionej do cigania przestpstw. Pozostawiono oczywicie wyczenie osb, co do ktrych w sprawie zachodz okolicznoci okrelone w art. 40 - 41 k.p.k., poprawiajc jedynie obecny 3 art. 23a k.p.k., w ktrym omykowo wskazano take na art. 42 k.p.k., chocia przepis ten nie formuuje adnych okolicznoci powodujcych wyczenie, lecz tryb 98

postpowania w przedmiocie wyczenia. Przepis ten stosowany bdzie jednak odpowiednio w odniesieniu do wyczenia mediatora, dziki czemu okrelony bdzie tryb, w jakim to nastpuje. Proponuje si take ujcie w Kodeksie postpowania karnego zasad mediacji jako oddzielnego przepisu (proj. art. 23a 6 k.p.k.), podobnie jak przyjto w regulacjach mediacji cywilnej. Zasady mediacji powinny mie bowiem rang ustawow. W projekcie wprowadza si rwnie moliwo nadawania przez sd lub referendarza sdowego ugodzie mediacyjnej klauzuli wykonalnoci (proj. art. 107 3 k.p.k.). W wietle obowizujcych przepisw, tylko ugoda zawarta na posiedzeniu pojednawczym jest tytuem egzekucji sdowej po nadaniu jej przez sd klauzuli wykonalnoci (obecny art. 494 2 k.p.k.). Waloru takiego nie ma wic obecnie ugoda zawarta midzy stronami przed mediatorem. W praktyce zatwierdzenie ugody mediacyjnej poprzez nadanie jej klauzuli wykonalnoci sprowadza si do koniecznoci podjcia przez sd dodatkowych czynnoci, tj. wpisania postanowie ugody mediacyjnej do protokou posiedzenia i dopiero tak sporzdzona ugoda moe sta si tytuem wykonawczym. Zgaszany by przez praktyk take problem braku zrozumienia przez strony koniecznoci ponownego sporzdzania ugody, tym razem przed sdem. Umorzenie za postpowania karnego w przypadku nie zagwarantowania pokrzywdzonemu oskarycielowi prywatnemu realizacji jego roszczenia, ktra to realizacja bya wynikiem wsplnych ustale oskaronego i oskaryciela prywatnego na spotkaniu w obecnoci mediatora, byoby po pierwsze przedwczesne, z drugiej za strony mogoby spowodowa wtrn traum pokrzywdzonego. Rozbudowanie art. 107 k.p.k., w ktrym w proponowanym brzmieniu 99

ujto wszystkie sytuacje, w ktrych dochodzi do nadania klauzuli wykonalnoci (art. 107 1 i 3 k.p.k.), pozwolio na zaproponowanie nowelizacji art. 494 k.p.k., ktry w nowym brzmieniu bdzie jedynie konstytuowa dopuszczalno objcia ugod w postpowaniu prywatnoskargowym take roszcze pozostajcych w zwizku z oskareniem. Wszystkie kwestie zwizane z nadawaniem klauzuli wykonalnoci przeniesiono za do art. 107 k.p.k., w zwizku z czym obecny art. 494 2 k.p.k. stanie si zbdny. W proj. art. 107 4 k.p.k. proponuje si wprowadzenie moliwoci odmowy nadania klauzuli wykonalnoci zawartej przed madiatorem w sytuacji, gdy okazaa si on by sprzeczna z prawem, wzgldnie z zasadami wspycia spoecznego, albo zmierza do obejcia prawa. Uzasadnione jest to tym, e mediatorem nie musi by osoba obeznana z prawem. Projekt wprowadza take mediacj do postpowania w sprawach o wykroczenia. Umoliwia to stosowanie mediacji take w odniesieniu do wykrocze (proj. art. 8 k.p.s.w.), co jest odpowiedzi na zgaszane przez praktykw wymiaru sprawiedliwoci postulaty (w tej kwestii zob. take pkt 17 uzasadnienia).

5. Skad sdu. Proponuje si istotne zmiany w zakresie skadu sdu orzekajcego zarwno na rozprawie, jak i na posiedzeniu. Zmiana dotyczca skadu sdu orzekajcego na rozprawie odnosi si zarwno do sdu pierwszej instancji, jak i drugiej instancji.

100

Proponuje si wiksz ni dotd elastyczno w ksztatowaniu skadu sdu pierwszej instancji. O ile obecnie, w wietle art. 28 3 k.p.k., ze wzgldu na szczegln zawio sprawy sd pierwszej instancji moe postanowi o rozpoznaniu jej w skadzie trzech sdziw, to rozwizanie projektowane zakada take moliwo rozpoznania sprawy w skadzie jednego sdziego i dwch awnikw. Ponadto, zakada si, e takie odstpstwo od jednoosobowego rozpoznawania sprawy dopuszczalne byoby nie tylko z uwagi na szczegln zawio sprawy, ale take ze wzgldu na jej wag. Zmiana ta podyktowana jest koniecznoci peniejszej realizacji gwarancji konstytucyjnej zapisanej w art. 182 Konstytucji RP. Przepis ten wprawdzie pozostawia ustawodawcy okrelenie zakresu, w jakim obywatele uczestnicz w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwoci, niemniej nie oznacza to, iby ustawodawcy wolno byo udzia ten sprowadzi na margines, co uczyniono nowel z 15 marca 2007 r. (Dz.U. Nr 112, poz. 766). Rozwizanie to zgodne jest take z postulatami formuowanymi przez praktykw. Trzeba jednak wyranie zaznaczy, e siganie po skad kolegialny powinno by wedug Komisji Kodyfikacyjnej raczej wyjtkowe, przy czym w zalenoci od powodw, dla ktrych nastpi ma wyznaczenie skadu poszerzonego, celowym bdzie signicie po dwch dodatkowych sdziw zawodowych, wzgldnie po dwch awnikw. Zawio sprawy, zwaszcza jeli wystpuje na paszczynie podlegajcego zastosowania prawa, a nie ustalanych faktw, z reguy powinna prowadzi do wyznaczenia trzyosobowego skadu zawodowego. Waga sprawy, a niekiedy stopie skomplikowania okolicznoci sprawy, raczej powinny przemawia za wyjtkowym wyznaczeniem skadu awniczego.

101

Proponuje si wprowadzenie reguy, zgodnie z ktr sd odwoawczy orzekajcy w sprawach, w ktrych postpowanie przygotowawcze zakoczyo si w formie dochodzenia, orzeka jednoosobowo proj. art. 29 2a k.p.k. (obecnie skad taki w postpowaniu odwoawczym moe orzeka jedynie wwczas, gdy zarzdzi tak prezes sdu - art. 476 2 k.p.k.). Odniesienie si w tym przepisie do formy postpowania przygotowawczego, a nie do trybu postpowania przed sdem, uzasadnione jest tym, e w projekcie proponuje si rezygnacj trybu uproszczonego (zob. pkt 14 uzasadnienia). Proponuje si uproszczenie procedowania sdw wszystkich szczebli na posiedzeniach, zakadajc, e kady z tych sdw orzekaby, co do zasady, jednoosobowo, a jedynie, gdy ustawa stanowiaby inaczej, albo z uwagi na wag bd zawio sprawy zarzdziby to prezes sdu, orzekanoby w skadzie trzech sdziw. W aktualnym stanie prawnym jednoosobowo na posiedzeniach orzeka jedynie sd rejonowy i okrgowy, a pozostae w skadzie trzech sdziw, i to bez wzgldu na charakter kwestii, w jakiej wydaje si postanowienia, a wic nawet np. w kwestii wynagrodzenia dla obrocy z urzdu, przekazania sprawy innemu sdowi, itd. Niezalenie od tego, niektre przepisy i tak odrbnie zakadaj orzekanie na posiedzeniu w skadzie trzech sdziw (np. art. 403 czy art. 544 1 w zw. z 3 k.p.k.). Proponowana zmiana uproci ma orzekanie na tym forum, nie zmieniajc jednak tych przepisw, ktre i dzi zakadaj odrbnie orzekanie w skadzie kolegialnym. Przyjcie reguy wskazanej w art. 30 1 k.p.k. wpynoby bez wtpienia na szybko postpowania, gdy nie angaowaoby w rozstrzyganie okrelonej kwestii kadorazowo trzech sdziw w Sdzie Apelacyjnym i Sdzie Najwyszym, a kady z 102

pozostaych dwch sdziw mgby w tym czasie rozstrzyga w innych kwestiach. W tym samym kierunku zmierza zmiana przewidziana w 2 art. 30 k.p.k. O ile bowiem obecnie sd odwoawczy orzeka zawsze na posiedzeniu w skadzie trzyosobowym, jeeli tylko ustawa nie stanowi inaczej, to wedle nowego jego brzmienia, sd ten orzekaby ju tylko jednoosobowo, chyba, e zaskarone orzeczenie wydano w skadzie innym ni jednoosobowy albo z innego przepisu ustawy wynikaoby, e wymaga si tu skadu kolegialnego (tak np. w art. 75 3, czy art. 263 5 k.p.k.).

6. Referendarze sdowi Cz projektowanych zmian Kodeksu postpowania karnego dotyczy kompetencji referendarzy sdowych w postpowaniu karnym. Brak stosownych przepisw wyklucza obecnie ich udzia w postpowaniu karnym mimo, e w art. 2 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r., Prawo o ustroju sdw powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 z pn. zm.) wprowadzona zostaa moliwo wykonywania zada z zakresu ochrony prawnej w sdach take przez referendarzy sdowych. W postpowaniu cywilnym referendarze sdowi wykonuj czynnoci procesowe ju od dnia 1 stycznia 1998 r. Aktualnie zakres tych czynnoci okrela art. 471 k.p.c. Przepis ten stanowi, e Referendarz sdowy moe wykonywa czynnoci w postpowaniu cywilnym w wypadkach wskazanych w ustawie. W zakresie powierzonych mu czynnoci referendarz sdowy ma kompetencje sdu, chyba e ustawa stanowi inaczej. 103

Projekt stwarza moliwo powierzania referendarzom

sdowym

okrelonych czynnoci take w postpowaniu karnym. Jest to wyjcie naprzeciw postulatom wskazujcym, e udzia w postpowaniu karnym referendarzy sdowych, poprzez wykonywanie zada z zakresu ochrony prawnej (art. 2 2 Prawa o ustroju sadw powszechnych), byoby istotnym instrumentem usprawnienia tego postpowania i odcienia sdziw od czasochonnych, chocia nieskomplikowanych pod wzgldem prawnym czynnoci, ktre nie stanowi wymiaru sprawiedliwoci w rozumieniu art. 175 Konstytucji RP, a w duej czci maj charakter administracyjno-organizacyjny. Propozycja zmiany Kodeksu postpowania karnego w tym zakresie z jednej strony ma na celu w miar pene wykorzystanie moliwoci, jakie daje powoany przepis Prawa o ustroju sdw powszechnych, natomiast z drugiej strony uwzgldnia konstytucyjny wymg sprawowania sprawiedliwoci jedynie przez sdy i sdziw (art. 175 ust. 1 i art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Naley przy tym mie na uwadze stanowisko TK zawarte w wyroku z dnia 12 maja 2011 r. (Sygn. akt P 38/08) nie uznajcym niezgodnoci z Konstytucj RP art. 2 2 Prawa o ustroju sdw powszechnych i przedstawion w nim wykadni pojcia zada z zakresu ochrony prawnej, ktre moe wykonywa referendarz sdowy. Zadania referendarzy w postpowaniu karnym precyzuje

proponowany art. 93a k.p.k. Przewiduje on, e Polecenia, a w wypadkach wskazanych w ustawie take postanowienia i zarzdzenia moe wydawa referendarz sadowy.

104

Okrelenie zada referendarzy sdowych w odrbnym, dodanym, przepisie ma znaczenie nie tylko redakcyjne, ale ma na celu umoliwienie jego stosowania take w postpowaniu wykonawczym, bez potrzeby zmiany Kodeksu karnego wykonawczego. Byaby ona zbdna w wietle art. 1 2 k.k.w. Odpowiednie stosowanie art. 93a k.p.k. w postpowaniu wykonawczym bdzie dawao podstaw do wydawania przez referendarzy polece nie tylko Policji lub innym organom, ale te skazanym (np. 44, 60, 79 1, 199., 206 1 k.k.w.), a take do wydawania w tym postpowaniu postanowie i zarzdze o charakterze procesowym, przewidzianych w Kodeksie postpowania karnego. Ewentualne okrelenie tych zada w art. 93 k.p.k. uniemoliwiao by odpowiednie jego stosowanie w postpowaniu wykonawczym z uwagi na to, e regulacja dotyczca tej samej kwestii zamieszczona jest w art. 18 k.k.w. (art. 1 2 k.k.w.). Propozycja trybu wzruszania decyzji referendarzy sdowych

zamieszczona jest w dodanych do art. 459 k.p.k. 4 i 5 k.p.k. Stosownie do tych przepisw od postanowie referendarza sdowego okrelonych w art. 459 1 k.p.k. moe by wniesiony sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu postanowienie traci moc. Prezes sdu bdzie odmawia przyjcia sprzeciwu jedynie wwczas, gdy wniesiony zostanie po terminie lub przez osob nieuprawnion. Propozycja sprzeciwu ma charakter kasatoryjny i wzorowana jest na instytucji sprzeciwu od wyroku nakazowego art. 506 1 3 k.p.k. Ma to na celu zabezpieczenie konstytucyjnoci proponowanych rozwiza. Konsekwencj zmiany brzmienia art. 459 k.p.k. musi by proponowana zmiana brzmienia take art. 460, 461 2 i art. 466 1 k.p.k.

105

Kierujc si wskazanymi przesankami, proponuje si stworzenie moliwoci wykonywania przez referendarzy sdowych zada z zakresu ochrony prawnej w nastpujcych grupach tematycznych: a. wydawanie postanowie o charakterze obligatoryjnym (proj. art. 57 2, 60 4, 61 1 i 2, 68 k.p.k.); b. wydawanie postanowie i zarzdze w kwestiach dotyczcych udziau obrocy i penomocnika w postpowaniu karnym, nie zastrzeonych do wycznej kompetencji sdu (proj. art. 78 2, 80a, 81, 84 2, 87a 1, 378 1, 451 k.p.k.); c. wydawanie postanowie w przedmiocie kosztw procesu, ktre nie rozstrzygaj ostatecznie, kto ma je ponosi (proj. art. 623 i 626 2 k.p.k.); d. nadawanie klauzuli wykonalnoci (proj. 107 1, 3 i 4, 293 3 k.p.k.); e. wydawanie zarzdze dotyczcych biegu sprawy, nie ingerujcych w jej kocowe rozstrzygnicie (proj. 120 1 i 2, 338 1, 422 3 k.p.k.); f. wykonywanie czynnoci i podejmowanie decyzji procesowych w sprawach z oskarenia prywatnego (proj. art. 489 1, 492 1, 494 2 i 622 k.p.k.); g. wykonywanie innych zada: - wydawanie polece policji i innym organom w zakresie postpowania karnego (proj. art. 15 1 k.p.k.); - kierowanie spraw do postpowania mediacyjnego (proj. art. 23a 1 k.p.k.); 106

- zarzdzanie wydawania kserokopii i uwierzytelnionych odpisw z akt sprawy (proj. art. 156 2 i 3 k.p.k.); - wykonywanie czynnoci w ramach pomocy prawnej (proj. art. 97 k.p.k.); - wydawanie zarzdze w przedmiocie nadania biegu sprawom o odtworzenie akt (proj. art. 162 i 163 1 k.p.k.). - podejmowanie decyzji w przedmiocie dowodw rzeczowych (proj. art. 231 1, 232 1, 232a 2, 235 k.p.k.); Naley zauway, e szereg proponowanych uprawnie referendarzy sdowych w postpowaniu karnych, zostao im przyznanych w postpowaniu cywilnym. Chodzi w szczeglnoci o decyzje w przedmiocie: udziau penomocnika w tym postpowaniu (art. 123 2 k.p.c.), ustalania wysokoci kosztw procesu (art. 108 1 k.p.c.), nadawania klauzuli wykonalnoci (art. 781 11 k.p.c.), nadawania biegu pismom procesowym (art. 130 1 w zw. z art. 1305 k.p.c.). Uprawnienie referendarza do podejmowania czynnoci procesowych wymaga, aby rwnie do niego miay zastosowanie przepisy o wyczeniu sdziego; suy temu proponowana zmiana brzmienia art. 44 k.p.k. Konsekwencj propozycji dotyczcych udziau referendarzy sdowych w postpowaniu karnym bdzie zmiana brzmienia kilku przepisw Kodeksu postpowania w sprawach o wykroczenia, Kodeksu karnego skarbowego i ustawie z dnia 23 czerwca 1973 r. o opatach w sprawach karnych.

107

7. Przepisy o pokrzywdzonym, oskaronym, obrocy, penomocniku i odpowiedzialnym za zwrot Skarbowi Pastwa korzyci majtkowej uzyskanej z przestpstwa oskaronego Uznano za zasadne dokona w zmian w sposobie okrelenie pokrzywdzonego nie bdcego osoba fizyczn. Dotychczasowy art. 49 2 k.p.k. nie uwzgldnia zmian, jakie nastpiy w tym zakresie zarwno w Kodeksie cywilnym jak te w Kodeksie karnym skarbowym. Pomija take okoliczno funkcjonowania w obrocie jednostek organizacyjnych, ktre co prawda nie posiadaj osobowoci prawnej ale maj zdolno prawn przyznan im przez przepisy szczeglne. Z uwagi na to, e poszerza si kategoria przestpstw wnioskowych take skierowanych take przeciwko podmiotom, ktre nie s osobami fizycznymi czy prawnymi naleao nada art. 49 2 k.p.k. nowe brzmienie nawizujce do treci analogicznego przepisu w Kodeksie karnym skarbowym. Przepis ten nie posuguje si ju podziaem na instytucje pastwowe, samorzdowe czy spoeczne ale wprowadza jedno kryterium: zdolnoci prawnej przysugujcej danej jednostce organizacyjnej, bez wzgldu na to, czy ma ona charakter jednostki publicznej, spoecznej czy prywatnej. Wprowadzanie nowych typw przestpstw ciganych na wniosek pokrzywdzonego uzasadnio take wprowadzenie nowej regulacji dotyczcej moliwoci wykonywania uprawnie pokrzywdzonego przez nastpc prawnego osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej posiadajcej jedynie zdolno prawn, ktra zostaa zlikwidowana lub przeksztacona. Usuwa to obecn luk w zakresie ochrony praw procesowych podmiotw, ktre nie s osobami fizycznymi a take rozstrzyga wtpliwoci jakie pojawiaj si w zwizku ze znaczeniem 108

procesowym

przeksztace

podmiotowych

po

stronie

takich

podmiotw. Naley przy tym mie na wzgldzie, e uprawnienia procesowe pokrzywdzonego na gruncie projektowanych przepisw bdzie mg wykonywa wycznie nastpca prawny danej osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej, a wic podmiot przejmujcy cao jej praw i obowizkw. W art. 49a k.p.k. proponuje si zmian terminu, do ktrego dopuszczalne jest zoenie wniosku, o ktrym mowa w art. 46 1 k.k. Obecnie termin ten upywa wraz z zakoczeniem pierwszego przesuchania podejrzanego na rozprawie gwnej. Nie ma powodw, dla ktrych pokrzywdzony, nawet jeeli nie jest stron postpowania sdowego, zoy taki wniosek take pniej, jeeli nie wytoczy powdztwa cywilnego. Przeduenie terminu do chwili zamknicia przewodu sadowego w sposb istotny wzmacnia gwarancje procesowe pokrzywdzonego, a ponadto eliminuje wtpliwo co do terminu, do jakiego moe by zoony wniosek, jeeli pokrzywdzony nie jest w postpowaniu sdowym przesuchiwany. W celu wzmocnienia pozycji pokrzywdzonego w procesie karnym oraz uatwienia mu realizowania jego uprawnie strony postpowania przygotowawczego, za zasadne uznano ustawowe uregulowanie obowizku poinformowania pokrzywdzonego o uprawnieniach i obowizkach. pokrzywdzonego Obowizek o jego pisemnego uprawnieniach poinformowania przed pierwszym

przesuchaniem w postpowaniu przygotowawczym jest obecnie uregulowany w sposb oglny w 167 ust. 1 Rozporzdzenia Ministra Sprawiedliwoci z dnia 24 marca 2010 r. (Regulamin wewntrznego urzdowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, 109

Dz. U. Nr 49, poz. 296). Jednak, jak wynika z wystpie Rzecznika Praw Obywatelskich do Ministra Sprawiedliwoci (m.in.: wystpienie z dnia 9 sierpnia 2011 r., sygn.: RPO-513323-II/05/DK), obowizek ten nie zawsze jest realizowany przez organy cigania w prawidowy sposb, co powoduje, e pokrzywdzeni w praktyce nie posiadaj wystarczajcych informacji o przysugujcych im uprawnieniach i cicych na nich obowizkach. Wprowadzenie do art. 300 k.p.k. nowego 2 wynika rwnie z potrzeby rwnego traktowania stron postpowania przygotowawczego: podejrzanego i pokrzywdzonego. Obecnie tylko podejrzany ma zagwarantowane ustawowo prawo do uzyskania pakietu informacji o prawach i obowizkach. Projektowany art. 300 2 k.p.k. ma rwnie na celu wprowadzenie standardu ochrony procesowej pokrzywdzonego, ktry zosta wypracowany w ramach Unii Europejskiej, w szczeglnoci w projekcie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiajcej minimalne standardy praw, wsparcia i ochrony ofiar przestpstw (dokument 2011/0129 (COD); po zaaprobowaniu tekstu tej dyrektywy przez Rad na posiedzeniu w dniach 13-14 grudnia 2011 r. do jej ostatecznego przyjcia niezbdne jest jedynie pozytywne stanowisko Parlamentu Europejskiego). Zgodnie z projektowanym art. 300 2 k.p.k., przed pierwszym przesuchaniem w postpowaniu przygotowawczym pokrzywdzony powinien zosta pouczony w szczeglnoci o tych uprawnieniach, ktre wi si z jego W aktywnoci przepisie jako tym nie o strony postpowania wic do przygotowawczego. przekazania przewidziano uprawnieniach

pokrzywdzonemu

informacji

dochodzenia roszcze cywilnych w procesie karnym, jak rwnie tych, 110

ktre wi si z uzyskaniem statusu strony postpowania sdowego. Te s bowiem przekazywane pokrzywdzonemu wraz z zawiadomieniem o przesaniu aktu oskarenia do sdu (art. 334 2 k.p.k.) lub ju w toku postpowania sdowego (por. np.: art. 87a 3 k.p.k.). Projektowany przepis nie wymienia te obowizku poinformowania pokrzywdzonego o moliwoci przeprowadzenia mediacji. Wynika to z zaoenia, e przekazanie informacji o mediacji pokrzywdzonemu powinno nastpi dopiero po wyraeniu zgody na mediacj przez oskaronego. Ma to zapobiec wtrnej wiktymizacji pokrzywdzonego (por. projektowany art. 23a 1 in fine k.p.k.). Pakiet poucze przekazywanych pokrzywdzonemu powinien zawiera informacj o uprawnieniu do inicjowania czynnoci ledztwa lub dochodzenia oraz zasadach uczestniczenia w przeprowadzaniu tych czynnoci, okrelonych w art. 51-52 k.p.k. oraz w art. 315-318 k.p.k. Za konieczne uznano rwnie wyrane pouczenie pokrzywdzonego o prawie do posiadania penomocnika z wyboru, jak rwnie o moliwoci zoenia wniosku o wyznaczenie penomocnika z urzdu, jeeli w sposb naleyty wykae, e nie jest w stanie ponie kosztw penomocnika bez uszczerbku dla niezbdnego utrzymania siebie i rodziny. Poniewa projekt realizuje od lat postulowane zrwnanie uprawnie pokrzywdzonego i podejrzanego do udziau w kocowym zaznajomieniu z materiaami postpowania przygotowawczego (por. projektowany art. 321 4a k.p.k.), za zasadne uznano poinformowanie pokrzywdzonego o moliwoci zoenia wniosku o zapoznanie z aktami ju na pocztku postpowania przygotowawczego. Poinformowanie o treci art. 306 k.p.k. ma na celu przede wszystkim przekazanie pokrzywdzonemu 111 informacji o procesowych

moliwociach reagowania na bezczynno organw cigania po zoeniu zawiadomienia o popenieniu czynu zabronionego. O moliwoci, terminie i sposobie zoenia zaalenia na postanowienie o odmowie wszczcia lub o umorzeniu postpowania przygotowawczego pokrzywdzony jest bowiem informowany ponownie przy dorczeniu mu tego postanowienia. Wobec konsekwencji naruszenia przez pokrzywdzonego obowizkw przewidzianych w art. 138 i 139 k.p.k., konieczno uprzedzenia o nich jawi si jako oczywista. Inne zmiany w przepisach rozdziaw 8 i 9 Kodeksu postpowania karnego s bezporedni konsekwencj zwikszenia kontradyktoryjnoci postpowania sdowego. Wprowadzaj odmienny od dotychczasowego system wyznaczania oskaronemu obrocy z urzdu (art. 78, 80a, 81 k.p.k.), modyfikuj przesanki obrony obligatoryjnej (art. 79, 80 k.p.k.), oraz niektre zasady wykonywania obrony z urzdu (art. 84 k.p.k.). Niektre maj charakter porzdkujcy, inne za gwarancyjny. Rwnoczenie ustawa upowania referendarza sdowego do wydawania postanowie w przedmiocie: wyznaczenia i cofnicia obrocy z urzdu w oparciu o tzw. prawo ubogich (art. 78 2, 81 1 k.p.k.), wyznaczenia obrocy z urzdu w postpowaniu sdowym na wniosek oskaronego (art. 80a 1k.p.k.), wyznaczenia obrocy z urzdu na wniosek oskaronego celem dokonania okrelonej czynnoci procesowej (art. 80a 2 k.p.k.), wyznaczenia obrocy z urzdu w przypadku braku obrocy z wyboru w warunkach art. 79 1 i 2, 80 k.p.k. (art. 81 1 k.p.k.), zmiany obrocy z urzdu (art. 81 2 k.p.k.). Celem tych zmian jest stworzenie moliwoci odcienia sdu albo jego prezesa przez referendarza sdowego od wydawania tych rozstrzygni procesowych, ktre maj charakter wykonawczy, nie wkraczaj bezporednio w sfer wolnoci i praw strony postpowania, 112

a nadto przysuguje na nie sprzeciw przewidziany w nowym przepisie art. 459 4 k.p.k. Przechodzc do uwag szczegowych wskaza naley, e modyfikacja przepisu art. 75 1 k.p.k. jest zmian o charakterze porzdkujcym. Skorelowana jest z modyfikacj art. 139 1 k.p.k. Ma na celu usunicie wtpliwoci zgaszanych w praktyce oraz usprawnienie postpowania zwizanego z realizacj obowizku stawiennictwa oskaronego na wezwanie organu procesowego oraz pozostawania do jego dyspozycji. Eliminuje moliwo uchylenia si od skutkw odstpienia od powiadomienia o zmianie miejsca pobytu, nawet jeli jego powodem jest pozbawienie wolnoci w innej sprawie. Obowizek ten ciy na oskaronym take na etapie postpowania sdowego, niezalenie od braku co do zasady obowizku stawiennictwa na rozprawie gwnej (art. 374 1 k.p.k.). Zmianie ulega dotychczasowy system wyznaczania obrocy z urzdu (art. 78, 80a, 81 k.p.k.). Celem tych zmian jest rozszerzenie oskaronemu dostpu na etapie postpowania sdowego do pomocy prawnej ze strony obrocy. Ewolucja ta wynika zarwno z przekazania oskaronemu wikszej swobody w zakresie realizacji prawa do obrony, poszerzenia elementw kontradyktoryjnoci, jak te z koniecznoci realizacji dyrektyw wynikajcych z orzecznictwa krajowych i midzynarodowych organw sdowych. Jako zasad przyjmuje si korzystanie przez podejrzanego z prawa ubogich na etapie postpowania przygotowawczego (art. 78 1 k.p.k.), oraz oglne prawo do wyznaczenia obrocy z urzdu na etapie postpowania sdowego (art. 80a k.p.k.). Zatem tylko na etapie postpowania przygotowawczego wyznaczenie obrocy z urzdu 113

wymagao bdzie wykazania braku moliwoci poniesienia kosztw obrony. W postpowaniu sdowym wyznaczenie obrocy z urzdu (w innych przypadkach ni art. 79 1 i 2 oraz art. 80 k.p.k.) nastpowa bdzie na wniosek oskaronego, bez zwizku z jego sytuacj majtkow. Celem zmiany zasad wyznaczania obrocy z urzdu, okrelonych w przepisie art. 80a 1 k.p.k., jest rozszerzenie zakresu dziaania obrocy, tak by jego udzia w postpowaniu sdowym stawa si regu, a nie wyjtkiem. Wprowadzona regua zapobiega ma paraliowi postpowania sdowego lub pniejszego powoywania si na brak moliwoci prowadzenia skutecznej obrony i faktyczny brak moliwoci korzystania z profesjonalnego zastpstwa procesowego. Jedyn podstaw odmowy wyznaczenia obrocy w tym trybie jest funkcjonowanie obrocy z wyboru albo konieczno wyznaczenia obrocy z urzdu w trybie art. 81 1 k.p.k.. Wyznaczenie obrocy w trybie przepisu 1 nakada na niego obowizek udziau w rozprawie gwnej, skorelowany z treci art. 80 k.p.k., a nadto konieczny w wietle zmiany zasad udziau samego oskaronego w rozprawie gwnej (art. 374 1 k.p.k.). Koszty zwizane z wprowadzeniem rozszerzenia obrony z urzdu na etapie postpowania sdowego nie powinny by nadmierne, jeli uwzgldni sytuacje, w ktrych udzia ten jest ju w obecnym stanie zapewniony, tj. art. 78, 79, 80 k.p.k., moliwo wyznaczenia obrocy tylko do poszczeglnych czynnoci (art. 80a 2 k.p.k.), oraz dziaanie obrocw z wyboru. Ponadto, wyznaczenie obrocy z urzdu nie jest rwnoznaczne z obcieniem Skarbu Pastwa wynikymi z tego kosztami. Rozstrzygnicie w tym zakresie dokonywane jest w oparciu 114

o oglne reguy w zakresie kosztw, wynikajce z przepisw Dziau XIV Koszty procesu. Oznacza to zatem moliwo obcienia oskaronego kosztami wyznaczenia obrocy z urzdu w zalenoci od wyniku postpowania. Taki stan prawny wymaga stosownego pouczenia oskaronego. Cel ten spenia przepis art. 80a 3 k.p.k., w ktrym zawarto te pouczenie o moliwoci zoenia samego wniosku o wyznaczenie obrocy z urzdu. Zmiany art. 335 k.p.k. umoliwiajca uzgodnienie midzy prokuratorem a podejrzanym kwestii zwrotu kosztw postpowania oraz art. nowelizacja art. 25 Kodeksu karnego wykonawczego w zakresie ustalenia kolejnoci egzekucji maj rwnie sprzyja efektywniejszemu egzekwowaniu nalenoci sdowych. Celem przepisu art. 80a 2 k.p.k. jest wprowadzenie nowej instytucji wyznaczenia obrocy z urzdu celem udziau jedynie w okrelonej czynnoci procesowej w postpowaniu sdowym. Instytucja ta suy ma uelastycznieniu przepisw o udziale w postpowaniu obrocy z urzdu i zapobiega sztucznemu czsto utrzymywaniu obrocy w dalszym toku postpowania, albo wymuszaniu rozstrzygni o zwolnieniu obrocy z dalszych obowizkw. Wyznaczenie nastpuje na zasadach okrelonych w 1, zatem na wniosek oskaronego, co zwizane jest z moliwoci obcienia go wynikymi z tego kosztami. Doda naley, e realizacji tego samego celu suy przepis art. 444 2 k.p.k. przewidujcy wyznaczenie obrocy albo penomocnika z urzdu wycznie celem sporzdzenia apelacji. Istotnych zmian dokonano w zakresie przesanek obrony

obligatoryjnej, nadajc nowe brzmienie przepisom art. 79 i art. 80. Ich zasadniczym celem jest usunicie wtpliwoci i trudnoci zwizanych 115

z wykadni przepisw art. 79. Projekt przewiduje w art. 79 1 pkt 1 - okrelenie pierwszej przesanki obrony obligatoryjnej poprzez wskazanie grnej granicy wieku oskaronego ukoczenia 18 lat, zamiast dotychczasowej przesanki nieletnioci oskaronego. Nowe brzmienie przepisw art. 79 1 pkt 3 i 4 eliminuje mankament powstay w wyniku nowelizacji dokonanej w 2003 r., polegajcy na odniesieniu uytego w dotychczasowej treci art. 79 4 pojcia poczytalnoci nie tylko do chwili popenienia czynu, ale take do czasu trwania postpowania karnego. Proponowane zmiany stanowi w zasadniczej czci realizacj postulatw doktryny i inkorporacj trafnego w tym zakresie stanowiska zajmowanego w orzecznictwie (postanowienie Sdu Najwyszego z dnia 29 czerwca 2010 r., I KZP 6/10, OSNKW 2010, z. nr). Opieraj si na rozbiciu w art. 79 1 podstaw obrony obligatoryjnej z powodu przesanek wystpujcych tempore criminis (pkt. 3) oraz tempore procedendi (pkt 4). Przesanki obrony obligatoryjnej w pierwszym przypadku odwouj si zatem, nie jak dotd, do trudnego do zdefiniowania pojcia poczytalnoci, lecz do treci art. 31 1 i 2 k.k., jako podstaw oceny, czy zachodz przesanki wyczenia lub zagodzenia odpowiedzialnoci karnej. Tymczasem przesanki okrelone w pkt. 4 su ocenie moliwoci realizacji przez oskaronego przysugujcego mu prawa do obrony w toku postpowania karnego, prowadzenia samodzielnej i efektywnej obrony. Celem posuenia si w tym przypadku przesankami samodzielnoci i rozsdnej obrony byo wskazanie na kryteria zobiektywizowane, lecz jednoczenie odwoujce si do pewnego wzorca przecitnego zachowania, w ktrym istnieje faktyczna moliwo oceny wasnego zachowania i realizacji przyznanych uprawnie. Odmienny charakter przesanek w obu przypadkach, tj. 116

tempore criminis i tempore procedendi, przesdzi o koniecznoci okrelenia tych podstaw w odrbnych jednostkach redakcyjnych i odrbnego w konsekwencji ksztatowania ocen ich wystpowania. Konsekwencj przyjcia powyszych zmian bya take konieczno odpowiedniego doprecyzowania przepisu art. 325c pkt 2. Zmiana przepisu art. 79 2 ma charakter redakcyjny, wskazujc na inne ni wynikajce z 1 okolicznoci utrudniajce obron. Zmiana przepisu 4 usuwa wadliw redakcj, wskazujc dotd na to, e o ustanowieniu obrocy obligatoryjnego przesdza autonomicznie tre opinii biegych. Nowe brzmienie wskazuje jednoznacznie, e powodem ustania obrony obligatoryjnej jest stwierdzenie przez sd w oparciu o opini biegych braku realizacji przesanek okrelonych w 1 pkt. 3 i 4, nie za sam rodek dowodowy, tj. opinia biegych (por. postanowienie Sdu Najwyszego z dnia 1 lutego 2006 r., II KK 340/05, OSNwSK 2006, poz. 29). Warunkiem orzeczenia, e udzia obrocy nie jest obowizkowy jest albo brak wystpienia przesanek relewantnych tempore criminis dla odpowiedzialnoci karnej oskaronego albo brak wpywu przesanek istotnych tempore procedendi na zdolno do prowadzenia samodzielnej i rozsdnej obrony. Przepis 4 wprowadza te odmienn od przyjtej dotd sekwencj czynnoci. Stwierdzenie realizacji przesanek okrelonych w zdaniu pierwszym wymusza wydanie przez sd postanowienia stwierdzajcego, e udzia oskaronego nie jest obligatoryjny. Konsekwencj powyszego moe by zwolnienie obrocy z jego obowizkw, o ile brak jest innych przyczyn posiadania przez oskaronego obrocy z urzdu. Odwoanie do innych przyczyn uzasadniajcych dalsze istnienie obrony z urzdu obejmuje zarwno 117

taki stan zdrowia oskaronego, ktry nie wykluczajc wprawdzie moliwoci udziau w postpowaniu ani prowadzenia samodzielnej i rozsdnej obrony nasuwa moe pewne zastrzeenia, jak te wol oskaronego co do dalszego posiadania obrocy z urzdu (art. 80a 1 k.p.k.). Ustawa posuguje si pojciem zwolnienia z obowizkw w miejsce cofnicia wyznaczenia, jako oddajcego charakter czynnoci, ktra przerywa a nie anuluje dotychczasowe dziaania obrocy obligatoryjnego. Celem przekazania upowanienia do wydania tego ostatniego rozstrzygnicia take sdowi dziaajcemu poza rozpraw jest ch racjonalizacji i usprawnienia dziaania sdu. Celem zmiany przepisu art. 80 k.p.k. jest ograniczenie zakresu obrony obligatoryjnej w postpowaniu przed sdem okrgowym. Wyeliminowano kryterium wolnociowego statusu oskaronego pozostawiajc wycznie kryterium przedmiotowe, tj. stawiany zarzut. Usunicie pozbawienia wolnoci, jako przesanki automatycznie uruchamiajcej stan obrony obligatoryjnej jest wyrazem przekonania o czstym wystpowaniu w praktyce braku faktycznego uzasadnienia istnienia obrony obligatoryjnej, wynikajcej wycznie z faktu zastosowania jakiejkolwiek formy pozbawienia wolnoci, w szczeglnoci bez wzgldu na czas jej trwania. Zmiany w tym zakresie s cile powizane ze zmian modelu wyznaczania obrocy z wyboru w trybie art. 80a k.p.k., pozostawiajc oskaronemu (w tym zwaszcza pozbawionemu wolnoci) moliwo domagania si wyznaczenia obrocy. Projekt przewiduje dwie niewielkie zmiany w przepisach rozdziau 9 kodeksu, bdce konsekwencj zmian zawartych w rozdziale 8 kodeksu. Pierwsza z nich sprowadza si do poszerzenia o referendarza 118

sdowego zakresu podmiotw upowanionych do wyznaczenia zastpczego obrocy z urzdu w razie dokonywania czynnoci procesowych poza siedzib lub miejscem zamieszkania obrocy z urzdu (art. 84 2 k.p.k. zob. w tej kwestii pkt 5 uzasadnienia). Druga zmiana polega na wprowadzeniu nowej instytucji procesowej penomocnika z urzdu dla strony innej ni oskarony (art. 87a k.p.k.). Te ostatnie przepisy wzorowane s na rozwizaniu przewidzianym w art. 80a k.p.k.. Ich celem jest zwikszenie dostpu do pomocy prawnej, zapewnienie rwnoprawnoci stron i zwikszeniu kontradyktoryjnoci samego postpowania sdowego. Z tego powodu jedynym kryterium przyznania pomocy jest brak penomocnika z wyboru. Wzorem art. 80a k.p.k. dotyczy to zarwno udziau w postpowaniu sdowym ( 1), jak i dokonania okrelonej czynnoci procesowej ( 2). Podobnie rozwizane zostay kwestie zwizane z pouczeniem strony o uprawnieniu do zoenia wniosku o wyznaczenie penomocnika, oraz moliwoci obcienia strony kosztami jego wyznaczenia ( 3). Konsekwencj tych rozwiza s wreszcie odpowiednie zmiany art. 444 2 k.p.k., w zakresie sporzdzenia apelacji (zob. pkt 11 uzasadnienia). Zdanie drugie 2, wzorem art. 80a k.p.k. przewiduje moliwo wyznaczenia przez sd, na wniosek strony, penomocnika celem udziau w okrelonej czynnoci procesowej, co moe okaza si niezbdne w konkretnej sytuacji, zwaszcza wobec zwikszenia kontradyktoryjnoci postpowania sdowego. Moliwo ta ograniczona jest do sytuacji wyjtkowych, jej za konsekwencj jako e wyznaczenie penomocnika nastpuje bez wniosku strony jest konieczno wyczenia kosztw takiej obrony z kosztw, ktre ponosi musiaaby strona (art. 620 2). 119

Przepis art. 87a 2 wprowadza take moliwo dania wyznaczenia penomocnika celem wniesienia subsydiarnego aktu oskarenia, co zwizane jest z przymusem adwokacko-radcowskim w tym zakresie. Porzdkujcy charakter maj zmiany w licznych przepisach, bdce konsekwencj nowelizacji art. 88 ustaw z dnia 5 listopada 2009 r. (Dz.U. Nr 206, poz. 1589). Obecnie nie maj ju racje bytu obecne wielu miejscach Kodeksu postpowania wskazania, e okrelone uprawnienie ma penomocnik bdcy adwokatem lub radc prawnym, wzgldnie radca prawny. Wszdzie tam waciwy jest zapis penomocnik (por. proj. 55 2, proj. art. 526 2, proj. art. 545 2 k.p.k.). Z uwagi na obawy dotyczce naduywania moliwoci dania wyznaczenia obrocy (nowego) z urzdu, zasadnym jest rwnie wprowadzenie mechanizmu kontrolnego w przypadku rezygnacji z wyznaczonego obrocy i zoenia ponownego wniosku w tym przedmiocie poprzez dodanie nowego 4 w proj. art. 80a k.p.k. oraz nowego 4 w proj. art. 87a k.p.k. Odpowiedzialno za zwrot korzyci uzyskanych przez osob trzeci z przestpstwa innej osoby wprowadzona zostaa w 1998 r. przez art. 52 k.k. Regulacja kodeksu postpowania karnego w tej materii ograniczya si jednak wycznie do wskazania, e podmiot ten pojawia si w razie wystpienia przez prokuratora, przy wnoszeniu aktu oskarenia, take z wnioskiem o zobowizanie takiej osoby do zwrotu Skarbowi Pastwa uzyskanej korzyci (art. 333 4 k.p.k.) oraz zasad rozpoznawania takiego wniosku i przesuchiwania owej osoby, okrelonych w art. 416 k.p.k. Status tego podmiotu nie jest natomiast dotd w peni dookrelony. Kodeks jednak wyranie nie traktuje go jako strony postpowania, gdy w szeregu przepisach uywa si zwrotu strona oraz podmiot z art. 416 (np. art. 168, art. 425 1, czy art. 444 k.p.k.). W istocie zatem jest to podmiot, ktry mona okreli 120

mianem quasi strony, a wic korzystajcy jedynie z niektrych uprawnie stron i to tylko w zakresie okrelonym wyranie przez ustaw. W konsekwencji, nie jest on penoprawnym uczestnikiem postpowania, mimo e dotyczy ono jego odpowiedzialnoci majtkowej wobec Skarbu Pastwa. Nie moe wic np. uczestniczy choby w posiedzeniu, na ktrym rozpoznaje si wniosek prokuratora o skazanie oskaronego bez rozprawy, mimo e skazanie na posiedzeniu rodzi te potrzeb uwzgldnienia wniosku o naoenie obowizku zwrotu korzyci majtkowej przez osob trzeci. Naley te zauway, e wprowadzanie tego podmiotu do procesu jest przy tym jedynie fakultatywne, gdy prokurator moe tylko, ale nie musi, doczy do aktu oskarenia wniosek o zobowizanie podmiotu, ktry uzyska korzy z cudzego przestpstwa, do jej zwrotu Skarbowi Pastwa. Takie rozwizanie nie sprzyja za odzyskiwaniu przez Skarb Pastwa bezprawnych korzyci uzyskiwanych z przestpstwa przez osoby nie bdce uczestnikami czynu zabronionego, czemu suy mia art. 52 k.k. Majc na uwadze powysze wadliwoci dotychczasowego rozwizania i potrzeb zarwno waciwego uksztatowania statusu omawianego podmiotu w procesie karnym, jak i zapewnienia realnoci odzyskiwania przez Skarb Pastwa bezprawnych korzyci pyncych z przestpstwa, zdecydowano si dokona zmian w tym zakresie. Sprowadzaj si one do przyjcia, e podmiot, o ktrym mowa w art. 52 k.k. byby stron postpowania, ale jednak z pewnymi ograniczeniami swoich uprawnie przy zaskaraniu wyroku oraz zobligowania prokuratora do wystpowania z wnioskiem o zobowizanie go do zwrotu Skarbowi Pastwa korzyci uzyskanej z przestpstwa zarzucanego oskaronemu. 121

Dla realizacji pierwszego z tych celw wprowadza si do Kodeksu postpowania karnego w dziale o stronach dodatkowy rozdzia 8a, uznajc za tak stron odpowiedzialnego za zwrot Skarbowi Pastwa korzyci majtkowej uzyskanej z przestpstwa oskaronego. Obejmuje on dwa artykuy, 81a i 81b k.p.k. W pierwszym z nich zdefiniowano t stron, przyjmujc e jest nim podmiot, wobec ktrego prokurator, wnoszc akt oskarenia, wystpi z wnioskiem o zobowizanie go przez sd do zwrotu Skarbowi Pastwa korzyci, z uwagi na uzyskanie jej w warunkach okrelonych w art. 52 k.k. W drugim za wskazano, e do przesuchania takiej strony stosuje si odpowiednio przepisy o przesuchiwaniu wiadkw, a gdy jest ni osoba inna ni fizyczna, przesuchuje si osob wchodzc w skad organu uprawnionego do dziaania w jej imieniu. W dalszych przepisach kodeksu obudowano te zaoenia regulacjami gwarancyjnymi dla nowej strony. I tak w projektowanym art. 334 4 k.p.k. zastrzeono, e wystpujc z wnioskiem, prokurator powinien doczy do niego stosowny jego odpis dla tej strony oraz odpis aktu oskarenia, ktry take powinna ona otrzyma, a sam wniosek powinien rwnie w odpisie trafi do oskaronego. Natomiast w nowym 4 art. 338 k.p.k. przyjto obowizek prezesa sdu do niezwocznego dorczenia nowej stronie odpisw wskazanego wyej wniosku i aktu oskarenia, z jednoczesnym pouczeniem o moliwoci zapoznania si z aktami postpowania przekazanymi sdowi wraz z oskareniem. Utrzymano bowiem konstrukcj dotychczasow, e omawiana strona pojawia si nadal dopiero w sdowym stadium procesu, a wic nie wystpuje w postpowaniu przygotowawczym. Z kolei w nowym 5 art. 343 k.p.k., dopuszczono wyranie t stron do udziau w posiedzeniu sdu w przedmiocie skazania bez rozprawy, 122

majc na wzgldzie, e skazanie takie daje podstaw do naoenia obowizku zwrotu korzyci, stosownie do art. 52 k.k. Jednoczenie realizujc drugi ze wskazanych wyej celw nowego rozwizania, w projektowanym art. 333 4 k.p.k. przyjto, e jeeli tylko dane uzyskane w toku postpowania przygotowawczego wskazuj na istnienie podstaw do naoenia na okrelony podmiot zobowizania, o jakim mowa w art. 52 k.k., prokurator docza, a nie jak dotd moe doczy, do aktu oskarenia wniosek o zobowizanie tego podmiotu do zwrotu Skarbowi Pastwa uzyskanej korzyci. Tym samym uksztatowano obowizek prokuratora do wystpienia z przedmiotowym wnioskiem, gdy tylko ustalono istnienie podstaw do odpowiedzialnoci okrelonej w art. 52 k.k. W zwizku z powyszym zmodyfikowane zostay rwnie wszelkie przepisy, ktre umieszczay podmiot z art. 416 k.p.k. obok stron, jako e sta si on ju stron procesu. Zmodyfikowano rwnie art. 416 k.p.k., ale tylko odnonie jego 2 i 4. Bez zmian pozostawiono zatem 1, ktry okrela, kiedy sd uwzgldnia wniosek prokuratora, a kiedy pozostawia go bez rozpoznania, oraz 3, ktry nadaje omawianemu tu podmiotowi prawo do odmowy zezna, niezalene od regulacji tego prawa przewidzianej w art. 182 k.p.k. W zmodyfikowanym 2 art. 416 k.p.k., ktry dotd przewidywa, e podmiot, o ktrym mowa w art. 52 k.k., jest przesuchiwany w charakterze wiadka przed zakoczeniem przewodu sdowego, zakada si w niniejszym projekcie, e byby on przesuchiwany bezporednio po przesuchaniu oskaronego, a wic ju w pierwszej fazie przewodu sdowego, co umoliwioby mu realn realizacj swoich interesw procesowych. Natomiast w zmienionym 4, ograniczono si jedynie do wskazania, e do strony tej stosuje si odpowiednio art. 72 k.p.k. o prawie do 123

tumacza oraz art. 75 k.p.k. o obowizku zawiadamiania organu prowadzcego postpowanie o zmianie swego miejsca zamieszkania lub pobytu, pomijajc przywoywane tam obecnie, jako stosowane odpowiednio art. 87 i 89 k.p.k., dotyczce korzystania z pomocy penomocnika, poniewa jako strona inna ni oskarony, ju wedug generalnej reguy wynikajcej z art. 87 k.p.k., podmiot ten miaby prawo do korzystania z takiej pomocy prawnej. Wspomniane za wczeniej ograniczenie uprawnie nowej strony przewidziane zostao w nowym 2 art. 444 k.p.k.. Przyjto w nim, e strona ta moe wnie apelacj jedynie z powodu naoenia na ni obowizku zwrotu Skarbowi Pastwa korzyci, a z powodu samego skazania oskaronego, tylko wwczas, gdy podwaa to skazanie jako podstaw swojej odpowiedzialnoci za w zwrot. Podobna konstrukcja funkcjonuje ju w kodeksie karnym skarbowym w odniesieniu do podmiotu odpowiedzialnego posikowo (art. 166 k.k.s.), ktrego odpowiedzialno, podobnie jak odpowiedzialno za zwrot korzyci przewidziana w art. 52 k.k., aktualizuje si jedynie w razie skazania samego sprawcy. Tym samym, nowa strona postpowania karnego mogaby podobnie jak odpowiedzialny posikowo - skada apelacj kwestionujc sam fakt naoenia na ni obowizku przewidzianego w art. 52 k.k., jeeli podwaa istnienie warunkw, od ktrych przepis ten uzalenia zobowizanie jej do zwrotu korzyci (tj. faktu uzyskania samej korzyci lub istnienia odpowiednich powiza midzy sprawc, a t stron), za samo skazanie tylko wtedy, gdyby chciaa podway zasadno przypisania oskaronemu sprawstwa i winy odnonie czynu, z ktrego pochodzi miaa przedmiotowa korzy majtkowa.

124

Zaprezentowane

nowe

rozwizanie

sprzyjaoby

odzyskiwaniu

bezprawnych korzyci uzyskanych przez osoby trzecie z przestpstwa popenionego przez samego oskaronego, a jednoczenie dawaoby podmiotowi, wobec ktrego oskaryciel publiczny da naoenia zwrotu takiej korzyci, naleyte gwarancje rzetelnego przeprowadzenia procesu, take odnonie tej odpowiedzialnoci karnomaterialnej.

8. Dowody W zakresie objtym regulacj dziau V k.p.k. projekt przewiduje jedynie nieliczne zmiany, ktrych celem jest usprawnienie postpowania i usunicie wtpliwoci ujawnionych na tle przepisw obowizujcych. Obok omwionej ju w pkt 2 uzasadnieniu propozycji nowelizacji art. 167, 167a, 170 1, 178a, 201-232a, 235 k.p.k., przewiduje si take zmiany art. 174, 180, 185a, 185b, 202, 203 i 209 k.p.k. Nowelizacja art. 180 1 k.p.k. podyktowana jest koniecznoci wzmocnienia ochrony tajemnicy informacji niejawnych o klauzuli tajnoci "zastrzeone" lub "poufne" oraz tajemnicy zwizanej z wykonywaniem okrelonego zawodu lub penieniem okrelonej funkcji. Brzmienie art. 180 2 k.p.k. stanowi natomiast wykonanie wyroku Trybunau Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2011 (K 33/08), ktry orzek o niezgodnoci z Konstytucj przepisu art. 180 1 k.p.k., w zakresie w jakim dotyczy on tzw. tajemnicy statystycznej. Trybuna jednoznacznie wskaza na konieczno przeprowadzenia niezbdnych zmian legislacyjnych, uzaleniajcych wydanie decyzji o uchyleniu 125

tajemnicy statystycznej od okrelenia kryteriw, na podstawie ktrych taka decyzja sdu lub prokuratora miaaby by podjta, wskazujc, by uchylenie takiej tajemnicy byo konieczne z punktu widzenia postpowania zwalnianiu z karnego. obowizku Dostrzegajc zachowania szczegln tajemnicy potrzeb precyzyjnego okrelenia regu procesowych obowizujcych przy statystycznej, wynikajcych nie tyle z charakteru samej tajemnicy, co z zakresu objtych ni informacji, obejmujcych czsto dane sensytywne, odnoszce si bezporednio do sfery ycia rodzinnego, osobistego, intymnego czy stanu zdrowia, a zatem informacji podlegajcych szczeglnej ochronie, uzasadnionym jest objcie tajemnicy statystycznej poziomem ochrony przewidzianym w art. 180 2 k.p.k. poprzez odpowiedni korekt tego przepisu. Celem zmian projektowanych w przepisach proj. art. 185a i 185b k.p.k. a take powizanych z nimi propozycji dotyczcych proj. art. 147 2a, jest wzmocnienie ochrony maoletnich wiadkw przed negatywnymi skutkami wielokrotnego przesuchiwania w obecnoci oskaronego. Projektowane zmiany stanowi realizacj postulatw zgaszanych w pimiennictwie pod adresem obecnie funkcjonujcego szczeglnego trybu przesuchania maoletnich wiadkw. Jednoczenie su wdroeniu do prawa polskiego postanowie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/36/UE z dnia 5 kwietnia 2011 r. w sprawie zapobiegania handlowi ludmi i zwalczania tego procederu oraz ochrony ofiar, zastpujcej decyzj ramow Rady

2002/629/WSiSW (Dz. Urz. L 101 z 5.4.2011 r., s. 1; zwanej dalej dyrektyw w sprawie zapobiegania handlowi ludmi). Dyrektywa wprowadza szereg wymogw, jakie powinno spenia przesuchanie maoletniego pokrzywdzonego przestpstwem handlu ludmi. Przepis 126

art. 15 ust. 3 dyrektywy nakazuje podjcie rodkw niezbdnych do zapewnienia, aby w postpowaniu przygotowawczym i sdowym: a) przesuchania dzieci bdcych ofiarami handlu ludmi odbyway si bez nieuzasadnionej zwoki po zgoszeniu faktw waciwym organom; b) przesuchania dzieci bdcych ofiarami handlu ludmi odbyway si, w razie potrzeby, w pomieszczeniach specjalnie przeznaczonych lub przystosowanych do tego celu; c) przesuchania dzieci bdcych ofiarami handlu ludmi prowadzone byy, w razie potrzeby, przez lub z udziaem specjalistw, odpowiednio przeszkolonych do tego celu; d) wszystkie przesuchania dziecka bdcego ofiar handlu ludmi prowadzia, tam gdzie to moliwe i waciwe, ta sama osoba; e) liczba przesucha bya jak najbardziej ograniczona i by byy one przeprowadzane tylko w tych przypadkach, gdy jest to absolutnie niezbdne do celw postpowania przygotowawczego i sdowego; f) pokrzywdzonemu dziecku mg towarzyszy jego przedstawiciel lub, w odpowiednich przypadkach, wybrana przez nie osoba dorosa, o ile nie podjto uzasadnionej decyzji o wykluczeniu takiej osoby. Zgodnie z art. 2 ust. 6 dyrektywy, pod pojciem dziecka naley rozumie osob poniej 18 roku ycia. W art. 15 ust. 4 i 5 dyrektywy dodatkowo przewiduje si wprowadzenie obowizku audiowizualnego utrwalania wszystkich przesucha dziecka bdcego ofiar handlu ludmi, lub w odpowiednich przypadkach, dziecka wystpujcego jako wiadek oraz moliwoci wykorzystania jako dowodu w postpowaniu przed sdem utrwalonego 127

audiowizualnie przesuchania dziecka. Ponadto w art. 15 ust. 5 lit. b) dyrektywy zobowizano pastwa czonkowskie do wprowadzenia regulacji umoliwiajcej przesuchanie w sdzie dziecka bdcego ofiar handlu ludmi bez jego obecnoci, w szczeglnoci dziki wykorzystaniu odpowiednich technologii komunikacyjnych. Podobne rodki ochrony maoletniego pokrzywdzonego

przestpstwami przeciwko wolnoci seksualnej wprowadza przyjta ju przez Parlament Europejski i Rad w dniu 27 padziernika 2011 r. (ale jeszcze nieopublikowana w Dz. Urz.) dyrektywa w sprawie zwalczania niegodziwego traktowania w celach seksualnych i wykorzystywania seksualnego dzieci oraz pornografii dziecicej, zastpujca decyzj ramow Rady 2004/68/WSiSW. W celu wdroenia wspomnianych standardw przesuchania dzieci ofiar handlu ludmi oraz przestpstw przeciwko wolnoci seksualnej, za zasadne uznano rozszerzenie stosowania istniejcego trybu przesuchania maoletnich, przewidzianego w art. 185a k.p.k. oraz dokonanie korekty treci art. 147 k.p.k. Projektowane brzmienie art. 147 2a k.p.k. wprowadza

obligatoryjno rejestrowania przebiegu przesuchania wiadka na podstawie art. 185a i 185b k.p.k. za pomoc urzdzenia rejestrujcego obraz i dwik. Obecnie obowizujca regulacja pozwala na odstpienie od rejestrowania przebiegu tej czynnoci, jeeli wzgldy techniczne stoj temu na przeszkodzie. Z bada wynika, e okoo 60 % przesucha przeprowadzanych na podstawie art. 185a i 185b k.p.k. nie jest utrwalanych za pomoc urzdze rejestrujcych. Brak zapisu obrazu i dwiku przesuchania maoletniego moe w praktyce podwaa jednorazowy charakter tej czynnoci, generujc wnioski 128

oskaronych

ponowne

przesuchanie

wiadka.

