You are on page 1of 56

‫کاربرد اصول زيبايی شناسی در نماهای شهری‬

‫«تناسبات بصری«‬
‫گرد آورنده ‪ :‬جواد فتح الهی‬

‫مفهوم تناسب‬

‫‪‬‬

‫‪‬‬

‫تناسب رابطه اي مستقل از اندازه ميان ابعاد‬
‫مختلف يک فضا يا يک شيء است‪( .‬اصول و‪)...‬‬
‫مفهوم نسبت و تناسب در ارتباط ميان ابعاد‬
‫يک ترکيب نهفته است‪( .‬اصول و‪)...‬‬

‫تناسب در ساختمان‬
‫‪‬‬

‫در يک ساختمان سلسله اي از‬
‫نسبتها در ارتباط با هم بر روي‬
‫انسان تاثير مي گذارند‪( .‬قواعد‬
‫و‪)...‬‬

‫‪‬‬

‫تناسب در بدنه ساختمانها‬
‫عبارتست از ارتباط اندازه اجزا‬
‫نسبت به يکديگر و نسبت به‬
‫تمام بدنه‪( .‬قواعد و‪)...‬‬

‫تناسب در ساختمان‬
‫‪-‬نسبت طليي‬‫‪‬‬

‫‪‬‬

‫‪‬‬

‫”تناس ب طلي ي”‪ ،‬ي ك تناس ب رياضي‬
‫است که از عهد باستان تا کنون بکار رفته‬
‫است‪.‬‬
‫يونانيها به نقش غالبي که تناسب طليي‬
‫در تناسبات بدن انسان بازي مي‌کرد‪ ،‬پي‬
‫برده بودند‪ .‬و همي ن تناسبات را در‬
‫ساختمان معابدشان منعکس کردند‪.‬‬
‫تنا سب طل يي در کار معماران رنسانس‬
‫هم کش ف شد‪ .‬در دوران معاصر‪،‬‬
‫لوکوربوزي ه‪ ،‬سيستم مدولر خود را بر‬
‫اساس تناسب طليي بنا نمود و کاربرد آن‬
‫در معماري در کارهاي بسيار مدرن امروزي‬

‫هم ادامه دارد‪.‬‬

‫تناسب در فضا‬
‫‪‬‬

‫‪‬‬

‫تناس بات در بدن ه فضاهاي شهري موضوعي‬
‫پيچيده مي با شد که عبارتست از ارتباطات‬
‫ميان اجزا در ي ک بدن ه و س اير بدن ه ها و‬
‫همچن ين ب سياري از عنا صر دي گر که ناظر را‬
‫احاطه کرده است و در واقع مقايسه مجموعه‬
‫اي از اندازه ه ا و نس بتها در نماه ا و عناصر‬
‫شهري با يکديگر ميباشد‪( .‬قواعد و‪)...‬‬
‫تناسب در فضا عبارتست از نسبت بين ارتفاع‬
‫ساختمانها و عرض فضا اعم ازاينکه فضا کامل‬
‫محصور باشد يا نيم محصور‪( .‬قواعد و‪)...‬‬

‫مقياس انسانی‬
‫•‬

‫مقياس ان ساني عبارتست از ارتباط مطلوب‬
‫اندازه يک فضا با پيکر انسان‪( .‬اصول و‪)...‬‬

‫•‬

‫مقياس انساني‪ ,‬نسبت و تناسب يک در‪ ،‬يک‬
‫بد نه ساختمان يا مجمو عه اي از بدنه هاي‬
‫فضاهاي شهري را ن سبت به ان سان در نظر‬
‫ميگيرد‪( .‬قواعد و‪)...‬‬

‫•‬

‫تناسب درست و انساني از نظر رواني در ناظر‬
‫احساس آرامش بوجود می آورد‪( .‬قواعد و‪)...‬‬

‫عوامل موثر بر‬
‫مقياس انسانی‬
‫‪‬‬

‫‪‬‬

‫ناظر بايد بتواند با توجه به ميدان ديد خود‬
‫در يک لحظه احساس وحدت و يگانگي را‬
‫در بد نه ساختمان درک ک ند که ا ين امر‬
‫ارتباط تنگاتنگ ي ب ا ق د و مقياس انسان‬
‫دارد‪( .‬قواعد و‪)...‬‬

‫حداکثر زاويه اي که بنا مي تواند با ناظر‬
‫ايجاد کن د برابر ب ا ‪ 27‬درج ه ي ا محل‬
‫ايس تادن ناظ ر در فاص له تقريبا ‪ 2‬برابر‬
‫ارتفاع بناست‪( .‬قواعد و‪)...‬‬

‫عوامل موثر بر‬
‫مقياس انسانی‬
‫‪‬‬

‫ناظر در گذرها يا خيابانهايي که با بناهاي يک طبقه يا دو طبقه محصور مي شوند احساس‬
‫ارتبا طي متنا سب پيدا ميک ند و لي در فضاها يي که از دو طرف با ساختمانهاي بل ند محصور‬
‫ميشوند اين احساس از ميان مي رود‪( .‬قواعد و‪)...‬‬

