You are on page 1of 191

SERAMĠK HAMMADDELER

DERS NOTU
Dr. Tevfik AĞAÇAYAK

DERSĠN ĠÇERĠĞĠ
1.GĠRĠġ
2.Seramik ve Tanımı 3.Seramiğin Tarihçesi 4.Seramik Bünye Nedir? 5.Seramik Hammaddelerinin sınıflandırılması 6.Seramik hammaddeler

*Ana hammaddeler

*Diğer Hammaddeler

Türkiye’de Seramik ve Seramik Hammaddeleri 7.6. .

Geleneksel seramikler: cam çimento. fayans. porselen.geleneksel seramikler ve ileri • • • • • • • • • teknoloji seramikleri olarak 2 ana gruba ayrılmaktadır. çanak. çini gibi seramiklerden oluĢmaktadır. çömlek. tuğla-kiremit. seramik sağlık gereçleri. .GĠRĠġ • Seramik ürünler .

çömlekçilik mamülleri bu gruba girer. kiremit drenaj boruları. Esas kütlesi renkli olan seramiklere kaba seramik denir . Ġnce ve Teknik seramikler olmak üzere 3 gruba ayrılmaktır.•Geleneksel seramikler yapılıĢ amacına göre Kaba. Genellikle kütlesi beyaz olan ürünlere ise • • • • • • . Örneğin: ĠnĢaat tuğlaları. ateĢ tuğlaları.

•Genellikle kütlesi beyaz olan ürünlere ise
ince seramik denir.

Örneğin;

•Fayans, •karo seramik, •porselen eĢya, •seramik sağlık gereçleri, •elektroporselen ve çinicilik bu gruba
girmektedir.

•Kütlesi renkli veya beyaz olabilen daha çok
•Ġleri teknoloji seramikleri; •tek kristaller, •sentetik kristaller, •ferro elektrikler, •sermetler, •Saf oksitler (alümina, zirkonya, berilya gibi) •nükleer malzemeler (UO2) bu gruptadır.
teknikte kullanılmak üzere geliĢtirilmiĢ ürünler steatit, kordiyerit vb. malzemeler teknik seramiklerdir.

•Seramik eĢyanın bünye özelliğine göre seramik
ürünler; sinter ve poroz seramik olmak üzere 2’ye ayrılmaktadır. Poroz seramikler; bünyelerine porlar yani boĢluklar bulunan seramiklerdir. Sağlam ve dayanıklı değildirler. Ġyi sır tuttuklarından düzgün Ģekilli, güzel görünüĢlü ürünlerdir. Örneğin: Kaba fayans, çini, hediyelik süs eĢyası ve tuğla-kiremit gibi ürünler

• • • •

•seramik sağlık gereçleri •elektroporselen gibi ürünler sinter seramiklere örnektir. Sağlam ve dayanıklı oldukları gibi fiziksel ve kimyasal etkilere de dayanıklıdırlar. bünyelerinde porlar yok veya yok denecek kadar azdır. Örneğin: •Mutfak eĢyası. .•Sinter seramikler.

taĢ. bazı özel etkenler dıĢında hiçbir dıĢ etkiden kolayca etkilenmeyen bir malzeme haline gelir. aĢındırıcı tozlar porselen ve refrakter malzemeler bu gruba girer. kiremit. beton. cam. tuğla. kaolen ve benzeri maddelerin yüksek sıcaklıkta piĢirilmesi ile meydana gelirler. Genellikle kayaların dıĢ etkiler altında parçalanması ile oluĢan kil. Kil belirli bir üretim sürecini geçirdikten sonra. sert ve deforme olmayan. metal olmayan element ile birleĢmesi ve sinterlenmesi sonucu oluĢan inorganik bileĢiktir. .SERAMĠK VE TANIMI Seramik bir veya birden fazla metalin. Bu açıdan halk arasında piĢmiĢ toprak esaslı malzeme olarak bilinir. çimento. Örneğin.

Demir oksit ve alkali bileĢikler ergime sıcaklığını daha da azaltarak 900ºC’ye kadar düĢürebilir. Bazıları amorf. Ergime sıcaklıkları yüksek (silis 1750ºC'de alüminat 2050ºC'de ergir). BileĢiminde değiĢik türde silikatlar. kil hamuruna belirli maddeler katarak.Seramik malzeme üretiminde. değiĢik Ģekillendirme yöntemleriyle. bazıları da kristal yapılıdırlar. . ısı ve elektriksel yönden yalıtkandırlar. Bazı seramiklerde iyonsal. su ve bir miktar metal oksitler ile alkali ve toprak alkali bileĢikler bulunan bir malzemedir. seramik malzemeye istenilen niteliği kazandırma imkanı vardır. kullanılan hamurun bünyesine uygun bir piĢirme ile. Çok sert ve gevrektirler. alüminatlar. Silise %6 alüminat katılırsa ergime sıcaklığı 1550ºC'e düĢer. kısmen kovalent bağ bulunabilir.

Ö.Ġlk seramiğin M. .7000).8000).6000) ve Mezopotamya olarak adlandırılan Dicle-Fırat nehirlerinin arasında kalan bölgede rastlanmıĢtır.Ö.Ö. M.En eski ve önemli bulgulara Türkistanın AĢkava bölgesinde (M. Anadolu’nun çeĢitli höyüklerinde (örneğin Hacılar.SERAMĠĞĠN TARĠHÇESĠ •Seramik ateĢin bulunup kullanılmasından sonraki tarihlerde yapılmaya baĢlanmıĢtır.Ö. Filistin’in Jericho bölgesinde (M. onuncu ve dokuzuncu binlerde üretildiği saptanmıĢtır.

kullanıĢlı kap kacakları oluĢturdular.Bu balçık sıvalı sepetlerin ateĢ ile buluĢup sertlik kazanmaları sonucu oluĢan seramik kaplar.da balçık ile sıvanmıĢ sepetlerdi. balçık adı ile tanınan. .ilk seramik kaplar.•Seramiğin ilk hammaddesi. çok ince taneli koyuca kıvamlı çamur birikintileri. Balçığa karıĢtırılan daha az özlü toprak ve nehir kumları ile çamurun özsüzleĢtirilmesi ve böylelikle ateĢten daha baĢarılı sonuç alındı.

Diğer bir Ģekillendirme yöntemi de kutu formundaki tuğla kalıplarıydı.Sonra devreye el ile çevrilen torna daha sonrada ayak ile çevrilen tornaya bıraktı.ve dövmeydi.Kurutma açık havada doğal olarak yapılmaktaydı. • Ġlk çamur Ģekillendirme yöntemi de el ile serbest Ģekillendirmeydi.•Ġlk çamur hazırlama teknikleri yoğurma. .çiğneme.

yapımında kullanılan bu ilkel yöntemler (hazırlama. Açık ateĢin fırınlara aktarılması ile büyük aĢama yapıldı.Ġlk fırınlar odunla ısınmaktaydılar. . piĢirme) doğallıkları nedeni ile günümüze kadar gelmiĢlerdir.•PiĢirme baĢlangıçta açık ateĢte. kurutma. açıkta • Tarihin erken dönemlerinde seramik yapılmaktaydı.

kaolen. • Feldispat ergiticiliği sağlayarak kristallerin birbirine bağlanmasını gerçekleĢtirir. • Kil parçanın kuruduktan sonra KALICI ġEKĠL ALMASI ĠÇĠN GEREKLĠ PLASTĠKLĠĞĠ sağlar. Ancak yüksek oranda feldispat kullanılması halinde ürünlerde deformasyon . plastikliğin ayarlanmasını sağlar. Bu çamurun içinde kil.SEAMĠK BÜNYE NEDĠR? • Anorganik bileĢiklerin oluĢturduğu çamura seramik bünye denir. • Plastik olmayan hammaddeler. örneğin kuvars. feldispat ve kuvars bulunur.

Sır Hammaddeleri 3.• Seramik Hammaddelerinin Sınıflandırılması 1.Boya Hammaddeleri SERAMĠK HAMMADDELERĠN SINIFLANDIRILMASI • • • • • • .Çamur Hammaddeleri Kil grubu Hammaddeleri Feldispat “ “ Kuvars “ “ Karbonat Ġçeren “ Diğer “ Öğütücü Ortam 2.

1-Masse (Çamur) Hammaddeleri Kil grubu hammaddeler Ġllitik Killer Kaolenitik Killer KarıĢık yapılı Killer Bentonitik Killer Refrakter Killer Kırmızı ZenginleĢtirilmiĢ Kaolen Halloysid • • • • • • • • • .

Feldispat Grubu Hammaddeler Potasyum Feldispat Sodyum Plajioklaz Kalsiyum “ nefelin siyenit Granit-Granodiyorit Pegmatit Riyolit-Dasit Perlit Aplit Feldispatik kumlar • • • • • • • • • • .

Kuvars Grubu Hammmaddeler •Kuvars •Kuvarsit •Silis Kumu •Kalsit •Kalker •Dolomit Karbonat Ġçeren Hammmaddeler •Magnezit-Hidromagnezit .

