You are on page 1of 24

Specijalna toksikologija: predavanje br.

8 DISKUSIJA

Organofosforni insekticidi - biotransformacija, mehanizam djelovanja
Biotransformacija je intenzivna. Na taj način mogu se stvoriti metaboliti koji su toksičniji od polazne materije. Mehanizam djelovanja: blokiraju razgradnju acetilholina (zbog vezivanja za aktivno mjesto acetilholinesteraze).Kod visokih doza pokazuju neurotoksičnost.

Organofosforni insekticidi - šta spada u ovu grupu?
NAJPOZNATIJI SU: malation, paration, diazinon i naled.

Organofosforni insekticidi - antidoti kod trovanja?
Najvažnije je suzbiti efekte acetilholina, pa se daje ATROPIN (specifični antidot) u dozama koje su potrebne da se povuku znaci trovanja acetilholinom. Takođe se daju OKSIMI koji sprečavaju stvaranje hemijske veze otrova sa aktivnim mjestom enzima.

Prednosti i nedostaci upotrebe insekticida
PREDNOST UPOTREBE: iskorijenjene su neke zarazne bolesti koje
prenose insekti, spriječene su štete na ljudskim imanjima, i dr.

NEDOSTACI: poremedaj prirodne ravnoteže u prirodi, šteta po zdravlje ljudi,
ugrožene su neke grane (npr. pčelarstvo) i dr.

Šta spada u grupu organohlornih insekticida?
U ovu grupu spadaju: - Dihlordifeniletani (DDT, metoksihlor), - Hlorovani ciklodieni (aldrin, dieldrin, hlordan), - Hlorirana jedinjenja benzena ili cikloheksana (lindan, heksahlorbenzen, heksahlorcikloheksan).

Definicija i negativni efekti herbicida
HERBICIDI su sredstva za uništavanje korovskih biljaka ili njihovih pojedinih
dijelova. Koriste se u područjima gdje je neophodno spriječiti širenje korova pri čemu se ne smiju ispoljiti neželjena dejstva na biljke koje se koriste u ishrani.
Najvažniji put ekspozicije je preko kože. Izazivaju iritaciju kože dovodedi do kontaktnog dermatitisa i crvenila kože, dok neke osobe pokazuju hipersenzitivnost (urtikarija, alergijske reakcije, astmatični napadi, anafilaktička reakcija).

Koji herbicidi ispoljavaju toksičnost?
Herbicidi koji ispoljavaju toksičnost na sisare:
- HLORFENOKSI JEDINJENJA; - DERIVATI BIPIRIDILA.

Toksičnost dioksina
Dioksin je izuzetno je toksičan jer izaziva: - teratogene efekte, - tumore, - oštedenja jetre kod laboratorijskih životinja.

Toksičnost dioksina kroz istoriju
Tokom Vijetnamskog rata (1962-1970) na šume je, zbog uništavanja lišda, posuto oko 50000 tona tzv. narandžastog agensa (Agent Orange) koji je sadržavao smjesu 2,4-D i 2,4,5-T sa dioksinom. Ovim supstancama bilo je izloženo osoblje koje je vršilo prskanje, vojnici na tom području, lokalno stanovništvo i životinje. Utvrđena je pojava raka mekih tkiva (sarkomi i limfomi) kod izloženih osoba, kao i niz anomalija kod djece.

Definicija fungicida
FUNGICIDI su sredstva koja se koriste u borbi protiv nižih biljaka,
plijesni i gljivica. Važnost zaštite od gljivica, posebno hrane, danas postaje sve važnija zbog štetnosti proizvoda njihovog metabolizma na zdravlje ljudi.

Najpoznatiji predstavnici fungicida su:
Najpoznatiji u ovoj grupi su: - Pentahlorfenol, - Heksahlorbenzen, - Tiokarbamati i ditiokarbamati.

Specijalna toksikologija: predavanje br. 9 DISKUSIJA

Definišite pojam zagađenja zraka
ZAGAĐENJE ZRAKA obuhvata prisutnost u zraku jedne ili više supstanci, kao što su aerosoli (prašine, dimovi, magle), gasovi i pare takvih osobina i u takvim koncentracijama da mogu biti štetni za život i zdravlje ljudi i/ili životinja, mogu negativno uticati na biljni svijet, na osjedaj udobnosti i komfora čovjeka, te mogu oštetiti predmete koji mu služe.