Rejestracja

przesuchania i moliwo odtworzenia jego przebiegu na rozprawie lepiej zabezpiecza te realizacj zasady bezporednioci i prawo do obrony, umoliwiajc oskaronemu, ktry nie ma prawa uczestniczy osobicie w czynnoci przesuchania, na ledzenie zachowania wiadka i dokonanie oceny jego wiarygodnoci. Jak ju wspomniano, wymg rejestrowania przesuchania maoletniego pokrzywdzonego zosta te wyraony w art. 15 ust. 4 dyrektywy w sprawie zapobiegania handlowi ludmi. Po zaproponowanych zmianach rejestrowane bdzie kade przesuchanie pokrzywdzonego- dziecka przeprowadzone w trybie art. 185a k.p.k., czyli take przesuchanie maoletnich, ktrzy w chwili przeprowadzania tej czynnoci ukoczyli ju 15 lat, jednak na podstawie art. 185a 4 k.p.k. uznano za konieczne zastosowanie wobec nich specjalnego trybu odebrania zezna. Dodatkowo dokonano korekty brzmienia art. 147 2 k.p.k., wprowadzajc wzgldny obowizek rejestrowania rwnie obrazu, a nie tylko jak dotychczas dwiku wymienionych tam czynnoci. Zmiany projektowane w treci art. 185a i 185b k.p.k. bazuj na zaoeniu, e w wobec maoletniego pokrzywdzonego skadajcego zeznania w charakterze wiadka oraz maoletniego wiadka niebdcego pokrzywdzonym naley stosowa inny zakres i poziom ochrony w procesie karnym. Maoletni pokrzywdzony powinien by chroniony przed wtrn wiktymizacj, utrwaleniem si w jego psychice traumatycznych przey wywoanych popenionym czynem zabronionym. W przypadku wiadka, ktry nie jest pokrzywdzonym, celem prowadzenia przesuchania w szczeglnym trybie jest przede wszystkim ograniczenie negatywnych 129 przey psychicznych

zwizanych z sam czynnoci przesuchania. Za objciem wyszym standardem ochrony wanie wiadkw bdcych pokrzywdzonymi optuj rwnie obie ww. dyrektywy unijne. Ustalenie poziomu ochrony maoletnich wiadkw w procesie karnym musi uwzgldnia prawo oskaronego do zadawania pyta wiadkom oskarenia, ktre gwarantuje mu art. 6 ust. 3 lit. d Konwencji o ochronie praw czowieka i podstawowych wolnoci. Europejski Trybuna Praw Czowieka uznaje za dopuszczalne ograniczenie tego prawa w celu ochrony ycia prywatnego pokrzywdzonych skadajcych zeznania w charakterze wiadkw, w szczeglnoci w sprawach o przestpstwa przeciwko wolnoci seksualnej (por. wyrok z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie W.S. przeciwko Polsce, 57; wyrok z dnia 4 listopada 2008 r. w sprawie Demski przeciwko Polsce, 38). Jednoczenie jednak podkrela, e dopuszczalne s tylko takie rodki, ktre s niezbdne dla realizacji tego celu, a ich realizacja nie powinna pozbawia oskaronego moliwoci efektywnego realizowania prawa do obrony. Zarwno zasada jednorazowego przesuchania wiadka maoletniego, jak i sam sposb przeprowadzenia tej czynnoci wykluczajcy bezporedni udzia w niej oskaronego, ograniczaj jego prawo do obrony. Dlatego rozszerzenie szczeglnego trybu przesuchania w projektowanych zmianach proponuje si tylko w takim zakresie, jaki jest konieczny dla naleytej ochrony maoletnich wiadkw, a jednoczenie nie ogranicza w sposb nadmierny i nieusprawiedliwiony praw oskaronego. Wdroenie art. 15 ust. 3-5 dyrektywy w sprawie zapobiegania handlowi ludmi wymagao poszerzenia katalogu spraw, w ktrych dopuszczalne jest przesuchanie maoletniego pokrzywdzonego w trybie art. 185a 130

k.p.k. o przestpstwo handlu ludmi, stypizowane obecnie w art. 189a Kodeksu karnego. Z tego powodu, utrzymujc przyjt konwencj, w projektowanym art. 185a k.p.k., proponuje si rozszerzenie katalogu czynw, do ktrych bdzie mia zastosowanie ten tryb przesuchania o przestpstwa z rozdziau XXIII k.k. Jako e celem dyrektywy jest ochrona ofiar handlu ludmi, podobne rozszerzenie katalogu przestpstw nie jest konieczne w art. 185b k.p.k., odnoszcym si do maoletnich wiadkw niebdcych pokrzywdzonymi. Wymienione powyej dyrektywy unijne wymagaj rozszerzenia zastosowania szczeglnego trybu przesuchania pokrzywdzonych rwnie na maoletnich powyej 15 roku ycia w chwili przesuchania (projektowany art. 185a 4 k.p.k.). Uznano ponadto za konieczne wprowadzenie obowizku - a wobec maoletnich pokrzywdzonych powyej 15 roku ycia moliwoci stosowania szczeglnego trybu przesuchania w sprawach o przestpstwa popenione z uyciem przemocy lub groby bezprawnej. Wielokrotne przesuchiwanie ofiar czynw zabronionych popenionych w taki sposb moe prowadzi do wtrnej wiktymizacji i stanowi dla nich szczeglnie trudne przeycie psychiczne. W rezultacie, wobec wiadkw czynw popenionych z uyciem przemocy lub groby bezprawnej, ktrzy nie s pokrzywdzonymi, szczeglny tryb przesuchania z art. 185a k.p.k. byby stosowany tylko w przypadku przeprowadzenia przesuchania wobec maoletniego, ktry w chwili tej czynnoci nie ukoczy 15 lat. Natomiast w przypadku maoletnich wiadkw pokrzywdzonych przestpstwem popenionym przy uyciu przemocy lub groby bezprawnej, dopuszczalne bdzie przesuchanie w tym trybie rwnie po ukoczeniu 15 roku ycia. 131

Wdroenie ww. dyrektyw unijnych wymagao rwnie wprowadzenia moliwoci uczestniczenia w przesuchaniu prowadzonym na podstawie art. 185a k.p.k. osoby penoletniej wskazanej przez pokrzywdzonego, o ile nie ograniczy to swobody wypowiedzi przesuchiwanego. Realizujc postulaty zgaszane w pimiennictwie, w tym przez praktykw uczestniczcych w czynnociach przesuchania maoletnich pokrzywdzonych, proponuje si nastpujce zmiany w treci art. 185a k.p.k.: Podkrelenie, e do przesuchania maoletniego pokrzywdzonego powinno dochodzi tylko wwczas, gdy jego zeznania mog mie istotne znaczenie dla rozstrzygnicia sprawy (art. 185a 1 k.p.k.). W zdaniu trzecim projektowanego brzmienia art. 185a 2 k.p.k. proponuje si, e podejrzany musi by reprezentowany przez obroc w czasie przesuchania przeprowadzanego w tym trybie. Dlatego te, jeeli nie posiada on obrocy, sd wyznacza mu bdzie obroc z urzdu. Cel proponowanej regulacji jest dwojaki: z jednej strony zmierza do zmniejszenia liczby ponawianych przesucha dzieci z uwagi na nieposiadanie obrocy przez oskaronego w czasie pierwszego przesuchania. Z drugiej strony gwarantuje oskaronemu prawo do rzetelnego procesu, zgodnie z wymogami art. 6 ust. 3 lit. d Konwencji. Jak ju wspomniano, z orzecznictwa Trybunau wynika, e w przypadku pokrzywdzonych dzieci dopuszczalne s pewne odstpstwa od zapewnienia oskaronym prawa do zadawania im pyta bezporednio na rozprawie. Za akceptowalny standard uznaje si umoliwienie zadawania pyta pokrzywdzonemu na ktrymkolwiek etapie postpowania i za porednictwem obrocy. Do naruszenia art. 6 132

Konwencji nie dochodzi nawet wwczas, gdy obroca oskaronego, prawidowo zawiadomiony o tej czynnoci, zrezygnowa z udziau w przesuchaniu dziecka a nastpnie nagranie tej czynnoci odtworzono na rozprawie (wyrok z dnia 2 lipca 2002 r. w sprawie S.N. przeciwko Szwecji). Zmiany proponowane w art. 185a 2 k.p.k. nie wyeliminuj moliwoci wnioskowania o kolejne przesuchanie maoletniego wwczas, gdy pierwsze odbyo si w przed przeprowadzeniem czynnoci przedstawienia zarzutw podejrzanemu. Powinny jednak ograniczy ilo przypadkw, w ktrych do ponownego przesuchania maoletniego dochodzi nie z powodu ujawnienia si nowych istotnych okolicznoci, ktrych wyjanienie wymaga ponownego przeprowadzenia tej czynnoci, a jedynie z powodu nieposiadania obrocy przez podejrzanego w czasie pierwszego przesuchania maoletniego. W art. 185a 3 k.p.k. proponuje si wprowadzenie obowizku odtworzenia 2a k.p.k. W paragrafie 4 art. 185a k.p.k. proponuje si rozszerzenie moliwoci stosowania szczeglnego trybu przesuchania na maoletnich pokrzywdzonych czynami zabronionymi, wymienionymi w art. 185a 1 k.p.k., ktrzy ukoczyli 15 lat w czasie przesuchania. Zastosowanie szczeglnego sposobu przesuchania nie nastpowaoby automatycznie. Zostao bowiem uzalenione od ustalenia, e przesuchanie w innych warunkach mogoby wywrze negatywny wpyw na stan psychiczny pokrzywdzonego. Oceny zaistnienia tej przesanki dokonywaby organ procesowy na tle okolicznoci konkretnej sprawy, przy czym zasad powinno by uzyskanie opinii biegego psychologa na t okoliczno. 133 na rozprawie sporzdzonego zapisu przebiegu przesuchania, ktry byby skorelowany z nowym brzmieniem art. 147

Jak ju wspomniano, celem tej regulacji jest rwnie wdroenie ww. dyrektyw unijnych, ktre pod pojciem dziecka nakazuj rozumie osob poniej 18 roku ycia w chwili przesuchania. Proponowana zmiana treci art. 185b k.p.k. ma na celu wprowadzenie obligatoryjnoci stosowania specjalnego trybu przesuchania do wiadkw, ktrzy w czasie tej czynnoci nie ukoczyli 15 lat. Jednoczenie proponuje si rozszerzenie przypadkw stosowania tego przepisu na sprawy dotyczce przestpstw przeciwko rodzinie i opiece (rozdzia XXVI k.k.). W takich sprawach maoletni wiadkowie skadaj zazwyczaj zeznania dotyczce osb im najbliszych. Z tych wzgldw zasadne wydaje si zapewnienie im specjalnych warunkw przesuchania, o ktrych mowa w art. 185a 1-3 k.p.k. Dostrzegajc konieczno zapewnienia czynnoci, przyjaznych za warunkw uznano

przesuchania maoletnich wiadkw, ktrzy ukoczyli ju 15 lat w chwili przeprowadzania tej zasadne zaproponowanie wzgldnej obligatoryjnoci przesuchiwania takich wiadkw na odlego, w trybie przewidzianym w art. 177 1a k.p.k. (proponowany art. 185b 2 k.p.k.). Zgodnie z art. 177 1a zdani pierwsze k.p.k., Przesuchanie wiadka moe nastpi przy uyciu urzdze technicznych umoliwiajcych przeprowadzenie tej czynnoci na odlego z jednoczesnym bezporednim przekazem obrazu i dwiku. W sprawach o przestpstwa wymienione w art. 185b 1 k.p.k., organ procesowy bdzie uprawniony przesucha maoletniego wiadka powyej 15 roku ycia przy wykorzystaniu urzdze technicznych, jeeli naley si obawia, e bezporednia obecno oskaronego przy przesuchaniu mogaby oddziaywa krpujco na zeznania wiadka lub wywiera 134

negatywny wpyw na jego stan psychiczny. Pierwsza z przesanek zastosowania tego trybu przesuchania jest identyczna z przewidzian w art. 390 2 k.p.k. podstaw czasowego wydalenia oskaronego z sali rozpraw. Stwierdzenie zaistnienia drugiej przesanki moe mie miejsce przy udziale biegego psychologa, przewidzianym ju obecnie w art. 192 2 k.p.k. W proponowanym art. 185b 3 k.p.k. rozszerza si wyczenie stosowania specjalnego trybu przesuchania w stosunku do maoletnich wiadkw, ktrych czyny zabronione pozostaj w zwizku z czynem, o ktry toczy si postpowanie. W rezultacie projektowanych zmian normatywnych maoletnim wiadkom zapewnione zostan rne poziomy ochrony, uzalenione od ich wieku oraz tego, czy posiadaj w postpowaniu karnym status pokrzywdzonego: Do pokrzywdzonych, ktrzy nie ukoczyli lat 15 w chwili przesuchania, prowadzenia tej zastosowanie czynnoci znajdzie w zasada jednorazowego warunkach (jak szczeglnych

dotychczas), przy czym: 1) rozszerzeniu ulega katalog czynw, do ktrych ma zastosowanie ten tryb przesuchania o wszystkie przestpstwa popenione z uyciem przemocy lub groby bezprawnej oraz z rozdziau XXIII k.k.; 2) wprowadza si klauzul, e naley siga po to rdo dowodowe jedynie w celu ustalenia istotnych okolicznoci sprawy (projektowany art. 185a 1 k.p.k.). Do wiadkw niebdcych pokrzywdzonymi, ktrzy w chwili przesuchania nie ukoczyli lat 15, obligatoryjne bdzie stosowanie szczeglnego trybu przesuchania z art. 185a 1-3 k.p.k., gdy ich zeznania maj istotne znaczenie dla rozstrzygnicia sprawy; zgodnie z 135

projektowanym brzmieniem art. 185b 1 k.p.k. zostao ono przewidziane w sprawach o przestpstwa popenione z uyciem przemocy lub groby bezprawnej lub o przestpstwa z rozdziau XXV i XXVI Kodeksu karnego (w stosunku do stanu obecnego katalog przestpstw zosta uzupeniony o te z rozdziau XXVI k.k.). Wobec maoletnich pokrzywdzonych, ktrzy ukoczyli 15 lat w chwili przesuchania przewidziano moliwo zastosowania zasady jednorazowego przesuchania w szczeglny sposb, okrelony w art. 185a 1-3 k.p.k., zarezerwowan dla spraw o przestpstwa wymienione w art. 185a 1 k.p.k. i uzalenion od zaistnienia okolicznoci wskazanych w art. 185a 4 k.p.k. Wobec maoletnich wiadkw, ktrzy ukoczyli 15 lat w chwili przesuchania w sprawach o przestpstwa wymienione w art. 185b 1 k.p.k. przewidziano wzgldnie obligatoryjne przesuchanie przy uyciu urzdze technicznych, umoliwiajcych przeprowadzenie tej czynnoci na odlego, bez koniecznoci bezporedniego kontaktu z oskaronym (art. 185b 2 k.p.k.). Dla wszystkich pozostaych wiadkw, bez wzgldu na ich wiek art. 177 1a k.p.k. ju obecnie przewiduje moliwo przesuchana ich na odlego, bez koniecznoci osobistego zetknicia si z oskaronym. Ten sposb przesuchania moe znale zastosowanie w szczeglnoci w razie koniecznoci przesuchania maoletnich wiadkw w sprawach o przestpstwa nieobjte katalogiem przewidzianym w art. 185a i 185b k.p.k. Zmiany w treci art. 202 5 k.p.k. pozostaj w cisym zwizku z tymi, ktre wprowadzone zostay w art. 79 1 i 4 k.p.k. Stwierdzenie przesanek okrelonych w art. 79 1 pkt 4 k.p.k., sucych do oceny 136

moliwoci realizacji przez oskaronego przysugujcego mu prawa do obrony, wymaga niejednokrotnie wiadomoci specjalnych. Dlatego te w przepisie art. 202 5 k.p.k. doprecyzowano dotychczasowy zapis dotyczcy treci, jakie powinna zawiera opinia biegych lekarzypsychiatrw, o wymg zamieszczania przez biegych w treci opinii wskaza, czy aktualny (to jest relacjonowany do czasu toczcego si postpowania) stan psychiczny oskaronego pozwala mu na udzia w postpowaniu i prowadzenie samodzielnej, rozsdnej obrony. Pozostae wymogi co do tego, jakie treci powinna zawiera opinia skadana przez biegych lekarzy psychiatrw, nie ulegy zmianom w porwnaniu z brzmieniem przepisu przed nowelizacj. Zmiana art. 203 2 k.p.k. polega na uzupenieniu jego zdania trzeciego o odesanie do odpowiedniego stosowania art. 156 5a k.p.k. Poniewa nie ulega wtpliwoci, e umieszczenie oskaronego w zamknitym zakadzie leczniczym stanowi ingerencj w konstytucyjne prawo do wolnoci osobistej, brak jest zdaniem projektodawcw uzasadnienia dla funkcjonowania niszego standardu procedowania w przedmiocie takiego umieszczenia ni w przypadku orzekania o pozbawieniu aresztowanie. oskaronego Poniewa wolnoci obecnie, poprzez jego tymczasowe obserwacji zarzdzenie

psychiatrycznej moe nastpi tylko w przypadku ustalenia, e zachodzi due prawdopodobiestwo, e oskarony popeni zarzucane mu przestpstwo, proponuje si aby podejrzany, wobec ktrego ma by zarzdzona detencja uzyska dostp do akt postpowania przygotowawczego w takim samym zakresie jak podejrzany, wobec ktrego rozwaana jest kwestia jego tymczasowego aresztowania. Z uwagi na nieograniczony dostp stron do akt na etapie postpowania 137

przed sdem, podobna gwarancja nie jest ju niezbdna po wniesieniu aktu oskarenia. Zmiana przepisu art. 209 4 k.p.k. ma na celu podkrelenie e otwarcia zwok winien dokonywa w miar monoci, a wic przede wszystkim, biegy bdcy lekarzem z zakresu medycyny sdowej. Jedynie w wypadku trudnoci w tym zakresie, moe ich dokona jako biegy inny lekarz. W dotychczasowym stanie prawnym przyjmuje si oglnie, e otwarcia zwok dokonuje biegy lekarz bez adnego dookrelenia specjalnoci tego lekarza, co nie zmusza organw cigania do poszukiwania w miar szybko biegego z zakresu medycyny sdowej, a w konsekwencji nierzadko czynnoci tej dokonuje inny lekarz, co moe i prowadzi niekiedy do bdnych ustale faktycznych. Rozwizanie obecne jest tym bardziej nieprawidowe, e w przypadku zwykych ogldzin zwok przyjmuje si, i dokonuje si ich z udziaem w miar monoci lekarza z zakresu medycyny sdowej. Tym bardziej zatem wymg taki powinien by wyranie zapisany przy otwarciu zwok, czyli sekcji.

9. rodki przymusu i odszkodowanie za niesuszne skazanie oraz niesuszne stosowanie rodkw przymusu procesowego. Zmiany w zakresie rodkw przymusu, ktre to rodki wkraczaj w sfer konstytucyjnie chronionych praw i wolnoci osobistych, maj na celu ucilenie wymogw stosowania tzw. zatrzymania prokuratorskiego, wzmocnienie pozycji oskaronego, ograniczenie stosowania najsurowszego z tych rodkw, czyli tymczasowego aresztowania, doprecyzowanie wymogw wniosku o zastosowanie tego 138

rodka, jak i uzasadnienia jego stosowania, a take doprecyzowanie warunkw stosowania zabezpieczenia majtkowego, ktre w istotny sposb wkracza w sfer chronionego konstytucyjnie prawa wasnoci, a praktyka dostarcza dowodw na nie zawsze waciwe stosowanie takiego zabezpieczenia. Ze zmianami tymi koresponduj pniej zmiany dotyczce przepisw rozdziau 58 k.p.k. o odszkodowaniu za niesuszne stosowanie takich rodkw. a. Prawa osoby zatrzymanej (art. 245 k.p.k.). Zmiana przepisu 2 art. 245 k.p.k. zwizana jest z koniecznoci dostosowania obowizujcej regulacji do wymogw wynikajcych z art. 41 pkt 2 Konstytucji, poprzez zapewnienie zatrzymanemu moliwoci zawiadomienia o zatrzymaniu take wskazanej przez niego osoby innej ni osoba najblisza. Obowizujce w tym zakresie przepisy, poprzez odwoanie wycznie do art. 261 1 i 3 k.p.k., wyczaj tak moliwo, albowiem o dokonanym zatrzymaniu naley zawiadomi, na danie zatrzymanego jedynie osob najblisz. Zatrzymanemu w ramach tego uprawnienia przysuguje wybr, kogo spord osb najbliszych chce o swoim zatrzymaniu powiadomi. Art. 245 2 k.p.k. nie odsya natomiast do 2 art. 261 k.p.k., ktry daje moliwo powiadomienia take innej osoby, spoza krgu osb najbliszych okrelonego w art. 115 11 k.k. Tymczasem, zgodnie z powoanym przepisem Konstytucji kademu pozbawionemu wolnoci nie na podstawie wyroku sdowego przysuguje prawo wyboru, czy chce aby o dokonanym zatrzymaniu zostaa powiadomiona rodzina czy inna wskazana osoba. Proponowana zmiana powoduje, e moliwe bdzie zawiadomienie wicej ni jednej osoby, obok osoby najbliszej dotyczy moe bowiem take innej wskazanej osoby. Oznacza to wprowadzenie jednolitego rozwizania w zakresie krgu osb 139

polegajcych zawiadomieniu zarwno w przypadku tymczasowego aresztowania, jak i zatrzymania. Zatrzymanie prokuratorskie ( art. 247 k.p.k.). Zmiany w tym zakresie otwiera modyfikacja art. 247 k.p.k. dotyczca tzw. zatrzymania prokuratorskiego. Niezbdna jest modyfikacja caego obecnego art. 247 k.p.k. i przyjcie, e zatrzymanie i doprowadzenie na zarzdzenie prokuratora bdzie mogo nastpi zarwno wobec osoby podejrzanej, jak i podejrzanego, co do tego pierwszego podmiotu - z uwagi na potrzeb przedstawienia zarzutw, co do tego drugiego - dla koniecznoci dokonania zmiany zarzutw, a nadto co do kadej z tych osb - dla przeprowadzenia bada lub innych czynnoci wskazanych odpowiednio w art. 74 2 lub 3 k.p.k., i to niezalenie od zakadanej w nowym proj. 3a art. 74 k.p.k. moliwoci takiego zatrzymania i doprowadzenia przy odmowie poddania si przez nich tym badaniom i czynnociom pod warunkiem jednak, e istnieje uzasadniona obawa, i: a) osoba ta nie stawi si na wezwanie, albo e b) podejmie ona w inny bezprawny sposb dziaania utrudniajce postpowanie, lub gdy c) zachodzi potrzeba niezwocznego zastosowania wobec niej rodka zapobiegawczego (nowe 1 i 2). Niezbdne jest wprowadzenie koniecznoci niezwocznego dokonania bada lub czynnoci dla ktrych zastosowano zatrzymanie i doprowadzenie, z nakazem zwolnienia zatrzymanego po ich dokonaniu, co naturalne, przez prokuratora lub inny organ postpowania przygotowawczego, ktry wnosi o to zatrzymanie i doprowadzenie, chyba e prokurator ma te rozstrzygn w kwestii rodka zapobiegawczego, kiedy to rwnie niezwocznie - po dokonaniu tych bada lub czynnoci i wymaganym wwczas przez art. 249 3 k.p.k. przesuchaniu podejrzanego - powinien on zdecydowa 140

w przedmiocie tego rodka i o zwolnieniu zatrzymanego lub wystpieniu do sdu o tymczasowe aresztowanie (proj. nowy 3). Proponuje si te utrzymanie, istniejcego dotd, odpowiedniego stosowania do zatrzymania z art. 247 k.p.k. przepisu art. 246 k.p.k. o zaaleniu do sdu na to zatrzymanie (proj. nowy 4) i doprecyzowanie, e wykonanie zarzdzenia prokuratora o zatrzymaniu i doprowadzeniu wykonuje tu Policja lub inny organ wskazany w art. 312 pkt 1 k.p.k. wedug swojej waciwoci, a wobec onierza odpowiednie organy wojskowe (proj. nowy 5).

b. rodki zapobiegawcze Zmiany w tym zakresie obejmuj kilkanacie przepisw kodeksu i obostrzaj wymogi stosowania najsurowszego z nich, czyli tymczasowego aresztowania, precyzyjnie okrelajc te podstawy stosowania wszystkich rodkw zapobiegawczych, zasady alenia si na nie i wzmacniaj w tej sferze prawo do obrony. W pierwszym ze zmienianych tu przepisw, art. 249 5 k.p.k., dotyczcym prawa do udziau prokuratora i obrocy w posiedzeniu sdu dotyczcym przeduenia tymczasowego aresztowania oraz rozpoznawania zaalenia na jego zastosowanie lub przeduenie, dodaje si zdanie drugie przyjmujc, e gdy oskarony, ktrego rodek ten dotyczy, nie ma obrocy, ustanawia si mu obroc z urzdu dla zapewnienia mu obrony formalnej w zakresie wskazanych czynnoci. W aktualnym stanie prawnym takiego wymogu nie byo, zatem dopuszczano moliwo braku w ogle reprezentacji oskaronego na tych posiedzeniach, co z uwagi na to, e chodzi o pozbawianie czowieka wolnoci, budzi zasadne zastrzeenia, tak od strony konstytucyjnej, jak i konwencyjnej. Nadal jednak nie bdzie 141

wymagane

kadorazowe

sprowadzanie

samego

oskaronego

(podejrzanego) na wskazane posiedzenia, a i niestawienie si prokuratora lub obrocy na to posiedzenie mimo prawidowego powiadomienia nie bdzie tamowao rozpoznania sprawy. Niezbdne bdzie natomiast zmodyfikowanie rozporzdzenia wykonawczego Ministra Sprawiedliwoci dotyczcego opat za czynnoci adwokackie, aby obj nim take opaty dla obrocy z urzdu ustanowionego ad hoc tylko do okrelonej czynnoci procesowej - tu udziau w posiedzeniu, o ktrym mowa w art. 249 5 k.p.k. - z tym wszak, e w razie obcienia, nastpnie w wyroku, kosztami procesu oskaronego, do kosztw, jakie bdzie on musia uici Skarbowi Pastwa, wczona bdzie take owa opata. Dalsze zmiany, dotyczce dodania art. 249a k.p.k. oraz modyfikacji art. 250 i 251 k.p.k., odnosz si do podstaw dowodowych stosowania tymczasowego aresztowania oraz wymogw wniosku prokuratora o zastosowanie tego rodka i uzasadnienia postanowienia sdu o zastosowaniu kadego rodka zapobiegawczego, w tym i

tymczasowego aresztowania. Dodawany art. 249a k.p.k. formuuje, czego dotd w kodeksie nie byo, podstawy dowodowe postanowie o zastosowaniu lub przedueniu tymczasowego aresztowania i jest powizany z rozwizaniem zawartym w 5a art.156 k.p.k. (take zmienianym). Poniewa w tym ostatnim przepisie zakada si wymg udostpnienia podejrzanemu i jego obrocy akt sprawy w czci zawierajcej tre dowodw wskazanych we wniosku o tymczasowe aresztowanie. Art. 249a k.p.k. kierowany jest do sdu i zakada, e podstaw orzeczenia o zastosowaniu lub przedueniu omawianego rodka zapobiegawczego 142

mog by jedynie ustalenia poczynione na podstawie owych jawnych dla tych podmiotw dowodw. Sd w tym zakresie nie bdzie wic mg czyni podstaw faktyczn postanowienia, tego, co wynika z innych zawartych w aktach dowodw, ktrych nie ujawniono podejrzanemu i obrocy, co obecnie jest moliwe (zob. aktualny 5a art. 156 k.p.k., dodany przez ustaw z dnia 16 lipca 2009 r., Dz. U Nr 127, poz. 1051), cho trudno to pogodzi z zasad prawa do obrony (art. 6 k.p.k.). Istnienie takich dowodw w aktach przekazanych sdowi nie bdzie wic mogo stwarza podstawy do dokonywania w oparciu o nie ustale rzutujcych na orzeczenie o tymczasowym aresztowaniu. Proponowany art. 249a k.p.k. w swoim zdaniu drugim zobowizuje jednak sd do uwzgldniania z urzdu take okolicznoci, ktrych prokurator nie ujawni tym podmiotom, ale tylko odnonie tych, ktre s korzystne dla oskaronego; sd bdzie wwczas zobligowany do ich ujawnienia na posiedzeniu, na ktrym rozstrzyga w kwestii tymczasowego aresztowania, co umoliwi te obronie stosown argumentacj, a prokuratorowi ustosunkowanie si przed sdem do tych okolicznoci na tle dowodw wskazanych na poparcie wniosku o zastosowanie tego rodka. Natomiast nowy 2a art. 250 k.p.k. formuuje nie wystpujce dotd wprost w kodeksie wymogi, jakie spenia powinno uzasadnienie wniosku prokuratora o zastosowanie tymczasowego aresztowania. Konsekwencj tej zmiany jest take modyfikacja art. 251 3 k.p.k., normujcego uzasadnienie postanowienia sdu o zastosowaniu tego rodka. Proponowany 2a art. 250 k.p.k. przyjmuje, e we wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowania prokurator powinien: a) po pierwsze wymieni dowody, ktre wskazuj na zaistnienie - wymaganej przez art. 249 1 k.p.k. - przesanki duego 143

prawdopodobiestwa,

podejrzany

popeni

zarzucane

mu

przestpstwo, b) po wtre wskaza okolicznoci, z ktrych wynika okrelona obawa bezprawnego utrudniania przez podejrzanego postpowania lub moliwo popenienia przez niego nowego cikiego przestpstwa, a wic rwnie wykaza je okrelonymi dowodami, z tym e co naturalne nie musz to by tzw. dowody cise, ale i swobodne, nadal jednak tylko dowody legalnie (zgodnie z prawem) uzyskane, a wic mogce stanowi dowd, oraz c) po trzecie wykaza w zwizku z nimi istnienie okrelonej podstawy prawnej do stosowania tego rodka zapobiegawczego - podstawy te wskazane s w modyfikowanym take art. 258 1-3 k.p.k. i koniecznoci jego stosowania, co z kolei wie si z warunkiem przewidzianym w 1 art. 257 k.p.k., wedug ktrego tymczasowego aresztowania nie stosuje si, gdy wystarczajcy jest inny rodek zapobiegawczy oraz zaoonym w nowym 4 art. 258 k.p.k. wymogiem uwzgldniania stopnia nasilenia zagroenia danej obawy w okrelonym stadium procesu. Przy dopenianiu wymogw okrelonych w 2a art. 250 k.p.k. naley uwzgldnia wskazany wczeniej art. 249a k.p.k., co oznacza, e musz one by oparte wycznie na dowodach ujawnionych podejrzanemu i obrocy. Naley tu mie te na uwadze, e w orzecznictwie i doktrynie zgodnie przyjmuje si, e przeduanie tymczasowego aresztowania jest take jego stosowaniem, tyle e dalszym, zatem wymogi wskazane w art. 250 2a k.p.k. dotycz odpowiednio take wniosku prokuratora o przeduenie stosowania tego rodka zapobiegawczego. Powizana z rozwizaniem przyjtym w powyszym przepisie modyfikacja 3 art. 251 k.p.k. sprowadza si do wprowadzenia rwnie odnonie uzasadnienia postanowienia sdu o zastosowaniu 144

kadego rodka zapobiegawczego, a nie tylko o tymczasowym aresztowaniu (i jego przeduenia), dodatkowego wymogu wykazania w nim istnienia w danej sprawie take konkretnych okolicznoci wskazujcych na okrelone zagroenia ze strony podejrzanego dla prawidowego toku procesu lub na moliwo popenienia przez niego, jeeli nie zastosuje si danego rodka, nowego cikiego przestpstwa, a nie tylko jak obecnie, co nadal rwnie pozostanie aktualne dowodw wiadczcych, e popeni on przestpstwo oraz okolicznoci wskazujcych na podstaw prawn stosowania rodka zapobiegawczego oraz konieczno (potrzeb) jego stosowania, za przy tymczasowym aresztowaniu jeszcze i wykazania, e inny rodek jest niewystarczajcy. Odnonie potrzeby i niezbdnoci okrelonego rodka sd bdzie musia mie jednak na uwadze take wymg uwzgldniania okolicznoci wskazanych w nowym 4 art. 258 k.p.k., ktrym - co ju naturalne - musi da wyraz take w uzasadnieniu orzeczenia. Zatem zbdna jest tu nadmierna kazuistyka, ktra w art. 251 3 k.p.k. obejmowaaby take i te okolicznoci, gdy mieszcz si one w wymogu wskazania w uzasadnieniu potrzeby i koniecznoci stosowania danego rodka zapobiegawczego. Kolejne zmiany, dotyczce art. 252, 254 i 257 k.p.k., odnosz si do zaskarania postanowie dotyczcych rodkw zapobiegawczych oraz tzw. warunkowego tymczasowego aresztowania. W art. 252 k.p.k. modyfikacja dotyczy 1 i 3 tego przepisu i ma na celu dostosowanie przepisu do rozwiza pyncych z innych norm kodeksu ( 1) oraz przyspieszenie procedowania zaaleniowego w sprawach dotyczcych rodkw zapobiegawczych ( 3). Obecnie w 1 przyjmuje si, e zaalenie na postanowienie w przedmiocie takiego 145

rodka przysuguje na zasadach oglnych, a wic do organu wyszego rzdu, z wyjtkiem, o ktrym mowa w 2, mimo e take z innych uregulowa wynikaj wyjtki w tej materii, gdy zakada si tam tzw. instancj poziom (zob. art. 263 5 czy art. 426 2 k.p.k.). Take i niniejszy projekt zakada dodatkow regulacj w tej kwestii, gdy w proponowanym art. 538 2 k.p.k. zakada zaalenie na postanowienie Sdu Najwyszego o zastosowaniu tymczasowego aresztowania po uchyleniu wyroku w trybie kasacji przyjmujc, e sdem odwoawczym bdzie tu rwnorzdny skad Sdu Najwyszego. Z tych te wzgldw dokonuje si zmiany w treci 1 art. 252 k.p.k. przyjmujc, e zaalenie na postanowienie w przedmiocie rodka zapobiegawczego suy nadal na zasadach oglnych, chyba e ustawa stanowi inaczej, co obejmie zarwno dotychczasowy wyjtek z 2, jak i odmienne regulacje w tej kwestii wynikajce z innych przepisw kodeksu. Natomiast zmiana w 3 art. 252 k.p.k., ktry dotychczas ogranicza si jedynie do przyjcia, e zaalenie w przedmiocie rodka zapobiegawczego sd rozpoznaje niezwocznie, polega na uzupenieniu tego przepisu o wskazanie, e - gdy dotyczy ono tymczasowego aresztowania - winno to nastpi nie pniej ni przed upywem 7 dni od przekazania tego zaalenia wraz z aktami sdowi odwoawczemu. Jest to reakcja na wystpujce niestety w praktyce przypadki zdecydowanie duszego czasu rozpoznawania takich zaale, a naley mie na uwadze, e dotycz one pozbawienia obywatela wolnoci, czyli wkraczania w konstytucyjnie chronion wolno osobist, zatem w tym zakresie niezbdne s okrelone, w tym terminowe, rygory take dla dziaania sdw. Natomiast zmiana w treci art. 254 2 k.p.k. dotyczy zaalenia, ale na postanowienie w przedmiocie wniosku oskaronego o zmian lub 146

uchylenie stosowanego dotd wobec niego rodka zapobiegawczego i ma na celu doprecyzowanie tego przepisu. W obecnym brzmieniu mwi on na wstpie oglnie o wniosku oskaronego, co dopiero w powizaniu z 1 pozwala przyj, e chodzi o kady wniosek o uchylenie lub zmian rodka zapobiegawczego, ale w kocowym fragmencie jest ju mowa tylko o tymczasowym aresztowaniu, a nie o wszystkich takich rodkach, co budzi zasadne wtpliwoci odnonie rozumienia tego przepisu. Dla ich wyeliminowania, uwzgldniajc stanowisko reprezentowane w orzecznictwie Sdu Najwyszego, przyjmuje si w proponowanym 2 art. 254 k.p.k., e chodzi tu jedynie o postanowienie w kwestii wniosku o uchylenie lub zmian tymczasowego aresztowania, a nie o orzeczenia dotyczce wnioskw zwizanych z innymi, nieizolacyjnymi rodkami zapobiegawczymi. I tylko w takim wypadku ogranicza si terminem moliwo zaalenia na rozstrzygnicia dotyczce kolejnych wnioskw oskaronego w tej kwestii, zachowujc dotychczasowy wymg, by by to nadal odstp 3 miesicy od wydania poprzedniej decyzji w tym przedmiocie. Przy wnioskach dotyczcych pozostaych rodkw zapobiegawczych nie istniaoby ju adne terminowe ograniczenie w ich skadaniu. Ostatnia z prezentowanych tu zmian, dotyczca art. 257 2 k.p.k., wie si z moliwoci stosowania tymczasowego aresztowania z jednoczesnym zastrzeeniem, e rodek ten ulegnie z zmianie z chwil zoenia, nie pniej ni w wyznaczonym terminie, okrelonego porczenia majtkowego (tzw. aresztowanie warunkowe). Zmiana sprowadza si do uzupenienia zakadajcego, e na wniosek oskaronego lub jego obrocy sd moe przeduy termin zoenia takiego porczenia. Ma ona istotne znaczenie praktyczne dla oskaronego, upraszczajc przy tym procedowanie sdu. Rzecz 147

bowiem w tym, e obecnie nie ma moliwoci wyduania ustalonego w orzeczeniu terminu zoenia porczenia, a w razie zgromadzenia rodkw na porczenie po wyznaczonym terminie, niezbdne staje si odrbne ponowne procedowanie w kwestii przyjcia porczenia majtkowego i nastpnie w kwestii zwolnienia aresztowanego. Proponowany przepis pozwala, w razie trudnoci ze zgromadzeniem kwoty porczenia w ustalonym terminie, na wystpienie o jego przeduenie, a pniej z chwil zoenia tego porczenia w nowym terminie nastpowaoby ju zwolnienie aresztowanego. Szczeglnie wakie zmiany dotycz podstaw stosowania rodkw zapobiegawczych (art. 258 k.p.k.) i ogranicze w stosowaniu tymczasowego aresztowania (art. 259 3 k.p.k.), tu take od strony czasowej (art. 263 4b k.p.k.). Zmiana art. 258 k.p.k. wie si, po pierwsze z tym, e obecnie przepis ten w istocie okrela podstawy szczeglne tymczasowego aresztowania ( 1-3), a jedynie na kocu ( 4) nakazuje stosowa je odpowiednio do innych rodkw zapobiegawczych, nie wskazujc adnych kryteriw, jakimi naley si kierowa przy siganiu po w inny rodek zapobiegawczy, po drugie za - nie zawsze prawidowym stosowaniem podstaw z obecnego 2 (zagroenie kar lub kara wymierzone nieprawomocnie), kiedy to, jak wskazuje praktyka, dochodzi do automatycznego niejako stosowania tymczasowego aresztowania z uwagi na orzeczon lub groc kar, bez analizy jak si to ma do obaw wskazanych w 1, a wic do zagroenia dla prawidowego dalszego toku procesu, skoro wanie to owo zagroenie jest w ujciu art. 249 1 k.p.k. podstaw ogln stosowania kadego rodka zapobiegawczego. 148

Majc na uwadze powysze zastrzeenia co do obecnego rozwizania zawartego art. 258 k.p.k. i praktyczne konsekwencje aktualnego ujcia, projekt zakada nowe jego sformuowanie. W 1 tego przepisu, utrzymujc dotychczas wskazane tam okrelone obawy odnonie zagroe dla prawidowego toku postpowania (ukrycia si lub ucieczki oraz matactwa), wyranie przyjmuje si, e ustanowione podstawy odnosz si do stosowania zarwno tymczasowego aresztowania, jak i pozostaych rodkw zapobiegawczych. W tym wypadku owe obawy musz by uzasadnione, tzn. musz wynika z okrelonych ustale dokonanych w dotychczasowym postpowaniu. Istotnym uzupenieniem tego przepisu oraz postaw okrelonych dalej w 2 i 3, jest nowy 4, w ktrym wyranie wskazano, e przy stosowaniu okrelonego rodka naley mie na uwadze zarwno rodzaj i charakter okrelonych obaw, jak i nasilenie ich zagroenia dla prawidowego toku procesu w danym jego stadium, a wic take w miar zabezpieczania materiau dowodowego sprawy. Z kolei w 2 utrzymujc rozwizanie, zakadajce istnienie powodu do stosowania rodka zapobiegawczego z racji orzeczonej ju, ale nieprawomocnie, kary pozbawienia wolnoci okrelonego rozmiaru lub zagroenia t kar z uwagi na zarzut zbrodni bd powanego wystpku, wyranie odniesiono to do kadego takiego rodka, a nie jak dotd tylko do tymczasowego aresztowania i porednio jedynie do pozostaych, ale te co istotne wskazano, e z tych powodw, czyli z racji owej kary, maj wynika obawy, o jakich w 1, co naley wwczas wykaza w uzasadnieniu orzeczenia. Chodzi zatem o wyrane powizanie podstaw, o jakich mowa w 2, z okrelon obaw, wskazan w 1 art. 258 k.p.k.. Podkrelono przy tym, e nie chodzi, jak obecnie, o stosowanie rodka uzasadniane groc oskaronemu 149

surow kar, lecz e obawy okrelone w 1, jako uzasadniajce jego stosowanie, wynika tu mog take, a wic nie tylko, z surowoci grocej oskaronemu kary, czyli e, po pierwsze mog one nadal pyn z okrelonych ustale wskazujcych wprost na obawy wymienione w 1, i po wtre, e nie chodzi jedynie o kar wynikajc z samego ustawowego zagroenia, okrelonego w naruszonym przepisie prawa karnego, ktrego naruszenie mu si zarzuca lub przypisuje, ale take z majcych do niego zastosowanie przepisw czci oglnej Kodeksu karnego. Podniesiono te progi kary pozbawienia wolnoci, przy ktrej wchodzi moe w gr 2 art. 258 k.p.k. przyjmujc, e gdy chodzi o kar wymierzon ju nieprawomocnie (tzw. areszt midzyinstancyjny), to winna to by kara pozbawienia wolnoci wysza ni 3 lata, a nie jak dotd nie nisza ni 3 lata. Chodzi bowiem o ograniczenie stosowania rodkw zapobiegawczych z racji obaw wywodzonych z samej surowoci grocej kary. Zmiany w 3 art. 258 k.p.k. sprowadzaj si z kolei jedynie do przyjcia, e okrelona tu podstawa odnosi si ma wprost do kadego rodka zapobiegawczego, a nie jak dotd do tymczasowego aresztowania i tylko porednio do innych rodkw. W zwizku z tym take 3 zostaje przywoany we wspomnianym ju nowym 4, a wic i do niego miaby zastosowanie wymg uwzgldniania, przy siganiu po rodek zapobiegawczy z tej przyczyny, nasilenia si pyncego z okrelonej tu sytuacji zagroenia dla postpowania w trakcie jego stopniowego przesuwania si przez poszczeglne stadia i ich fazy. Natomiast zmiana dokonana w art. 259 3 k.p.k. ma na celu ograniczenie moliwoci stosowania ju tylko tymczasowego aresztowania w sprawach bahszej natury. Obecnie rodek ten jest tu 150

wyczony przy wystpkach zagroonych kar do 1 roku i to tylko wzgldnie, gdy nie dotyczy osoby ujtej na gorcym uczynku lub bezporednio potem (obecny 3 art. 259 k.p.k.). Proponowana zmiana sprowadza si do podniesienia granicy zagroenia, przy ktrych rodek ten byby niedopuszczalny, do lat 2 i to z wyczeniem moliwoci stosowania go przy czynie o takim zagroeniu, gdy tylko sprawc ujto na gorcym uczynku lub w pocigu. Chodzi bowiem cay czas o czyn bahy, a z drugiej strony o konstytucyjnie chronion wolno czowieka. Pozostayby jednak aktualne wyczenia tego ograniczenia pynce z niezmienionego 4 art. 259 k.p.k., a wic w razie ukrywania si lub ucieczki podejrzanego albo bezprawnego utrudniania przez niego procesu nie chodzi tu o same obawy takich zachowa, lecz ju o ich zaistnienie w toku procesu oraz w razie niemonoci ustalenia jego tosamoci. Powaniejsze ograniczenie zakada si w nowym 4 b art. 263 k.p.k. Wycza si tu bowiem moliwo przeduenia przez Sd Apelacyjny, odpowiednio na wniosek prokuratora lub sdu, maksymalnego okresu stosowania tymczasowego aresztowania w postpowaniu przygotowawczym i w stadium sdowym procesu okrelone art. 263 2 i 3 k.p.k., czyli 12 miesicznego w pierwszym z tych stadiw i 2 letniego w drugim. Wyczenie to byoby uzalenione od realnie grocej oskaronemu kary za zarzucane mu przestpstwo, a wic od oceny Sdu Apelacyjnego, czy w realiach danej sprawy moliwa kara przekroczy, czy nie przekroczy wskazanych w tym przepisie granic. Przy przeduaniu czasu trwania tymczasowego aresztowania w postpowaniu przygotowawczym na okres ponad roku, wprowadzono zakaz dalszego jego przeduania, gdy owa realnie groca kara in concreto nie przekroczy 3 lat pozbawienia wolnoci, za w stadium 151

sdowym - przy przeduaniu aresztowania na ponad 2 lata - jeeli nie przekroczy ona lat 5 pozbawienia wolnoci. W obu wypadkach zatem chodzioby o sytuacje, gdy w razie skazania okres tymczasowego aresztowania, podlegajcego zaliczeniu, wynosi ju co najmniej 1/3 moliwej przyszej kary (w postpowaniu przygotowawczym) lub nawet nieco wicej (w postpowaniu sdowym). Zakaz w nie dziaaby jednak, gdyby konieczno przeduenia wynikaa z celowego przewlekania postpowania przez oskaronego. Rozwizanie to przeciwdziaa ma duszemu aresztowaniu podejrzanych w sprawach drobniejszej jednak natury, a wic sytuacjom, gdy po skazaniu i zaliczeniu na poczet kary okresu tymczasowego aresztowania skazanemu pozostaje do odbycia nika jedynie cz kary, jak i przypadkom, gdy mimo stosunkowo niewielkiej szkodliwoci czynu, orzeczona kara jest do surowa z uwagi na dugo stosowane tymczasowe aresztowanie, aby zaliczy je na poczet kary, gdy mogoby wchodzi w gr odszkodowanie za niewtpliwie niesuszne aresztowanie. Nie chodzi zatem na gruncie proponowanego przepisu o wprowadzenie sztywnych maksymalnych terminw dla tymczasowego aresztowania, lecz przyjcie wzgldnie maksymalnych terminw stosowania tego rodka przy przestpstwach mniejszej wagi. Z tymczasowym aresztowaniem wi si jeszcze zmiany w zakresie przepisw art. 260, art. 261 2, art. 264 3 i 279 3 k.p.k. Pierwszy z tych przepisw, art. 260 k.p.k., aktualnie umoliwia wykonywanie tymczasowego aresztowania, gdy wymaga tego stan zdrowia oskaronego, w odpowiednim zakadzie leczniczym. Kontrowersje budzi w zwizku z tym, czy zakadem takim jest te zakad psychiatryczny lub leczenia odwykowego, gdy w toku procesu ujawniy si stany chorobowe oskaronego w tym zakresie. Dla 152

przecicia tych wtpliwoci proponuje si wyrane zastrzeenie w kocowym fragmencie art. 260 k.p.k., e moe to by umieszczenie w odpowiednim zakadzie leczniczym, w tym w zakadzie psychiatrycznym lub zakadzie leczenia odwykowego. Z rozwizaniem tym koresponduje zmiana art. 264 3 k.p.k. Obecnie przepis ten oglnikowo jedynie zakada, e Jeeli umorzenie nastpuje z powodu niepoczytalnoci oskaronego, mona utrzyma tymczasowe aresztowanie do czasu rozpoczcia wykonywania rodka zabezpieczajcego. Przepis budzi zasadne zastrzeenia, gdy po pierwsze nie kade umorzenie z powodu niepoczytalnoci oskaronego musi oznacza orzeczenie rodka zabezpieczajcego, po wtre brak tu w ogle wskazania cile okrelonego okresu stosowania tymczasowego aresztowania w razie orzeczenia izolacyjnego rodka zabezpieczajcego, co pozostaje w sprzecznoci z art. 251 2 k.p.k. wymagajcym okrelenia w treci postanowienia o tymczasowym aresztowaniu zarwno czasu jego trwania, jak i terminu do ktrego ma on trwa, a po trzecie brak tu okrelenia, gdzie wykonuje si tymczasowego aresztowanie po nieprawomocnym orzeczeniu izolacyjnego rodka zabezpieczajcego. Nie mona tu za nie pamita, e chodzi przecie o pozbawienie obywatela wolnoci. Dlatego w projektowanej zmianie art. 264 3 k.p.k. przyjmuje si wyranie, e chodzi ma jedynie o sytuacje, gdy orzeczono ju rodek zabezpieczajcy polegajcy na umieszczeniu sprawcy w zakadzie zamknitym ( kwestie tego orzekania od strony procesowej normuj art. 324, 354 i 380 k.p.k., a od strony karno-materialnej art. 93-96 k.k.). Zakada si nastpnie, e w takim wypadku mona wprawdzie zastosowa tymczasowe aresztowanie do czasu rozpoczcia wykonywania owego rodka, ale nie duej ni na okres 3 miesicy, co 153

sprzyja ma przyspieszeniu dalszej procedury w celu wykonania orzeczenia, z moliwoci jednorazowego przeduenia, w szczeglnie uzasadnionym przypadku o jeden miesic. Wreszcie wyranie wskazuje si, e w takim wypadku wykonuje si w warunkach odpowiedniego leczenia, terapeutyki, tymczasowe aresztowanie stosowanie a take rehabilitacji, umoliwiajcych

resocjalizacji, w zalenoci od przyczyn ktre le u podstaw niepoczytalnoci i to wymagajcej umieszczenia sprawcy czynu w okrelonym zakadzie zamknitym. W odrnieniu zatem od zmienionego art. 260 k.p.k., przepis 3 art. 264 k.p.k. dotyczy stosowania tymczasowego aresztowania w stosownym zakadzie leczniczym wycznie wobec osb, odnonie ktrych umorzono postpowanie z uwagi na niepoczytalno i orzeczono jednoczenie izolacyjny rodek zabezpieczajcy, a art. 260 k.p.k. postpowania przed takim orzeczeniem. Natomiast zmiana art. 261 2 k.p.k. sprowadza si jedynie do poszerzenia krgu podmiotw powiadamianych na wniosek oskaronego o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania take na organy prowadzce przeciwko niemu postpowanie karne w innej sprawie. Ostatnia ze zmian dotyczcych wprost tymczasowego aresztowania odnosi si do art. 279 k.p.k. dotyczcego listu goczego. Obecnie zakada on jedynie, kiedy mona wyda postanowienie o poszukiwaniu listem goczym osoby, wobec ktrej wydano postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, a wic e moe to nastpi w razie ukrywania si takiej osoby ( 1) oraz, e jeeli postanowienia o tymczasowym aresztowaniu ukrywajcego si nie wydano, mona je 154

wyda, bez wzgldu na to, czy by on uprzednio przesuchany ( 2), a wic take gdy przesuchania takiego, wymaganego przez art. 249 3 k.p.k., dotd nie byo. Brak natomiast ustawowej regulacji postpowania z osob ujt i zatrzyman w wyniku poszukiwa z listem goczym, wobec ktrej wydano postanowienie o tymczasowym aresztowania bez jej przysuchania, mimo e Konstytucja RP nakazuje przekazanie kadego zatrzymanego do dyspozycji sdu w cigu 48 godzin (art. 41 ust. 3), a art. 5 ust. 3 EKPC wymaga w takich wypadkach niezwocznego postawienia zatrzymanego przed sdzi. Ju w dwch orzeczeniach ETPC w Strasburgu (Ladent p-ko Polsce z dnia 18 marca 2008 r. oraz Piotr Nowak p-ko Polsce z dnia 7 grudnia 2010 r.) orzek w tym zakresie naruszenie przez Polsk w/w przepisw EKPC. W zwizku z powyszym proponuje si uzupeni art. 279 k.p.k. nowym 3, ktry normowa by t kwesti. Poniewa Regulamin wewntrznego urzdowania () prokuratury (rozporzdzenie Ministra Sprawiedliwoci z dnia 24 marca 2010 r., Dz. U. Nr 49, poz. 296) zakada w 209 ust. 3, e prokurator dokonuje przesuchania zatrzymanego ciganego listem goczym i w razie potrzeby wystpuje do sdu z wnioskiem o przeduenie tymczasowego aresztowania, albo uchyla postanowienie o tym aresztowaniu i odwouje list goczy, ale nie zakada, e doprowadzenie do sdu powinno by tu niezwoczne, a funkcjonuje przy tym wydane uprzednio przez sd postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, proponowany 3 art. 279 k.p.k. nakazuje wyranie, w razie takiego ujcia i zatrzymania poszukiwanego, niezwoczne a wic bez nieuzasadnionej zwoki doprowadzenie go do sdu, ktry wyda postanowienie o tymczasowym aresztowaniu. Sd ten z urzdu, a nie na wniosek prokuratora, rozstrzyga by tu w kwestii utrzymania, zmiany 155 albo uchylenia tego rodka

zapobiegawczego. Stosowany przy tym odpowiednio art. 344 zdanie drugie k.p.k. umoliwiaby wyranie sdowi stosowanie innych ni tymczasowe aresztowanie rodkw zapobiegawczych. Nie zdecydowano si na dopuszczenie moliwoci doprowadzenia ujtego, jedynie lub ewentualnie, do sdu miejsca zatrzymania, nie bdcym tym, ktry zastosowa tymczasowe aresztowanie, gdy sd ten nie znajc akt sprawy jedynie formalnie decydowaby w kwestii tego rodka, a sprowadzenie do tego sdu owych akt wyduyoby jedynie ca procedur. Prokurator byby jednak zwolniony z obowizku niezwocznego innym, doprowadzenia ujtego do sdu, gdyby ktre po to przesuchaniu go sam uchyli tymczasowe aresztowanie lub zastpi je nieizolacyjnym rodkiem zapobiegawczym, moliwoci wynikaj z art. 253 2 k.p.k. Trzeba te podkreli, e projektowane rozwizanie odnosi si nie tylko do schwytania osoby ciganej listem goczym w toku postpowania przygotowawczego, ale take postpowania sadowego. Na tym etapie sd, o doprowadzeniu osoby schwytanej, zawsze z urzdu podejmowaby decyzj o dalszym stosowaniu tymczasowego aresztowania, wzgldnie o zastosowaniu innego, nieizolacyjnego rodka zapobiegawczego lub odstpieniu od stosowania takiego rodka. Proponowane rozwizanie to, realizujc wymogi ustawy zasadniczej i EKPC, eliminowaoby tym samym zasadne skargi w tym zakresie do ETPC. Ostatnia zmiana dotyczca rodkw zapobiegawczych ujta zostaa w ramach modyfikacji art. 268 k.p.k., dotyczcego przepadku i cigania sum porczenia majtkowego. Obecnie przepis ten zakada jedynie, obligatoryjnie lub fakultatywnie, przepadek lub cignicie porczenia zawsze w caoci. Prowadzi to w konsekwencji do zastosowania wobec oskaronego tymczasowego aresztowania. Projektowany nowy 1a 156

przyjmuje w zwizku z tym dopuszczalno orzeczenia czciowego tylko przepadku lub cignicia porczenia z zastosowaniem wwczas obowizkowo jeszcze innego, ale tylko nieizolacyjnego, rodka zapobiegawczego, z uwzgldnieniem art. 258 4 k.p.k., a wic nasilenia obaw, ktre wywoay zastosowanie tego rodka i stadium procesu w jakim jest obecnie postpowanie oraz zakres dokonanych ju zabezpiecze dowodowych. Takie rozwizanie sprzyjaoby lepszemu wywizywaniu si porczyciela ze swych obowizkw, gdy utraciby on tylko cz sum porczenia, dbaby zatem bardziej o to, by nie utraci reszty, a wic i o to, aby sam oskarony, za ktrego porczy, wywizywa si ze swych obowizkw procesowych. To samo odnie naley i do oskaronego, gdyby to on wyoy sum porczenia. c. Zabezpieczenie majtkowe. Kolejna grupa zmian z zakresu rodkw przymusu dotyczy ju innych ni rodki zapobiegawcze takich rodkw i odnosi si do zabezpieczenia majtkowego. Dolegliwo tego rodka jest znaczna, a sama obecna regulacja i stosowanie w praktyce tego rodka przymusu wywouje zasadne zastrzeenia. Przepisy o zabezpieczeniu majtkowym, zezwalajc na to zabezpieczenie w okrelonych sytuacjach, nie okrelaj bowiem w ogle przesanek jego stosowania, nie wi jego zakresu i sposobu z zakresem tego, czemu suy ma owo zabezpieczenie, a jednoczenie komplikuj procedur zabezpieczenia, wymagajc zawsze uzyskania klauzuli wykonalnoci i to odpatnie. Proponowane zmiany maj na celu wyeliminowanie tych mankamentw zarwno w interesie osb, ktrych zabezpieczenie dotyka, jak i sprawnoci postpowania. Nie uznano natomiast za stosowne, sugerowanego niekiedy w pimiennictwie i praktyce, wczenia zabezpieczenia majtkowego do 157

systemu

rodkw

zapobiegawczych nie

poddanie jak

ich przy

rygorom rodkach

stosowania tych rodkw. Rzecz bowiem w tym, e przy zabezpieczeniu majtkowym chodzi, zapobiegawczych, o zabezpieczenie prawidowoci prowadzonego wanie postpowania karnego, w jego etapie przygotowawczym i jurysdykcyjnym, lecz o zabezpieczenie ju w tych stadiach procesu realnoci wykonania grocych kar, rodkw karnych i innych rodkw, jakie mog by in concreto orzeczone w sprawie, a take kosztw procesu, a wic o zabezpieczenie postpowania karnego wykonawczego, czyli trzeciego stadium procesu karnego. Nie zaakceptowano te sugestii przekazania wykonywania tego zabezpieczenia organom skarbowym w miejsce komornikw, a to dlatego, e przepisy Kodeksu karnego wykonawczego, ju i tak stwarzaj moliwo przekazania wykonania postanowienia o zabezpieczeniu urzdom skarbowym (art.195a 1 k.k.w.). Pierwszy ze zmienianych przepisw, art. 291 k.p.k., okrela obecnie jedynie jakie kary, rodki karne i inne rodki ( 1) oraz roszczenia majtkowe ( 2) mog podlega zabezpieczeniu z urzdu (kwesti zabezpieczenia na wniosek powoda cywilnego normuje odrbnie art. 69 2 k.p.k.). Proponowana zmiana art. 291 k.p.k. polega na wyranym wskazaniu w przywoywanych wyej paragrafach koniecznoci zaistnienia uzasadnionej obawy, e bez takiego zabezpieczenia wykonanie orzeczenia w zakresie danej kary, rodka czy roszczenia, bdzie niemoliwe lub znacznie utrudnione, bez istnienia ktrej zabezpieczenie nie byoby moliwe. Jest to pewne nawizanie do rodkw zapobiegawczych, wymagajcych uprzedniej obawy utrudniania postpowania przez oskaronego, z tym e tym razem chodzi o inn obaw, ale nadal uzasadnion, a wic 158

wynikajc z dokonanych ju w postpowaniu ustale. Jest to zatem wyrane wskazanie, e do zabezpieczenia nie powinno dochodzi pochopnie, a taki wymg jest ju gwarancj dla oskaronego. Powysze reguy dotyczyyby rwnie zmodyfikowanych przepisw 3 i 4, odnoszcych si do zabezpieczania kosztw sdowych i zwrotu korzyci majtkowej, uzyskanej z cudzego przestpstwa, ktre dodano do kodeksu nowel z dnia 16 wrzenia 2011 r., bez zaznaczania koniecznoci istnienia obawy, e bez takiego zabezpieczenia bdzie utrudnione, bd wrcz niemoliwe wykonanie orzecze w tej materii. Nastpuje w ten sposb obecnie ujednolicenie wymogw, co do zabezpieczania majtkowego w kadym aspekcie tej instytucji. Wreszcie wprowadzono wyrany obowizek uchylenia w caoci lub czci zabezpieczenia majtkowego, w sytuacjach w ktrych ustan przyczyny uzasadniajcego choby czciowe jego stosowanie. Natomiast zmiana wprowadzona w do art. 292 1 k.p.k., ktry obecnie przyjmuje, e: Zabezpieczenie nastpuje w sposb wskazany w przepisach Kodeksu postpowania cywilnego wie si z przywoywanym ju faktem, wynikajcej ze zmienionych przepisw k.k.w., moliwoci powierzenia wykonania zabezpieczenia majtkowego urzdom skarbowym, ktre stosuj wwczas przepisy ustawy o postpowaniu egzekucyjnym w administracji, a nie normy k.p.c. Dlatego uzupeniono tu jedynie wskazan wyej tre 1 art. 292 k.p.k. o zwrot chyba e ustawa stanowi inaczej, co uwzgldnia rozwizania prawa karnego wykonawczego. Zmiany dokonane w art. 293 k.p.k. s ju powaniejsze. Aktualnie przyjmuje on jedynie, e postanowienie o zabezpieczeniu wydaje sd, a w postpowaniu przygotowawczym prokurator oraz oglnikowo, e 159

w postanowieniu tym okrela si zakres i sposb zabezpieczenia ( 1), a nadto, e na postanowienie to przysuguje zaalenie, przy czym na postanowienie prokuratora - do sdu rejonowego miejsca prowadzenia postpowania ( 2). W proponowanym nowym brzmieniu art. 293 k.p.k. utrzymuje si zasad, e postanowienie o zabezpieczeniu moe wyda sd, a w postpowaniu przygotowawczym prokurator ( 1 zdanie pierwsze) oraz e suy na nie zaalenie ( 2), ale jednoczenie przyjmuje si jako regu, e to ostatnie suy na zasadach oglnych, a wic w wypadku zaalenia od postanowienia prokuratora zawsze do sdu rzeczowo waciwego dla danej sprawy (art. 465 2 k.p.k.), czyli odpowiednio do sdu rejonowego lub okrgowego, a nie - jak dzi zawsze do sdu rejonowego. Dla uzyskania tego efektu pominito w zdaniu pierwszym 2 wyrazy do sdu rejonowego, co otwiera stosowanie tu art. 465 2 k.p.k., a naley mie na wzgldzie, e chodzi jednak o rodek przymusu nader dolegliwy. Jednoczenie, poniewa w praktyce postpowanie przygotowawcze moe by przekazane innej prokuraturze ni ta, w ktrej okrgu dziaania popeniono przestpstwo, a po jego zakoczeniu akt oskarenia kieruje si ju do sdu miejscowo waciwego wedug miejsca popenienia czynu, dla usprawnienia postpowania, przyjto w 2 zdanie drugie, e w takich wypadkach organem zaaleniowym na postanowienia prokuratora w kwestii zabezpieczenia jest sd tego rzdu, ktry w okrgu miejsca popenienia przestpstwa byby waciwy do rozpoznania sprawy w I instancji, a wic odpowiednio rejonowy lub okrgowy. Natomiast w proponowanym 1 zdanie drugie rozbudowano ze wzgldw gwarancyjnych dotychczasowy oglnikowy nakaz wskazania zakresu i sposobu zabezpieczenia przez wprowadzenie; wymogu okrelenia 160

kwotowego

zakresu

zabezpieczenia

jego

sposobu

uwzgldnieniem: a) rozmiaru moliwej w danych okolicznociach, a wic realnej, grzywny, nawizki, wiadczenia pieninego, przepadku czy obowizku naprawienie szkody lub krzywdy bd roszczenia o naprawienie szkody oraz tego, b) aby rozmiar tego zabezpieczenia odpowiada jedynie potrzebom zabezpieczanych kar, rodkw karnych i roszcze. Chodzi zatem o wyrane pokrelenie, e zabezpieczenie ma by stosowane tylko w rozmiarze niezbdnym dla realnie moliwych kar i rodkw o charakterze majtkowym i w sposb odpowiadajcy takiej potrzebie. Okolicznoci te, wedle oglnych regu winny by wykazane w postanowieniu, ktre moe w trybie zaalenia skontrolowa sd odwoawczy. Wymg okrelenia kwotowego zakresu zabezpieczenia nie bdzie dotyczy przedmiotw, co do ktrych mona orzec przepadek. Dodane nowe 3 i 4 art. 293 k.p.k. wi si z nadawaniem klauzuli wykonalnoci postanowieniem o zabezpieczeniu oraz zwalnianiem od tego wymogu. Pierwszy z tych przepisw zakada, e klauzul nadaje sd lub referendarz sdowy sdu I instancji waciwego do rozpoznania sprawy. Jest to konsekwencja rozwizania przyjtego generalnie w zmodyfikowanym art. 107 1 k.p.k., upraszczajcego i przyspieszajcego nadawanie klauzuli. Zastrzega si jednak, e w tych wypadkach, w ktrych postpowanie przygotowawcze prowadzi si w okrgu innego sdu ni sd miejscowo waciwy, klauzul nadaje sd, ktry w okrgu prowadzenia tego postpowania byby rzeczowo waciwy do rozpoznania tej sprawy. Nawizuje to do rozwizania przyjtego w 2 art. 293 k.p.k. i suy uproszczeniu i przyspieszeniu postpowania. Jednoczenie w kocowym fragmencie 3 art. 293 k.p.k. wyranie zwalnia si 161 od opaty klauzulowej, dla

wyeliminowania wtpliwoci, nadawanie klauzuli wykonalnoci postanowieniom o zabezpieczeniu z urzdu kar, rodkw karnych i innych rodkw o charakterze obowizkw karnych majtkowych (z 1 art. 291 k.p.k.), ale ju nie - przy zabezpieczaniu ex officio roszcze cywilnych osb trzecich (art. 291 2 k.p.k.), gdzie samo zabezpieczenie wyprzedza powdztwo cywilne i wniosek o jego zabezpieczenie. Rozwizanie takie pozostaje w zgodnoci z ide zawart w art. 94 ustawy o opatach w sprawach cywilnych z 2005 r., zwalniajcym Skarb Pastwa od uiszczania opat w sprawach cywilnych, a chodzi tu o wykonanie postanowienia prokuratora lub sdu, czyli organw pastwowych, a przy tym o charakterze czasowym, gdy ostateczna decyzja w kwestii kary lub rodka karnego bd innego rodka zapadnie w orzeczeniu koczcym postpowanie karne. Natomiast nowy 4 zakada, e klauzula nie byaby w ogle potrzebna w odniesieniu do rzeczy wydanych uprzednio organowi procesowemu dobrowolnie przez oskaronego lub zatrzymanych w ramach przeszukania, na ktre odrbnie przysuguje zaalenie do sdu (art. 236 k.p.k.), niezalenie od zaalenia na postanowienie w przedmiocie samego zabezpieczenia. Byby to wyjtek od reguy, e tytuem wykonawczym, take na gruncie wykonania zabezpieczenia (art. 773 1 k.p.c.) jest tytu egzekucyjny zaopatrzony w klauzul wykonalnoci, ale tylko o ile ustawa nie stanowi inaczej (art. 766 k.p.c.), zatem moliwy i wystpujcy te w procedurze cywilnej (np. w art. 7661 k.p.c.). d. Zmiany w zakresie odszkodowania za niesuszne skazanie oraz niesuszne stosowanie rodkw przymusu procesowego. W obecnym stanie prawnym odszkodowanie i zadouczynienie w trybie okrelonym w rozdziale 58 kodeksu przysuguje jedynie za niesuszne 162

skazanie, tymczasowe aresztowanie i zatrzymanie. Z przepisw tego rozdziau wynika ponadto, e przy niesusznym skazaniu odszkodowanie i zadouczynienie suy w tym trybie jedynie za niesusznie stosowane kary (art. 552 1 k.p.k.) i rodki zabezpieczajce (art. 552 3 k.p.k.), ale ju nie za stosowane rodki karne (dawne kary dodatkowe), ktrych dolegliwo jest niekiedy wrcz powaniejsza ni sama kara. Nie suy te ono za niesuszne stosowanie innych ni zatrzymanie rodkw przymusu procesowego, a wic np. za zawieszenie w wykonywaniu zawodu, nakazanie powstrzymania si z prowadzeniem dziaalnoci gospodarczej, zakaz opuszczania kraju itd. Naley za mie na uwadze, e dotyczy to osb ostatecznie uniewinnionych lub wobec ktrych umorzono postpowanie karne. Odsyanie tych osb w powyszych sytuacjach na drog, jak wiadomo w praktyce dugotrwaego, postpowania cywilnego nie jest zasadne, jeli uwzgldni si, e szkoda i krzywda spowodowana zostaa w specyficznych warunkach, bo w postpowaniu karnym, przez pastwowe organy cigania i wymiar sprawiedliwoci w sprawach karnych. Jak najbardziej zasadne jawi si wic kompensowanie tych szkd i krzywd w trybie karnoprocesowym, z odpowiednim tylko stosowaniem przepisw prawa cywilnego, w tym procesowego. W tym te kierunku zmierzaj proponowane zmiany, co podkrelono ju w proponowanym nowym tytule rozdziau 58, przyjmujc, i dotyczy on: Odszkodowania i zadouczynienia za niesuszne skazanie oraz niesuszne stosowanie rodkw przymusu procesowego. W otwierajcym ten rozdzia art. 552 k.p.k. normujcym podstawy roszcze o odszkodowanie i zadouczynienie, zmiany dotycz tylko 163

1 i 4. Art. 552 1 k.p.k. dotyczyby nadal niesusznego skazania, a wic odnosiby si do uniewinnienia po uprzednim prawomocnym skazaniu, nastpujcego po uchyleniu wyroku skazujcego w wyniku kasacji lub wznowienia lub skazania wprawdzie wwczas, ale agodniej ni w uchylonym wyroku. W takim wypadku roszczenie o odszkodowanie i zadouczynienie obejmowaoby szkod i krzywd wynike z wykonania w caoci lub w czci, nie tylko - jak dotd kary, ale i rodka karnego oraz za niezasadne wykonywanie wobec oskaronego, ostatecznie uniewinnionego, rodkw przymusu okrelonych w dziale VI kodeksu (zatrzymanie, rodki zapobiegawcze oraz zabezpieczenie majtkowe). W razie za agodniejszego skazania, dotyczyoby ono tylko kar i rodkw (karnych i przymusu procesowego) w zakresie, w jakim skazany nie powinien ich ponie, a wic w jakim nie zaliczono ich na poczet kar i rodkw karnych orzeczonych po uchyleniu prawomocnego wyroku. Przedstawione rozszerzenie nie obejmuje jednak szkd, jakie mog by wyrzdzone innymi jeszcze czynnociami procesowymi, ktre maj take charakter przymusowy i wkraczaj w sfer konstytucyjnych wolnoci, ale cz si ze zbieraniem dowodw i nie dotycz tylko oskaronego (przeszukanie i zatrzymanie rzeczy, czy kontrola rozmw). Nie wi si one zatem bezporednio z niesusznym skazaniem oskaronego, z ktrym w cisym zwizku pozostaj przepisy rozdziau 58 k.p.k., zatem ich dochodzenie nastpowao by nadal w drodze

cywilnoprawnej. Modyfikujc art. 552 k.p.k. nie zmieniono jego 2 i 3, ktre zakadaj stosowanie regu 1 take do umorzenia procesu po uprzednim uchyleniu w trybie kasacji lub wznowienia prawomocnego wyroku 164

skazujcego

oraz

do

zastosowanych

uprzednio

rodkw

zabezpieczajcych. Zmiana dotyczy natomiast 4 art. 552 k.p.k., ktry obecnie odnosi si do odszkodowania za niewtpliwie niesuszne tymczasowe

aresztowanie i zatrzymanie, gdy do uniewinnienia lub umorzenia procesu dochodzi w toku postpowania, a nie dopiero po uchyleniu prawomocnego wyroku. Te kwestie przesunito do nowych art. 552a i 552b. Natomiast nowy 4 rozszerza prawo do odszkodowania i zadouczynienia na sytuacje, gdy w wyniku kasacji lub wznowienia, a wic tak samo jak w 1-3, stwierdzono, e zarzdzenie wykonania kary warunkowo zawieszonej lub z ktrej wykonania warunkowo zwolniono oskaronego albo podjcie warunkowo umorzonego postpowania i orzeczenie w to miejsce kary lub rodka karnego, byo niewtpliwie niezasadne. W sytuacjach takich bowiem, podobnie jak we wczeniejszych przepisach art. 552, dochodzi do niezasadnego zastosowania i wykonania kary lub rodka karnego, ktrych oskarony nie powinien by ponosi. Dzisiejsze rozwizanie takiego uprawnienia mu nie daje. Wzorem rozwizania przyjtego w projektowanym 1 art. 552, rozszerzajcego zakres przedmiotowy przepisw rozdziau 58, w nowym art. 552a, zakada si odrbn regulacj dotyczc sytuacji, gdy do uniewinnienia lub umorzenia postpowania in personam doszo w wypadkach innych ni okrelone w art. 552, czyli bez uchylania prawomocnego wyroku w trybie nadzwyczajnych rodkw zaskarenia, a wic take przy umorzeniu postpowania nawet w stadium przygotowawczym, i zakada, e wwczas prawo do odszkodowania i zadouczynienia przysuguje za szkod i krzywd 165

wynike z wykonywania wobec oskaronego w tym postpowaniu rodkw przymusu procesowego okrelonych w dziale VI kodeksu ( 1). Ograniczenia w tej materii przewidziano jednak w nowo uksztatowanym art. 553. Natomiast w omawianym art. 552a przyjto take ( 2), e roszczenie o odszkodowanie i zadouczynienie przysugiwa ma rwnie skazanemu z tytuu niezasadnego wykonywania wobec niego rodkw zapobiegawczych, ale jedynie w zakresie, w jakim z uwagi na rodzaj i rozmiar orzeczonych kar i rodkw karnych, nie mona ich byo zaliczy na poczet tyche kar (rodkw), z tym e chodzi tu jedynie o rodki zapobiegawcze podlegajce w ogle takiemu zaliczeniu. Odszkodowanie i zadouczynienie suyoby take z racji stosowania wobec skazanego zabezpieczenia majtkowego, tym razem w zakresie, w jakim nie wykorzystano w peni kwot objtych takim zabezpieczeniem. Rozwizanie wskazane wyej, a ujte w 2, miaoby te odpowiednie zastosowanie przewiduje w si razie orzeczenia o moliwoci warunkowym umorzeniu odszkodowania i postpowania ( 3). We wszystkich tych sytuacjach aktualnie nie dochodzenia zadouczynienia, a jak ju wskazano, w praktyce bywa, e stosowane rodki zapobiegawcze i zabezpieczenie majtkowe przewyszaj niekiedy rozmiar orzeczonych kar i rodkw karnych, na poczet ktrych mona byo je zaliczy, albo kary te i rodki s dostosowywane do rozmiarw i czasokresw wskazanych rodkw przymusu. Wydaje si zatem niezbdne wprowadzenie moliwoci dochodzenia przez osoby skazane oraz wobec ktrych postpowanie warunkowo umorzono stosownych roszcze, take wwczas, gdy rodki przymusu procesowego przewyszaj zastosowan reakcj karn. 166

