You are on page 1of 32

TRENJE I TROŠENJE DIJELOVA

 
   

Trošenje dijelova motora Dijelovi motora SUS izloženi su teškim uslovima rada: klip i klipni prstenovi (uticaj visokih temperatura i inercijalnih sila ) cilindar ( habanje, ograniĉeno podmazivanje i visoke temperature ) ležišta (glavna i leteća, uglavnom habanje ) rukavci i sl. elementi ( uticaj inercijalnih sila ) trošenje cilindra u popreĉnim presjecima, od spoljašnje (SMT) do unutrašnje mrtve taĉke (UMT), je razliĉito.

Usljed dejstva inercijalnih sila i sile gasova na ĉelo klipa, habanju su najviše izložene površine oznaĉene strijelicama,

Tokom rada, usljed trošenja, geometrijski oblici se narušavaju i gube. Krugovi postaju elipse, odnosno dolazi do ovalizacije,

Najveće trošenje klipa i cilindra, u uzdužnom presjeku, je u SMT-oĉekivana zakonomjernost trošenja nakon dužeg vremena rada motora Kod poremećaja u radu, npr. usljed povišene temperature i slabog podmazivanja, trošenje može biti znatno obimnije i manje zakonomjerno.

Mehaničko habanje
Trošenje istih elemenata, vozila istog tipa i marke, ĉesto, vremenski traju veoma razliĉito. Ova pojava vezana je za razliĉite uslove eksploatacije, rukovanje i održavanje. Da bi trošenje dijelova motora i vozila bilo što manje, treba blagovremeno mijenjati ulje u motoru i masti u pojedinim sklopovima

 


Deformacije Deformacije kao poseban vid trošenja dijelova motora i vozila nastaju u sluĉajevima preopterećenja motora, odnosno vozila. Imaju za posljedicu narušavanje geometrijskog oblika i dimenzija elemenata. Nastaju kao posljedica nepravilnog tj. detonacionog sagorijevanja u cilindrima motora. Tada nastaju deformacije klipa, klipnjaĉe i radilice

ventili i dr.) c) površinska zaštita (bojadisanje. ulje i sl. nikl. što je mnogo ĉešći sluĉaj. metalizacija i sl. pa nastaje tzv.     Ova dva vida trošenja metalnih dijelova mogu da djeluju nezavisno. Hemijsko trošenje je sveobuhvatno i neprekidno. krom. odnosno dio radi (antifriz. metalizacijom. uzroke ovih pojava ne možemo otkloniti. legiranjem (cink.)      . u nekim sluĉajevima. ali su njome zahvaćeni apsolutno svi dijelovi: glava cilindra. Korozija vodi vozilo u rashodovanje. Korozija Poseban vid trošenja metalnih dijelova je korozija koja nastaje kao posljedica hemijskih promjena na metalima.) b) uticajem na sredinu u kojoj element. ali i zajedno. bitumenizacija. legiranjem. Štete koje na metalima nastaju kao posljedica korozije su ogromne i smatra se da skoro 10% cjelokupne svjetske proizvodnje metala i dijelova od metala biva uništeno korozijom. bitumenizacijom i sl. Od korozije se. Tu se ona odvija pod uticajem visokih temperatura izduvnih gasova koji nastaju kao posljedica procesa sagorijevanja. Borba protiv korozije odvija se u tri pravca: a) uticajem na sastav materijala. branimo lakiranjem (bojadisanjem). klip. I pored nastojanja. Po svojoj prirodi je manje znaĉajna od mehaniĉkog habanja i trošenja. bakar i sl. hemijsko-mehaniĉko habanje. kod motornih vozila. tj.

koji proizilaze iz otežanih uslova eksploatacije. te stvaranjem smola.   Zadaci motornog ulja Za podmazivanje unutrašnjih sklopova motora upotrebljavaju se motorna ulja. ĉišćenje i zaštita od korozije . koja sa produktima nepotpunog sagorjevanja stvara korozivne spojeve i hladne taloge    Dobro motorno ulje mora obezbijediti motoru nesmetan i dugotrajan rad bez gubitka performansi pod svim naprijed navedenim uslovima rada. uzrokuju kondenzaciju vode. Ti uslovi su: povećana specifične snaga veliki broj okretaja uslovi saobraćaja Motor naroĉito opterećuju: duga vožnja velikim brzinama autoputevima visoka mehaniĉka i termiĉka opterećenja izazivaju promjenu poĉetnih karakteristika ulja. zaptivanje. a manifestuju se povećanom oksidacijom ulja. hlaĊenje. te vožnja bez opterećenja u gradskim gužvama. osnovni zadaci motornog ulja su:  podmazivanje. Prema tome. lakova i koksa gradska vožnja sa čestim stajanjem i kretanjem ĉesta stajanja i pokretanja hladnog motora (posebno zimi). Motorno ulje mora udovoljiti zahtjevima.