Kalsedon • • • • • • • • • • . Diatomit. Disten. Kalsiyum Fosfat Öğütücü Ortam Hammaddeleri: Sileks. Wollastonit. Sepiyolit.Diğer Hammaddeler Talk. Pirofillit. Zeolit.

• Al2O3. • SrO. 2. • CaO.Sır Hammaddeleri . • SnO2. • Na2O.• SiO2. • Li2O. • TiO2. • K2O. • ZrO2. • P2O5. • BaO. • MgO. • CeO2.

• Krom oksit. • Selenyum BileĢikleri. • Kobalt oksit.• Demir Oksitler. • Uranyum BileĢikleri. • Molibden oksit. • Vanadyum oksit. • TiO2 3-Boya Hammaddeleri . • Antimum oksit. • Wolfram. • Kadmiyum oksit. • Nikel Oksit. • Mangan oksit. • Bakır oksit.

volkanik tüfler. • . perlit vb. disten. sayılabilir. talk. Kuvars-Kuvarsit-Kuvars kumu grubu olmak üzere 3’e ayrılmaktadır. Feldispat grubu 3. manyezit. Seramik çamurunda kullanılan diğer hammaddeler arasında mermer. Kil-Kaolen grubu 2.SERAMĠK HAMMADDELER •Seramik hammaddeleri oluĢturan ana hammaddeler 1. dolomit. wollastonit. flint taĢı ve sileks. alçı taĢı.

Çamurun çiğ halde plastikliğini ve kuru mukavemetini verir. seramik kaplama malzemelerinde (duvarda) %15-20 oranında kullanılır. • • . Kil: Seramik sağlık gereçleri çamurunda %30-35. Çamurun beyazlığı ve piĢmede iskelet oluĢumunu sağlar.Seramik çamurunda kullanılan hammaddelerin iĢlevleri kısaca Ģöyledir: Ana hammaddeler: Kaolin: Seramik sağlık gereçleri çamurunda %2530. seramik kaplama malzemelerinde (yer ve duvarda) %30-55 oranında kullanılır.

. Kuvars-kuvars kumu: Seramik sağlık gereçleri çamurunda %10-15 seramik kaplama malzemelerinde(duvarda) %5-15 oranında kullanılır.Feldispat: Seramik sağlık gereçleri çamurunda %20-25. •Çamurun piĢme esnasında ergimesini. camsı faza geçmesini sağlar. seramik kaplama malzemelerinde(yer ve duvarda) %20-45 oranında kullanılır.

feldispatın 1280°C olan ergime noktasını düĢürerek daha kolay eriyen bir cam meydana getirir. Seramikte kullanılacak mermerde Fe ve renk verici maddelerin bulunmaması gerekir. CaCO3 CaO+CO2 Diğer hammaddeler: •Mermer saf feldispat ile ısıtılacak olursa. .•Mermer: Küçük kristalli ve basınç altında sağlamlaĢmıĢ kalsiyum karbonattır. 900°C’de ısıtıldığında CaO ve CO2’e ayrıĢır. Bu özelliğinden dolayı sır üretiminde kullanılır.

(CaO. Diğer maddelerle karıĢtığında eritken vazifesi görür. Fayans masselerinde çekmeyi azaltmak içi mermer yerine kullanılır.25 CaO. Kuvars ile ısıtılırsa magnezyum silikatı meydana • • .5-5 mohs dolayındadır. sertliği 4. %51.SiO2) Elyaflı bir yapısı vardır.75 SiO2 olup.Wollastonit: BileĢimi kalsiyum silikattır. tabiatta bol miktarda bulunur. Magnezit: MgCO3 bileĢiminde olup. Teknik bileĢimi %48. Tek baĢına ısıtıldığında refrakter olduğundan. refrakter sanayinde erime noktasının yüksekliği ve curufa dayanıklılık yönünden çok önemli bir hammaddedir.

.

.

KĠL VE KAOLEN GRUBU HAMMADDELER KĠLLER .

.

.

.

.

Y SiO2.Allofan grubu kil minerallerinin genel kimyasal bileĢimi X Al2O3.1.8 arasında değiĢmektedir. yeĢil. Saf olduklarında saydam ve renksiz iken. SiO2/Al2O3 oranı 0. Ayrıca allofanların alkali ve toprak alkali içeriği diğer killerden çok azdır. bu oran diğer kil minerallerinden küçüktür.5. Z H2O’dur. . sarı ve kahverengi olmaktadır. yabancı madde karıĢtığında mavi.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Mineralojik özelliklerine göre sınıflandırılan SERAMĠK KĠLLERĠ killer. refrakter kil. piĢme rengi gibi özellikleri. bağlayıcı kil. kaba seramik kili. Ģiferton gibi fiziksel özelliklerine göre de sınıflandırılır. kuru mukavemet. ince seramik kili. . çeĢitli fiziksel ve kimyasal özelliklerine göre. plastiklik. kullanım amacına göre bazen kimyasal bileĢimden önce gelen bir özellik olarak da kabul edilebilir. Seramikte kullanılan killerin kuruma ve çekme özellikleri.

Yapısal karo .Çimento .Kaplama malzemesi . sıhhi tesisat.Sondaj Çamuru .Refrakter sanayi . Diğer Tüketim (% 25) .Drenaj boruları . yer karosu. 1969 (Robert Bates)'de verilen. çömlek. elektro porselen (% 40) C. killerin kullanım alanları sınıflandırması aĢağıda sunulmuĢtur. Fayans.Geology of Industrial Rock and Minerals.Pis su borusu B. çini. A. PiĢirilen Kil Ürünleri (% 35) . cam. çanak. porselen. kiremit .Tuğla.Dolgu maddesi .

Monolitik Harçlar (Uygulama ġekline Göre. Porsil) B. ġamot Ġzole Tuğlaları b.Yoğun Tuğla Örgü Harçları (ġamot ve Yüksek Alümina Örgü Harçları) b. ġekilsiz Refrakterler (Harçlar) A. REFRAKTER KĠLLER . Ağır Hizmet Tuğlaları . Hafif Hizmet Tuğlaları b. Genel Hizmet Tuğlaları . Örgü Harçları a. Hafif Tuğla Örgü Harçları (Ġzole Örgü Harçları) B. ġekilli Tuğlalar-Refrakterler A. Kizelgur Ġzole Tuğlaları 2.Refrakter killerin tüketim alanı olarak: 1. Yoğun Tuğlalar a.ġamot ve Yüksek Alüminalı Tuğlalar . Diğer Tuğlalar (Silika. Hafif Tuğlalar (Ġzole Tuğlalar) a.

kullanım yeri hafif olan yerlerde Hafif Hizmet Tuğlası adı verilir. kırılma ve cüruf atağı mukavemetine sahip olan dolayısıyla ağır Ģartlarda kullanılacak tuğlalara Ağır Hizmet Tuğlaları. Ġzolasyon tuğlaları izolasyon amaçlıdır ve esas çalıĢma tuğlaların arkasında kullanılır. . sürtünme. % 46 ve daha yüksek alüminaya sahip olanlar ise yüksek alüminalı tuğlalar olarak adlandırılır. Harçlar tuğlaları birbirine bağlayan toz malzemelerdir.Yoğun tuğlalarda % 46 alüminaya sahip olanlar Ģamot. kullanım yeri Ģartlarının daha hafif olduğu yerlerde Genel Hizmet Tuğlaları. Demir çelik sanayinde yüksek hacim ağırlıklı.

Killer homojenlik. çimento. plastiklik. cam sanayinde ve kok fırınlarında silika asidik ortamlarda asit tuğlaları diğer çalıĢma ortamlarında genel hizmet ve hafif hizmet tuğlaları kullanılır. petrokimya sanayinde ağır hizmet tuğlaları.ÇalıĢma Ģartlarının ağır olduğu demir-çelik. . nem ve kuru mukavemet ile diğer teknolojik özelliklerinin farklılığından dolayı çeĢitli kullanım alanlarına sahiptir.

Refrakter killer refrakter sanayinin ana hammaddesini teĢkil eder. temizlik. çimento. . deterjan. Kullanımı gittikçe artmakta buna bağlı olarak özellik arz eden yeni kullanım alanları geniĢlemektedir. sondaj çamuru. Dünya kil üretiminin geriye kalan % 25'i ise killerin özelliklerine göre refrakter sanayinde. dolgu ve kaplama malzemesi olarak.Dünya kil üretiminin yaklaĢık % 75'i piĢirilen ve Ģekillendirilen seramik ürünlerinin imalatında kullanılmaktadır. gıda ve ilaç sanayinde kullanılmaktadır.

.

.

.

.

ġu .AĞIR FELDĠSPATLAR •Alkali feldispatlar ile plajioklaslar dıĢında kontak metamorfizma sonucunda meydana gelmiĢ olan ve çok nadir olarak bulunan feldispatlara ağı feldispatlar denir. • Ağır feldispatların ekonomik önemi vardır. Bu guruba ait iki mineral Selsiyan ve hiyalofon olup triklinik sistemde kristalleĢir Bunlar baryumlu aluminyum silikatlar olarak bilinirler an Japonya ve Kanada' da daki yataklar iĢletilmektedir.

