You are on page 1of 29

Magnezyum ; retim Aamalar Dkm eitleri ekillendirme Yntemleri

Zehra AKAAY

Magnezyumun retim Aamalar


Magnezyumun eldesi, ergimi magnezyum klorrn (MgCl2) indirgenme prensibine gre elektrolizi, dolomitten kimyasal yollarla kalsinasyon, keltme ve klorinasyon yntemleri ile veya dorudan tuzlu sulardan magnezyum oksidin termal redksiyonu ile yaplr. Magnezyum pek ok ekstraktif ilemlerle retilebilmektedir. Bunlardan en eski ve halen en ok kullanlan metot ise, magnezyum klorr metal magnezyum ve klor gazna dntren bir elektrokimyasal prosestir. Bu proseste dolomit ve deniz suyunda magnezyum, znmeyen magnezyum hidroksit olarak [Mg(OH)] kertilir. Magnezyum klorr retmek iin hidroklorik asitle ilemlendirilir ve magnezyum klorr, magnezyum metali ve klor gazna dntrlmesinde kullanlan elektriin bulunduu elektrolitik hcrelere verilir.

Dolomit ve deniz suyundan Mg eldesi;

MAGNEZYUM ve ELDES
Dnyada toplam retimin %75'i elektroliz tesislerinde, geri kalan %25'i silikotermik yntemlerle yaplmaktadr. Magnezyum klorr redksiyonunda, metalik magnezyum ve klorr rn olarak ortaya kar. Magnezyum, dkm ingotlar eklinde kat halde, klorr ise gaz halinde bulunur. Magnezyumun retildii baka bir metot ise; magnezyum oksidin silisyum ile redksiyonudur (sl indirgeme metodu). Bu proseste ferrosilisyum kat halde magnezyum oksitle reaksiyona girer ve yksek scaklk, dk basn koullarnda magnezyum gaz hale geer, reaktrn soutucularnda magnezyum kristalleri kondanse olurlar. Bu kristaller ergitilip, ingotlar halinde dklr. Magnezyum retimi, dk enerji maliyetinin olduu ve/veya ok zengin yataklarn bulunduu blgelerde yaplmaktadr. En byk retim blgeleri; srail, Avustralya, Norve, Kanada, in ve Rusya' da bulunmaktadr. Bugn, in ve Rusya faktrn gz nne aldmzda, deiik kaynaklara dayanarak yllk 1 milyon tona yakn bir toplam retimden bahsetmek mmkndr.

Magnezyum retim Yntemleri


Magnezyum genellikle dier metallerin retildii yntemlerle ekillendirilir. malat ynteminin seiminde malzemeden beklenilen optimum zellikler dikkate alnmaldr. Baz zel paralarn ekillendirilmesinde, zel imalat yntemleri tercih edilebilir. Magnezyum ve alamlarna uygulanan deiik ekillendirme yntemleri mevcuttur. Alamlara basnl ve kum dkm gibi dkm yntemlerinin yan sra, dvme, ekstrzyon, haddeleme gibi plastik ekillendirme yntemleri de baaryla uygulanabilmektedir. Magnezyum iin en uygun ekillendirme yntemi yksek basnl kalp dkm ve ekstrzyon yntemleridir.

Basnl Dkm Yntemi;


Magnezyum alaml paralarn retiminde kullanlan en yaygn yntem basnl dkmdr. Yntem yksek bir retim kapasitesine sahip olduundan, olduka benimsenmitir. Bu yntemde paralarn hzl soumas ile ince taneli yap olumas salanrken, gazlarn kamasn zorlatrdndan dolay gzeneklilie yol aabilmektedir. Gzenek ise paralar, mukavemet, sl ilem ve kaynak edilebilirlik asndan uygunsuz hale getirmektedir. Basnl dkm, dk viskoziteye sahip alamlarn kullanld, ince cidarl paralarn retimi iin ideal bir yntemdir. Yksek retim hacimlerinde, ayn tip paralarn imalatnda kullanlan, kendini tekrarlama esasna dayanan bir kalplama yntemdir. Proses, ergimi metalin yksek basn altnda elik bir kalba enjekte edilmesi olarak tanmlanabilir. Basnl dkm ynteminde, ergimi metalin yksek scaklk ve basn altnda enjekte edilmesi iin kullanlan kalp, ayn zamanda parann kalptan kacak katla kadar soutulmasn da hzl bir ekilde salamaktadr.