zaribavanja. manjim dijelom prolaze. a u krajnjem sluĉaju bi moglo doći i do oštećenja motora tzv. Svaka ĉestica ĉaĊi u ulju biva okružena sa više ĉestica aditiva. Ĉestice ĉaĊi. Ako bi došlo do njihovog taloženja. . su nerastvorive u ulju i sklone meĊusobnom spajanju u veća zrnca. izmeĊu zidova cilindra i klipova prema karteru motora. te se ne mogu povezati sa drugim ĉesticama ĉaĊi u zrnca. Molekule deterdžentno-disperzantnih aditiva imaju polarna svojstva. i ne dolazi do njihovog taloženja. mogli bi se pogoršati uslovi rada motora. budući da ono svojom prionjivošću stvara stalno prisutan uljni film na mazivim površinama. Ta svojstva ulja naroĉito su potrebna i moraju biti izražena u uslovima graniĉnog podmazivanja Čišćenje motora Produkti sagorjevanja.Podmazivanje Mazivo smanjuje trenje i trošenje dijelova  Podmazivanje je vezano i za hemijska svojstva motornog ulja. i završavaju u motornom ulju. pod pritiskom.

    Zaptivanje kompresionog prostora motora i ublažava udarna opterećenja motorno ulje ga zaptiva sklop klip-cilindar u cilju sprijeĉavanja prekomjernog prolaženja proizvoda sagorjevanja u karter motora. vazduh i ulje) ulje odvodi jedan dio toplote preko kartera gdje ga predaje okolini. te povećava kompresiju. .  HlaĎenje motora 1/3 koristan rad Motorno Ukupna dovedena tolpota 1/3 izduvnim gasovima 1/3 sredstvo hlaĊenja (voda. Pojedini motori imaju ugraĊen dodatni hladnjak ulja. koliĉina uljnog punjenja i tolerancija sklopa klip-cilindar pravilno podešeni i odabrani. Motorno ulje će funkciju zaptivanja obaviti besprijekorno ukoliko su viskozitet ulja.

       . Aditivi su dodaci koji se dodaju ulju za poboljšanje odreĊenih karakteristike. povećavaju nosivost mazivog filma i smanjuju pojavu trzaja kod klizanja (Stick-Slip). sprjeĉavajuoksidaciju i koroziju). To je naroĉito izraženo na nitriranim površinama cilindara i rukavaca.  Zaštita motora od korozije Vlažna i agresivna atmosfera dovode do ubrzane korozije ako metal nije zaštićen slojem ulja koji sprjeĉava prodor kisika do metala. poboljšavaju indeks viskoznosti) ili hemijska (npr. meĊusobno i u odnosu na bazno ulje. korozijski inhibitori). Ono mogu takoĊer promijeniti svojstva tarnih površina (Friction Modifier) sredstvima za zaštitu od trošenja (Anti-Wear) ili dodacima protiv zaribavanja (Extreme Pressure). oksidacijski inhibitori. Grafit podmazuje vrlo dobro u kombinaciji s vodom (npr. EP-maziva (Extreme Pressure) sadrže dodatke za povećanje nosivosti mazivoga filma pod povećanim opterećenjem. radi smanjivanja trošenja i opasnosti od zaribavanja. u vlažnome zraku) kao i u atmosferi ugljikova dioksida. oni trebaju biti vrlo toĉno usklaĊeni. Friction Modifier su tzv. Da bi se izbjegli neželjeni meĊusobni uĉinci jednih aditiva na druge. Inhibitori su dodaci koji štite mazivo (npr. U vakuumu grafit ne smanjuje trenje. Grafit je kruto mazivo ĉija kristalna rešetka ima slojeviti oblik. polarizirani dodaci koji se upijaju u površinu metala te smanjuju trenje u podruĉju polusuhoga trenja. Oni mijenjaju njegove fiziĉke karakteristike (npr.