.

.

elektroporselende % 20-28'ini ve kimyasal -teknik porselende % 17-30'unu teĢkil eder. piĢirme sırasında seramik bünyenin camlaĢma derecesini kontrol eder ve ürün fırından istenen camlaĢma derecesinde çıkar. Eritici (flaks). bünye piĢirildiğinde sıvı oluĢumunu sağlayacak sıcaklığın düĢürülmesi amacıyla katılır..Seramik reçetesine flakslar (eriticiler). . YumuĢak porselenlerde (düĢük ısıda piĢirilmiĢ) feldspat reçete bileĢiminin % 2540'ını: sofra eĢyasında % 18-30'unu. Farklı seramik bünyeler değiĢik camlaĢma derecesi gerektirdiğinden belirli bünyelerde kullanılacak flaks miktarı da değiĢkendir.

çok sayıda teknik kriter etki eder ve bu kriterler belirli bir flaksın ilavesiyle kazanılacak özellikleri de kapsar.Sodyum ve potasyum feldspat. . kopma mukavemeti. ya da nefelinli siyenit gibi flakslardan hangisinin ne miktarda kullanılacağına. nihai üründe aranan beyazlık derecesi. sır dekorasyonları üzerine metal iĢleme etkisi ve imalatçının geleneksel alıĢkanlığı gösterilebilir. sır tutma veya reddetme. Bunlara örnek olarak.

.

.

.

özgül ağırlığı 2. Kristallerinin büyüklüğü bakımından iri kristalli olanlar: Dumanlı kuvars.Metamorfik. Venüs saçı. 2.KUVARS • Kuvars SiO2 bileĢiminde sertliği 7. Saydam veya mat. NeceftaĢı. pembe. • Kuvars jenetik olarak: 1. Doğada fay ve çatlaklarda filon halinde bulunur. Morion. kriptokristalin olanlar: Akik. mor gibi çeĢitli renklerde kuvars vardır.85 gr/cm3. Kalsedon. renksiz veya beyaz. ergime sıcaklığı 1785 oC olan. ÇakmaktaĢıdır. yerkabuğunda en yaygın minerallerden biridir. kırmızı. Ayrıca cevher yataklarında gang minerali olarak rastlanır. 3- Sedimanter kökenlidir.Magmatik. mavi. Ametist. .

BaTiO3 çıkıĢ maddesi olarak alınarak geliĢtirilen seramiğe "piezoelektrik seramik" adı verilmektedir. gnays gibi ana kayaların • içinde bulunabildiği gibi. tanecik yapısında olarak damarlar Ģeklinde diğer mineraller ile karıĢmıĢ olarak bulunur. Bu olay "piezoelektrik" konusunun kapsamına girer. Bu mekanik etkilerin kaldırılması ile elektrik yükü de ortadan kalkar. Piezoelektriğin seramik ile olan ilgisi yalnızca kuartza bağlı bir özellik değildir.• Kuartz kristali granit. . onun elektrik ile yüklenmesine neden olur. bazen de tek baĢına. Kuartz kristali elektroteknik alanda önemli sayılan bir özelliğe sahiptir: Kristale uygulanan basınç ve çekme gibi mekanik etkiler.

frekans kontrol asilatörerinde ve frekans filtrelerinde kullanılmaktadır. ve hazırlama iĢlemlerinden geçirilerek cam. seramik. dolgu ve metalurji sanayiilerinde •Süt kuvars ve camsı kuvars ise öğütülerek . boya. deterjan. zımpara.•Düzgün ve temiz olan kuvars kristalleri •Kuvars kristalleri elektronik sanayiinde optik ve elektronik sanayiinde ve süs taĢı olarak kullanılmaktadır.

•Optik ve Elektronik Sanayiinde kullanılan kuvars kristallerinin % 99. temizlik malzemeleri üreten endüstrilerde 74 mikron altın.01'dir. Cam endüstrisinde kullanılan kuvarsın tane iriliğinin 500 mikron altında. Diğer impüriteler istenmemektedir.99 SiO2 saflıkta olması istenir.5 ve Fe2O3 ise % 0. Metalurji endüstrisinde kullanılan kuvarsta SiO2 % 99. boya endüstrisinde ise 10 mikron altında olması istenmektedir. • .

b) PiĢmiĢ çamurda gözeneklilik ve su emme artar.• Silisyumdioksit seramik çamur ve sırlarında önemli • görevler yüklenerek geniĢ kullanma alanı bulur. Doğada bol ve yaygın olarak bulunan ince taneli kumlar. . Seramik endüstrisinde SiO2 in en çok kuartz kumu ve kuartzı Ģeklinde olan türleri kullanılır. demir ve diğer zararlı katkıları içermiyorlarsa. Kuartz katkısı çamurlarda Ģu etkileri gösterir:a) Çamurun bağlayıcı özelliği ve kuru direnci katkı oranı arttıkça azalır. büyük kırma ve masraflarına gerek olmaksızın seramik endüstrisinde öncelikle kullanılırlar. c) Kuru ve piĢme küçülmesi değerlerinde azalma ortaya çıkar. Katkı oran artması ile birlikte küçülme yerine büyüme görülür.

mika. granat. sedimanter ve metamorfik olmak üzere 2 çeĢidi mevcuttur. kuvars. kumtaĢı (kuvarslı gre) ve kuvars kumu gibi SiO2 olup. rutil. BileĢiminde % 95'den fazla SiO2 bulunan kuvarsitlere "Ortokuvarsit" denilmekte olup. manyetit. sanayide genellikle ortakuvarsitler kullanılmaktadır. Kuvarsitin kimyasal bileĢimi. • • . ancak kuvarsit içerisinde çeĢitli miktarlarda feldspat.KUVARSĠT • Kuvarsit. silisten meydana gelmiĢ bir çimento ile birbirlerine çok sağlam Ģekilde bağlanmalarıyla oluĢmuĢ bir kayaç olup. bulunabilir. kireçtaĢı v. kil. . hematit. genel olarak kuvars kumu tanelerinin.b.

•Kuvarsit direnci çok. Bu sebeple de kuvarsit üretimi.4'den az olması durumunda cam ve seramik sanayiinde kullanılabilmektedir. ayrıca daha saf olan kuvarstan. Kuvarsitler SiO2 içeriği yüksek ve demir içeriği % 0. Ayrıca refrakter (silika tuğla). metalürji (demir ve ferrokrom). inĢaat (hafif gazbeton yapı elemanları üretimi) sanayiinde de çeĢitli amaçlarla kuvarsit kullanılmaktadır • . aynı kimyasal bileĢimde bulunan kuvars kumu ve kumtaĢından (kuvarslı gre). sağlam ve aĢındırıcı kayaçtır. Bu nedenle istihracı ve öğütülmesi oldukça güç ve pahalıdır. sonra tercih edilmektedir.

Kuvarsit; kuvars, kuvars kumu, ve kuvarslı grenin kullanıldığı tüm alanlarda kullanılabilir. BaĢlıca tüketim alanları, cam, seramik, boya, detarjan, dolgu, hafif gazbeton yapı elemanları (Ytong), silika tuğla ve ferrosilisyum üretiminde, hammadde olarak, ayrıca ferrokromun ara ürünü olan silika ferrokrom üretiminde ve demir çelik sanayinde yüksek fırınlarda asit-baz dengesinin sağlanmasında tüketilmektedir.

KUVARS KUMU

•Kuvars kumları, beyaz renkli, toz Ģeker
görünümlü, ince taneli olup, baĢlıca silisten ve az miktarda kil, demir oksit ve kireçten oluĢur. Doğada saf olarak bulundukları gibi istenmeyen impüritelerle karıĢmıĢ olarak da bulunabilir. Kumlar kullanma amacına göre gerek boyut, gerekse kalite açısından cevher hazırlama iĢlemlerine tabi tutulurlar.

• Kuvars kumları oluĢumları açısından genelde ikiye
ayrılabilir. Birincisi allokton oluĢum dediğimiz kuvarsça zengin mağmatik ve metamorfik kayaçların ayrıĢmasından sonra serbest kalan kuvarsların taĢınarak killi gevĢek bir çimento ile istiflenmesinden meydana gelir. Bunların renkleri içinde ihtiva ettikleri demirli minerallerin oranına göre beyazdan siyaha kadar değiĢebilir. Ġkincisi otokton oluĢumdur. Bunlar silisçe zengin kayaçların bir faylanma veya bir metamorfizmanın etkisiyle yerinde ayrıĢmasından meydana gelirler. Bu tip kuvars kumları allokton oluĢumlara göre daha az impurite içerirler. Daha saftırlar. Kuvars kumları baĢta cam sanayiinde olmak üzere deterjan, boya, seramik ve metalurji sanayiilerinde kullanılır.