Natomiast nowy art. 552b k.p.k. dotyczyby ju tylko odszkodowania i zadouczynienia za niewtpliwie niesuszne zatrzymanie i to jedynie takie, ktre dotkno osob, wobec ktrej nie prowadzono postpowania karnego, a wic nawet po zatrzymaniu w wypadkach okrelonych w art. 244 k.p.k. nie doszo do przedstawienia jej zarzutw. W razie przedstawienia takowych lub zatrzymania osoby bdcej ju podejrzanym czy oskaronym, roszczenia wynikayby wprost z 1 art. 552a k.p.k. i pojawiay si w razie pniejszego umorzenia postpowania lub uniewinnienia takiej osoby z racji niesusznego stosowanego wobec niej rodka przymusu procesowego. Rozwizanie przyjte w nowych przepisach art. 552, 552a i 552b k.p.k. prowadzi do potrzeby zmian take w art. 553 k.p.k., dotyczcym wyczenia roszcze odszkodowanych. W 1 art. 553, k.p.k. zmiany odnosz si jedynie do stylizacji przepisu i zastpienia okrele dotyczcych skazania, tymczasowego aresztowania i zatrzymania okreleniem odnoszcym si nie tylko do skazania, ale take warunkowego umorzenia postpowania oraz zastosowania rodka zabezpieczajcego i oglnie do rodkw przymusu

procesowego. Istota tej regulacji nie ulega natomiast zmianie. Utrzymano przy tym, ujte aktualnie w art. 553 2 k.p.k. rozwizanie, e wskazane wyczenie roszcze nie ma zastosowania, jeeli faszywe owiadczenie, o ktrym mowa w 1 art. 553 k.p.k., byo zoone w warunkach wskazanych w odpowiednich przepisach art. 171 k.p.k. oraz gdy szkoda lub krzywda powstay na skutek przekroczenia uprawnie lub niedopenienia obowizkw przez funkcjonariusza publicznego, dostosowujc si jedynie do obecnego brzmienia przywoanego art. 171 ( 5 art. 553). Zmiany takie wprowadzaj natomiast nowe 2-4. W 2 wyczono dodatkowo roszczenia o 167

odszkodowanie i zadouczynienie, jeeli dochodzone s one z tytuu wykonywania rodka przymusu procesowego, gdy zastosowanie tego rodka nastpio z powodu bezprawnego utrudniania postpowania przez oskaronego. Uznano, e poszerzenie zakresu odpowiedzialnoci odszkodowawczej Skarbu Pastwa nie moe oznacza, i odszkodowanie takie bdzie suyo osobie uniewinnionej lub wobec ktrej umorzono bd warunkowo umorzono postpowanie, gdy stosowane wobec niej uprzednio rodki zapobiegawcze spowodowane byy podejmowaniem przez ni w toku postpowania dziaa bezprawnie utrudniajcych to postpowanie. Oskarony korzystajc z prawa do obrony nie moe bowiem podejmowa tego rodzaju dziaa, a jego obrona powinna mieci si w granicach prawa. Przy wyczeniu tym chodzi jedynie o bezprawne utrudnianie postpowania, a nie o obawy takiego utrudniania, jeeli to obawy takie byy podstaw zastosowania rodka przymusu; w tych ostatnich sytuacjach roszczenie przysugiwaoby. Natomiast w 3 wyczono prawo do odszkodowania i zadouczynienia osobie, wobec ktrej postpowanie umorzono z uwagi na jej niepoczytalno, ale jedynie w odniesieniu do sytuacji, gdy chciaaby ona dochodzi takich roszcze z tytuu stosowania wobec niej rodkw zapobiegawczych, a rodki te stosowano w oparciu o art. 258 3 k.p.k., czyli ze wzgldu na obaw popenienia nowego przestpstwa przeciwko yciu, zdrowiu lub bezpieczestwu powszechnemu, zwaszcza gdy oskarony popenieniem takiego przestpstwa grozi. Uznano bowiem, e przy tej szczeglnej podstawie stosowania rodkw zapobiegawczych, z uwagi na wysuwane realne groby pod adresem osb trzecich, nie byoby zasadne przyznawanie odszkodowania, nawet osobie, co do ktrej postpowanie umorzono z uwagi na jej niepoczytalno. W 168

pozostaych sytuacjach stosowania tych rodkw, odszkodowanie i zadouczynienie suyoby ju na zasadach oglnych (art. 552 1 i 552a 1 k.p.k.). Ostatnie przewidziane tu wyczenie roszcze ( 4) dotyczy dochodzenia jedynie odszkodowania za szkod, w sytuacji, gdy ju przed wystpieniem z tym roszczeniem okres stosowania kar, rodkw karnych i rodkw przymusu, ktrych wniosek dotyczy, zaliczono wnioskodawcy na poczet kar, rodkw karnych lub zabezpieczajcych w innym jego postpowaniu karnym. Nie wykluczaoby to jednak roszcze o zadouczynienie za krzywd wyrzdzon niesusznym ich stosowaniem wobec osoby, ktr przecie pniej uniewinniono lub wobec ktrej proces umorzono. Natomiast ostatni z przepisw art. 553 k.p.k. ( 6), jest odpowiednikiem rozwizania przyjtego obecnie w 3 art. 553, i zakada odpowiednie stosowanie art. 362 k.c., o miarkowaniu odszkodowania, gdy oskarony przyczyni si do wydania niekorzystnych dla orzecze, z tym e rozszerza owe orzeczenia take na przypadek ujty w proponowanym 2 art. 553 k.p.k., podczas gdy w aktualnym brzmieniu miarkowanie to dotyczy wycznie sytuacji opisanych w 1 art. 553 k.p.k. Nowy art. 553a dotyczy sytuacji, gdy okresy niesusznego stosowania kar, rodkw karnych lub zabezpieczajcych albo rodkw przymusu procesowego, ktrych wniosek dotyczy, zaliczono ju na poczet kar i innych rodkw orzeczonych w innym postpowaniu karnym. Przyjmuje si tu, e ustalajc wwczas wysoko odszkodowania, sd ma uwzgldnia fakt owego zaliczenia, co oznacza stosowne miarkowanie owego odszkodowania. Przepis nie odnosi si natomiast do dochodzenia zadouczynienia za niesuszne stosowanie owych zaliczonych w innym procesie kar i innych rodkw. 169

Natomiast zmiany zakadane w art. 554 k.p.k., ktry dotyczy waciwoci sdu oraz forum procedowania i skadu sdu, odnosz si: a) w zakresie 1 jedynie do stylizacji przepisu z uwagi na zmian numeracji regulacji dotyczcej roszcze odszkodowawczych i w miejsce przywoywanego tu obecnie art. 552 4 k.p.k., przyjto generalnie, e danie o odszkodowanie i zadouczynienie skada si nadal co do zasady w sdzie okrgowym, w okrgu ktrego wydano orzeczenie w pierwszej instancji, a tylko gdy dotyczy ono odszkodowania za niesuszne zatrzymanie osoby nie bdcej oskaronym, w sdzie okrgowym waciwym ze wzgldu na miejsce zwolnienia z zatrzymania, za b) odnonie 2 przez przyjcie, i orzekanie nastpowaoby w skadzie 1 sdziego, a nie jak dotd 3 sdziw, ale nadal na rozprawie. Naley tu mie na uwadze, e liczba spraw odszkodowawczych w trybie rozdziau 58 k.p.k. zapewne wzronie, ale zmniejszy si za to ilo takich spraw prowadzonych dotd w postpowaniach cywilnych, gdzie jest zasad prowadzenie procesu w I instancji jednoosobowo. Na gruncie art. 554 k.p.k. chodzi przy tym o sd okrgowy, a wic i sdziw z wiksz praktyk orzecznicz, zatem przyjcie tu jednoosobowego orzekania nie wpynie na jego jako, a pozwoli przy tym na przydzielanie pozostaym dwm ewentualnym czonkom skadu kolegialnego, innych spraw do orzekania. Dodane natomiast nowe 3 i 4 dotycz wprowadzenia wyranego wymogu zawiadamiania o terminie rozprawy organu uprawnionego do reprezentowania Skarbu Pastwa oraz prokuratora, ktre to zawiadomienie nastpowaoby przez przesanie im odpisu wniosku o odszkodowanie i zadouczynienie ( 3) oraz kwestii kosztw postpowania, o ktrym mowa w rozdziale 58 k.p.k. ( 4). Dotychczasowe rozwizanie w tej materii ogranicza si 170

jedynie do wskazania w kocowym fragmencie obecnego art. 554 2 k.p.k., e postpowanie to jest wolne od kosztw, co budzi zarwno w orzecznictwie, jak i doktrynie, istotne rozbienoci m.in. w kwestii zwrotu wnioskodawcy wydatkw poniesionych z tytuu korzystania z pomocy prawnej penomocnika. Zaproponowane w 4 rozwizanie eliminuje wtpliwoci w tej materii, przyjmujc, e po pierwsze przedmiotowe postpowanie jest wolne jedynie od kosztw sdowych ( 4 zd. I), czyli opat oraz wydatkw ponoszonych przez Skarb Pastwa (art. 616 2 k.p.k.), a po drugie, e w razie uwzgldnienia dochodzonych roszcze, choby w czci, wnioskodawcy przysuguje od Skarbu Pastwa zwrot uzasadnionych wydatkw, w tym z tytuu ustanowienia jednego penomocnika. Rozwizanie to w peni odpowiada, podnoszonemu w orzecznictwie Trybunau Konstytucyjnego, wymogowi, aby strona, ktra wygrywa proces, nie ponosia wydatkw zwizanych z jego prowadzeniem, a wic, aby wydatki te byy jej jednak zwracane. Poniewa postpowanie, o ktrym mowa w rozdziale 58 k.p.k., dotyczy roszcze kierowanych przeciwko Skarbowi Pastwa, to wydatki owe powinien wwczas zwrci wnioskodawcy Skarb Pastwa. Do rozmiarw zwracanych wydatkw zwizanych z udziaem w sprawie penomocnika wnioskodawcy, miaoby pene zastosowanie Rozporzdzenie Ministra Sprawiedliwoci w sprawie opat za czynnoci adwokackie (...) z dnia 28 wrzenia 2002 r. (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Modyfikacje art. 555, 557 i 558 k.p.k. maj jedynie charakter stylizacyjny. Wi si one tak w art. 555 k.p.k., dotyczcym przedawnienia roszcze - z wewntrzn zmian numeracji, przepisw niniejszego rozdziau i potrzeb w zwizku z tym powoania, w miejsce odrbnego potraktowania skazania i umorzenia oraz 171

tymczasowego aresztowania i zatrzymania, oglnego okrelenia, e co do zasady, roszczenia te przedawniaj si po upywie roku od uprawomocnienia si orzeczenia, a jedynie przy zatrzymaniu osoby nie bdcej oskaronym, czyli wypadku wskazanym w art. 552b k.p.k., po upywie roku od daty zwolnienia. Utrzymano natomiast wynikajc i dzi z tego przepisu zasad rocznego okresu przedawnienia roszcze. Podobny powd, a wic wzgldy stylizacyjne, zdecydoway o modyfikacji art. 558 k.p.k. W tym przepisie, ktry odwouje si do aktualnego brzmienia tytuu rozdziau 58 k.p.k., zmiana sprowadza si do przywoania proponowanej w tej nowelizacji jego intytulacji. Natomiast w art. 557 1 k.p.k., z uwagi na rozszerzenie zakresu odpowiedzialnoci niesusznego Skarbu Pastwa, rodkw jego roszczenia zwrotne poszerzono take na bezprawne zachowania, ktre doprowadziy do stosowania przymusu procesowego, niesusznego zarzdzenia wykonania kary warunkowo zawieszonej lub kary, z ktrej zwolniono oskaronego. Podkrelenia wymaga przy tym, e poszerzono zakres regresu na bezprawne zachowania w miejsce dotychczasowych bezprawnych dziaa, a wic e regres ten suy bdzie take wwczas, gdy w wyniku zaniechania, w sytuacji istnienia okrelonego obowizku po stronie danej osoby, doszo do wydania orzeczenia, ktre nastpnie spowodowao, e powstaa podstawa odszkodowawcza po stronie oskaronego. Nie zmieniono przy tym samej podstawy regresu, czyli wymogu bezprawnoci zachowania owych osb, a wic koniecznoci wykazania wiadomego naruszenia przez nich w swych dziaaniach przepisw prawa, gdy jej poszerzenie, niekiedy sugerowane, mogoby doprowadzi wrcz do paraliu w podejmowaniu niezbdnych dziaa procesowych.

172

10.Postpowanie przygotowawcze Zmiany te obejmuj modyfikacje dotyczce samego modelu

postpowania przygotowawczego i wzajemnego stosunku dwch jego postaci, czyli ledztwa i dochodzenia oraz czynnoci kocowego zaznajomienia stron z materiaem dowodowym zgromadzonym w tym postpowaniu i wnoszenia aktu oskarenia, a dokonane s w powizaniu ze zmianami zaproponowanymi w zakresie przepisw oglnych oraz dotyczcych modelu postpowania sdowego. a. Zmian zwizanych z samym modelem postpowania

przygotowawczego dotycz modyfikacje 297 1, art. 309 i 311 2 oraz art. 325d, 325c i 325i k.p.k. i nowo wprowadzone 3 i 4 art. 325a k.p.k. Zmiana w art. 297 1 k.p.k. dotyczy jego punktu 5 i modyfikuje zadania postpowania przygotowawczego odnonie zbierania i zabezpieczania dowodw dla stron. Ogranicza si je do zebrania takich dowodw w niezbdnym zakresie, ale po to, aby przedstawi je sdowi, co wie si ze wzmocnieniem w tym zakresie zasady kontradyktoryjnoci, ale te podkreleniem zasady obiektywizmu w postpowaniu przygotowawczym, w ktrym wnioski dowodowe stron powinny by rozpatrywane przez organ cigania take z uwzgldnieniem wymaga art. 4 k.p.k. wnie akt oskarenia, a

nastpnie przedstawi je sdowi, ktry bdzie decydowa o ich dopuszczeniu w procesie. Dalsze zmiany dotycz form postpowania przygotowawczego. W wietle obecnych przepisw postpowanie przygotowawcze przybiera form ledztwa lub dochodzenia. ledztwo prowadzi prokurator (art. 311 1 k.p.k.), za dochodzenie Policja i inne organy, chyba e prowadzi je prokurator (art. 325a 1 k.p.k.). 173

Prokurator jest zatem organem prowadzcym zarwno w ledztwie, jak i w dochodzeniu. Jednak o ile dochodzenie oparte jest na kryteriach przedmiotowych (obejmuje wystpki nalece do waciwoci rzeczowej sdw rejonowych z okrelonym zagroeniem), to ledztwo poza kryterium przedmiotowym (art. 309 pkt 1, 4 i 5 k.p.k.) prowadzi si take w sprawach o czyny niektrych osb, bez wzgldu na wag i charakter tych czynw (art. 309 pkt 2 i 3 k.p.k.), a zakres przepisw, ktre dotycz tego kryterium jest od lat stale poszerzany (o ile w 1997 r. obejmowa on tylko funkcjonariuszy Policji, wczesnego UOP, Stray Granicznej i finansowych organw cigania, to obecnie odnosi si ju do 12 podmiotw). Jeeli uwzgldni si, e obie formy postpowania przygotowawczego moe prowadzi prokurator, a przy tym ledztwo naley do postaci bardzo sformalizowanej za dochodzenie jest istotnie odformalizowane i moe by ograniczone (art. 325e-325h k.p.k.), a przy tym z zaoenia trwa krcej, nie jest zrozumiae poddanie ledztwu czynw okrelonych podmiotw, tylko z uwagi na penion przez nich funkcj, take w odniesieniu do przestpstw bahej natury, czyli wystpkw lecych w gestii orzeczniczej sdu rejonowego. Istotne jest tu natomiast z pewnoci to, aby w razie podejrzenia popenienia takiego przestpstwa przez okrelone osoby postpowanie prowadzi organ niezaleny od wadzy wykonawczej, a nie organ podlegy tej wadzy. Takim organem jest wanie prokuratura, zwaszcza po przemodelowaniu z dniem 31 marca 2010 r. tej instytucji, niezalenie od tego, czy prowadzi ona ledztwo, czy dochodzenie. Dlatego projekt zakada skrelenie w art. 309 pkt 2 i 3 k.p.k. i wprowadzenie do art. 325a k.p.k. nowego 3, bdcego ich odpowiednikiem. ledztwo, pozostajc prokuratorskim, oparte byoby 174

wycznie na kryteriach natury przedmiotowej. Dotyczyoby wic przestpstw nalecych w I instancji do sdu okrgowego oraz tych, odnonie ktrych zaistniay prawne przeszkody w prowadzeniu dochodzenia i gdy z uwagi na wag i zawio sprawy prokurator zdecydowa o prowadzeniu w ich sprawie ledztwa. Dochodzenie dotyczyoby natomiast innych czynw, czyli wystpkw przynalenych w I instancji do sdu rejonowego, i nadal mgby prowadzi je zarwno prokurator, jak i inne organy, z tym e wobec osb, odnonie ktrych dotd, bez wzgldu na rodzaj zarzucanego im wystpku, prowadzono ledztwo, byoby to dochodzenie, ale za to dochodzenie prokuratorskie. Nadal przy tym prokurator mgby przeksztaci kade dochodzenie w ledztwo, gdyby wskazywaa na to waga lub zawio sprawy (art. 309 pkt 5 k.p.k.). Dodatkowo za mgby zarzdzi, z tych samych powodw, prowadzenie wasnego dochodzenia w innej sprawie przynalenej w ogle do dochodzenia, co wyczaoby waciwe organy nieprokuratorskie (nowy art. 325a 3 pkt 3 k.p.k.). Wobec osb, o ktrych mowa dotd w art. 309 pkt 2 i 3 k.p.k., w sytuacjach wskazanych w art. 309 pkt 1, 4 i 5 k.p.k., nadal oczywicie prowadzone byoby ledztwo, ale ze wzgldw przedmiotowych. Byaby to zatem konstrukcja prosta, logiczna, a zapewniajca przy tym, poprzez przypisanie prokuratorowi dochodzenia w okrelonych sytuacjach, gwarancje prawidowego prowadzenia tego postpowania przez organ wyposaony w cech niezalenoci. W zwizku z przyjciem takiego rozwizania zmodyfikowano art. 311 2 k.p.k., dotyczcy powierzania przez prokuratora ledztwa innym organom, tak, aby dotyczy on jedynie ledztwa w nowym, przedmiotowym tylko, ujciu. Natomiast w dodanym 4 art. 325a k.p.k. unormowano kwesti zakresu przekazywania przez prokuratora 175

innym organom czynnoci wasnego dochodzenia, nie zmieniajc tu regu i zakazw dotychczasowego przekazania przez niego ledztwa ze wzgldw podmiotowych. Rozcignito je przy tym take na inne przypadki zarzdzenia przez prokuratora dochodzenia wasnego, gdy skoro tak uczyni, to nieprawidowe byoby wprowadzenie moliwoci przekazania takiego dochodzenia w caoci lub w okrelonym zakresie innych organom cigania. Przekazanie w tych sytuacjach mogoby wic dotyczy jedynie dokonania okrelonych czynnoci i to z wyczeniem czynnoci przedstawiania i zmiany zarzutw oraz zamykania dochodzenia i innych czynnoci, jeeli s one zwizane z wydawaniem postanowie. Wprowadzenie dochodzenia prokuratorskiego wywoao take potrzeb modyfikacji art. 325i 1 k.p.k. o czasie trwania i zasadach przeduania dochodzenia. Do tej pory okres dochodzenia, zarwno ponad okres 2 miesicy, do 3 miesicy, jak i na dalszy czas oznaczony, przedua zawsze prokurator. W proponowanym 1 art. 325i k.p.k., utrzymuje si jako zasadniczy okres prowadzenia dochodzenia 2 miesice, i zezwala prokuratorowi na jego przeduenie na dotychczasowych zasadach, ale tylko wobec dochodzenia prowadzonego przez inne ni on organy cigania. Natomiast w odniesieniu do dochodzenia wasnego miaby on moliwo samodzielnego przeduenia dochodzenia tylko do 12 6 miesicy, a poza ten okres o przedueniu decydowaby prokurator bezporednio przeoony, co stwarzaoby moliwo nadzorowania wewntrz prokuratury prawidowoci jego prowadzenia. Byoby to rozwizanie zblione do konstrukcji przeduania ledztwa (art. 310 2 k.p.k.), z tym e nie zakada si tu ju uprawnie prokuratora nadrzdnego do przeduania postpowania, gdy chodzi o sprawy o drobniejszej ni w ledztwie natury. 176

Natomiast zmiana wprowadzona w art. 325e k.p.k. jest reakcj na krytykowany, tak w doktrynie, jak i w praktyce, brak nadzoru prokuratora nad dochodzeniem, gdy obecne przepisy nie wymagaj powiadamianiu prokuratora o wszczciu przez inny organ cigania dochodzenia (art. 325e 3 k.p.k.), a gdy koczy si ono umorzeniem z wpisaniem sprawy do rejestru, decyzja ta nie wymaga zatwierdzenia przez prokuratora, w odrnieniu od umorzenia zwykego ( 2 art. 325e k.p.k.). Dla zapewnienia zatem realnych moliwoci biecego nadzoru prokuratora nad tym dochodzeniem zdecydowano o skreleniu 3 art. 325a k.p.k., co oznacza pojawienie si po stronie organw nieprokuratorskich wymogu powiadamiania prokuratora o wszczciu dochodzenia. Nie zdecydowano si natomiast, w efekcie konsultacji, na zmian pozostaych rozwiza zawartych w art. 325e k.p.k., na co wskazyway wczeniejsze wersje projektu tej nowelizacji. Zatem nadal postanowienie o wszczciu dochodzenia i umorzeniu z wpisaniem sprawy do rejestru nie bd zatwierdzane przez prokuratora ( 2 art. 325e k.p.k.), a wskazane umorzenie bdzie zaskarane na zasadach okrelonych nadal w niezmienionym 4 art. 325e k.p.k. Zmodyfikowany z kolei art. 325d k.p.k. wie si z zaoon likwidacj postpowania uproszczonego. wydania Przewidziane rozporzdzenia, w tym przepisie w upowanienie dla wyposaajcego

uprawnienie do prowadzenia dochodze innych ni Policja organw nieprokuratorskich oraz wnoszenia i popierania przez nie oskarenia przed sdem w postpowaniu uproszczonym, ulegoby zmianie, ale tylko w ten sposb, e nadal byoby moliwe, ale oznaczaoby uprawnienie do oskarania przez te organy w postpowaniu zwyczajnym, gdy w zgodnie z owym upowanieniem przeprowadziy one w okrelonej sprawie dochodzenie. 177

Natomiast zmiana w treci art. 325c pkt 2 k.p.k. pozostaje w zwizku z modyfikacj art. 79 4 k.p.k. i wycza, jak dotd, dochodzenie w wypadkach tzw. obrony obowizkowej, uwzgldniajc jednak zmiany stylizujce dotyczce treci opinii psychiatrycznej w wypadku wtpliwoci co do poczytalnoci oskaronego. Nadto uwzgldniajc potrzeb usprawnienia postpowania i uwzgldniajc zwikszone zniesienie wycze obowizki prokuratorw, niezbdnym jest

prowadzenia dochodzenia, przewidzianych w art. 325c k.p.k., sugerujc skrelenie tego przepisu, przy jednoczesnym poszerzeniu dochodzenia nieprokuratorskiego przez podniesienie ze 100 000 do 200 000 zotych wartoci przedmiotu przestpstwa lub szkody przy czynach przeciwko mieniu, jako grnego limitu, od ktrego uzaleniona jest dopuszczalno tej postaci postpowania przygotowawczego. Uznano bowiem, e sam fakt pozbawienia podejrzanego wolnoci czy jego guchota, niemota lub lepota albo nawet stwierdzenie przez biegych jego niepoczytalnoci czy poczytalnoci ograniczonej, nie musi od razu eliminowa dopuszczalnoci prowadzenia nadal dochodzenia, byle zapewnione w nim byy gwarancje tego podmiotu procesu, co daje mu m.in. konieczno powoania tumacza czy obrocy niezbdnego. ledztwo nie bdzie rwnie form prowadzenia postpowania przygotowawczego w przypadkach takich wystpkw jak przestpstwa z art. art. 233 k.k., 297 k.k., 300 k.k.

b. Zmiany wprowadzone do art. 321 i 334 1 i 2 k.p.k. wynikaj z przyjcia poszerzonej kontradyktoryjnoci procesu i potrzeby usprawnienia postpowania sdowego. 178

W obecnym stanie prawnym nakazuje si prokuratorowi doczenie do aktu oskarenia caych akt postpowania przygotowawczego (art. 334 1 k.p.k.), ktrych zawarto obejmuje po wielokro materiay nie majce nic wsplnego z przedmiotem procesu i utrudnia zarwno sdowi, jak i pozostaym stronom, zapoznawanie si z nimi w toku sdowego stadium procesu. W zwizku z powyszym proponuje si zmian w treci art. 334 1 k.p.k. ograniczajc zakres materiaw dochodzenia i ledztwa przekazywanych sdowi wraz z aktem oskarenia tak, aby byy to jedynie materiay zwizane z kwesti odpowiedzialnoci osb wskazanych w akcie oskarenia, o czyny im zarzucane, a obejmujce jedynie wszystkie postanowienia i orzeczenia wydane w postpowaniu przygotowawczym (tak przez organy cigania, jak i przez sd), protokoy z czynnoci dowodowych i zaczniki do nich, a wic np. rejestracje obrazu i dwiku, stenogramy itd. oraz opinie uzyskane w toku dochodzenia lub ledztwa i dokumenty pozyskane przez organy lub zoone przez strony. Dyrektyw kierunkow przy kwalifikowaniu materiaw postpowania przygotowawczego przekazywanych wraz z akrem oskarenia byyby zasady prawdy i obiektywizmu (art. 2 2 i art.4 k.p.k. przywoane w treci nowego art. 334 1 k.p.k.). Strony mogyby jednak da doczenia do aktu oskarenia nadto innych, wskazanych przez nich, materiaw (nowe art. 321 5 i 334 2 k.p.k.), a wwczas oskaryciel musia by je te doczy. Gdyby oskaryciel mimo to tego nie uczyni, lub strona dopiero po zapoznaniu si z aktami w sdzie uznaa to za niezbdne, mona byoby wysun takie danie rwnie w stadium sdowym po otrzymaniu od prezesa sdu odpisu aktu oskarenia (nowy art. 338 1), lub i pniej, ale jeszcze przed rozpoczciem przewodu sdowego (nowy art. 381 2 k.p.k.). Rozwizanie to powoduje, e 179

ronie rola kocowego zaznajomienia stron i ich procesowych przedstawicieli z materiaami sprawy i kontradyktoryjnoci postpowania sdowego. W konsekwencji dokonano te zmian w art. 321 k.p.k., ktry dotyczy wanie wskazanej instytucji kocowego zaznajomienia, rozumianego jako prawo do osobistego przejrzenia akt przez strony, nie za zaznajamiania przez organ prowadzcy postpowanie przygotowawcze z treci zebranych materiaw . W jego 3 dodano zdanie o obowizku poinformowania oskaronego obrocy o materiaach, ktre maj by doczone do aktu oskarenia, wprowadzajc stosowny obowizek procesowy organu cigania. Poniewa zaznajomienie z materiaem postpowania dotyczy aktualnie tylko oskaronego i obrocy i to na ich wniosek, dodano nowy 4a nakazujcy powiadomienie take pokrzywdzonego i jego penomocnika o moliwoci zaznajomienia si z nim, jeeli istniej podstawy do zamknicia postpowania przygotowawczego i w razie zgoszenia przez nich wniosku o takie zaznajomienie wyznaczenie im odpowiedniego terminu na to zaznajomienie; wwczas to informowano by ich take o zakresie materiaw przekazywanych sdowi wraz z aktem oskarenia (stosowany odpowiednio 3). W ten sposb doszoby do rwnego traktowania w tym stadium procesu obu jego stron, czyli oskaronego i pokrzywdzonego, take w kocowej jego fazie. Natomiast zmieniony 5, ktry obecnie dotyczy zgaszania uzupeniajcych wnioskw dowodowych po kocowym zaznajomieniu, poszerza t moliwo take na skadanie wwczas przez obie strony, z uwagi na wymogi zasad prawdy i obiektywizmu, wnioskw o uzupenienie materiau przekazywanego sdowi o okrelone a wic zawsze konkretne, wskazane przez nich - dokumenty z akt 180

postpowania przygotowawczego, co nawizuje do art. 334 1 k.p.k.. Poniewa kocowe zaznajomienie pozostaje fakultatywne, take w dalszych przepisach, dotyczcych ju postpowania sdowego wprowadza si jak ju wczeniej wskazano - zmiany w celu zapewnienia stronom, po zapoznaniu si z aktami w sdzie, moliwo wystpienia o zobowizanie prokuratora do uzupenienia przedoonego materiau o okrelone dokumenty (art. 338 1, art. 381 2 k.p.k.). Przypomnie tu naley, e nowy 1a art. 156 k.p.k. nakazuje udostpnianie im, take w toku postpowania sdowego akt postpowania przygotowawczego, w zakresie w jakim nie zostay one przekazane sdowi, co ma umoliwi stronom realizacj wyej wskazanych uprawnie. Nie przewiduje si natomiast uprawnienia sdu do domagania si od prokuratora dodatkowo okrelonych materiaw, co podkrela ma zasady kontradyktoryjnoci i skargowoci procesu i ogranicza oficjalno, czyli dziaanie sdu z urzdu. Gdy chodzi o inne zmiany dokonane w treci art. 334 ( 3-5) k.p.k., to maj one charakter bardziej formalny, ale te i gwarancyjny. Nowy 3 jest tu odpowiednikiem kocowego fragmentu dotychczasowego 1 art. 334 k.p.k. i dotyczy obowizku doczania do aktu oskarenia dodatkowego odpisu tego aktu dla kadego oskaronego, obecnie z uwagi na obszerno treci 1 ujtego w odrbnej jednostce redakcyjnej. Z kolei nowy 5 odpowiada obecnemu 2 art. 334 k.p.k., z tym, e poszerzono go o potrzeb pouczania pokrzywdzonego take o moliwociach pyncych z nowego art. 338a k.p.k., czyli wystpienia przez oskaronego o dobrowolne poddanie si karze jeszcze przed rozpraw i zaatwienia tego wniosku na posiedzeniu (art. 343a k.p.k.) i jego zwizanych z tym uprawnieniach. Natomiast nowy 4 art. 334 k.p.k. nie mia dotd swego odpowiednika, mimo e przewidywano 181

moliwo wprowadzenia do postpowania nowego podmiotu, czyli osoby wobec ktrej mia by orzeczony obowizek zwrotu korzyci uzyskanej przez ni z przestpstwa oskaronego (dotychczasowe 4 art. 333 k.p.k.). Obecnie, zmieniajc status tej osoby (rozdzia 8a k.p.k. i nowy 4 art. 333 k.p.k.), wprowadzono jednoczenie, ze wzgldw gwarancyjnych, wyrany wymg doczania do aktu oskarenia, w razie wystpienia take przeciwko takiej osobie odpisu wniosku jej dotyczcego dla niej i dla oskaronego, z przestpstwem ktrego wniosek ten si wie oraz dodatkowego odpisu aktu oskarenia odnonie tego oskaronego dla strony, ktry wskazany wniosek dotyczy. Byyby one nastpnie przekazywane jej przez prezesa sdu, po przyjciu go jako odpowiadajcego wymogom formalnym (nowy 4 art. 338 k.p.k.). c. Przedstawione zmiany odnonie przepisw art. 321 i 334 k.p.k. legy te u podstaw proponowanych zmian w art. 332 i 333 k.p.k., z tym, e powodem tych ostatnich jest take wprowadzenie do kodeksu nowej strony (nowy rozdzia 8a k.p.k.) oraz podniesienie przez t nowelizacj rangi zasady skargowoci, dowodw w ograniczenie sdowym oficjalnoci procesu w i przeprowadzaniu Wymaga to stadium

wzmocnienie kontradyktoryjnoci tego etapu postpowania karnego. wprowadzenia rozwiza sprzyjajcych wikszej aktywnoci oskaryciela publicznego, a take poszerzenia jego obowizku informacyjnego przy wnoszeniu aktu oskarenia, ale te i uwolnienia go od niektrych, niekoniecznych z uwagi na inne uksztatowanie procesu formalnych obowizkw, dotd majcych charakter bezwzgldny.

182

Z powyszych wzgldw zmodyfikowano tre art. 332 k.p.k. I tak w jego 1, dotyczcym treci publicznego aktu oskarenia, poszerzono w pkt 1 wymg podania danych o zastosowaniu rodkw zapobiegawczych take na informacje o ewentualnym stosowaniu zabezpieczenia majtkowego, ktre bdc procesowym rodkiem przymusu, nie jest jednak rodkiem zapobiegawczym, cho na pewno jest to rodek nad wyraz dolegliwy. Aktualnie obowizek taki pynie jedynie z Regulaminu wewntrznego urzdowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury z dnia 24 marca 2010 r. (Dz. U. Nr 49, poz.296), a wic z aktu podustawowego, wykonawczego do ustawy o prokuraturze, ktry zawsze i atwiej ni ustaw - mona zmieni, a przy tym zakada si tu tylko informowanie w uzasadnieniu aktu oskarenia, a nie w jego treci, o stosowaniu tego rodka przymusu ( 235 ust.1 reg.). Z uwagi na charakter i znaczenie zabezpieczenia majtkowego zdecydowano zatem o wprowadzeniu informowania o nim ju w treci aktu oskarenia. Poszerzono take zakres informacji okrelanych w pkt 3 1 art. 332 k.p.k., ktry aktualnie dotyczy jedynie wskazania, e czyn popeniono w warunkach powrotu do przestpstwa z art. 64 k.k. lub art. 37 1 pkt 4 k.k.s. przyjmujc, e informacje te obejmowa powinny take wskazanie na dziaanie oskaronego w warunkach okrelonych w art. 65 k.k. i w caym art. 37 1 k.k.s., a wic sygnalizowa sdowi wszystkie okolicznoci majce znaczenie dla wymiaru kary. Mie tu naley te na uwadze, e przywoane przepisy prawa karnego sensu largo zakadaj obowizkowe nadzwyczajne zaostrzenie kary. Zrezygnowano natomiast z obowizkowego wymogu uzasadnienia oskarenia jako elementu treci publicznego aktu oskarenia (dotychczasowy pkt 6 1 art. 332 k.p.k.). Przyjto w zwizku w tym 183

w 2 art. 332 k.p.k., okrelajcym obecnie tre uzasadnienia, e do aktu oskarenia moe ale nie musi by jedynie doczone pisemne uzasadnienie, a wwczas, tak jak dotd, powinno ono zwiera przytoczenie faktw i dowodw, na ktrych opiera si oskarenie, a w miar potrzeby wyjania te podstaw prawn tego oskarenia i omawia okolicznoci, na jakie powouje si oskarony w swej obronie. Powysza zmiana wi si cile z nowym ujciem art. 333 1 k.p.k. Aktualnie przepis te zakada jedynie, e akt oskarenia powinien zawiera take list osb, ktrych wezwania domaga si oskaryciel oraz wykaz dowodw, ktrych przeprowadzenia on da. W wietle nowego jego brzmienia akt oskarenia powinien take zawiera wykaz dowodw, o ktrych przeprowadzenie na rozprawie oskaryciel wnosi, ale z wyranym przy tym okreleniem dla kadej takiej czynnoci, jakie okolicznoci maj by za jej pomoc udowodnione oraz w miar potrzeby wskazaniem rwnie sposobu i kolejnoci przeprowadzania tych dowodw z usystematyzowaniem wedug rodzajw czynnoci dowodowych, w tym przez odrbne listy odnonie osb, ktre maj by wezwane, dokumentw jakie naley odczyta lub jedynie ujawni i dowodw rzeczowych, ktre maj podlega ogldzinom przez sd. Oskaryciel publiczny bdzie zatem obowizany formuowa odnonie kadego dowodu okrelone tezy dowodowe, co powinno skoni go do rzetelnej analizy zebranych materiaw i powoania si w formuowaniu oskarenia na konkretne ustalone okolicznoci. Osobowe rdo dowodowe bdzie tym samym co do zasady przesuchiwane w stadium sdowym jedynie w zakresie wskazanym we wniosku oskaryciela, a w razie odczytania protokou przesuchania z postpowania przygotowawczego, odczytanie takie 184

bdzie ograniczone take tylko do okrelonych fragmentw, a nie w zakresie caego tego protokou. Powysze rozwizanie bdzie te wymuszao na innych stronach, w tym na oskaronym i obrocy stosowne przygotowanie si ich do poszczeglnych przesucha wiadkw, gdy take sd bdzie czuwa nad przestrzeganiem zakresu wniosku dowodowego, w tym przez uchylanie pyta, a gdyby z urzdu z uwagi na nieobecno danej strony - sd z urzdu dokonywa takiego przesuchania uczyni to te tylko w zakresie tezy dowodowej (nowy art. 167 1 zd. II k.p.k.). Nie ma jednak przeszkd, aby tezy dowodowe okrelone w akcie oskarenia, ulegay rozszerzeniu w toku przewodu sdowego w drodze wnioskw stron, rozpoznawanych od razu przez sd w ramach tego przewodu, co podnosi tylko kontradyktoryjno postpowania. Przyjte rozwizanie podnosi te rang posiedzenia organizacyjnego, przyjtego w nowo ujtym art. 349 k.p.k., pozwalajcego naleycie zaplanowa przebieg rozprawy gwnej. Wszystko to wskazuje jednoczenie, e dotychczasowy wymg uzasadniania aktu oskarenia, jako obowizkowy, nie jest niezbdny i moe pozosta tylko jako rozwizanie fakultatywne, a wic jako uprawnienie autora tego aktu. Moe ono mie wwczas np. charakter swoistej procesowej perswazji, kiedy to przez przedstawienie podstawy dowodowej dla ostatecznego ksztatu przedstawionych zarzutw lub wyjanienia skomplikowanej kwalifikacji prawnej prowadzi do wywoania u oskaronego przekonania o zasadnoci skorzystania z koncyliacyjnych sposobw zakoczenia sprawy na etapie postpowania sdowego (dobrowolnego poddania si karze).

185

Eliminujc obowizkowo uzasadniania oskarenia, nie uczyniono tego jednak w odniesieniu do wniosku o warunkowe umorzenie postpowania (art. 336 2 k.p.k.) majc na uwadze, e wniosek ten jest rozpoznawany na posiedzeniu, na ktrym moe zapa wyrok o warunkowym umorzeniu oparty w istocie o materia dowodowy postpowania wwczas przygotowawczego si jedynie do bez bezporedniego dowodw przeprowadzania dowodw przez sd, a samo uzasadnienie moe ograniczy wskazania wiadczcych, e wina oskaronego nie budzi wtpliwoci oraz okolicznoci przemawiajcych za takim zakoczeniem postpowania. W razie nieuwzgldniania za takiego wniosku i skierowaniu sprawy na rozpraw, oskaryciel i tak musi, przy owym ograniczonym uzasadnieniu, dokona czynnoci okrelonych w art. 333 1 k.p.k. (art. 341 2 zd. III k.p.k.), o ktrym wczeniej bya mowa. To samo odnie naley do wystpowania przez oskaryciela publicznego z uzgodnionym z oskaronym - wnioskiem o skazanie bez rozprawy, kiedy to uzasadnienie takiego wniosku, doczanego do aktu oskarenia (zmiana w treci 1 art. 335 k.p.k.), moe z kolei ogranicza si do wskazania dowodw uzasadniajcych wystpienie z takim wnioskiem i ewentualne skazanie bez przeprowadzania rozprawy, a mianowicie dowodw wiadczcych o tym, e okolicznoci popenienia czynu nie budz wtpliwoci oraz tych, ktre wskazuj, e cele postpowania zostan osignite bez przeprowadzania rozprawy ( nowe brzmienie art. 335 3 k.p.k.). O zasadniczej zmianie w art. 335 1 k.p.k., poszerzajcej zakres moliwego konsensualizmu procesowego, jest mowa w pkt 3 uzasadnienia tego projektu. I tu samo orzekanie nastpuje na posiedzeniu bez bezporedniego przeprowadzania przez sd dowodw, 186

w oparciu o materia dowodowy postpowania przygotowawczego. Take wic i w tym wypadku rezygnacja z uzasadnienia wniosku powizanego z oskareniem nie jest wskazana. Aby jednak w wypadku nieuwzgldnienia wniosku i skierowania sprawy na rozpraw moliwe byo w peni kontradyktoryjne procedowanie, take w takiej sytuacji konieczne jest zobowizanie prokuratora do dokonania czynnoci, o ktrych mowa w art. 333 1 i 2 k.p.k., co wymagao stosownego uzupenienia art. 343 7 nakadajce taki obowizek. Natomiast zmiana treci 4 art. 333 k.p.k. dotyczy nowej strony postpowania karnego okrelonej w dodanym rozdziale 8a. Przepis ten dotd te dotyczy owego podmiotu, czyli osoby majcej by zobowizan do zwrotu Skarbowi Pastwa korzyci uzyskanej przez ni z cudzego przestpstwa, tyle e nie traktowano jej jako strony procesu, ale jako swoist quasi stron z ograniczonymi uprawnieniami procesowymi. Wprowadzano j do procesu przez wniesienia aktu oskarenia z doczonym do wnioskiem jej dotyczcym, a wystpienie prokuratora z takim wnioskiem byo jedynie moliwe, ale nie byo obowizkowe. Obecnie status tego podmiotu maj normowa przepisy rozdziau 8a, a 4 art. 333 k.p.k. przyjmuje, e wystpienie z wnioskiem o zobowizanie go do zwrotu Skarbowi Pastwa korzyci jest obowizkiem prokuratora, jeeli tylko dane uzyskane w toku postpowania przygotowawczego wskazuj na istnienie podstaw do jego naoenia, okrelonych w art. 52 k.k. Ma to na celu uatwienie pozbawiania osb trzecich, ktre uzyskay korzy z cudzego przestpstwa, takich bezprawnych korzyci. Przedstawiony wczeniej, take nowy, 4 art. 334 k.p.k. normuje z kolei pewne formalizmy 187 k.p.k. o nowe zdanie

obciajce oskaryciela w zwizku z wystpieniem z owym wnioskiem.

11.Postpowanie przed sdem pierwszej instancji Zmiany przewidziane w przepisach o postpowaniu przed sdem pierwszej instancji maj na celu przede wszystkim usprawnienie tego postpowania. Szereg zmian projektowanych w zakresie postpowania przed sdem pierwszej instancji omwiono w innych czciach uzasadnienia, w szczeglnoci dotyczcych kontradyktoryjnoci postpowania (pkt 2) oraz konsensualnego koczenia postpowania (pkt 3). Zdaniem Komisji jednym z zasadniczych warunkw sprawnego przebiegu postpowania rozpoznawczego jest dobre zorganizowanie rozprawy, w szczeglnoci wobec proponowanego zmiany jej modelu, w ktrym znacznie wiksze znaczenie bdzie miaa aktywno stron, mniejsze za inicjatywa sdu. Komisja ma jednoczenie wiadomo, e zagadnienie to w wikszym stopniu zaley od podjcia odpowiednich dziaa na poziomie organizacyjnym, w mniejszym za od przedsiwzi legislacyjnych. Pewne jednak propozycje dotyczce tej kwestii zostay sformuowane. W nowym, dodanym proj. art. 336a k.p.k., otwierajcym rozdzia 40 Kodeksu postpowania termin karnego, 30-dniowy proponuje na si wprowadzi czynnoci dyscyplinujcy dokonanie

przewidzianych w rozdziale 40. Zabieg ten powinien, w zamierzeniu Komisji stymulowa podejmowanie czynnoci po wpyniciu aktu oskarenia do sdu bez adnej zwoki. Chocia proponowany termin 188

bdzie mia charakter instrukcyjny, powinien jednak przyczyni si do przezwycienia nieakceptowanej praktyki wielu sdw, polegajcej na tym, e od chwili wniesienia aktu oskarenia do chwili podjcia pierwszej czynnoci sdowej w sprawie, upywa wiele miesicy. Proponuje si cakowicie now konstrukcj proj. art. 349 k.p.k., ktra ma suy realizacji postulatw zwikszenia sprawnoci postpowania, denia do rozstrzygnicia sprawy bez zbdnej zwoki, oraz zapewnienia realnej moliwoci dokonania czynnoci usprawniajcych przysz rozpraw. Celem zmian jest take zapewnienie moliwoci naleytego planowania czynnoci procesowych, umoliwiajcego ich koncentracj w toku rozprawy, a jednoczenie ograniczenie czynnikw sprzyjajcych przeduaniu si postpowania, przerywania rozprawy lub jej odraczania z uwagi na faktyczn niemono przeprowadzenia czynnoci. Dotyczy przede wszystkim spraw o bardzo obszernym materiale dowodowym, zwizanym w wielu wypadkach z sytuacj cznoci podmiotowej (wielo osb oskaronych) lub cznoci przedmiotowej (wielo zarzucanych czynw). Projektowane przepisy art. 349 k.p.k. zmieniaj istotnie reguy wyznaczania tzw. posiedzenia wstpnego, zwanego take posiedzeniem przygotowawczym. Zgodnie z przyjtym w 1 rozwizaniem prezes sdu wnosi spraw na takie posiedzenie, jeeli przewidywany zakres postpowania dowodowego uzasadnia przypuszczenie, e w sprawie naley wyznaczy co najmniej 5 terminw rozprawy ( 1). Zatem przesank konieczn byaby prognozowana liczba terminw rozpraw, uzasadniona rozmiarami materiau dowodowego. Oczywiste jest przy tym, i szacujc przewidywany zakres postpowania dowodowego prezes sdu nie powinien ogranicza si jedynie do wnioskw zawartych w akcie 189

oskarenia, ale uwzgldnia rwnie stanowisko zajte przez strony postpowania, w tym w odpowiedzi na akt oskarenia oraz w zgoszonych do tego momentu wnioskach dowodowych. Przyjta liczba 5 rozpraw stanowi wyraz przekonania, e jest to taki zakres czynnoci procesowych, ktrych sprawne przeprowadzenie wymaga planowania z udziaem stron lub ich przedstawicieli. Wyznaczenie posiedzenia przygotowawczego byoby w takiej sytuacji obligatoryjne. Wydaje si, e zwaszcza w sprawach o obszernym zakresie przewidywanego postpowania dowodowego, powicenie jednego terminu na posiedzenie organizacyjne, mogce przynie rozstrzygnicie postpowania szeregu jest kwestii istotnych z punktu dla sprawnego biegu korzystniejsze widzenia

ekonomiki

postpowania, ni bezporednie kierowanie sprawy na rozpraw gwn, szczeglnie gdy nie czy si z nim planowanie dalszego przebiegu postpowania, oraz dziaa majcych na celu maksymaln koncentracj postpowania dowodowego. W pozostaych sytuacjach wyznaczenie posiedzenia przygotowawczego jest fakultatywne ( 2) i oparte na dotychczasowych przesankach wskazanych w art. 349 k.p.k. Zmienione zasady wyznaczania posiedzenia przygotowawczego i praktyka, ktra bdzie si ksztatowa moe jednak przesdzi o znacznie czstszym ni dotychczas korzystaniu z tej instytucji take w sprawach mniej skomplikowanych. W 3 wprowadzono instrukcyjny termin posiedzenia organizacyjnego, ktre powinno si odby nie pniej ni 30 dni od jego wyznaczenia. Brak co prawda w ustawie terminu dla dokonania samej czynnoci wyznaczenia posiedzenia, jednak nie budzi wtpliwoci, e w razie zaistnienia przesanek do odbycia rozprawy, powinno ono nastpi bez 190

nieuzasadnionej zwoki. Takie rozwizanie koresponduje z przyjtymi w projekcie zmianami wynikajcymi z art. 336a k.p.k. i art. 339 4a k.p.k., wprowadzajcymi terminy dla dokonania kontroli formalnej aktu oskarenia i wyznaczenia posiedzenia celem merytorycznej kontroli aktu oskarenia. Ich zasadniczym celem jest skrcenie okresu kontroli wstpnej aktu oskarenia, przyspieszenie etapu postpowania przejciowego oraz eliminacji zjawiska zalegania akt spraw karnych, w ktrych nie s podejmowane adne czynnoci. Zgodnie z przyjtym modelem, a take istot samego posiedzenia organizacyjnego przewidziano w nim przede wszystkim udzia profesjonalnych podmiotw: obrocw, penomocnikw, oskaryciela posikowego ( 4). Zrezygnowano przy tym z obligatoryjnej obecnoci tych podmiotw, aby wprowadzajc czynnoci majce usprawni postpowanie nie doprowadzi do efektu przeciwnego, tj. przewlekania postpowania czy blokowania dalszych etapw postpowania, np. poprzez unikanie dorcze zawiadomie czy niestawiennictwo. Rozwizanie oparte jest zatem na zaoeniu, e efektywno posiedzenia uzaleniona jest od postawy uczestnikw postpowania, a nie od wymuszania stawiennictwa na nim. Prezesowi sdu pozostawiono moliwo zapewnienia udziau w posiedzeniu pozostaym stronom, w tym oskaronemu pozostajcemu na wolnoci, zwaszcza jeli nie ma obrocy, czy zgoszonemu oskarycielowi posikowemu, w zalenoci od ukadu okolicznoci sprawy, w oparciu o zaoenie, e udzia ten jest potrzebny, jeli moe przyczyni si do usprawnienia postpowania. W ten sposb posiedzenie przygotowawcze staje si przede wszystkim posiedzeniem profesjonalnych podmiotw, ktrych wiedza i dowiadczenie moe pozytywnie oddziaywa na sprawno postpowania. Przyjcie takiego rozwizania pozwala take na osignicie celu posiedzenia nawet wobec 191

nieobecnoci ktrego z jego uczestnikw, w razie przedstawienia przez niego pisemnego stanowiska, o ktrym mowa w 5. Niezbdnym, a jednoczenie nowym elementem caej instytucji, poprzedzajcym samo posiedzenie przygotowawcze, jest wezwanie jego uczestnikw do przedstawienia w terminie 7 dni pisemnego stanowiska dotyczcego planowania przebiegu rozprawy gwnej oraz jej organizacji ( 5). Stanowisko to powinno by przedstawione w formie pisemnej, a take co do zasady w oparciu o urzdowy formularz, ktrego wzr okreli Minister Sprawiedliwoci ( 9). Taki, sformalizowany sposb przedstawiania stanowiska ma z jednej strony uatwi stronom zoenie owiadcze odnoszcych si do okolicznoci istotnych z punktu widzenia efektywnego zaplanowania przebiegu rozprawy, z drugiej za strony umoliwi sdowi pozyskanie kompletnego zestawu informacji, a take dokonanie szybkiej oceny, w jakim zakresie stanowisko uczestnikw postpowania jest zgodne, a w jakim rozbiene, wymagajc dodatkowych uzgodnie lub rozstrzygnicia przez sd. Zasadniczymi elementami stanowiska uczestnikw posiedzenia maj by informacje i owiadczenia dotyczce: postulowanych terminw rozpraw, terminw usprawiedliwionej nieobecnoci uczestnikw procesu, a take owiadczenia wskazujce na potrzeb wezwania na rozpraw gwn biegych, kuratora sdowego, sprawdzenie danych o karalnoci oskaronego, pozostae wnioski dowodowe, oraz inne owiadczenia dotyczce okolicznoci istotnych dla sprawnego przeprowadzenia dalszego postpowania ( 6). Wskazanie postulowanych terminw rozpraw dotyczy ma w szczeglnoci przedstawienia okresw, ktre nie koliduj z innymi obowizkami uczestnika postpowania, co pozwoli ma na wyznaczenie na posiedzeniu przygotowawczym konkretnych terminw 192

rozprawy z duym wyprzedzeniem, w sposb umoliwiajcy zarwno maksymaln jej koncentracj, jak i uwzgldniajcy suszne interesy stron w tym zakresie. Przedmiotem rozstrzygni podejmowanych podczas posiedzenia maj by wnioski dowodowe stron, o ile ich rozstrzygnicie na tym etapie okae si moliwe i celowe, terminy rozprawy, jej organizacja i przebieg ( 7). Poprzez wyznaczenie terminw rozprawy rozumiane jest wskazanie wikszej liczby terminw rozprawy, w miar moliwoci takiej, ktra pozwoli przeprowadzi rozpraw w caoci, z moliwie krtkimi odstpami pomidzy poszczeglnymi terminami. Rozwizanie takie zapewnia uczestnikom postpowania moliwo waciwego planowania udziau w rozprawie, ogranicza ryzyko kolizji terminw. Ponadto, w razie koniecznoci doprowadzenia na rozpraw oskaronego lub innej osoby pozbawionej wolnoci, pozwala na odpowiednio wczesne zarzdzenie doprowadzenia, i zabezpieczenie w ten sposb stawiennictwa tej osoby na rozprawie, a z drugiej strony umoliwia waciwym organom Policji planowanie czynnoci doprowadzenia. Katalog zagadnie, ktre mog by przedmiotem ustale i rozstrzygni na posiedzeniu przygotowawczym nie jest zamknity, lecz okrelone poprzez ich znaczenie dla sprawnego przeprowadzenia dalszego postpowania. Na prowadzcym posiedzenie organizacyjne spoczywa wwczas take obowizek wydania zarzdze niezbdnych dla organizacji rozprawy gwnej, o ktrych mowa w art. 350 2 i 3 k.p.k., w tym m.in. wyznaczenia terminu i miejsca rozprawy, wezwania i zawiadomienia stron i innych osb. Istotnym walorem proponowanego rozwizania jest przyjcie, e ogoszenie zarzdzenia o wyznaczeniu terminw rozprawy ma skutek 193

rwnoznaczny z wezwaniem obecnych uczestnikw postpowania do udziau w rozprawie albo zawiadomieniem o jej terminie ( 8). W ten sposb zasadniczemu ograniczeniu ulec moe liczba zawiadomie i wezwa na rozpraw, przy czym skuteczno powiadomienia dotyczy nie tylko pierwszej ale kadej kolejnej rozprawy, ktrej termin zosta ustalony i ogoszony na posiedzeniu. Proponuje si take rozbudowanie przepisw art. 350 k.p.k.,

okrelajcych zakres czynnoci zwizanych z wyznaczeniem skadu orzekajcego, terminu rozprawy oraz jej przygotowaniem. Zgodnie z przepisem 1 na prezesie sdu spoczywaby ju tylko obowizek wyznaczenia sdziego albo czonkw skadu orzekajcego, podczas gdy pozostae czynnoci przekazanoby do kompetencji przewodniczcego skadu orzekajcego ( 2). Obowizek ten dezaktualizowaby si, jeli w sprawie wyznaczono posiedzenie przygotowawcze w trybie art. 349 1 albo 2 k.p.k. Wprowadzenie rozwizania szczeglnego w art. 349 7 zd. 2 k.p.k., polegajcego na przekazaniu sdziemu prowadzcemu posiedzenie przygotowawcze organizacyjnych do rozprawy obowizku dokonania czynnoci rozprawy, oznaczao konieczno odpowiedniej

modyfikacji w 1 art. 350 k.p.k. W konsekwencji, take dotychczasowe przepisy 1 i 2 oznaczone zostay jako 2 i 3. Zgodnie z 2 obowizek wydania zarzdzenia organizacyjnego celem wyznaczenia i przygotowania rozprawy gwnej spoczywaby ju nie na prezesie sdu lecz na przewodniczcym skadu orzekajcego. Zakres czynnoci objtych zarzdzeniem nie ulegby zmianie. Rozwizanie takie jest wyrazem przekonania, e przekazanie uprawnienia do wyznaczenia terminu rozprawy powinno spoczywa w rku sdziego, ktry bdzie j 194

prowadzi. Ma to w zaoeniu sprzyja usprawnieniu czynnoci organizacyjnych, eliminowa etap uzgadniania terminw. W konsekwencji to take ten sdzia wydawaby pozostae zarzdzenia suce przygotowaniu rozprawy. Zasadnicz zmian proponuje si wobec przepisu regulujcego

sprowadzenie oskaronego pozbawionego wolnoci na rozpraw gwn. Wynika to ze zmiany zasad udziau oskaronego w rozprawie gwnej, ktry, poza sytuacjami z art. 374 1 zd. 2 oraz 1a k.p.k., staje si prawem, a nie obowizkiem oskaronego. W konsekwencji zarzdzenie o doprowadzeniu oskaronego na rozpraw ograniczone byoby do trzech sytuacji, tj.: udziau w czynnociach, o ktrych mowa w art. 374 1a k.p.k.; zoenia przez oskaronego wniosku w trybie art. 353 3 k.p.k. o doprowadzenie go na rozpraw; uznania obecnoci oskaronego za obowizkow przez przewodniczcego albo sd (art. 374 1 zd. 2 k.p.k.). Proponowane zmiany w przepisach rozdziau 43 kodeksu zwizane s przede wszystkim z odwrceniem dotychczasowej reguy udziau oskaronego w rozprawie gwnej (proj. art. 374 1 i 1a k.p.k.) i prowadzeniem rozprawy pod nieobecno oskaronego, ktrego obecno na rozprawie jest obowizkowa (art. 376, 377 k.p.k.). Uzupeniajca zmiana w art. 378 1 k.p.k. sprowadza si do rozszerzenia o referendarza sdowego podmiotw uprawnionych do wyznaczenia obrocy z urzdu w razie wypowiedzenie stosunku obroczego przez oskaronego zwizanego obron obligatoryjn (zob. pkt. 6 uzasadnienia). a. Przepis art. 374 1 zd. 1 k.p.k. wprowadza modelow zmian w zakresie udziau oskaronego w rozprawie gwnej. Stanowi odwrcenie dotychczasowej podstawowej reguy i przewiduje prawo oskaronego (a zatem brak obowizku) udziau w rozprawie. 195

Wprowadzona

zmiana

jest

konsekwencj

rozszerzenia

kontradyktoryjnoci postpowania sdowego, wyrazem rezygnacji z nadmiernie paternalistycznego podejcia do oskaronego, urealnieniem jednego z przejaww prawa do obrony. Poprzez eliminacj totalnego obowizku obecnoci oskaronego na rozprawie i zwizanych z tym obowizkw spoczywajcych na sdzie suy ma te eliminacji kolejnego rda przewlekoci postpowania sdowego. Wprowadzona regua wolnociowa doznaje dwch ogranicze. Po pierwsze, zgodnie z przepisem art. 374 1 zd. 2 k.p.k. obecno oskaronego moe by nadal uznana za obowizkow moc rozstrzygnicia przewodniczcego skadu lub sdu orzekajcego w sprawie. Zaistnienie tego wyjtku wymaga inicjatywy ze strony sdu. Stanowi jednak rozwizanie zapewniajce skuteczny instrument reakcji na sytuacj, w ktrych obecno oskaronego okae si konieczna. Po drugie, przepis 1a wprowadza mu obowizek stawiennictwa oskaronego o popenienie zbrodni na rozprawie celem bezporedniej konfrontacji oskaronym o zbrodni ze stawianymi ciy zatem zarzutami. Na udziau w obowizek

czynnociach zwizanych z odczytaniem zarzutw aktu oskarenia i przesuchaniem oskaronego. Zmiana zasad udziau oskaronego w rozprawie gwnej usuwa jedn z odrbnoci trybu uproszczonego majc zasadniczy wpyw na jego eliminacj (skrelenie rozdziau 51), powoduje take m.in. konieczno zmian w zakresie udziau oskaronego pozbawionego wolnoci w rozprawie apelacyjnej (art. 451 k.p.k.). W zwizku z brakiem co do zasady obowizku udziau oskaronego w rozprawie wyrok wydany pod nieobecno oskaronego nie jest zaoczny. 196

b. Zmiany w art. 376 k.p.k. s prost konsekwencj modyfikacji art. 374 k.p.k.. Sprowadzaj si do ograniczenia obowizujcych dotychczas oglnych regu prowadzenia rozprawy pod nieobecno oskaronego tylko do oskaronego, ktrego obecno na rozprawie jest obowizkowa, tj. sytuacji z art. 374 1 zd. 2 i 1a k.p.k.. W pozostaym zakresie oskarony moe swobodnie rozstrzyga o swym udziale w rozprawie, zatem take zbdne jest odwoywanie si do instytucji wyroku zaocznego, ktra tym samym traci racj bytu ( 1 oraz art. 377 6 k.p.k.). Zmieniony 2 nie ogranicza ju moliwoci kontynuowania rozprawy przerwanej i odroczonej do sytuacji w ktrych oskarony zoy wyjanienia, co sprzyja moe zasadniczemu przyspieszeniu tej fazy postpowania. Zmianie ulega w konsekwencji take regua kontynuacji rozprawy pod nieobecno wsposkaronych ( 3). Kontynuacja ta moliwa jest bez ogranicze w razie niestawiennictwa oskaronego, ktry nie ma obowizku udziau w rozprawie. Sd nie jest zatem ograniczony co do zakresu prowadzenia rozprawy w stosunku do nieobecnego wsposkaronego, ktrego udzia nie by obligatoryjny i ktry nie skorzysta ze swego prawa do udziau w rozprawie. Oskarony bowiem, zgodnie z ogln konstrukcj uprawnienia procesowego, ponosi wszelkie, w tym negatywne, konsekwencje swej nieobecnoci. Kontynuacja rozprawy moliwa jest take w ograniczonym zakresie w razie niestawiennictwa na rozpraw odroczon lub przerwan wsposkaronego, ktrego obecno jest obowizkowa. Sd moe wwczas prowadzi rozpraw w zakresie nie dotyczcym bezporednio tego nieobecnego. W przeciwnym wypadku odracza albo przerywa rozpraw - gdy dziaajc z urzdu albo rozpoznajc wniosek strony uzna, e kontynuacja rozprawy bez udziau wsposkaronego 197

zwizanego obowizkiem stawiennictwa nie jest moliwa. Moliwo prowadzenia rozprawy nie jest ju uzaleniona od usprawiedliwienia niestawiennictwa oskaronego, ktrego udzia jest obligatoryjny, lecz jedynie od istnienia okolicznoci wpywajcych na realizacj prawa do obrony oskaronego obecnego albo nieobecnego wsposkaronego, o ktrym mowa w 3. c. Niewielkiej korekcie ulec musiay przepisy dotyczce prowadzenia rozprawy pod nieobecno oskaronego z jego winy (art. 377 k.p.k.). Maj one charakter wycznie redakcyjny ( 1 i 2), bd zwizane s z ograniczeniem regu prowadzenia rozprawy pod nieobecno oskaronego tylko do przypadkw obligatoryjnego udziau ( 3). Podobnie bowiem, jak w przypadku art. 376 k.p.k. regua przewidziana w 3 nie znajdzie zastosowania do pozostaych oskaronych nie obarczonych obowizkiem stawiennictwa na rozpraw. W miejsce dotychczasowego odwoania do przepisu art. 376 1 k.p.k. zdanie drugie obecny 3 zawiera samodzieln podstaw do zatrzymania i przymusowego doprowadzenia oskaronego. Eliminacja przepisw 5 i 6 (w zakresie 6 zob. uwagi do art. 376 1 k.p.k.) jest kolejn konsekwencj zmiany zasad udziau oskaronego w rozprawie. Wykrelenie 5 prowadzi do zwolnienia sdu z obowizku powiadamiania oskaronego o terminach rozprawy przerwanej albo odroczonej i przesuwa na oskaronego obowizek dbaoci o informacje dotyczce przebiegu postpowania. Tym samym eliminuje kolejn powszechn podstaw odraczania albo przerywania rozpraw z powodu wadliwego powiadomienia oskaronego. Przepis ten zosta jednoczenie uzupeniony o przewidzian wprost, nie za przez odwoanie do przepisw oglnych, moliwo zoenia 198

zaalenia, rozpoznawanego przez inny rwnorzdny skad tego samego sdu. Rozwizanie to suy ma ujednoliceniu przyjmowanych rozwiza i nawizuje do analogicznej regulacji w art. 376 1. Zmiana w przepisie 4 polega na jego uzupenieniu o moliwo stosowania przesuchania na odlego za pomoc urzdze audiowizualnych w trybie art. 177 1a. Wyposaenie sdu w uprawnienie do skorzystania z tej dodatkowej formy przesuchania, take w wietle przewidzianych w projekcie zmian art. 177 1a oraz dynamicznie postpujcego rozwoju rodkw komunikacji i ich dostpnoci dla sdu, moe okaza si rozwizaniem niezwykle przydatnym w praktyce. Moe mie te wpyw na eliminacj kolejnej z przesanek przewlekania postpowania. d. Zmiana art. 381 k.p.k., przez wprowadzenie do nowego 2, wie si z poddan wczeniej analizie, zmian art. 321 i 334 k.p.k., dotyczc ograniczenia zakresu materiaw postpowania przygotowawczego przekazywanych wraz z aktem oskarenia i zwizanym tym uprawnieniem stron do domagania si doczenia do nich przez prokuratora, z uwagi na wymogi zasad prawdy i obiektywizmu, innych jeszcze materiaw z akt tego postpowania. Wprowadzany tu przepis zakada, e strony powinny przed otwarciem przewodu zoy, o ile nie uczyniy tego wczeniej lub mimo to, swoje wnioski odnonie doczenia jeszcze dodatkowych materiaw, nadal ze wskazaniem konkretnych dokumentw z akt dochodzenia lub ledztwa, a sd powinien, w miar monoci, rozstrzygn w tym przedmiocie jeszcze przed otwarciem przewodu sdowego. Chodzi zatem o moliwie szybkie rozstrzyganie w tej materii. Przewidziany tu wniosek o uzupenienie materiaw dowodowych doczonych przez 199

prokuratora do aktu oskarenia zbliony jest w swej istocie do wniosku dowodowego, co tumaczy take brak zaalenia na rozstrzygnicie sdu w tym zakresie. e. Zmiana przepisu art. 386 1 k.p.k. jest konsekwencj zwikszenia kontradyktoryjnoci postpowania sdowego, w tym zwaszcza modyfikacji regu przewidzianych w art. 167 k.p.k., art. 376 - 377 k.p.k. Zakres poucze przedstawianych oskaronemu ulega zasadniczemu rozszerzeniu: w zakresie prawa do skadania wnioskw dowodowych i konsekwencji rezygnacji z tego uprawnienia (art. 167, 447 4, 523 1 k.p.k.), konsekwencji nieobecnoci na rozprawie (art. 376, 377 k.p.k.), ogoszenia wyroku bez wzgldu na stawiennictwo stron (art. 419 k.p.k.), dorczenia wyroku z urzdu , poza sytuacjami , w ktrych w ogoszeniu wyroku bior udzia strony (art. 100 3 k.p.k.) obliczania terminu do wniesienia apelacji (art. 422 k.p.k.). W art. 386 dodaje si ponadto nowy 3, ktry gwarantuje oskaronemu korzystajcemu ze swojego uprawnienia do niestawiennictwa na rozprawie, moliwo uzyskania informacji, ktre co do zasady udzielane s na pierwszej rozprawie. f. Zmiany zaproponowane w przepisach art. 389 k.p.k. s przede wszystkim konsekwencj modyfikacji regu w zakresie udziau oskaronego w rozprawie gwnej (art. 374-377 k.p.k.). Wyeliminowanie obligatoryjnego udziau oskaronego w rozprawie jako zasady pociga za sob take m.in. konieczno uwzgldnienia tej okolicznoci przy okreleniu na nowo regu dotyczcych odczytywania jego uprzednich wyjanie. Zatem w art. 389 1 k.p.k. projekt rozszerza zakres podstaw uprawniajcych do odczytania na rozprawie w odpowiednim zakresie protokow uprzednich wyjanie

