Talep Analizleri

Marjinal Fayda Yaklaşımı
Yrd.Doç Dr. Dilek Seymen DEÜ.İİBF-İktisat Bölümü

Talep Analizleri- Marjinal Fayda Yaklaşımı

• Toplam ve Marjinal Fayda • Azalan Marjinal Fayda Kanunu • Marjinal Fayda Yaklaşımına Göre Tüketici Dengesi • Marjinal Fayda,Tüketici Rantı ve Talep Eğrisi

FAYDA: Malların ve hizmetlerin insan ihtiyaçlarını karşılama özelliğine denir.Bir tüketici bir malı kullandığında ondan fayda elde eder. Bir malı satın alan tüketici aslında o malın faydasını satın alır. Bu fayda kıtlıkla birlikte o malın değerini belirler TOPLAM FAYDA: Bir malın tüketilmesi sonucu elde edilen tatmindir. MARJİNAL FAYDA: Tüketilen mal miktarının bir birim değiştirilmesiyle toplam faydada meydana gelen değişmedir.

Faydanın ölçülüp ölçülemeyeceği konusunda, iki temel görüş vardır. Bunlardan birisi faydanın ölçülebileceğine dair olan "Kardinal Fayda Teorisi" diğeri ise faydanın ölçülemeyeceği yalnızca kıyaslama yapılabileceğine dair olan "Ordinal Fayda Teorisi" dir.

KARDİNAL FAYDA TEORİSİ Kardinal fayda yaklaşımını benimseyen iktisatçılara göre fayda birim olarak ölçülebilir kabul edilmektedir. Yani herhangi bir mal ya da hizmetin sağladığı fayda birim olarak ölçülebilmektedir ve bu fayda birimine "Util" ya da "Utilon" adı verilmektedir. Örnek vermek gerekirse, iki ayrı malın faydaları; 1 adet elma = 5 fayda birimi (Utilon) 1 adet armut = 3 fayda birimi (Utilon) şeklinde ifade edilebilir.

ORDİNAL FAYDA TEORİSİ Ordinal Fayda Teorisi, faydanın ölçülemeyeceği prensibine dayanır. Buna göre, fayda yalnızca kıyaslanabilir. Bir birim A malının sağlamış olduğu fayda bir değer alınarak ölçülemez. Bu kişiden kişiye değiştiği gibi yer ve zamana göre de değişir. Bu noktada kişi A malından sağladığı faydayı, diğer mallardan sağlayacağı faydayla kıyaslayarak karara varır. Bu durum farksızlık analizi (kayıtsızlık analizi) ile açıklanır.

AZALAN MARJİNAL FAYDA TEORİSİ
Toplam fayda, bir mal ya da mal demetinin tüketilmesi neticesinde elde edilen tatmindir. Marjinal fayda ise, bu mal ya da mal demetinin son biriminin kişiye sağlamış olduğu tatmin seviyesidir. Bu nedenle "marjinal" kavramı bir bakış açısı ya da bir yaklaşım olayıdır. Mesela bir sürahi suyun içinden alınan bir bardak su bir marjinalliği ifade ettiği gibi bir bardak su içinden alınan bir yudum su da marjinal bir kavramdır. Bu nedenle herhangi bir maldan (A malı) satın alan ya da kullanan tüketicinin fayda fonksiyonu U=f(qa) ise Marjinal fayda; MU= DUa /Dqa MU DUa Dqa : Marjinal Fayda : A malından sağlanan toplam faydadaki değişim : A malının tüketilen miktarındaki değişim

Tüketici bir maldan tüketimini devamlı artırırsa sağlayacağı toplam fayda, tüketilen mal miktarı ile birlikte artmaya başlar. Tüketicinin tatminini maksimumlaştırdığı noktada toplam fayda eğrisi de maksimum olur ve azalmaya başlar. Marjinal fayda ise başlangıçtan itibaren giderek azalır ve doyma noktasında sıfır olur. Daha sonra negatif değer kazanır.