.

MoS2-Gleitlack). u kombinaciji s nekim vezivom (kao što je to sluĉaj kod MoS2-mazivog laka.  Mineralna ulja se proizvode od nafte ili ugljena a sadrže brojne ugljikovodike razliĉitoga hemijskog sastava. zasićeni ugljikovodici. za stabilnost s obzirom na starenje.  . Ovisno o tome koji od njih prevladavaju. pa se slojevi mogu pomicati jedan po drugome već pod djelovanjem vrlo malih smicajnih sila. odnosno koja imaju povećani indeks viskoznosti.  Molibdenov disulfid (MoS2) je kruto mazivo ĉija kristalna rešetka ima slojeviti oblik.  Multigradacijska ulja su ulja kod kojih je smanjena ovisnost viskoznosti o temperaturi. npr. alkilbenzol). Ta se ulja meĊusobno jako razlikuju po svojim kemijsko-fizikalnim svojstvima. Smanjenje trenja će se postići samo ako se MoS2 nanese na tarnu površinu metala u pogodnom obliku.Legirana maziva su maziva koja sadrže dodatke za poboljšanje odreĊenih karakteristika (npr. najĉešće s 5 ili 6 atoma C) ili aromatska (sadrže npr. naftenska (prstenasti. ulja mogu biti: parafinska (lanĉasti. Ona su pogodna za primjenu tijekom cijele godine i kod hladnoga starta omogućavaju brzo prouljivanje cijeloga motora. za zaštitu od trošenja. njem. primjerice SAE 10W-50. za poboljšanje viskoznosti pri promjeni temperature). Kvalitetno multigradacijsko ulje pokriva nekoliko SAE-razreda. Adhezijske sile izmeĊu pojedinih slojeva su vrlo male. za zaštitu od korozije. zasićeni ugljikovodici).

d . a) Suho trenje: Mazivi film je tanji od najveće visine površinskih neravnina. u ovisnosti o brzini klizanja (npr. kod kliznoga ili kugliĉnog ležaja). eter. R – površinska hrapavost. STRIBECKova kriva prikazuje trenje izmeĊu dviju podmazanih tarnih površina koje se kreću jedna u odnosu na drugu. Te tvari povećavaju nosivost mazivoga sloja i time smanjuju trenjei trošenje. c) Hidrodinamičko trenje: Klizne površine kinematskog para su meĊusobno potpuno odijeljene (trošenja gotovo uopće nema). Polarizirane tvari imaju molekule koje su elektriĉki orijentisane u obliku dipola (elektriĉni naboji na meĊusobno suprotnim stranama su suprotnih predznaka) pa se lako i veoma ĉvrsto upijaju u površinu metala. . Tu spadaju primjerice esterna ulja. poliglikoli i masne kiseline. b) Polusuho trenje: Mazivi film je približno toliko debeo kao i najveća visina površinskih neravnina.razmak izmeĊu tarnih površina kinematskog para.

F N . odgovara jedinica “milipaskal sekunda” mPa ⋅s.sila. Što je VI veći.  m/s. A m2 .debljina filma. to je manji uticaj temperature na viskoznost.površina. Za njih se primjenjuje Njutnov zakon trenja Tangencijalni napon (napon smicanja) pri laminarnom strujanju fluida je jednak:  = η D= η  / y                η = / D Pa ⋅s. Koeficijent dinamičke viskoznosti Fluidi koji se primjenjuju u tehniĉkim sistemima su Njutnovski. D = / y 1/s – pad brzine.brzina u mazivom filmu. koeficijent dinamiĉke viskoznosti  = F / A Pa -tangencijalno naprezanje u mediju. Viskoznost – Indeks viskoznosti (VI) (DIN ISO 2909) je raĉunski odreĊena veliĉina koja opisuje promjenu viskoznosti ulja pri promjeni temperature. Ranije upotrebljavanoj jedinici “Centipoise” cP. Viskoznost je mjera unutrašnjeg trenja fluida. y [m] . Viskoznost teĉnosti ovisi o temperaturi a viskoznost gasova o pritisku i temperaturi. Koeficijent kinematiĉke viskoznosti jednak je:  =η /ρ m2 / s ρ kg/m2 – gustina medija.  .