200

oskaronego o sytuacj, w ktrej oskarony nie stawi si na rozpraw. Pozostae przesanki oraz zakres protokow podlegajcych odczytaniu nie ulega zmianie. Modyfikacja wprowadzona w 2 art. 389 k.p.k. polega jedynie na wskazaniu, e uprawnienie wypowiedzenia si co do odczytanych w trybie 1 wasnych wyjanie przysuguje wycznie oskaronemu biorcemu udzia w rozprawie. Zatem o ile nieobecno oskaronego na rozprawie otwiera drog do odczytania protokow jego uprzednich wyjanie, o tyle zwalnia sd z obowizku zapewnienia oskaronemu odrbnej moliwoci wypowiedzenia si co do tak ujawnionego materiau dowodowego. Nie wyklucza to rzecz jasna moliwoci zoenia wyjanie przez oskaronego na pniejszym etapie postpowania dowodowego na rozprawie gwnej. Uzupenienie to zapobiec ma zatem take prbom takiej interpretacji przepisu 2, ktre mogyby prowadzi do przeduania postpowania i dania zapewnienia oskaronemu moliwoci odniesienia si do odczytanych protokow, pomimo uprzedniego niestawiennictwa na rozprawie. Kwestii odczytania wyjanie oskaronego dotyczy take propozycja nowego 3, przewidujcego moliwo odczytania na rozprawie wyjanie wsposkaronego, ktry zmar. Wprowadzenie tego rozwizania stanowi realizacj zgaszanych od dawna postulatw, a take akceptacj stanowiska Sdu Najwyszego (wyrok SN z 6 grudnia 2006 r., III KK 181/06,OSNKW 2/2007,poz.16), ktry dopatruje si upowanienia do takiego odczytania na zasadzie a maiori ad minus w art. 389 1. Proponowana zmiana jest te wyrazem akceptacji dla racjonalnoci zaoenia, e wraz ze mierci wsposkaronego dowd z jego wyjanie nie przestaje istnie ani nie ulega przeksztaceniu w 201

inny rodek dowodowy, za jego wykorzystanie stanowi bezporedni realizacj zasady prawdy. g. Zmiany proponowane w zakresie przepisw art. 391 k.p.k. s konsekwencj charakter zmiany regu przeprowadzania prowadzi dowodw do w postpowaniu przed sdem (art. 167 1 k.p.k.), w czci za maj porzdkujcy. Propozycja rozdzielenia przesanek statuujcych odstpstwo od bezporednioci w kontakcie sdu na rozprawie z dowodami z zezna wiadka, na odstpstwa wprowadzane pomimo obecnoci wiadka na rozprawie oraz odstpstwa ze wzgldu na jego nieobecno. Sam katalog tych przesanek nie ulega zmianie. Modyfikacji podlegaj jednak zasady wprowadzania tych dowodw. Dotychczasowy 1 zgodnie z projektem odnosi si ma do pierwszej grupy sytuacji tj. umoliwia odczytywanie protokow pomimo udziau wiadka w rozprawie - wobec bezpodstawnej odmowy zezna, zezna odmiennych od skadanych uprzednio albo owiadczenia wiadka, e pewnych szczegw nie pamita. W tym ostatnim przypadku projekt przewiduje moliwo odczytywania protokow, jeli wiadek nie pamita pewnych szczegw, a nie jak dotd okolicznoci, co ma podkreli subsydiarny charakter czynnoci odczytania protokou uprzednich zezna w stosunku do ich bezporedniego zoenia na rozprawie. Poza wydzieleniem przesanek przepis ten zasadniczo zmienia zasady wprowadzania protokow z wczeniejszych przesucha. Zgodnie z projektem moliwe ma to by przede wszystkim na wniosek strony, za z urzdu wycznie w wyjtkowych, szczeglnie uzasadnionych przypadkach (art. 167 1 zd. 3 k.p.k.) albo w postpowaniu wszcztym z urzdu (art. 167 2 k.p.k.). Celem tego rozwizania, podobnie jak zmian w art. 167 k.p.k., jest 202

denie do zapewnienia stronom moliwoci wikszej aktywnoci w zakresie prowadzonego postpowania dowodowego, przy jednoczesnym ograniczeniu aktywnoci sdu dziaajcego z urzdu. Jednoczenie wyczona zostaje moliwo uznawania za ujawnione protokow takich zezna bez ich odczytywania (wyczenie stosowania art. 394 2 k.p.k.), co w stopniu oczywistym uzasadnione jest faktem, e dotyczy sytuacji w ktrych istnieje rozbieno midzy zeznaniami, rodzca potrzeb konfrontacji (zeznania odmienne), konieczna jest ich weryfikacja (wiadek pewnych szczegw nie pamita) albo jest to jedyny sposb uzyskania zezna (bezpodstawna odmowa zoenia zezna). W kadej z tych sytuacji odczytanie poprzednich zezna na rozprawie jest niezbdne. Projektowany nowy 1a art. 391 k.p.k. odnosi si do sytuacji, w ktrych powodem odczytania protokow zezna wiadka jest jego nieobecno na rozprawie, wynikajca z: pobytu wiadka za granic, niemonoci wezwania wiadka na rozpraw, niestawiennictwa z powodu niedajcych si usun przeszkd, mierci wiadka oraz zaniechania wezwania go w sytuacji o ktrej mowa w art. 333 2 k.p.k., tj. stwierdzenie okolicznoci niespornych, nie doniosych dla sprawy. Projekt przewiduje w tym zakresie ten sam tryb wprowadzania dowodw, jaki proponuje si w 1, z tym, e odpowiednie stosowanie znajdzie art. 394 2 k.p.k. Moliwe bdzie zatem uznanie tych protokow za ujawnione bez ich odczytywania, o ile o odczytanie nie wniesie strona, ktra nie miaa moliwoci zapoznania si z ich treci. h. Projektowana zmiana art. 393 3 k.p.k. przewiduje istotny wyomom w dotychczasowych reguach wprowadzania dowodw prywatnych na rozprawie sdowej, zgodnie z ktrymi nie wolno odczytywa dokumentw prywatnych powstaych poza postpowaniem karnym i 203

nie dla jego celw. W projekcie proponuje si rezygnacj z tego ostatniego ograniczenia. Takie rozwizanie stanowi ma jeden z elementw zapewniajcych obronie moliwo realnego przygotowania si do postpowania przed sdem, co wydaje si szczeglnie podane w wietle zasadniczych zmian przewidujcych rozszerzenie elementw kontradyktoryjnoci tego etapu procesu. Rozszerzenie zakresu dopuszczalnoci dowodw prywatnych dotyczy jednak nie tylko oskaronego lecz wszystkich stron postpowania, zatem stanowi kolejny element kontradyktoryjnoci postpowania. Nie bez znaczenia jest fakt, e jednoczenie eliminuje kolejne ograniczenie formalne w deniu do ustalenia prawdy. Dopuszczalne ma by zatem odczytywanie wszelkich dokumentw prywatnych powstaych poza postpowaniem karnym, w tym owiadcze, publikacji, listw czy notatek. Rzecz jasna projektowana zmiana nie oznacza ani moliwoci prowadzenia prywatnego postpowania przez strony postpowania, ani nie wprowadza modyfikacji oglnych regu dotyczcych zakazu substytuowania wyjanie i zezna, w zakresie ktrych projekt przewiduje nawet dalsze zaostrzenie rygorw (por. projekt art. 174). i. Zmiana art. 424 k.p.k., dotyczcego treci uzasadnienia wyroku sdu I instancji, przez wprowadzenie nowego 3, dotyczy ograniczonej treci uzasadnienia, gdy dotyczy ma ono wyroku wydanego na posiedzeniu na wniosek prokuratora uzgodniony z oskaronym (art. 343 k.p.k.) lub na wniosek oskaronego dobrowolnie poddajcego si karze przed rozpraw (art. 343a w zw. z art. 338a k.p.k.) albo na rozprawie (art. 387 k.p.k.), przy braku sprzeciwu ze strony prokuratora i pokrzywdzonego. Majc na uwadze, e chodzi tu o wyrok o treci wskazanej przez samego oskaronego, ktremu inne strony si nie sprzeciwiay lub o treci uzgodnionej z nim uprzednio przez 204

prokuratora oraz e sd podzieli to stanowisko, proponuje si moliwo ograniczenia przez sd treci uzasadnienia takiego wyroku, gdy ktra ze stron tego jednak zada, do wyjanienia jedynie podstawy prawnej skazania i wymiaru kary. Zauway naley, e zmiana powysza wpisuje si rwnie w propozycj dotyczc w ogle ograniczenia uzasadnie orzecze sdw, w proponowanej nowelizacji art. 424 1 k.p.k. wskazujc na potrzeb jednak zwizego przedstawiania okolicznoci faktycznych oraz oceny dowodw, jak rwnie zwizego wyjanienia podstawy prawnej orzeczenia. Naley mie tu na wzgldzie, e proponowana zmiana art. 447 k.p.k. zakada w 5, i podstaw apelacji od wyrokw wydanych w trybie okrelonym w art. 343, 343a i 387 k.p.k. nie mog by zarzuty okrelone w art. 438 pkt 3 i 4 k.p.k., a wic bd w ustaleniach faktycznych i niewspmierno kary, lecz jedynie obraza prawa materialnego lub procesowego (art. 438 pkt 1 i 2 k.p.k.), a tym samym szerszy ni wskazany w proponowanym art. 424 3 k.p.k. zakres uzasadnienia nie jest niezbdny. Niemniej w art. 449a k.p.k. proponuje si, aby sd odwoawczy, jeeli uzna to za niezbdne dla prawidowego wyrokowania, mg zwrci, przed rozpraw apelacyjn, spraw sdowi I instancji, w celu sporzdzenia uzasadnienia zaskaronego wyroku w niezbdnym dla tego orzekania zakresie, tak jak moe to obecnie uczyni w znanych ju dzi wypadkach ograniczonego zakresu uzasadnienia wyroku I instancji (art. 423 1a k.p.k.). j. W projekcie proponuje si szereg rozwiza, ktrych istota sprowadza si do rezygnacji z dokonywania czynnoci, ktre w istotny sposb przeduaj postpowanie, cho nie maj praktycznego znaczenia dla 205

realizacji jego celu. Do tych rozwiza zaliczy trzeba w szczeglnoci: - przewidzian w art. 385 k.p.k. rezygnacj z odczytywania caego aktu oskarenia na rozprawie; zakada si, e w szczeglnoci w sprawach zoonych przedmiotowo, nawet moliwo ograniczenia si do przedstawienia podstaw oskarenia przewidziana (jednak tylko za zgod stron) obecnie w art. 385 2 k.p.k., nie jest wystarczajca. Wedug art. 385 1 k.p.k. oskaryciel przedstawia jedynie zarzuty oskarenia (nie musi ich w caoci odczytywa), zwolniony jest natomiast z obowizku odczytywania, czy prezentowania, uzasadnienia aktu oskarenia, ktre wszak znane jest stronom ze

wzgldu na obowizek dorczenie im przed rozpraw tego aktu. Zmiana zgodna jest z kierunkiem powszechnej krytyki dotychczasowej konstrukcji jako nadmiernie formalnej i sprzyjajcej przewlekoci postpowania sdowego ju na samym jego pocztku. Wprowadzone rozwizanie sprzyja te realizacji postulatu z art. 366 2 k.p.k. Przedstawienie zarzutw pozostawione jest oskarycielowi. W zwizku ze zmianami w zakresie art. 46 k.p.k., dotyczcymi ograniczenia obowizku udziau prokuratora w rozprawie w sprawach z oskarenia publicznego, przepis art. 385 1 zdanie drugie k.p.k. przewiduje moliwo odczytania aktu oskarenia przez protokolanta, a zatem na zasadach przewidzianych dotd w postpowaniu uproszczonym. - przewidziane w art. 394 2 zdanie drugie k.p.k. rozszerzenie moliwoci ujawnienie dowodw bez odczytania. Obecnie dowody te musz by odczytane, jeeli ktrakolwiek ze stron o to wnosi. Proponuje si, aby takie uprawnienie strona zachowaa jedynie 206

wwczas, gdy z relewantnym dowodem nie miaa sposobnoci zapozna si wczeniej. Zakada si, e bd to sytuacje wyjtkowe, jeli zway si, e strony (take pokrzywdzony projektowany art. 321 4 a k.p.k.) maj moliwo zapoznania si z materiaem postpowania przygotowawczego przed jego zamkniciem, a ponadto zawsze bd mogy przeglda akta postpowania przygotowawczego, take w takim zakresie, w jaki nie przekazano ich sdowi wraz z aktem oskarenia (art. 156 1a k.p.k. w projektowanym brzmieniu). - przewidzian w art. 418 wyroku; bdzie to i miao k.p.k. (nowy 1a) rezygnacj z znaczenie w sprawach w ktrych zoonych

odczytywania treci zarzutw oskarycielskich podczas ogaszania podmiotowo przedmiotowo, odczytywanie

wielostronicowych czsto zapisw powtarzajcych opisy czynu sformuowane w akcie oskarenia oznacza marnotrawienie czasu, a dodatkowo naraa oskaronego (-nych) na stres zwizany z wyczekiwaniem rozstrzygnicia sdowego. Sd bdzie jednak musia odczyta opisy czynu przypisanego oskaronemu, jeeli ten rni si od opisu czynu zarzuconego w akcie oskarenia. Zmiana zaproponowana w art. 341 1 k.p.k. ma charakter czysto porzdkowy. Obecnie jedynie z kontekstu mona wnioskowa, e przepis ten dotyczy posiedzenia w przedmiocie warunkowego umorzenia postpowania karnego, cho ustawodawca nigdzie tego nie zadeklarowa. Naprawiajc t oczywist usterk nale doda w 1 art. 341 k.p.k. sowa w przedmiocie warunkowego umorzenia postpowania.

207

12.Postpowanie odwoawcze Zmiany w przepisach Dziau IX kodeksu maj charakter bardzo zrnicowany, zarwno majc na uwadze stopie ich nowatorstwa (niektre maj charakter wrcz modelowy, inne czysto porzdkujcy, a czasem wrcz redakcyjny), jak i przyczyn ich wprowadzenia (najczstszym motywem jest prba zwikszenia funkcjonalnoci postpowania). Niektre z nich cile wi si ze zmianami dotyczcymi wczeniejszych etapw postpowania, s ich niezbdn konsekwencj. Mona wyrni te zmiany przepisw Dziau IX, ktre s co prawda immanentnie zwizane z wprowadzeniem innej zmiany, ale ju tylko w zakresie tego samego dziau. Takie, wzajemnie powizane ze sob, zmiany, omwione zostan w niniejszym uzasadnieniu cznie, nie baczc na porzdek, ktry wynikaby z ich enumeracji wedug porzdku kodeksowego. Rozpocz wypada od kompleksu zmian, wprowadzonych w Dziale IX, bdcych niezbdnym refleksem modelowej nowelizacji przepisu art. 167 k.p.k., majcej na celu zwikszenie elementw kontradyktoryjnoci w polskim procesie. Z uwagi na to, e w treci art. 167 1 zd. 1. k.p.k. wprowadzono regu, zgodnie z ktr w postpowaniu wszcztym przed sdem z inicjatywy strony (a ten charakter ma znakomita wikszo toczcych si postpowa) to wanie strony przeprowadzaj dowody, po ich uprzednim dopuszczeniu przez prezesa, przewodniczcego lub sd, za aktywna rola sdu w przeprowadzaniu dowodw, tak jak i sama moliwo dopuszczania, a w konsekwencji take i przeprowadzania przez sd w tym typie postpowa dowodw z urzdu, zostay ograniczone jedynie do wyjtkowych, szczeglnie uzasadnionych wypadkw (okrelonych w art. 167 1 zd. 2. k.p.k. oraz, odpowiednio, w 208

art. 167 1 zd. 3. k.p.k.), zatem w konsekwencji naleao wprowadzi dla strony - ktra wykazywaa na etapie postpowania pierwszoinstancyjnego bierno w zakresie inicjatywy dowodowej (czy to co do zgoszenia wniosku dowodowego, czy to co do aktywnoci przy przeprowadzaniu dopuszczonego dowodu) - barier stawiania zarzutu sdowi zarwno co do tego, e nie dopuci lub nie przeprowadzi on okrelonych dowodw z urzdu, jak i co do tego, e w trybie wyjtkowym z jednej lub z obu tych prerogatyw skorzysta pomimo biernoci strony. Stosowne rozwizanie zaproponowano w art. 427 4 k.p.k., a w odniesieniu do postpowania zakoczonego wyrokiem zakaz podnoszenia takich zarzutw w apelacji skonkretyzowany zosta w proj. art. 447 5 k.p.k. Brak omawianego tu rozwizania mgby sprzyja postpowania dopiero biernoci stron w trakcie pierwszoinstancyjnego niesatysfakcjonujce, jurysdykcyjnego, na etapie a nastpnie postpowania

uaktywnianie si tej strony, ktra uznaaby rozstrzygnicie sdu a quo za midzyinstancyjnego i opieranie przez ni rodka odwoawczego na zarzucie zaniechania przez sd inicjatywy dowodowej (czy to w postaci niedopuszczenia okrelonych dowodw z urzdu, czy to w postaci niedostatecznej aktywnoci sdu przy przeprowadzaniu dowodw ju dopuszczonych) lub, co byoby zapewne o wiele rzadszym zjawiskiem, na zarzucie skorzystania przez sd z prerogatyw przyznanych mu na uytek sytuacji wyjtkowych. Moliwo podnoszenia takich zarzutw demotywowaaby strony do aktywnego dziaania w trakcie przewodu sdowego przed sdem pierwszej instancji. W rezultacie, utrudniaaby osignicie gwnego celu zakadanego przez nowelizacj, to jest uaktywnienia stron, a w rezultacie zwikszenia kontradyktoryjnoci postpowania.

209

Ograniczenia, o ktrych wyej mowa nie obowizuj, rzecz oczywista, wwczas, gdy przeprowadzenie dowodu jest obowizkowe (art. 447 6 k.p.k.). Moliwe jest zatem np. podniesienie zarzutu nieprzeprowadzenia przez sd z urzdu dowodu z opinii sadowo-psychiatrycznej w sytuacji, gdy w toku postpowania ujawniy si uzasadnione wtpliwoci co do poczytalnoci oskaronego, a strony pozostaway bierne i nie wnioskoway o dopuszczenie takiego dowodu, czy te zaniechanie dokonania ustale, o ktrych mowa jest w art. 213 1 k.p.k. (np. danych o karalnoci oskaronego). Kolejn zmian, ktra pozostaje w cisym zwizku z zaoonym strategicznym celem zwikszenia aktywnoci stron w postpowaniu jurysdykcyjnym, stanowi uzupenienie treci art. 427 3 k.p.k. o warunek sformuowany w kocowej czci tego przepisu. Odwoujcy si, tak jak i dotd, bdzie mg wprawdzie wskaza nowe fakty i dowody (art. 427 3 in principio k.p.k.), jednake jedynie wwczas, jeeli nie mg powoa ich w postpowaniu przed sdem pierwszej instancji (art. 427 3 in fine k.p.k.). Podobn rol (zapobieganie biernoci oskaronego i jego obrocy, tym razem po wydaniu orzeczenia przez sd pierwszej instancji) ma peni zmiana w treci 2. art. 434 k.p.k. Przepis ten, zamieszczony (do niefortunnie, ale wzgldy historyczne przemawiaj za pozostawieniem tego ulokowania) jako odrbna jednostka redakcyjna w art. 434 k.p.k., powiconym w pozostaym zakresie instytucji gwarancyjnego zakazu reformationis in peius, nie ma, w istocie rzeczy, z tym zakazem nic wsplnego. Zgodnie z dotychczasowym unormowaniem, rodek odwoawczy wniesiony na niekorzy oskaronego mg spowodowa orzeczenie take na korzy oskaronego. Proponuje si zachowanie tej 210

reguy i dodanie do niej istotnego warunku uzasadniajcego tzw. odwrcenie kierunku rodka odwoawczego. Ot obecnie rozwizanie to bdzie miao zastosowanie jedynie wwczas jeeli zachodz przesanki okrelone w art. 440. adne dobre racje nie przemawiaj za czynieniem mniej istotnych korekt na korzy oskaronego niejako przy okazji rozpoznawania rodka odwoawczego wniesionego przez stron przeciwn. Potrzeba tego rodzaju zmian powinna bowiem - w kontradyktoryjnym procesie - zosta podniesiona w rodku odwoawczym wniesionym przez oskaronego lub jego obroc. Jednoczenie istotne wzgldy gwarancyjne przemawiaj za pozostawieniem moliwoci tzw. odwrcenia kierunku dziaania rodka odwoawczego jedynie w tych sytuacjach, w ktrych bierno sdu prowadziaby do wydania orzeczenia raco niesprawiedliwego. Rozwizanie przyjte w treci art. 434 2 k.p.k., tak jak i nadanie nowego brzmienia art. 433 1 k.p.k. (o czym bdzie jeszcze mowa) przemawiaj za tez, e po wejciu w ycie tych zmian istotnemu ograniczeniu ulegnie obowizek przeprowadzenia kontroli odwoawczej poza granicami zaskarenia i podniesionych zarzutw i nieaktualne bd na gruncie nowego stanu prawnego pogldy o istnieniu w kadej sprawie obowizku dokonania przez sd ad quem tzw. totalnej kontroli odwoawczej. W pimiennictwie podkrela si, a zapatrywanie to podziela wielu praktykw, e aktualnie obowizujcy model postpowania odwoawczego, w szczeglnoci w odniesieniu do rozpoznawania rodkw odwoawczych wnoszonych od orzecze zapadajcych w gwnym przedmiocie procesu, jest dysfunkcjonalny przede wszystkim z uwagi na dominacj w nim elementw kasatoryjnoci nad elementami klasycznej apelacyjnoci. Jednym z gwnych celw nowelizacji byo zatem poszerzenie moliwoci reformatoryjnego orzekania przez sd 211

odwoawczy,

zapewnieniem

jednak

stosownych

gwarancji,

zwikszajcych moliwoci bezporedniego zetknicia si przez sd ad quem z dowodami. Tak okrelonemu celowi powiconych zostao kilka rozwiza. Po pierwsze, proponuje si skrelenie powszechnie krytykowanego przepisu 1. art. 452 k.p.k., ktry wprowadza dysharmoni midzy prawem sdu ad quem do merytorycznego rozstrzygania sprawy (art. 437 2 in principio k.p.k.) a jego uprawnieniami do bezporedniego poznania faktw stanowicych podstaw tego rozstrzygnicia. Skrelony przepis operowa nadto niedookrelonym, ocennym, bardzo rozbienie interpretowanym w praktyce, pojciem postpowania dowodowego co do istoty sprawy. Z przepisu 2. tego samego art. 452 k.p.k. proponuje si usunicie kolejnego sformuowanie (w wyjtkowych wypadkach), z ktrego wywodzono dotd intencj ustawodawcy co do ograniczenia sdu odwoawczego w prowadzeniu postpowania dowodowego, a ponadto uznaniowe moe przeprowadzi zastpiono opisowym przeprowadza. Wzmacnia sygnalizowany tu cel nowelizacji zastpienie liczby pojedynczej (dowd) liczb mnog (okrelone dowody). W rezultacie, po nowelizacji, sd odwoawczy w kadym wypadku gdy uzna potrzeb uzupenienia przewodu sdowego, z urzdu powinien przeprowadzi okrelone dowody, z zachowaniem bezporednioci, na rozprawie odwoawczej, jeli tylko przyczyni si to do przyspieszenia postpowania (rozumianego caociowo, a nie etapowo). Wprowadzone rozwizanie powinno wrcz zachca sdy odwoawcze do koczenia spraw, rwnie tych wadliwie osdzonych w sdzie pierwszej instancji, do wydawania orzecze o charakterze reformatoryjnym, bez potrzeby uchylania spraw do ponownego rozpoznania. Po nowelizacji sd ad quem nie bdzie mg wyda orzeczenia reformatoryjnego jedynie w wypadku, 212

gdyby konieczne byo przeprowadzenie na nowo przewodu sdowego w caoci (ale ju nie take i w znacznej czci, ktr to dodatkow barier ustanawia przepis art. 452 2 k.p.k. przed nowelizacj). Po drugie, wychodzc z zaoenia, e poszerzenie moliwoci prowadzenia postpowania dowodowego przed sdem ad quem i reformatoryjnego orzekania przez tene sd, nie przyniesie oczekiwanego efektu, jeli w przypadku apelacji na niekorzy utrzymane zostan wszystkie dotychczasowe zakazy ne peius, zrezygnowano z najbardziej kontrowersyjnego z nich, czego wyrazem jest proponowane skrelenie 2. art. 454 k.p.k. Naley przyzna, e zmiana ta obnia gwarancje procesowe oskaronego, nie narusza jednak ani standardw konwencyjnych ani standardw konstytucyjnych. W szczeglnoci podkreli naley, e waciwie (a wic w jej ujciu formalnym, a nie materialnym) pojmowana zasada dwuinstancyjnoci postpowania sdowego (art. 176 ust. 2 Konstytucji RP) nie stoi na przeszkodzie dokonywanym w instancji odwoawczej zmianom w zakresie ustale faktycznych, i to niezalenie od tego, czy zmiany te bd dokonane w oparciu o dowody co prawda przeprowadzone przez sd pierwszej instancji, tyle tylko, e wadliwie przez ten sd ocenione, czy te bd one dokonane w oparciu o dowody przeprowadzone dopiero na forum sdu odwoawczego. Nie stanowi ona zatem bariery dla tzw. dowodzenia merytorycznego przed sdem odwoawczym. Dwuinstancyjno w rozumieniu konstytucyjnym formuuje li tylko postulat dwukrotnej oceny stanu faktycznego i stanu prawnego sprawy oraz kontroli prawidowoci stanowiska zajtego przez sd pierwszej instancji. Nie oznacza za ona koniecznoci dwukrotnego badania kadego ustalenia i niezbdnoci, niejako kaskadowego, badania kadej zmiany dokonanej przez sd w trakcie postpowania, w szczeglnoci ustale podjtych przez sd 213

odwoawczy. Zaznaczy przy tym naley, e dopuszczalno moliwoci reformatoryjnego orzekania przez sd drugoinstancyjny na podstawie nowych ustale faktycznych, stanowi przejaw realizacji zasady ekonomii procesowej i koresponduje z wymogiem rozpoznawania spraw bez nieuzasadnionej zwoki, skadajcym si na standard okrelony w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Bardzo istotne zmiany proponuje si w treci przepisu regulujcego tzw. bezporedni zakaz reformationis in peius oraz formuujcego jednoczenie wyczenia w zakresie dziaania tej instytucji gwarancyjnej (art. 434 k.p.k.). Po pierwsze, ze wzgldu na to, e w wietle znowelizowanych przepisw - o czym bdzie szerzej mowa dalej kady odwoujcy si, nie za jedynie tzw. podmiot fachowy wnoszcy rodek odwoawczy, bdzie zobowizany do wskazania w treci tego rodka zarzutw stawianych zaskaranemu rozstrzygniciu (zob. now tre art. 427 1 k.p.k.), zatem brak jest podstaw po temu, aby rnicowa - tak jak to ustawa czynia dotd - zakres dziaania bezporedniego zakazu reformationis in peius w zalenoci od tego, czy rodek odwoawczy na niekorzy wniosa strona osobicie, czy te sporzdzi i podpisa ten rodek podmiot fachowy. Std zmiany w treci 1. art. 434 k.p.k. Po drugie, podjta w noweli z dnia 9 kwietnia 2010 r. prba dostosowania treci przepisu art. 434 k.p.k. w czciach formuujcych tzw. wyczenia spod dziaania zakazu reformationis in peius do standardu narzuconego przez Trybuna Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 kwietnia 2009 r., P 22/07 oraz w uzasadnieniu postanowienia tego Trybunau z dnia 1 lipca 2009 r., P 3/08, nie zostaa, niestety, przeprowadzona prawidowo. Gdy chodzi o wyczenie dziaania tego zakazu wobec wiaroomnych tzw. 214

maych wiadkw koronnych (t.j. osb skazanych z zastosowaniem art. 60 3 lub 4 k.k. lub art. 36 3 k.k.s.) standard konstytucyjny zapewniony zostanie dopiero przy obecnie proponowanej treci 4. art. 434 k.p.k. Natomiast przeciwdziaanie instrumentalnym poczynaniom osb, wobec ktrych orzeczenie wydane zostao w jednym z trybw konsensualnych (art. 343, art. 343a oraz art. 387 k.p.k.), podjte zostao przy zastosowaniu modelu cakowicie odmiennego od okrelonego w noweli styczniowej i uznanego przez Trybuna za sprzeczne, w pewnych warunkach, z wzorcami konstytucyjnymi. Zrezygnowano z doprecyzowywania skomplikowanych warunkw wyczenia dziaania wobec tych osb zakazu reformationis in peius (std skrelenie 3. art. 434 k.p.k.), wprowadzajc w to miejsce klarowne ograniczenie podstaw apelacyjnych (art. 447 7 k.p.k.). Osoba skazana z zastosowaniem ktregokolwiek z trybw konsensualnych nie moe, zgodnie z rozwizaniem wprowadzonym w niniejszej noweli, uczyni podstaw apelacji zarzutu bdu w ustaleniach faktycznych i zarzutu racej niewspmiernoci kary, ktre zwizane s z treci zawartego przez t stron porozumienia. Apelacja oparta na takich podstawach, jako kontestujca sam istot porozumienia dobrowolnie zawartego przez stron, zostanie uznana za niedopuszczaln, z wszystkimi tego procesowymi konsekwencjami. A contrario, strona moe wnie apelacj od wyroku wydanego z zastosowaniem ktregokolwiek z tych trybw, jeli podstaw rodka odwoawczego uczyni jakikolwiek inny zarzut (t.j. naruszenie prawa materialnego, w tym nie tylko prowadzce do bdnej kwalifikacji prawnej czynu przypisanego ale take polegajce np. na wymierzeniu kary poza ustawowymi granicami sankcji, a take naruszenie prawa procesowego, mogce mie wpyw na tre wydanego orzeczenia, w tym take zwizane z naruszeniem ustawowych warunkw zakoczenia 215

sprawy w trybie konsensualnym) i wwczas jest, bez adnych wycze, chroniona zakazem reformationis in peius. W zwizku z tym nowym rozwizaniem pozostaje tre przepisu 3. dodanego do art. 424 k.p.k. Skoro w art. 447 7 k.p.k. proponuje si omwione wyej ograniczenie podstaw apelacji, naleao upowani sd pierwszej instancji, ktry wyda wyrok przy zastosowaniu ktregokolwiek z trybw konsensualnych, do ewentualnej rezygnacji ze sporzdzania pisemnego uzasadnienia orzeczenia w tym zakresie, jeeli wyrok nie moe by kontestowany w wywiedzionym rodku odwoawczym. Sd ten bdzie mg zatem ograniczy zakres uzasadnienia do wyjanienia podstawy prawnej orzeczenia oraz wymiaru kary. Jeli jednak z jakich przyczyn sam uzna za celowe sporzdzi, take i w sprawie zakoczonej konsensualnie, uzasadnienie w penym zakresie, nic nie stoi na przeszkodzie, aby to uczyni. Przewidziano rwnie uprawnienie sdu odwoawczego do zwrcenia sprawy sdowi pierwszej instancji w celu sporzdzenia uzasadnienia zaskaronego wyroku w niezbdnym zakresie (zakres tan kadorazowo okreli sd ad quem dokonujc takiego zwrotu), jeeli ma to zapewni prawidowe wyrokowanie w sprawie (art. 449a k.p.k. w proponowanym brzmieniu). Tak wic, sd odwoawczy bdzie mg niejako przymusi sd a quo do sporzdzenia uzasadnienia w tych wypadkach, w ktrych sd pierwszej instancji, korzystajc z moliwoci przewidzianych przez ustaw, odstpi w pewnym zakresie od sporzdzenia uzasadnienia. Dotd dotyczyo to jedynie sytuacji okrelonej w art. 423 1a k.p.k., to jest uzasadnienia orzeczenia w sprawie zoonej podmiotowo, gdy to w wypadku zoenia wniosku o uzasadnienie wyroku w czci odnoszcej si jedynie do niektrych oskaronych, sd mg ograniczy zakres motyww pisemnych do tych jedynie czci wyroku, ktrych dotyczy zoony 216

wniosek (wnioski). Obecnie dotyczy to take sytuacji okrelonej w art. 424 3 k.p.k., to jest przedmiotowego ograniczenia treci uzasadnienia, w sprawach koczonych w trybie konsensualnym. Dla porzdku doda wypada, e utrzymanie reguy, w wietle ktrej regulacja tzw. poredniego zakazu reformationis in peius pokrywa si z regulacj dotyczc zakazu bezporedniego, wymagao dokonania w treci art. 443 k.p.k. stosownej modyfikacji, w przeciwnym bowiem wypadku przepis ten odsyaby do nieistniejcej (skrelonej) jednostki redakcyjnej. W treci przepisu okrelajcego tzw. wzgldne przyczyny odwoawcze proponuje si jedn tylko zmian. Proponuje si nadanie nowego brzmienia art. 438 pkt 4 k.p.k., bowiem przepisy Kodeksu postpowania karnego zawieray od daty jego uchwalenia luk, ktra nie zostaa usunita przy okazji dotychczasowych nowelizacji. W Kodeksie karnym z 1997 r., obok pojcia kar wprowadzono take, w miejsce dotychczasowego pojcia kar dodatkowych, pojcie rodkw karnych, ale bez rwnolegej korekty art. 438 pkt 4. w Kodeksie postpowania karnego. W konsekwencji, wykadnia jzykowa przemawiaa za tez o braku moliwoci zaskarenia orzeczenia w wypadku, gdy samoistnie orzeczony rodek karny charakteryzowaaby nawet najbardziej oczywista raca niewspmierno (czym innym jest bowiem niesuszno zastosowania takiego rodka a czym innym jego niewspmierno). Jedynie w wyniku bardzo kreatywnej wykadni przepisu, dokonanej przez Sd Najwyszy, przyjmowano tak moliwo. Zdecydowanie bardziej prawidowym bdzie rozwizanie, w ktrym moliwo ta przewidziana bdzie w ustawie, nie za wywodzona w drodze instrumentalnej wykadni. 217

Jak

ju

zasygnalizowano,

nowela

zmierza

do

zwikszenia

kontradyktoryjnoci nie tylko postpowania pierwszoinstancyjnego, ale take i postpowania odwoawczego. Celowi temu suy, w pierwszej kolejnoci, nowelizacja art. 427 1 k.p.k. i art. 433 1 k.p.k., a take art. 434 2 k.p.k. (ten ostatni aspekt zosta ju omwiony wyej). W cisym zwizku z powyszymi zmianami pozostaje regulacja dotyczca nowego systemu pomocy prawnej udzielanej z urzdu w toku postpowania midzyinstancyjnego (art. 444 3 i 4 k.p.k.). Nowela wychodzi z zaoenia, e kady podmiot (a nie, tak jak dotd, jedynie tzw. podmiot fachowy) skarcy orzeczenie wydane przez sd pierwszej instancji powinien nie tylko wskaza zaskarone rozstrzygnicie lub ustalenie oraz poda, czego si domaga, ale take sformuowa zarzuty stawiane rozstrzygniciu. (art. 427 1 k.p.k. w nowym brzmieniu). Nie idzie przy tym o to, aby strona bya zobowizana do przedstawienia tych zarzutw w precyzyjnej formie prawnej, odwoujc si do enumeratywnie wymienionych przepisw ustawy (to jest okrelonych podstaw wymienionych w art. 439 k.p.k. lub w art. 438 k.p.k., w poczeniu z przepisami szczegowo regulujcymi tryb postpowania albo z przepisami czci oglnej lub szczeglnej kodeksu karnego, czy innej ustawy karnej dodatkowej) , a jedynie o to, aby wyartykuowaa (choby wasnymi sowami) to, jakie, jej zdaniem, uchybienia obciaj zaskarone orzeczenie. Pismo procesowe odpowiadajce takim wymogom zdolny jest sporzdzi praktycznie kady obywatel. Jeli jednak strona, dziaajca dotd bez obrocy albo penomocnika, uzna, e z tych czy innych przyczyn nawet tak niewygrowanym wymogom nie bdzie w stanie sprosta, bdzie ona miaa prawo zoy wniosek o wyznaczenie obrocy albo penomocnika z urzdu w celu dokonania okrelonej czynnoci procesowej (art. 80a 2 k.p.k. i art. 87a 2 k.p.k.), w tym 218

wypadku - do sporzdzenia rodka odwoawczego. O reguach rzdzcych pokrywaniem kosztw oraz obowizkowym pouczaniem strony o przysugujcych jej w tym zakresie uprawnieniach mowa bya przy uzasadnianiu zmian, ktrych dokonano w treci rozdziaw 8 i 9 kodeksu. W tym miejscu wypada jedynie wskaza, e na zasadzie zamierzonego superfluum (niezalenie od poucze udzielanych wczeniej na podstawie art. 80a 3 k.p.k. i art. 87a 3 k.p.k.) ustawowego w art. 444 3 k.p.k. przewidziano obowizek ponownego pouczenia oskaronego albo innej strony, nie posiadajcych obrocy lub penomocnika z wyboru o uprawnieniu do zoenia wniosku o wyznaczenie obrocy albo penomocnika z urzdu w celu sporzdzenia apelacji, a take o moliwoci obcienia wnioskujcego kosztami wyznaczenia takiego obrocy lub penomocnika. To ostatnie rozwizanie stosuje si, co oczywiste, odpowiednio do pokrzywdzonego w wypadku wydania na posiedzeniu wyroku warunkowo umarzajcego postpowanie (art. 444 4 k.p.k.). Dla porzdku zauway w tym miejscu naley, e z uwagi na propozycj dodania do art. 444 k.p.k. nowych jednostek redakcyjnych, przepisowi temu proponuje si nada w caoci nowe brzmienie. W sytuacji, gdy po wejciu w ycie noweli kady rodek odwoawczy bdzie musia zawiera zarzuty stawiane zaskaronemu rozstrzygniciu, mona byo istotnie ograniczy obowizek przeprowadzania kontroli odwoawczej poza granicami zaskarenia i podniesionych zarzutw. Zgodnie z zasad dyspozytywnoci (jako refleksem zasady kontradyktoryjnoci) to strona powinna decydowa o tym, w jakim zakresie i w aspekcie jakich uchybie, ktrych dopuci si wedug niej sd a quo, powinna przebiega kontrola odwoawcza. Dziaanie sdu ad quem z urzdu powinno mie miejsce jedynie wwczas, gdy zakres i wzorzec kontroli zadysponowany przez stron jest nie do pogodzenia z 219

elementarnymi wzgldami sprawiedliwoci, albowiem nakazywaby zignorowanie bdw o wrcz fundamentalnym charakterze (std zobligowanie sdu odwoawczego do rozpoznania rodka odwoawczego poza granicami zaskarenia i podniesionych zarzutw w wypadkach wskazanych w art. 439 1 k.p.k. oraz w art. 455 k.p.k.) albo prowadzi do wydania orzeczenia raco niesprawiedliwego (takie samo zobowizanie naoone w wypadku wskazanym w art. 440 k.p.k.), w tym take pod wzgldem tzw. wewntrznej sprawiedliwoci orzeczenia (zobowizanie zwizane z treci art. 435 k.p.k.). W wypadku niestwierdzenia warunkw z art. 435, art. 439 1, art. 440 i art. 455 k.p.k. sd ad quem winien rozpozna wniesiony rodek odwoawczy cile w granicach zaskarenia i podniesionych zarzutw. Tak wic raz jeszcze wypada wskaza, e na gruncie nowego stanu prawnego dezaktualizacji ulegyby pogldy o istnieniu po stronie sdu ad quem w kadej sprawie obowizku dokonania tzw. totalnej kontroli odwoawczej (argumentum ex art. 433 1 k.p.k.). W zwizku z proponowanym brzmieniem 1. art. 433 k.p.k. zwrci naley uwag jeszcze i na to, e w znowelizowanym tekcie ustawy karnej procesowej zrezygnowano z nie znajdujcego naleytego uzasadnienia teoretycznego, a wzbudzajcego liczne wtpliwoci w praktyce, rozrnienia granic zaskarenia i granic rodka odwoawczego. Ustawa take i w art. 433 1 k.p.k. odwouje si obecnie do pojcia granic zaskarenia, co musiao si jednak wiza z nakazem uwzgldniania przy okrelaniu in concreto granic zaskarenia take i ustawowych domniema sformuowanych w art. 447 1, 2 i 3 k.p.k. W nawizaniu do problematyki tych domniema wskaza naley na kolejn istotn zmian proponowan w treci art. 447 k.p.k. Sugeruje si w nim istotne uzupenienie w systemie domniema modyfikujcych ex lege zakres zaskarenia w wypadku wniesienia apelacji. Zmiana polega na tym 220

(zdanie pierwsze 3 art. 447 k.p.k.), e nawet wwczas, gdy odwoujcy si zaskary wyrok wycznie w czci dotyczcej jednego ze rodkw karnych, to uwaa si jednak, i zaskarona zostaa cao rozstrzygnicia w przedmiocie rodkw karnych. Przewidziano take moliwo zaskarenia braku rozstrzygnicia w przedmiocie rodka karnego (zdanie drugie 3. art. 447 k.p.k.). Przepis w proponowanym brzmieniu bdzie mia zastosowanie take w postpowaniu kasacyjnym, z uwagi na tre art. 518 k.p.k. Typowym ukadem procesowym jest ten, w ktrym w rodku odwoawczym kwestionowana jest wspmierno kary. T naley ocenia niewtpliwie we wzajemnym powizaniu wszystkich elementw skadajcych si na dolegliwo kary, przy przyjciu zaoenia, i orzeczenie o karach i rodkach karnych stanowi racjonaln i logiczn cao. Zatem zbyt wski zakres zaskarenia nie powinien wiza rk sdowi odwoawczemu; dlatego te ju w dotychczasowym brzmieniu przepisu obowizywao domniemanie okrelone w jego paragrafie 2. W ostatnim okresie znacznemu rozszerzeniu uleg jednak katalog rodkw karnych, okrelonych w art. 39 Kodeksu karnego. Wzbogacony zosta zatem katalog rodkw, ktre sd moe orzeka nie tylko obok wymierzanej kary, ale take samoistnie, w zwizku z treci art. 59 1 k.k. i art. 60 7 k.k. Niejednokrotnie racjonalne uksztatowanie oddziaywania represyjnego wymaga bdzie wic jedynie modyfikacji w zakresie orzeczonych rodkw karnych, uwzgldniajc ich rnorodny charakter i oddziaywanie we wzajemnym powizaniu. Moliwoci takiej sprzyja ma wanie rozwizanie przewidziane w zdaniu pierwszym nowego . 3. art. 447 k.p.k. Poszerzono take, w istotny sposb, zakres sytuacji, w ktrych orzeczenie okrelonego rodka karnego jest obligatoryjne. W tych ukadach procesowych naprawienie bdu polegajcego na nieorzeczeniu takiego rodka niejednokrotnie wymaga 221

bdzie interwencji sdu odwoawczego jedynie co do tej tylko wadliwoci wyroku. W tych wypadkach racjonalne jest zatem dopuszczenie moliwoci nie tylko wydania orzeczenia reformatoryjnego, w wyniku ktrego taka luka zostanie wypeniona, ale take i orzeczenia kasatoryjnego, w wypadku gdy przed usuniciem takiej luki konieczne jest przeprowadzenie, ale tylko w tak wsko zakrelonym zakresie, postpowania dowodowego sucego racjonalnemu uksztatowaniu rozmiaru rodka, ktry naley orzec. Moliwo zaskarenia, a w rezultacie take i uchylenia wyroku w czci nieistniejcej suy moe take zachowaniu penego toku instancji w zakresie ksztatowania nieorzeczonego rodka karnego. Poniewa dopuszczalno takiego okrelenia zakresu zaskarenia, a take wydania takiego orzeczenia kasatoryjnego, budzia dotd spory w orzecznictwie i pimiennictwie, co stanowio - ze wzgldu na bardzo wskie zakrelenie moliwoci orzekania reformatoryjnego szczeglne utrudnienie na etapie postpowania po wniesieniu nadzwyczajnego rodka zaskarenia, to jest w toku postpowania kasacyjnego i wznowieniowego, proponuje si wprowadzenie wyranej regulacji w tym przedmiocie (zd. 2. w . 3. art. 447 k.p.k.). Podsumowujc, nowe rozwizanie zapewni funkcjonalno postpowania w tych wszystkich sytuacjach, w ktrych racjonalne bdzie dokonanie zmiany lub uchylenia orzeczenia tylko w zakresie jednego z elementw odnoszcych si do kary lub rodka karnego, w tym take w zakresie elementu, o ktrym sd pierwszej instancji w wyniku zapomnienia lub bdnej oceny w ogle nie orzek. Dla porzdku, take i w tym miejscu zauway naley, e ze wzgldu na gboko przebudowy art. 447 k.p.k. i dodania do szeregu nowych, wyej omwionych, jednostek redakcyjnych, rwnie temu przepisowi nadano w caoci nowe brzmienie. 222

W dotychczasowym stanie prawnym sporzdzenie i podpisanie apelacji, nie pochodzcej od prokuratora, od wyroku sdu okrgowego byo objte tzw. przymusem adwokacko-radcowskim. W noweli zrezygnowano z tego wymogu, bowiem nie znajduje on dostatecznego uzasadnienia w wietle obecnej waciwoci rzeczowej sdw, a nadto wprowadzonych w tej samej noweli rozwiza, dotyczcych z jednej strony zerwania z nadmiernym paternalizmem wobec stron, a uatwieniem im, na ich yczenie, dostpu do fachowej pomocy prawnej z drugiej strony. Stopie skomplikowania spraw rozpoznawanych w pierwszej instancji przez sdy rejonowe najczciej nie odbiega obecnie od stopnia skomplikowania spraw nalecych do waciwoci rzeczowej sdw okrgowych, a niejednokrotnie nawet go przewysza. Dla stron, ktre i tak wykazuj wysok aktywno osobist w procesie, ustanowienie przymusu adwokackiego do tej wanie czynnoci, jak jest sporzdzenie i podpisanie apelacji, nie stanowi uatwienia. Przeciwnie, odbieraj one to rozwizanie za przejaw nadmiernego paternalizmu ze strony Pastwa, utrudniajcego im przedstawienie wasnych racji (sporzdzone przez nich wasne pismo procesowe, zawierajce zarzuty wobec wyroku sdu okrgowego, nie mogo by dotd traktowane jako dopuszczalny rodek odwoawczy; co najwyej podlegao odczytaniu na podstawie art. 453 2 k.p.k.). Dla tych za stron, ktre uznaj, i z uwagi na charakter sprawy lub waciwoci osobiste (naley zwrci uwag, e ten drugi czynnik odgrywa tak sam rol niezalenie od tego, czy apelacja ma by wniesiona od wyroku sdu okrgowego, czy od wyroku sdu rejonowego) nie poradz sobie same ze sporzdzeniem rodka odwoawczego, nowelizowane przepisy przewiduj obowizek wyznaczenia im obrocy lub penomocnika z urzdu (zob. omwienie zmian w rozdziale 8 i 9 kodeksu, a take wyej uwagi dotyczce nowego brzmienia art. 444 3 i 223

4 k.p.k.). W peni zabezpieczy to ich dobrze pojty interes procesowy. Na skutek rezygnacji z rozwizania, ktremu powicona bya dotd w caoci tre 1. art. 446 k.p.k., ten ostatni przepis zawiera po noweli jedn tylko jednostk redakcyjn, odpowiadajc dotychczasowej treci 2. tego artykuu. Niewielkie, ale istotne zmiany postuluje si w treci przepisw okrelajcych zasady udziau stron w rozprawie odwoawczej. Jeli idzie o prokuratora, to po wejciu noweli w ycie zobowizany on bdzie uczestniczy w rozprawie odwoawczej w kadej sprawie, za czym przemawiaj te same racje, co przytoczone na uzasadnienie ukonstytuowanego w projekcie obowizkowego uczestnictwa prokuratora w rozprawie przed sdem pierwszej instancji (zasada z art. 46 oraz superfluum zawarte w treci art. 450 1 k.p.k.). Udzia obrocy w rozprawie odwoawczej jest, co do zasady, jego prawem, ale w wypadkach tzw. obrony obligatoryjnej, okrelonych w art. 79, art. 80 oraz art. 80a zdanie pierwsze k.p.k. (szczegln uwag zwrci naley na ten ostatni wypadek, zosta on bowiem wprowadzony wanie dopiero w niniejszej noweli) udzia ten bdzie obowizkowy (art. 450 1 k.p.k. w nowym brzmieniu). Doprecyzowano te tryb skadania przez oskaronego pozbawionego wolnoci wniosku o doprowadzenie go na rozpraw odwoawcz. Aby zapobiec instrumentalnym niejednokrotnie prbom utrudniania postpowania odwoawczego i koniecznoci odraczania rozpraw, zakrelono oskaronemu na zoenie takiego wniosku 7-dniowy termin, liczony od daty dorczenia mu zawiadomienia o przyjciu apelacji. Wniosek zoony po tym terminie podlega jednak bdzie rozpoznaniu, jeeli nie spowoduje to koniecznoci odroczenia rozprawy (art. 451 in principio k.p.k.). Jeli jednak sd wniosku oskaronego nie uwzgldni, uznajc za wystarczajc obecno obrocy, i 224

nie zarzdzi zatem sprowadzenia oskaronego na rozpraw, nadal, tak jak i przed zmian stanu normatywnego, konieczne jest wyznaczenie obrocy z urzdu takiemu oskaronemu, ktry nie ma obrocy. Od strony technicznej, wyznaczenia obrocy z urzdu dokona moe obecnie nie tylko sd, ale take prezes sdu lub referendarz sdowy (art. 451 in fine k.p.k.). Udzia obrocy w rozprawie odwoawczej jest w tym ostatnim wypadku, tak jak i dotd, obligatoryjny. Wprowadzona w noweli styczniowej regulacja, zgodnie z ktr sd odwoawczy w wypadku utrzymania zaskaronego wyroku w mocy i uznania apelacji za oczywicie bezzasadn, sporzdza uzasadnienie jedynie na wniosek strony, poddawana bya powszechnej i zasadnej krytyce. Skaniaa ona bowiem sdy odwoawcze do niejednokrotnie wysoce instrumentalnego odwoywania si do formuy oczywistej bezzasadnoci apelacji, a nastpnie oczekiwania na to, czy wniosek o sporzdzenie uzasadnienia zostanie przez ktr ze stron zoony, czy te nie. Dla uzdrowienia sytuacji, zapobiegnicia pokusie nadawania wyrokom utrzymujcym zaskarone orzeczenie w mocy takiej wanie redakcji niezalenie od stopnia skomplikowania sprawy i jakoci wniesionego rodka odwoawczego, Komisja proponuje rezygnacj w treci art. 457 2 k.p.k. z owego dodatkowego warunku, nawizujcego do oceny stopnia zasadnoci apelacji. Po uchwaleniu projektowanej zmiany, w kadym wypadku utrzymania zaskaronego wyroku w mocy sd odwoawczy upowaniony bdzie do sporzdzenia pisemnego uzasadnienia swego orzeczenia dopiero na wniosek strony, chyba, e zostao zoone zdanie odrbne. Kolejna grupa zmian w przepisach Dziau IX kodeksu pozostaje w zwizku z przyznaniem referendarzom sdowym uprawnie do 225

dokonywania okrelonych czynnoci procesowych. W tych wypadkach, gdy mog oni wydawa w toku postpowania odwoawczego postanowienia albo zarzdzenia, naleao przewidzie moliwo wniesienia od takiego rozstrzygnicia sprzeciwu, okreli skutki prawne wniesienia sprzeciwu oraz ustali kompetencje do podejmowania rozstrzygni w wypadku wniesienia sprzeciwu po terminie lub przez osob nieuprawnion ( 4. i 5. dodane do art. 459 k.p.k.). Niezbdne byo take okrelenie terminu do wniesienia sprzeciwu i sposobu liczenia tego terminu (uzupenienia w treci art. 460 k.p.k. oraz art. 466 1 k.p.k.), a take ustanowienie obowizku powiadamiania osb, ktrych dotyczy postanowienie koczce postpowanie w sprawie, o zoeniu od niego sprzeciwu (art. 461 2 k.p.k.) przez tzw. podmiot niefachowy, ktry nie ma obowizku doczania do sprzeciwu stosownej iloci jego odpisw (w tej kwestii szerzej w pkt 6 uzasadnienia). Na koniec, krtkiego odnotowania wymagaj dwie zmiany bdce konsekwencj zmian poczynionych w przepisach o charakterze oglnym lub przepisach dotyczcych wczeniejszych etapw postpowania. I tak, zmiana w treci art. 437 2 in fine k.p.k. zwizana jest z usuniciem z systemu polskiego prawa procesowego instytucji wezwania oskaryciela do przedstawienia dowodw, nazywanej nieprawidowo quasi-zwrotem sprawy prokuratorowi w toku rozprawy (proponowane skrelenie art. 397 k.p.k., powodujce konieczno likwidacji stosownego odesania take i w treci art. 437 2 k.p.k.). Zmiana w art. 425 k.p.k., polegajca na skreleniu wyrazw podmiotowi okrelonemu w art. 416, stanowi oczywist konsekwencj zmian wprowadzonych w dodanym Rozdziale 8a (art. 81a k.p.k. i art. 81b k.p.k.) i zwizana jest z przesdzeniem tego, i podmiot odpowiedzialny za zwrot Skarbowi Pastwa korzyci majtkowej uzyskanej z przestpstwa oskaronego jest jedn ze stron 226

procesu. Doda w tym miejscu naley, e ze wzgldu na szczeglny charakter interesw procesowych tej strony, proponuje si te rozwizanie (art. 444 2 k.p.k.), ktre wyranie stwierdza, z jakich powodw moe ona wnie skarg etapow. Rozwizanie to jedynie precyzuje, w jakich sytuacjach strona zobowizana do zwrotowi Skarbowi Pastwa korzyci majtkowej uzyskanej z przestpstwa przypisanego oskaronemu ma tzw. gravamen we wniesieniu apelacji (ograniczenia wynikajce z przepisu art. 425 3 zd. 1. k.p.k.). Z uwagi na cakowicie odmienn racj ustawow tak wprowadzonego ograniczenia od tych racji, ktre legy u podstaw ogranicze w zakresie podnoszenia zarzutw apelacyjnych o okrelonej treci, naoonych na wszystkie strony w 4. 7. art. 447 k.p.k., zostao ono zamieszczone w innej jednostce redakcyjnej nowelizowanej ustawy.

13.Nadzwyczajne rodki zaskarania Stosunkowo niewielkie zmiany wprowadza projektowana ustawa w zakresie przepisw Dziau XI kodeksu, powiconego nadzwyczajnym rodkom zaskarenia. Niektre z tych zmian s konsekwencj zmian modelowych, dotyczcych wczeniejszych faz postpowania (art. 523 1 k.p.k., art. 540 1 pkt 2 k.p.k.), cz wynika z potrzeby zapewnienia wikszej funkcjonalnoci (art. 540 3 k.p.k., uzupenienie katalogu w treci art. 545 1 k.p.k.), ale take i gwarancyjnoci (art. 519 k.p.k.) postpowania na etapie procedowania po uprawomocnieniu si wyroku. Pozostae postulowane zmiany maj charakter porzdkujcy (art. 545 2 k.p.k.) lub doprecyzowujcy (art. 538 1 i 2 k.p.k.). Zmiana w treci art. 519 k.p.k. ma charakter gwarancyjny. Od wejcia w ycie nowego kodeksu kasacja przysugiwaa stronom wycznie od prawomocnego wyroku sdu odwoawczego, koczcego postpowanie. 227

Tymczasem bardzo istotne, z punktu widzenia wolnoci obywatelskich, rozstrzygnicie o umorzeniu postpowania i zastosowaniu rodka zabezpieczajcego - ktrym moe by rwnie rodek okrelony w art. 93 i 94 k.k. polegajcy na bezterminowym pozbawieniu wolnoci w zakadzie zamknitym - jeli okolicznoci wyczajce ciganie stwierdzone zostan przed rozpoczciem przewodu sdowego, zapada w formie postanowienia. Zgodnie bowiem z art. 324 1 k.p.k., jeeli zostanie ustalone, e podejrzany dopuci si czynu w stanie niepoczytalnoci, a istniej podstawy do zastosowania rodkw zabezpieczajcych, prokurator po zamkniciu ledztwa kieruje spraw do sdu z wnioskiem o umorzenie postpowania i zastosowanie rodkw zabezpieczajcych. Na postanowienie sdu, wydane w uwzgldnieniu wniosku prokuratora, przysuguje zaalenie na podstawie art. 459 1 i 2 k.p.k. Orzeczenie sdu ad quem, wydawane po rozpoznaniu zaalenia, zapada take w formie postanowienia. Stan normatywny, w ktrym oskaronemu, majcemu by pozbawionym wolnoci w warunkach zakadu zamknitego, nie przysugiwaa wasna skarga kasacyjna od takiego orzeczenia i ktry mg jedynie ubiega si o wniesienie od tego orzeczenia tzw. kasacji specjalnej przez jeden z podmiotw kwalifikowanych (na podstawie art. 521 k.p.k.), by krytykowany w pimiennictwie, jako nieodpowiadajcy naleytemu standardowi ochrony wolnoci obywatelskich. Uznajc t krytyk za zasadn, w projekcie przewiduje si przyznanie stronie, na zasadzie wyjtku, uprawnienie do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia, nie za wycznie od wyroku. Zwrci jednak naley uwag na to, e kasacja moe by wniesiona jedynie od postanowienia utrzymujcego w mocy postanowienie o uwzgldnieniu wniosku oskaryciela o umorzenie postpowania i zastosowanie rodkw zabezpieczajcych, okrelonych w 228

art. 93 k.k. lub w art. 94 k.k., a nie od kadego prawomocnego postanowienia sdu odwoawczego wydanego w tym przedmiocie. Warunki okrelone w art. 519 in fine k.p.k. musz by spenione kumulatywnie. Zatem, nie przysuguje stronie ani kasacja od postanowienia negatywnego, to jest nie uwzgldniajcego wniosku prokuratora ani od postanowienia co prawda uwzgldniajcego ten wniosek w czci i umarzajcego postpowanie, ale nie zawierajcego orzeczenia o zastosowaniu rodka zabezpieczajcego okrelonego w art. 93 k.k. lub w art. 94 k.k. Zmiana w okreleniu (od strony negatywnej) podstaw kasacji, proponowana w treci art. 523 1 in fine k.p.k., polegajca na dodaniu sw ani na podstawie zarzutu naruszenia art. 440 jest cile zwizana ze zmianami modelowymi dotyczcymi postpowania pierwszoinstancyjnego w zakresie zwikszenia kontradyktoryjnoci postpowania jurysdykcyjnego i ograniczenia dziaania sdu z urzdu (art. 167 1 k.p.k.) oraz korelujcymi z nimi zmianami modelowymi dotyczcymi postpowania odwoawczego (dodane art. 427 4 k.p.k. oraz art. 447 5 k.p.k.). Jak to ju wskazano w tej czci uzasadnienia projektu, ktra powicona jest zmianom przepisw w Dziale IX kodeksu, skoro w treci art. 167 1 k.p.k. ograniczono, w postpowaniach wszcztych z inicjatywy strony, powinno dopuszczania przez sd dowodw z urzdu jedynie do wyjtkowych, szczeglnie uzasadnionych wypadkw, uznajc - zgodnie z zasad kontradyktoryjnoci - za form zasadnicz, inicjatyw dowodow stron, zatem w konsekwencji naleao wprowadzi dla strony, ktra wykazywaa na etapie postpowania pierwszoinstancyjnego bierno w zakresie inicjatywy dowodowej, barier stawiania zarzutu sdowi zarwno co do tego, e nie dopuci on okrelonych dowodw z urzdu, jak i co do tego, e w trybie wyjtkowym 229

z prerogatywy takiej skorzysta pomimo biernoci strony (art. 427 4 k.p.k. i art. 447 5 k.p.k.). Jeli jednak ograniczenie podstaw zarzutw apelacyjnych, o ktrym mowa w art. 447 5 k.p.k., ma mie jakikolwiek sens, naleao na etapie, z kolei, wnoszenia nadzwyczajnego rodka zaskarenia wprowadzi dodatkowe ograniczenie podstaw kasacyjnych, ktrego wyrazem jest zmiana w art. 523 1 in fine k.p.k. W przeciwnym wypadku strona nie przejawiajca jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej w trakcie postpowania przed sdem I instancji, mogaby atwo omin zakaz podnoszenia w toku postpowania apelacyjnego zarzutw, o ktrych mowa w art. 447 5 k.p.k. i przenie ciar oceny tego, czy zachodzi wyjtkowy, szczeglnie uzasadniony wypadek w rozumieniu art. 167 1 zdanie ostatnie k.p.k., na sd kasacyjny. Wystarczyoby, aby wysuna ona supozycj, e brak przez sd odwoawczy, niezalenie od granic zaskarenia i podniesionych zarzutw, kontroli zasadnoci (niezasadnoci) niedopuszczenia (dopuszczenia) przez sd a quo dowodw z urzdu, spowodowa rac niesprawiedliwo orzeczenia sdu odwoawczego. Aby zatem cel, ktremu suy maj zmiany w art. 167 1 k.p.k. mg by osignity, musz mu towarzyszy stosowne ograniczenia w zakresie podnoszenia zarzutw zarwno na etapie postpowania apelacyjnego (art. 447 5 k.p.k.), jak i na etapie wnoszenia nadzwyczajnego rodka zaskarenia (art. 523 1 in fine k.p.k.). Prezentowana tu zmiana w treci art. 523 1 in fine k.p.k., niezalenie od jej cisego powizania za zmianami w treci przepisw art. 167 i 447 5 k.p.k., znajduje jednak take i swe gbsze uzasadnienie w generalnej tendencji do pogbienia zasady kontradyktoryjnoci na wczeniejszych etapach postpowania karnego oraz w istocie nadzwyczajnego rodka zaskarenia, jaki stanowi kasacja wasna strony. Zaoeniem podstawowym jest, e strona ma prawo wnie ten nadzwyczajny rodek 230

zaskarenia wycznie od koczcego postpowanie prawomocnego wyroku sdu odwoawczego, a zatem, e w kasacji podnoszone bd jedynie race naruszenia prawa, ktrych dopuci si bezporednio sd odwoawczy albo rwnie race uchybienia co prawda znajdujce swe rdo ju w wyroku sdu I instancji, ale zaaprobowane przez sd odwoawczy, pomimo ich wytknicia przez stron w zwykym rodku odwoawczym (tzw. zaabsorbowanie racego bdu). Jeli, wbrew zasadzie kontradyktoryjnoci, strona nie podnosi w zwykym rodku odwoawczym okrelonego uchybienia sdu a quo, zgaszanie przez ni nastpnie tego uchybienia dopiero w treci nadzwyczajnego rodka zaskarenia z twierdzeniem, e racy bd sdu ad quem mia polega na braku uwzgldnienia tego uchybienia z urzdu (niezalenie od granic zaskarenia i podniesionych zarzutw) i doprowadzenia w rezultacie do aprobaty raco niesprawiedliwego rozstrzygnicia, stanowi najczciej zwyk gr procesow, zmierzajc do ignorowania reguy okrelonej w art. 519 in principio k.p.k., nierzadko za zwyke procesowe naduycie. Rugowaniu take i tego typu nieprawidowej praktyki, forsowanej przez strony, suy bdzie zmiana wprowadzona w treci art. 523 1 in fine k.p.k. Doda wypada, e w tych nielicznych sprawach, w ktrych, w istocie, nieskorzystanie przez sd odwoawczy z prerogatywy okrelonej w art. 440 k.p.k. i utrzymanie w mocy orzeczenia sdu a quo byo raco niesprawiedliwe, korekta prawomocnego orzeczenia nastpi moe w wyniku wniesienia kasacji specjalnej przez podmiot kwalifikowany. Zdanie ostatnie art. 523 1 k.p.k. odczytywane z uwzgldnieniem reguy wnioskowania z przeciwiestwa (argumentum a contrario) prowadzi bowiem do konkluzji, e wyczenie, o ktrym mowa w tym przepisie, nie dotyczy kasacji wnoszonych przez jeden z tzw. podmiotw specjalnych na podstawie art. 521 k.p.k. 231

Przepis art. 538 1 k.p.k. w dotychczasowym brzmieniu powtarza rozwizanie przyjte w art. 469a d.k.p.k., a wic odpowiadajce stanowi prawnemu, w ktrym w przepisach prawa karnego materialnego kary dzieliy si na kary zasadnicze i kary dodatkowe. W nowych kodyfikacjach wyeliminowano pojcie kar dodatkowych, zastpujc je pojciem rodkw karnych, bez wysnucia stosownych wnioskw co do potrzeby zmian take i w zakresie przepisw o charakterze procesowym, odwoujcych si do ustania wykonania kary i do zaliczania kar ju wykonanych na poczet kar nowo orzeczonych. Literalna wykadnia przepisu art. 538 1 k.p.k. w jego dotychczasowym brzmieniu nie pozwalaa zatem na przyjcie zarwno tego, e z chwil uchylenia wyroku w trybie kasacji (a w zwizku z treci art. 545 1 k.p.k. take i w trybie wznowienia postpowania) ustaje wykonanie take rodkw karnych, jak i tego, e rodki karne ju wykonane podlegaj zaliczeniu na poczet nowo orzeczonych rodkw karnych. Do zadowalajcego rezultatu doj mona byo jedynie w wyniku poddania przepisu art. 538 1 k.p.k. wykadni a maiore ad minus. Bardziej prawidowe bdzie rozwizanie, w ktrym powysze skutki uchylenia wyroku w trybie nadzwyczajnego rodka zaskarenia, dotyczce rodkw karnych, przewidziane bd wprost w ustawie. Proponowana zmiana w art. 538 1 k.p.k. pozostaje w cisym zwizku ze stosown zmian dokonan w przepisie art. 438 pkt 4 k.p.k. Zmiana zaproponowana w treci art. 538 2 k.p.k. ma natomiast charakter doprecyzowujcy. Wprawdzie i na gruncie dotychczasowej treci przepisw, w drodze przeprowadzanej wykadni systemowej, w orzecznictwie przewaao stanowisko (zob. np. postanowienie skadu 7 sdziw Sdu Najwyszego z dnia 20 padziernika 2009 r., I KZP 1/09, OSNKW 2009, z. 12, poz. 100), e dopuszczalne jest zaalenie na 232

postanowienie Sdu Najwyszego, wydane na podstawie art. 538 2 k.p.k., a rozpoznaje je rwnorzdny skad Sdu Najwyszego. Niemniej jednak zapaday take orzeczenia diametralnie odmienne, zgodnie z ktrymi uznawano za niedopuszczalny Najwyszego o rodek odwoawczy od postanowienia Sdu zastosowaniu rodka

zapobiegawczego po uchyleniu, w wyniku rozpoznania kasacji, prawomocnego wyroku. Nie byo rwnie zgodnoci co do tej kwestii w stanowiskach wyraanych w pimiennictwie. Dla usunicia zatem wszelkich wtpliwoci, dla przecicia sporw doktrynalnych i orzeczniczych, w treci art. 538 2 k.p.k. proponuje si dodanie zdania drugiego. Podobnie, czysto doprecyzowujcy charakter ma propozycja skrelenia w art. 526 2 k.p.k. sw bdcego adwokatem albo radc prawnym. W zwizku z brzmieniem zdania pierwszego art. 88 k.p.k., ustalonym przez ustaw z dnia 5 listopada 2009 r. (Dz.U. Nr 206, poz. 1589) s one bowiem zbdne. Refleksem fundamentalnych zmian, zmierzajcych do zapewnienia wikszego stopnia kontradyktoryjnoci postpowania, a polegajcych nie tylko na tym, e co do zasady, dowody przeprowadza si jedynie na wniosek stron, ale take i na tym, e co do zasady to strony przeprowadzaj dowody przed sdem, jest - jeli idzie o przepisy dotyczce drugiego nadzwyczajnego rodka zaskarenia - odmienna redakcja przepisu okrelajcego podstaw wznowienia postpowania de novis. Dotd nowymi faktami lub dowodami, sucymi jako podstawa wznowienia, mogy by tzw. noviter producta, czyli fakty (dowody) nieznane przedtem sdowi, a ujawnione dopiero po wydaniu prawomocnego orzeczenia. Z tzw. gowy przepisu art. 540 1 pkt 2 233

k.p.k. proponuje si usun obecnie sowa nie znane przedtem sdowi, co oznaczaoby, e akcent przesunity zosta obecnie w kierunku tzw. noviter reperta, czyli faktw (dowodw) nowo ujawnionych, a nieznanych uprzednio nawet stronie. W postpowaniu opartym na modelu kontradyktoryjnym strona nie powinna bowiem pozostawa bierna w prezentowaniu dowodw w toku postpowania przed wydaniem prawomocnego orzeczenia i niejako zaskakiwa nimi organy wymiaru sprawiedliwoci dopiero we wniosku majcym inicjowa postpowanie toczce si w trybie nadzwyczajnego rodka zaskarenia. Zasygnalizowa naley, e dostrzeenie trudnoci w dowodzeniu okolicznoci o charakterze negatywnym (a taki charakter ma wykazywanie przez stron braku wiedzy co do okrelonych faktw lub dowodw przed uprawomocnieniem si orzeczenia) powinno prowadzi do wniosku, e okoliczno t strona winna w postpowaniu wznowieniowym jedynie uprawdopodobni w drodze tzw. dowodu swobodnego. Tylko dla porzdku wskaza trzeba, e wyliczenie wypadkw, w ktrych nie stosuje si przepisu o wznowieniu postpowania na szczeglnej podstawie, okrelonej w art. 540b 1 k.p.k., uzupenione zostao o ten, ktry okrelony jest w art. 133 2 k.p.k., albowiem w wietle nowego brzmienia tego przepisu take i w tym wypadku, tak jak i w wypadkach okrelonych w art. 136 1 k.p.k. oraz w art. 139 1 k.p.k., w peni uprawnione jest przyjcie tzw. fikcji dorczenia osobistego. Katalog przepisw, ktre maj odpowiednie zastosowanie w

postpowaniu wznowieniowym (art. 545 1 k.p.k.) uzupenia si o art. 457 1 i 3 k.p.k. Za odpowiednim stosowaniem przepisu art. 457 1 i 3 k.p.k. przemawia przede wszystkim to, e w dotychczasowym tekcie ustawy procesowej praktycznie nie byy sprecyzowane kryteria, jakim 234

powinno odpowiada uzasadnienie wyroku wydawanego w postpowaniu wznowieniowym (odpowiednie stosowanie art. 457 3 k.p.k. bdzie zatem polegao na koniecznoci ustosunkowania si do podstaw i postulatw wniosku o wznowienie postpowania) oraz nie przewidziano w nim warunkw sporzdzania pisemnych motyww (na wniosek czy z urzdu). Oczywicie, postanowienia wydawane w postpowaniu wznowieniowym bd podlegay uzasadnieniu na zasadach oglnych (art. 98 1 k.p.k.), tak jak to zreszt dotd przyjmowano. Czysto porzdkujcy charakter ma natomiast zmiana proponowana w treci przepisu art. 545 2 k.p.k. Nowelizujc ustaw z dnia 10 stycznia 2003 r. przepis art. 526 2 k.p.k. ustawodawca przeci spr co do tego, czy spenia wymogi tzw. przymusu adwokacko-radcowskiego sporzdzenie i podpisanie przez adwokata lub radc prawnego skargi kasacyjnej we wasnej sprawie. Formua, do ktrej odwoa si ustawodawca, nie pozostawia wtpliwoci, e nie jest to moliwe, albowiem nie mona by obroc lub penomocnikiem samego siebie. Niestety, nie wprowadzono w tej samej noweli, ani w ktrejkolwiek z licznych nastpnych nowel, analogicznej zmiany w treci przepisu art. 545 2 zdanie pierwsze k.p.k., ktry reguluje tzw. przymus adwokackoradcowski przy sporzdzaniu i podpisywaniu drugiego z nadzwyczajnych rodkw zaskarenia. Uczyniono to zatem obecnie, uwzgldniajc jednoczenie tre art. 88 k.p.k. w brzmieniu ustalonym przez ustaw z dnia 5 listopada 2009 r. (porwnaj z jednoczesn korekt wprowadzon w treci art. 526 2 k.p.k.). Dodanie do przepisu art. 545 k.p.k. nowego paragrafu trzeciego, w proponowanym brzmieniu, ma zapobiega powszechnej praktyce, stosowanej przez strony (najczciej przez skazanych), skadania 235

cakowicie bezzasadnych wnioskw o wznowienie postpowania bd to z powoywaniem si w osobicie sporzdzonych pismach procesowych na okolicznoci w ogle nie mogce stanowi ustawowych podstaw wznowienia, bd to powoywanie si, po raz kolejny, na okolicznoci ju uprzednio zbadane przez sd w postpowaniu wznowieniowym. Jednoczenie, strony (najczciej skazani) skadaj wnioski o wyznaczenie im obrocw (lub penomocnikw) z urzdu oraz o zwolnienie od opaty od wniosku o wznowienie. W dotychczasowym stanie prawnym w kadym takim wypadku prezes sdu zobowizany jest do rozwaenia w pierwszej kolejnoci zasadnoci wniosku w przedmiocie przyznania stronie pomocy prawnej z urzdu, niezalenie od tego, jak bezzasadne byyby wywody prezentowane przez stron w jej osobistych pismach procesowych. Przepisy prawa nie pozwalaj bowiem na uwzgldnianie przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie wyznaczenia obrocy (penomocnika) z urzdu jakichkolwiek innych okolicznoci poza tymi, ktre zwizane s z sytuacj materialn strony. Dochodzi, w rezultacie, do zjawiska masowego wyznaczania obrocw (penomocnikw) z urzdu na podstawie art. 84 3 k.p.k., w tym jedynie celu, aby zoyli owiadczenie, e nie stwierdzili podstaw do wniesienia wniosku o wznowienie postpowania. Za t czynno sd jest zobowizany zasdzi obrocy (penomocnikowi) bdcemu adwokatem lub radc prawnym opat wedug stawki przewidzianej w 14 ust. 4 pkt 2 rozporzdzenia Ministra Sprawiedliwoci z dnia 28 wrzenia 2002 r. w sprawie opat za czynnoci adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Pastwa kosztw nieopaconej pomocy prawnej z urzdu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348; zob. te 14 ust. 1 rozporzdzenia Ministra Sprawiedliwoci z dnia 28 wrzenia 2002 r. w sprawie opat za czynnoci radcw prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Pastwa kosztw nieopaconej pomocy 236

prawnej udzielonej przez radc prawnego ustanowionego z urzdu, Dz.U. Nr 163, poz. 1349). Taki stan prawny generuje znaczne wydatki i czyni postpowanie wznowieniowe wysoce dysfunkcjonalnym. Naleao zatem postawi barier takiemu mnoeniu przez skazanych bezzasadnych postpowa wznowieniowych, przy zachowaniu jednak stosownych gwarancji procesowych strony ubiegajcej si o wznowienie. Jedynym funkcjonalnym remedium byo przyznanie sdowi (orzekajcemu w skadzie okrelonym w art. 534 1 k.p.k. w zw. z art. 545 1 k.p.k.) uprawnienia do oceny zasadnoci wniosku na elementarnym wrcz poziomie, to jest do zbadania, czy z samej treci pisma strony (najczciej: skazanego) nie wynika oczywista bezzasadno wniosku, w szczeglnoci, czy nie odwouje si on do okolicznoci, ktre byy ju zbadane w postpowaniu o wznowienie postpowania, zainicjowanym poprzednim wnioskiem strony. Dopiero wykluczenie tak rozumianej oczywistej bezzasadnoci wniosku o wznowienie uzasadnia bdzie kontynuacj postpowania wznowieniowego, to jest w pierwszej kolejnoci wezwanie strony do usunicia brakw formalnych wniosku, w tym do rozpoznania, jeli zosta on ju zoony, wniosku o przyznanie pomocy prawnej z urzdu, w celu realizacji wymogu przymusu adwokacko-radcowskiego. Gwarancje procesowe strony s naleycie chronione poprzez to, e oceny w aspekcie okrelonym w art. 545 3 k.p.k. dokonuje sd, wydajc w tym przedmiocie postanowienie, ktre winno odpowiada wymogom sformuowanym w art. 94 1 k.p.k., za stronie od postanowienia o odmowie przyjcia wniosku w tym trybie przysuguje zaalenie do tego samego sdu, orzekajcego w skadzie trzech sdziw (zaskaralno w tzw. instancji poziomej).