Dünyada mamul kuvars kumu rekabetinin fazla olması kuvars hazırlama çalıĢmalarını geliĢtirmektedir. çimento. boya metalurji sanayilerinde kullanılmaktadır. deterjan. .Cam. seramik.

kuvars. yapısında bulunan kalsiyumun yerine kısmen demir. manganez.VOLLASTONĠTĠN •Wollastonit doğal oluĢumlu lifsi yapıda bir kalsiyum metasilikattır (CaSiO3). epidot (piroksen). magnezyum yada stronsiyum gelebilir ve yaygın olarak garnet (granat).3 CaO ve % 51. kalsit. grossular ve hedenberjit gibi mineraller ile birlikte bulunur . Doğada. diopsit.7 SiO2'den oluĢur. Teorik bileĢimi % 48.

. Bu oluĢum kısaca.•Vollastonit oluĢumu skarn zonu yada •SiO2 + CaCO3 -» CaSiO3 + CO2 (kuvars) (kalsit) (vollastonit) magmadan silikat ve kireçtaĢlarından kalsitin gelmesiyle gerçekleĢir.

lastik sanayilerinde bunun yanında metalürji. dolgu malzemesi olarak boya. cam sanayilerinde ve kaynak elektrodu yapımı ile Portland çimentosunda kullanılmaktadır. plastik. BaĢlıca seramik sanayinde kullanılan vollastonit.•Vollastonit bir endüstriyel hammadde VOLLASTONĠTĠN KULLANIM ALANLARI olarak çok kısa bir geçmiĢe sahiptir. .

elektrik izolatör malzemesi vs. yer ve duvar karosu üretiminde. kurumayı çabuklaĢtırdığı.•Seramik sanayinde vollastonit çeĢitli seramik ürünlerinin (sofratakımı.) imalinde. çanakçömlek. piĢme küçülmesini azalttığı. sır yapımında. bir defada piĢirmeye imkan sağladığı ve Ģekillendirmede laminasyonu . gaz çıkıĢı ve gözenek oluĢturmadığı (iğnemsi yapısı ve ateĢ kaybının düĢük olması nedeniyle). ürünlerin mekanik mukavemetini arttırdığı.

Seramik sanayinde kullanılan vollastonitler minimum %49 Si02 ve %43-45 CaO. Bunlara ilave olarak vollastonit tenörü.5-4 ateĢ kaybına sahip olmalı ayrıca maksimum tane boyu 44 mikron olmalıdır. maksimum %0.25-0.•Öyle ki seramik hamuruna %50 vollastonit katıldığında piĢme süresi 20-70 saatten 1 -2 saate düĢerek hızlı piĢirme ve soğutmaya imkan sağlayarak büyük bir enerji ve zaman tasarrufu sağlanabilmektedir.50 Fe203 içermeli ve en çok %1. en az %90 (eğer sır için kullanılacaksa en az %95 tenörlü) ve %90 beyazlıkta olmalıdır • . CaSiO3 olarak.

yol çizgi boyaları gibi bazik özellikteki boyalarda düĢük yağ absorbsiyonu.•Boya ve astar sanayinde vollastonit. latex boyaları. kimyasal inertliği sebebiyle kullanılmaktadır. yüksek beyazlıkta ve parlaklıkta iğnemsi taneleri. Bu sanayide kullanılacak vollastonitlerin tenor ve beyazlığı %90'ın üzerinde olmalıdır . baĢlıca yağ ve su bazlı iç-dıĢ cephe boyaları.

. boyutsal duraylılığı sağlaması nedeniyle dolgu malzemesi olarak kullanılmaktadır. düĢük su ve plastik absorbsiyonu.•Vollastonit bir çok plastik-lastik ürünlerinde iğnemsi yapıda parlak ve beyaz taneli olması. düĢük viskozitesi. Bu sanayide kullanılacak vollastonitler en az %90 tenörlü ve %85-90 beyazlıkta olmalıdır.

S ile P maksimum %0. CaO en az %44. . çok az miktarlarda S.P ve Al2O3 içeriği olması sebebiyle kullanılmaktadır.5.5. düĢük sıcaklıklarda eriyerek cüruf oluĢturmaması.02 olmalı ayrıca en az %80 vollastonit içermelidir. döküm çeliğinin düzgün yüzeyli olmasını sağlaması. Fe203 en az %0. Metalurjik kalite vollastonit'in spesifikasyonları ise: Si02 en az %49.•Metalurjik uygulamalarda ise vollastonit.8. Al203 en az %0.

kaole n Killi bir oluĢum bentonit halloysi t .

feldspa t feldspa t kuvar s vollastonit .

Ametist (mor kuvars) Kuvar s .

PĠROFĠLLĠT Pirofillit ismi 1829 yılında R. Pirofillit H2Al2 (SiO3)4 teorik formülünü sahip hidrate olmuĢ bir Aluminyum Silikattır: Birçok fiziksel özellikleri açısından talka çok benzemekle birlikte ondan dana sert olup yüksek sıcaklıklarda akıĢkan bir durum almaz. Harmen tarafından Yunanca kelimeler olan "pyro" ateĢ ve "Phyllite" kaya veya taĢ anlamındaki kelimelerden türetilmiĢtir. . Bu nedenle yüksek kaliteli seramik ve refrakter ürünleri üretiminde önemli bir yer tutar.

yada yapraksı kristallere sahip ve monoklinal yapıdadır. yapıda % 4 den fazla serisit içeren pirofillitler refrakter sanayii için uygun değildir. Elastik değildir. Porselen v. . pirofillite MgO yerine Al2O3'ün geçtiği bir tür talk denilebilir. Ancak serisit aktif bir flux olduğu için. kırılgandır.•Ticari olarak pazarlanan pirofillitin bünyesinde % 10-30 civarında kuvars ve az miktarda serisit bulunur. Mineralojik özellikleri itibari ile.b seramik ürünleri üretimi için ise bünyede serisit olması sakıncalı değildir. Mika gibi.

Özgül kütlesi 2. aralarındaki fiziksel benzerliklerdir. Pirofillitin talkla beraber gruplandırılmasının en önemli nedeni. Kimyasal olarak pirofillitin talkla hiç bir ilgisi yoktur. Sertliği. .•Fiziksel Özellikleri: •Pirofillit oldukça yumuĢak silikat tabakaları Ģeklinde oluĢmuĢ bir malzemedir. ġeffaftan opak'a kadar değiĢen görünümleri mevcuttur.9 arasındadır. kyanit (disten). Mohs cetveline göre 5 civarındadır. Pirofillit.8 2. sillimanit ve andaluzit ile beraber aluminyum silikat sınıfına dahildir.

Oldukça nadir bir mineraldir. •-Ġnce yapraksı katmanlar halinde.•Pirofillit genellikle üç Ģekilde bulunur. kristaller halinde (masit siperlitik agregalar). metamorfik ve hidrotermal olaylar sonucu oluĢmuĢtur. . •-Yıldız veya çiçek Ģeklinde değiĢen küçük •-IĢığı yayan iğne Ģeklinde kristaller halinde. •Pirofillitin Tabiatta BulunuĢu: •Bilinen pirofillit yatakları sedimanter.

. Pirofillit. kyanit. iyi geliĢmiĢ bir mineral zonu. serizitle her zaman karıĢık ve nadiren de serbest olarak bulunur. fazla silisifiye ve serizitik bir tavan Ģeklinde bulunur. pirit. Bu Ģartların bulunduğu yataklarda mineralize zondan tavan ve taban geçiĢi tedricidir. kuvars. apatit. manyetit ve hematit gibi minerallerle devamlı olarak beraber. topaz.•Pirofillitin Yataklanma ġekilleri: •Genellikle aĢağıdan yukarıya doğru çok silisifiye bir taban.

b ürünlerde dolgu maddesi olarak kullanıldığı gibi DDT ve benzeri insektisitler için bir dağılım ve dolgu elemanı olarak kullanılmaktadır.KULLANIM ALANLARI •Pirofillitin çeĢitli alanlarda refrakter ve seramik ürünlerin imalinde. kozmetik. boya. . lastik. sabun v.

B. ateĢte piĢirme. küçültme ile oluĢabilecek kılcal çatlaklar ortadan .• Seramik Ürünleri: • Elektrik izolatörlerinde oldukça fazla kullanılmaktadır. Öte yandan fayans yapımında feldispat yerine pirofillit kullanımı ile termal Ģok. Pirofillit karıĢımıyla yapılan sofra eĢyaları yüksek mekanik dayanıklılık ile beraber mamul madde yüzeyinde zamanla meydana gelebilecek kılcal çatlakları tamamen ortadan kaldırmaktadır. fayans ve yarı vitröz sofra takımları imalinde kullanılmaktadır.D. Böylece elde edilen ürünler mekanik ve fiziksel özellikler açısından normal porselen ile benzer özellikler göstermekle beraber sıfıra yakın porozite ve yüksek "puncture" değerlerinin önemli olduğu durumlarda uygun olmaktadır. Pirofillit ve talk karıĢımı A.