ALAIM AZ91D

GENEL ZELLKLER En yaygn kullanlan basnl dkm alamdr. Oda scaklnda iyi dayanm, iyi dkm kabiliyeti, iyi atmosferik kararllk ve mkemmel tuzlu su korozyon direnci zelliklerine sahiptir.

AM60B

yi uzama ve tokluk, mkemmel tuzlu su korozyon direnci, iyi akma ve ekme dayanm zelliklerine sahiptir.
Nispeten iyi dklebilirlie sahiptir. Basnl dkm alamlar iinde en iyi srnme direncine sahip alamlardan biridir. Oda scaklndaki zellikleri iyi ve yksek scaklk uygulamalarnda kullanldr 175Cye kadar iyi srnme direncine sahiptir. Oda scaklndaki zellikleri iyi, tuzlu su korozyon direnci mkemmeldir. Yksek scaklk uygulamalar iin uygundur.

AE42

AS41XB

Basnl dkm AM50 alamnda meydana gelen gzenekler

Kum Dkm Yntemi;


Ya kum kalp, kum dkm ilemlerinin en ucuzudur. Bu sistemde kalp kumu oda scaklnda belli bir sre sonra sertleme salamak iin bir katalizr kimyasalla birlikte fenolik bir retan reine balayc ile kartrlr. Ergitilmi bir metalin kum kalba dklmesiyle ilem tamamlanr. Kum dkmdeki problem ergiyik metalin kalp kumuyla reaksiyona girmesidir.Bu reaksiyonu engellemek iin kuma inhibitrler ilave edilir.Bu inhibitrler potasyum floraborat, veya baz durumlarda kkrtle birlikte sodyum silika florit ilave edilir.

Thixo Dkm Yntemi;


Bu yntem para btnl ve performansn iyiletirmesine karn, yksek maliyetleri ve esnek olmamas sebebiyle ok kabul gren bir yntem deildir. Proses admlar metalin ergitilmesinin ardndan soutulmas, biletler halinde kesilmesi ve ardndan kesilen biletlerin yeniden stlarak basnl dkmle ekillendirilmesinden oluur. Thixo dkm ynteminin en nemli zellii; dkmdeki kaba ve dendritik i yapoluumunun , ergiyik metale uygulanan elektromanyetik kartrma ilemiyle ortadan kalkmas ve onun yerine daha ince taneli, dvme haline benzer bir i yap elde edilmesidir

Thixo Dkm Yntemi;

Rheo Dkm
Son yllarda thixo-dkm ynteminin ekonomik ve teknik zorluklarnn nne geebilmek iin Rheo dkm yntemleri aratrma ve gelitirme almalarnda popler hale gelmitir. Rheo dkm sistemi, ikiz vidal bir ekstrzyon nitesinden ve souk hazneli basnl dkm makinasndan olumaktadr. kiz vidal nite sayesinde ergiyik malzeme, youn trblans ortamnda ve yksek kesme kuvvetleri altnda yksek kalitede yar-kat malzeme haline getirilir. Bu yntemde ilem balangcnda ergiyik malzemenin kullanlmas, thixo-dkmdeki gibi standart kalitede bilet retimini gereksiz klmaktadr.

Rheo Dkm;

Rheo dkmle retilen AM60 motor tutma braketleri;

Sktrma Dkm
Dvme ve dkm yntemlerini bir arada ieren yeni bir teknolojidir. Sv metalin bir dvme kalb ierisinde, bask altnda ekillendirilmesi esasna dayanr. ncelikle sv metal, kalbn ak pozisyonunda dvme kalbna dklr. Ardndan kalp kapatlarak, sv metalin kalp iinde hareketi ve boluklar doldurmas salanr. Katlama esnasnda kalbn malzeme zerinde bir dvme etkisi yaratmasndan dolay, dvme yapya benzer yap elde edilir. Buna gre kaba, dendritik bir yap yerine, daha ince taneli bir yap elde edilmi olur. Katlama tamamlandktan sonra para kalptan karlr.

Sktrma dkm teknolojisi ilem admlar;

Sktrma Dkmle retilmi Otomobil Paralar-Jantlar,kontrol kollar;

Farkl Yntemlerle Elde Edilen AZ91D Alamnn Mekanik zellikleri;


Yntem Kopma Gerilmesi (MPa) Akma Gerilmesi (Mpa) Uzama (%)

Basnl Dkm
Tikso Dkm Tikso kalplama Reo-konteyner yntemi Yar-kat dkm

212230
223 150-241 217

140159
134 156

3,05,6
3,6 35 2,3

230248

140145

5,16,5

Ergitme lemleri;
Dkm yaplacak metal alnarak uygun potaya konularak, yeterli sdaki frnda ergitilir.