‫اثر فضاهای مختلف‬
‫بر روی انسان‬
‫‪‬‬

‫‪‬‬

‫عامل موثر بر تاثير بصري فضا روي ناظر‬
‫ارتبا طي م ستقيم با زاو يه ديد چشمان‬
‫انسان دارد‪( .‬اصول و‪)...‬‬
‫فضاهاي خيل ي بزرگ تماس بص ري با‬
‫محيط اطراف را ضعيف مي سازند ‪( .‬اصول‬
‫و‪)...‬‬

‫‪‬‬

‫فضاهاي خيلي کوچک احساس ترس از‬
‫مکان و محصوريت به انسان مي دهند‪.‬‬

‫(اصول و‪)...‬‬
‫‪‬‬

‫فضاهاي بس يار گشاد‪ ،‬بس يار تنگ و‬
‫خطي يکنواخت از مقياس انساني به دور‬
‫ميباشند‪( .‬اصول و‪)...‬‬

‫رابطه ميان زواياي ديد‬
‫و حس محصوريت‬
‫• حدود ‪ 45‬درجه (نسبت ‪ 1‬به ‪: )1‬‬
‫احساس محصوريت کامل‬
‫• حدود ‪ 30‬درجه ( نسبت ‪ 1‬به ‪: )2‬‬
‫آستانه احساس محصور شدن‬
‫• حدود ‪ 18‬درجه ( نسبت ‪ 1‬به ‪: )3‬‬
‫حداقل احساس محصور شدن‬
‫•حدود ‪ 14‬درجه ( نسبت ‪ 1‬به ‪: )4‬‬
‫فقدان احساس محصوريت‬
‫(اصول و‪)...‬‬

‫مفهوم تناسبات‬
‫(مناسبت) بصری‬
‫•‬

‫مردم اماکن را بر مبناي معاني مترتب بر آن تعبير مي کنند‪ .‬وقتيکه اين معاني‬
‫پشتيبان پا سخدهندگي مح يط باش ند‪ ,‬مکان داراي کيفي تي ا ست که تناسبات‬
‫(مناسبات) بصري ناميده مي شود‪( .‬محيطهای پاسخده)‬

‫•‬

‫تناسبات بصری بخصوص در مکانهای عمومی و قسمتهای بيرونی ساختمانهايي که‬
‫در تعريف قلمرو همگانی نقش دارند‪ ,‬بااهميت تر است‪( .‬محيطهای پاسخده)‬

‫•‬

‫روش تناسبات بصری بر مشاهده (عينيت) استوار است‪.‬‬

‫•‬

‫ماتريس‪ ,‬رياضيات‪ ,‬جدول‪ ,‬متر‪ ,‬قدم زدن و آناليز گرافيکی (تحليل با دست‬
‫آزاد) از ابزارهای تعيين تناسبات بصری می باشند‪.‬‬

‫•‬

‫تقارن‪ ,‬نظم‪ ,‬تاکيد‪ ,‬تعادل و‪ ...‬از سنجه های تناسبات بصری می باشند‪.‬‬

‫عوامل تقويت کننده پاسخدهندگی محيطی‬
‫از طريق تناسبات بصری‬

‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬

‫خوانايي در فرم و عملکرد‬
‫گوناگونی‬
‫انعطاف پذيری‬

‫توج ه ب ه طراح ی جزييات ظاهری بناها و‬
‫اماکن نقش اساسی در اين سه عامل دارد‪.‬‬
‫(محيطهای پاسخده)‬

‫چگونگی تفسير مردم از‬
‫اماکن عمومی‬
‫‪‬‬

‫‪‬‬

‫‪‬‬

‫مردم علئم بصری را دارای معانی ويژه ای‬
‫ميدانند چراکه آنها آموخته اند که چنين‬
‫عمل کنند‪( .‬محيطهای پاسخده)‬
‫همه افراد يک گروه گرايش به دستيابی به‬
‫تعاب ير ذه نی مشاب هی از يک مکان معلوم‬
‫دارند‪( .‬محيطهای پاسخده)‬
‫دليل تعابير مختلف گروههای اجتماعی از‬
‫يک مکان در تفاوت تجربيات محيطی‬
‫گروهها و تفاوت در اهداف گروهها ميباشد‪.‬‬

‫(محيطهای پاسخده)‬

‫شاخصهای زمينه ای و کاربری‬
‫‪‬‬

‫‪‬‬

‫شاخص هايي که بعنوان رابط بين ساختمان مورد نظر و زمينه آن چه بصورت تقويت‬
‫عوامل خوانايي و چه بصورت مستقل بکار می روند‪ ,‬شاخص های زمينه ای ناميده‬
‫مي شوند‪.‬‬
‫شاخصهاي تداعي کننده کاربريهاي ويژه که ضرورت دستيابي به اهداف گوناگون و‬
‫انعطاف پذيري را مطرح مي سازند‪ ,‬شاخصهاي کاربري ناميده می شوند‪.‬‬