Bu sıcaklıktan sonra mullit dönüĢümleri baĢlar ve bünyedeki serbest kuvars da kristabolite dönüĢür. Bu nedenle çekicidir. 800oC civarında mineral Al2SiO10 yapısına dönüĢü ve 1000oC'a kadar kararlı kalır. MullitleĢme reaksiyonları 1400-1450oC civarında da sürdüğü için çelik potalardaki genleĢme özelliği tuğla derzlerini kapadığı için eĢdeğeri (ġamot v. Ġkincil Metalurji proseslerinde. Ancak Demir-Çelik sanayiinde potalarda Ģu anda kısıtlı kullanım imkanı vardır.• Refrakter Ürünleri : • Pirofillit ısıtıldığında 400-700oC arasında kristal yapıda değiĢiklik olmadan bağlı suyunu kaybeder. pota ocağı bulunan demirçelik .b) hammaddelere oranla daha iyi performans verir. Pirofillit kalsinasyona gerek duymaksızın refrakter hammadde olarak kullanılabilir. Bu yapısı pirofillite 1200-1300oC civarında genleĢme özelliği verir.

genleĢme katsayısı. üretilen seramik ve refrakter ürünlerin imalinde kullanılmasının önemli avantajları Ģunlardır. büzülme v. olan karıĢımları yapabilme olanağı. termal Ģok direnci arttırması.b özellikleri kontrol olanağı. •-Pirofillitin yüksek ısı iletim özelliği ve düĢük ısıl •-Vitröz malzemelerin mukavemetini arttırması. . •-DüĢük rutubetle hazırlanabilen çatlama riski az •-Çekme.•Pirofillit'in genel hizmet malzemesi olarak •-DüĢük sıcaklıkta piĢirme olanağı.

Beyaz Çimento Üretimi: Pirofillit beyaz çimento üretiminde de tercih edilen hammaddelerden biridir.B. Bu tür kullanımda pirofillitin fiziksel ve kimyasal özellikleri itibari ile en düĢük niteliklisi bile yeterli • • . Akıcılığı çok iyi olduğundan ve insektisitlerin fonksiyonel maddesi ile bir etkileĢmeye girmediğinden bu alanda kullanılan en ideal malzemelerden biridir.•Ġnsektisitler : •Ġnce öğütülmüĢ (-230 mesh) pirofillit DDT gibi insektisitler veya rotenone gibi fungusidler için taĢıyıcı olarak özellikle A.D.'de geniĢ olarak kullanılmaktadır.

• Dolgu Malzemesi Olarak Diğer Kullanım Alanları: • Kaliteli kağıt imalinde yüzey düzgünleĢtirme amacı ile kullanılmaktadır. temizlik malzemelerinde. sert ve yumuĢak lastik. deterjan. melamin. tekstil ve kord finisajında. Krem. fenol formaldehid ve üre-formaldehid reçine bağlayıcı kalıp tozlarında. . boya sanayiinde önemli oranlarda kullanılmaktadır.

izolasyon. boya. yağ absorplaması. kozmetik. kağıt. kimyasal tutarlılığı. yumuĢaklığı. tarım ilaçları. •Üretim ve tüketim alanları sınırlı olan talkın ülkemizde özellikle son yıllarda tüketimi .TALK •Talk. lastik. elektrik direnci. ısıya dayanımı. dökümlastik gibi sanayi dallarında kullanılmaktadır. kuvvetli kaplama özellikleri nedeniyle seramik.

•Endüstride talk kullanımının en büyük avantajı opaklık ve poroziteyi iyileĢtirmesi ile birlikte pürüzsüzlük sağlaması. kağıt üretiminde ise kağıdın sarılığını ortadan kaldırmasıdır. •Talk aynı zamanda kullanılan bütün dolgu ve kaplama minerallerinin de en az aĢındırıcı özelliğe sahip olanıdır. .

büyümenin ana motoru olması beklenmektedir. plastiklerde kullanılan dolgu maddelerinin. . özellikle polipropilen (PP) oto parçaları baĢta olmak üzere.•BaĢka bir avantajı da yüksek tabaka tutma özelliğidir. Talk kullanımlarındaki geliĢmelere bakılarak.

•Talk. Tırnakla kolayca çizilir ve sertligi 1’dir. .TALKIN FĠZĠKSEL VE KĠMYASAL ÖZELLĠKLERĠ •Talk doğada bulunan en yumuĢak minerallerden biridir. silis ve oksijenden oluĢmuĢ sulu bir silikattır. magnezyum.

5 SiO2. Bu kompozisyon içinde sınırlı miktarlarda izomorf maddeler bulunabilir.8 H2O içerir. •Bunlar. gri renklerde bulunabilir. beyaz.7 MgO ve % 4. . demir. % 31.•Kimyasal formülü Mg3Si4O10(OH)2’dır. mangan ve titanyumdur ve bunların bileĢimine bağlı olarak da talk. çok az miktarlarda alüminyum. yeĢil. Teorik olarak % 63.

TALK STEATĠTE .

TALK .

Tal YeĢil Talk .

6–2. katılaĢır ve asitlerle bozulmaz.•Talkın yoğunluğu 2. •Talkın ısı ve elektrik iletkenliği zayıftır ancak ateĢe dayanıklıdır. •Yüksek sıcaklıklarda ısıtıldığında sertleĢir. .8 g/cm3 arasındadır.

magnetit. tremolit-aktinolit ve mika gibi minerallerin degiĢik oranlarda karıĢımı halinde olabilirler. •Bu tür ürünler. diyopsit. pirit.TALK ÇEġĠTLERĠ •Talkın ticari olanları genellikle teorik saflıktan oldukça farklılıklar gösterir. . kuvars. kalsit. saf talk minerali olduğu gibi talk ve talkın parajenezinde bulunan dolomit. serpantin.

En az % 50 mineral talk içermekte olup. •Steatit: Yüksek saflıkta masif talklar için kullanılan bir terimdir. elektriğe ve asitlere karĢı dirençli. .5 den az CaO ve Fe2O3 ve %4' ten az Al2O3 ihtiva etmelidir. En çok kullanım alanı elektrik izolatörleri yapımıdır. Ancak steatit %1.•Ticari talkın çeĢitleri Ģunlardır: •SabuntaĢı (Soapstone): Mineral talk içeren masif formun adlandırılmasıdır. ısıya karsı dayanıklı özelliklere sahiptir.

•Fransız TebeĢiri: Talkın masif çeĢidi olup. •Asbestin: Saf talk minerali kristal özelliklerinde nadiren lifsi görünümdedir. Asbestin ise daha ziyade levha. boya ve kursun kalem yapımında kullanılır. . ince tabaka veya mikaya benzer Ģekillerdedir •Rensselaerit: Talka benzeyen ancak yumuĢak ve yağlı olmayan bir mineraldir.•Lava: Blok talkları veya blok talklardan elde edilen son ürünleri ifade etmek için kullanılır.

fay ve makaslama zonlarıdır. Talk yatakları baĢlıca 4 gruba ayrılabilir: . •Talk oluĢumu için en uygun alanlar magmatik kayaçlar ile sedimanter kayaç kontaktları.Talk Yataklarının Jeolojisi •Ekonomik öneme sahip olan talk yatakları dolomitik kayaçların bölgesel veya kontak metamorfizmaya uğramasıyla yada magmatik kayaçların serpantinleĢmesi ile oluĢabilir.

YumuĢak Levhamsı Talk: Sedimanter magnezyum karbonat kayaçlarının bir alterasyon ürünüdür. Steatit. .Steatit-Kompakt Talk: Masif. kesilebilir veya istenilen sekil verilebilir. 1800°F' ta 6 saat ısıtılırsa kenetlenmiĢ klinoenstatit kristaline dönüĢür (bu. Diğer talk materyallerinden daha fazla kullanım özelliklerine sahiptir.1. Bu ürün iyi elektrik izolatör özelliğine sahiptir. Bu en önemli talk tipidir. LAVA olarak isimlendirilir). kriptokristalin. oyulabilir. 2.

serpantin ve hakiki yumuĢak talktan oluĢan masif veya laminalı kayaç halindedir.3. DeğiĢen yüzde oranlarında tremolit. beyaz Ģisti kayacı içine alır.Tremolit Talk: Bazen sert talk olarak isimlendirilir. kalsit. % 6-10 arasında değiĢen CaO içeriği ile karakteristiktir. dolomit. serpantin ve diğer birçok eser mineralden oluĢan ve yumuĢak talk olarak isimlendirilen gevrek.KarıĢık Talk Cevherleri: Levhamsı talk. kalsit. . 4. antofillit. dolomit. Talk-klorit karıĢımından oluĢan düĢük kalitede yataklar yaygındır.

TALKIN KULLANIM ALANLARI • Talk. asfalt dolgu maddesi yapımında. çatı kaplamasında. yumuĢaklığı. • Kullanım amacına göre. rengine. • Talkın kullanım alanları. kozmetik ve farmakolojide. . kauçuk ve kağıt sanayiinde. nem oranı. saflığına ve diğer yapısal özelliklerine göre çok farklılık gösterir. erime noktası. özgül ağırlığı. yağ absorbsiyonu. boya yapımında. haĢarat ilacı üretiminde. seramikte. hayvan yemi ve gübre üretiminde kullanılır. ısı ve elektrik iletkenliği ve kimyasal analiz önemlidir.

zirai kimyasallardaki tüketiminin de hızla yükseleceğini göstermektedir.•Uzun vadeli projeksiyonlarda talkın elektronik ekipmanlar ve uzay araçlarının imalinde stratejik öneminin artacağını. .

plastik) % 17 .•Ülkemizde Talk Tüketim Alanları •Lastik % 25 •Seramik % 21 •Tarım Ġlaçları % 17 •Boya % 15 •Pudra % 5 •Diğerleri (Döküm.