Nabroj prirodne i vještačke izvore zagađenja zraka
PRIRODNI IZVORI: •Biološka aktivnost na kopnu i u okeanima •Šumski požari, vulkani i drugi geotermalni izvori •Hemijske reakcije u atmosferi •Emisija iz zemljišta i vode VJEŠTAČKI IZVORI: •Energetika (čestice, 60,9% SO2, 33% CO2) •Motorna vozila (70-80% CO, 52% NOx, 50% Pb, 44% isparljivi organski nemetanski spojevi, 80% ugljeničnih čestica) •Industrijski procesi (>50% čestica, 25,5% SO2) •Odlagališta čvrstog otpada

Toksični efekti ugljen monoksida
1. Toksični efekti nastaju zbog reakcije CO sa hemoglobinom pri čemu se stvara karboksihemoglobin (COHb) koji ne može da veže kiseonika. Afinitet CO prema hemoglobinu je oko 220-270 puta vedi nego za kiseonika. Zbog toga su i male koncentracije CO opasne. 2. Osim reakcije sa hemoglobinom, CO ispoljava i direktna toksična dejstva vezivanjem za veliki broj proteina u delijama (vezivanje za niz enzima).

Osjetljive populacione grupe na dejstvo ugljen monoksida su:
Na toksične efekte CO posebno su osjetljivi:
Osobe sa anginom pektoris ili koronarnom insuficijencijom, Trudnice i novorođenčad, Osobe sa hroničnim respiratornim oboljenjima, Anemične osobe, Osobe koje imaju nenormalan hemoglobin, Osobe koje žive na vedoj nadmorskoj visini.

Toksičnost sumpor dioksida
Više od 90% SO2 apsorbuje se u gornjim disajnim putevima, što izaziva jaku lokalnu iritaciju i upalu disajnih puteva. Iritirajuće djelovanje nastaje uslijed interakcije SO2 i čestica u zraku, uz odgovarajuću vlažnost zraka, pri čemu SO2 parcijalno prelazi u sumpornu kiselinu. Slično dejstvo imaju i sulfatni aerosoli.

Posebnu osjetljivost pokazuju stare i bolesne osobe, naročito oboljeli od hroničnih plućnih bolesti, kardiovaskularni bolesnici i djeca.

Toksičnost azotnih oksida
• AZOTNI OKSIDI pripadaju gasovima koji djeluju nadražajno na
donje disajne puteve. Pri inhalaciji, reaguju sa vodom na sluzokoži, stvarajudi azotnu i azotastu kiselinu. Zbog slabe rastvorljivosti gasova, ova reakcija je spora, pa se najjači efekat ispoljava tek u donjim partijama respiratornog trakta. • Produžena ekspozicija dovodi do promjena u pludnom metabolizmu i pludnoj strukturi, i smanjenja odbrambenih sposobnosti prema infekcijama. • Takođe, akutne epizode vedih koncentracija ili izloženost manjim dozama tokom dužeg vremenskog perioda, mogu izazvati poremedaje u cirkulaciji i oštedenje (jetra, bubrezi).

Šta spada u alifatske ugljovodonike?
• • • • • HEKSAN UGLJEN DISULFID DIHLORMETAN HLOROFORM UGLJEN TETRAHLORID

Šta spada u aromatske ugljovodonike?
Banzen i njegovi derivati: - Toluen (metilbenzen), - Etilbenzen, - Izopropilbenzen, - Ksileni (dimetilbenzeni).

Način unosa cijanida, upotreba
CIJANIDI spadaju u najpoznatije i najbrže djelujude otrove. Normalan su sastojak metabolizma jer se unose hranom, pušenjem i nekim lijekovima. Koristi se u raznim privrednim granama (galvanizacija, proizvodnja guma i nekih vrsta plastike), nastaje pri izgaranju nekih materijala. Takođe se koriste i kao sredstva za uništavanje insekata i glodara, a nalaze se i u sjemenkama jabuka, badema i kajsija, kao i drugog voda kao amigdalin.

Dekontaminacija kod trovanja kiselinama
DEKONTAMINACIJA je veliki problem:
- izazivanje povradanja je opasno (mogudnost perforacije u probavnom sistemu i edema pluda), - davanje baza je opasno zbog reakcije neutralizacije što može dovesti do oštedenja tkiva, - može se dati voda (samo unutar prvih pola sata), a može se davati i mlijeko, - ako se osoba polila kiselinom odmah skinuti odjedu i prati je tekudom vodom 15 minuta, - kod prskanja kiseline u oči važno je trenutno ispiranje očiju tekudom vodom u što vedim količinama.

Prva pomod kod trovanja bazama
PRVA POMOĆ: unutar prvog sata na usta davati vodu ili mlijeko (do dvije čaše) kako bi se ingestirana količina baze razrijedila. Strogo je zabranjeno davanje kiseline ili izazivanje povradanja. Kod polijevanja bazom postupak je isti kao kod polijevanja kiselinom.