odnosno direktno je vezana za vrstu motora i goriva (sadržaj sumpora i halogenih spojeva). to je Shear stabilnost ulja veća. što je procenat pada viskoziteta manji. odnosno motorno ulje je bolje. potrebno je da motorno ulje izvrši njihovu neutralizaciju. Da bi se otklonilo štetno djelovanje produkata sagorjevanja i nastalih kiselina. Paljenje: točka paljenja i plamište (DIN ISO 2592). Tokom upotrebe motornog ulja njegov TBN opada. Total Base Number (TBN) TBN je broj koji nam govori o alkaliĉnosti ulja. pa se nameće pitanje o granici iskorištenja alkalnog potencijala. Stabilnost multigradnih ulja (SHEAR) Multigradna motorna ulja imaju kao dodatak polimere za povećanje VI koji se nazivaju impruveri viskoziteta. Pri prolazu kroz kalibrisani otvor aparature dolazi do razbijanja molekula impruvera viskoziteta.         . Laboratorijsko ispitivanje promjene viskoziteta multigradnih ulja vrši se po metodi DIN 51382 (test za Shear stabilnost mazivih ulja koja sadrže polimere).Postupak se sastoji u proticanju motornog ulja kroz posebnu aparaturu u određenom vremenskom periodu. Vrijednost TBN 1 se smatra donjom granicom. Tokom eksploatacije motornog ulja dolazi do pada viskoziteta usljed razbijanja molekula impruvera viskoziteta. Veliĉina te vrijednosti kod svježih ulja odreĊuje se s obzirom na primjenu motornih ulja. To je najniža temeratura (kod pritiska od 1013 Pa) kod koje se po prvi puta upale pare ulja (tačka paljenja). odnosno kod koje gorenajmanje 5 sekundi (plamište).

   Multigradno motorno ulje SAE 5W40 Ima dobru teĉljivost u zimskim uslovima kao 5W na -25oC i kontrolisanu viskoznost u ljetnim uslovima na +40oC kao SAE 40 .

ona ne govore ništa o djelotvornosti. odnosno kvaliteti ulja.      Fizikalna svojstva motornih ulja.Vojne specifikacije Specifikacije ACEA –Udruženje evropskih proizvoĊaĉa automobila . Postoji ĉitav niz metoda za ispitivanje kvalitete motornih ulja. predstavljaju samo podatke na osnovi kojih se odreĊuje podruĉje njihove primjene. Klasifikacije API (American-Petroleum-Institute) Specifikacije MIL . MeĊutim. odnosno za klasificiranje kvalitete: Norma CCMC (Commitee of Common Market Automobile Constructors) prilagoĊena je zahtjevima europskih automobilskih motora s cilindrima male zapremine i visoke specifiĉne snage. od kojih je najpoznatija viskoznost.

SB. Na prvom i ostalim servisima ulja su menjana i za te svrhe formulacija je glasila "Service-fill". SC sve do SJ. .   period razrade vozila oko 500 km) maziva su prilagoĊavana tim uslovima i zvala su se "maziva za prvu ugradnju ili razradu" Maziva formulisana po fabriĉkim zahtevima su "Factory-fill". prvo slovo u API oznaci primene "S" plus slova po abecednom redu koja pokazuja modele motora i vozila: SA.

Za motore u privrednim vozilima preporuĉivana su "Commerical-fill" maziva sa prvom oznakom "C" i istom logikom za modele: CA. CC sve do CH . CB.

98 Tipiĉno motorno ulje za evropske uslove A3 .98 režime Motorna ulja visokog kvaliteta za evropske propise o emisiji E2 .98 Maziva za uslove produženog intervala zamene E4 .dizel motori 2000 1990 Godine 1990 2000 A1 .98 Ulja za dizel motore sa direktnom ubrizgavanjem TERETNA VOZILA.98 .Evropa 1991 donosi podele maziva ACEA specifikacije motornih ulja Putnička vozila-oto motori Putnička vozila.98 B1 .98 Premium motorna ulja za propise EURO i turbo dizel motore E3 .dizel motori Motorna ulja za ekonomiĉne usisne dizel motore i lake radne E1 .98 Motorna ulja premium kvaliteta B4 .98 B3 .98 B2 .98 Ekonomiĉnost u potrošnji goriva A2 .

.