•Ayrıca.5.•Seramik Sanayiinde: Talkın ısı ile genleĢme özelliğinin çok az olması nedeniyle banyo ve mutfak seramiklerinde ve elektrik sobalarının plakalarında kullanılmasını sağlamıĢtır. demir oksit %1. CaO %0.5 ve Al2O3 %4' ten fazla olmamalıdır. BileĢiminde manganez ve demir istenmeyen impuritelerdir. •Seramik sanayiinde kullanılacak talkta fiziksel ve kimyasal yapı bakımından homojenlik istenir. tane iriliği ve dağılımı ile piĢirme rengi de • önemlidir. .

Bu yüzden hammaddede beyazlık ve saflık aranmamaktadır. Ayrıca kloritsiz kompakt talk (steatit) kullanılabilir. •Çatı Kaplamasında: Bu iĢ için genellikle kalitesiz talklar kullanılır. . •Aranan özellikler tane boyu ve dağılımı ile yağ emme özelliğidir.•Elektroseramik ve sırlamada kullanılan talk saf magnezyum silikattır.

Talk lifi boya tabakacıklarının birbirine ve yüzeye kenetlenmesini sağlar. yağ absorblama özelliğinden dolayı boya ve benzeri yağ yapımında kullanılmaktadır. bir çok sentetik lastik. . Ağır boya materyallerinin çökmesini önleyip. boyanın daha homojen olmasını sağlar.5). • HaĢerelere KarĢı: Talk haĢere öldürücü ilaç yapımında da kullanılmaktadır. istenen yoğunluk ve az aĢındırıcılık özelliklerini kazandırır. Ayrıca 325 mesh' lik elekten geçebilmelidir. • Kauçuk Sanayiinde: Talk. plastik ve kauçuk üretiminde doldurucu olarak kullanılır. Ġlaca toksit etki. Maddeye siki bir doku kazandırır. Boya sanayiinde kullanılan talk öğütüldüğünde son derece beyaz ve tenoru yüksek olmalı (%98.• Boya Sanayiinde: Lif ve yaprak özelliğine sahip talklar.

yumuĢaklığı. arsenik ve demir miktarlarının düĢük . tane boyu. mürekkep emme özelliği ve suda erime özelliği nedeni ile kağıt sanayiinde rahatça kullanılabilmektedir. Bu sanayiide kullanılan talkta aranan özellikler. •Kozmetik ve Farmakolojide: Talkın istenilen tane boyutunun elde edilmesi mümkün olduğundan kimyasal saflığı ve kayganlığından dolayı kozmetik ürünleri ve ilaç üretiminde kullanılmaktadır. Ancak kullanılacak talkın CaCO3 oranı %2-5' ten fazla olamamalı ve baĢka mineral içermemelidir. içerdiği lifsi ve sert minerallerin azlığı.•Kağıt Sanayiinde: Talk.

DOLOMĠT .

• . Dolomit. kalsitten ayrı özellikte bir mineral olduğu ilk kez Fransız Jeolog Dolomiev Sylusion tarafından belirlenmiĢtir.GĠRĠġ • BileĢimi CaMg(CO3)2 olan ve bir çift karbon bileĢiği olan dolomitin. kireçtaĢlarından CaO'in yerini kısmen veya tamamen MgO'in alması ile oluĢmaktadır.

% 10-50 dolomit. % 50-90 dolomit. % 90'dan fazla dolomit. KireçtaĢı Karbonatlı kayaçlar dolomit içeriklerine göre aĢağıdaki Ģekilde sınıflandırılırlar tarafından Ģu Ģekilde sınıflandırılmaktadır. % 5-10 dolomit. Dolomit • % 10-50 kalsit. .Kalkerli dolomit • % 50-90 kalsit. % 5'den az dolomit.Dolomitik kireçtaĢı • % 90-95 kalsit.• Bünyedeki kalsit ve dolomit oranlarına göre bazı araĢtırmacılar • % 10'dan az kalsit. Mg'lu kireçtaĢı • % 95'den fazla kalsit.

Karbonatlı kayaçlar dolomit içeriklerine göre aĢağıdaki Ģekilde sınıflandırılırlar % Kalsit içeriği 100 90 50 10 0 KireçtaĢı Dolomiti Kalsitik k Dolomit KireçtaĢı 0 10 50 90 Dolomit 100 % Dolomit içeriği .

MĠNERALOJĠSĠ •Dolomit romboedrik bir karbona mineralidir. •Dolomit terimi hem mineral hem de kayaç adı olarak kullanılır. Tabiatta ideal kristal yapısına sahip dolomit minerali çok ender olarak bulunur. Tabiattaki dolomit minerali Ģu formülle tanımlanır. Ca (1+x)Mg(1-x)(CO3)2 . Ancak bazen terimin kayaç adı olarak kullanıldığını vurgulamak için DOLOTAġ (Dolostone) terimi kullanılır.

Dolomit ise CaCO3 ve MgCO3 içeren kayaçlardır.kırmızı.Prensip olarak karbonatlı kayaçlardan kireçtaĢı ve dolomit.5-4 sedimanter bir kayaçtır. bej-beyaz. . endüstride kullanılan en önemli kayaçlardır.gri •Özgül ağırlığı 2. çoğunlukla CaCO3 içeren •Renkleri. •KireçtaĢı.85 gr/cm3 •Sertliği 3.

OLUġUMU

•Ekonomik öneme sahip çoğu karbonatlı
kayaçlar, kısmen veya tamamen biyolojik olarak deniz suyundan veya sığ deniz ortamında oluĢmuĢlardır. Ġçinde fosil bulunan bir kireçtaĢı kesin olarak oluĢumunun biyolojik bir orijinden geldiğini kanıtlar.

Oluşumu üç şekildedir

•CO2 Metasomatizma ile •Kapalı havuzlardaki aneorobik bakteriler

• Üretim yapan bazı firmalar • Bolu Akçakoca AslantaĢ ĠnĢaat San. Tic. A.ġ. • Bursa Harmancık Kale Maden End. Ham. San. Tic. A.ġ. • EskiĢehir Beylikova Sakarya Maden Sanayii • Ġçel Merkez ÇamiĢ Madencilik A.ġ. • Ġçel Merkez CamiĢ Madencilik A.ġ. • Ġzmir Bornova Dere Maden ĠnĢaat Yapı Malz.San. Tic. Ġzmir Buca
• Karabük Yenice Karabük Demir Çeliksan. Tic. A.ġ. Kastamonu • Kırklareli Demirkِ
Cide Ereğli Demir Çelik Fab. T.A.ġ. y ÇamiĢ Madencilik A.ġ. Kocaeli Gebze Ġkon ĠnĢaat San Ltd. ġti. Manisa Akhisar Doğal Maden ve Tic Ltd. ġti. Muğla Bodrum Sem Mad.Paz.Ġth. ve Ġhr. San. Ltd. ġti. Polat Maden ve San. Tic. A.ġ. Ġzmir Merkez Zeynel ÖziĢmen

• Muğla Bodrum Sem Mad.Paz.Ġth. ve Ġhr. San. Ltd. ġti.

KULLANIM ALANLARI

•En çok kullanıldığı sanayi demir-çeliktir. •Demir ve diğer minerallerin ergitilmesinde CaO •Yüksek fırın ve sinterlemede kullanılan
•ġiĢe ve cam yapımında kullanılan dolomitlerde
dolomitlerde % 18 MgO % 30 CaO olması gereklidir. % 19 MgO % 34 CaO olması gereklidir. ve MgO kaynağı olarak kullanılır.

•Isı ve ses izalasyonu için kullanılan dolomitlerde

fiziksel ve kimyasal yapısına bağlı olarak endüstride bir çok alanda kullanılır. Suyun filtrasyonunda. • Ziraat'te. Refrakter tuğla ve harçların üretiminde. Seramik sanayiinde. Kimya sanayiinde Ferrosilikon imalinde.Dolomit. Bunların en önemlileri aĢağıda • Yol inĢaatlarında ve beton yapımında dolgu maddesi belirtilmiĢtir. Demir-Çelik sanayiinde demir cevherinin . gübre yapımında dolgu maddesi olarak ve • • • • • • • • toprak ıslahında. Boya sanayiinde dolgu maddesi olarak. Cam ve soda sanayiinde üretimde. Kimya sanayiinde beyazlatıcı olarak. olarak.