237

14.Rezygnacja z postpowania uproszczonego Projektuje si skrelenie rozdziau 51 k.p.k., co w konsekwencji oznacza, rezygnacj z postpowania uproszczonego jako szczeglnego trybu postpowania karnego. Zabieg ten nie wynika wcale z denia do eliminacji uproszcze proceduralnych; wrcz przeciwnie: jest logicznym nastpstwem zaproponowanych w projekcie rozwiza, ktrych konsekwencj jest daleko idce uproszczenie postpowania, zwanego dotd zwyczajnym. Ewolucja postpowania zwyczajnego od duszego czasu zmierza w kierunku jego uproszczenia (na przykad zmiany wprowadzone nowel z 15 marca 2007 r., Dz.U. Nr 112, poz. 766, spowodoway, e zniwelowano rnic skadu sdu orzekajcego w postpowaniu zwyczajnym i uproszczonym). Obecnie zaproponowane zmiany powoduj wyeliminowanie pozostaych rnic rozgraniczajcych postpowanie zwyczajne od uproszczonego. I tak: - zrezygnowano z obowizkowego udziau oskaronego w rozprawie art. 374 1 k.p.k. (zachowujc jedynie nieliczne wyjtki od takiej reguy), w zwizku z czym jakikolwiek sens stracia instytucja wyroku zaocznego. - dopuszczono moliwo uwzgldnienia wniosku o tzw. dobrowolne poddanie si karze na posiedzeniu w trybie zwyczajnym (art. 339 1 pkt 4 k.p.k.). Specyfika postpowania uproszczonego polegaa take na tym, i nie by w nim obowizkowy udzia oskaryciela. To odstpstwo traci jednak racj bytu z uwagi na nowy model postpowania rozpoznawczego, ktre bez udziau oskaryciela toczy si nie moe, niezalenie od trybu postpowania (zob. pkt 2 uzaadnienia). 238

Inne odstpstwo w dotychczasowym trybie uproszczonym polegao na tym, e w postpowaniu odwoawczym sd mg orzeka w skadzie jednego sdziego, jeeli tak zarzdzi prezes sdu (art. 476 2). Komisja nie chcc rezygnowa z tego uproszczenia przyja, e w postpowaniu odwoawczym sd orzeka w skadzie jednego sdziego, jeli postpowanie przygotowawcze w sprawie zakoczyo si w formie dochodzenia (art. 29 2a k.p.k.). Warto przy tym zauway, e dziki takiej redakcji odwrceniu ulega regua i wyjtek, albowiem w wietle projektowanego przepisu art. 29 2 a k.p.k., skad inny ni jednoosobowy orzeka w postpowaniu odwoawczym jedynie wtedy, gdy prezes sdu lub sd orzekanie jednoosobowe. Rezygnacja z postpowania uproszczonego wywouje dwie istotne konsekwencje. Po pierwsze, w wietle obecnych uregulowa, postpowanie postanowi inaczej. Regu bdzie za

uproszczone jest postpowaniem szczeglnym pierwszego stopnia, za postpowania przewidziane w rozdziaach 52, 53 i 54a k.p.k. s postpowaniami szczeglnymi drugiego stopnia, poniewa w zakresie nieuregulowanym w tych rozdziaach stosuje si obecnie przepisy o postpowaniu uproszczonym. Rezygnujc z postpowania uproszczonego znosi si tym samym dwustopniow szczeglno postpowa, w zwizku z czym konieczna jest nowelizacja art. 485, 500 1 i 2 oraz art. 517a k.p.k. polegajca na uczynieniu miarodajnym zwyczajnym. Po drugie, do przepisw o postpowaniu zwyczajnym odsyaj przepisy szeregu innych ustaw, ktrych przepisy musz zosta w zwizku z tym 239 punktem odniesienia przepisw o postpowaniu

odpowiednio znowelizowane. Wyrni przy tym naley trzy grupy tych ustaw: - ustawy, ktre przewiduj procedowanie, midzy innymi w postpowaniu uproszczonym. W odniesieniu do tych ustaw proponuje si proste skrelenie wskazujcych na to zapisw. Dotyczy to ustawy z 26 padziernika 1982 r. o postpowaniu w sprawach nieletnich (t. jedn. Dz. U. Nr 33 z 2010 r., poz. 178 ze zm. por. art. 4 projektu) oraz ustawy Kodeks karny skarbowy (por. art. 9 pkt 1 projektu). - ustawy, ktre przewiduj kompetencje poszczeglnych organw do wnoszenia aktw oskarenia i popierania ich przed sdem w postpowaniu uproszczonym. W odniesieniu do tych ustaw proponuje si nowelizacj polegajc na otwarciu moliwoci oskarania przez wzmiankowane organy w zakresie ich dziaania bez okrelania trybu, w jakim mog to czyni. Dotyczy to ustawy lasach z 28 wrzenia 1991 r. (t. jedn. Dz. U. Nr 45 z 2005 r., poz. 435 ze zm. por. art. 6 projektu), ustawy z dnia 13 padziernika 1995 r. Prawo owieckie (t. jedn. Dz. U. Nr 127 z 2005 r., poz. 1066 ze zm. por. art. 7 projektu). - ustawy, ktre w zakresie w nich nie uregulowanym, w zwizku z rnej natury postpowaniami, odsyaj do odpowiedniego stosowania przepisw Kodeksu postpowania karnego o postpowaniu uproszczonym. W odniesieniu do tych ustaw proponuje si odesanie do przepisw k.p.k. bez okrelania trybu postpowania. Dotyczy to ustawy z 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich (Dz. U. Nr 219, poz. 1708- por. art. 13 projektu) oraz ustawy z 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Pastwa (Dz. U. Nr 169, poz. 1417 ze zm. por. art. 12 projektu). 240

Zmiana konieczna jest te w ustawie z dnia 25 czerwca 1985 r. o prokuraturze (t. jedn. Dz.U. Nr 7 z 2008 r., poz. 39, ze zm.), w ktrej art. 99 ust. 2 przewidziane s obecnie uprawnienia asesora prokuratury do wystpowania przed sdami w charakterze oskaryciela publicznego w postpowaniu uproszczonym. Proponuje si ty, aby uprawnienie to zachowano w sprawach, w ktrych postpowanie przygotowawcze zakoczyo si w formie dochodzenia (art. 5 projektu), co nie zmieni zakresu omawianego uprawnienia.

15. Inne zmiany w Kodeksie postpowania karnego a. W rozdziale 11 dodaje si nowy art. 95a k.p.k., regulujcy zagadnienie jawnoci posiedze sdowych. Kwestia ta w ogle nie bya dotd uregulowana w Kodeksie, w ktrym zamieszczono jedynie przepisy donoszce si do udziau stron w posiedzeniach sdowych (w szczeglnoci doprecyzowany nowel styczniow z 2003 r. art. 96 k.p.k.), co jednak nie ma nic wsplnego z tzw.. jawnoci zewntrzn, czyli publicznoci postpowania. Praktyka sadowa dotyczca dostpu publicznoci do sali posiedze sdowych bywa zrnicowana. Niekiedy sdy sigaj po odpowiednie stosowanie przepisw rozdziau 42 o jawnoci rozprawy (art. 355 i nast. k.p.k.), o wyczeniu jawnoci (art. 359 i 360 k.p.k.), oraz o zezwoleniach udzielanych przedstawicielom rodkw spoecznego przekazu na rejestrowanie obrazu i dwiku (art. 357 k.p.k.). Tymczasem kwestia jawnoci posiedze ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia zachowania standardu rzetelnego procesu (por. uwagi w pkt 15 uzasadnienia), za art. 45 ust. 1 Konstytucji RP gwarantuje prawo do jawnego rozpatrzenia 241

sprawy, a nie do jawnoci rozprawy. Zdaniem Komisji Kodyfikacyjnej niezbdne jest zatem zagwarantowanie dostpnoci publicznoci do Sali posiedze sdowych we wszystkich tych sprawach, potrzeby w ktrych rozpatrywana jawnoci jest sprawa w konstytucyjnym znaczeniu tego terminu. Oznacza to, e nie ma deklarowania (zewntrznej) wszystkich posiedze sdowych, take tych, ktre dotycz zagadnie cile incydentalnych. Proponuje si w zwizku z tym przyjcie w art. 95a 1 k.p.k. reguy, zgodnie z ktr posiedzenie sdu odbywa si z wyczeniem jawnoci, chyba e ustawa stanowi inaczej albo prezes sdu lub sd zarzdzi inaczej. Jednoczenie jednak w 2 tego przepisu proponuje si wyliczenie posiedze, ktre ze wzgldu na przedmiot, odbywaj si co do zasady jawnie. Dotyczy to nastpujcych posiedze: - w przedmiocie umorzenia postpowania przed rozpraw (art. 340), - w przedmiocie warunkowego umorzenia postpowania przed rozpraw (art. 341 k.p.k.), - w przedmiocie skazania bez rozprawy (art. 343 k.p.k.), - w przedmiocie tzw. dobrowolnego poddania si karze (art. 343a k.p.k.), - pojednawczego w postpowaniu prywatnoskargowym (art. 489 1 k.p.k.), - w przedmiocie wydania w trybie ekstradycji (art. 603 k.p.k.),

242

- w przedmiocie wykonania europejskiego nakazu aresztowania (art. 607l k.p.k.), - w przedmiocie orzeczenia o wykonaniu kary orzeczonej wyrokiem sdu pastwa obcego lub sdu innego pastwa czonkowskiego Unii Europejskiej (art. 607s 3, art. 611c 4 i art. 611ti 1 k.p.k.). W 3 art. 95a k.p.k. przewiduje si odpowiednie stosowanie do posiedze odbywajcych si jawnie przepisw rozdziau 42 k.p.k., co bdzie miao znaczenie przede wszystkim w zwizku z koniecznoci wyczenia jawnoci w pewnych sytuacjach, wydania stosownego zezwolenia przedstawicielom prasy, radia i telewizji, czy w przypadku decydowania o umoliwieniu pozostania na sali posiedze osb wskazanych przez strony lub przewodniczcego. b. Istotn zmian zaprojektowano w art. 100 3 k.p.k., ktry w nowym brzmieniu wymaga dorczenia wyroku stronom niezalenie od tego, czy zapad na posiedzeniu, czy na rozprawie, poza sytuacjami w ktrych wyrok ogoszono w obecnoci stron. konsekwencj tej zmiany jest take korekta art. 422 1 k.p.k., ktry okrela termin do wniesienia wniosku o sporzdzenie uzasadnienia wyroku i dorczenie wyroku z uzasadnieniem. proponuje si, e termin ten liczony jest od chwili dorczenia wyroku, a nie jak obecnie od jego ogoszenia (por. take projektowan zmian w art. 517h 1 k.p.k.). Rozwizanie to w istotny sposb wzmacnia gwarancje stron, ktrych obecno na rozprawie, w tym i na ogoszeniu wyroku, nie bdzie ju co do zasady obowizkowa. Ze zmian t pozostaje take w zwizku 243

projektowana korekta art. 418a k.p.k., ktry w projektowanym brzmieniu bdzie mia zastosowanie jedynie do wyrokw wydanych na posiedzeniach odbywajcych si z wyczeniem jawnoci (chodzi zatem wobec brzmienia art. 95a 2 k.p.k. w projektowanym brzmieniu - jedynie o wyroki wydawane w postpowaniu kasacyjnym i wznowieniowym oraz w postpowaniu nakazowym). c. W rozdziale 14 kodeksu przewidziano nowe przepisy art. 127a. Przepis 1 wprowadza nieznane dotd ustawie rozwizanie zawieszenia biegu terminu dla dokonania czynnoci procesowej w razie zoenia wniosku o wyznaczenie obrocy albo penomocnika z urzdu - jeli warunkiem jej skutecznoci jest dziaanie obrocy albo penomocnika. Kwestia ta wywoywaa dotychczas kontrowersje i rozbienoci w orzecznictwie, skutkujce czsto pozbawieniem strony realnej moliwoci dokonania czynnoci procesowej (np. wniesienia subsydiarnego aktu oskarenia). Celem przepisu jest zatem umoliwienie stronie uzyskania rozstrzygnicia w przedmiocie przyznania pomocy prawnej w sposb, ktry nie powoduje ekspiracji terminu. W tym zakresie rozwizanie to spjne jest ze zmian zasad wyznaczania obrocy i penomocnika z urzdu (art. 80a i 87a). Z powodw gwarancyjnych waciwym rozwizaniem byo wprowadzenie moliwoci zawieszenia biegu terminu oglnym przepisem art. 127a, nie za wprowadzanie w kadym z tych przypadkw moliwoci wnoszenia wniosku o przywrcenie terminu. Przepis 2 stanowi uzupenienie regulacji 1, okrelajc konsekwencje uwzgldnienia wniosku i przyznania stronie pomocy 244

prawnej z urzdu. Przewiduje on odycie terminu do dokonania czynnoci procesowej w stosunku do wyznaczonego obrocy albo penomocnika. Nie wprowadza zatem modyfikacji w zakresie biegu terminu dla samej strony bez wzgldu na rozstrzygnicie w przedmiocie zoonego wniosku. Celem tego przepisu jest zapewnienie wyznaczonemu obrocy albo penomocnikowi czasu niezbdnego dla realizacji naoonego na niego obowizku dokonania czynnoci procesowej z naleyt starannoci. d. W rozdziale 15 kodeksu przewidziano kilka istotnych zmian. Zmiana brzmienia art. 124 k.p.k. podyktowana jest przekonaniem, e brak obecnie uzasadnienia dla utrzymywania monopolu operatora publicznego, to jest Poczty Polskiej S.A., na powiadczanie terminu nadania w placwce pocztowej pisma procesowego, kiedy wie si to z zachowaniem terminu. Wymogi jakim zgodnie z ustaw z dnia 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe sprosta musi operator wiadczcy powszechne usugi pocztowe uzna trzeba za gwarantujce nadania zapewnienie pisma rzetelnoci Brak powiadczenia terminu procesowego.

jednoczenie podstaw do rnicowania zasad dorczania pism stronom i uczestnikom postpowania przez organy procesowe (art. 131 1 k.p.k. pozwala na dorczenie nie tylko przez poczt, ale take przez inny uprawniony podmiot zajmujcy si dorczaniem korespondencji) i zasad nadawania pism przez stron, gdy wie si to z zachowaniem terminu. Std w projektowanym art. 124 k.p.k. posuono si tym samym terminem, ktry uyty jest w treci obowizujcego art. 131 1 k.p.k., to jest przyjto, e termin jest zachowany, jeeli przed jego upywem pismo zostao nadane przez 245

stron w placwce podmiotu zajmujcego si dorczaniem korespondencji. Dodatkowo, biorc pod uwag postpujc integracj w ramach Unii Europejskiej i fakt, e coraz wiksza liczba stron i uczestnikw postpowa karnych zamieszkuje lub stale przebywa w innych krajach Unii, oraz to, e usugi pocztowe wiadczone na terenie krajw Unii Europejskiej speniaj wymagane standardy dotyczce rzetelnoci, gwarancji bezpieczestwa i szybkoci dorcze uznano, e regu zachowania terminu okrelon w art. 124 k.p.k. obj mona wszystkie placwki podmiotw zajmujcych si dorczaniem korespondencji na terenie Unii Europejskiej. Nowe brzmienie art. 132 2 k.p.k. i wprowadzenie do art. 132 k.p.k. paragrafu 4 dotyczy wystpujcych w praktyce problemw zwizanych z tzw. dorczeniami porednimi. Adresaci pism procesowych, w tym zwaszcza oskareni kwestionuj bowiem prawidowo dorczenia pisma, podajc, e dorosy domownik pisma takiego im nie przekaza lub przekaza z opnieniem. Co wicej, doroli domownicy fakty te potwierdzaj, Aby wyeliminowa to niebezpieczestwo i zwikszy gwarancje oskaronego w odniesieniu do pism szczeglnie dla niego istotnych wyczono moliwo dorczenia poredniego i dorczenia za porednictwem telefaksu lub poczty elektronicznej w odniesieniu do: 1. zawiadomienia o terminie posiedzenia w przedmiocie

warunkowego umorzenia postpowania (art. 341 1 k.p.k.),

246

2. zawiadomienia o terminie posiedzenia w przedmiocie wniosku z art. 335 o skazanie bez rozprawy (art. 343 5 k.p.k.), 3. zawiadomienia o terminie posiedzenia w sprawie rozstrzygnicia o przepadku, zaliczeniu tymczasowego aresztowania, zatrzymania lub rodkw zapobiegawczych z art. 276 k.p.k. albo o dowodach rzeczowych(art. 420 1 k.p.k.), 4. dorczenia wyroku wydanego na posiedzeniu, o ktrym mowa w art. 343a k.p.k., w przedmiocie wniosku z art. 338a k.p.k., 5. dorczenia wyroku nakazowego (art. 500 1 k.p.k.). Wymienione pisma dorczy bdzie mona oskaronemu albo osobicie (regua z art. 132 1 k.p.k.), albo poprzez dwukrotne awizowanie (dorczenie zastpcze z art. 133 1 i 2 k.p.k.). Pozostae pisma procesowe adresowane do oskaronego, a take pisma adresowane do innych stron i uczestnikw postpowania mona bdzie zgodnie z art. 132 2 k.p.k. dorcza obecnym dorosym domownikom. W razie jednak ich nieobecnoci, jeeli administracja domu, dozorca domu lub sotys podejm si odda pismo adresatowi, konieczne bdzie dodatkowo umieszczenie w skrzynce pocztowej adresata bd na jego drzwiach lub w innym widocznym miejscu informacji o pozostawieniu pisma wymienionym podmiotom (odpowiednie stosowanie art. 133 2 k.p.k.). Obowizek ten, zapisany dotychczas w art. 133 2 k.p.k., a w projekcie w art. 132 2 k.p.k. in fine, zwiksza ma gwarancje prawidowego dorczenia pisma adresatowi. Przeniesienie tego obowizku z art. 133 2 k.p.k. do art. 132 2 k.p.k. zwizane jest z kompleksowym uregulowaniem dorcze porednich w art. 132 2 k.p.k. i wprowadzeniem katalogu wycze w art. 132 4 k.p.k. 247

Uzupenienie treci art. 133 2 k.p.k. ma znaczenie gwarancyjne, a jednoczenie praktyczne. W zdaniu ostatnim tego przepisu w nowym brzmieniu stwierdzono bowiem expressis verbis, e w razie dokonania czynnoci, o ktrych mowa w przepisie pismo uznaje si za dorczone. Zapis taki, ktry zawarty jest w obowizujcych przepisach art. 136 1 k.p.k. i art. 139 1 k.p.k. (w tym ostatnim przepisie take w nowym, projektowanym brzmieniu), nie by dotd obecny w art. 133 2 k.p.k., co mogo rodzi wtpliwoci co do skutecznoci takiego dorczenia. Nowe brzmienie wtpliwoci te eliminuje zarwno w odniesieniu do stron, jak i organw procesowych. Przewidziano take zmian treci przepisu art. 139 1 k.p.k., majc charakter porzdkujcy. Jej celem, podobnie jak w przypadku przepisu art. 75 1 k.p.k., jest sprecyzowanie istniejcego obowizku informowania organw procesowych o zmianie miejsca zamieszkania lub pobytu, celem zapewnienia skutecznoci czynnoci dorczenia pism procesowych i uniemoliwienia uchylania si od skutkw zaniechania realizacji tego obowizku. e. W rozdziale 16 kodeksu zmianie ulega przepis art. 144 1 k.p.k.. Konieczno jej wprowadzenia zwizana jest z modyfikacj systemu i zasad szkolenia zawodowego prawnikw, eliminacj instytucji asesora sdowego, a take istniejcymi moliwociami korzystania z pomocy asystentw sdziw oraz referendarzy sdowych. Proponowane rozwizanie wychodzi zatem na przeciw zgaszanym postulatom. Przekazuje prezesowi sdu bezporednie upowanienie do wyznaczenia innych ni pracownik sekretariatu 248

osb, w zakresie zgodnym z ich zatrudnieniem, do spisywania protokou rozprawy. f. Istotn zmian proponuje si w art. 607b pkt 1 k.p.k., polegajc na ograniczeniu dopuszczalnoci wydawania europejskich nakazw aresztowania w sprawach drobnych. Zmiana polega na zastrzeeniu, i nie jest dopuszczalne wydanie takiego nakazu w zwizku z prowadzonym przeciwko osobie ciganej postpowania karnego, jeeli realnie groca kara nie przekroczy 4 miesicy pozbawienia wolnoci, choby przestpstwo, ktrego dotyczy postpowanie zagroone byo kar przekraczajc 1 rok pozbawienia wolnoci. Z kontekstu wnioskowa naley, e chodzi o kar orzekan bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. Zamiana ta uzasadniona jest koniecznoci oparcia praktyki wydawania europejskich nakazw aresztowania na zasadzie proporcjonalnoci i oparta jest na zaoeniu, e nie jest opacalne tymczasowe aresztowanie osoby ciganej a nastpnie uruchamianie procedury wystpowania z europejskim nakazem w sytuacji, gdy okolicznoci sprawy wskazuj, e wymierzona zostanie kara wolnociowa, wzgldnie bezwzgldna kara nie przekraczajca wymiaru 4 miesicy pozbawienia wolnoci (podobnie jak w przypadku nakazu aresztowania, z ktrym wystpuje si w celu wykonania kary pozbawienia wolnoci). Przepisy ograniczajce stosowanie tymczasowego aresztowania, a zwaszcza art. 259 3 k.p.k. nie stanowi tu wystarczajcej bariery, albowiem przepisu tego nie stosuje si, jeeli oskarony ukrywa si (art. 259 3 k.p.k.), a w takiej najczciej sytuacji mamy do czynienia w sytuacji, gdy ujawnia si potrzeba korzystania z procedury europejskiego nakazu aresztowania. 249

g. Dwie projektowane zmiany dotycz przepisw o kosztach. Proponowane brzmienie art 632a k.p.k. jest konsekwencj wyroku Trybunau Konstytucyjnego z 18 padziernika 2011 r. w sprawie SK 39/09, ktrym TK uzna, e art. 632 pkt 2 k.p.k. w zakresie, w jakim w razie umorzenia postpowania karnego z powodu mierci oskaronego uniemoliwia zasdzenie na rzecz pokrzywdzonego i oskaryciela posikowego nalenoci z tytuu udziau w tym postpowaniu adwokata lub radcy prawnego, ustanowionego w charakterze penomocnika, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Proponowana zmiana nie odnosi si jednak bezporednio do treci art. 632 k.p.k. lecz wprowadza modyfikacj art. 632a k.p.k., ktry w obowizujcym stanie prawnym ma charakter regulacji szczeglnej w stosunku do oglnych zasad ponoszenia kosztw postpowania w razie umorzenia lub uniewinnienia. W konsekwencji dotychczasowy art. 632a k.p.k. oznaczony zostaje jako 1, za w przepisie 2 zawarto propozycj implementacji wyroku Trybunau Konstytucyjnego. Proponowany przepis przewiduje moliwo zwrotu wydatkw z tytuu ustanowienia w sprawie jednego penomocnika w razie umorzenia postpowania z powodu przyczyn powstaych w jego toku. Tworzy zatem regu gwarancyjn, ktr naley odnosi nie tylko do pokrzywdzonego, lecz do wszystkich stron postpowania, ktrych interesy w postpowaniu karnym rwnie musz by uwzgldniane. Nie zawa jednoczenie przyczyn umorzenia do wskazanej w implementowanym judykacie przesanki w postaci mierci oskaronego, albowiem zauway naley, e obok niej w toku postpowania karnego ujawni si mog take inne negatywne 250

przesanki Trybunau

procesowe,

aktualizujce

wietle

stanowiska zwrotu

Konstytucyjnego

konieczno

przyznania

kosztw. W projekcie uwzgldniono jednak take fakt, e projektowany przepis stanowi wyjtek od reguy okrelonej w art. 632 pkt 2 k.p.k., a zatem konieczne jest uwzgldnienie tego faktu w okreleniu zakresu regulacji. W konsekwencji przewidziano zatem zwrot uzasadnionych wydatkw, przenoszc na osob dajc zwrotu kosztw ciar wykazania istnienia podstaw do jego dokonania. Ponadto, ograniczono zakres podstawy zwrotu kosztw do sytuacji, w ktrej przyczyny umorzenia powstay w toku postpowania karnego, a zatem nie mogy by uwzgldnione przez stron w chwili podejmowania decyzji o udziale w postpowaniu i korzystaniu z pomocy penomocnika. Stanowi to wyraz zaoenia, e strona nie powinna ponosi kosztw postpowania, ktre wynikaj z okolicznoci niezalenych od niej, nieistniejcych w chwili wszczcia postpowania sdowego, a zatem nieobjtych swobod decyzji o udziale w postpowaniu i wynikajcych z niego konsekwencjach, take w zakresie kosztw. Wprowadzenie nowego art. 637a k.p.k. ma na celu

uporzdkowanie kwestii kosztw postpowania kasacyjnego. Aktualnie bowiem jedynie w drodze rnorodnych interpretacji przepisw o postpowaniu odwoawczym i jego kosztach wyciga si wniosek o odpowiednim orzekaniu take w przedmiocie kosztw postpowania kasacyjnego. Rzecz w tym, e art. 518 k.p.k. nakazuje wprawdzie stosowa do kasacji przepisy dziau X, normujcego postpowanie odwoawcze, ale nie jak ongi, oglnie przepisy o postpowaniu odwoawczym, a przepisy o kosztach, w tym postpowania odwoawczego, zawarte s ju w dziale XIV 251

kodeksu, a nie w dziale X. Wrd nich s wprawdzie przepisy odnoszce si do kosztw kasacji, ale tylko kasacji podmiotw specjalnych z art. 521 k.p.k. (art. 638 k.p.k.), s te wyrane przepisy o kosztach postpowania o wznowienie (art. 639 k.p.k.), brak natomiast takiej wyranej normy odnonie kosztw postpowania kasacyjnego. W ramach przepisw rozdziau 55 k.p.k. o kasacji znajduj si za tylko wycinkowe przepisy o kosztach, a mianowicie o opacie od tej skargi i o jej zwracaniu (art. 527 k.p.k.). Dlatego proponuje si wprowadzenie do dziau XIV kodeksu odrbnego wyranego przepisu o kosztach postpowania kasacyjnego z odwoaniem si do odpowiedniego stosowania tu przepisw o kosztach postpowania odwoawczego, z zastrzeeniem, e nie dotyczy to wypadku, gdy ustawa stanowi inaczej, co odnosioby si do kwestii, uregulowanej odrbnie, opaty od kasacji i jej zwrotu. Proponowany przepis sytuuje si tu po regulacji kosztw postpowania odwoawczego, a przed unormowaniem kwestii kosztw kasacji podmiotw specjalnych i kosztw postpowania o wznowienie.

16. Zgodno projektowanych rozwiza ze standardami strasburskimi a. W odniesieniu do przepisw regulujcych stosowanie tymczasowego aresztowania projektowane zmiany maj na celu m.in. przystosowanie polskiej procedury karnej do wymogw wynikajcych z bogatego orzecznictwa Europejskiego Trybunau Praw Czowieka, ogoszonego w sprawach polskich. - Europejski Trybuna Praw Czowieka (dalej: Trybuna lub ETPCz) kilkakrotnie stwierdza, uwzgldniajc skargi przeciwko Polsce, e 252

uniemoliwienie

oskaronemu

jego

obrocy

dostpu

do

akt

postpowania przygotowawczego narusza zasad rwnoci broni, stanowic istotny element rzetelnoci procedury przewidzianej w art. 5 ust. 4 Konwencji o ochronie praw czowieka i podstawowych wolnoci (Migo przeciwko Polsce, wyrok z dnia 25 czerwca 2002 r., Chruciski przeciwko Polsce, wyrok z dnia 6 listopada 2007 r., aszkiewicz przeciwko Polsce, wyrok z dnia 15 stycznia 2008 r.). Trybuna nie opowiada si za penym dostpem podejrzanego do akt postpowania przygotowawczego. Uznaje jednak, e nie jest moliwe skuteczne realizowanie prawa do obrony i kwestionowanie zasadnoci stosowania czy przeduania tymczasowego aresztowania wwczas, gdy oskarony i jego obroca s pozbawieni dostpu do akt sprawy. W punkcie 84 wyroku w sprawie aszkiewicz stwierdza si: Trybuna uznaje konieczno skutecznego prowadzenia postpowa karnych, co moe oznacza, e pewna cz informacji zebranych w ich trakcie powinna by utajniona w celu uniemoliwienia podejrzanym zacierania dowodw i podwaania biegu wymiaru sprawiedliwoci. Jednake, ten zasadny cel nie moe by realizowany kosztem znacznego ograniczenia prawa do obrony. Dlatego te informacje kluczowe dla oceny legalnoci tymczasowego by w aresztowania, takie jak powody, ktre zdaniem prokuratury uzasadniaj przeduenie okresu pozbawienia wolnoci powinny odpowiednim trybie udostpnione adwokatowi podejrzanego [...]. Projekt nowelizacji i jego k.p.k. wprowadza z t dwutorowe czci akt zaznajomienie postpowania podejrzanego obrocy

przygotowawczego, ktra stanowi podstaw orzekania w przedmiocie tymczasowego aresztowania. W projektowanym art. 156 5a k.p.k. przewiduje si obowizek udostpnienia akt sprawy w czci zawierajcej tre dowodw wskazanych we wniosku o zastosowanie lub przeduenie 253

tymczasowego aresztowania. Ponadto w projektowanym art. 249a k.p.k. zosta naoony na sdy obowizek orzekania w przedmiocie stosowania izolacyjnego rodka zapobiegawczego wycznie na podstawie dowodw jawnych dla oskaronego i jego obrocy. W zwizku z tym sd, uwzgldniajc z urzdu take okolicznoci korzystne dla oskaronego, ktrych prokurator nie ujawni, musi je najpierw ujawni na posiedzeniu. Oba przepisy tworz ramy prawne orzekania w przedmiocie moliwoci

tymczasowego aresztowania w warunkach zgodnych z art. 5 ust. 4 Konwencji przez zagwarantowanie oskaronemu efektywnego podwaania zasadnoci stosowania lub przeduania tymczasowego aresztowania. - z art. 5 ust. 4 Konwencji wynika rwnie wymg zapewnienia podejrzanemu sdowej kontroli zasadnoci przeduania stosowania tymczasowego aresztowania. Europejski Trybuna Praw Czowieka podkrela, e w przypadku pozbawienia wolnoci oskaronego w zwizku z zarzutem popenienia czynu zabronionego (czyli pozbawienia wolnoci, ktre znajduje swe uzasadnienie w art. 5 ust. 1 lit. c Konwencji) procedura kontroli pozbawienia wolnoci powinna mie sdowy charakter, gwarantowa rwno stron procesowych i prawo osoby pozbawionej wolnoci do wysuchania. Zdaniem Trybunau rzetelno procedury habeas corpus bdzie zachowana, jeeli w posiedzeniu sdu kontrolujcego zasadnoci dalszego tymczasowego aresztowania ma prawo wzi udzia obroca oskaronego tymczasowo aresztowanego. Tym samym Trybuna uzna za wystarczajce wysuchanie obrocy, akceptujc niedoprowadzenie samego tymczasowo aresztowanego na posiedzenie jako zgodne z Konwencj (tak, m.in.: Telecki przeciwko Polsce, decyzja w sprawie dopuszczalnoci skargi nr 56552/00 z dnia 3 lipca 2003 r.; Kozimor przeciwko Polsce, wyrok z dnia 12 kwietnia 2007 254

r., skarga nr 10816/02; Marchowski przeciwko Polsce, wyrok z dnia 8 lipca 2008 r., skarga nr 10273/02; Bereza przeciwko Polsce, wyrok z dnia 1 kwietnia 2008 r., skarga nr 38713/06). W kilku sprawach Trybuna orzek, e ju samo umoliwienie obrocy udziau w posiedzeniu w przedmiocie przeduenia stosowania tymczasowego aresztowania lub rozpoznania zaalenia na postanowienie o przedueniu stosowania tego rodka, stanowi naleyte zagwarantowanie rzetelnoci procedur kontrolnych, nawet wwczas, gdy obroca nie stawi si na wymienione posiedzenia (Marchowski przeciwko Polsce, 81-82 wyroku; Kucharski przeciwko Polsce, wyrok z dnia 3 czerwca 2008 r., skarga nr 51521/99, 71 wyroku). Obecnie obowizujcy Kodeks postpowania karnego w art. 249 5 gwarantuje obrocy oskaronego tymczasowo aresztowanego prawo do udziau w kadym posiedzeniu sdu, na ktrym sd orzeka w przedmiocie wniosku o przeduenie stosowania tymczasowego aresztowania, czy te w przedmiocie zaalenia na postanowienie o zastosowaniu lub przedueniu stosowania tego rodka zapobiegawczego. Nie budzi wic wtpliwoci to, e tymczasowo aresztowany bdzie mia zagwarantowan w peni kontradyktoryjn procedur kontroli nad zasadnoci przeduania stosowania tymczasowego aresztowania tylko wwczas, gdy jest reprezentowany przez obroc. Ma to szczeglne znaczenie w toku postpowania przygotowawczego, kiedy to podejrzany, po jego sdowym wysuchaniu w zwizku z zastosowaniem tymczasowego aresztowania, nie jest doprowadzany do sdu. Inaczej rzecz si przedstawia w postpowaniu sdowym, w ktrym kontrola zasadnoci stosowania tymczasowego aresztowania moe si odbywa na wniosek oskaronego zoony w trybie art. 254 1 k.p.k. w zasadzie na kadej rozprawie, w warunkach penej kontradyktoryjnoci.

255

Projektowana zmiana art. 249 5 k.p.k. polega na wprowadzeniu obowizku wyznaczania obrocy z urzdu oskaronemu, ktry nie ma obrocy, w celu udziau w posiedzeniach sdu wymienionych w tym przepisie. Jest ona podyktowana koniecznoci zapewnienia rwnoci broni wymaganej przez art. 5 ust. 4 Konwencji w toku procedur kontroli zasadnoci obrocy stosowania tymczasowego aresztowania. Wyznaczenie jest uzalenione od zoenia stosownego wniosku przez

tymczasowo aresztowanego. Zaproponowana zmiana ma zapewni kontradyktoryjne procedowanie w przedmiocie tymczasowego

aresztowania wobec wszystkich tymczasowo aresztowanych. - Z przepisu art. 5 ust. 4 Konwencji wynika, e kadorazowa procedura sdowej kontroli zasadnoci pozbawienia wolnoci powinna by przeprowadzona bezzwocznie. Wyroki Trybunau wydawane w sprawach polskich potwierdzaj, e wymg ten ma zastosowanie do czasu rozpoznania zaale na postanowienia w przedmiocie tymczasowego aresztowania i nie zawsze jest przestrzegany w praktyce. Czstokro rozpoznanie zaalenia na postanowienie o przedueniu stosowania tymczasowego aresztowania trwa kilka tygodni a nawet miesicy, co Trybuna uznaje za sprzeczne z art. 5 ust. 4 Konwencji (np.: Frasik przeciwko Polsce, wyrok z dnia 5 stycznia 2010 r.; Lewicki przeciwko Polsce, wyrok z dnia 6 padziernika 2009 r.; ywicki przeciwko Polsce, wyrok z dnia 20 stycznia 2009 r.). Zmiana wprowadzona do art. 252 3 k.p.k. polega na doprecyzowaniu, e zaalenie na postanowienie w przedmiocie tymczasowego aresztowania naley rozpozna nie pniej ni w terminie 7 dni od przekazania go waciwemu sdowi wraz z niezbdnymi aktami sprawy. Wprowadzony przepis, wraz z art. 463 2 k.p.k. (nakazujcym przekazanie takiego zaalenia do rozpoznania w terminie 48 godzin) powinien stworzy ramy prawne dla prawidowego, 256

zgodnego z art. 5 ust. 4 Konwencji, przeprowadzania instancyjnej kontroli zasadnoci przeduania tymczasowego aresztowania. - W projekcie wprowadzono szereg zmian w przepisach regulujcych podstawy stosowania tymczasowego aresztowania. Zmierzaj one do ograniczenia zarwno czstotliwoci (projektowany art. 259 3 k.p.k.), jak i czasu stosowania tego rodka zapobiegawczego, w szczeglnoci przez istotne ograniczanie dopuszczalnoci przeduania tymczasowego aresztowania po upywie wzgldnie maksymalnych terminw jego stosowania na poszczeglnych etapach procesu i uzalenienie tej dopuszczalnoci od wysokoci realnie grocej oskaronemu kary (art. 263 4b k.p.k.). Celem wprowadzonych zmian jest zlikwidowanie zjawiska naduywania tymczasowego aresztowania przez automatyczne przeduanie tego rodka, bez naleytej kontroli jego zasadnoci. Wskazane zmiany maj suy stworzeniu ram prawnych dla likwidacji uchybie wskazanych w licznych orzeczeniach stwierdzajcych naruszenie art. 5 ust. 3 Konwencji w sprawach polskich z powodu zbyt dugotrwaego stosowania izolacyjnego rodka zapobiegawczego. Polska zostaa zobowizana do podjcia dziaa zmierzajcych do ograniczenia zbyt dugotrwaego stosowania tymczasowego aresztowania zarwno przez Komitet Ministrw Rady Europy, jak i przez Europejski Trybuna Praw Czowieka. Komitet Ministrw, nadzorujc wykonanie grupy 44 wyrokw stwierdzajcych naruszenie art. 5 ust. 3 Konwencji, wyda Rezolucj Tymczasow CM/ResDH (2007)75, w ktrej zachca do wprowadzania kolejnych rodkw majcych na celu skrcenie dugoci aresztw tymczasowych, z uwzgldnieniem podjcia moliwych rodkw legislacyjnych i zmiany praktyki sdowej w tym zakresie, aby zapewni

257

zgodno z wymogami ustanowionymi przez Konwencj i orzecznictwo Trybunau. W wyroku w sprawie Kauczor przeciwko Polsce (z dnia 3 lutego 2009 r.) Europejski Trybuna Praw Czowieka orzek, e zbyt dugotrwae stosowanie tymczasowych aresztowa stanowi w Polsce problem systemowy wymiaru sprawiedliwoci w sprawach karnych i na podstawie art. 46 Konwencji zobowiza pastwo do podjcia rodkw zmierzajcych do likwidacji przyczyn narusze art. 5 ust. 3 Konwencji. - W projekcie zawarto zmiany doprecyzowujce obowizki sdw w zakresie rzetelnego uzasadniania postanowie w przedmiocie tymczasowego aresztowania. Projektowany art. 250 2a k.p.k. wskazuje, co powinien zawiera wniosek prokuratora o zastosowanie tymczasowego aresztowania, natomiast w art. 251 3 k.p.k. wprowadzono wyszczeglnienie elementw uzasadnienia postanowienia o zastosowaniu rodka zapobiegawczego. Wskazane doprecyzowanie ma na celu popraw jakoci uzasadnie postanowie sdw w przedmiocie rodkw zapobiegawczych. Na gruncie obowizujcego stanu prawnego susznie przyjmuje si, e przepis art. 251 3 k.p.k. odnosi si nie tylko do postanowie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania, ale rwnie do postanowie o przedueniu stosowania tego rodka. Oceniajc zgodno z art. 5 ust. 3 Konwencji przeduajcego si tymczasowego aresztowania, Europejski Trybuna Praw Czowieka bierze pod uwag dwa elementy: sprawno prowadzenia postpowania oraz to, czy podane zostay odpowiednie i wystarczajce powody dalszego stosowania tego rodka zapobiegawczego. popenienia ETPCz czynu uznaje przy tym, e prawdopodobiestwo zabronionego, bdc

podstawowym warunkiem stosowania tymczasowego aresztowania, wraz z upywem czasu przestaje by wystarczajcym uzasadnieniem dla 258

przeduania jego stosowania (por. m.in. Kuda przeciwko Polsce, wyrok z dnia 26 padziernika 2000 r.). Uzasadnienia postanowie sdw w przedmiocie tymczasowego aresztowania stanowi dla Trybunau podstaw dla dokonywania oceny, czy przeduajce si pozbawienie wolnoci oskaronego w toku procesu byo zasadne i - w rezultacie zgodne z art. 5 ust. 3 Konwencji. To uzasadnia konieczno szczegowego uregulowania, jakie elementy powinno zawiera

uzasadnienie postanowienia w przedmiocie tymczasowego aresztowania. Nowe brzmienie przepisu 3 art. 251 k.p.k. obliguje do rzetelnego uzasadniania postanowie o zastosowaniu take innych ni tymczasowe aresztowanie rodkw zapobiegawczych. Zasadno stosowania nieizolacyjnych rodkw zapobiegawczych jest rwnie poddawana ocenie Europejskiego Trybunau Praw Czowieka na skutek skarg wnoszonych przeciwko Polsce (por. Zmarzlak przeciwko Polsce, wyrok z dnia 15 stycznia 2008 r.; A.E. przeciwko Polsce, wyrok z dnia 31 marca 2009 r.). - Zmiany wprowadzone do art. 264 3 k.p.k. zostay podyktowane koniecznoci uwzgldnienia standardw ustanowionych w orzecznictwie Europejskiego Trybunau Praw Czowieka w sprawach polskich. W kilku wyrokach Trybuna orzek naruszenie art. 5 Konwencji wwczas, gdy stosowano tymczasowe aresztowanie po umorzeniu postpowania i orzeczeniu rodka zabezpieczajcego umieszczenia w zamknitym zakadzie leczniczym wobec sprawcy niepoczytalnego (Mocarska przeciwko Polsce, wyrok z dnia 6 listopada 2007 r., skarga nr 26917/05; Pankiewicz przeciwko Polsce, wyrok z dnia 12 lutego 2008 r., skarga nr 34151/04; Kumenda przeciwko Polsce, wyrok Trybunau z dnia 8 czerwca 2010 r., skarga nr 2369/09). Z Konwencji nie wynika co prawda wymg natychmiastowego przyjcia oskaronego do szpitala psychiatrycznego po 259

zastosowaniu wobec niego rodka zabezpieczajcego. W wymienionych orzeczeniach Trybuna podkrela jednak, e zadaniem organw krajowych jest znalezienie rozwizania respektujcego naleycie interesy oskaronego, tote zbyt dugie (kilkumiesiczne) oczekiwanie w zwykym areszcie ledczym na rozpoczcie odbywania rodka zabezpieczajcego stanowi naruszenie art. 5 ust. 1 Konwencji. Projektowane zmiany wprowadzaj maksymalny, 3 miesiczny termin stosowania tymczasowego aresztowania wobec sprawcy, ktry powinien wykonywa rodek zabezpieczajcy, zobowizujc jednoczenie do poddania go w tym okresie odpowiedniemu oddziaywaniu leczniczemu i terapeutycznemu. Rozwizania projektu dopuszczaj jedynie moliwo jednorazowego przeduenia w/w terminu o jeden miesic, uznajc e jest to termin wystarczajcy do umieszczenia sprawcy w zakadzie, w ktrym bdzie mg by poddany stosownym oddziaywaniom. - Kolejn zmian zmierzajc do penego zagwarantowania w k.p.k. uprawnie przewidzianych dla tymczasowo aresztowanego w art. 5 ust. 3 Konwencji jest wprowadzenie nowego paragrafu 3 do art. 279 k.p.k. Przepis ten przewiduje obowizek niezwocznego doprowadzenia do sdu oskaronego zatrzymanego na podstawie listu goczego, chyba e prokurator po przesuchaniu zatrzymanego uchyli stosowanie tymczasowego aresztowania lub zmieni je na nieizolacyjny rodek zapobiegawczy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunau, kady zatrzymany, take na podstawie orzeczenia sdu wydanego pod jego nieobecno, musi by niezwocznie doprowadzony do sdu lub zwolniony (Ladent przeciwko Polsce, wyrok z dnia 18 marca 2008 r.; Piotr Nowak przeciwko Polsce, wyrok z dnia 7 grudnia 2010 r.). W przypadku niezwocznego 260

zwolnienia

po

zatrzymaniu

nie

jest

konieczne

doprowadzanie

zatrzymanego do sdu (De Jong, Bljet i Van Den Brink przeciwko Niderlandom, wyrok z dnia 22 maja 1984 r., 52; Brogan i inni przeciwko Zjednoczonemu Krlestwu, wyrok z dnia 29 listopada 1988 r., 58). Zdaniem Trybunau rozumienie pojcia niezwocznoci naley odnie do okolicznoci konkretnej sprawy, jednak nie s one decydujce. Niedopuszczalne jest dokonywanie takiej wykadni tego terminu, ktra osabiaaby gwarancyjne znaczenie prawa zatrzymanego do sdowego wysuchania. Zdaniem Trybunau pojcie niezwocznie jest bliskie terminowi natychmiast (Brogan przeciwko Zjdnoczonemu Krlestwu, 59). W dotychczasowej praktyce zatrzymani na podstawie listu goczego nie byli doprowadzani do sdu bezporednio po zatrzymaniu. Najczciej pozostawali pozbawieni wolnoci przez okres, na jaki sd zastosowa tymczasowe aresztowania pod ich nieobecno (z reguy do 14 dni, zgodnie z 209 ust. 1 regulaminu wewntrznego urzdowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. z 2010 r., Nr 49, poz. 296)), zanim orzeczono o dalszym stosowaniu tego rodka zapobiegawczego lub jego zmianie na agodniejszy. Wskazana praktyka zostaa uznana za sprzeczn z art. 5 ust. 3 Konwencji we wspomnianych sprawach Ladent przeciwko Polsce i Piotr Nowak przeciwko Polsce. W ostatnim z wymienionych wyrokw Trybuna odnotowa, e w prawie krajowym brak jest uregulowania obowizku doprowadzenia zatrzymanego do sdu, co prowadzi do praktyki sprzecznej z Konwencj. Zaproponowany przepis czyni zado wskazanym wymogom art. 5 ust. 3 Konwencji. Zatrzymanego naley doprowadzi do sdu, ktry stosowa tymczasowe aresztowanie. Doprowadzenie 261 powinno nastpi

niezwocznie co naley rozumie najszybciej jak to moliwe. Naley uzna, e doprowadzenie zatrzymanego do sdu w kadym razie powinno nastpi przed upywem 48 godzin zatrzymania. b. W odniesieniu do przepisw regulujcych udzia oskaronego w rozprawie gwnej. Zawarty w projekcie sposb zagwarantowania oskaronemu prawa do uczestniczenia w rozprawie gwnej spenia wymogi art. 6 Konwencji. Powszechnie w orzecznictwie strasburskim przyjmuje si, e wstpnym warunkiem realizacji kluczowego dla oskaronego prawa do obrony jest zapewnienie mu prawa do uczestniczenia w rozprawie gwnej. Jest to jednak prawo oskaronego, ktrego moe si on zrzec. Z orzecznictwa wynika, e zrzeczenie si prawa do obrony moe nastpi przez wyrane zademonstrowanie przez oskaronego braku woli udziau w rozprawie lub w sposb milczcy, poprzez jego niestawiennictwo na rozprawie pomimo wiadomoci terminu rozprawy odroczonej lub przerwanej. Aby takie zrzeczenie si byo skuteczne na gruncie Konwencji, musi by stwierdzone w sposb niebudzcy wtpliwoci i nie moe narusza wanego interesu publicznego. Zanim zostanie stwierdzone zrzeczenie si przez oskaronego jego praw wynikajcych z art. 6 Konwencji, naley zbada, czy oskarony mg rozsdnie przewidzie konsekwencje procesowe swojego zachowania (Hoowiski przeciwko Polsce, decyzja Trybunau z dnia 28 listopada 2006 r.; Hermi przeciwko Wochom, wyrok dnia 18 padziernika 2006 r. 73-74). Prowadzeniu postpowania pod nieobecno oskaronego, ktry zrzek si prawa do udziau w rozprawie gwnej powinny towarzyszy zabezpieczenia proceduralne, odpowiednie do sytuacji. Niestawiennictwo oskaronego na rozpraw i uznanie go wskutek tego za ukrywajcego si nie powinno by poczytane za zrzeczenie si prawa do udziau w rozprawie, jeeli istniej uzasadnione 262

wtpliwoci co do tego, czy by on w ogle wiadom prowadzenia przeciwko niemu postpowania karnego (Colozza przeciwko Wochom, wyrok z dnia 12 lutego 1985, 28; Abbasov przeciwko Republice Azerbejdanu, wyrok z dnia 17 stycznia 2008 r., 28-34). W przypadku osdzenia oskaronego in absentia przy bdnym zaoeniu, e zrzek si on prawa do udziau w rozprawie, naley mu zapewni prawo do ponownego przeprowadzenia procesu. Jeeli natomiast oskarony zmienia miejsce zamieszkania amic w ten sposb naoony na niego rodek zapobiegawczy i pozbawiajc si moliwoci odbioru korespondencji procesowej, nie moe nastpnie twierdzi, e nie by wiadom prowadzenia postpowania sdowego w jego sprawie i domaga si ponownego osdzenia (Demebukov przeciwko Bugarii, wyrok z dnia 28 lutego 2008 r., 53-59). Nie narusza art. 6 ust. 1 Konwencji procedowanie na rozprawie gwnej pod nieobecno oskaronego i niedorczenie mu wydanego na tej rozprawie wyroku, jeeli oskarony, wiadom terminu kolejnej rozprawy nie stawi si na ni bez usprawiedliwienia (Hoowiski przeciwko Polsce) Uwzgldniajc zaprezentowane standardy wynikajce z art. 6 Konwencji uznano, e odejciu od modelu obowizkowego uczestnictwa oskaronego w rozprawie gwnej powinno towarzyszy wprowadzenie dodatkowych gwarancji dla oskaronego. Dlatego w projekcie wyranie przewidziano: zabezpieczenia proceduralne w postaci obowizku doprowadzenia na rozpraw gwn oskaronego pozbawionego wolnoci, jeeli o to wnosi (art. 350 3 k.p.k.) oraz prawa kadego oskaronego do zoenia wniosku o wyznaczenie obrocy z urzdu (art. 80a k.p.k.). W projekcie utrzymano te obowizek zawiadamiania oskaronego, ktrego obecno 263

na rozprawie nie jest obowizkowa, o terminie rozprawy odroczonej, rezygnujc z koniecznoci zawiadamiania o terminie przerwanej. obowizek poinformowania oskaronego przed rozpraw o konsekwencjach nieskorzystania z prawa do udziau w rozprawie. Zgodnie z art. 353 k.p.k., przy zawiadamianiu oskaronego o terminie rozprawy zostanie mu dorczone pouczenie o treci przepisw art. 374, 376, 377, 422, 427 4 i 447 5 k.p.k., przy czym o treci przepisw art. 374, 376, 377 i 422 k.p.k. oskarony powinien by ju informowany wczeniej, przy dorczeniu mu odpisu aktu oskarenia (art. 338 1 k.p.k.). Zatem ju podejmujc decyzj o ewentualnej rezygnacji z udziau w rozprawie oskarony, dziki pouczeniu o treci art. 427 4 i art. 447 5 k.p.k., bdzie wiadom tego, e rezygnuje tym samym ze skadania wnioskw dowodowych na rozprawie a w apelacji nie bdzie mg podnie zarzutw nieprzeprowadzenia przez sd dowodw, o ktrych przeprowadzenie nie wnioskowa. zabezpieczenie wspomnianego w orzecznictwie strasburskim interesu publicznego, poprzez uznanie, e w sprawach o zbrodnie obecno oskaronego jest obowizkowa przy czynnociach przewidzianych w art. 385 i 386 k.p.k., oraz przez to, e w kadym przypadku sd moe uzna obecnoci oskaronego na rozprawie za obowizkow (art. 374 1 i 1a). c. W odniesieniu do prawa do posiadania obrocy i realizowania prawa do obrony na rozprawie. Wprowadzone zmiany tworz model dostpu do pomocy prawnej, ktry naley uzna za w peni zgodny z przewidzianym w art. 6 ust. 3 lit. c Konwencji. Z tego przepisu wynika, e przyznanie pomocy prawnej jest uzalenione od spenienia kumulatywnie obu warunkw: oskarony musi wykaza ubstwo a sd winien sprawdzi, czy interes wymiaru sprawiedliwoci wymaga przyznania 264 rozprawy

obrocy. Przyjmuje si przy tym, e jeeli oskaronemu w danym postpowaniu karnym grozi wymierzenie kary pozbawienia wolnoci, to, co do zasady, dobro wymiaru sprawiedliwoci wymaga, aby by on reprezentowany przez obroc (Benham przeciwko Zjednoczonemu Krlestwu, wyrok z dnia 10 czerwca 1998 r., 61; Beet i inni przeciwko Zjednoczonemu Krlestwu, wyrok z dnia 1 marca 2005 r., 38). Decydujce jest przy tym to, czy za zarzucany oskaronemu czyn dopuszczalne jest wymierzenie kary pozbawienia wolnoci a nie prawdopodobiestwo wymierzenia tej kary w danym przypadku (Quaranta przeciwko Szwajcarii, wyrok z dnia 24 maja 1991 r., 33). Przy takim ujciu przesanki dobra wymiaru sprawiedliwoci trzeba uzna, e jest ona automatycznie speniona w zdecydowanej wikszoci postpowa karnych. Wprowadzony model dostpu do pomocy prawnej skutkuje tym, e kady, kto nie jest w stanie ponie kosztw obrocy z wyboru moe by reprezentowany przez obroc z urzdu w postpowaniu sdowym, bez koniecznoci wykazywania swego ubstwa w momencie skadania wniosku o wyznaczenie obrocy. Ostateczne obcienie oskaronego kosztami wyznaczenia obrocy z urzdu jest uzalenione od rodzaju zapadego rozstrzygnicia w przedmiocie odpowiedzialnoci karnej oskaronego oraz od jego sytuacji majtkowej i rodzinnej, co odpowiada wymogom konwencyjnym. Ponadto, moe by ono poddane kontroli instancyjnej (art. 626 3 k.p.k.), gdy tymczasem na odmow ustanowienia obrocy z urzdu na podstawie art. 78 k.p.k. nie przysuguje zaalenie. Zapewnienie realnego dostpu do pomocy obrocy dla kadego oskaronego ma bardzo istotne znaczenie w kontekcie wprowadzenia zasady przeprowadzania dowodw na rozprawie na wniosek stron a 265

jedynie wyjtkowo, w szczeglnie uzasadnionych przypadkach z urzdu przez sd (art. 167 k.p.k.). d. W odniesieniu do orzekania na posiedzeniach niejawnych.