3 do 0. Potrošnja ulja je u poĉetnom periodu rada novog motora povećana. Kako se delovi uzajamno prilagoĊavaju tako se potrošnja ulja ustaljuje na jednoj minimalnoj vrednosti za taj tip konstrukcije i tu vrstu radnih uslova. Kod današnjih ĉetvorotaktnih motora 95 % potrošnje maziva je u sklopu klipna grupa-cilindar. Ulje uvek dospeva u cilindar i uvek jednim delom sagoreva i termiĉki se razlaže na zidovima cilindarske košuljice i suknjice klipa.5 mikron i da pri svakom radnom hodu sagore 3 promila ili od 0. kriterijume za gubitak pogonskih i upotrebnih karakteristika vozila i motora spada porast potrošnje ulja.. Tako se dolazi do formule za teorijsku minimalnu potrošnju u miligramima po radnom hodu u motorima. Kod dobrih tehnologija izrade cilindarskih košuljica usvaja se da je uljni film 1. MeĊu najteže merljive. ali sasvim oĉigledne..Sudbina ulja u motoru      Intenzivno istrošenje delova motora prati gubitak ulja. proseĉne temperature da bi se uoĉili uslovi rada maziva . Realne vrednosti su nešto veće. pad pritiska podmazivanja i prodor gasova u karter.4 mg maziva.

Stepen kontaminacije. isparava. a onda raste) temperatura ulja i zidova (potrošnja opada sa zagrevanjem pri izlasku na nominalni režim Ako veća koliĉina gasova prodre u karter onda se ulje nalazi u uslovima vrelog kotla: peni se. je zato u direktnoj povezanosti sa koliĉinama i sastavom komponenata koje ulaze u karter (Blow-By). odnosno sam vek ulja. Za pretpostaviti je da će uskoro. Iz cilindara prodiru u karter vreli produkti sagorevanja i raspadanja goriva i maziva. opterećenje (sa porastom raste potrošnja kočenje motorom podiže potrošnju) pritisak nadpunjenja (prvo opada. Isparenja (aerosoli i lebdeće čestice) u karteru podstiĉu porast emisije ĉestica. Sastav goriva i aditiva u njemu takoĊe utiĉe na vek maziva. kao i hvataĉima uljnih para iz kartera. razreĊuje i potrošnja raste. Na potrošnju utiĉu radni uslove: broj obrtaja (sa porastom raste potrošnja). slediti: aktivni prečistači maziva sa svojstvima odvajanja nepoželjnih primesa i korekcijama koncentracije i sastava aditiva za dugovečno održavanje kvaliteta maziva     . nakon sadašnjih zahteva prema glavnim i boĉnim preĉistaĉima maziva. Gubljenju mazivih svojstava najviše doprinosi "kuvanje" ulja u karteru.

Radni uslovi u dizel motorima su teži u odnosu na oto motore. Zato je koliĉina ulja u karteru veća kod dizel varijanata za oko 1. rent-a-car i policijska vozila) već posle 5. Turbo test stavlja na veliku probu visokotemperaturske osobine motornih ulja što protivureĉi dužem periodu izmena. ali sa 30 % kraćim periodom zamene za dizel motore. a u turbo u odnosu na usisne.5 litara i period zamene kraći. (kratke relacije (do 4 km) uz saobraćajne zastoje i stop-start cikluse ) Ulja za gradsku vožnju (taksi. tehnoloških i komercijalnih faktora Periodi zamene zavise od režima eksploatacije “teški". i "umereni“ Uglavnom se za oto i dizel motore u istim vozilima preporuĉuju ista maziva. .000 km traže zamenu.  PERIODI ZAMENE MOTORNOG ULJA Vreme zamena ulja je varijabla tehniĉkih.