‫اجزای موثر در‬
‫شاخصهای زمينه ای‬
‫‪‬‬

‫‪‬‬

‫‪‬‬

‫پنجره ها و درها‬

‫جزييات ديوار‬
‫(مصالح‪ ،‬رنگ‪ ،‬الگو و‬
‫‪)...‬‬

‫اجزاء عناصر همکف‬

‫اجزای موثر در‬
‫شاخصهای زمينه ای‬
‫‪‬‬

‫وزنهاي (ريتمهای)‬
‫عمودي‬

‫‪‬‬

‫وزنهاي (ريتمهای) افقي‬

‫‪‬‬

‫خطوط آسمان‬

‫مفاهيم کليدی در‬
‫اجزای شاخصهای زمينه ای‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬

‫‪:‬‬

‫عناصر‬
‫ارتباط بين عناصر ‪ :‬تکرارهای موزون عمودی و افقی‪ ,‬ارتباطات خط‬

‫آسمان‬

‫جزييات ديوار‪ ,‬پنجره ها‪ ,‬در و جزييات سطح همکف‬

‫شيوه های استفاده از‬
‫شاخصهای زمينه ای‬

‫شيوه های استفاده از‬
‫شاخصهای زمينه ای‬

‫چگونگی طراحی بين دو ساختمان‬
‫با استفاده از تناسبات بصری‬
‫‪ -1‬استفاده از عناصر شاخص مشترک‬
‫در مقياس بزرگ در‬
‫ساختمانهای مجاور‪.‬‬
‫‪ -2‬بررس ی اس تفاده از بعضی از‬
‫شاخص ها از ي ک جهت و تعدادی‬
‫ديگر از جهت ديگر‪.‬‬
‫(شاخص های مه م‪ ,‬شاخص های قاب ل تشخيص در‬
‫ساختمانهای مجاورند که بيشترين ارتباط بصری‬
‫مستقيم را با طرح جديد پيدا می کند‪).‬‬

‫چگونگی طراحی بين دو ساختمان‬
‫با استفاده از تناسبات بصری‬
‫‪ -3‬استفاده از شاخص های بزرگ مقياس‬
‫ساختمان جدي د بعنوان پلی برای‬
‫ارتباط بصری ساختمانهای مجاور‪.‬‬
‫‪ -4‬توج ه ب ه عناص ر شاخص در مقياس‬
‫کوچکتر‪:‬‬
‫‪ ‬بکار بردن شاخصهای هر دو طرف‪.‬‬
‫‪ ‬اس تفاده از شاخص های جهت ی که‬
‫شاخص های مقياس بزرگ کمتر مورد‬
‫استفاده قرار گرفته است‪.‬‬
‫‪ -5‬انتقال و تغيير تدريجی بين شاخصهای‬
‫دو طرف‪.‬‬

‫چگونگی طراحی بين دو ساختمان‬
‫با استفاده از تناسبات بصری‬

‫شيوه های ترکيب و استفاده از‬
‫شاخص های کاربردی‬
‫‪‬‬

‫‪‬‬

‫‪‬‬

‫‪‬‬

‫تجزي ه و تحليل الگوهای مقياس بزرگ‬
‫ساختمانها برای ه ر کاربری (خطوط آسمان‪,‬‬
‫ارتباطات عمودی و افقی)‬
‫مقايسه مجموعه شاخص ها با مجموعه ديگری‬
‫درارتباط ب ا همان کاربری و تشخيص موارد‬
‫مشابه‪.‬‬
‫توجه به شاخص های کوچک مقياس (پنجره ها‪,‬‬
‫ورودی ها و‪ )...‬و تعيين موارد مشابه‪.‬‬
‫برر سی نتا يج طرا حی در ارتباط با ديدگاههای‬
‫گروههای ذينفع‪.‬‬

‫ترکيب شاخص های‬
‫زمينه ای و کاربردی‬

‫ترکيب شاخص های‬
‫زمينه ای و کاربردی‬

‫ترکيب شاخص های‬
‫زمينه ای و کاربردی‬

‫ميدان حسن آباد تهران‬
‫‪‬‬

‫ترکيب بدنه های ميدان حسن آباد‬
‫تقليدی از آثار معمار مشهور ايتاليايي‬
‫ٌآندره آ پالديوٌ‬

‫بدنه جنوب شرقی ميدان‬
‫حسن آباد از گذشته تا حال‬

‫تناسبات بصری در بدنه های‬
‫ميدان حسن آباد تهران‬

‫تناسبات بصری در بدنه های‬
‫ميدان حسن آباد تهران‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در پاريس‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در پاريس‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در پاريس‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در پاريس‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در پاريس‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در پاريس‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در پاريس‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در پاريس‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در پاريس‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در پاريس‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در پاريس‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در پاريس‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در پاريس‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در پاريس‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در پاريس‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در پاريس‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در برلين‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در برلين‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در برلين‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در برلين‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در برلين‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در برلين‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در برلين‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در برلين‬

‫تناسبات بصری در نمونه هايی از‬
‫نماهای شهری در برلين‬

‫با تشکر از توجه شما‬

‫پايان‬