Wprowadzenie do kodeksu zasady niejawnoci posiedze sdowych nie narusza prawa oskaronego do publicznego rozpoznania jego sprawy, wyraonego w art. 6 ust. 1 Konwencji. Naley zauway, e konwencyjny wymg publicznego orzekania odnosi si wycznie do zasadniczego przedmiotu procesu, czyli kwestii odpowiedzialnoci karnej oskaronego (Reinprecht przeciwko Austrii, wyrok z dnia 15 listopada 2005 r., 4748, w ktrym Trybuna uzna, e z art. 6 ust. 1 Konwencji nie wynika uprawnienie oskaronego do publicznego orzekania w ramach procedur kontroli stosowania tymczasowego aresztowania). W myl art. 6 ust. 1 Konwencji publiczne rozpoznanie sprawy jest uprawnieniem oskaronego i nie stanowi sposobu zagwarantowania spoeczestwu prawa do kontrolowania wymiaru sprawiedliwoci. Z tego powodu, z punktu widzenia art. 6 ust. 1 Konwencji, nie jest konieczne zagwarantowania jawnoci posiedze w tych wszystkich przypadkach, w ktrych orzekanie na posiedzeniu a nie na rozprawie nastpuje na wniosek samego oskaronego (np.: art. 341, 343, 343a k.p.k. por. Hermi przeciwko Wochom, wyrok z dnia 18 padziernika 2006 r., 77-80). Ponadto, w postpowaniu odwoawczym nie jest konieczne zapewnienie wszystkich gwarancji rzetelnego procesu, w tym publicznego procedowania, w szczeglnoci wwczas, gdy dotyczy ono wycznie kwestii prawnych a zapewniono pene gwarancje publicznego procesu w postpowaniu pierwszoinstancyjnym (m.in.: Seliwiak przeciwko Polsce, wyrok z dnia 21 lipca 2009 r., 55-56). Naley te zauway, e art. 6 ust. 1 Konwencji wymienia do obszerny katalog okolicznoci, ktre mog usprawiedliwia wyczenie jawnoci orzekania. 266

W wietle zarysowanych standardw naley uzna, e wyczenie jawnoci posiedze, na ktrych sd orzeka w przedmiocie gwnego nurtu procesu w postpowaniu odwoawczym lub w postpowaniu w przedmiocie nadzwyczajnych rodkw zaskarenia (przewidzianych np. w art. 439 1, 535 1 k.p.k.) nie jest sprzeczne z art. 6 ust. 1 Konwencji. Lista posiedze jawnych dla publicznoci wskazanych w art. 95a 2 k.p.k. nie obejmuje dwch sytuacji orzekania w kwestii odpowiedzialnoci karnej oskaronego przez sd pierwszej instancji. Pierwsz z nich jest orzekanie na posiedzeniu w przedmiocie wniosku prokuratora o umorzenie postpowania z powodu niepoczytalnoci sprawcy i o zastosowaniu rodkw zabezpieczajcych. Wyczenie jawnoci zewntrznej tego posiedzenia jest jednak w peni usprawiedliwione koniecznoci ochrony ycia prywatnego oskaronego, czyli z powodu wskazanego w art. 6 ust. 1 Konwencji. W drugim przypadku wydania wyroku nakazowego na posiedzeniu (art. 500 4 k.p.k.) - wyczenie jawnoci posiedzenia nie pozbawia oskaronego prawa do publicznej rozprawy, skoro moe on zoy sprzeciw od wyroku, automatycznie skutkujcy przeprowadzeniem rozprawy (Trybuna stwierdza naruszenie prawa do publicznego rozpoznania sprawy jednie wwczas, gdy po wydaniu wyroku w postpowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym dla oskaronego i publicznoci, nie ma on prawa do ponownego rozpoznania sprawy na jawnej rozprawie (tak, m.in.: Aldemir przeciwko Turcji, wyrok z dnia 22 wrzenia 2009 r.). e. Prawo do obrony i rwno stron na rozprawie odwoawczej. Wobec rozszerzenia dopuszczalnoci prowadzenia postpowania dowodowego na rozprawie odwoawczej, wzmocniono prawo oskaronego do realizowania obrony (osobicie lub przez ustanowionego z urzdu 267

obroc) na tym etapie postpowania karnego. Projekt przewiduje moliwo zoenia przez kadego oskaronego wniosku o wyznaczenie obrocy z urzdu w celu reprezentowania go w postpowaniu apelacyjnym (art. 444 3 k.p.k.). W przypadku zoenia takiego wniosku, udzia obrocy w rozprawie odwoawczej jest obligatoryjny, podobnie jak w przypadkach obrony obowizkowej, uregulowanych w art. 79 i 80 k.p.k. (art. 450 1 k.p.k.). W odniesieniu do udziau w rozprawie odwoawczej oskaronego pozbawionego wolnoci projekt wprowadza niewielkie zmiany, polegajce na zakreleniu oskaronemu 7-dniowego terminu do zoenia wniosku o doprowadzenie na rozpraw odwoawcz. Doprecyzowano jednoczenie skutki przekroczenia tego terminu. Przepis art. 451 k.p.k. po projektowanej zmianie normatywnej nadal nie przewiduje obligatoryjnego doprowadzenia na rozpraw odwoawcz oskaronego, ktry tego da. Pomimo tego, mona uzna, e unormowanie to nie pozostaje w sprzecznoci z wymogami rzetelnego procedowania na rozprawie odwoawczej, okrelonymi przez ETPCz. Z art. 6 Konwencji nie wynika wymg zapewnienia udziau oskaronemu pozbawionemu wolnoci w rozprawie odwoawczej w kadym przypadku. Trybuna przyjmuje, e doprowadzenie oskaronego jest konieczne wtedy, gdy skarga odwoawcza nie ogranicza si do zagadnie stricte prawnych. Wwczas istnieje obowizek zapewnienia oskaronemu osobistego uczestnictwa w rozprawie, na ktrej rozpoznawana bdzie jego apelacja i poinformowania go z wyprzedzeniem i w jasny sposb o prawie do obecnoci na takiej rozprawie (Sobolewski przeciwko Polsce, wyrok z dnia 9 czerwca 2009 r. ( 41); Strzakowski przeciwko Polsce, wyrok z dnia 9 czerwca 2009 r., ( 47)). 268

Wprowadzone zmiany art. 451 k.p.k. pozwol nie tylko na bardziej racjonalne procedowanie w ramach przygotowania rozprawy odwoawczej, ale rwnie na zapewnienie oskaronemu i jego obrocy odpowiedniego czasu na przygotowanie si do rozprawy odwoawczej. Oskarony uzyska jasn informacj o terminie zoenia wniosku i konsekwencjach jego niedotrzymania. W tych wyjtkowych przypadkach, w ktrych sd nie uwzgldni wniosku oskaronego o doprowadzenie na rozpraw odwoawcz (co nie moe mie miejsca w sytuacji przeprowadzania dowodw na rozprawie odwoawczej), wydanie postanowienia o niedoprowadzeniu nastpi ze stosownym wyprzedzeniem w stosunku do wyznaczonego terminu rozprawy odwoawczej. Takie procedowanie pozwoli unikn sytuacji wyznaczania oskaronemu obrocy z urzdu na krtko przed terminem rozprawy, zapewni te oskaronemu zawiadomionemu o wydaniu tego postanowienia moliwo przedoenia jeszcze przed rozpraw dodatkowych wyjanie czy owiadcze na pimie. Naley zatem uzna, e wskazanie w art. 451 k.p.k. terminu na zoenie wniosku o doprowadzenie oskaronego na rozpraw odwoawcz umoliwi peniejsze realizowanie jego prawa do obrony w postpowaniu odwoawczym. 17. Zmiany w przepisach Kodeksu karnego, Kodeksu wykrocze i Kodeksu postpowania w sprawach o wykroczenia Zmiany te, zawarte w w art. 1, art. 3 i art. 16 projektu nowelizacji, s cile zwizane ze zmianami wprowadzonymi do Kodeksu postpowania karnego. Chodzi tu midzy innymi o zmodyfikowanie przepisw wasnych Kodeksu postepowania w sprawach o wykroczenia (dalej jako k.p.w.) tak, aby procedura w sprawach o wykroczenia nie staa si bardziej sformalizowana ni uproszczone niniejsz ustaw postpowanie 269

karne i stosowne w zwizku z tym zmiany w samym Kodeksie wykrocze (dalej jako k.w.) . Zmiany prawa karnego materialnego obejmuj: wprowadzenie do polskiego prawa karnego instytucji opierajcej si w swych zaoeniach na zasadach tzw. sprawiedliwoci naprawczej oraz zmian w zakresie penalizacji czynw zabronionych skierowanych przeciwko bezpieczestwu w komunikacji. Zaprojektowana w art. 59a k.k. instytucja pozwala na umorzenie postpowania karnego w przypadku, gdy sprawca nie tylko pojedna si z pokrzywdzonym, ale rwnie naprawi szkod wyrzdzon przestpstwem lub zadouczyni wyrzdzonej krzywdzie. Decydujc rol odgrywa jednak bdzie wola samego pokrzywdzonego, co do losw postpowania. Od jego zgody zalee bowiem bdzie, czy prokurator w postpowaniu przygotowawczym, a sdowym (do rozpoczcia przewodu sdowego) sd wyda decyzj umarzajca postpowanie. Tego rodzaju instytucja bdzie miaa zastosowanie w sprawach o przestpstwa zagroone kar nieprzekraczajc 5 lat pozbawienia wolnoci, co pozwoli przede wszystkim na tego objcie ewentualnym umorzeniem wystpkw skierowanych przeciwko mieniu. Sprawca i pokrzywdzony mog osign porozumienie take w wyniku mediacji, cho jej przeprowadzenie nie bdzie warunkiem koniecznym do zastosowania projektowanej instytucji. Poprzez wprowadzenie moliwoci umorzenia postpowania karnego za zgod pokrzywdzonego w przypadku naprawienia szkody lub zadouczynienia krzywdzie, rola pokrzywdzonego w postpowaniu karnym niewtpliwie ulegnie wzmocnieniu. Nie bez znaczenia take pozostaje fakt, e z procesu karnego w szybszy sposb bd eliminowane sprawy, ktrych sam pokrzywdzony nie jest zainteresowany ju prowadzeniem, z uwagi na 270

zakoczenie sporu,

a do uczestniczenia w ktrych byby jednak

zobowizany bez wprowadzenia tej instytucji. Kolejn istotn zmian jest modyfikacja podejcia w zakresie kryminalizacji zachowa polegajcych na prowadzeniu w stanie nietrzewoci pojazdw innych ni mechaniczny. Propozycja zawarta w projekcie polega na zmianie poziomu penalizacji za tego rodzaju dziaania i przeniesienie go na poziom odpowiedzialnoci za wykroczenie. U podstaw projektowanych zmian lega analiza danych dotyczcych dotychczasowych efektw dziaa zarwno legislacyjnych, jak i stosowania przepisu tego w praktyce. Przestpstwo z art. 178 a 2 k.k. zostao wprowadzone do polskiego porzdku prawnego na mocy ustawy z dnia 14 kwietnia 2000 r. (Dz. U. Nr 48, poz. 548). Naley zwrci uwag, e jest ono przestpstwem formalnym, z abstrakcyjnego naraenia na niebezpieczestwo, a zatem sprawca zostanie pocignity do odpowiedzialnoci karnej z uwagi na sam fakt prowadzenia pojazdu innego ni mechaniczny w stanie nietrzewoci, bez zwizku z powstaniem realnego zagroenia dla bezpieczestwa w komunikacji, tudzie wystpienia jakiegokolwiek skutku np. w postaci wypadku drogowego. Ustawodawca sign wic gboko na przedpole kryminalizacji wystpku z art. 177 k.k., stosujc wobec sprawcw tego rodzaju zachowa sankcje w postaci alternatywnie orzekanych kar: pozbawienia wolnoci do roku, ograniczenia wolnoci oraz grzywny. Obligatoryjnie rwnie stosowany jest wobec sprawcw wystpkw z art. 178a 2 k.k. rodek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdw okrelonego rodzaju (do 25 lutego 2011 r. orzekano rwnie obligatoryjnie zakaz prowadzenia pojazdw mechanicznych, co zostao zmienione ustaw z dnia 25 listopada 200 r. o zmianie ustawy Kodeks karny, realizujc postanowienie 271 sygnalizacyjne Trybunau

Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2009 r. (S 2/09), ktry zwrci uwag na nieproporcjonalno orzekanych rodkw w postaci zakazu prowadzenia pojazdw mechanicznych w przypadku, kiedy sprawca wystpku z art. 178a 2 k.k. takiego pojazdu nie prowadzi). Obowizywanie od ponad dekady przepisw kryminalizujcych prowadzenie w stanie nietrzewoci pojazdw innych ni mechaniczne na poziomie przestpstwa, wskazuje, e liczba tego rodzaju zdarze utrzymuje si na wysokim poziomie i tak skazano za przestpstwo z art. 178a 2 k.k.: w 2004 r. - 59 135 osb, w 2005 r. - 62 611 osb, w 2006 r. - 60 694 osb, 2007 r.- 53 675 osb, 2008 r. - 39 982 osb, 2009 r. - 52 354 osb, 2010 r. - 50 146 osb, 2011 r. - 50 959 osb. Pomimo stosunkowo agodnego (na tle innych sankcji Kodeksu karnego) zagroenia kar nieodosobnione s przypadki, w ktrych za prowadzenie pojazdu innego ni mechaniczny w stanie nietrzewoci orzekana bya bezwzgldna kara pozbawienia wolnoci lub te zarzdzono zawieszone wykonanie kary pozbawienia wolnoci. I tak, w zakadach karnych za przestpstwo z art. 178a 2 k.k. wedug stanu na 31 grudnia przebywao: w 2006 r. 352 osoby, w 2007 r. 1750 osb, w 2008 r. - 10928 osb, w 2009 r. - 13237 osb, w 2010 r. 12966 osb, w 2011 r. 12794 osoby. Przy czym podkrelenia wymaga fakt, e stosowanie przepisu art. 178a 2 k.k. z reguy odnosi si do rowerzystw, za prowadzcy inne pojazdy stanowi niky procent ogu skazanych. W tym kontekcie rodzi si pytanie, czy zastosowane rodki w postaci kryminalizacji na poziomie przestpstwa prowadzenia w stanie nietrzewoci pojazdw innych ni mechaniczne, maj rzeczywisty wpyw na podniesienie bezpieczestwa w komunikacji, zagroonego przez nietrzewych uczestnikw ruchu, co przywiecao projektodawcom wprowadzajcym wystpek tego rodzaju. I wydaje si, e na to pytanie nie mona da odpowiedzi twierdzcej. Jak wynika z danych raportu 272

Zdarzenia drogowe z udziaem rowerzystw 2008 -2011 opracowanego przez Generaln Dyrekcj Drg i Autostrad wystpuje silna asymetria zagroenia, na jakie naraeni s rowerzyci, i jakie sami powoduj dla innych uczestnikw ruchu. Jeli rowerzysta popeni bd czy zamie przepis, w zdecydowanej wikszoci wypadkw obraenia odnosi wycznie on sam. Liczba innych uczestnikw ruchu rannych w wypadkach spowodowanych przez rowerzystw wynosi zaledwie 50-60 rocznie, a zabitych 1-2. Stanowi to odpowiednio 1,1-1,3 promila ogu rannych i uamek promila ogu zabitych na polskich drogach. Raport rwnie wskazuje, e zaledwie co czternasty rowerzysta uczestniczcy w zdarzeniu drogowym znajdowa si pod wpywem alkoholu. Co wicej, do czci tych zdarze doszo bez winy rowerzysty; odsetek zdarze z udziaem rowerzystw, w ktrych sprawc by rowerzysta pod wpywem alkoholu lub innego rodka wynosi ok. 5%. Wpyw alkoholu jest jeszcze mniej wyrany w przypadku najpowaniej-szych wypadkw, ze skutkiem miertelnym. Wrd zabitych rowerzystw ok. 5-6% znajdowao si pod wpywem alkoholu, a 3-4% przyczynio si do spowodowania wypadku, w ktrym zginli. Pewn anomali stanowi tutaj rok 2010, w ktrym te odsetki byy ok. 2 punkty procentowe wysze. W odniesieniu do ogu zabitych w wypadkach spowodowanych przez wszystkich nietrzewych (450-571 rocznie), zabici w wypadkach spowodowanych przez nietrzewych rowerzystw stanowi ok. 2-3%. W przeciwiestwie do wypadkw powodowanych przez kierowcw s to niemal wycznie sami sprawcy. W cigu ostatnich 6 lat (2006-2011) mia miejsce tylko jeden wypadek spowodowany przez nietrzewego rowerzyst, w ktrym zgina inna osoba. Przedstawione dane mog wic wiadczy wic o nikym oddziaywaniu prewencyjnym przepisu art. 178a 2 k.k. i w tym kontekcie naley 273

rozwaa, czy zaangaowanie si i rodkw organw cigania oraz aparatu wymiaru sprawiedliwoci w ciganie, a nastpnie rozpatrywanie spraw tego rodzaju w procesie karnym o przestpstwo nie jest w tej sytuacji po prostu nieadekwatne, take ze wzgldu na ponoszone przez Skarb Pastwa wysokie koszty. Proponowana zmiana, ktra prowadzi do modyfikacji poziomu penalizacji i przeniesienia odpowiedzialnoci za prowadzenie pojazdu innego ni mechaniczny na grunt przepisw Kodeksu wykrocze nie pozostawia tego rodzaju zdarze obojtnymi z punktu widzenia prawa. Za przewidywana za projektowane wykroczenie kary w postaci: aresztu od 5 do 30 dni, ograniczenia wolnoci trwajcej miesic i kary grzywny od 20 do 5000 z. wydaj si by adekwatne w stosunku do zagroonego dobra. Obok w/w kar za projektowane wykroczenie bdzie mona orzec take rodek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdw okrelonego rodzaju od 6 miesicy do 3 lat.

Odnonie tego ostatniego kodeksu zakada si (art. 2 projektu) zmian w zakresie przedawnienia karalnoci wykrocze w zwizku z wprowadzeniem take na grunt spraw o wykroczenia instytucji mediacji. Poniewa okres przedawnienia jest tu krtki, a przy tym wyduony moe by dopiero przez skuteczne wystpienie do sdu z wnioskiem o ukaranie (art. 59 2 k.p.w.), gdy dopiero wtedy nastpuje wszczcie postpowania, o jakim mowa w art. 45 1 k.w., a wic nie powoduj takiego wszczcia dowodowe czynnoci wyjaniajce Policji, zdecydowano si przyj w art. 45 k.w., w nowym jego 2a, e w wypadku wszczcia postpowania mediacyjnego, czasu trwania takiej mediacji nie wlicza si do okresu przedawnienia. Nowy art. 45 2a k.w. 274

oznaczaby

wic,

przez

okres

postpowania

mediacyjnego

przedawnienie nie biegnie zarwno przy przekazaniu sprawy do mediacji w toku czynnoci wyjaniajcych, jak gdyby mediacja nastpia ju po wszczciu postpowania w sdzie. Nie wliczaoby go zatem, w razie braku pozytywnego wyniku mediacji, odpowiednio do podstawowego okresu przedawnienia (art. 45 1 in principio k.w.), istotnego dla oskaryciela i przy wszczynaniu postpowania ani do okresu przedawnienia przeduonego na skutek wszczcia ju postpowania (art. 45 1 in fine k.w.). Przewidywane s rwnie zmiany w zakresie zakresu normowania niektrych wykrocze przeciwko mieniu. W ramach czynw zabronionych skierowanych przeciwko mieniu wyrniamy tzw. typy przepoowione, w przypadku ktrych przekroczenie pewnego poziomu wysokoci szkody decyduje o odpowiedzialnoci bd za przestpstwo, bd za odpowiednie wykroczenie. Dotyczy to czynw kwalifikowanych jako zabr cudzej rzeczy ruchomej (art. 278 1 k.k. 119 1 k. w.), przywaszczenie cudzej rzeczy ruchomej (art.284 1 k.k. - art. 119 2 k. w.), zniszczenie mienia (art. 288 1 k.k. art. 124 k. w.) oraz paserstwo umylne i nieumylne (art. 291 k.k. i art. 292 k.k./ art. 122 1 k.k. i art. 122 2 k.k.), gdzie granica midzy przestpstwem a wykroczeniem wynosi 250 z. W przypadku wyrbu i zaboru drzewa w lesie (art. 290 1 k.k./120 k. w.) prg ten zosta ustalony na kwot 75 z. Kwoty te zostay ustalone w 1998 roku, a wic w czasie zblionym z wejciem w ycie nowych kodyfikacji karnych i do dnia dzisiejszego nie ulegy zmianie. Wielokrotnie formuowane byy postulaty zwizane z potrzeb obecnych podniesienia kwoty progowej, jako nie odzwierciedlajcej

realiw finansowych i ekonomicznych, gdzie wielokrotnie od 1998 r. wzrosa kwota minimalnego i redniego wynagrodzenia i tak w I kwartale 275

2012 r. kwota redniego wynagrodzenia miesicznego wynosi 3646, 09 z jak wynika z komunikatu Prezesa Gwnego Urzdu Statystycznego z dnia 11 maja 2012 r., za kwota wynagrodzenia minimalnego od 1 stycznia 2012 r. wynosi 1500 z. Tak jak w przypadku przestpstwa z art. 178a 2 k.k. postpowania w sprawach o przestpstwa przeciwko mieniu, gdzie wysoko szkody ksztatuje si w granicach kwoty progowej, prowadzenie procesu karnego w sprawie o przestpstwo, generuj znaczne koszty Skarbu Pastwa. Kolejne zmiany zakadane s w Kodeksie postpowania w sprawach o wykroczenia, ktrych dotyczy art.10 tej nowelizacji. a. Ju w art. 8 k.p.w., zakadajcym odpowiednie stosowanie niektrych przepisw wstpnych Kodeksu postpowania karnego, uzupeniono ten wykaz o art. 23a k.p.k., dotyczcy mediacji, ktra tym samym wkroczya take w sfer prawa wykrocze, a to dlatego, e z uwagi na charakter konfliktw, ktre mog lee u podstaw bahych zachowa, jakimi s wykroczenia, eliminacja ich rda bez sigania po reakcj karn wydaje si szczeglnie zasadna. W razie skutecznej mediacji moliwe bdzie zrezygnowanie przez oskaryciela publicznego z wystpowania z wnioskiem o ukaranie w oparciu o art. 41 in fine k.w., jeeli miao to miejsce jeszcze w ramach czynnoci wyjaniajcych, bd zastosowanie przez sd nadzwyczajnego zagodzenia kary lub odstpienia od jej wymierzenia (art. 39 k.w.). Poniewa jednak odpowiednie stosowanie art. 23a k.p.k. nie jest samo w sobie wystarczajce, jako e postpowanie o wykroczenia funkcjonuje dopiero od wszczcia go w sdzie, a to poprzedzane jest pozaprocesowymi, cho dowodowymi, czynnociami wyjaniajcymi prowadzonymi samodzielnie przez Policj oraz inne stosowne organy i to 276

w sytuacji, gdy czynnoci te nie maj charakteru dochodzenia i inne s ich cele, uznano za niezbdne dokonanie w tej materii zmiany odrbnie take na gruncie tych czynnoci. Sprowadza si ona do uzupenienia art. 54 k.p.w. o nowy 8, wedug ktrego organ prowadzcy te czynnoci, a nie jak w postpowaniu karnym prokurator, moe samodzielnie, ale tylko z inicjatywy lub za zgod osoby, ktr przesuchano w roli podejrzanego oraz osoby pokrzywdzonej wykroczeniem, przekaza spraw do mediacji, stosujc ju poza tym odpowiednio art. 23a k.p.k., z konsekwencjami wskazanymi ju wyej. b. W zwizku z wprowadzeniem do procedury karnej referendarza sdowego zmodyfikowano w tym kierunku przepisy art. 16, 23, 27 4, 28 1, 31 1, 32 i art. 103 k.p.w. Wprowadzony do art. 32 k.p.w., dotyczcego rodzaju wydawanych tu rozstrzygni i podmiotw uprawnionych do ich wydawania, nowy 3a przyjmuje, e postanowienia i zarzdzenia, wskazane w 3 tego przepisu moe wydawa take referendarz sdowy, ale tylko gdy ustawa to przewiduje. Przewidziano to za wprost w zmodyfikowanych przepisach art. 23 k.p.w. (dla wyznaczania obwinionemu obrocy z urzdu), art. 27 4 k.p.w. (zawiadamianie oskaryciela publicznego o wpyniciu wniosku o ukaranie od oskaryciela posikowego), art. 28 1 k.p.w. (umarzanie postpowania w razie odstpienia od oskarenia oskaryciela posikowego subsydiarnego lub konkurencyjnego) oraz w art. 31 1 k.p.w. (umorzenie postpowania w razie mierci takiego oskaryciela i nie wstpienia w jego miejsce osb mu bliskich). W art. 16 k.p.w. wprowadzono za stosowanie do referendarza, tak jak do sdziego, odpowiednio przepisw k.p.k. o wyczeniu sdziego. Natomiast w uzupenionym art. 103 k.p.w., dotyczcym rodkw zaskarenia, dodano 3a i 3b, wprowadzajc, wzorem art. 459 4 i 5 i art. 460 k.p.k., odrbne 277

rozwizanie

zakadajce

zaskaranie

postanowie

zarzdze

referendarza sprzeciwem ( 3a), z tym ze skadanym, z uwagi na mniej skomplikowan i szybsz procedur, w cigu 3 a nie jak w k.p.k. w cigu 7 dni ( 3b). Okrelono tu take skutki wniesienia sprzeciwu i odmow jego przyjcia, na wzr rozwiza przyjtych w procedurze karnej. c. Ze zmianami wprowadzonymi do k.p.k. wi si take niektre inne zmiany w procedurze wykroczeniowej. I tak, poniewa k.p.k. ogranicza obowizkowy udzia oskaryciela publicznego w rozprawie tylko do spraw, w ktrych przeprowadzono ledztwo, a ju nie, gdy byo to dochodzenie, a w sprawach o wykroczenia rol dochodzenia peni faktycznie niesformalizowane czynnoci wyjaniajce (art. 54 k.p.w.), w dodanym art. 18a k.p.w. wprowadzono ograniczenie obowizkowego udziau oskaryciela publicznego tylko do spraw, w ktrych ustanowiono obroc obligatoryjnego, a wiec gdy obwiniony jest guchy, niemy lub niewidomy bd zachodz wtpliwoci co do jego poczytalnoci. Jednoczenie zmodyfikowano art. 21 2 k.p.w., dotyczcy ustania obrony obligatoryjnej w zwizku z opini biegych, dostosowujc go do zmienionego art. 79 4 k.p.k., aby nie byo w tej kwestii rozdwiku midzy obu procedurami. W art. 38 1 k.p.w., zawierajcym odesania do niektrych przepisw k.p.k., wyeliminowano odesanie do art. 476 2 k.p.k., gdy mieci si on w postpowaniu uproszczonym, a przepisy o tym postpowaniu w k.p.k. zostay skrelone. W art. 39 1 k.p.w., normujcym zasady przeprowadzania dowodw, zmieniono ten przepis na wzr nowego art. 169 k.p.k., aby byy one do siebie zblione podkrelajc, e przeprowadzanie i w tym postpowaniu dowodw przez sd z urzdu, a nie na wniosek stron, nastpowa ma tylko w wyjtkowych, szczeglnie uzasadnionych wypadkach. 278

W pewnym powizaniu z t ostatni zmian pozostaje modyfikacja art. 54 k.p.w., dotyczcego czynnoci wyjaniajcych, zastpujcych tu faktycznie dochodzenie prowadzone w sprawach karnych. Zmiana w jego 1 podlega jedynie na podkreleniu, e Policja czynnoci te ma przeprowadzi z urzdu, natomiast w 4, ktry obecnie oglnie tylko dopuszcza moliwo przeprowadzenia dowodu (mona przeprowadzi odpowiedni dowd), gdy okolicznoci popenienia wykroczenia budz wtpliwoci, proponuje si wyranie zastrzec, e moe to nastpi z urzdu lub na wniosek pokrzywdzonego albo osoby, o ktrej mowa w 5 i 6, czyli osoby podejrzanej lub przesuchanej ju jako podejrzanego, dla zapewnienia wpywu ewentualnych przyszych stron na proces zbierania dowodw w fazie przesdowej. Natomiast nowy 6a art. 54 k.p.w. wprowadza obowizek przesuchanego ju jako podejrzanego (przyszego obwinionego) informowania organu cigania o kadorazowej zmianie swego miejsca pobytu na czas duy ni 7 dni, pod rygorem zarzdzenia jego zatrzymania i doprowadzenia (art. 50 1 k.p.w.). Byby to obowizek na wzr cicego na podejrzanym w procesie karnym, co ma tu o tyle istotne znaczenie, e krtszy jest tu okres przedawnienia, a przerywa go dopiero wszczcie procesu przed sdem, a nie samo podjcie czynnoci wyjaniajcych wobec okrelonej osoby, jak to si dzieje np. w dochodzeniu karnym. O nowym 8 art. 54 k.p.w. bya ju mowa na wstpie tej analizy. W zwizku ze zmianami zakadanymi w k.p.k. pozostaj take zmiany przepisw k.p.w. odnonie postpowania odwoawczego. I tak w art. 104 k.p.w. skrelono 2, o zakazie orzekania surowszej kary w instancji odwoawczej przy zmianie ustale faktycznych, jako e by on odpowiednikiem 2 art. 454 k.p.k., ktry obecnie ulega uchyleniu; std te proponuje si nadanie obecnemu 1a, dodanemu w 2003 r., 279

numeracj 2. Natomiast w art. 106 2 k.p.w., normujcym doprowadzanie na rozpraw odwoawcz obwinionego pozbawionego wolnoci, zmodyfikowano ten przepis wprowadzajc, wzorem zmian w art. 451 k.p.k., odpowiedni termin (7 dni od zawiadomienia o przyjciu apelacji) dla wystpienia przez takiego obwinionego z wnioskiem o doprowadzenie go na to forum, rezygnujc jednak z przyjtej w k.p.k. moliwoci uwzgldniania takiego wniosku zoonego take po owym terminie, a to z uwagi na krtsze terminy przedawnienia karalnoci wykrocze. Z kolei w art. 106a k.p.w., dotyczcym postpowania dowodowego w instancji odwoawczej, poszerzono moliwoci przeprowadzania tu dowodw, na wzr przyjty w tej ustawie w odniesieniu do 2 art. 452 k.p.k., co oznacza wyeliminowanie z treci art. 106a k.p.w. zakazu ich przeprowadzania, gdyby prowadzio to do przeprowadzenia na nowo przewodu ju w znacznej czci. Po tej zmianie zakaz obejmowa bdzie zatem tylko niedopuszczalno przeprowadzenia tego przewodu ponownie w caoci. Rozwizanie to prowadzi te do wyeliminowania wspomnianego wyej zakazu orzekania w instancji odwoawczej kary surowszej przy zmianie ustale faktycznych, jeeli apelacj wniesiono na niekorzy obwinionego, co skutkuje uchyleniem 2 art. 104 k.p.w. Wreszcie w art. 114 k.p.w., dotyczcym ju odszkodowania za niesuszne ukaranie i zatrzymanie, dodaje si nowy 2a wprowadzajcy odszkodowanie i zadouczynienie take za niesuszne zastosowanie zabezpieczenia majtkowego, ktre jest tu moliwe (art. 48 k.p.w.), gdy obwiniony zosta nastpnie uniewinniony lub umorzono wobec niego postpowanie, albo gdy skazujc go nie orzeczono rodka karnego przepadku, dla zabezpieczenia ktrego stosowano ten rodek przymusu procesowego. Rozwizanie to odpowiada zakadanemu poszerzeniu w 280

k.p.k. odszkodowania take na niesuszne stosowanie rodkw przymusu, w tym zabezpieczenia majtkowego. d. Pozostae zmiany procedury w sprawach o wykroczenia maj ju inny charakter, ale ich celem jest take uproszczenie i przyspieszenie tego postpowania, a przy okazji rwnie wyeliminowanie rozwiza, ktre nie istniej ju od dawna w k.p.k., a ktrych nie zmieniono w k.p.w., co budzi wrcz zasadne wtpliwoci co do prawidowoci ich

funkcjonowania. Gdy chodzi o t ostatni kwesti, to dotycz jej zmiany art. 50 oraz 52 i 53 k.p.w. Pierwszy z tych przepisw oglnikowo pozwala na zarzdzenie doprowadzenia wiadka, a art. 53 k.p.w. w zdaniu trzecim - na zarzdzenie doprowadzenia obwinionego, za art. 52 k.p.w. przyjmuje, e Policja moe wykonujc zarzdzenia o doprowadzeniu zatrzyma dan osob na czas konieczny do jej doprowadzenia i e nie stosuje si wwczas przepisw k.p.w. o zatrzymaniu, w tym o zaaleniu na zatrzymanie. Tymczasem na gruncie k.p.k. od 2003 r. funkcjonuje w tym zakresie konstrukcja zatrzymania i doprowadzenia oskaronego lub wiadka (art. 75 2 i art. 285 2 k.p.k.) i to z zaaleniem do sdu na takie zatrzymanie (art. 75 3 i art. 290 2 k.p.k.). Istnienie w k.p.w. nadal odmiennego rozwizania razi i uzna je naley za sprzeczne w ustaw zasadnicz. Std proponuje si skrelenie art. 52 k.p.w. oraz w art. 53 k.p.w. jego zdania 3, a przepisowi 1 art. 50 k.p.w. nadanie nowego brzmienia, zgodnie z ktrym moliwe byoby zarzdzenie zatrzymania i przymusowego doprowadzania przez Policj wiadka, ktry nie strawi si na wezwanie bez usprawiedliwienia, a take w podobnej sytuacji osoby, ktra zostaa ju przesuchana w charakterze podejrzanego w toku czynnoci wyjaniajcych, z tym, ze na takie zatrzymanie suyoby zaalenie do sdu rejonowego miejsca prowadzenia postpowania lub 281

czynnoci wyjaniajcych, w ramach ktrych zarzdzono ten rodek przymusu. Stosownie za do art. 51 1 k.p.k. rodki przymusu przewidziane w art. 50 k.p.w. stosuje sd, a w toku czynnoci wyjaniajcych take prokurator, gdy to on je prowadzi. Zbdne jest przy tym odrbne regulowanie tu zarzdzanie zatrzymania i doprowadzania samego obwinionego, gdy w art. 20 3 k.p.w. przewidziano odpowiednie stosowanie do niego, wskazanego wyej, art. 75 k.p.k. Konsekwencj skrelenia art. 52 k.p.w. jest te zmiana dotyczca art. 85 4 k.p.w., w ktrym w odniesieniu do zarzdzania przymusowego doprowadzania osoby podlegej sdom wojskowych zawarto odesanie do tego przepisu. Poza tym jednak art. 84 5 k.p.w. zmienia nie ma potrzeby, gdy odsya on take do art. 50 1 k.p.w., a wic przepisu, ktry wanie ulega wskazanej wyej zmianie. Zbliony powd maj zmiany zaproponowane w zakresie art. 81 i 84 k.p.w. Pierwszy z nich nadal odsya do odpowiedniego stosowania m.in. art. 405-407 k.p.k. o gosach kocowych stron, w sytuacji, gdy art. 407 k.p.k. zosta skrelony w 2003 r. Z kolei w art. 84 1 k.p.w. w jego zdaniu drugim nadal zakazuje orzekania przepadku przy uzupenianiu wyroku na posiedzeniu, podczas gdy w jego odpowiedniku w k.p.k., art. 420 1, zakaz ten wyeliminowano take w 2003 r. Do wczeniej ju dokonanych zmian k.p.k. nawizuje te zmiana dotyczca art. 49 1 k.p.w., ktry dotyczy kar porzdkowych nakadanych na uczestnikw procesu nie dopeniajcych swych obowizkw (wiadka, biegego tumacza, specjalist itd..). Od wprowadzenia k.p.w. kara porzdkowa moe siga 250 z, a w razie ponownego niezastosowania si do obowizku - 500 z. W procedurze karnej w 2003 r. podniesiono jej grn granic do 3000 z, a w 2007 r. do 282

10 000 z. Majc na uwadze te zmiany uznano za zasadne podniesienie granic kar porzdkowych take w sprawach o wykroczenia i ustalenie tu rwnie dolnej jej granicy. Std proponowana zmiana art. 49 1 i przyjcie, e kar t mona byoby orzec od 50 do 500 z, a w razie ponownego niezastosowania si do obowizku od 100 do 1000 z. e. Natomiast zmiany odnonie przepisw art. 92, 97, 101 i 113 k.p.w. nawizuj ju do idei usprawnienia i przyspieszenia lecej u podstaw tej nowelizacji. Zmiana dotyczca art. 92 1 k.p.w. ma na celu usprawnienie postpowania przyspieszonego w sprawach o wykroczenia. W obecnym pkt 5 tego przepisu rnicuje si zasady uzasadniania wyrokw od tego, czy chodzi o obwinionego (z urzdu lub na wniosek), czy o inn stron (tylko na wniosek) i od tego, czy obwiniony jest na rozprawie (na wniosek), czy opuci j i to bez zezwolenia lub mimo powiadomienia o niej w ogle si nie na ni stawi (z urzdu); wniosek o uzasadnienie winien by przy tym zoony bezporednio po ogoszeniu wyroku. Natomiast w pkt 6 rnicuje si z kolei bieg terminu do zoenia apelacji, zawsze wprawdzie 3 dniowy, ale biegncy przy uzasadnianiu wyroku z urzdu od ogoszenia tego orzeczenia, a przy uzasadnianiu na wniosek od dorczenia wyroku z uzasadnieniem. Proponowane zmiany zakadaj ujednolicenie tych zasad i terminw przez przyjcie w pkt 5, e uzasadnienie sporzdzane jest zawsze i tylko na wniosek strony, zoony do protokou rozprawy po ogoszeniu wyroku, za w pkt 6, e 3 dniowy termin do zoenia rodka odwoawczego biegnie zawsze od dorczenia wyroku wraz uzasadnieniem. Naley tu mie na uwadze, e Policja, gdy rezygnuje z zatrzymania sprawcy, informuje go o koniecznoci stawiennictwa si w sdzie i e w razie niestawienia si wyrok wydany pod jego nieobecno nie bdzie zaocznym, a wic takim, ktry z urzdu 283

dorcza si obwinionemu (art. 91 3 k.p.w.), a podobnie informuje sd obwinionego, ktrego doprowadzono na rozpraw lub sam si na ni stawi zobowizujc go przy tym o koniecznoci pozostania do dyspozycji sdu do zakoczenia rozprawy (art. 92 1 pkt 3 k.p.w.). Obwiniony, ktry mimo powyszego nie stawia si na rozpraw lub opuszcza j bez zezwolenia sdu, ma zatem wiadomo prawnych konsekwencji takiego zachowania. Zmiana art. 101 k.p.w. dotyczca trybu mandatowego odnosi si do sdowego uchylania prawomocnych mandatw. Przepis ten obecnie przyjmuje, e jest to moliwe tylko wwczas, gdy grzywn naoono za czyn niebdcy czynem zabronionym jako wykroczenie, co sugeruje, e chodzi tu tylko o sytuacje, gdy sprawca zachowaniem swym nie wypeni znamion okrelonych w przepisach statuujcych wykroczenia, nie jest ju natomiast istotne, czy przy nakadaniu grzywny zastosowano waciwy przepis materialnego prawa wykrocze. Jednake w orzecznictwie Trybunau Konstytucyjnego wskazuje si, e zgodne z ustaw zasadnicz jest tylko takie rozumienie podstawy uchylenia mandatu, e uwzgldnia si take, i naoenie grzywny mandatem nastpio rzeczywicie wobec sprawcy wykroczenia, tylko bowiem taki podmiot dopuszcza si czynu wypeniajcego znamiona wykroczenia, a nie bdcy sprawc nie dopuszcza si takiego zachowania oraz e ustalajc wymogi uchylenia mandatu naley te bada moliwo przypisania sprawcy winy, gdy tylko przy zawinieniu moe on by ukarany take w tym postpowaniu (zob. np. wyrok TK z dnia 18 maja 2004 r. SK 38/03, OTK A 2004, nr 5A, poz. 45, czy post. TK z dnia 15 maja 2007 r., P 13/06, OTK- A 2007, nr 6, poz. 57). Kwestie te podnoszone s zreszt take w pimiennictwie. Majc powysze na uwadze, a take, e jednak trudno dopatrze si - bez specjalnych interpretacji i to z pominiciem wykadni historycznej oraz 284

poprzedniego ujcia tej podstawy (naoenia grzywny mandatem za czyn nie bdcy wykroczeniem) - wskazywanych przez TK wymogw, wprost w obecnym ujciu podstawy uchylenia mandatu, proponuje si zmian tego przepisu. Mandat podlega by zatem uchyleniu zarwno, gdy grzywn naoono za czyn nie bdcy zabroniony jako wykroczenie, jak i wtedy, gdy naoono j wobec osoby nie bdcej sprawc tego wykroczenia oraz gdy naoono j na osob, ktra nie ponosi odpowiedzialnoci za wykroczenie (np. nieletni, niepoczytalny). Poszerzaoby to zakres kontroli sdu dokonywanej w trybie okrelonych w art. 101 k.p.w., ale sam ten tryb pozostawaby bez zmian, a fakt e sd proceduje tu na posiedzeniu, nie stoi na przeszkodzie czynieniu ustale, gdy dopuszcza to, stosowany tu odpowiednio, art. 97 k.p.k. (art. 32 5 k.p.w.). Podobn zmian proponuje si w Kodeksie karnym skarbowym, odnonie uchylania mandatw za wykroczenia skarbowe. Ostatnia ze zmian dotyczca procedury w sprawach o wykroczenia dotyczy art. 114 k.p.w. o wznawianiu postpowania w tych sprawach. Zmiana ta ma na celu doprecyzowanie przepisu dla eliminacji nasuwajcych si tu obecnie wtpliwoci zwizanych z sdowym uchylaniem mandatw karnych. Aktualnie przepis przyjmuje, e chodzi o wznowienie postpowania prawomocnie zakoczonego w trybie przepisw tego kodeksu i odsya do odpowiedniego stosowania okrelonych norm k.p.k., w tym art. 540, ktry mwi o wznawianiu prawomocnie zakoczonego postpowania sdowego. Poniewa uchylanie prawomocnych mandatw naley do sdu ujawniaj si wtpliwoci, czy i to prawomocnie zakoczone postpowanie podlega wznowieniu. Trybuna Konstytucyjny w uzasadnieniu jednego z orzecze (wyrok z dnia 18 maja 2004 r., SK 38/03, OTK A 2004, nr 5A, poz. 45) uzna to za moliwe, cho bez szerszej analizy, za Sd Najwyszy w 285

uchwale z dnia 30 wrzenia 2003 r. (I KZP 25/03, OSNKW 2003, nr 910) oraz w postanowieniu z dnia 1 grudnia 2003 r. (II KZ 46/2003, OSNwSK 2003, poz. 2583), po szczegowej wykadni norm k.p.w. i k.p.k. wykluczy tak moliwo. Naley zauway, e uchylanie mandatw przez sd dotyczy rozstrzygni ju prawomocnych, jest to zatem postpowanie nadzwyczajne, na wzr postpowania w trybie kasacji i o wznowienie procesu, a tych postpowa si ju nie wznawia. Dla wyeliminowania rozbienych interpretacji proponuje si obecnie zmian treci art. 114 1 k.p.w. tak, aby wskazywaa ona wyranie, e chodzi o wznawianie postpowa zakoczonych prawomocnie w trybie przepisw rozdziaw 11-16, tzn. w trybie postpowania zwyczajnego w sprawach o wykroczenia (rozdziay 11-14) oraz przyspieszonego i nakazowego (rozdziay 15 i16) oraz dziau X k.p.w., czyli postpowania odwoawczego. Dodatkowo wskazuje si, e wznowienie nastpuje na wniosek stron, a gdy ustawa to przewiduje z urzdu i odsya, jak dotd do odpowiedniego stosowania enumeratywnie wskazanych przepisw k.p.k.

18. Zmiany w przepisach Kodeksu karnego skarbowego Zmiany te, ujte w art. 9 tego projektu ustawy, wi si z modyfikacjami przepisw k.p.k., a w zakresie dotyczcym wykrocze skarbowych take ze zmianami wprowadzonymi do k.p.w. Na gruncie prawa karnego skarbowego zasad jest wprawdzie stosowanie, tak do przestpstw skarbowych, jak i wykrocze skarbowych przepisw Kodeksu postpowania karnego, ale jednoczenie w zakresie wykrocze k.k.s. przej jako wasne, niektre instytucje z Kodeksu postpowania w sprawach o wykroczenia nie znane procedurze karnej. Tym samym zapewnienie jednolitoci systemu procedury karnej sensu largo wymaga, 286

przy zmianach Kodeksu postpowania w sprawach o wykroczenia odnonie instytucji przejtych z niego do k.k.s., take stosownych modyfikacji rwnie w tym ostatnim kodeksie. a. Pierwsza ze zmian, dotyczca art. 117 1 i 2 k.k.s. normujcego tryby postpowania w sprawach karnych skarbowych wie si z likwidacj w k.p.k. postpowania uproszczonego. W k.k.s. postpowanie to jest obecnie zasadniczym, gwnym, trybem przy orzekaniu zarwno w sprawach o przestpstwa, jak i o wykroczenia skarbowe, a postpowanie zwyczajne stosuje si tylko do przestpstw skarbowych, w sprawach ktrych przeprowadzono uprzednio ledztwo. Zakadana w tej nowelizacji likwidacja trybu uproszczonego, z uwagi na przejcie jego uproszcze do postpowania zwyczajnego, wymusza zmian art. 117 1 i 2 k.k.s. Pierwszy z tych przepisw wprost odnosi si do orzekania w sprawach o wykroczenia skarbowe, a drugi przejmujc t regulacj i dodajc tryb zwyczajny do spraw o przestpstwa skarbowe. Proponowana ich zmiana sprowadza si do przyjcia, e 1 dotyczy by trybw postpowania zarwno o przestpstwa, jak i o wykroczenia skarbowe i pomija postpowanie uproszczone, natomiast 2 odnosi by si tylko do wykrocze skarbowych i dla uproszczenia procedowania przejmowaby wzorem postpowania w sprawach o wykroczenia powszechne (art. 2 1a k.p.w.) prymat orzekania tu w trybie nakazowym (jednoosobowo na posiedzeniu bez udziau stron, z moliwoci sprzeciwu od wyroku nakazowego). Dopiero gdyby nie byo podstaw do zastosowania tego trybu kierowano by spraw do postpowania zwyczajnego. Regua ta nie dziaaaby jednak w sprawach o przestpstwa skarbowe. b. Z kolei zmiana art. 122 2 k.k.s., dotyczcego nadzoru uzyskiwanego ad hoc przez prokuratora nad ledztwem finansowych organw cigania, wie si z dalej wskazanymi zmianami w konstrukcji ledztwa i 287

dochodzenia, powizanymi ju z modyfikacjami w tym zakresie w przepisach k.p.k., co powoduje te zmniejszenie si zakresu ledztw, prowadzonych przez organy finansowe. Chodzi za o to, aby zmniejszy tu tym samym zakres sytuacji, w ktrych dochodzi do nadzoru

prokuratora ad hoc nad nimi. Obecnie bowiem obejmuje on, po pierwsze przypadek, gdy na wniosek organu finansowego prokurator powouje biegych psychiatrw (w zwizku z wtpliwociami co do poczytalnoci podejrzanego) oraz po wtre, gdy na ich wniosek wystpuje do sdu o zastosowania tymczasowego aresztowania, ju bez wzgldu na to czy rodek ten bdzie zastosowany. Proponowana zmiana ogranicza t drug sytuacj do wypadku, gdy sd zastosowa na w wniosek taki rodek zapobiegawczy. Skoro bowiem rodka tego nie zastosowano, a wic nie zachodz obawy utrudniania przez niego procesu, to szczeglny nadzr prokuratora nie jest tu niezbdny. W sprawach o wykroczenia skarbowe w celu dla zbadania stanu zdrowia psychicznego oskaronego powouje si jednego biegego lekarza psychiatr, a powoujc go prokurator moe obj dochodzenie nadzorem. c. Nastpne proponowane zmiany, odnonie art. 125 1 i 128 1 k.k.s., dotyczcych odpowiedniego stosowania niektrych, enumeratywnie wskazanych, przepisw k.p.k. do szczeglnych stron procesu karnego skarbowego, czy pocignitego do odpowiedzialnoci posikowej (art. 125 k.k.s.) i interwenienta (art.128 k.k.s.), s ju powizane cile ze zmianami w k.p.k. i pojawieniem si nowych przepisw art. 80a (o obronie z urzdu) i 343a (o skazywaniu na posiedzeniu na wniosek oskaronego i udziale w nim okrelonych podmiotw). Przepisy powinny tym samym znale si take w tych wykazach, z tym e odnonie obrony z urzdu jedynie wobec pocignitego do odpowiedzialnoci posikowej (art. 125 1 k.k.s.). Zmiany w k.p.k. przez wprowadzenie do procedury 288

karnej, jako nowej strony, podmiotu majcego by zobowizanym do zwrotu korzyci osignitej z przestpstwa oskaronego (rozdzia 8a k.p.k.), spowodoway rwnie potrzeb modyfikacji art. 125 5 k.p.k., ktry do tej pory nakazywa stosowanie do owego podmiotu, nie traktowanego jako strona, niektrych przepisw k.p.k. Poniewa i tak, stosownie do art. 113 1 k.k.s., w sprawach o czyny skarbowe, stosuje si odpowiednio przepisy k.p.k., zdecydowano si na zmodyfikowanie wskazanego przepisu art. 125 jedynie przez nakaz odpowiedniego stosowania przepisw k.p.k. o stronie, o ktrej mowa w rozdziale 8a tego kodeksu, co oznacza, e na gruncie k.k.s. powinny by wwczas odpowiednio stosowane wszystkie przepisy procedury karnej, dotyczce tej strony, bez potrzeby ich enumeratywnego wyliczania. T sam przyczyn, czyli zmianami w k.p.k. spowodowana jest propozycja zmiany art. 131 k.k.s. dotyczcego zabezpieczenia majtkowego, odrbnie tu normowanego (rozdzia 13 k.k.s.). Zmiana polega za przede wszystkim na tym, e wzorem nowego rozwizania w k.p.k. wprowadza si tu wyranie jako przesank jego stosowania istnienie uzasadnionej (wynikajcej ze znanych okolicznoci) obawy, e bez takiego zabezpieczenia wykonanie orzeczenia w okrelonym zakresie bdzie niemoliwe lub znacznie utrudnione. Jednoczenie dla ujednolicenia rozwizania poczono tu w treci 1 take tre 2, gdy dotd, przy tych samych zaoeniach, kady z nich normuje odrbne zabezpieczenie rnych rodkw karnych. Natomiast zmiana art. 140 1 k.k.s., dotyczcego uchylania mandatu karnego skarbowego, wie si z modyfikacj dokonan w art. 101 1 k.p.w., bowiem oba te przepisy zakadaj dotd tak sam, budzc - przedstawione wczeniej, przy analizie zmian w art. 101 k.p.w. - zastrzeenia, podstaw jego uchylenia. Std potrzeba zmian take w 140 k.k.s. i wprowadzenia tu podobnego 289

rozwizania tej kwestii, z zachowaniem dotychczasowej stylistyki tego kodeksu. d. Zmiany proponowane w art. 151a i 151b oraz art. 153 1 i art.155 2 k.k.s. pozostaj znw w zwizku ze zmianami w k.p.k., tym razem odnonie konstrukcji ledztwa i dochodzenia. W sprawach karnych skarbowych ledztwo take jest prowadzone nie tylko z uwagi na charakter czynu, ale i ze wzgldu na osob, ktrej sprawa ma dotyczy, a w k.p.k. projekt ten zakada rezygnacj z owego ostatniego kryterium na rzecz prowadzenia wwczas mniej sformalizowanego dochodzenia, tyle e prokuratorskiego, co dla zachowania spjnoci rozwiza nakazuje odpowiednio zmieni take przepisy k.k.s. Zmiany w art. 151a i 151b k.k.s., dotyczcych odpowiednich przesanek prowadzenia ledztwa i dochodzenia oraz ledztwa prokuratorskiego, zmieniaj pozycj prokuratora, gdy rezygnujc ze ledztwa ze wzgldw podmiotowych na rzecz prokuratorskiego dochodzenia w trym zakresie, pozostawia mu jednak take moliwo prowadzenia ledztw, a wic czyni go, jak w k.p.k., organem zarwno dochodzenia jak i ledztwa. Nie zmieniaj jednak, przyjtej w k.k.s., zasady, e ledztwo wszczynaj samodzielnie i prowadz take finansowe organy postpowania przygotowawczego, a dochodzenie ponadto organy niefinansowe, czyli te, ktre prowadz take dochodzenie w sprawach powszechnych. W zwizku z powyszym, ledztwo zostao na gruncie k.k.s. ograniczone do przestpstw popenionych w warunkach art. 37 1 i 38 2 k.k.s. oraz gdy prokurator lub organ finansowy zarzdzi je z uwagi na wag lub zawio sprawy (nowy 2 i 3 art. 151a k.k.s.). W sprawach o inne przestpstwa skarbowe i o wykroczenia skarbowe prowadzono by dochodzenie, przy czym prokurator prowadzi by je tylko wobec osb wskazanych w proj. 4 art. 151a k.k.s., ale take na gruncie ledztwa, a nadto gdyby tak zarzdzi (proj. 4 i 5 290

art. 151a k.k.s.). Nadzr nad ledztwem organw finansowych naleaby do prokuratora (nowy art. 151c 1 k.k..s.), ktry miaby go take nad dochodzeniem organu finansowego w sprawach o przestpstwa skarbowe, gdyby dotyczyo ono osoby o jakiej mowa w art. 79 1 k.p.k. oraz gdy stosownie do art. 122 2 zd. drugie k.k.s. z mocy ustawy ma nad nim ju dzi taki nadzr, a w sprawach o wkroczenia skarbowe, gdyby nadzr taki uprzednio sam zarzdzi (proj. 2 art.151c k.k.s.). Poza tym nadzr nad dochodzeniem organw finansowych sprawowayby finansowe organy nadrzdne (proj. art. 151c 3 k.k.s.). Proponuje si take uregulowanie w odrbnym przepisie (nowy art. 154a k.k.s.) nowej konstrukcji kocowego zaznajamiania si stron (proj. art. 321 k.p.k.), z materiaem postpowania przygotowawczego w sprawach karnych skarbowych. Proponuje si te zmodyfikowanie i doprecyzowanie zasad wnoszenia aktu oskarenia w sprawach karnych skarbowych, przyjmujc, e po ledztwie zarwno ten akt jak i wniosek o skazanie bez rozprawy, wniosek o warunkowe umorzenie postpowania oraz wniosek okrelony w art. 324 k.p.k., wnosiby do sdu i popiera przed nim prokurator (nowe 1 i 2 art. 155 k.k.s.). W pozostaych sprawach, gdy dochodzenie prowadzi organ finansowy, to on wnosiby nadal wskazane wyej skargi. Do aktu oskarenia kady z tych oskarycieli docza by (obowizkowo - tak jak w k.p.k.) odpowiednio wniosek o naoenie odpowiedzialnoci posikowej lub te o zobowizanie do zwrotu przez osob trzeci korzyci uzyskanej przez ni z przestpstwa oskaronego, gdyby istniay podstawy do tych odpowiedzialnoci (nowy 5 art. 155 k.k.s.).

Powysze zmiany wywoay take potrzeb modyfikacji w art. 153 1 i art. 155 2 k.k.s. W tym pierwszym przepisie, dotyczcym okresu prowadzenia 291

postpowania przygotowawczego w sprawach o przestpstwa skarbowe i jego przeduania, zmiana dotyczy jedynie zdania trzeciego, normujcego przeduanie postpowania na okres ponad 6 miesicy, ktre dzi bez wzgldu na to, kto prowadzi dochodzenie lub ledztwo - zawsze przynaley do prokuratora bezporednio przeoonego nad prokuratorem prowadzcym lub nadzorujcym postpowanie przygotowawcze. Proponuje si zachowa t regu, ale z wyodrbnieniem sytuacji, gdy jest to ledztwo lub gdy postpowanie prowadzi prokurator, a przeduenie wykracza ma poza okres rocznego ju prowadzenia go, kiedy to o przedueniu decydowaby prokurator nadrzdny; byoby to zsynchronizowanie przepisu z rozwizaniem art. 310 2 k.p.k. Natomiast, gdy chodzi o art. 155 2 k.k.s., to jego zmiana, dotyczy tylko zdania pierwszego, a wie si jednoczenie z zakadan likwidacj trybu uproszczonego oraz ze zmianami w modelu postpowania przygotowawczego. Obecnie przepis ten zakada w zdaniu pierwszym, e w sprawach nalecych do trybu zwykego organ finansowy winien w cigu 14 dni od zakoczenia postpowania przygotowawczego przekaza akta ledztwa i- bo tylko po ledztwie sprawa trafia dzi do tego trybu - wraz z dowodami rzeczowymi aktem oskarenia prokuratorowi. Dalej za (zdania II-IV 2) przyjmuje si, e do prokuratora naley zatwierdzenie tego aktu i wniesienie do sdu oraz e organ finansowy moe wwczas przyczy si do prokuratora jako oskaryciel publiczny i winien by zawiadomiony o wniesieniu oskarenia do sdu. Likwidacja trybu uproszczonego dezaktualizuje to rozwizanie, gdy bez wzgldu na form postpowania przygotowawczego sprawa o przestpstwo skarbowe przekazywana do sdu, trafiaa by zawsze do postpowania zwyczajnego. Nadal jednak to prokurator nadzorowa by postpowanie przygotowawcze prowadzone w formie ledztwa, ale ju nie przy dochodzeniu organw finansowych, gdzie w nadzr pozostaje wpadkowy, a co do zasady przynaley on tu do nadrzdnych organw finansowych. Nadal te w sprawach, 292

w ktrych organ finansowy prowadzi dochodzenie mgby on wystpi samodzielnie z oskareniem (art. 155 1 k.k.s.). Std sugestia zmiany art. 155 2 k.k.s. w ten sposb, aby zastrzec, e w sprawach, w ktrych organ finansowy prowadzi ledztwo, organ ten winien w cigu 14 dni od jego zakoczenia przekaza akta spraw i dowody rzeczowe wraz z aktem oskarenia prokuratorowi. W pozostaej czci unormowanie tego przepisu pozostao takie jak obecnie. e. Zmiany dotyczce przepisw art. 157 1, art.158, 163a i 165 k.k.s. odnosz si ju do postpowania sdowego, a art. 176 k.k.s. do czynnoci sdowych. Zmiana art. 157 1 k.k.s., przyjmujcego obowizkowy udzia organu finansowego, jako oskaryciela publicznego, w rozprawie w trybie uproszczonym, wie si z zakadan w tej ustawie likwidacj tego trybu i odmiennym podejciem do obowizkowej obecnoci oskaryciela publicznego w rozprawie w trybie zwykym, w zalenoci od tego, czy w sprawie przeprowadzono uprzednio dochodzenie, czy ledztwo (proponowany art. 46 k.p.k.). Majc jednak na uwadze specyfik spraw karnych skarbowych, rodzaj czynw o jakie tu chodzi, ich powizanie z prawem finansowym oraz fakt e jest to oskaryciel publiczny szczeglny, jedynie od tego typu spraw, sugeruje si przyjcie obowizkowego ex lege udziau w rozprawie w trybie zwykym organu finansowego, ktry po dochodzeniu wnis akt oskarenia, ale jedynie w sprawach o przestpstwa skarbowe. W sprawach o wykroczenia skarbowe, gdzie take prowadzi si dochodzenie, udzia ten byby obowizkowy tylko wtedy, gdyby prezes sdu lub sd tak zarzdzili. Take zmiana odnonie art. 158 k.k.s. wie si po czci z zakadan likwidacj trybu uproszczonego, ale te i potrzeb przyspieszenia procesu. 293

Przepis dotyczy osoby pocignitej do odpowiedzialnoci posikowej i w 2 nakazuje odroczenie rozprawy w razie usprawiedliwionej nieobecnoci tej strony, a w 3 umoliwia stosowanie art. 482 k.p.k. o wyroku zaocznym wobec niego, przy nieusprawiedliwionym niestawiennictwie. Poniewa art. 482 k.p.k. dotyczy trybu uproszczonego, to zakadane zniesienie tego trybu czyni nieaktualnym odwoanie si do niego, std proponuje si skrelenie 3 art. 58 k.k.s. Stosowany tu art. 100 k.p.k., wedug tej nowelizacji, zakada i tak dorczanie kadej stronie kadego wyroku, bez wzgldu na jej obecno na rozprawie. Natomiast zmiana 2 art. 158 k.k.s. sprowadza si do wskazania w kocowym fragmencie, e moliwe jednak byoby prowadzenie rozprawy pod nieobecno usprawiedliwionej strony, o jakiej tu mowa, gdyby zakres prowadzonego na niej postpowania, nie dotyczy jej interesu procesowego, co jest realne, gdy przy wieloci zarzucanych oskaronemu czynw lub wieloci oskaronych, odpowiedzialno posikowa wie si tylko z jednym, czy niektrymi z innych oskaronych. Zmiana art. 163a k.k.s., zakadajcego pouczanie oskaronych, ktrzy skorzystali z dobrodziejstwa art. 36 3 lub art. 156 albo art. 161 k.k.s. o ograniczeniach jakie ich dotycz w postpowaniu odwoawczym, wie si ju tylko ze zmianami zakadanymi t ustaw w k.p.k. Obecnie kadego z nich poucza si o treci art. 434 3 k.p.k., ktry umoliwia obostrzanie kary w instancji odwoawczej mimo apelacji wniesionej wycznie na korzy oskaronego. Niniejsza nowelizacja dokonuje zmian w tym zakresie w k.p.k., i przy skazaniu z zastosowaniem art. 36 3 k.k.s. modyfikuje kwesti obostrzenia kary, a przy tym przenosi to unormowanie do 4 art. 434 k.p.k., za w stosunku do skazania z art. 156 294 tych czynw lub z jednym z oskaronych, a rozprawa dotyczy w tym momencie innych czynw lub

k.k.s. (odpowiednik art. 343 k.p.k. skazanie na wniosek oskaryciela uzgodniony z oskaronym i bez rozprawy) lub z art. 161 k.p.k. (odpowiednik art. 387 k.p.k. na wniosek samego oskaronego) wprowadza ograniczenia we wnoszeniu apelacji (proponowany art. 447 5 k.p.k.). Te zmiany powoduj, e niezbdna staje si take modyfikacja art. 163a k.k.s., z zachowaniem obowizku pouczania o stosownych ograniczeniach pyncych z przepisw k.p.k. W nowym brzmieniu wyrnia si odrbnie pouczanie osoby skazanej z zastosowaniem art. 36 3 k.k.s. i odrbnie skazanego w trybie art. 156 lub 161 k.p.k. Proponowana zmiana art. 165 k.k.s. dotyczy udziau finansowego organu postpowania przygotowawczego jako oskaryciela w rozprawie odwoawczej oraz w posiedzeniu w kwestii wznowienia procesu i zakada tu stosowanie art. 157 k.k.s. (obowizkowy udzia), chyba e prezes sdu lub sd zarzdz inaczej. Majc na uwadze, e od 2000 r. posiedzenia o wznowienie, wedug przepisw k.p.k., odbywaj si bez udziau stron, a wic take bez udziau prokuratora i to bez wzgldu na to, czy jego udzia w rozprawie by obowizkowy, nie ma powodw utrzymania w k.k.s. odmiennej regulacji, ktra powstaa w okresie, gdy i k.p.k. zakada w tej kwestii posiedzenie z udziaem stron. Nie przemawia za tym te specyfika spraw karnych skarbowych, gdy podstawy wznowienia s wskie i enumeratywnie okrelone w k.p.k., ktry ma tu pene zastosowanie. Natomiast gdy chodzi o udzia tego organu w rozprawie odwoawczej, to majc na uwadze, e modyfikowany t ustaw art. 450 1 k.p.k. zakada obowizkowy udzia prokuratora w sprawach, w ktrych prowadzono ledztwo, a organ finansowy wnosi i popiera oskarenie, a wic peni samodzielnie rol oskaryciela publicznego, gdy prowadzone byo dochodzenie (poza zakadanym ta ustaw dochodzeniem prokuratorskim), to specyfika spraw skarbowych oraz szeroki zakres kontroli odwoawczej 295

wskazuj, i powinien tu mie nadal odpowiednie zastosowanie art. 157 k.k.s., w tym zmodyfikowany jego 1, ktry czyni t obecno obowizkow tylko w sprawach o przestpstwa skarbowe. Std proponowana zmiana przepisu, aby dotyczy on tylko udziau organu finansowego w rozprawie odwoawczej, a ju nie w posiedzeniu o wznowienie, i by mia tu odpowiednie zastosowanie art. 157 k.k.s.. Udzia prokuratora w tej rozprawie opiera by si, jak dotd, na przepisach k.p.k. Ostatnia zmiana dotyczca k.k.s. odnosi si do art. 176 1 k.k.s., ktry normuje ustanawianie obrocy z urzdu w postpowaniu w stosunku do nieobecnych. Zmiana wie si z wprowadzeniem przez t ustaw do procesu karnego i w sprawach o wykroczenia referendarza sdowego i powierzenie mu niektrych czynnoci, w tym ustanawiania obrocy z urzdu, tak w k.p.k., jak w k.p.w. Konsekwencj tego jest te zmiana niniejszego przepisu, przez wskazanie, e obroc takiego, obok - jak dotd - prezesa sdu, moe powoa nieobecnemu take w referendarz. Do powoywania go w innych sytuacjach na gruncie k.k.s., miayby ju wprost - poprzez art. 113 1 k.k.s. - zastosowanie przepisy kodeksu postpowania karnego.

19. Zmiany w ustawie odpowiedzialnoci podmiotw zbiorowych Zmiany w tym zakresie, ujte w art. 11 projektu, s niewielkie i uwzgldniaj tylko zmiany w przepisach k.p.k., ktre dotycz take uprawnie przedstawiciela podmiotu zbiorowego zgoszonego przez niego do procesu przeciwko oskaronemu o przestpstwo, z racji ktrego podmiot zbiorowy moe nastpnie ponosi odpowiedzialno wasn oraz podnoszon potrzeb wprowadzenia tu take rodkw zapobiegawczych 296

dla zabezpieczenia prawidowego toku procesu i wykonania zapadego w sprawie orzeczenia, a dotyczy to postpowania uznawanego za postpowanie karne sensu largo, tym bardziej, e stosuje si odpowiednio przepisy k.p.k. Pierwsza z tych zmian dotyczy art. 21a ust.1 ustawy, ktry okrela uprawnienia przedstawiciela podmiotu zbiorowego w postpowaniu sdowym przeciwko oskaronemu o sprawstwo okrelonego przestpstwa, a czyni to przez wyliczenie okrelonych przepisw k.p.k. Dodano do wykazu art. 341 1 k.p.k. (udzia w posiedzeniu w kwestii warunkowego umorzenia procesu), art. 343 5 k.p.k. (udzia w posiedzenie w kwestii skazania bez rozprawy na wniosek prokuratora), art. 343a k.p.k. (udzia w posiedzeniu w kwestii skazania na wniosek samego oskaronego), art. 444 k.p.k. (o uprawnionych do apelacji) oraz art. 457 2 k.p.k. ( o sporzdzaniu uzasadnienia tylko na wniosek strony). Gdy chodzi o trzy pierwsze dodane przepisy to uznano, e skoro przedstawiciel podmiotu zbiorowego moe uczestniczy w rozprawie i zaskara zapade orzeczenia (stosuje si do bowiem art. 425 k.p.k.) to powinien te mie moliwo udziau w posiedzeniach, na ktrych zapada wyrok warunkowo umarzajcy postpowanie lub wyrok skazujcy, skoro daj one nastpnie podstaw do wszczcia postpowania wobec samego podmiotu zbiorowego. gdy Udzia nie w tych posiedzeniach on w umoliwia przedstawicielowi tego podmiotu zapoznanie si z materiaami przeciwko oskaronemu, uczestniczy postpowaniu przygotowawczym, nie ma dostpu do jego materiaw i moe wstpi do procesu dopiero po wniesieniu aktu oskarenia, mgby on tu take wskazywa na okolicznoci nakazujce jednak rozpoznanie sprawy na rozprawie. 297

Dodanie do wykazu take art. 444 k.p.k., wydaje si naturalne, gdy przedstawiciel podmiotu zbiorowego ma uprawnienia z art. 425 k.p.k. (do zaskarania orzecze) i z art. 459 k.p.k. (do skadania zaalenia), a art. 444 dotyczy skadania apelacji, std i ten przepis powinien by tu wyranie wskazany, tym bardziej e stosuj si do niego przepisy art. 422 1 k.pk. (o prawie wnioskowania o sporzdzenie i dorczenie uzasadnia wyroku sdu I instancji) i art. 423 2 k.p.k. (o dorczaniu mu wyrokw z uzasadnieniem). Gdy za chodzi o art. 457 2 k.p.k. o uzasadnianiu wyrokw utrzymujcych w mocy zaskarony apelacj wyrok tylko na wniosek strony, a nie z urzdu, to i tu winien by wskazany przedstawiciel podmiotu zbiorowego, gdy ma on prawo pozna powody nieuwzgldnienia apelacji, a uycie sowa strony wymaga wyranego wyposaenia go w dane uprawnienie, gdy nie jest on stron. Zmiana druga polega na wprowadzeniu do ustawy nowego art. 26a wprowadzajcego wzorem k.p.k., ktry stosownie do art. 22 ustawy, ma wprawdzie odpowiednie zastosowanie do postpowania przeciwko podmiotom zbiorowym, ale znane mu rodki zapobiegawcze nie daj si zastosowa do tych podmiotw, gdy odnosz si do osb fizycznych. Ich potrzeba, z uwagi na moliwe zmiany prawne w podmiocie zbiorowym oraz wyzbywanie si majtku, co moe zniwelowa sens samego postpowania i realno zakadanej reakcji karnej, tak majtkowej (kara pienina i przepadek art. 7-8), jak i formie zakazw (art. 9), a nawet realne problemy co do samego dalszego istnienia podmiotu prawnego, ktrego postpowanie dotyczy. Std propozycja wprowadzenia tu jako moliwych, stosowanych przez sd w toku postpowania, rodkw zapobiegawczych w postaci zakazu: a) czenia si, podziau lub przeksztacenia w czasie prowadzenia postpowania, b) obciania w toku postpowania, bez zgody sdu, majtku podmiotu zbiorowego i c) 298

zbywania okrelonych przez sd skadnikw majtkowych w tym czasie, bez zgody sdu. Na postanowienie w przedmiocie rodka zapobiegawczego suyoby zaalenie. 20. Zmiany zwizane z udziaem radcw prawnych w postpowaniu

karnym Celem projektowanej ustawy jest umoliwienie radcom prawnym wystpowania w charakterze obrocw w sprawach karnych i karnych skarbowych. W obecnym stanie prawnym obroc w postpowaniu karnym lub karnym skarbowym moe by jedynie adwokat. Wydaje si, e dla takiego stanu prawnego aktualnie nie ma ju merytorycznego uzasadnienia. 1. Przede wszystkim naley zwrci uwag, e brak jest obecnie zasadniczych rnic pomidzy zawodami zaufania publicznego wiadczcymi pomoc prawn, tj. adwokatami i radcami prawnymi - poczwszy od ustroju i organizacji samorzdu, poprzez model ksztacenia aplikantw i sposb uzyskiwania uprawnie zawodowych, merytorycznych (zwaszcza a skoczywszy po na uprawnieniach przez uzyskaniu

radcw prawnych moliwoci wystpowania w sprawach rodzinnych i opiekuczych, take - obrocw w sprawach o wykroczenia). 2. Jedynym argumentem przeciwko umoliwieniu radcom prawnym wystpowania w charakterze obrocw w postpowaniu karnym moe by okoliczno, e w obecnym stanie prawnym nie zajmuj si oni prowadzeniem spraw karnych, a co za tym idzie - mog nie dysponowa wystarczajc wiedz z zakres prawa i postpowania karnego. Jednak argument ten traci w ostatnich latach cakowicie na znaczeniu. Profil ksztacenia aplikantw radcowskich zakada ksztacenie z zakresu prawa i procesu karnego. Zgodnie z art. 364 ustawy o radcach prawnych egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystpujcej do egzaminu radcowskiego, zwanej dalej "zdajcym", do samodzielnego i naleytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym 299

wiedzy z zakresu prawa i umiejtnoci jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykrocze, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuczego, prawa gospodarczego, spek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpiecze spoecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postpowania sdowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sdw i prokuratur, samorzdu radcowskiego i innych organw ochrony prawnej dziaajcych w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunkw wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu. Druga cz egzaminu radcowskiego polega na rozwizaniu zadania z zakresu prawa karnego polegajcego na przygotowaniu aktu oskarenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, i brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporzdzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Wymagania ustawowe od kandydatw do wykonywania zawodu radcy prawnego s zatem w zakresie prawa i postpowania karnego zakrelone jako wysoce restrykcyjne, co daje gwarancj naleytego wykonywania przez radc prawnego obowizkw obrocy w postpowaniu karnym. 3. Podnoszenie kwalifikacji w zakresie prawa i postpowania karnego nie dotyczy tylko aplikantw radcowskich. W ostatnich latach samorzd radcowski organizuje intensywne szkolenia z tego zakresu dla czynnych radcw prawnych. Szkolenia te ciesz si duym zainteresowaniem rodowiska radcowskiego. 4. Ju w obecnym stanie prawnym radca prawny moe wystpowa jako penomocnik w postpowaniu karnym, za w postpowaniu w sprawach o wykroczenia jako obroca. Wystpowanie w charakterze penomocnika w postpowaniu karnym zakada konieczno dysponowania wiedz z zakresu prawa i postpowania karnego. Z kolei w postpowaniu w sprawach o wykroczenia radca prawny moe ju obecnie wystpowa w charakterze obrocy na rwni z adwokatem. Biorc 300

pod uwag, e podstawowe zasady postpowania w sprawach o wykroczenia nie rni si od podstawowych zasad postpowania karnego, trudno uzasadni stanowisko, e radca prawny nie daje gwarancji naleytego wykonywania obrony w sprawach karnych. Skoro bowiem ustawodawca zdecydowa si na przyznanie radcom prawnym uprawnie do obrony w sprawach o wykroczenia, zaoy zapewne posiadanie przez nich odpowiedniej wiedzy w zakresie prawa wykrocze. Tymczasem podstawowe zaoenia zasad odpowiedzialnoci w czci oglnej prawa karnego i prawa wykrocze s bardzo zblione. Podobna jest take metoda wykadni przepisw z obu tych gazi prawa. Postpowanie w sprawach o wykroczenia jest w obecnym stanie prawnym zblione do postpowania karnego. Znaczcych rnic midzy tymi procedurami mona byo doszukiwa si w okresie przed wprowadzeniem obowizujcego kodeksu postpowania w sprawach o wykroczenia. W obecnym stanie prawnym, sprawy o wykroczenie rozpoznawane s ju nie przez kolegium do spraw wykrocze, lecz przez sd, ktrym jest sd waciwy take w sprawach o przestpstwa. Postpowanie w sprawach o wykroczenia zostao upodobnione do postpowania w sprawach o przestpstwa. Dodatkowo podnie naley, e obowizujcy kodeks postpowania w sprawach o wykroczenia z 24 sierpnia 2001 roku (Dz. U. Nr 106, poz. 1148 ze zm.) sam nie reguluje w sposb wyczerpujcy i samoistny caoci postpowania w sprawach o wykroczenia, odsyajc w znacznym zakresie do odpowiedniego stosowania przepisw kodeksu postpowania karnego (por. art.l 2 k.p.w.). A zatem uzyskanie przez radcw prawnych kompetencji do penienia roli obrocy w sprawach o wykroczenia nawet obecnie wymusza" znajomo i stosowanie przez radcw prawnych przepisw procedury karnej (kodeksu postpowania karnego). Skoro zatem ustawodawca w obecnym stanie prawnym nie ma wtpliwoci, e radcowie prawni maj kompetencje pozwalajce na obron w sprawach o wykroczenia, brak racji przemawiajcych za tym, by uwaa, e brak im kompetencji do wykonywania obrony w sprawach o przestpstwa i przestpstwa skarbowe. 301

W odniesieniu do tych ostatnich moliwo wystpowania radcw prawnych w charakterze obrocw nabiera szczeglnego znaczenie w zwizku ze cisym powizaniem prawa karnego skarbowego z prawem finansowym, w zakresie ktrego kompetencje radcw prawnych nie mog by kwestionowane. To samo zreszt dotyczy take powszechnego prawa karnego. W obecnym stanie prawnym, obok kodeksu karnego, istnieje kilkadziesit ustaw pozakodeksowych przewidujcych odpowiedzialno karn. Przestpstwa stypizowane w tych ustawach s cile powizane z dziedzinami regulowanymi tymi ustawami. Dziedziny te pozostaj w zakresie obsugi prawnej wykonywanej obecnie przez radcw prawnych. Dotyczy to w szczeglnoci materii tzw. prawa karnego gospodarczego, penicego subsydiarn rol w stosunku do norm prawa gospodarczego, stanowic sankcje karne za naruszenie wanie niektrych spord tych norm. Nie trzeba udowadnia, e ze wzgldu na wiadczenie przez radcw prawnych szeroko pojtej pomocy prawnej wanie w obrocie gospodarczym, ich znajomo tej akurat materii nie moe by kwestionowana. Nie sposb jest bowiem waciwie odczyta dyspozycji normy prawnokarnej z tego zakresu - a wic ustali granice zabronionego zachowania bez naleytej znajomoci tych przepisw, w ktrych owe normy prawnokarne s gboko zakorzenione. Aktualnie istniejca niemono penienia funkcji obrocy wanie w tego typu sprawach karnych rodzi - nie majc merytorycznego uzasadnienia - luk prawn. Tak wic take w interesie podmiotw obsugiwanych przez radcw prawnych ley przyznanie im funkcji obroczych, co w wymiarze praktycznym najwiksze znaczenie miaoby zwaszcza w tych sprawach karnych, ktre nale do dziedziny prawa karnego gospodarczego, cile zakotwiczonego" w przepisach z zakresu obrotu gospodarczego, w ktrym niejako ideowo" radcowie prawni wiadcz pomoc prawn. Warto te mie na uwadze, e ustawy szczeglne, pozakodeksowe, czstokro zawieraj zarwno czyny zabronione jako przestpstwa, jak te jako wykroczenia. W obecnym stanie prawnym mamy zatem do czynienia z sytuacj, 302

gdy rne czyny zabronione uregulowane jedn ustaw, czstokro zblione do siebie ze wzgldu na przedmiot ochrony i ksztat zabronionego zachowania, stanowi przestpstwa i wykroczenia. W sprawach o niektre z nich (wykroczenia) radcowie prawni mog wystpowa jako obrocy, za w sprawach o inne (przestpstwa) - nie mog wystpowa w takim charakterze, cho niejednokrotnie s to zachowania zblione, czsto nie rnice si nawet sam konstrukcj prawn. Zagadnienie powizania przepisw prawa karnego z przepisami regulujcymi inne dziedziny ycia nie dotyczy wycznie pozakodeksowego prawa karnego. Take kodeks karny zawiera regulacje do cile powizane z innymi gaziami i dziedzinami prawa, czego przykadem mog by przestpstwa przeciwko rodowisku naturalnemu, czy przestpstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu. W obu wypadkach w gr wchodzi cise powizanie przepisw prawa karnego z przepisami z zakresu innych dziedzin prawa, pozostajcymi w zakresie pomocy prawnej wiadczonej przez radcw prawnych. Brak jest racji przemawiajcych za tym, by utrzymywa obecny stan, w ktrym pomoc ta nie ma charakteru kompleksowego, nie obejmuje bowiem obrony w sprawach karnych/ 5. Argument o braku kompetencji radcw prawnych do wystpowania w charakterze obrocw w sprawach karnych sabnie nie tylko wietle powyszych wywodw, lecz take i wobec okolicznoci, e obecnie moliwy jest w zasadzie swobodny przepyw midzy zawodami radcy prawnego i adwokata. Zatem wrd radcw prawnych funkcjonuj take tacy, ktrzy uprzednio byli adwokatami, za wrd adwokatw funkcjonuj byli radcowie prawni. Obecnie radca prawny moe co do zasady bez przeszkd wpisa si na list adwokatw i po uzyskaniu uprawnie do wykonywania zawodu, bez dopeniania jakichkolwiek dalszych wymaga, wystpowa w charakterze obrocy w sprawach karnych. Jego umiejtnoci w zakresie prawa karnego nie podlegaj dalszej weryfikacji; zakada si, e nimi dysponuje. Zatem w obecnym stanie prawnym brak moliwoci penienia funkcji obrocy w 303

sprawach karnych przez czynnych radcw prawnych jawi si jako sytuacja sztuczna. Projekt wycza radcw prawnych zatrudnionych w stosunku pracy z moliwoci wiadczenia obrony. 6. Nie bez znaczenia jest okoliczno, e udzielenie radcom prawnym uprawnie obrocw w sprawach karnych i karnych skarbowych zwikszy spoeczny dostp do rynku usug prawniczych. W obecnej sytuacji obron w sprawach karnych wykonuje okoo 6000 adwokatw. Wobec znacznego zapotrzebowania na pomoc prawn w sprawach karnych liczba ta wydaje si niewystarczajca. Z kolei zawd radcy prawnego, bdcy podobnie j ak zawd adwokata, zawodem zaufania publicznego, wykonuje obecnie w Polsce okoo 30000 prawnikw. Udzielenie im uprawnie do wykonywania obrony w sprawach-karnych zwikszy dostpno do obrony, co uatwi wykonywanie prawa do obrony zagwarantowanego przez art. 6 k.p.k., zarwno w zakresie prawa do obrony formalnej (korzystania z pomocy obrocy), jak - co za tym idzie - materialnej. Jest oczywistym, e nie wszyscy z radcw prawnych bd w praktyce wiadczyli pomoc prawn w postaci obrony w sprawach karnych, jednak proponowane zmiany niewtpliwie zwiksz dostpno do tego rodzaju pomocy prawnej. 7. W wietle powyszej argumentacji, projekt zakada przede wszystkim potrzeb nowelizacji przepisw ustawy o radcach prawnych oraz kodeksu postpowania karnego. Przepisy procesowe w kodeksie karnym skarbowym odsyaj w zakresie kwestii obrony w sprawach karnych skarbowych do przepisw kodeksu postpowania karnego, tote nie istnieje potrzeba wprowadzania stosownych zmian do k.k.s. celem umoliwienia radcom prawnym wykonywania obrony w sprawach karnych skarbowych. Podobnie te przepisy kodeksu karnego wykonawczego operujc pojciem obrocy" (ze wzgldu na regulowanie take wykonywania orzecze w sprawach o wykroczenia), nie wymagaj stosownych zmian w tym zakresie. Uzupenieniem projektowanych zmian - i ich konsekwencj - jest take przyznanie radcom 304

prawnym funkcji obrocy w postpowaniach dyscyplinarnych sdziw sdw powszechnych i sdw wojskowych, prokuratorw, adwokatw i notariuszy .

21. Przepisy przejciowe i kocowe Projekt nowelizacji Kodeksu postpowania karnego przyjmuje jako zasad stosowanie nowych regulacji take do spraw wszcztych przed dniem wejcia w ycie ustawy nowelizujcej (art. 14). Prymat stosowania ustawy nowej obowizywaby take w przypadku wtpliwoci interpretacyjnych co do ewentualnego dalszego stosowania przepisw dotychczasowych (art. 16). Respektowana jest take zasada, w myl ktrej czynnoci procesowe, skuteczne na podstawie dotychczasowych przepisw, zachowuj swoj wano take po wejciu w ycie nowych uregulowa, odmiennie okrelajcych przesanki stosowania tych czynnoci (art. 15). W kwestiach wtpliwych, zwizanych ze zmian przesanek stosowania rodkw zapobiegawczych, przepisy przejciowe przewiduj regulacje szczeglne (zob. art. 22). W przepisach przejciowych od art. 17 do art. 36 okrelono wyjtki od generalnej zasady bezporedniego dziaania ustawy nowej do spraw bdcych w toku, a take wprowadzono przepisy pozwalajce na skorzystanie z okrelonych nowych uprawnie procesowych, mimo upywu terminw, jak rwnie dostosowanie si przez strony procesowe do nowych uregulowa wprowadzajcych bardziej restrykcyjne warunki dla podejmowania okrelonych czynnoci procesowych. Uregulowania te maj na celu respektowanie konstytucyjnej zasady rwnoci oraz zasady zaufania do prawa i dziaa organw wadzy publicznej. 305

Wyjtki od zasady bezporedniego zastosowania ustawy nowej do spraw bdcych w toku, wprowadzajce przeduone obowizywanie przepisw dotychczasowych obejmuj trzy grupy przypadkw: 1) z uwagi na zapewnienie sprawnoci i ekonomiki postpowania zdecydowano si na zachowanie dotychczasowych przepisw okrelajcych waciwo i skad sdu oraz tryb i form postpowania do zakoczenia sprawy w danej instancji; 2) stosowanie nowych regulacji wzmacniajce zasad kontradyktoryjnoci w postpowaniu karnym ograniczono do spraw, ktre zostan skierowane do postpowania sdowego dopiero po wejciu w ycie ustawy nowelizacyjnej, wychodzc z zaoenia, e w sposb istotny zmieniaj one reguy prowadzenia procesu oraz sposb postpowania stron postpowania; 3) bezporednie stosowanie, w sprawach bdcych w toku, nowych regulacji usprawniajcych postpowanie wyczono wwczas, gdy prowadzioby to do naruszenia zasady rwnoci broni albo ochrony zaufania uczestnikw postpowania, zachowujc w tym zakresie obowizywanie przepisw dotychczasowych. Zasada stosowania przepisw dotychczasowych, okrelajcych skad i waciwo sdu (art. 17), obowizuje do czasu zakoczenia sprawy w danej instancji, take jeeli nastpio odroczenie rozprawy, czy te podjcie zawieszonego postpowania. Zasada kontynuacji postpowania w oparciu o dotychczasowe przepisy dotyczy take regulacji szczeglnych odnoszcych si do ledztwa i dochodzenia, jak rwnie postpowa szczeglnych, w tym take postpowania uproszczonego, ktrego nie przewiduj ju nowe regulacje (art. 18). W przypadku jednak uchylenia wyroku wydanego w postpowaniu szczeglnym i przekazaniu 306

sprawy

do

ponownego

rozpoznania,

toczy

si

ono

trybie

przewidzianym ju w nowych przepisach. Przeduone obowizywanie dotychczasowych przepisw szczeglnych, dotyczcych formy i trybu postpowania nie oznacza jednoczenie, i wyjtek ten obejmuje wszystkie uregulowania procesowe, ktre miaoby si stosowa w trakcie takiego postpowania. Jeeli wic chodzi o regulacje prawne, ktre nie s bezporednio zwizane z dan form lub trybem postpowania, to zastosowanie ma oglna zasada z art. 14 ustawy nowelizujcej, nakazujca stosowanie przepisw nowych, chyba e wyjtkowo zastosowanie maj przepisy dotychczasowe. Zasada generalnego stosowania przepisw dotychczasowych obowizuje take w postpowaniu o rozpoznanie wniosku o wznowienie postpowania, o ile wniosek ten zosta zoony przed dniem wejcia w ycie ustawy nowelizujcej. Oczywicie w postpowaniu prowadzonym po uwzgldnieniu takiego wniosku, zastosowanie bdzie miaa regua z art. 14, przewidujca stosowanie przepisw nowych, z wyjtkami przewidzianymi w przepisach wprowadzajcych w tym art. 24. Z uwagi na zmiany zakresu uprawnie i obowizkw stron procesowych, jakie przewiduje ustawa nowelizujca, a take wprowadzenie moliwoci skorzystania z okrelonych uprawnie przewidzianych przez przepisy wprowadzajce, projekt zakada obowizek organw procesowych, waciwych w danej fazie postpowania, niezwocznego poinformowania stron i innych podmiotw uprawnionych, o zmianie dotychczasowego zakresu praw i obowizkw procesowych, jak rwnie o nowych prawach i obowizkach. Brak takiego poinformowania mgby w niektrych przypadkach stanowi podstaw do stwierdzenia naruszenia 307

uprawnie procesowych stron, std tak istotnym jest, by nastpio ono niezwocznie po wejciu w yciu projektowanej ustawy. Z uwagi na zasad lojalnoci i ochron zaufania, do zakoczenia toku instancji stosowane byyby dotychczasowe uregulowania o obronie obligatoryjnej dla osb pozbawionych wolnoci (art. 21), czego nie przewiduje ju projektowana nowelizacja art. 80 k.p.k. Szczeglne przepisy przejciowe dotycz stosowania rodkw

zapobiegawczych, w tym w szczeglnoci tymczasowego aresztowania, w zwizku z projektowanymi zmianami przesanek ich orzekania (art. 22). Z uwagi na zasad lojalnoci, art. 22 1 projektowanej ustawy przewiduje moliwo wyznaczenia przez sd terminu na modyfikacj zoonego przed dniem jej wejcia w ycie wniosku o zastosowanie (lub przeduenie stosowania) rodka zapobiegawczego, tak by tre tego wniosku dostosowana bya do nowych uregulowa. Modyfikacja ta moe prowadzi do zastpienia jednego rodka zapobiegawczego innym rodkiem. Rwnoczenie, w sposb wyrany, wskazano, e w przypadku, gdy po wejciu w ycie projektowanej ustawy, brak byoby przesanek prawnych do zastosowania okrelonego rodka zapobiegawczego, cho jego orzeczenie moliwe byo na gruncie przepisw dotychczasowych, rodek taki naley niezwocznie uchyli lub zmieni na inny. Regulacja ta stanowi wyjtek od zasady, w myl ktrej czynnoci procesowe dokonane przed wejciem w ycie nowej ustawy zachowuj swoja skuteczno take pniej, o ile byy dokonane z zachowaniem przepisw dotychczasowych. Szczegln regu dotyczc wykonywania tymczasowego aresztowania przyjto w zwizku z projektowanymi zmianami w treci art. 264 3 k.p.k.. Poniewa na gruncie nowych przepisw zakada si, e stosowanie tymczasowego aresztowania przez 308

rozpoczciem wykonywania rodka zabezpieczajcego, moe trwa nie duej ni trzy miesice od umorzenia postpowania z uwagi na niepoczytalno sprawcy, naleao uregulowa sytuacje osb, wobec ktrych stosowano tymczasowe aresztowanie w chwili wejcia w ycie ustawy. O ile wic, tymczasowe aresztowanie przed dniem wejcia w ycie projektowanej ustawy stosowano wobec takich osb duej ni miesic, to po jej wejciu w ycie, nie moe ono trwa duej ni dwa miesice (art. 22 3). W stosunku do osb, wobec ktrych w areszt wykonywano prze3d dniem wejcia w ycie ustawy krcej ni miesic, zastosowanie bd miay nowe przepisy, przewidujce maksymalny, trzymiesiczny okres trwania aresztu liczony od daty umorzenia postpowania, nawet jeeli areszt ten zaczto wykonywa przed dniem wejcia w ycie projektowanej ustawy. Stosown regu kolizyjn dotyczc miejsca wykonywania aresztu tymczasowego wobec osb niepoczytalnych okrelono w art. 22 4. Poniewa projektowane zmiany, zwizane z poszerzeniem zasady kontradyktoryjnoci, zmieniaj sposb zachowania stron w procesie, take w perspektywie ewentualnego postpowania odwoawczego, koniecznym byo wprowadzenie nowych formu intertemporalnych, ktre chroniyby zaufanie stron w postpowaniach wszcztych przed dniem wejcia w ycie projektowanej ustawy. Art. 23 zawiera wic zesp wyjtkw od zasady bezporedniego stosowania ustawy nowej, ktre przewidziane s w postpowaniu sdowym rozpocztym wniesieniem aktu oskarenia przed dniem wejcia w projektowanej ustawy. W szczeglnoci, a do prawomocnego zakoczenia sprawy, nie ulegn zmianie reguy przeprowadzania dowodw oraz wszelkie inne reguy, ktre na gruncie projektowanej ustawy stanowi wspomniany wyraz poszerzenia zasady 309

kontradyktoryjnoci. Dotyczy to kwestii inicjatywy dowodowej (art. 167 k.p.k.), przesanek, formy i konsekwencji oddalenia wniosku dowodowego (art. 170 k.p.k.), okrelenia roli i przewodniczcego w kierowaniu rozpraw (art. 366 1 k.p.k.), sposobu przesuchania i kolejnoci zadawania pyta (art. 370 k.p.k.), warunkw odczytywania protokow zezna (art. 391 k.p.k.), wezwania oskaryciela do przedstawienia dowodw (art. 397 k.p.k.), przesanek zarzdzenia przerwy w rozprawie (art. 401 1 k.p.k.), ograniczenia zakresu zaskarenia oraz kompetencji sdu odwoawczego (art. 427 k.p.k. oraz 433 1 k.p.k. i 437 2 k.p.k., art. 447 k.p.k.), okrelenia zakresu zakazu reformationis in peius (art. 434 k.p.k. i 443 k.p.k.), postpowania dowodowego przed sdem odwoawczym (art. 452 k.p.k.) oraz reguy ne peius w odniesieniu do orzeczenia sdu odwoawczego (art. 454 k.p.k.). Uznajc wszake, e dotychczasowe brzmienie art. 434 4 k.p.k. nie spenia wszystkich zasad gwarancyjnych, nadmiernie ograniczajc zakaz reformationis in peius, wprowadzono ograniczenie w jego stosowaniu w sprawach bdcych w toku przed dniem wejcia w ycie niniejszej ustawy, przesdzajc, e nie ma on zastosowania, jeeli w rodku odwoawczym zasadnie podniesiono zarzut obrazy prawa materialnego. Rozszerzenie uprawnie procesowych okrelonych stron postpowania, przewidziane w niektrych projektowanych przepisach nie moe stanowi zaskoczenia dla innych stron postpowania, ktre podejmoway okrelone czynnoci w zaufaniu do dotychczasowych regu procesowych. Z tego powodu wyduenie terminu do zoenia przez pokrzywdzonego wniosku o orzeczenie rodka karnego z art. 46 k.k. bdzie miao zastosowanie wycznie do spraw, gdy w dniu wejcia w ycie projektowanej ustawy termin taki jeszcze nie upyn (art. 23 pkt 3). 310

Jeeli chodzi o szczeglne regulacje dotyczce przeprowadzenia dowodu w postaci przesuchania maoletniego wiadka (w tym maoletniego pokrzywdzonego) okrelone w art. 185 a i 185 b k.p.k., to w przypadku dokonania tej czynnoci przed dniem wejcia w ycie projektowanej ustawy, w dalszym postpowaniu bd miay zastosowanie przepisy dotychczasowe (art. 23 pkt 4). Strony postpowania nie mog by bowiem zaskakiwane zmian regu prowadzenia postpowania dowodowego w trakcie postpowania, moe to bowiem w sposb istotny zmienia zasad rwnoci broni. Z uwagi na rozszerzenie zakresu zastosowania instytucji wniosku o

wydanie wyroku skazujcego bez rozprawy oraz dobrowolnego poddania si karze, uznano, e naley umoliwi skorzystanie z owego rozszerzonego zakresu w sprawach, w ktrych przed wejciem w ycie ustawy termin do zoenia stosowanych wnioskw ju min. Std w art. 22 pkt 5 i 6 wprowadzono specjalne terminy umoliwiajce zoenie takich wnioskw w sprawach, w ktrych byo to dotychczas wykluczone z uwagi na charakter zarzuconych czynw. Z uwagi na zmian w zakresie obowizku udziau oskaronego w rozprawie oraz sposobu zawiadamiania go o kolejnych terminach rozpraw, wprowadzono przepis gwarancyjny, nakazujcy zawiadomienie oskaronego o nowym terminie rozprawy, jeeli przerwa w rozprawie nastpia przed wejciem w ycie nowej ustawy, a jego udzia nie jest na gruncie nowych przepisw obowizkowy. Take ze wzgldw gwarancyjnych ograniczono stosowanie nowych zasad udziau w rozprawie oskaronego pozbawionego wolnoci do przypadkw, w ktrych zawiadomienie o przyjciu apelacji dorczono mu ju po wejciu w ycie projektowanej ustawy. W przeciwnym wypadku miaby on 311

ograniczone moliwoci spenienia wymaga wynikajcych z nowej treci art. 451 k.p.k., zwaszcza jeeli chodzi o zachowanie przewidzianych w tym przepisie terminw. Zmienione reguy przeprowadzania dowodw oraz przepisy poszerzajce zasad kontradyktoryjnoci, nie powinny take obowizywa w przypadku ponownego rozpoznania sprawy przed sdem odwoawczym, o ile pierwotnie postpowanie toczyo si na gruncie starych zasad. Std zdecydowano si na rozszerzenie zakresu zastosowania wyjtkw od zasady dziaania ustawy nowej take na t grup przypadkw (art. 24). Podobne wzgldy przesdziy o ograniczeniu zakresu zastosowania zmodyfikowanych podstaw kasacyjnych do tych prawomocnych orzecze sdu odwoawczego, ktre zostay wydane po dniu wejcia w ycie projektowanej ustawy (art. 26). Projekt ustawy przewiduje rozszerzenie zakresu moliwoci dochodzenia przewidzianych w rozdziale 58 k.p.k. roszcze o odszkodowanie lub zadouczynienie z tytuu stosowania kar, rodkw karnych lub probacyjnych lub rodkw zapobiegawczych. Z uwagi na konieczno respektowania zasady rwnoci, naleao wprowadzi regu, ktra umoliwiaby dochodzenie tych roszcze w przypadku, w ktrych nie byo to moliwe na mocy dotychczasowych przepisw. Wyraa ja art. 27 projektowanej ustawy, usuwajcy przeszkod w postaci upywu terminu przedawnienia oraz wprowadzajcy granic czasow retroaktywnego stosowania nowych regulacji. Z uwagi na zmian regu obliczania pocztku biegu siedmiodniowego terminu do zoenia wniosku o sporzdzenie pisemnego uzasadnienia wyroku, naleao wprowadzi regu intertemporaln dla przypadkw, 312

gdy ogoszenie lub dorczenie wyroku nastpio przed dniem wejcia w ycie ustawy. W takim przypadku pocztek biegu tego terminu liczy si bdzie wedug zasad dotychczasowych (art. 25 2 i 3). Take reguy dotychczasowe bd miay zastosowanie, jeeli chodzi o ustalenie uznania pisma za dorczone, w przypadku postpowa toczcych si w czasie wejcia w ycie projektowanej ustawy (art. 25 3). Zasady intertemporalne, ktre zostay przyjte w odniesieniu do zmian, jakie wprowadzono do Kodeksu postpowania karnego, w analogiczny sposb zastosowano w stosunku do zmian wprowadzonych do Kodeksu postpowania w sprawach o wykroczenia oraz do Kodeksu karnego skarbowego (art. 29-36). Niniejszy projekt nie podlega notyfikacji zgodnie z trybem

przewidzianym w przepisach dotyczcych sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktw prawnych.

313

Ocena skutkw regulacji 1. Podmioty, na ktre bdzie oddziaywaa ustawa. Ustawa oddziaywa bdzie na: - osoby fizyczne bdce stronami postpowania karnego, w szczeglnoci za oskaronych oraz osoby pokrzywdzone przestpstwem, z uwagi na zmiany w katalogu ich uprawnie i obowizkw procesowych, - osoby fizyczne lub prawne wystpujce w postpowaniu karnym w charakterze podmiotw zobowizanych do zwrotu Skarbowi Pastwa korzyci majtkowej, z uwagi na nadanie im statusu strony procesowej, a co za tym idzie okrelenie ich uprawnie i obowizkw procesowych, - przedstawicieli zawodu adwokata oraz radcy prawnego poprzez zmiany w zakresie ich uprawnie i obowizkw procesowych, wynikajcych ze zmian w modelu postpowania karnego, w szczeglnoci polegajcych na zwikszeniu ich aktywnoci procesowej oraz rozszerzeniu katalogu sytuacji, w ktrych z urzdu wyznaczani s obrocy oraz penomocnicy, - organy cigania (m.in. Policj, Agencj Bezpieczestwa Wewntrznego, Agencj Wywiadu, andarmeri Wojskow, z finansowe uwagi na organy zmiany dochodzenia), w modelu prowadzce postpowania postpowania przygotowawcze,

przygotowawczego, odmiennie okrelajce jego cel oraz zakres przedmiotowy ledztw i dochodze, jak rwnie z uwagi na zmienion konstrukcj aktu oskarenia jako skargi. - prokuratorw, ze wzgldu na inne uksztatowanie ich uprawnie i obowizkw jako organw prowadzcych oraz nadzorujcych postpowanie karne (zmiana celu postpowania przygotowawczego, zakresu ledztwa i dochodzenia, konstrukcji aktu oskarenia) oraz oskarycieli publicznych, poprzez przede wszystkim zwikszenie ich aktywnoci w zakresie przeprowadzania dowodw na etapie postpowania przed sdem, - referendarzy sdowych, z uwagi na dopuszczenie ich do udziau w postpowaniu karnym,

314

- sdy wszelkich szczebli, z uwagi na zmian modelu postpowania karnego, zwaszcza w zakresie fazy postpowania przed sdem pierwszej instancji oraz prowadzc do wzmocnienia sdu jako arbitra, z jednoczesnym wprowadzeniem rozwiza pozwalajcych na sprawne organizowanie rozpraw i posiedze sdowych, - maoletnich pokrzywdzonych i wiadkw, poprzez wprowadzenie rozwiza umoliwiajcych w wikszym stopniu wyeliminowanie tych sytuacji, w ktrych mogoby doj do ich wtrnej wiktymizacji oraz innych instrumentw o charakterze gwarancyjnym (moliwo wskazania osoby dorosej biorcej udzia w przesuchaniu). innych uczestnikw postpowania karnego, w tym rwnie biegych, w szczeglnoci z zakresu psychiatrii, z uwagi na zmian przedmiotu opinii sdowo-

psychiatrycznej, a take biegych z zakresu medycyny sdowej, wskazanych jako osoby, ktre winny prowadzi czynno otwarcia zwok, jak rwnie tumaczy z uwagi na konieczno powoania ich w odmiennych sytuacjach, - mediatorw, poprzez m.in. wyranie okrelenie zasad prowadzenia mediacji oraz wprowadzenie zakazu przesuchania mediatorw na okolicznoci, ktrych dowiedzieli si w trakcie prowadzonego przez nich postpowania.

2. Wyniki przeprowadzonych konsultacji. W ramach konsultacji projekt ustawy zosta przedstawiony Sdowi Najwyszemu, Prokuratorowi Generalnemu, Krajowej Radzie Sdownictwa, Krajowej Radzie Prokuratury, Naczelnej Radzie Adwokackiej, Krajowej Radzie Radcw Prawnych, Stowarzyszeniu Sdziw Polskich IUSTITIA, Niezalenemu Stowarzyszeniu Prokuratorw Ad Vocem, Stowarzyszeniu Prokuratorw RP, Stowarzyszeniu Referendarzy Sdowych oraz sdom powszechnym, jak rwnie powszechnym jednostkom organizacyjnym prokuratury. W trakcie konsultacji zgoszono szereg uwag, zarwno o charakterze oglnym kwestionujcych lub te aprobujcych przyjte zaoenia modelowe, jak rwnie dotyczcych ju konkretnych, proponowanych rozwiza w zakresie uksztatowania poszczeglnych uprawnie, obowizkw lub instytucji. Kierunek zmian w zakresie samego modelu z aprobat zosta przyjty przez Sd Najwyszy, Krajow Rad Sdownictwa, a take w wikszoci opinii wyraonych przez sdy

315

powszechne, co nie wykluczao rzecz jasna krytyki rozwiza szczegowych. Odmienne stanowisko zaja natomiast Krajowa Rada Prokuratury, ktra zakwestionowaa proponowane wprowadzenie modelu postpowania, charakteryzujcego si zwikszon kontradyktoryjnoci. Dua ilo uwag krytycznych zgoszona zostaa w zwizku ze stanowic fundament projektowanej reformy koncepcj zasadniczego rozszerzenia kontradyktoryjnoci postpowania sdowego (w szczeglnoci uwagi Rzdowego Centrum Legislacji, Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrw, a take prokuratur rnych szczebli i Krajowej Rady Prokuratorw). Opiniujcy akcentuj przede wszystkim obawy, e w nowym modelu dowodzenia w postpowaniu sdowym nie bdzie moliwe zrealizowanie dyrektyw wypywajcych z zasady prawdy materialnej. Formuowane s wrcz postulaty powrotu do obecnego brzmienia art. 167 k.p.k. (rezygnacji z jego nowelizacji). Z postulatami tego rodzaju polemika nie jest moliwa. Ich uwzgldnienie oznaczaoby bowiem konieczno rezygnacji z caej reformy, postulowane zaniechanie pocigaoby konieczno rezygnacji ze wszystkich kluczowych postulatw projektowanej nowelizacji, podczas gdy pozostae maj znaczenie marginalne, w zwizku z czym ograniczenie si do ich realizacji stawiaoby pod znakiem zapytania moliwo osignicia wytyczonych celw. Odnosi si to przede wszystkim do proponowanych zmian w treci art. 2 2 k.p.k. i art. 5 2 k.p.k. Uwzgldnienie krytycznych uwag wzgldem projektowanych rozwiza spowodowaoby zasadnicz niespjno systemow, ktrej wanie proponowana nowelizacja ma zapobiec. Nie oznacza to, e odrzuci naley wszystkie konkretne postulaty dotyczce omawianej tu materii. O ile zatem kwesti fundamentaln dla nowego modelu postpowania przed sdem jest zasadnicze ograniczenie inicjatywy dowodowej sdu, to w toku analizy uwag rozwaono dotyczce tej materii postulaty: - postulat rezygnacji z zapisanej w proj. art. 167 1 k.p.k. wyjtkowej moliwoci przeprowadzenia dowodw z urzdu. Zdaniem wielu opiniujcych, wyjtek ten zaburza model kontradyktoryjnego dowodzenia w postpowaniu sdowym, a praktyka bdzie skonna szeroko z tego wyjtku korzysta, ignorujc nowo ukonstytuowan regu. Podzielajc tego rodzaju obawy, niezbdne jest jednak utrzymanie wyjtkowej moliwoci wprowadzenia dowodu z urzdu przez sd. Rozwizanie takie neutralizuje obawy o zablokowanie moliwoci docierania do prawdy w postpowaniu dowodowym, wobec moliwego braku inicjatywy dowodowej stron, a ponadto uwzgldnia istnienie sytuacji, w ktrych przeprowadzenie dowodu jest obligatoryjne. Trzeba bowiem pamita, e wydanie cztery

316

orzeczenia w sprawie niekiedy w ogle nie jest moliwe bez przeprowadzenia pewnych dowodw, a uzalenienie moliwoci ich przeprowadzenia od inicjatywy stron moe stawia pod znakiem zapytania moliwo realizacji podstawowej funkcji sdu w postpowaniu karnym. O ile bowiem projekt zmierza do zapewnienia warunkw do zaktywizowania stron sporu, to nie daje oczywicie gwarancji, e strony rzeczywicie bd tak inicjatyw w kadym procesie przejawia. - postulat rezygnacji z zasady, wedug ktrej dowody w postpowaniu sdowym przeprowadza strona, na wniosek ktrej dowd zosta dopuszczony. Zdaniem opiniujcych, dowody powinien przeprowadza jednak sd. Argumenty stajce za tym rozwizaniem naley uzna za niezasadne. Powierzenie przeprowadzania dowodw sdowi wcale nie bdzie sprzyja wyjanianiu prawdy, albowiem, po pierwsze, sd bdzie mia w wietle projektowanych rozwiza moliwo wyjtkowego wprowadzenia dowodu z urzdu, a po wtre - w ramach przeprowadzania dowodu przez stron, sd bdzie mia moliwo aktywnego udziau w tej czynno (proj. art. 370 2 k.p.k.). Uwzgldnienie omawianego tu postulatu postawioby pod znakiem zapytania moliwo uksztatowania si w praktyce nowego modelu dowodzenia na rozprawie, albowiem sprzyjaoby pasywnoci stron. Mogyby si one ogranicza do zgoszenia wnioskw dowodowych i wrcz zaniecha stawiennictwa w sdzie. To w sposb oczywisty osabioby szanse dotarcia do prawdy, ktre to szanse rysuj si najbardziej wyrazicie wwczas, gdy przed sdem toczy si rzeczywisty spr pomidzy stronami o fakty. - postulat skorygowania przepisw, ktre pomimo przyjcia reguy przeprowadzania dowodw przez strony, przewiduj jednak aktywno sdu w tym zakresie. Ten postulat okaza si czciowo zasadny. W szczeglnoci, uznano za suszne zwrcenie uwagi na rysujc si niespjno pomidzy regu przyjt w proj. art. 167 1 k.p.k., a proj. art. 452 2 k.p.k. odnoszcym si do postpowania odwoawczego. Dlatego zaproponowano zatem, aby w tym ostatnim przepisie podkreli, e stanowi on lex specialis wobec art. 167 1 k.p.k. i zastrzec, e w postpowaniu odwoawczym, ktre z natury rzeczy jest mniej kontradyktoryjne, sdowi wolno przeprowadza dowody take z urzdu, jeli

317

przyczyni si to do przyspieszenia postpowania. Majc bowiem na uwadze to, e projektowana reforma ma w pierwszym rzdzie zmierza do usprawnienia i przyspieszenia postpowania karnego, naley dy do ograniczenia kasatoryjnoci postpowania odwoawczego. Osign to mona poprzez rozszerzenie dopuszczalnoci dowodzenia przed sdem odwoawczym i w konsekwencji stworzenie szerszych moliwoci orzekania reformatoryjnego (przy jednoczesnym ograniczeniu regu ne peius). Zdecydowano si na skorygowanie proj. art. 452 2 k.p.k. take dlatego, e zabieg ten zminimalizuje obawy o zatracenie prawdy jako podstawy orzecze sdowych. Take w innych przepisach Kodeksu, pomimo przyjcia w art. 167 2 k.p.k. reguy przeprowadzania dowodw przez strony, pozostay sformuowania wskazujce na aktywno sdu w postpowaniu dowodowym. Ten zabieg jest jednak zamierzony. - postulat powrotu do jednej ze wskazanych w art. 170 k.p.k. podstaw oddalenia wniosku dowodowego. Obawy, i pozbawienie sdu moliwoci reagowania na podejmowane przez strony procesowe prby paraliowania postpowania poprzez zgaszanie coraz to nowych wnioskw dowodowych dotyczcych tych samych, wyjanionych ju uprzednio kwestii, mog okaza si zasadne. Uznano zatem za suszn argumentacj przedstawion w opinii Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrw (s. 14 opinii), wedug ktrej oddalenie wniosku dowodowego, jeeli w sposb oczywisty zmierza on do przeduenia postpowania, nie stoi w kolizji z kontradyktoryjnym modelem postpowania dowodowego, a praktyki polegajce na zachowaniach obstrukcyjnych nie powinny korzysta z ochrony prawnej. Jest zrozumiae, e rezygnujc w projekcie ze skrelenia pkt 5 w 1 w art. 170 k.p.k., zrezygnowa trzeba take z wprowadzenia do tego przepisu dodatkowego 1a. W zakresie postepowania mediacyjnego, zgoszono wtpliwoci co do potrzeby przyznania w proj. art. 23a 4 k.p.k. mediatorowi uprawnienia do odebrania zgody na uczestniczenie w mediacji (uwaga MSW). Uwaga ta jest niesuszna. Projektowany przepis art. 23a 1 k.p.k. zakada, e do mediacji doj moe albo z inicjatywy oskaronego lub pokrzywdzonego albo za ich zgod wyraon przed skierowaniem sprawy do mediacji. W przypadku gdy do takiego skierowania dochodzi jedynie na podstawie wniosku inicjatywy strony, konieczne jest odebranie zgody od stron przez mediatora, std zapis w 4.

318

Ponadto zwrcono uwag na potrzeb konkretyzacji proj. art. 23a 5 k.p.k. (uwaga MSW). Zgoszone zastrzeenie nie jest zasadne. Projektowany przepis obejmuje kompletn relacj z wyniku postpowania mediacyjnego, uwzgldniajc tre ewentualnej ugody. Proponowana inna tre 5 rni si od projektowanej jedynie stylistycznie. Kolejna uwaga dotyczya podmiotowego zakresu osb wyczonych od moliwoci prowadzenia mediacji w proj. art. 23a 3 k.p.k. (uwaga MSW). Uwaga ta jest trafna. Skoro postpowania mediacyjnego, zgodnie z projektowanym art. 23a 3 k.p.k., nie moe prowadzi m. in. funkcjonariusz Policji, brak podstaw do pozostawienia poza zakresem wyczenia innych funkcjonariuszy prowadzcych postpowania przygotowawcze, np. funkcjonariuszy ABW lub CBA. Wobec powyszego zasadnym bdzie wpisanie do proj. art. 23a 3 k.p.k. zamiast sw funkcjonariusz Policji sw funkcjonariusz instytucji uprawnionej do cigania przestpstw. Zapis taki obejmie take funkcjonariuszy innych organw uprawnionych do prowadzenia postpowa przygotowawczych, co jest zgodne z celem wycze zawartych w tym przepisie. Zgoszono uwag dotyczc kosztw pisemnego zawiadamiania stron o postpowaniu mediacyjnym w proj. art. 23a 1 k.p.k. (uwaga MF; to samo zastrzeenie sformuowane zostao w stanowisku Prokuratury Okrgowej w Lublinie). Naley zgodzi si z uwag o braku koniecznoci pisemnego zawiadamiania o celach i zasadach mediacji pokrzywdzonego i oskaronego we wszystkich prowadzonych postpowaniach karnych. Przyzna trzeba, e szacowane koszty z tym zwizane s za wysokie w stosunku do spodziewanych efektw. W tym stanie rzeczy, zasadna bdzie korekta projektowanego przepisu proj. art. 23a 1 k.p.k. Korekta ta uwzgldnia jednoczenie uwag zgoszon przez Prokuratur Rejonow w Lubartowie, w ktrej postulowano, aby uprawnienie skierowania sprawy do mediacji obejmowao take funkcjonariusza Policji prowadzcego postpowanie przygotowawcze. Pouczenie o moliwoci mediacji mogoby by dokonywane w trakcie prowadzonych czynnoci lub zaczone do katalogu innych poucze dorczanych stronom. W zakresie dotyczcym uczestnikw postpowania zgoszono w toku konsultacji uwagi odnoszce si do sposobu zapewnienia stronom procesowym prawa do korzystania z pomocy obrocy i penomocnika z urzdu oraz do kwestii zakresu koniecznego udziau tumacza w postpowaniu.

319

Obroca i penomocnik z urzdu (uwagi MSW dotyczyy nadmiernie szerokiej moliwoci korzystania z obrocy albo penomocnika z urzdu w postpowaniu sdowym, a uwagi Ministerstwa Finansw nadmiernych kosztw i ograniczonej moliwoci egzekucji orzecze w sprawie poniesienia kosztw udziau obrocy albo penomocnika). Ustosunkowujc si do powyszych uwag naley zauway, e zmiana modelu wyznaczania obrocy oraz penomocnika z urzdu w postpowaniu sdowym jest bezporedni i konieczn konsekwencj przyjcia podstawowych zaoe caej nowelizacji. Zwikszenie kontradyktoryjnoci postpowania sdowego oraz ograniczenie paternalistycznego modelu nadzoru organw procesowych nad realizacj uprawnie procesowych przez strony postpowania (m.in. zasadnicze ograniczenie obowizku udziau oskaronego w rozprawie) musi by poczone z wiksz odpowiedzialnoci stron postpowania za jego przebieg (m.in. w zakresie postpowania dowodowego oraz okrelenia zakresu rozpoznania sprawy w postpowaniu odwoawczym). W tej sytuacji konieczne jest podniesienie poziomu ochrony przez zapewnienie penego dostpu oskaronego oraz innych stron postpowania do pomocy fachowej obrocy albo penomocnika. Nie jest ju zatem czynnikiem relewantnym na etapie postpowania sdowego sytuacja majtkowa strony lecz potrzeba fachowej pomocy dla realizacji przysugujcych stronie uprawnie i ochrony jej interesw. Naley wskaza, e proponowane rozwizanie przekracza minimalny standard nakazany przez Konstytucj i EKPC, jest jednak w peni zgodne z jego istot, a jednoczenie niezbdne dla uznania caoci postpowania za rzetelne. W zakresie kosztw udziau obrocy i penomocnika z urzdu podkreli naley przede wszystkim, e wzrost tych kosztw ma charakter wzgldny, albowiem koszty te w znaczcej czci bd podlegay zwrotowi na rzecz Skarbu Pastwa. Jednoczenie za zwizane s z wielokrotnie wikszymi oszczdnociami wynikajcymi z projektowanego modelu zmian, przewidujcego zasadniczy wzrost liczby wyrokw zapadajcych w trybach konsensualnych. Naley je zatem rozpatrywa nie jako wzrost kosztw, lecz nieznaczne tylko, cho niezbdne, ograniczenie ogromnych oszczdnoci dla Skarbu Pastwa wynikajcych z rezygnacji z dugotrwaych i kosztownych przewodw sdowych, zazwyczaj w co najmniej dwuinstancyjnym postpowaniu.

320

Natomiast naley podzieli w czci obawy dotyczce naduywania moliwoci dania wyznaczenia obrocy (nowego) z urzdu. Zasadnym wydaje si wic wprowadzenie mechanizmu kontrolnego w przypadku rezygnacji z wyznaczonego obrocy i zoenia ponownego wniosku w tym przedmiocie poprzez dodanie nowego 4 w proj. art. 80a k.p.k. oraz nowego 4 w proj. art. 87a k.p.k. Udzia tumacza w czynnociach z udziaem pokrzywdzonego proj. art. 51a k.p.k. (uwaga MSW zawiera propozycj rozszerzenia zakresu sytuacji, w ktrych konieczne jest wezwanie tumacza celem dokonania czynnoci procesowych z udziaem pokrzywdzonego). Po rozwaeniu zakresu regulacji midzynarodowych i konstytucyjnych, zrezygnowano z uregulowania zawartego w projekcie, polegajcego na dodaniu nowego art. 51a k.p.k., wychodzc z zaoenia e kwestia ta nie wymaga na obecnym etapie regulacji. Nie budzi wtpliwoci, e pokrzywdzony jako strona postpowania przygotowawczego ma prawo do korzystania z pomocy tumacza. Nie oznacza to jednak obowizku zapewnienia mu tumacza przez organ procesowy. Ponadto wprowadzenie proponowanej zmiany, a tym bardziej realizacja postulatw zgoszonych przez MSW, oznacza musiaoby konieczno wprowadzenia takiego samego poziomu gwarancji dla wszystkich stron postpowania, co prowadzioby do powstania kolejnych kosztw, niekoniecznych dla realizacji zasadniczego celu nowelizacji - usprawnienia postpowania, za wprowadzenie tych gwarancji nie jest niezbdne w wietle obowizujcych aktw prawnych i standardw midzynarodowych. Uwagi dotyczce kompleksu przepisw zwizanych z wprowadzeniem do procedury karnej czynnoci wykonywanych przez referendarzy sdowych ogniskuj si wok wtpliwoci, czy powierzone im czynnoci nie przekraczaj granic zakrelonych w art. 175 Konstytucji i art. 2 2 ustawy Prawo o ustroju sdw powszechnych, to jest, czy mieszcz si w ramach zada sdw z zakresu ochrony prawnej, czy ju wkraczaj w zakres wymierzania sprawiedliwoci, to jest sfery zastrzeonej dla sdziw. Autorzy tych uwag podkrelaj, e wprowadzony rodek zaskarenia w postaci sprzeciwu (proj. art. 459 4 k.p.k.), pomimo kasatoryjnego charakteru, nie niweluje zgaszanych obaw, przy czym nie uzasadniaj takiego stanowiska. Wrd opinii na temat projektu pojawiy si rwnie uwagi, e zakres zada wyznaczonych referendarzom jest zbyt wski (Sdu Rejonowego w Rzeszowie, Sdu Rejonowego w Radomsku).

321

Uwagi szczegowe dotyczce uwag zgoszonych przez resorty oraz Rzdowe Centrum Legislacji:

Proj. art. 97 k.p.k. Projektowany przepis pozwala referendarzowi na wykonanie czynnoci sprawdzajcych jedynie wtedy, gdy czynno nie wymaga przeprowadzenia dowodu. Moliwo ta dotyczy zatem nieprocesowych czynnoci o charakterze przygotowawczym i pomocniczym. Wobec rnorodnoci tych czynnoci ich ucilenie w treci przepisu nie jest moliwe ani konieczne. S to czynnoci zwizane z przygotowaniem sprawy do rozpoznania, m. in. korespondencyjne ustalanie intencji wnioskodawcy, badanie potrzeby przeprowadzania dowodu z akt lub dokumentw, zwracanie si o ich nadesanie, precyzowanie danych personalnych, itd. Proj. art. 107 4 k.p.k. (uwaga RCL dotyczy moliwoci nadawania przez referendarza klauzuli wykonalnoci, take po uprzednim ustaleniu przez niego wanoci i skutecznoci ugody zawartej w postpowaniu mediacyjnym). Po pierwsze, zauway trzeba, e w orzecznictwie Trybunau Konstytucyjnego dopuszcza si moliwo udziau wykwalifikowanych urzdnikw sdowych w procedurach o charakterze pojednawczym (wyrok z dnia 12 maja 2011 r., P 38/08). Po drugie, w Kodeksie postpowania cywilnego powierzono referendarzom (art. 781 1) nadawanie klauzuli wykonalnoci w odniesieniu do wikszoci orzecze. Po trzecie wreszcie, nadanie klauzuli wykonalnoci ma charakter pochodny w stosunku do orzeczenia merytorycznego. Interesy stron zabezpieczone s nadto przez moliwo wniesienia sprzeciwu, ktry to rodek ma istotne znaczenie take przy ocenie zgodnoci czynnoci powierzonych referendarzom z Konstytucj (zob. wskazany wyej wyrok TK). Proj. art. 235 k.p.k. (uwaga RCL dotyczy wtpliwoci co do powierzenia referendarzom moliwoci wydawania decyzji w zakresie przeszukania

322

pomieszcze i zatrzymania rzeczy).Intencj autorw projektu nie byo powierzanie referendarzom tego rodzaju decyzji. Tre art. 220 1 i 2 k.p.k. zdaje si przesdza o niemonoci jej dokonania przez referendarza. wiadczy o tym rwnie brzmienie projektowanego art. 236 k.p.k. W celu usunicia ewentualnej wtpliwoci moliwa byaby korekta proj. art. 235 k.p.k., przez wyczenie moliwoci dokonywania przez referendarza okrelonych czynnoci z Rozdziau 25 k.p.k. lub wprowadzenie zapisu, e powierza mu si czynnoci, o ktrych mowa w art. 231, art. 232 i art. 232a k.p.k. Komisja nie uznaje jednak tego rodzaju korekty za potrzebn, poniewa zakres czynnoci powierzonych referendarzom ksztatuje si jasno przy uwzgldnieniu regu wykadni systemowej.

Proj. art. 236 k.p.k. Projektowany przepis art. 459 4 k.p.k. zakada, e od postanowie wydawanych przez referendarza sdowego, ktre nale do krgu postanowie, na ktre przysuguje zaalenie (art. 459 1 k.p.k.), moe by wniesiony sprzeciw. W razie jego wniesienia postanowienie traci moc. Odnoszc to do treci proj. art. 236 k.p.k., uwzgldniajc nadto przedstawione powyej stanowisko do uwagi zwizanej z proj. art. 235 k.p.k., stwierdzi trzeba, e na postanowienia i czynnoci referendarza z Rozdziau 25 k.p.k. suy bdzie sprzeciw i to, zwaywszy tre proj. art. 459 3 k.p.k., nie tylko stronom, ale take osobom, ktrych postanowienie czy czynno bezporednio dotycz. W tej sytuacji nie mona uzna uwagi za zasadn.

Proj. art. 489 1 k.p.k. w zw. z proj. art. 107 3 k.p.k. i proj. art. 492 1 k.p.k. Prowadzenie posiedzenia pojednawczego nie wchodzi, jak si wydaje, w granice sprawowania wymiaru sprawiedliwoci, zastrzeone dla sdziw. Do pojednania si stron doj moe take poza sdem, ponadto w cytowanym wyroku Trybunau Konstytucyjnego dopuszcza si moliwo uczestniczenia referendarzy w procedurach pojednawczych. Przy braku pojednania, skierowanie sprawy na rozpraw jest jedynie decyzj

323

otwierajc proces wymiaru sprawiedliwoci, za kwestia wyznaczania terminu rozprawy ma charakter techniczny. Decyzja w tym zakresie moe by w kadej chwili zmieniona przez sdziego. Przypomnie nadto trzeba o skutkach wniesienia sprzeciwu od decyzji referendarza. W tej sytuacji nie mona uzna uwagi za zasadn. Proj. art. 489 k.p.k. W uwagach podkrela si, e przy braku zmiany brzmienia art. 489 2 k.p.k. referendarz nie bdzie mg skierowa sprawy prywatnoskargowej do mediacji. Wniosek ten uzna trzeba za nietrafny. Przepis art. 489 2 k.p.k. nakazuje odpowiednie stosowanie art. 23a k.p.k.. Ten przepis z kolei, w proponowanym w projekcie brzmieniu, wprost upowania referendarza do skierowania sprawy do instytucji lub osoby do tego uprawnionej w celu przeprowadzenia postpowania mediacyjnego. Proj. art. 623 k.p.k. (uwaga RCL, w ktrej uznano za wtpliwy

konstytucyjnie przepis uprawniajcy referendarza sdowego do orzekania w przedmiocie wyoenia kosztw sdowych). Stwierdzi naley, e przepis proj. art. 623 k.p.k. dotyczy zwolnienia od kosztw o charakterze wstpnym, ostateczna decyzja w sprawie kosztw zapada w orzeczeniu koczcym postpowanie, bd to w postaci zasdzenia ich na rzecz Skarbu Pastwa, bd zwolnienia od kosztw, ale wwczas podstaw zwolnienia stanowi przepis art. 624 k.p.k.

Postanowienie referendarza wydane na podstawie proj. art. 623 k.p.k. bdzie zatem kadorazowo weryfikowane przez sd, ktry wyda kocowe orzeczenie w sprawie kosztw. Ponadto, orzeczenie w przedmiocie kosztw ma charakter akcesoryjny w odniesieniu do gwnego wtku postpowania karnego (zob. wyrok TK z dnia 29 sierpnia 2006 r. sygn.. SK 23/05). Trybuna Konstytucyjny, badajc zgodno z Konstytucj przepisw dotyczcych kosztw w postpowaniu cywilnym, uzna w wyroku z dnia 12 maja 2011 r., sygn. P 38/08, e powierzenie referendarzom rozstrzygania w przedmiocie kosztw, jest z ni zgodne. W tym stanie rzeczy nie mona podzieli obaw autorw uwagi co do niezgodnoci z Konstytucj tej czci projektu.

324

Art. 25 i 26 k.k.w. Zdaniem autorw uwagi projektowana tre art. 93a nie wystarcza, aby referendarz mg dokonywa czynnoci w postpowaniu wykonawczym).Z treci uzasadnienia projektu (s. 35) wynika, e w wietle art. 1 2 k.k.w. odpowiednie stosowanie proj. art. 93a k.p.k. bdzie dawao podstaw do wydawania w postpowaniu wykonawczym przez referendarzy polece nie tylko Policji lub innym organom, ale te skazanym, a take postanowie i zarzdze o charakterze procesowym, przewidzianych w Kodeksie karnym wykonawczym. Wtpliwo autorw uwagi zwizana jest z niewymienieniem referendarza w katalogu organw postpowania wykonawczego z art. 2 k.k.w. oraz z niebezpieczestwem dwoistoci rozwiza w zakresie czynnoci dotyczcych tych samych tytuw egzekucyjnych i wykonawczych, przy czym autorzy nie precyzuj bliej tego niebezpieczestwa. Koncepcja udziau referendarzy w czynnociach postpowania wykonawczego przedstawiona w uzasadnieniu projektu wydaje si spjna i wystarczajca dla realizacji zaoonego celu. Referendarz zastpowaby w okrelonych sytuacjach wymienione w art. 2 k.k.w. organy postpowania wykonawczego w postaci sdu lub sdziego (pkt 1 4).Uwaga nie jest wic trafna. Art. 325a 3 pkt 1 k.p.k. (uwaga nr 24 zawarta w Stanowisku NRA, zawiera postulat dodania referendarza sdowego do grupy wymienionych w przepisie osb, w odniesieniu do ktrych prokurator prowadzi tzw. wasne dochodzenie). Wbrew twierdzeniom autorw stanowiska, pozycja referendarza sdowego w strukturze wymiaru sprawiedliwoci nie jest zbliona do pozycji sdziego. Referendarz wykonuje jedynie niektre z powierzonych sdom zada z zakresu ochrony prawnej, nie sprawuje natomiast wymiaru sprawiedliwoci. Zobligowanie prokuratora do prowadzenia dochodzenia wasnego ma charakter wyjtkowy i brak podstaw do poszerzania katalogu wyjtkw w projektowanym przepisie. Uwaga jest zatem nietrafna.

325

Proj. art. 57 2 k.p.k., art. 60 4 k.p.k. i art. 232a 2 k.p.k. (uwagi Prokuratora Generalnego dotycz postanowie - wydawanych przez referendarza na podstawie wymienionych przepisw - o umorzeniu postpowa lub zniszczeniu przedmiotw). Uwagi te uzna naley za chybione wobec kasatoryjnego charakteru sprzeciwu z art. 459 4 k.p.k. Postanowienie wydane przez referendarza moe by z woli stron kadorazowo poddane weryfikacji przez sd. Spenia to wymogi okrelone przez Trybuna Konstytucyjny m. in. w wyroku z dnia 12 maja 2011 r., sygn. P 38/08. Majc powysze na uwadze, nie dostrzeono koniecznoci korekty projektu w zakresie zwizanym z udziaem referendarzy w postpowaniu karnym. W odniesieniu do zamieszczonego w projekcie bloku propozycji odnoszcych si do czynnoci procesowych zgoszono uwagi w kwestii elektronicznego rejestrowania tych czynnoci oraz dorczania wyrokw stronom. Potrzeba wprowadzenia nowego trybu udostpniania zapisw elektronicznych przebiegu czynnoci procesowych (uwaga zgoszona przez Ministerstwo Obrony Narodowej). Projektowana zmiana przepisw art. 156 k.p.k. realizuje w peni zgoszone postulaty. Naley zauway, e projekt w zakresie zmian przepisw art. 156 k.p.k. przewiduje udostpnienie kopii akt sprawy sdowej (miejsce dotychczasowych odpisw) nie ograniczajc go do tradycyjnych papierowych form kopii, a zatem obejmuje wszelkie przewidziane i dopuszczalne formy utrwalenia przebiegu czynnoci w aktach sdowych. Dotyczy to zatem take czynnoci utrwalanych za pomoc rodkw audio-wizualnych. Naley przypomnie, e przepisem uzupeniajcym w tym zakresie i nie ulegajcym zmianie jest take przepis art. 147 4 k.p.k. przewidujcy prawo strony do otrzymania jednej kopii zapisu dwiku lub obrazu w razie utrwalenia czynnoci procesowej za pomoc urzdze rejestrujcych obraz i dwik. Przewidziane w przepisie proj. art. 156 6 k.p.k. upowanienie do wydania rozporzdzenia odnosi si do wszelkich dopuszczalnych prawem i przewidzianych w toku czynnoci procesowych form ich utrwalania, kopiowania, sporzdzania odpisw. Nie wydaje si natomiast zasadnym regulowanie w Kodeksie postpowania karnego zasad przechowywania i archiwizowania, jako zagadnie regulowanych wyczerpujco przez odrbne przepisy.