-tih godina do današnjih 10. Veliki proizvoĊaĉi teretnih vozila u EU daju garanciju za kamione na milion kilometara.500-15.000 . hladni režimi.15.). dovodi u sumnju garantne rokove za motor. Presudni uticaji na odreĊivanje garantovanog veka.000 km kod dizel motora. skladištenja i uklanjanja starog ulja bolje valorizuje visok kvalitet ulja i podiže ulogu nadzora nad kvalitetom ulja Reskiranje kod produžavanja intervala zamene: intenzivira habanje motora. pored kvaliteta ulja. kvalitet goriva i svih ostalih pogonskih materijala i tehnika vožnje i servisiranja. . Intenzitet korišćenja privrednih vozila je vrlo visok pa se od maziva traži duži vek i reĊe dolivanje Duži vek ulja: skraćuje prazne hodove vozila i osoblja daje niže troškove rada.               Evropski zahtevi prema motornim uljima su kontinualno rasli od zamene svakih 2. a u SAD na milion milja do generalnog remonta motora. topli režimi i sl. režimi rada (startovanje. izaziva negativno raspoloženje kod potrošača uz poslovne gubitke i sporove.000 km tokom 50.000 km kod oto motora i 7. su: specifičnosti konstruktivne koncepcije motora.

n max . litara. uticati na vek ulja. n nom -broj obrtaja motora pri nominalnoj snazi motora.30 Produženi 20 . kvalitetu goriva i sl. Vh -radna zapremina motora.80 (3-5 godina) >50 ( 3 – 5 godina) Radni uslovi (RU) u motoru se direktno preslikavaju na uslove rada maziva 7 6 5 4 3 2 1 0 1975 1985 1995 Relativni porast (RU/RU=1 u 1975.50 Budući 50 . kWh/lit2. km/h. litara. U hiljadama km SAD EU Tipični 10 .broj obrtaja motora pri maksimalnoj brzini vozila. v max -maksimalna brzina vozila.50 30 . vrednosti za oĉekivane intervale zamene ulja mada se još ne zna u kojoj meri će uvoĊenje novih tehnologija i strožijih propisa o emisiji. km i KU -količina ulja u motoru. Modeli vozila PORAST OPTEREĆENJA (RADNIH USLOVA) MOTORNOG ULJA U ODNOSU NA 1975. 2005 Pe -nominalna snaga motora.g. IZU -interval zamene ulja.radni uslovi ulja u motoru.40 10 .g .) RU= (1/v max)(n max/n nom)(Pe/Vh)(IZU/KU) kWh/lit 2 RU.

Zahtjevi za maziva kod prenosa u zadnjem mostu (hipoidni prenos) daleko su strožiji nego kod mjenjaĉa. Podmazivanje hipoidnih zupĉanika predstavlja specifiĉne uslove podmazivanja. sa srazmjerno visokom taĉkom topljenja i ĉvrstoćom na smicanje. U zadnjem mostu primjenjuju se tri vrste zupĉastog prenosa: spiralno-konusni. Austin) zupĉanici su tako izvedeni da se ne stvaraju izuzetno visoki pritisci meĊu zupcima.       . pužni i hipoidni . Zaštita se postiže tako da mazivo stvori na površini zupca anorganski film usljed hemijskog djelovanja sa metalnom površinom. Pomoću navedenih aditiva dobija se kategorija ulja za ekstremne pritiske. najvažniji su dijelovi ureĊaja za prenos snage od motora do toĉkova. E. Ulje za mjenjače i diferencijale Mjenjaĉka kutija i glavni prenosnik . koji će stvoriti anorganski film. problemi podmazivanja mjenjaĉa i diferencijala nisu isti kao kod motora. Kod tih vozila (Peugeot 204. pa postoji opasnost da se uljni film prekine i da doĊe do "suvog trenja.Za njega je karakteristiĉno da ima ukrštanje osa toĉkova i kardanskog vratila. vruća mjesta na dodirnim taĉkama kliznih površina kao posljedica izvanredno visokih pritisaka. Budući da samo mineralno ulje nije sposobno za takav uĉinak. Prenos u zadnjem mostu sastoji se od konusnog i tanjirastog zupĉanika i prenosi kretanje od kardanskog vratila na diferencijal. Izuzetak predstavljaju automobili koji imaju jedinstven sistem podmazivanja pa koriste motorno ulje i za podmazivanja mjenjaĉa i diferencijala.diferencijal. (Ekstreme Presure. potrebno je ulju dodati aditive.P. Tu se javljaju tzv.) Dakle. u zadnjem mostu.

5 24. već je potrebno poznavati svojstva ulja.0 max 24. naroĉito ona u pogledu kapaciteta opterećenja uljnog filma sposobnog da izdrži visok pritisak.1 7.12 - .0 7.40 .0 Najviša temp. Viskoznostna 1000C SAE 75 W 80 W 85 W 90 W 140 W 250 W min 4.Pužni prenosnik SAE klasifikacija ulja za zupčanike Za izbor ulja nije dovoljan samo podatak o viskozitetu.26 .0 41.0 41.0 13. u 0C kod koje se postiže vrijednost prividnog viskoziteta od 150 cP .

posebno hipoidnih.posebno hipoidnih u putničkim autom.koji rade u uslovima velikih brzina.koji rade u uslovima velikih brzina. Za podmazivanje pužnih postavljena je 1969. GL 3 Mineralno ulje sa odgovarajućim paketom aditiva gdje su EP svojstva izmedjuGL 1 i GL 2 inhibitorima oksidacije i rdje. godine od strane API Mineralno ulje sa aditivima zupčanika vozila koja rade u Za automatske mjenjaĉe i sisteme servoupravljaĉa primjenjuje i se ulje Automatic GL 2 kao GL 1 ali pored toga sa teškim uslovima temperature EP aditivima Mild tipa trenja i kliznih brzina što ulje Transmision Fluids (AFT). u pogledu stepena njihove izdržljivosti na visoke pritiske. kao i uslovima malih brzina i velikih obrtnih momenata Za podmazivanje zupčastih prenosa. udarnih opterećenja kao i velikih brzina a malih obrtnih momenata i malih brzina a velikih momenata Za podmazivanje karakterističnih zupčanika.vozilima koja rade u uslovima velikih brzina. malog obrtnog momenta.posebno hipoidnih sa velikim zavojem u putničkim vozilima koja rade u uslovima ekstremno velikih brzina i velikih učinaka. malog obrtnog momenta. eventualno sredstvima protiv pjenušanja i depresorima ali bez modifikatora trenja i EP aditiva koničnih i pužnih zupčanika automobila i ručnih mjenjača vozila koja rade u povoljnim uslovima niskih pritisaka i malih ugaonih brzina API oznaka GL 1 Sastav maziva ili naziv specifikacije Mineralno ulje sa inhibitorima oksidacije i rdje.GL 1    API klasifikacija ulja za zupčanike Klasifikacija ulja. kao i uslovima malih brzina i velikih obrtnih momenata Za podmazivanje zupčastih GL 4 MIL-L-2105 GL 5 MIL-l-2105 B GL 2 GL 3 GL 6 Fordova specifikacija ESW-M2C-105 A GL 4 MIL-L-2105 bez EP aditiva ne zadovoljva Za podmazivanje spiralnokoničnih zupčanika vozila koja rade u umjereno teškim uslovima brzina i opterećenja Za podmazivanje zupčanika automobila i drugih vozila.posebno hipoidnih. i dr. eventualno sredstvima protiv pjenušanja i depresorima ali bez modifikatora trenja i EP aditiva Mineralno ulje sa aditivima kao GL 1 ali pored toga i sa EP aditivima Mild tipa Mineralno ulje sa odgovarajućim paketom aditiva gdje su EP svojstva izmedjuGL 1 i GL 2 Upotreba Za podmazivanje spiralnokoničnih i pužnih zupčanika automobila i ručnih mjenjača vozila koja rade u povoljnim uslovima niskih pritisaka i malih ugaonih brzina Za podmazivanje pužnih zupčanika vozila koja rade u teškim uslovima temperature trenja i kliznih brzina što ulje bez EP aditiva ne zadovoljva Za podmazivanje spiralnokoničnih zupčanika vozila koja rade u umjereno teškim uslovima brzina i opterećenja Za podmazivanje zupčanika automobila i drugih vozila. sportski i neki .

000 180. GL-5 GL-5. 50 ppm Cl GL-5 GL-4 GL-4 GL-5 GL-5.5 235. 85W140.000 350. 85W140. 85W90. km Bez FSS Sa FSS 90. 90. piting test GL-3.000 400. ZF menjač ZF diferen. 80W90 80W 90. 80W90.000 400. 80W90. 85W90.000 160. 90.1 235.Preporuke OEM i vek maziva za menjače i diferencijale OEM MB menjači MB diferenci jali Volvo menjači Volvo diferencijali MAN menjači MAN diferencijali IVECO menjač IVECO diferen. 90 75W90 Sint 75W.140 90. 85W140 80W90.000 80. 85W90. 80.95W 80W.000 300.85W.000 .80W. ZF sinhron test GL-5.000 350. test sinhrona.000 80. 85W90. 90 75W. 85W140 TE ML 02 TEML 1/02 TE ML 05 80W 75W.6 235. 80W.000 400. GL-4 GL-5 GL-4 sinhro test GL-5 FZG testovi Period zamene. 80W90.8 97305 97307 97310 97312 341N 341ML 341SL 342N 342ML 342SL SAE gradacije 80W 80W. 85W140.000 120.000 120.piting test GL-4. 80W.000 bez retard. Specifikacije proizvođača 235. 85W 90 Zahtevi i testovi GL-4 GL-4.0 235.000 120. 80W140 75W80/85W 75W.000 120.000 90.000 80. 90.000 160. 80W140 75W90 80W.000 400.000 180. 90 75W90.