.•Dolomitin. ham dolomit. kalsine dolomit ve •Dünya’da dolomit büyük miktarlarda ve çok •Dünya’da dolomit büyük miktarlarda ve çok yanmis dolomit olarak kullanim sekilleri vardir. degisik sektörlerde kullanilmasina ragmen Türkiye’de üretimin çok önemli bölümü sadece demir-çelik ve cam sanayinde kullanilmaktadir. degisik sektörlerde kullanilmasina ragmen Türkiye’de üretimin çok önemli bölümü sadece demir-çelik ve cam sanayinde kullanilmaktadir.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Anadolu’da binlerce yıldır var olan seramik. . kökleri 8000 yıl öncesine uzanan geleneksel bir sektördür.Türkiye'de seramik ve çini yapımı. 1950’li yıllardan itibaren Türkiye’de endüstriyel anlamda üretilmeye baĢlanmıĢtır. TÜRKĠYE’DE SERAMĠK VE SERAMĠK HAMMADDELERĠ Seramik karo üretimi Anadolu’ya Selçuklular tarafından Orta Asya’dan getirilmiĢ ve Osmanlılar döneminde Ġznik ve Kütahya bölgelerinde geliĢmiĢtir.

Türk seramik sanayi içinde en geliĢmiĢ alt sektörler kaplama malzemeleri ve sağlık gereçleri. •Kurulu kapasite miktarları. •Türk seramik sanayi hammadde gereksiniminin hemen hemen tümünü yurtiçinden . ürün kalitesi ve ürün çeĢitliliği gibi faktörler göz önüne alındığında.•Ancak ticari anlamda seramik üretimi 1960’larda baĢlamıĢtır. üretimin nispeten daha az olduğu alt sektörler ise sofra ve süs eĢyaları ile teknik seramikler ve refrakter malzemeler sektörüdür.

•Seramik sektörü insaat sektörü ile paralel olarak büyümektedir. ülkemizde hammaddelerin rezerv ve kalite açısından yeterli olması. •Ülkemizdeki konut açıgının çok fazla oldugu düsünülürse bu sektöre yatırım yapmanın ne kadar cazip oldugu görülür. bu sektörü yatırımcılar için cazip hale getirmistir. Bunun nedeni.•Türkiye’de seramik sanayi hızlı bir sekilde gelismektedir. ucuz isçilik imkanları ve piyasa talebinin büyük olusu. .

. bulunması. Bilecik ve Sögüt’te gelismesinin baslıca sebepleri ise.•Seramik sanayinin EskiĢehir. •hammadde kaynaklarına olan yakınlıgı. •ulasım açısından merkezi konumda •is gücü potansiyelinin çok olusu ve •enerjinin kolay ulaĢmasıdır.

.•Seramik üretiminde temel amaç: •Dünya standartlarına uygun iyi kalitede yer ve duvar karosu üretmektir. . •Aksi halde ayakta durmaları mümkün degildir. •Bugünkü rekabet ortamında üretim maliyetleri de optimum seviyelerde olması gerekir.

•Üretim anında proses kontrolleri iyi olmalı. •Üretim öncesi ve sonrası gerekli testler çok iyi yapılmalıdır .•Seramik hammadde üreticilerinin üretim sonucunda baĢarılı olması için: •Seramik üreticileri iyi kalitede hammadde kullanmalı.

•refrakter harç ve tuğlalar hammaddeler aĢağıdaki sektör dallarına tüketilmektedir.•Seramik sektöründe genellikle kullanılan •Seramik kaplama malzemeleri. TÜRKĠYE’DE SERAMĠK SEKTÖRÜ . •Teknik seramikler. •Seramik sofra ve süs eĢyaları. •Seramik sağlık gereçleri.

•ĠnĢaat sektöründeki geliĢmelere paralel olarak. . özellikle 1990 yılından sonra yapılan büyük yatırım atağı ile bugün Türk seramik kaplama malzemeleri üretimi dünyada söz sahibi olmayı baĢarmıĢtır. 1980’lerden sonra hızlı bir geliĢim atağına geçmiĢtir.Kaplama Malzemeleri •1950'li yıllardan itibaren geliĢen Türk seramik kaplama malzemeleri sektörü.

•Kaplama malzemeleri alt sektöründe 28 firma bulunmaktadır. 1980 sonrası kurulu kapasite 11 katına çıkmıĢtır 2003 yılı itibariyle üretim miktarı 2. . •Toplam kurulu kapasitenin % 80’inden fazlası beĢ büyük firmaya aittir.6 milyon tondur.

Ege ve EczacıbaĢı grupları dünyanın en büyük üreticileri arasında yer almaktadır. Kale Grubu’dur.•Yurtiçi talebin yaklaĢık % 99’u yerli üretimle karĢılanmaktadır. Kale Grubu 62 milyon m² kapasitesi ile dünyanın tek çatı altında entegre üretim yapan en büyük fabrikasıdır. . Toprak. •Sektörün önde gelen firmaları olan Çanakkale Seramik. •Sektördeki en büyük karo üreticisi.

. Toprak Seramik ve Ege Seramik dünyadaki en büyük 20 seramik firması arasında yer almaktadır. ihracat yaptıkları ülkelerin standartlarına iliĢkin belgelere de sahiptir. Firmalar aynı zamanda.•Kale Seramik. •Karo üretimi yapan firmaların tümü ISO 9001 belgelidir.

Ġspanya. 2005 yılında yaklaĢık 90. •8 büyük.•Türkiye 210 milyon m²'yi aĢan üretimi ile dünyanın yedinci.2 milyon m² ihracat gerçekleĢtirmiĢtir. bugün dünya seramik kaplama malzemeleri ihracatında Ġtalya. Avrupa'nın ise üçüncü büyük seramik kaplama malzemeleri üreticisidir. 8 orta ve 8 küçük ölçekli firmanın faaliyet gösterdiği sektör. . •Üretiminin % 40’ından fazlasını ihraç eden Türkiye. Çin ve Brezilya’dan sonra beĢinci sırada yer almaktadır.

toplam kapasitesinin % 60’ının 1990 yılından sonra kurulmuĢ olması ve 1990 yılından önce faaliyete geçen firmaların son 10 yıl içinde teknoloji yatırımlarını yenilemiĢ olması nedeniyle teknolojik açıdan rakiplerine göre üstün bir konumdadır.•Bugün Türk Seramik Sektörü’nü zirveye taĢıyan en önemli etkenlerden biri. firmaların teknolojiye sürekli yatırım yapmaları ve yeniliklere kolay uyum gösteren yapılarıdır. •Türk seramik kaplama malzemeleri Sektörü. .

Sağlık Gereçleri •Türkiye Avrupa’daki en büyük sağlık gereçleri üreticisidir. •Sağlık gereçleri alt sektöründe orta ve büyük ölçekli olmak üzere yaklaĢık 17 firma bulunmaktadır. Toprak Seramik ve Ege Seramik ve Kütahya seramik . EczacıbaĢı Seramik. Sektörün toplam üretim kapasitesi 15 milyon adettir. Serel Seramik. Kale Seramik. •Büyük üreticiler arasında.

yurtiçi tüketimin yeterli ölçüde artıĢ göstermemesi nedeniyle üretimin büyük kısmı ihracata yönlendirilmektedir. 30'a yakın küçük ölçekli firma da üretime baĢlamıĢtır. . Sektörün toplam üretimi 2003 itibariyle yıllık 142 bin ton’dur. Seramik sektöründe en yüksek ihracat/üretim oranı bu alt sektördedir. •Seramik sağlık gereçleri sektörünün üretim kapasitesi sürekli artmasına karĢın. •Sektördeki kapasitenin yaklaĢık 90’ı üç büyük Ģirkete aittir.•1980'li yılların ikinci yarısından sonra.

Ayrıca. 250-300 civarında küçük ölçekli ve atölye düzeyinde üretici de mevcuttur. Kütahya Porselen.Sofra ve Süs EĢyası • •Sofra ve süs eĢyası alt sektöründe 7 civarında büyük ve orta ölçekli firma bulunmaktadır. Güral Porselen (HeriĢ). Porland Porselen. . Edip Çini. Altın Çini ve Yıldız Çini sayılabilir. sektörde kapasiteleri 10 bin ton/yıl civarında olan. Gorbon. •Büyük ve orta ölçekli firmalar arasında.

yakın gelecekte de olumlu bir geliĢme beklenmemektedir. . Alçak ve yüksek gerilim izolatör üretiminde iki Ģirket bulunmaktadır.•Teknik seramikler alt sektöründe 2 firma mevcuttur. Ileri teknik seramikler sektörü Ģimdiye kadar müteĢebbislerin pek ilgisini çekmemiĢtir. Teknik Seramikler •Elektriksel seramik üretiminde yalnızca bir üretici •Bu sektörde üretim kalite ve miktar olarak mevcuttur. geliĢmemiĢ olup.

yüksek ergime sıcaklığına sahip malzemelerdir. bazik ve alümina silikat esaslı. mekanik darbe ve sürtünme etkilerine karĢı fiziksel ve kimyasal özelliğini kaybetmeyen. cüruf. • Refrakter malzemeler yüksek sıcaklıklarda her türlü erimiĢ metal. Üretimi yapılan baĢlıca ürünler.Refrakter Malzemeler • Refrakter malzemeler alt sektöründe 14 üretici firma bulunmaktadır. • Tüketimde yaklaĢık %70 pay alan ürünler Ģekilli ve Ģekilsiz bazik refrakterlerdir. . asit vb. Ģekilli ve Ģekilsiz refrakter malzemelerdir. aĢındırıcı maddelere dayanıklı.

bir miktar da ihraç edilmektedir. tüketimin yaklaĢık %75'ini karĢılamakta. Refrakter malzemeler % 80 oranında demir çelik sanayisinde kullanılmakta ve çelik üretimi refrakter malzeme talebinin seviyesini belirlemektedir. sanayide yüksek sıcaklığın gerekli olduğu tüm iĢlemlerde .•Bu özellikleri nedeniyle. •Yerli üretim. . iĢlemin yapıldığı üniteleri koruma ve yalıtımını sağlama amacıyla yaygın olarak kullanılmaktadır.