326

Dorczenie wyroku art. 100 projektu (uwaga Ministerstwa Finansw dotyczy obowizku dorczania stronom wyroku zapadego na rozprawie).Uwaga powinna by, jedynie czciowo uwzgldniona. Proponowane w projekcie rozwizanie, przewidujce dorczanie z urzdu stronom postpowania kadego wyroku, a nie tylko wyroku zapadego na posiedzeniu, jest konieczn konsekwencj zasadniczego ograniczenia obligatoryjnego udziau oskaronego w rozprawie (proj. art. 374, 376-377 k.p.k.). Prowadzi ono do zasadniczego usprawnienia postpowania poprzez eliminacj moliwoci uchylania si od stawiennictwa na rozpraw i hamowania jej toku. Przyczynia si zatem do zasadniczego ograniczenia kosztw caego postpowania i czasu jego trwania. Celem zapewnienia oskaronemu minimalnego poziomu gwarancji, wymaganych przez orzecznictwo ETPC i przepisy prawa wtrnego UE, dla uznania e proces nie jest procesem in absentia ktry wymaga zapewnienia moliwoci powtrzenia caego procesu (por. obowizujcy art. 540b k.p.k.), koniecznym jest dorczenie skarcemu zapadego wyroku. Pozostawienie zatem obowizujcych zasad dorczania wyrokw zapadych na rozprawie, przy dopuszczalnoci prowadzenia rozprawy i wydania wyroku bez obecnoci oskaronego, prowadzi mogoby do dysfunkcjonalnoci procesu przez konieczno wznawiania postpowania zakoczonego ju prawomocnym wyrokiem, jako postpowania prowadzonego in absentia. Zasadnym jest przy tym wprowadzenie jednolitych zasad dorczania wyrokw dla wszystkich stron postpowania, a to nie tylko z powodw gwarancyjnych, ale take celem uniknicia rozbienoci w sposobie liczenia terminw do wnoszenia rodkw odwoawczych odrbnie dla oskaronego i innych stron, problemw zwizanych z czciow prawomocnoci orzecze, tworzenia regulacji sprzyjajcych pomykom i utrudniajcych sprawne funkcjonowanie sdw. Jednoczenie jednak opowiadajc si za uwzgldnieniem uwag wskazujcych na fakt, e standard minimalny w zakresie wiedzy o zapadym wyroku jest zapewniony jeli strona albo jej przedstawiciel prawny by obecny na ogoszeniu wyroku, proponuje si ograniczy zakres dorcze poprzez nadanie nowego brzmienia art. 100 3 k.p.k. W zakresie problematyki dowodowej, zgoszono take uwagi odnoszce si do zagadnienia zwalniania osb przesuchiwanych od obowizku zachowania tajemnicy (proj. art. 180 1 i 2 k.p.k.), a take techniki przesuchiwania osb, ktre nie ukoczyy 15 lat, w trybach okrelonych w proj. art. 185a i 185b k.p.k. Zwolnienie z tajemnicy w trybie proj. art. 180 1 k.p.k. (uwagi RCL i MON wskazujce na niepene dostosowanie projektowanej regulacji do wymaga wynikajcych z orzeczenia Trybunau Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2011

327

r., K 33/08 oraz konieczno zachowania odwoania do odrbnej regulacji zasad zwolnienia w ustawach szczeglnych).Proponujc uwzgldnienie w czci uwagi RCL, zachodzi szczeglna potrzeba precyzyjnego okrelenia regu procesowych obowizujcych przy zwalnianiu z obowizku zachowania tajemnicy statystycznej. Wynika ona nie tyle z charakteru samej tajemnicy, co z zakresu objtych ni informacji, obejmujcych czsto dane sensytywne, odnoszce si bezporednio do sfery ycia rodzinnego, osobistego, intymnego czy stanu zdrowia, a zatem informacji podlegajcych szczeglnej ochronie. Powysze uzasadnia objcie tajemnicy statystycznej poziomem ochrony przewidzianym w art. 180 2 k.p.k. poprzez odpowiedni korekt tego przepisu. Jednoczenie uznano za niezasadne pozostae uwagi, w czci odnoszcej si do proponowanego przepisu art. 180 1 k.p.k. Wprowadzona w projekcie przesanka zwolnienia z obowizku zachowania tajemnicy zawodowej, zwizanej z penion funkcj (dla dobra wymiaru sprawiedliwoci) jest konieczna i podyktowana koniecznoci wzmocnienia ochrony tych tajemnic. Kwestia dopuszczalnoci wprowadzenia odmiennego trybu zwolnienia z obowizku zachowania tajemnicy oraz wzajemnej w tym zakresie relacji midzy przepisami ustaw szczeglnych a przepisami kodeksu postpowania karnego to problem, ktry powinien by rozstrzygany w drodze prawidowej wykadni odpowiednich przepisw - odrbnie w odniesieniu do kadej sytuacji. Tymczasem wprowadzenie zmiany do art. 180 1 k.p.k. w nowelizacji ustawy o ochronie informacji niejawnych z 5 sierpnia 2010 r. poprzez uzupenienie treci przepisu o zwrot jeeli ustawy szczeglne nie stanowi inaczej doprowadzio jedynie do powstania szeregu problemw z interpretacj caego przepisu. Powstae wtpliwoci ktra ustawa (procesowa czy ustawa zawierajca obowizek zachowania tajemnicy) stanowi lex specialis, a take co do dopuszczalnego zakresu regulacji szczeglnej przesdzaj o wadliwoci przyjtego w 2010 r. rozwizania. Prowadz do przywrcenia stanu pierwotnego i utrwalonego w tym stanie prawnym orzecznictwa sdowego. Przesuchanie w trybie art. 185a i 185b k.p.k. (uwaga MON dotyczy potrzeby znieksztacenia zapisu obrazu i dwiku przesuchiwanego wiadka lub pokrzywdzonego).Uwaga nie zasuguje na uwzgldnienie. Zauway naley, e proponowane wprowadzenie moliwoci znieksztacenia zapisu obrazu i dwiku przesuchiwanego wiadka lub pokrzywdzonego poniej 15 roku ycia stanowi prb powielenia istniejcej ju instytucji wiadka incognito, okrelonej w przepisach art. 184 k.p.k. Przepisy te przewiduj postulowan moliwo, nie wprowadzajc przy tym ogranicze podmiotowych, wykluczajcych podmioty czynnoci z art. 185a i 185b k.p.k. z zakresu osb, ktre mog by objte anonimizacj. Istota regulacji art. 185a i art. 185b k.p.k. nie sprowadza

328

si jednak do ochrony tajemnicy tosamoci pokrzywdzonego i wiadka przed oskaronym lecz ochrony tych osb przed bezporednim kontaktem z oskaronym i koniecznoci zeznawania w toku jawnej rozprawy, w tym w obecnoci oskaronego. Jeli spenione bd przesanki okrelone w art. 184 1 k.p.k. brak jest przeszkd do zastosowania anonimizacji, take i na podstawie obowizujcych przepisw. Gdy chodzi o uwagi zgoszone w kwestii zmian dotyczcych postpowania

przygotowawczego, nie podzielono wszystkich tych z nich, ktre jedynie kontestuj owe zmiany, wskazujc na poszerzenie obowizkw prokuratora poprzez zwikszony nadzr nad dochodzeniem na skutek przyjcia powiadamiania go o kadym wszczciu w tej formie postpowania przygotowawczego, czy na obnienie poziomu czynnoci wobec niektrych osb na skutek przeniesienia tzw. ledztwa podmiotowego do dochodzenia prokuratorskiego lub sugerujcych gbsze zmiany w zakresie tego stadium procesu bd doprecyzowania niektrych kwestii, cho s one wskazane w innych przepisach kodeksu lub przepisach pozakodeksowych (tak np. co do precyzyjnego podawania danych dotyczcych oskaronego w akcie oskarenia, w uwadze GIODO vide art. 213 i 214 k.p.k. oraz rozporzdzenie wykonawcze MS do ustawy o prokuraturze tzw. regulamin prokuratorski). Rzecz bowiem w tym, e w przyjtych w 2010 r., po szerokich dyskusjach ze rodowiskiem prawniczym, zaoeniach tych zmian, byo - w omawianym zakresie - jedynie usprawnienie przygotowawczego stadium procesu z uwzgldnieniem wikszej kontradyktoryjnoci postpowania sdowego. Dlatego te uwzgldniono tu wprawdzie szereg uwag, ale tylko te, ktre zmierzay do dalszego usprawnienia postpowania przygotowawczego lub do koniecznego doprecyzowania niektrych przepisw z uwagi na gwarancje jego stron. I tak, naley zgodzi si z uwagami Ministra Spraw Wewntrznych, co do potrzeby ograniczenia w ledztwie zakresu przekazania go przez prokuratora Policji, gdy dotyczy ono osb, odnonie ktrych prokurator prowadzi ma dochodzenie wasne oraz potrzeby zmodyfikowania art. 304 3 k.p.k., tak aby obj on take dochodzenie wasne prokuratora. W efekcie, Komisja proponuje uzupenienie projektowanego 2 art. 311 k.p.k. o dodatkowe zdanie, ktrym ograniczono takie przekazanie podobnie jak w dochodzeniu, dokonujc take stosownej zmiany w 3 art. 304 k.p.k. Komisja jest natomiast przeciwna uwzgldnieniu sugestii MSW co do potrzeby uzupenienia przepisw o dochodzeniu o zastrzeenie, e przy powierzeniu czynnoci dochodzenia, Policja moe dokona take innych ni zlecone czynnoci, jeeli zaistnieje taka potrzeba, gdy wynika to obecnie wyranie z niezmienianego 4 art. 311

329

k.p.k., ktry poprzez art. 325a 2 k.p.k. ma te zastosowanie w dochodzeniu powierzonym Policji. Proponuje si te uwzgldnienie sugestii NRA oraz Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrw, co do potrzeby zweryfikowania zmiany sugerowanej odnonie pkt 5 1 art. 297 k.p.k. w kwestii zada postpowania przygotowawczego, cho jednak nie w peni w wersji zaproponowanej przez t Rad. Majc bowiem na uwadze wiksze zaakcentowanie w tym projekcie kontradyktoryjnoci sdowego etapu procesu, ale te akceptowanie zasady prawdy przyjto, i zbieranie, zabezpieczanie i w niezbdnym zakresie utrwalanie dowodw powinno nastpowa z uwagi na potrzeby samego postpowania przygotowawczego, a wic dla weryfikacji zaistnienia przestpstwa i sprawstwa okrelonej osoby, z uwzgldnieniem jednak wymogw pyncych z art. 2 2 k.p.k., a wic wspomnianej zasady prawdy, oraz w celu przedstawienia nastpnie sdowi wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie ich w sdowym stadium procesu. Majc za na uwadze potrzeb usprawnienia postpowania i uwzgldniajc zwikszone

obowizki prokuratorw, Komisja proponuje zniesienie wycze prowadzenia dochodzenia, przewidzianych w art. 325c k.p.k., sugerujc skrelenie tego przepisu, a jednoczenie poszerzenie dochodzenia nieprokuratorskiego przez podniesienie ze 100 000 do 200 000 zotych wartoci przedmiotu przestpstwa lub szkody przy czynach przeciwko mieniu, jako grnego limitu, od ktrego uzaleniona jest dopuszczalno tej postaci postpowania przygotowawczego. Uznano bowiem, e sam fakt pozbawienia podejrzanego wolnoci czy jego guchota, niemota lub lepota albo nawet stwierdzenie przez biegych jego niepoczytalnoci czy poczytalnoci ograniczonej, nie musi od razu eliminowa dopuszczalnoci prowadzenia nadal dochodzenia, byle zapewnione w nim byy gwarancje tego podmiotu procesu, co daje mu m.in. konieczno powoania tumacza czy obrocy niezbdnego. Proponuje si te rezygnacj z koniecznoci przeduania dochodzenia prokuratorskiego po upywie 6 miesicy przez prokuratora bezporednio przeoonego, ale z uwagi na wystpujce w praktyce wyduanie si dochodze sugeruje si przyjcie, w zmodyfikowanym art. 325i 1 k.p.k., e przeduenia tego postpowania na okres ponad roku moe, i to tylko w wyjtkowych szczeglnie uzasadnionych wypadkach, dokona ju tylko prokurator bezporednio przeoony, bez wzgldu na to, czy jest to dochodzenie prokuratorskie, czy nieprokuratorskie. Zaproponowano wreszcie zmodyfikowanie w caoci instytucji kocowego zaznajomienia z materiaami sprawy (art. 321 k.p.k.) przez przyjcie: a)

330

e odnosi si bdzie ona, na tych samych zasadach, do obu stron postpowania przygotowawczego, a wic podejrzanego i pokrzywdzonego oraz ich procesowych przedstawicieli, a przy tym b) e nie bdzie polega, jak dotd, na kocowym zaznajamianiu ich przez organ cigania z tym materiaem, a nastpnie udostpnianiu akt sprawy do przejrzenia, lecz na umoliwieniu im samym zaznajomienia si z tym materiaem, przez powiadomienie ich - o ile zoyli uprzednio wniosek o takie zapoznanie - o prawie, co do ktrego poucza si strony stosownie do art. 300 k.p.k., a wic o moliwoci zapoznania si z tym materiaem i ze wskazaniem terminu na takie zapoznanie si i udostpnieniu im, gdy si stawi, akt sprawy do wgldu. Ze wzgldw gwarancyjnych, proponuje si te uzupenienie pouczenia podejrzanego, przewidzianego w projektowanym art. 300 1 k.p.k., o informacj o prawie wystpienia z wnioskiem o powoanie obrocy z urzdu w warunkach wskazanych w art. 78 k.p.k., a podzielajc wskazywan potrzeb uzupenienia braku w kodeksie przepisu o wymogach wniosku prokuratora o umorzenie przez sd postpowania z uwagi na niepoczytalno sprawcy i zastosowanie wobec niego rodka zabezpieczajcego, zakada si wprowadzenie nowego 1a w art. 324 k.p.k., w ktrym wskazano, jako stosowane wwczas odpowiednio, niektre przepisy dotyczce aktu oskarenia. W zakresie zmian zaproponowanych w projekcie, a dotyczcych Dziaw IX i XI Kodeksu postpowania karnego, w uwagach RCL oraz w uwagach poszczeglnych resortw nie zgoszono innych zastrzee poza tymi, ktre dotyczyy rzekomej niespjnoci pomidzy projektowanym art. 452 2 k.p.k. a projektowanym art. 167 k.p.k. i ktre omwione zostay w pkt 2. niniejszego opracowania, przy omawianiu zagadnie kontradyktoryjnoci postpowania sdowego i modelu dowodzenia przed sdem. W tym miejscu doda wypada, e zawarte w uwagach zastrzeenie, i projektowane zmiany w art. 427 k.p.k. (z kontekstu naley rozumie, e w 4) oraz w art. 447 k.p.k. (z kontekstu naley rozumie, e w 5) wprowadzaj do postpowania karnego pewn form prekluzji dowodowej, nie jest zasadne. Zmiany te nie maj nic wsplnego z prekluzj dowodow. Su one jedynie temu, aby zmiana modelu postpowania karnego, zaprojektowana w art. 167 k.p.k. w nowym brzmieniu, nie stawaa si cakowit fikcj na etapie postpowania odwoawczego. Co do zgoszonej wtpliwoci, czy zmiany w tych dwch przepisach zawartych w Dziale IX k.p.k. nie naruszaj zasady prawdy materialnej, raz jeszcze odesa naley do szerokich uwag powiconych tej zasadzie i jej realizacji, zawartych w uzasadnieniu projektu, ale take i do uwag zawartych w pkt 2. niniejszego stanowiska Komisji. Take uwagi zgaszane przez

331

niektre podmioty, ktre wziy udzia w konsultacjach projektu, pod adresem zmian proponowanych w art. 427, art. 434 i art. 447 k.p.k. (np. Sd Rejonowy w Lubartowie, Prokuratura Okrgowa w Jeleniej Grze, Prokuratura Apelacyjna w Biaymstoku, Prokuratura Apelacyjna w Szczecinie), ignoruj jedn z dwch przewodnich idei noweli, a ich uwzgldnienie musiaoby prowadzi do rezygnacji ze zmian o charakterze modelowym. W opinii Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrw (str. 16 tego dokumentu) pojawia si, w odniesieniu do tego kompleksu przepisw, jedna jedyna uwaga, i projektowana nowelizacja () stanowi powd, by rozway zniesienie ograniczenia dopuszczalnoci kasacji, zawartego w przepisie art. 523 2 k.p.k. . Nie mona podzieli tego zapatrywania. Po pierwsze, adne z proponowanych rozwiza nowelizacyjnych nawet nie sugerowao potrzeby zmian w zakresie art. 523 k.p.k. Po drugie, adna z proponowanych zmian w aden, choby nawet luny, sposb nie wie si z potrzeb ingerencji w tre art. 523 k.p.k. Po trzecie wreszcie, wszystkie argumenty, ktre przedstawiono w opinii Rady Legislacyjnej brane byy pod uwag przy wprowadzaniu do Kodeksu postpowania karnego zmian w tzw. noweli lipcowej z 2000 r. (ktr to nowel uksztatowano wanie obecn tre przepisu art. 523 k.p.k.) i musiay one ustpi przed argumentami, i zniesienie tzw. wycze w art. 523 k.p.k. (do czego proponuje powrci Rada Legislacyjna) nieuchronnie musiaoby prowadzi do cakowitej dysfunkcjonalnoci instytucji kasacji w sprawach karnych i do powstania w krtkim czasie w Izbie Karnej Sdu Najwyszego wieloletnich zalegoci, uniemoliwiajcych realizacj w tym Sdzie dyrektywy rozpoznawania spraw w rozsdnym terminie. Przypomnie wypada, e przepis ten podlega kontroli Trybunau Konstytucyjnego z punktu widzenia jego zgodnoci z wzorcami z art. 32 ust. 1 i z art. 45 ust. 1 w zwizku z art. 2 Konstytucji oraz z art. 42 ust. 2 w zwizku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, a w wyniku tej kontroli Trybuna uzna, i przepis o ograniczeniach drogi do kontroli kasacyjnej, poniewa nie ma charakteru bezwzgldnego, pozostaje w zgodnoci z przepisami ustawy zasadniczej (wyrok TK z dnia 17 maja 2004 r., SK 32/03, OTK-A 2004, Nr 5, poz. 44). Take Trybuna Strasburski stwierdza, e art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Czowieka i Podstawowych Wolnoci nie wyklucza kompetencji pastwa do takiego uregulowania dostpu do sdu odwoawczego, a tym bardziej kasacyjnego, ktre zapewni prawidowe funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwoci (zob. L. Garlicki, P. Hofmaski, A. Wrbel: Konwencja o Ochronie Praw Czowieka i Podstawowych Wolnoci, t. I, Warszawa 2010, s. 290 i in.). Jak wykazuj za polskie dowiadczenia z lat 1996-2000, uregulowanie dostpu do sdu kasacyjnego na poprzednich zasadach, to jest takich, do ktrych powrt - w istocie -

332

postuluje Rada Legislacyjna, prowadzio do cakowitej dysfunkcjonalnoci wymiaru sprawiedliwoci. Zawarte w uwagach Prokuratora Generalnego zastrzeenie, i przewidziane w projekcie wyeliminowanie przez stron podnoszenia w kasacji zarzutu naruszenia przez sd odwoawczy art. 440 k.p.k., stanowi zbyt wielkie zawenie podstaw kasacyjnych, nie bierze w ogle pod uwag tego, i wyczenie to jest cile zwizane ze zmianami modelowymi dotyczcymi postpowania pierwszoinstancyjnego oraz z korelujcymi z nimi zmianami modelowymi dotyczcymi postpowania odwoawczego. Jak to wykazano w uzasadnieniu projektu, aby ograniczenie podstaw zarzutw apelacyjnych, przewidziane w art. 447 5 k.p.k. (ktre to ograniczenie nie jest kwestionowane przez Prokuratora Generalnego), miao jakikolwiek sens, naleao na etapie, z kolei, wnoszenia nadzwyczajnego rodka zaskarenia wprowadzi dodatkowe ograniczenie podstaw kasacyjnych, ktrego wyrazem jest zmiana proponowana w art. 523 1 in fine k.p.k. W przeciwnym wypadku strona nie przejawiajca jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej w trakcie postpowania przed sdem I instancji, mogaby atwo omin zakaz podnoszenia w toku postpowania apelacyjnego zarzutw, o ktrych mowa w art. 447 5 k.p.k. i przenie ciar oceny tego, czy zachodzi wyjtkowy, szczeglnie uzasadniony wypadek w rozumieniu art. 167 1 zdanie ostatnie k.p.k., na sd kasacyjny. W rezultacie, sd kasacyjny staby si bardziej sdem faktu ni sdem prawa, a to stanowioby zaprzeczenie roli sdu kasacyjnego. Tak wic, omawianego tu zastrzeenia nie sposb podzieli. Nie podzielono te propozycji Prokuratora Generalnego zmierzajcej w tym kierunku, iby oskarony pozbawiony wolnoci mg wzi udzia w rozprawie odwoawczej w kadym wypadku, gdy tylko zoy taki wniosek. W wietle standardw rzetelnego procesu, take tych wypracowanych w orzecznictwie strasburskim (akurat w tej kwestii bardzo gwarancyjnym) nie jest to konieczne w tych wypadkach, gdy sd odwoawczy zajmowa si ma li tylko zarzutami o charakterze czysto jurydycznym; w tych bowiem sytuacjach wystarczajce jest zagwarantowanie stawiennictwa obrocy. Temu standardowi w peni odpowiada za rozwizanie przyjte w projekcie. Prokuratora Generalnego pod adresem Zastrzeenia zgoszone przez moliwoci ograniczenia zaproponowanych

uzasadnienia wyroku wydanego w sprawach rozstrzyganych konsensualnie, zdaj si wiadczy o niezbyt wnikliwej lekturze nie tylko uzasadnienia projektu, ale take i samego tekstu projektowanego (dodanego) 3 art. 424 k.p.k. (po zoeniu wniosku, konieczno wyjanienia podstawy prawnej bdzie, rzecz jasna, stymulowaa sd do nawizania - w niezbdnym zakresie - take i do ustale faktycznych, w wietle ktrych ta przyjta podstawa prawna jest, zdaniem sdu, prawidowa). Naley przychyli si natomiast do tych gosw (np.

333

Sd Okrgowy w Pocku, Prokuratura Apelacyjna w Poznaniu), ktre wskazuj, i proponowana w projekcie zmiana w zakresie reguy ne peius, okrelonej w art. 454 3 k.p.k., polegajca na zakazie bezporedniego wymierzenia przez sd odwoawczy nie tylko kary doywotniego pozbawienia wolnoci, ale take i kary 25 lat pozbawienia wolnoci, idzie pod prd jednej z dyrektyw kierunkowych nowelizacji, a mianowicie zwikszeniu funkcjonalnoci postpowania, w tym take postpowania odwoawczego, poprzez rezygnowanie ze zbdnej jego kasatoryjnoci na rzecz reformatoryjnoci. Pozostawienie tej reguy ne peius w ksztacie obecnie obowizujcym (to jest ograniczonym do zakazu bezporedniego wymierzenia przez sd odwoawczy kary doywotniego pozbawienia wolnoci) stanowi wystarczajcy standard gwarancyjny. W projekcie dokonuje wic w tym zakresie rewizji swego zapatrywania. Pozostajc przy problematyce regu ne peius stwierdzi nadto naley, e nie mona natomiast podzieli zastrzeenia (Sd Okrgowy w Gdasku), zgodnie z ktrym skrelenie 2 w art. 454 k.p.k. spowoduje naruszenie zasady dwuinstancyjnoci. Tego typu supozycja wiadczy nie tylko o wadliwym rozumieniu konstytucyjnej zasady dwuinstancyjnoci, ale take i o niedostatecznie uwanej lekturze uzasadnienia projektu, w ktrym zawarte zostay rozwaania na ten temat, i aczkolwiek analizowana tu zmiana obniy gwarancje procesowe oskaronego, niemniej jednak nie naruszy ani standardw konwencyjnych, ani konstytucyjnych, a w znakomity sposb przyczyni si do zwikszenia funkcjonalnoci postpowania, a wic do realizacji celu, ktry przywieca projektowi nowelizacyjnemu. Wypada wreszcie wskaza, e Naczelna Rada Adwokacka zgosia w zakresie postpowania odwoawczego szereg dodatkowych, wykraczajcych poza projekt, zmian (dodanie 5 do art. 427 k.p.k., zmiany w brzmieniu art. 445 2 oraz art. 439 1 pkt 2 k.p.k., skrelenie art. 434 2 i art. 440 k.p.k.). Przeanalizowano wszystkie te postulaty i dosza do wniosku, e z niektrymi zagadnieniami zasygnalizowanymi przez NRA (dot. art. 439 1 pkt 2 k.p.k.) znakomicie poradzi sobie orzecznictwo, niektre za (dot. art. 434 2 k.p.k. i art. 440 k.p.k., jak i swoistego uzupeniania zarzutw odwoawczych ju po upywie terminu do wniesienia rodka odwoawczego dot. art. 427 5 k.p.k. i art. 445 2 k.p.k.) nie zasuguj, przynajmniej na obecnym etapie zwikszania kontradyktoryjnoci postpowania (ale przecie nie przy zrealizowaniu modelu czysto kontradyktoryjnego) na akceptacj. Nie podzielono te zapatrywania wyraonego w stanowisku NRA, i zmiana projektowana w art. 447 3 k.p.k. zdaje si by swoist nadregulacj. Niestety, orzecznictwo nie radzi sobie z konfiguracjami procesowymi, ktre znajd satysfakcjonujce rozwizanie dopiero po wprowadzeniu zmian proponowanych w tym punkcie projektu.

334

Odszkodowanie i zadouczynienie za niesuszne skazanie oraz niesuszne stosowanie rodkw przymusu procesowego. Zgoszono tu niewiele uwag, ale te adna z nich nie zasuguje na uwzgldnienie. W uwagach resortowych jedynie Minister Finansw odnis si to tych kwestii i podnis, e z zakresu odszkodowania i zadouczynienia powinno si wyeliminowa zabezpieczenie majtkowe, ale tylko odnonie kosztw procesu, gdy - jak wskaza - trudno okreli na wstpie postpowania prawdopodobny zakres kwotowy zabezpieczenia niezbdnego na pokrycie ostatecznych kosztw procesu (uwaga 5 wykazu uwag resortw). Natomiast w uwagach prokuratorw i sdw, jedynie ci pierwsi kontestowali cae nowe rozwizanie podnoszc, e s to zmiany zbyt rewolucyjne, e oskarony moe nagle przed rozpraw podda si dobrowolnie karze, co zmniejszy koszty procesu, a zabezpieczenie na te koszty prokurator okrela majc na uwadze cay i peny proces, czy e moe doj przed sdem do nadzwyczajnego zagodzenia kary, czego przy zabezpieczeniu si nie uwzgldnia. Naley przede wszystkim zauway, e odszkodowanie i zadouczynienie suy ma jedynie osobie uniewinnionej lub wobec ktrej umorzono postpowanie albo gdy skazano j wprawdzie, ale stosujc takie reakcje karne, ktre nie pozwalaj zaliczy na ich poczet stosowanych rodkw zapobiegawczych lub zabezpieczenia majtkowego, a wic gdy w oczywisty sposb rodki te byy nadmierne. Trzeba te mie na uwadze, e podnoszone w uwagach dobrowolne poddanie si karze, czy orzeczenie nadzwyczajnego zagodzenia kary wpywa jedynie na kwesti opat w sprawach karnych i obnia koszty postpowania sdowego, ale nie ma wpywu na wygenerowane ju koszty poniesione w toku postpowania przygotowawczego. Nadto, jak wczeniej wskazano, wprowadzono obecnie w zakresie zabezpieczenia majtkowego nakaz reagowania organu procesowego na zmieniajc si sytuacj procesow i uchylania w zwizku z tym tego zabezpieczenia w caoci lub w czci w toku postpowania, co zmniejsza niebezpieczestwo szkody i krzywdy wyrzdzanej nadmiernym, a wic i zbdnym, zabezpieczeniem. Trudno za uzna za waciwe dokonywanie, jak si obecnie zdarza, zabezpiecze o bardzo znacznych wartociach, ktre w efekcie nijak si maj nastpnie do rzeczywistych kosztw procesu, w tym i, jak wiadomo, w sytuacjach gdy to ju prokurator umarza pniej postpowanie przygotowawcze wobec okrelonej osoby. Ta za w drodze dugotrwaego postpowania cywilnego dochodzi musi swych roszcze wynikych ze szkody wyrzdzonej jej dugotrwaym zabezpieczeniem majtkowym. W konsekwencji nie uwzgldniono powyszych uwag i korygowania projektu w omawianym zakresie.

335

Stanowisko odnonie uwag zgoszonych w kwestii zmian w k.k.s. Uwagi w tej materii zgosi Minister Finansw oraz NRA. Pominito jednak wszystkie te z nich, ktre dotyczyy zmian w materialnym prawie karnym skarbowym, tak w czci oglnej, jak i w przepisach czci szczeglnej k.k.s. odnonie poszczeglnych czynw skarbowych, gdy przedmiotem tej nowelizacji jest jedynie postpowanie karne, tu sensu largo, a celem usprawnienie i przyspieszenie tego postpowania przy poszerzenie jego konradyktoryjnoci. Z uwagi na te zaoenia i cele Komisja proponuje nie uwzgldni te uwag NRA zmierzajcych m.in. do przemodelowania procedury dobrowolnego poddania si odpowiedzialnoci, podobnie jak tych, poprzez ktre chciano zmodyfikowa niektre, nie objte projektem, przepisy lub przepisy projektu, gdy przy uwzgldnieniu stosowanych tu take norm k.p.k. i prawidowej ich wykadni nie wydaje si to konieczne (tak np. co do art. 114a k.k.s., czy nowego art. 131 1 k.k.s.). Niektre z nich nie mog by uwzgldnione, gdy nie zaaprobowano ich rwnie na gruncie k.p.k., do ktrego si take odnosiy, np. objcia ledztwem lub dochodzeniem prokuratorskim referendarzy sdowych. Proponuje si uwzgldni uwagi NRA m.in. odnonie doprecyzowania art. 122 1 pkt 1 i proj. 2 k.k.s. oraz proj. art. 125 i 128 k.k.s. odnonie odpowiedniego stosowania, wobec szczeglnych stron tego procesu, niektrych przepisw k.p.k., a take co do potrzeby wyeliminowania moliwoci pocigania osoby trzeciej do odpowiedzialnoci posikowej take przez sd, gdy nie uczyni tego sam oskaryciel (art. 124 1 i 5 k.k.s.: pierwszy skrcony a drugi obecnie skrelony), gdy kci si to z rozdziaem funkcji procesowych w kontradyktoryjnym procesie, a dodatkowe zadanie postpowania karnego skarbowego, jakim jest take doprowadzenie do wyrwnania uszczerbku finansowego pastwa (art. 114 1 k.k.s.), nie uzasadnia obchodzenia zasady skargowoci. Proponuje si take uwzgldnienie uwag Ministra Finansw odnonie do potrzebnych zmian w art. 122 1 k.k.s., dodania nowego art. 129a k.k.s., odnonie do zbywania rzeczy zajtych w sprawach karnych skarbowych w trybie egzekucji administracyjnej, doprecyzowania organw nadzoru nad dochodzeniem i ledztwem (nowy art. 151c k.k.s.), czy doprecyzowania art. 156 1 k.k.s. oraz uprawnie sub celnych do dokonywania zabezpieczenia majtkowego (art. 179 k.k.s.). Nie zasuguje natomiast na uwzgldnienie sugestia MF odnonie do wprowadzenia nowego art. 129b k.k.s., gdy powtarza ona na potrzeby k.k.s. tre obecnego art. 232a 2 k.p.k. w sytuacji, gdy wedug tego projektu przepis w ulega zmianie, a przy tym odesanie do nowego art. 232a 2 k.p.k. znalazo si w art. 122 1 pkt 1 k.k.s. Nie ma za adnego uzasadnienia istnienie dwch rnych rozwiza w kwestii niszczenia czci zajtych przedmiotw. Cz wysuwanych

336

uwag proponuje si uwzgldni przy okazji niezbdnej modyfikacji modelu postpowania przygotowawczego w sprawach karnych skarbowych w zwizku z treci uwag zgaszanych w odniesieniu do zmian w k.p.k., bd one rzutoway take na unormowania k.k.s. W zwizku z powyszym, ledztwo zostao na gruncie k.k.s. ograniczone do przestpstw popenionych w warunkach art. 37 1 i 38 2 k.k.s. oraz gdy prokurator lub organ finansowy zarzdzi je z uwagi na wag lub zawio sprawy (nowy 2 i 3 art. 151a k.k.s.). W sprawach o inne przestpstwa skarbowe i o wykroczenia skarbowe prowadzono by dochodzenie, przy czym prokurator prowadzi by je tylko wobec osb wskazanych w proj. 4 art. 151a k.k.s., ale take na gruncie ledztwa, a nadto gdyby tak zarzdzi (proj. 4 i 5 art. 151a k.k.s.). Nadzr nad ledztwem organw finansowych naleaby do prokuratora (nowy art. 151c 1 k.k..s.), ktry miaby go take nad dochodzeniem organu finansowego w sprawach o przestpstwa skarbowe, gdyby dotyczyo ono osoby o jakiej mowa w art. 79 1 k.p.k. oraz gdy stosownie do art. 122 2 zd. drugie k.k.s. z mocy ustawy ma nad nim ju dzi taki nadzr, a w sprawach o wkroczenia skarbowe, gdyby nadzr taki uprzednio sam zarzdzi (proj. 2 art.151c k.k.s.). Poza tym nadzr nad dochodzeniem organw finansowych sprawowayby finansowe organy nadrzdne (proj. art. 151c 3 k.k.s.). Proponuje si take uregulowanie w odrbnym przepisie (nowy art. 154a k.k.s.) nowej konstrukcji kocowego zaznajamiania si stron (proj. art. 321 k.p.k.), z materiaem postpowania przygotowawczego w sprawach karnych skarbowych. Proponuje si te zmodyfikowanie i doprecyzowanie zasad wnoszenia aktu oskarenia w sprawach karnych skarbowych, przyjmujc, e po ledztwie zarwno ten akt jak i wniosek o skazanie bez rozprawy, wniosek o warunkowe umorzenie postpowania oraz wniosek okrelony w art. 324 k.p.k., wnosiby do sdu i popiera przed nim prokurator (nowe 1 i 2 art. 155 k.k.s.). W pozostaych sprawach, gdy dochodzenie prowadzi organ finansowy, to on wnosiby nadal wskazane wyej skargi. Do aktu oskarenia kady z tych oskarycieli docza by (obowizkowo - tak jak w k.p.k.) odpowiednio wniosek o naoenie odpowiedzialnoci posikowej lub te o zobowizanie do zwrotu przez osob trzeci korzyci uzyskanej przez ni z przestpstwa oskaronego, gdyby istniay podstawy do tych odpowiedzialnoci (nowy 5 art. 155 k.k.s.).

Stanowisko odnonie uwag zgoszonych w kwestii zmian w k.p.w. Minister Spraw Wewntrznych podnis w tym zakresie sugesti dalszego podniesienia kar porzdkowych, sugerujc przyjcie tu kary do 3000 z oraz poszerzenia podstaw do uchylenia

337

mandatu na naoenie go wbrew zakazom prawa, GIODO zwrci uwag na wadliwe usytuowanie ostatniej zmiany w art. 54 k.p.w. Ta ostatnia uwaga jest w peni trafna, jako e z dniem 1 stycznia 2012 r. w art. 54 k.p.w. dodano ju nowy 8, w wyniku nowelizacji uchwalonej jesieni 2011 r. Std te w art. 10 proj. w pkt 17 lit. e. naley dokona stosownej zmiany numeracji dla wprowadzanej zmiany. Gdy za chodzi o kwesti kar porzdkowych, ktre wedug projektu podnoszone s z 250 i 500 z do 500 i 1000 z, to nie negujc, i odbiegaj one od podobnych kar w k.p.k., naley mie na uwadze take kary grzywny jakie gro za wykroczenia, o ktrych si tu orzeka. Proponowana przez MSW wielko 3000 z nie przystaje do maksymalnej grzywny z k.w. (5000 z), a to e chodzi tylko o kar porzdkow nie jest jeszcze argumentem dla takiego obostrzania tej kary. Kwestia moe sta si aktualna przy zmianach materialnego prawa wykrocze i podniesieniu tam kary grzywny. Natomiast odnonie poszerzenia podstaw uchylenia mandatu naley mie na uwadze, e dzisiejsze rozwizanie, dopuszczajce takie uchylenie gdy grzywn naoono za czyn niebdcy czynem zabronionym jako wykroczenie, zakada, i chodzi nie tylko o ukaranie za czyn prawnie irrelewantny, ale take gdy ma on cechy przestpstwa, a nie wykroczenia, czyli jednak na niekorzy ukaranego w trybie mandatowym. Do zakazw stosowania mandatu, na ktre powouje si MSW nale za wypadki, gdy czyn wyczerpuje jednoczenie znamiona wykroczenia i przestpstwa (art. 10 k.w.) oraz gdy jest to wykroczenie za ktre naleaoby take orzec przepadek (art. 96 2 k.p.w.). Gdy chodzi o pierwsz z tych sytuacji, to stosownie do art. 10 1 k.w. odpowiada si wwczas odrbnie za wykroczenie i odrbnie za przestpstwo, a jedynie nastpnie zalicza si kary agodniejsze na poczet kar surowszych. Pojawia si wprawdzie kwestia tzw. podwjnej karalnoci, ktra ley wszak w sferze prawa materialnego a nie procesowego, ale prawomocne ukaranie mandatem za wykroczenie nie wycza de lege lata pocignicia sprawcy do odpowiedzialnoci za przestpstwo. Wycza natomiast orzeczenie przepadku, choby byo ono obowizkowe (np. wytwarzanych lub uywanych odznak i mundurw zakazanych art. 61 3 w zw. z 2 k.w., nielegalnie wytwarzanych lub posiadanych pieczci art. 68 k.w., nielegalnie posiadanych urzdze pojazdw uprzywilejowanych art. 96a 3 k.w., czy wytrychw - art. 19 3 k.w.). Inn rzecz jest, czy w tego typu sytuacjach Policja w praktyce ogranicza si do mandatu. Mona zatem przyj, e kwestia poszerzenia podstaw uchylenia mandatu uaktualni si przy nowelizacji materialnego prawa karnego sensu largo, a wic i wykrocze. Mona jednak take zareagowa ju obecnie, gdy nie jest i dzi problemem uchylanie mandatu (z urzdu)

338

na niekorzy ukaranego, z tym wszak, e wtedy dotyczyoby to take k.k.s, jako e i tam s podobne wyczenia trybu mandatowego. Wwczas pojawia si take kwestia uchylania mandatu, gdy naoono nim grzywn powyej ustawowych jej granic dla tego trybu, gdy nie ma uregulowanego ustawowo adnego trybu dochodzenia odzyskania jej nadpaty (pozostaje postpowanie cywilne lub droga administracyjna). Stosowne sugestie, na wypadek decyzji o poszerzeniu podstaw uchylenia mandatu, przedstawiono odrbnie do k.k.s. i odrbnie do k.p.w. Odpowiedzialno podmiotw zbiorowych. Trafna jest uwaga, e przedstawiciel podmiotu zbiorowego jest uprawniony do uczestnictwa w rozprawie, ale nie ma wzmianki o moliwoci jego udziau w czynnociach dowodowych prowadzonych poza ni w wypadkach wskazanych w art. 396 1 i 2 k.p.k. Vacatio legis. W projekcie zaproponowaa w projekcie 6-miesiczne vacatio legis. Wielu spord opiniujcych sugeruje, e jest to czas za krtki. Nie uznano tych uwag za zasadne. Po pierwsze, z uwagi na rozbudowany aparat intertemporalny, poszczeglne zmiany bd w rzeczywistoci wchodziy w ycie stopniowo, w tym niektre ze znacznym opnieniem, co spowoduje, e organy wymiaru sprawiedliwoci bd miay jeszcze po formalnym wejciu w ycie ustawy nowelizujcej czas na przygotowanie si organizacyjne i merytoryczna. Po drugie, wieloletnie dowiadczenie poucza, e wyduone vacatio legis wcale nie wpywa na lepsze przygotowanie kadr do nowej rzeczywistoci, lecz po prostu powoduje, e przygotowania rozpoczn si pniej, w praktyce kilka tygodni przed wejciem noweli w ycie.

Skutki finansowe i spoeczno-gospodarcze

339

Dokonujc oceny skutkw finansowych i spoeczno-gospodarczych, zwizanych z wejciem w ycie projektowanej regulacji, naley przede wszystkim podkreli, e proponowane zmiany, okrelajc granice dopuszczalnej ingerencji wadzy jako reakcji na naruszenie prawa, dotykaj bezporednio szczeglnie wraliwej sfery praw i wolnoci obywatelskich. Z drugiej za strony, nie mona zapomnie, e wanie na organach wadzy spoczywa obowizek stworzenia skutecznych i sprawnych mechanizmw, ktre pozwoliyby na efektywn ochron przed zachowaniami zabronionymi pod grob kary. Niezmiernie istotn rol wrd owych mechanizmw odgrywaj rwnie normy okrelajce sposb postpowania w przypadku narusze prawa o charakterze kryminalnym. Przepisy te winny by tak skonstruowane, by stwarzay moliwo szybkiej i skutecznej reakcji organw postpowania karnego (sdw, prokuratorw itd.), przy jednoczesnym zagwarantowaniu kademu obywatelowi poszanowania jego konstytucyjnych praw, takich jak prawo do obrony, prawo do rozpoznania sprawy przez sd, czy prawo do rozpoznania sprawy w tzw. rozsdnym terminie. W latach 2005-2011 oglna liczba spraw wpywajcych do sdw wszelkich szczebli systematycznie wzrasta (z 9 581 581 spraw w 2005 r. do 13 584 064 w roku 2011). W 2011 r liczba wszystkich spraw karnych na wszystkich szczeblach wyniosa ok 2 mln 600 ty spraw, z czego blisko 500 ty to nowe sprawy karne podlegajce rozpoznaniu w procesie. Na zblionym poziomie od 2007 utrzymuje si liczba aktw oskarenia wpywajcych z prokuratur do sdw, wzrasta jednoczenie liczba wnioskw prokuratora o warunkowe umorzenie postpowania. Dane te obrazuje tablica nr 3 zaczona do niniejszej oceny. Z kolei w tabeli 1a, stanowicej zacznik do niniejszej oceny, przedstawiono szczegowe dane obrazujce oglny wpyw spraw oraz wpyw spraw odrbnie dla sdw szczebla apelacyjnego, okrgowego i rejonowego wraz ze wskazaniem kategorii spraw (o przestpstwa, o przestpstwa skarbowe, o wykroczenia skarbowe) i etapw ich rozpoznania (postpowanie I instancyjne i odwoawcze). Jak wynika z przedstawionych danych, istnieje tendencja wzrostowa w zakresie spraw wpywajcych do sdw okrgowych jako sdw I instancji, nie maleje rwnie liczba spraw w sprawach o wykroczenia. Istotnie wzrasta rwnie liczba spraw zwizanych z nadzorem sdu nad postpowaniem przygotowawczym oraz spraw z zakresu wykonania orzecze w sprawach karnych.

340

W latach 2005 2011 ronie pozostao spraw w sdach wszystkich szczebli. Jeli za idzie o etap postpowania sdowego, problem wzrastajcej zalegoci dotyczy przede wszystkim sdw okrgowych jako sdw pierwszej I instancji, w przypadku sdw rejonowych wzrost zalegoci w ostatnich dwch latach odnotowano w zakresie spraw o wykroczenia. Jednoczenie wzrasta rwnie czas rozpoznania spraw w postpowaniu przed sdem, na co dobitnie mog wskazywa dane obrazujce okres rozpoznania w sprawach o najpowaniejsze przestpstwa tzn. z art. 148 k.k. i art. 280 2 k.k. w latach 2007 2011. redni czny czas trwania postpowania I instancyjnego w sprawach o przestpstwa z art. 148 k.k. wzrs z 18 miesicy w 2007 r. do 20,6 miesica w 2011r., a wic o okoo 30%. Przy zaoeniu, e przecitne ledztwo w sprawach z art. 148 k.k., trwaoby okoo 10 miesicy, czny czas trwania postepowania karnego w sprawach z takiej kategorii ksztatuje si obecnie na okoo 30 miesicy. W sprawach o przestpstwa z art. 280 2 k.k. przecitny czny czas trwania postpowania sdowego utrzymuje si na zblionym poziomie i wynosi okoo 13, 5 miesica w latach 2007 2011. Jeeli przyj, e przecitny czas trwania ledztwa w tego rodzaju sprawach wynosi okoo 6 miesicy, to postpowania karne wprawach o tego rodzaju przestpstwa przecitnie trwaj okoo 19 miesicy, czyli ponad ptora roku. O przewlekoci postpowa wiadczy take stale wzrastajca liczba skarg na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postepowaniu sadowym bez uzasadnionej zwoki (szczegy przedstawione zostay w tabeli nr 5), w szczeglnoci rozpoznawanych przez sdy okrgowe. Liczba pozostaoci oraz czas prowadzenia postpowa przed sdami wskazuje, e podejmowane prby zmian instytucjonalnych w latach 2006-2010 w zakresie sdownictwa karnego, np. likwidacja wydziaw grodzkich nie doprowadzio do podanych efektw w ich zmniejszeniu, co moe oznacza, i w sposb widoczny nie zosta skrcony czas orzekania. Jedn z przyczyn takiego stanu rzeczy moe by model procedury karnej, ktra w tym okresie nie bya w sposb zasadniczy zmieniana. Dugi czas orzekania w sprawach karnych przekada si na zwikszone koszty spoeczne, np. obniony poziom zaufania co do skutecznego osdzenia sprawcy przestpstwa. Zatem z perspektywy kilkunastu lat obowizywania obecnego modelu postpowania karnego mona ju stwierdzi, e zachodzi potrzeba wprowadzenia w nim zmian, ktre doprowadz do skrcenia czasu trwania przecitnego postpowania karnego, w zakresie kadego z jego etapw. W szczeglnoci dotyczy to zwaszcza etapu postpowania przed sdem, ktrego obecna zauwaalna dugotrwao

341

podwaa zaufanie obywateli do pastwa, a przede wszystkim do tego segmentu wadzy, jak sprawuj sdy. Projektowana regulacja zakada szereg rozwiza, ktre przy cznym zastosowaniu maj doprowadzi do skrcenia czasu oczekiwania obywateli na rozstrzygnicia sdu. Jedynie przykadowo wymieni mona jako najbardziej istotne - rozszerzenie stosowania trybw konsensualnych na wszystkie rodzaje przestpstw w postpowaniu sdowym, co przy tendencji do coraz szerszego stosowania tej instytucji moe wydatnie przyczyni si do skrcenia etapu postpowania sdowego. ( 2004 r. - na 415 058 spraw przesanych do sdu z aktem oskarenia skierowano wniosek w trybie 335 1 k.p.k. w 117 573 sprawach, 2005 r. - na 433 962 spraw przesanych do sdu z aktem oskarenia skierowano wniosek w trybie 335 1 k.p.k. w 212 361 sprawach, 2006 r. - na 428 625 spraw przesanych do sdu z aktem oskarenia skierowano wniosek w trybie 335 1 k.p.k. w 219 975 sprawach, 2007 r. - na 358 541 spraw przesanych do sdu z aktem oskarenia skierowano wniosek w trybie 335 1 k.p.k. w 175 591 sprawach, 2008 r. na 369 589 spraw przesanych do sdu z aktem oskarenia skierowano wniosek w trybie 335 1 k.p.k. w 200 444 sprawach, 2009 r. - na 385 010 spraw przesanych do sdu z aktem oskarenia skierowano wniosek w trybie 335 1 k.p.k. w 212 351 sprawach, 2010 r. - na 375 839 spraw przesanych do sdu z aktem oskarenia skierowano wniosek w trybie 335 1 k.p.k. w 207 169 sprawach). W sprawach, w ktrych taki wniosek zosta zgoszony, termin posiedzenia do jego rozpoznania wyznaczany jest bezzwocznie, co daje realn moliwo zakoczenia spraw wyrokiem take w takim terminie. Projekt poszerza rwnie moliwo zoenia wniosku o wydanie wyroku skazujcego jeszcze przed rozpoczciem rozprawy, a ju po skierowaniu aktu oskarenia, co otwiera kolejne moliwoci skrcenia etapu sdowego. Istotne z punktu widzenia ekonomiki procesowej jest rwnie wprowadzenie moliwoci wydania wyroku w trybie konsensualnym take w sprawach o najciszym ciarze gatunkowym, co rwnie prowadzi bdzie do sprawnego rozstrzygnicia. Zaoeniem projektu jest skrcenie czasu postpowania sdowego o jedn trzeci, w szczeglnoci za dotyczy to analizowanych powyej spraw nalecych do waciwoci sdw okrgowych, o najpowaniejszym ciarze gatunkowym. cile powizanym z problemem dugotrwaoci postepowa karnych jest wielokrotnie sygnalizowany problem polskiego wymiaru sprawiedliwoci w postaci dugotrwaoci stosowania rodka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, pocigajcego za sob nie tylko

342

due koszty spoeczne zwizane z izolacj, ale rwnie istotne z punktu widzenia budetu Pastwa koszty stosowania tymczasowego aresztowania (koszt miesicznego stosowania t.a. wobec jednej osoby 2500 z). Mimo zmniejszajcej si stale liczby zastosowanych tymczasowych aresztowa (z 34, 5 tys. w 2006 r. do 23 tys. w 2010 r.) oraz stale redukujcej si liczby aresztw dugoterminowych (z 855 tymczasowych aresztowa trwajcych powyej 6 miesicy do 12 miesicy w 2006 r. do 396 w 2010 r.) nadal s to liczby znaczce. Zatem z tej perspektywy, rozwizania projektu ktre nie tylko ograniczaj katalog spraw, w ktrych dopuszczalne jest stosowanie tymczasowego aresztowania, ale rwnie odmiennie ksztatuj przesanki jego stosowania, pozwol na zredukowanie dotychczasowo ponoszonych kosztw, zarwno w wymiarze spoecznym, jak i finansowym dla Skarbu Pastwa. Istotn korzyci z punktu widzenia oceny pracy wymiaru sprawiedliwoci oraz sprawnoci postpowania bdzie wprowadzenie instrumentw pozwalajcych na znaczne ograniczenie tych sytuacji, ktre dopuszczay moliwo cofania sprawy do poprzedniego etapu procesu. Do rozwiza takich nale przede wszystkim ograniczenie instytucji zwrotu sprawy prokuratorowi w celu uzupenienia brakw (art. 345 k.p.k.), zwrotu sprawy do uzupenienia postpowania dowodowego (art. 397 k.p.k.), ograniczenie zakresu zaskarenia orzecze wydanych w trybie konsensualnym (art. 447 k.p.k.), w szerokim zakresie dopuszczenie moliwoci przeprowadzania dowodw przez sd odwoawczy (art. 452 k.p.k.). Nie bez znaczenia dla podniesienia sprawnoci postpowania przed sdem bd miay rwnie zaproponowane rozwizania obejmujce: ograniczenie materiaw przekazywanych sdowi wraz z aktem oskarenia, planowanie rozpraw oraz ograniczanie moliwoci odczytywania dowodw na rozprawie. Wpyw na uatwienie pracy sdu oraz skrcenie czasu postpowania moe mie rwnie szereg przepisw dotyczcych przewodu sdowego. Przykadowo zmiana wprowadzona w art. 374 kpk zwizana z zamian obowizku stawiennictwa oskaronego na prawo do jego stawiennictwa powoduje, e sad w przypadku nieusprawiedliwionego niestawiennictwa nie bdzie musia co do zasady przerywa rozpraw lub odracza postpowanie. W obecnym stanie prawnym sdy najczciej wyznaczaj nowy termin rozprawy i ponownie wzywaj do dobrowolnego stawiennictwa, co w zwizku z koniecznoci dorczenia wezwania przedua postepowanie o co najmniej 21 dni. Dopiero po ponownym niestawiennictwie sd zarzdza przymusowe doprowadzenie oskaronego, co powoduje dalsze przeduenie postpowania, o co najmniej 14 dni a najczciej okres

343

duszy. Powoduje to e przerwa przekracza 35 dni i rozpraw co do zasady zgodnie z art. 404 2 w zw. z art. 402 3 i 401 2 k.p.k. naley prowadzi od pocztku. To powoduje kolejne przeduenie postpowania i niepotrzebne wykonywanie czynnoci procesowych. Nowelizacja pozwalaaby w takim przypadku zaoszczdzi, co najmniej ok 2 miesicy przy kadym takim niestawiennictwie w sytuacji, w ktrej redni czas postpowania w sdach rejonowych w sprawach K wynis w 2011 r 4,2 miesica. Kolejnym przepisem skracajcym czas postepowania jest proponowany art. 349 kpk ktry precyzuje w stosunku do stanu obecnego sposb planowania rozpraw wprowadzajc jednoczenie obligatoryjno takiego planowania jeli naley przewidywa e konieczne bdzie wyznaczenie co najmniej 5 terminw rozprawy. Zaplanowanie i wyznaczenie na posiedzeniu przed rozpoczciem sprawy, co najmniej 5 terminw rozprawy ma szczeglne znaczenie w przypadku niewykorzystania ktrego z terminw np. ze wzgldu na niestawiennictwo wiadka. Automatycznie moliwe jest wykorzystanie kolejnego terminu bez koniecznoci pocztowego zawiadomienia stron, co oszczdza co najmniej 21 dni (sd planujc termin musi uwzgldni maksymalny okres wynikajcy z art. 133 do czego naley jeszcze doda 7 dni na przesanie zwrotki pocztowej). Przy dwch niewykorzystanych terminach oznacza to oszczdno co najmniej 41 dni. Podstawowe ograniczenie czasu trwania postpowania wynika jednak z zestawienia caoksztatu zmian wynikajcych z poszerzenia stosowania zasady kontradyktoryjnoci. W trakcie rozprawy przeprowadzane s przede wszystkim dowody wnioskowane przez strony z powoaniem na okrelone tezy dowodowe. Strony powinny, co do zasady wnioskowa o przeprowadzenie dowodu w postepowaniu pierwszo-instancyjnym. Sd I instancji ocenia materia, a nastpnie powinien wyda wyrok, wobec ktrego ewentualnie sporzdza zwize uzasadnienie. Naley oczekiwa, e w wyniku wzrostu aktywnoci stron liczba dowodw moe nawet w niektrych kategoriach spraw nawet nieznacznie wzrosn, jednake cakowita liczby przeprowadzanych czynnoci we wszystkich postpowaniach sadowych powinna spa w stosunku do obecnej. Obecnie bowiem w praktyce oskarony i tak ju w obecnym modelu powouje wszystkie moliwe dowody potencjalnie przemawiajce za uniewinnieniem, a prokurator powouje wszelkie dowody jakie przeprowadzi w postepowaniu przygotowawczym. W proponowanym modelu oskaryciel wybiera materia dowodowy, ktry rzeczywicie jest istotny dla udowodnienia tezy o winie oskaronego. Kolejnego skrcenia czasu naley oczekiwa w wyniku wpywu procedury z poszerzon zasad kontradyktoryjnoci na postpowanie odwoawcze. Wpyw ten powinien

344

by widoczny tylko w odniesieniu do apelacji co do winy, a nie co do kary. W 2011 r. w sdach apelacyjnych wniesiono takie apelacji wobec 3051 osb natomiast w sdach okrgowych wobec 45 554 osb. W tym samym okresie rozliczeniowym sdy apelacyjne wyday wobec 853 osb orzeczenie polegajce na uchyleniu orzeczenia I instancji i skierowaniu do ponownego rozpatrzenia sprawy, natomiast sdy okrgowe wyday takich orzecze wobec 12 884 osb. Poszerzenie zasady kontradyktoryjnoci powinno wydatnie zmniejszy liczb uchyle i skierowa do ponownego rozpatrzenia sprawy, gdy stosunkowo najczstsz przyczyn takiego rodzaju orzeczenia sdu ad quem s bdy sdu a quo dowodowego i nieprzeprowadzenie wszystkich moliwych w zakresie postpowania dowodw usuwajcych

wtpliwoci. Jeli przyj, e zmniejszy to nawet o poow liczb orzecze kasatoryjnych oznacza to bdzie, e w stosunku do ponad 6 000 osb nie bdzie koniecznoci ponownego prowadzenia postpowania w sdach rejonowych (co oznacza zaoszczdzenie 4,2 miesica redniego czasu trwania postepowania w sdach rejonowych) i ponad 400 osb w sadach okrgowych (co oznacza zaoszczdzenie 6,8 miesica redniego czasu trwania postpowania w sdach okrgowych) Praktyczn ilustracj zastosowania projektowanych przepisw moe by sprawa dotyczaca pacyfikacji Kopalni Wujek i Manifest Lipcowy w 1981 r. Sprawa ta ma szczeglne znaczenie historyczne i spoeczne, ale jest symptomatyczna pewnych negatywnych zjawisk zwizanych z obecnym modelem postepowania. W sprawie tej z dnia 31 maja 2007 r SO w Katowicach, po rozpoznaniu sprawy po raz trzeci od pocztku uzna oskaronych milicjantw za winnych. (Do odrbnego postepowania w 1993 r. zostaa natomiast ze wzgldu na stan zdrowia oskaronego wyczona sprawa Czesawa K, ktry zosta nastpnie w 2011 r. uniewinniony.) Jedn z przyczyn dugiego czasu trwania postepowania bya obszerno materiau dowodowego i konieczno jego odczytywania na rozprawie, a kolejn przyczyn utrata czci terminw z rnych przyczyn i konieczno wyznaczania kolejnych oraz wzywania duej iloci osb na te terminy. Ewolucja ksztatu postpowania karnego w kierunku szerszego wykorzystania zasady co wpisuje si w tendencje dominujce w pastwach UE, a w tym m.in. Niemiec. Jak wynika z dowiadcze niemieckich Ta polityka przybraa w Niemczech due rozmiary w poowie lat 90 tych. Z danych statystycznych wynika ze tylko co czwarta sprawa koczya si wydaniem wyroku, a odliczajc przestpczo drogow () to tylko co dziewita.() .Kada rozprawa gwna stanowi istotne obcienia dla uczestniczcych w niej oskaronych,

345

wiadkw i dla organw wymiaru sprawiedliwoci. Reforma postpowania karnego jest konieczna w szczeglnoci dla uniknicia zbdnych rozpraw gwnych, ich skrcenia i uniknicia stosowania rodkw sdowych. Wynikajce stad oszczdnoci chroni rodki budetowe i tworz przestrze dla innych zada. Taki rodzaj skoncentrowanego postpowania karnego odcia w konsekwencji wszystkich uczestnikw, take ofiar czynu karalnego. Naley zaznaczy, e rzeczywisto funkcjonowania wymiaru sprawiedliwoci w ostatnich latach nie wyrnia si w Niemczech adnymi szczeglnymi cechami w porwnaniu z innymi pastwami Europy, co pozwala j traktowa jako do typowe to rozwoju oportunizmu w systemach tradycyjnie legalistycznych.20 Nie mona rwnie pomin faktu, e projekt wprowadza rozwizania, ktre pozwalaj na zakoczenie postpowania karnego, bez potrzeby prowadzenia procesu karnego. W pastwach, w ktrych proces karny oparty jest o zasad oportunizmu umorzenia postepowania ze wzgldu na w znacznej mierze uznaniowa ocen interesu publicznego przez prokuratora (np. we Francji) peni szczeglnie istotna rol w koncentracji reakcji karnej na nzwalczaniu zjawisk o szczeglnym stopniu zagroenia. Jednoczenie jednak w pastwach tych w ktrych oportunizm znajduje oparcie historyczne obszar braku jakiejkolwiek reakcji karnej jest coraz czciej zastpowany rodkami alternatywnymi majcymi zrekompensowa cho w czci pokrzywdzonym poniesionej przez przestpstwo szkody. Przykadowo we Francji systematycznie spada odsetek umorzonych spraw (2001- 32,7 %, 2002 31,8 % , 2003 -27,9%) a ronie liczba spraw zakoczonych zastosowaniem instytucji alternatywnych (w 2000 r 19,3, 2001 -20,3 %, 2002 21,4 %, 2003 23,8 %)21 Podobne relacje mona zaobserwowa w Anglii i Walii, w ktrych system rwnie oparty jest na oportunizmie procesowym (Ocenia si, e do sadu trafia ok. 20 % spraw z ok. 5 mln rejestrowanych przestpstw). W okresie 2001-2002 w Anglii i Walii odsetek umorzonych postpowa wynis 16,2 %, 2002-2003 15,5 % a w okresie 2003-2004 13,8%. Jednoczenie dane te pozostaway w adekwatnej proporcji do dynamiki rodkw alternatywnych wobec aktw oskarenia22. W realiach niniejszego projektu tego rodzaju rozwizania stanowi wprowadzenie instytucji umorzenia postpowania w sprawach o wystpki zagroone kar pozbawiania
20

Zob. Maria Rogacka Rzewnicka Oportunizm i legalizm cigania przestpstw w wietle wspczesnych przeobrae procesu karnego Wolters Kluwer 2007, s. 93-94. 21 Jw. Str 139 22 J.w str 182

346

wolnoci do lat 5, w ramach ktrych sprawca pojedna si z pokrzywdzonym, naprawi szkod lub zadouczyni krzywdzie. Niewtpliwie rwnie wpyw na zmniejszenie oglnych kosztw prowadzonych postpowa karnych bdzie miao zmodyfikowanie poziomu penalizacji w przypadku przestpstw przeciwko mieniu (podniesienie progu midzy przestpstwem a wykroczeniem do kwoty 1000 z) oraz bezpieczestwu w komunikacji (przeniesienie na poziom odpowiedzialnoci za wykroczenie dotychczasowej odpowiedzialnoci za przestpstwo prowadzenia pojazdu innego ni mechaniczny w stanie nietrzewoci). Trudno oszacowa liczb spraw umorzonych ze wzgldu na tzw. umorzenie oportunistyczne, naley jednak oczekiwa, e bdzie ona eliminowaa sprawy o stosunkowo niskiej szkodliwoci spoecznej, ktre jednak z rnych wzgldw wizayby si z wysokimi kosztami dla wymiaru sprawiedliwoci. Przykadem sprawy kwalifikujcej si do takiego umorzenia jest rzeczywista sprawa zjedzenia przez ekspedientk przeterminowanych jogurtw na kwot 300 z w okresie kilku miesicy, w stosunku do ktrej konieczne byo wystpienie z wnioskiem o ekstradycj do Woch generujca koszty, co najmniej 70 000 z. Projektowane zmiany dotyczce progu tzw przepoowienia przestpstwa kradziey powoduj przywrcenie wartoci tego progu do poziomu z 1998 r tj daty zmiany kodeksu wykrocze. Kwota 250 z stanowia wwczas ok 50 % kwoty pensji minimalnej, a obecnie stanowi ok 17 % tej kwoty. Wprowadzenie kwoty 1000 z jako granicy przestpstwa spowoduje przywrcenie tej relacji do pensji minimalnej (przy uwzgldnieniu wejcia w ycie w poowie 2013 lub na pocztku 2014 r.).. Jednoczenie naley szacowa, e zmniejszy si stosunkowo znaczna roczna liczba postpowa w sprawie przestpstwa kradziey. Sprawy te stan si wykroczeniami, ktre prowadzone s znacznie szybciej i nie wymagaj zaangaowania prokuratora oraz ewentualnego udziau obrocy na etapie sdowym (dla porwnania redni czas prowadzenia postepowania w sprawach o wykroczenia to mniej ni 2 miesice). Wykroczenia takie nie mog by umorzone ze wzgldu na znikom szkodliwo spoeczna czynu, a taka niewaciwa tendencja pojawiaa si ostatnio wobec kradziey mienia o wartoci nieprzekraczajcej 1000 z. Zmianie tej musi jednak towarzyszy zmiany praktyki organw cigania tak aby wobec sprawcw ktrzy z przestpstwa uczynili sobie rdo i dokonuj licznych kradziey podprogowych tam gdzie jest to moliwe stawia zarzut przestpstwa kradziey popenionej w ramach tzw. czynu cigego.

347

Doniose znaczenie ma zmiana polegajca na zamian w wykroczenie czynu okrelonego w art. 178 a 2 kk. W wikszoci pastw UE stanowi to wycznie wykroczenie. Zmiana ta miaa na celu ograniczenie liczby wypadkw z udziaem pijanych rowerzystw. W rzeczywistoci efektw taki jest obecnie trudno zaobserwowa. Pomimo, e liczba wypadkw miertelnych sukcesywnie spada Polska ma trzeci w Europie co do wielkoci liczb bezwzgldn wypadkw miertelnych i trzeci liczb wypadkw na 100 ty mieszkacw. Liczba postpowa sdowych w tej kategorii spraw sukcesywnie wzrasta i w 2011 r. osigna puap ponad 50 tysicy .Uznanie tej kategorii spraw za wykroczenie zwolni prokuratorw od wykonywania czynnoci w tej sprawie. Naley przyj, e w pojedynczej sprawie od jej zarejestrowania do zakoczenia nakad pracy prokuratora to ok 3 h (zatwierdzenie aktu oskarenia, pierwszy termin rozprawy i przesuchanie wiadka policjanta oraz oskaronego, ew. posiedzenie celem dobrowolnego poddania si karze), co oznacza 1500 000 h roboczych prokuratorskich. Nie bez znaczenia pozostawa bd rwnie oszczdnoci, wynikajce z niestosowania wobec takich sprawcw bezwzgldnej kary pozbawienia wolnoci. W 2004 r w zakadach karnych przebywao 35 osb dla ktrych art. 178 2 kk by gwnym artykuem w wyroku, w 2007 r. ju 1171 osb, w 2010 r -9335 osb, a w 2011 8549 osb. Dane te nie uwzgldniaj osb, dla ktrych nie bya to gwna podstawa skazania. Jeli przyj, e k.. 4000 osb odbywa kar przez cay rok, , a koszt miesicznego pobytu jednego skazanego wynosi okoo 2500 z, to nie trudno ustali, e co roku wiziennictwo obciane jest kwot 120.000.000 z tylko z tego tytuu. Jak wyej wspomniano, obok w/w rozwiza, ktre co do zasady winny mie wpyw na podniesienie sprawnoci prowadzenia postpowa karnych i skrcenie czasu ich trwania, projekt przewiduje take szereg rozwiza, ktre przede wszystkim maj charakter gwarancyjny. Propozycje te s bd neutralne lub te bd si wiza z wyszymi wydatkami budetowymi na poszczeglne instytucje, co w perspektywie redniookresowej (3-5 lat) powinno doprowadzi do skrcenia czasu procedowania w sprawach karnych.

1. Obowizek

wyznaczenia

obrocy/penomocnika

urzdu

na

wniosek

oskaronego/innej strony na podstawie szacunkowych danych bdcych w posiadaniu Ministerstwa Sprawiedliwoci oraz zgromadzonych przez Instytut

348

Wymiaru Sprawiedliwoci, oceni mona, e koszty obrony z urzdu (penomocnika z urzdu) mog wzrosn trzykrotnie, co daje szacunkowy wzrost dotychczasowych kosztw z kwoty 92 mln. z. do kwoty 321 mln zotych. Przy czym zaznaczy naley, e koszty te bd podlegay zwrotowi na rzecz Skarbu Pastwa, w zalenoci od wyniku procesu. W roku 2011 dochody z tytuu opat i kosztw w sprawach sdowych w sprawach karnych wyniosy 114 583 117 z, a w wyniku planowanych zmian ulegna zwikszeniu tak aby pokry koszt opacone przez Skarb Pastwa obrocy. 2. Stosowanie do podmiotu pocignitego do odpowiedzialnoci posikowej zgodnie z Kodeksem karnym skarbowym rozwiza dotyczcych obrony z urzdu moe wygenerowa wydatki rzdu 10,8 mln. z, co wyliczono w oparciu o liczb postpowa karno-skarbowych w 2010 r. ktra wynosia 18.000 spraw, przy czym rwnie naley zaznaczy, e koszty te bd podlegay zwrotowi na rzecz Skarbu Pastwa w zalenoci od wynikw procesu. Naley jednak zaznaczy, e podane wyej dane s szacunkowe, zostay okrelone w oparciu o liczby dotyczce spraw z poprzednich okresw statystycznych, przy rwnoczesnym zaoeniu, e mamy do czynienia ze postpowaniami o niezoonym charakterze osobowym. W chwili obecnej nie jest rwnie moliwe dokonanie dokadniejszych oszacowa co do innych rozwiza, take ze wzgldu na brak pewnych danych statystycznych, ktre mogyby zobrazowa niezbdne wydatki, dotyczy to takich instytucji jak: obowizek nieodpatnego wydania uwierzytelnionego odpisu kadego orzeczenia stronom lub osobom, ktrych orzeczenie dotyczy, rozszerzenie moliwoci ubiegania si o odszkodowanie i zadouczynienia za doznan krzywd z tytuu niesusznego skazania, zastosowania rodka karnego oraz rodka przymusu, wprowadzenia moliwoci przyznania penomocnika z urzdu stronie innej ni oskarony, dopuszczenie referendarzy do udziau w postpowaniu. Trzeba rwnie wskaza, e na rzeczywiste przysze koszty Skarbu Pastwa istotny wpyw bd miay takie czynniki jak struktura i zakres przestpczoci, co do ksztatu ktrych w chwili obecnej nie mona si w sposb stanowczy wypowiada. Z punktu widzenia moliwoci bliszego oszacowania kosztw na obron z urzdu (penomocnika z urzdu), znamienne byoby rwnie scharakteryzowanie osoby (podmiotu), ktry mgby potencjalnie z takich instytucji skorzysta, co przy obecnych rozwizaniach (funkcjonujcym tzw. prawie ubogich) nie jest moliwe.

349

Wydaje si, e wprowadzenie projektowanej regulacji nie bdzie oddziaywa bezporednio na konkurencyjno gospodarki i przedsibiorczo, w tym na funkcjonowanie przedsibiorstw, chyba, e przedsibiorca (przedsibiorstwo) w zwizku prowadzon przez siebie dziaalnoci stanie si uczestnikiem postpowania karnego (bez wzgldu na rol w ktrej wystpi), i wynik procesu karnego bdzie mia bezporedni wpyw na sytuacj osobist lub majtkow przedsibiorcy (bd te majtkow przedsibiorstwa), ale indywidualizacja postpowania karnego wyklucza oddziaywanie procesu karnego na sam przedsibiorczo w szerszej skali. Wzmocnienie kontradyktoryjnoci procesu moe spowodowa wzrost zainteresowania usugami prawniczymi. Zwaszcza w kontekcie szerokiego dopuszczenia przedstawicieli radcw prawnych do wiadczenia pomocy prawnej polegajcej na penieniu roli obrocy w procesie karnym w sprawach o przestpstwa i przestpstwa karno-skarbowe. Wydaje si natomiast, e przedstawiony projekt nie bdzie w aden istotny sposb oddziaywa na sytuacj i rozwj regionalny.

3. Zainteresowanie pracami nad projektem ustawy Projekt niniejszej ustawy zosta udostpniony w Biuletynie Informacji Publicznej, stosownie do postanowie ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o dziaalnoci lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. Nr 169, poz. 1414). 4. Zgodno z przepisami Unii Europejskiej Przedmiot projektowanej regulacji nie jest objty zakresem prawa Unii Europejskiej.

350