   Masti za podmazivanje kliznih i kotrljajućih ležaja Masti su smjese nastale zgušnjavanjem mazive uljne komponente sa sapunima viših masnih kiselina Osim podjele masti prema vrsti sapuna iz kojih se sastoje.205 130 .385 310 . koja se zasniva na mjerenju penetracije Mast Za temperature Visoke ne da da Niske da ne da Otpornost na vodu dobra loša dobra Primjena Podnosi se sa Li mast K mast K Na Li za ležajeve za kotrljajuće ležajeve višenamjenska mast NLGI broj 0 1 2 3 4 5 6 Penetracija po ASTM 355 .160 85 .115 Opis Polutekuća Vrlo meka Meka Srednja Tvrda Vrlo tvrda Briketna .340 265 .295 220 . postoji klasifikacija s obzirom na konzistenciju (ĉvrstoću) masti.250 175 .

dijagnostiĉko posmatranje u toku eksploatacije . zasniva se na mjerenju preĊenog puta. odnosno stepena njihove istrošenosti. Postoje dva naĉina za ocjenu istrošenosti:  a) eksploatacione metode  b) remontni postupci  a) Eksploatacione metode obuhvataju: .Ocjena istrošenosti  Optimalno vrijeme eksploatacije pojedinih sklopova. ubrzanja i postignute brzine u odreĊenom vremenu i uporeĊivanjem tih vrijednosti sa onima koje je vozilo imalo na poĉetku eksploatacionog ciklusa i sliĉnim Vrši se na redovnim tehniĉkim pregledima - . kao i vozila u cjelini. u velikoj mjeri zavisno je od veliĉine zazora izmeĊu kontaktnih tj. naliježućih površina elemenata.

. Spektralnom analizom može se utvrditi njihov sadržaj u ulju i procjenjivati koji su dijelovi motora najviše istrošeni.spektralnu analizu ulja (radioaktivni izotopi).korištenje teorije pouzdanosti. -iskustvena zapažanja . Metoda atomske apsorpcione spektrofotometrije (AAS) koja služi za odreĊivanje prisustva. Prilikom svake zamjene ulja. iskinuti opiljci pokretnih dijelova. odnosno koncentracije metalnih ĉestica u motornom ulju nalazi sve veću primjenu . Zasnovana je na statistiĉkim podacima o radu pojedinih elemenata. a definiše srednje vrijeme rada ili trajanja intervencije. Pri radu motora. zajedno sa uljem. sklopova i podsklopova.. .raĉunarske metode koristi se raĉunar za koji je izraĊen specijalni program koji na osnovu potrošnje goriva (maziva) daje karakteristiku istrošenosti pojedinih dijelova motora. izvaĊeno ulje iz motora ide na posmatranje.dinamiĉku analizu sila . stalno cirkulišu kroz motor i na taj naĉin ga oštećuju.

odnosno intervencije. kojem treba težiti i koje treba da je što duže.   b) Remontni postupci obuhvataju: vaganje elemenata sklopa uobiĉajene remontne postupke mijenjanja dimenzija Remontna metoda je skupa i zasniva se na mjerenju razlika u dimenzijama.montažni zazor Zgr – graniĉni Zr – zazaor na kraju razrade Trošenje dijelova je ravnomjerno i može se definisati porastom ugla  Ravnomjerno trošenje tokom eksploatacije. što je oznaĉeno poljem III Zm . a zatim na zamjeni. može se izraziti kao vrijeme eksploatacije Te Te  Z gr  Zr 2  tg . Cilj je utvrĊivanje vremena zamjene dijelova.