•%25’i Çanakkale bölgesinde bulunmaktadır. •%15’i Kütahya-UĢak.Seramik Kaplama Malzemelerinde Kapasite ve Üretim •Seramik kaplama malzemeleri sektöründe •%40’i Bilecik-EskiĢehir. Bu fabrikaların bölgelere göre dağılımına baktığımızda. •%20’si Ġzmir-Aydın. seramik sektörü kapasite-sinin . bugün baĢlıca 24 fabrika bulunmaktadır.

diğer ülke firmalarının çok üzerindedir. Türkiye’de 10 milyon m² düzeyindedir.•Türk Seramik üreticilerinin kapasite değerleri. •Ġtalya ve Ġspanya’da seramik kaplama malzemesi üretimi yapan firmaların ortalama kapasitesi 2-3 milyon m² iken. .

8 milyon m²’ye ulaĢmıĢtır.•2004 yılında Türk SKM sektörü kapasitesi.8 oranında artarak 292.2 oranında artıĢ kaydederek 271. •2005 yılında ise bir önceki yıla göre % 7. 2003 yılına göre % 5. .6 milyon m²’ye.

•Kale Grubu 62 milyon m² kapasitesi ile
dünyanın tek çatı altında entegre üretim yapan en büyük fabrikasıdır.

•Toprak, Ege, Graniser ve EczacıbaĢı 20
milyon m²’ den daha büyük kapasiteleri ile ilk beĢteki diğer seramik kaplama malzemesi üreten firmalarıdır

Üretici Adı Çanakkale Seramik Toprak Seramik Ege Seramik Graniser Seramik EczacıbaĢı Seramik Yurtbay Seramik Kütahya Seramik Tamsa Seramik Söğüt Seramik Hitit Seramik Seramiksan Ercan Seramik Termal Seramik UmpaĢ Seramik Efes Seramik Akgün Seramik Yüksel Seramik UĢak Seramik Anatolia Seramik Seranit Seramik Bozüyük Seramik Altın Çini Seramik Pera Seramik Ġstanbul Granist Toplam

Kapasite (milyon m2) 62,0 28,0 24,5 23,0 21,0 14,6 14,5 14,5 14,0 12,0 11,5 9,4 8,5 8,0 4,0 4,0 3,6 3,6 3,6 2,0 1,8 1,7 1,5 1,5 292,8

Tüketim
• Seramik karo ve fayans diğer kaplama malzemelerine
göre daha sağlıklı, kullanıĢlı, dayanıklı ve dekoratif olması nedeniyle yaygın kullanım alanlarına sahiptir. Türkiye dünya genelinde seramik kaplama malzemeleri tüketimi açısından 12’inci sıradadır.

• Türkiye’de seramik talebinin tamamına yakın bölümü
yurt içi üretimle karĢılanmaktadır. Yüksek gelir gruplarının talepleri doğrultusunda özellikle Ġspanya ve Ġtalya’dan lüks tüketime yönelik ithalat yapılmaktadır. Ancak, son yıllarda Çin’den yapılan ucuz ve kalitesiz ürün ihracatında da artıĢ gözlenmektedir.

•Türkiye’nin 1985 yılında 16 milyon m² civarında olan yurt içi tüketim miktarı 8 kattan fazla büyüyerek 2005 yılında 135 milyon m²’ye ulaĢmıĢtır. . Türkiye’nin SKM Yurt Ġçi Tüketimi tabloda gösterilmiĢtir.

Yılla r 199 1 199 2 Tüketim (milyon m²) 45 58 68 69 75 77 DeğiĢim (%) - 29 17 1 9 3 44 -9 -1 199 3 199 4 199 5 199 6 199 7 199 8 199 9 111 101 100 .

Ġhracat •Seramik sektör ihracatı 2005 yılında bir önceki yıla göre %7’lik artıĢla 683. •Toplam Seramik Mamulleri ihracatı içinde seramik kaplama malzemeleri ihracatı 405.5 milyon dolar olarak gerçekleĢmiĢtir.8 milyon dolarlık ihracat ile ilk sırada yer alırken toplam sektör ihracatı içerisinde %59. .4’lük paya sahiptir.

Kanada. 2005 yılı içerisinde en fazla ihracat gerçekleĢtirilen ülkeler sırasıyla ABD. ve Yunanistan olmuĢtur. Ġngiltere.6 milyon dolar ve %26.6’dır.2’lik payla seramik sağlık gereçleri izlemektedir. 179. . Ġsrail. Söz konusu ürünlerin seramik sektör ihracatındaki toplam payı ise %85. Fransa. Almanya.•Bu ürün grubunu. •Seramik sektörü toplam ihracatının %60’nı kapsayan seramik kaplama malzemelerinde de en önemli ihraç pazarımızı AB ülkeleri oluĢturmaktadır.

9 393.9 6.9 503.4 24.6 390.6 9.9 .6 10.1 56.5 14.0 179.4 19.2 248.6 23.2 16.8 640.8 9.8 -9.4 95.5 122.9 2005 (OcakNisan) 11.7 1.SERAMĠK SEKTÖRÜ ĠHRACATI (Milyon $) DeğiĢi m (%) 21.6 1.1 135.8 7.1 -14.4 206.5 6.6 DeğiĢi m (%) -1.5 162.7 229.6 683.4 -11.1 46.9 2002 2003 2004 2005 REFRAKTER MALZEMELER SERAMĠK KAPLAMA MALZEMELER Ġ SERAMĠK SAĞLIK GEREÇLERĠ SOFRA VE MUTFAK EġYASI SERAMĠKTEN SÜS EġYASI SERAMĠKTEN DĠĞER EġYA TOPLAM 18.3 38.0 405.8 2.3 46.4 313.5 0.4 31.4 3.8 4.8 -5.8 2006 (OcakNisan) 11.5 3.9 60.1 -29.5 1.7 2.4 4.6 11.8 120.8 0.8 35.

7’lik artıĢla 233.9 milyon dolar ve %25. • Toplam Seramik Mamulleri ihracatı içinde refrakter malzemeler ithalatı 74.3 milyon dolarlık ithalat ile ilk sırada yer alırken toplam sektör ithalatı içerisinde %31.8’lik paya sahiptir.2’lik payla seramik kaplama malzemeleri üçüncü sırada yer almaktadır. 58. .Ġthalat • Seramik sektör ithalatı 2005 yılında bir önceki yıla göre %52. • Bu ürün grubunu 70.6 milyon dolar ithalat gerçekleĢmesi ile sofra ve mutfak eĢyası izlemekte olup.9 milyon dolar olarak gerçekleĢmiĢtir.

4 53.2 7.3 74.3 1.2 153.7 5.0 -11.6 8.9 66.9 29.1 52.5 7.9 2006 (OcakNisan) 28.9 14.0 29.5 100.6 122.9 55.4 6.8 3.9 .SERAMĠK SEKTÖRÜ ĠTHALATI (Milyon $) DeğiĢi m (%) 12.4 2.0 -14.1 17.7 20.8 5.4 11.0 1.0 2005 (OcakNisan) 19.9 106.7 112.4 19.8 11.5 97.8 1.4 33.1 10.7 70.9 -9.3 9.9 2002 2003 2004 2005 REFRAKTER MALZEMELER SERAMĠK KAPLAMA MALZEMELER Ġ SERAMĠK SAĞLIK GEREÇLERĠ SOFRA VE MUTFAK EġYASI SERAMĠKTEN SÜS EġYASI SERAMĠKTEN DĠĞER EġYA TOPLAM 59.6 13.1 3.9 -5.3 -10.3 -29.1 233.4 9.4 58.4 31.4 1.8 26.7 28.4 DeğiĢi m (%) -1.6 3.9 4.

Avrupa’nın en az seramik kaplama malzemeleri ithal eden ülkesi konumundadır. . ĠnĢaat sektörünün seramik kaplama malzemeleri talebinin yaklaĢık olarak %99’u yurt içi üretim ile karĢılanmaktadır.•Türkiye. •Türkiye’nin seramik kaplama malzemeleri ithalatında Çin’den sonra en büyük payı AB ülkeleri almaktadır.