Burcu’nun çikolata tüketiminden sağladığı fayda (günlük)
16 14 12

D C B
Paket 0 1 2 3 4 5 6

E

TU
F
TU (util) 0 7 11 13 14 14 13

Fayda (util)

10 8 6 4 2 0 0 -2 1 2 3 4 5

A

6

Paket çikolata (günlük)

16 14 12

Burcu’nun çikolata tüketiminden sağladığı fayda (günlük)

TU
Paket 0 1 2 3 4 5 6 TU (util) 0 7 11 13 14 14 13 MU (util) 7 4 2 1 0 -1

Fayda (util)

10 8 6 4 2 0 0 -2 1 2 3

A B C

D E
4 5

MU

6F

Paket çikolata (günlük)

MU = ∆TU / ∆Q

TOPLAM FAYDA - MARJİNAL FAYDA
Fayda Birimi(U) Toplam Fayda Eğrisi

TU2

∆TU2
TU1

B A

∆TU1
O
Marjinal Fayda (MU)

MUx = ∆TUQ / ∆Q
q1 q2 Q

∆q1 ∆q2

Marjinal Fayda Eğrisi

Q

O

Marjinal Fayda
Qx 0 1 7
7 6

2

3

4

5

6

7

8

9

TUx 0
MUx

13 18 22 25 27 28 28 27
5 4 3 2 1 0 -1

Mal Fiyatları Tüketiciler İçin Veri İken Tüketicinin Denge Koşulu

Malın Marjinal Faydası Malın Fiyatı

MU1 P1

=

MU2 P2

=

MU3 P3

=

=

MUn Pn

Tüketicimiz X malı için harcadığı son ÖRNEK lira karşılığında 4 birimlik ek fayda elde etmiştir. Y malı için harcadığı VERİLER son lira karşılığında 2 birimlik fayda artışı elde etmiştir. Rasyonel tüketicimiz; Y malı için harcamış X ve Y adlı iki mal tüketiyoruz olduğu son lirayı X malı alımında X’in Marjinal Faydası 8 Birim MUx kullanarak ve 2 birimlik fayda alımına Y’nin Marjinal Faydası 10 Birim MUy karşılık 4 birimlik fayda kazanacaktır. Net kazanç 2 birim faydadır. Px = 2 TL ( X Malının Fiyatı ) Py = 5 TL ( Y malının Fiyatı)

MUx Px

>

MUy Py

yani

8 2

>

10 5

=

4 1

>

2 1

ÖRNEK; Marjinal faydayı temel alarak fayda maximizasyonu
MAKSİMUM TOPLAM FAYDA VERİLER X ve Y olamak üzere iki mal tüketilmektedir. MUy MUx 10 = = Her iki malın fiyatı 1 TL olup tüketicinin Px Py 1 geliri zaman birimi başına 8 TL dir PxQx + PyQY = (1TL). (2) + (1TL).(6) = 8 TL

107 Util

Qx

1

2 10 17

3 9 15

4 8 13

5 7 12

6 6 10

7 5 8

8 4 6

Toplam 60 100

Mux 11 Muy 19

MU sürekli olarak azaldığı için, tüketici toplam faydasını maksimize edebilmek için mutlaka harcamış olduğu her liradan ( 1TL) elde edeceği faydayı maksimuma çıkarması gerekmektedir. Tüketici gelirinin ilk 1TL’sını Y malından bir birim almak için harcamalıdır. Bu durumda 19 util fayda sağlayacaktır. Daha sonra tüketici ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci birim TL larını yine Y malından satın almak için harcamalıdır. Altıncı birim TL’sını ise X malı satın almak için harcamalıdır. Tüketici yedinci ve sekizinci birim TL’larını ise ikinci birim X malı ve Altıncı birim Y malı alımında kullanmalıdır.

MUx Px

=

MUy Py

Şeklinde yazılabilir.

Marjinal Fayda ve Tüketici Rantı

Tüketici Rantı; Bir Tüketicinin Süt Tüketimi

Tüketilen süt miktari kg(1)
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Tüketicinin ödemeye razi olduğu fiyat (2)
300 TL 150 TL 100 TL 80 TL 60 TL 50 TL 40 TL 30 TL 25 TL 20 TL

Tüketici ranti Piyasada Süt fiyati 30 TL/kg (3)
270 TL 120 TL 70 TL 50 TL 30 TL 20 TL 10 TL 00 TL -

90 80 70 60

Ayşe’nin incir tüketiminin marjinal faydası
a b c MU

MU, P (TL/adet)

50 40 30 20 10 0 0 250 500 750

1000

Q (yıllık adet)

90 80 70 60

Ayşe’nin incir tüketiminin marjinal faydası
a

MU, P (TL/adet)

Tüketici rantı

b c MU

50 40 30 20 10 0 0 250 500 750

1000

Q (yıllık adet)

MU, P

Tüketici rantı
Toplam tüketici rantı

P1

Toplam tüketim harcaması

MU

O

Q1

Q

P

ÜRETİCİ VE TÜKETİCİ RANTI
S

A

p
B

E D

O

q

Q

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful