Pieniądz i kreacja pieniądza

Pieniądz to powszechny ekwiwalent uznany przez społeczeństwo. Pieniądzem określa się wszystko to, co jest powszechnie akceptowane jako środek regulowania zobowiązań Kupujący chcą nim płacić, a sprzedający chcą go otrzymać w zamian za dostarczone dobra i usługi. Istotą pieniądza jest fakt, że możemy go wymieniać na rzeczy lub trzymać do momentu, gdy zdecydujemy się go użyć.

Funkcje pieniądza
•Funkcja miernika wartości •Funkcja środka cyrkulacji •Funkcja środka płatniczego •Funkcja środka gromadzenia wartości (akumulacji)

Pieniądz występuje w formach: 1) gotówkowej, w postaci: - biletów banku centralnego - bilonu metalowego 2) bezgotówkowej, czyli pieniądza bankowego w postaci: - depozytów na rachunkach w banku centralnym - depozytów na rachunkach w pozostałych bankach Gotówka pozostająca w obiegu pozabankowym oraz depozyty na rachunkach w banku centralnym stanowią łącznie PIENIĄDZ BANKU CENTRALNEGO zwany również bazą monetarną lub zasobem pieniądza wielkiej mocy.

Strumienie i zasoby pieniądza
Pieniądz występuje w ruchu w postaci strumieni pieniężnych lub statycznie w postaci zasobów pieniężnych. Przepływy strumieni pieniężnych wyrażają się: - zapisami na rachunkach bankowych (rozliczenia bezgotówkowe) - fizycznym przemieszczaniem się znaków pieniężnych (rozliczenia gotówkowe) Zasoby pieniężne wyrażają się: - dodatnimi saldami rachunków bankowych (depozyty) - określoną wartością znaków pieniężnych w posiadaniu danego podmiotu (gotówka)

Podaż pieniądza to ilość pieniądza dostępnego w gospodarce

Popyt na pieniądz to skłonność do posiadania pieniądza, wyrażająca się w ilości środków pieniężnych przechowywanych przez podmioty rynkowe. Występuje ona tylko wówczas, gdy korzyści wynikające z posiadania pieniądza równoważą korzyści utracone (koszty alternatywne), jakie można by osiągnąć w przypadku jego inwestowania.

Transakcyjny popyt na pieniądz jest więc dążeniem do posiadania pieniądza w celu realizacji przewidywanych zakupów dóbr i usług.

Przezornościowy popyt na pieniądz jest dążeniem do posiadania pieniądza w celu finansowania nieoczekiwanych zakupów dóbr i usług. Wynika on także z dążenia do zabezpieczenia ewentualnych zakłóceń w płatnościach bieżących.
Spekulacyjny popyt na pieniądz jest dążeniem do posiadania pieniądza w przewidywaniu spadku stopy procentowej kapitału lub innych aktywów i w przewidywaniu przyszłych zysków.

Stopa %

MS

MD

M

Banki tworzą (kreują) pieniądz głównie w operacjach kredytowych KREACJA PIERWOTNA przebiega w banku centralnym, który udziela kredytów bankom komercyjnym Bank centralny udzielając kredytu tworzy nowy pieniądz – nie sięga do środków zdeponowanych w banku. Dla niego udzielenie kredytu nie jest wydatkiem.

KREACJA WTÓRNA realizowana przez banki komercyjne, które udzielają kredytów swoim klientom. W procesie kreacji pieniądza przez banki komercyjne możemy wyróżnić: •wkład pierwotny •wkład pochodny

-wkład pierwotny – załóżmy że klient wpłaca do banku gotówkę np. 1000zł. Bank otwiera mu rachunek na tę kwotę, którym ten klient może dysponować. Dokonany wkład jest to właśnie wkład pierwotny.

W wyniku tej operacji następuje przekształcenie pieniądza gotówkowego (banknotów) w pieniądz bezgotówkowy, jakim jest wkład klienta na rachunku bankowym. Zmiana ta nie wpływa na ilość pieniądza w obiegu, gdyż nastąpiła jedynie zamiana formy pieniądza. Wkład ten ma pełne pokrycie w rezerwie gotówkowej banku.

- wkład pochodny – w wyniku uzyskanego przez bankowców doświadczenia okazało się że tylko niewielka część zdeponowanych w bankach wkładów jest podejmowana w gotówce. Pozostała część służy do rozliczeń bezgotówkowych albo przez długi czas nie jest podejmowana. Uznano zatem, że nie ma potrzeby utrzymywania 100% - go pokrycia wkładu pierwotnego w postaci gotówki w banku. Wystarczy utrzymanie jedynie określonej części wkładu w postaci rezerwy gotówkowej. Pozostałą część można wykorzystać na udzielenie pożyczki innemu klientowi w postaci otwarcia na jego rzecz rachunku bieżącego z wkładem, którym ten klient może swobodnie dysponować. Taką transakcję polegającą na udzieleniu pożyczki klientowi w formie rachunku bieżącego nazywa się tworzeniem wkładu pochodnego a sam wkład-wkładem pochodnym.

Z wtórną kreacją pieniądza mamy do czynienia wówczas, gdy banki komercyjne udzielają kredytów swoim klientom. Ta kreacja wyznacza wielkość podaży pieniądza.

Ilość pieniądza, jaką może "tworzyć" bank zależy od: 1. Poziomu wysokości depozytów. Im więcej depozytów posiada bank, tym więcej może udzielić kredytów i tym większą ilość pieniądza może tworzyć. 2. Wymaganej przez bank centralny wielkości rezerw obowiązkowych. Rezerwy obowiązkowe to ta część rezerw banku, która nie może być legalnie wykorzystana do tworzenia pieniądza. Obniżenie poziomu wskaźnika rezerw obowiązkowych podnosi zdolność banków do kreacji pieniądza bankowego i odwrotnie - podniesienie wskaźnika rezerw obowiązkowych powoduje ograniczenie zdolności kredytowej banku.

Mechanizm kreacji pieniądza przez system bankowy Rezerwa obowiązkowa wynosi 3,5%
Banki Depozyty na żądanie 1000,00 965,00 931,22 898,63 867,18 836,83 807,54 779,28 752,01 725,69 8563,38 Rezerwy obowiązkowe 35,00 33,78 32,59 31,45 30,35 29,29 28,26 27,27 26,32 25,40 299,71 Kredyty

I II III IV V VI VII VIII IX X Razem

965,00 931,22 898,63 867,18 836,83 807,54 779,28 752,01 725,69 700,29 8263,67

Wszystkie pozostałe banki

20008,05

700,29

19307,76

System bankowy ogółem

28571,43

1000,00

27571,43

Cały system bankowy wykreował pieniądz w wysokości 28571,43 zł. Przyrost podaży pieniądza wyniósł jednak nie 28571,43 zł, ale 27571,43 zł; 1000 zł to jedynie zamiana już wcześniej istniejącego pieniądza banku centralnego (gotówki) na pieniądz bankowy.