Ergitilen metal, potodan alnarak gereken kalba dkm yaplr.

Magnezyum Dkm Hatalar;


Dier alamlardaki dkm hatalar, magnezyum alamlar iin de sz konusudur. Bunlarn yannda, aadaki dkm hatalar da grlebilir; Dklen paralarn yzeylerinde ok sayda kk deliklerin (karnca) meydana gelmesi. Bu hata kalp kumundan kan gazlar ile yanan maddelerden kaynaklanr. Fazla kkrt kullanlmas ve kkrdn metal ile kalba srklenmesi hata oluumunu artrr. Hatann nlenmesi iin kalp kumu deitirilmelidir. Sv yzeyinde meydana gelen ince oksit katman metalin akn engelleyici bir etki yapar. Metal ak yavalaynca souk birlemeler oluabilir. Bu hata, yolluklarn yeniden dzenlenmesi ile ortadan kaldrlabilir. Para zerinde metalin bozukluu yznden kara lekeler grlmektedir. Bunlar, ounlukla gidici ve memelerde, ender olarak para yzeylerinde grlrler. Bilinen nedenlerle oluan gaz boluklar, magnezyum alamlarnda da meydana gelmektedir.

Keronite Prosesi PEO


Adn bulucusu olan irketten alan bu yntem, Mg ve Al gibi hafif metallerin yzey ilemleriyle ilgili yeni bir teknolojidir. evresel nedenlerle kaplama malzemesiolarak kullanlmas yasak, kromdan arndrlm, bir elektrolit banyosuna daldrlan i paras yzeyinin, elektrolit banyodan geirilen darbeli akm sayesinde magnezyum oksit tabakayla kaplanmas ilemidir. Keronite prosesi ile, korozyon dayanml, sert, dzgn ve youn bir kaplama tabakas elde edilir. Elektron mikroskobuyla incelenen tabaka yapsnn, homojen olarak dalm ince gzenekler halinde olduu grlr. Bu gzenekler sayesinde, zerine ilave olan boya vb. katmann mkemmel ekilde yapmas salanr.

Magnezyum ve Alamlarnn Plastik ekillendirmesi


ekillendirmede magnezyumu demir, bakr ya da alminyumdan ayran en byk fark alma scakldr. Magnezyumun sk paket hegsagonal (SPH) yapsndan dolay, magnezyum alamlarna uygulanabilir plastik deformasyon miktar snrldr. Bu nedenle ou magnezyum alamlar yksek scaklklarda lk veya scak ekillendirme ile plastik olarak deforme edilir. Dvme magnezyum alamlar haddelenmi levha veya folyo, ekstrzyon rn (ubuk, boru ve ekilli) paralar ve yapsal uygulamalar iin dvme mamuller olarak retilir. Plastik ekillendirme esnasnda magnezyum paralarn alminyum ve elikten farkl olarak, bkme operasyonu sonras boylarnn ksald grlr. Bu durum, para ekseninin bkm yerine doru hafife kaymasndan kaynaklanr. ok ince sac kalnlklarnda bu durum fark edilemezken, kalnlklar arttka mutlaka gz nnde bulundurulmas gerekir.

Magnezyum ve Alamlarnn Talal ekillendirilmesi


Magnezyum talal ekillendirme ilemi, en kolay metallerden biridir. ekillendirme ilemi, dk kapasiteli manuel tezgahlarda yaplabilecei gibi, yksek kapasiteli otomasyon tezgahlarda da yaplabilir. Magnezyumun mkemmel ekillendirilebilirlii, alminyum ve titanyum gibi zor ekillendirilebilen metallere gre byk avantajlar salar. Dk kesme basnlar ve yksek sl iletkenlii, hzl bir s dalm salar. Bylece kesici takm mrleri uzar ve takm deitirme zamanlar azalr. ekillendirmede kullanlacak takm seiminde, retim hacmi belirleyici kriterdir. Karbon elii takmlar ou uygulamada yeterli olmasna ramen, yksek hacimli retimler iin karbr ulu takmlar tercih edilir.

Mg ve Alamlarnn Akmsz Yntemlerle Kaplanmas


Magnezyum ve alamlarnn, korozyon dayanmlarn gelitirmek iin akmsz kaplama yntemleri zerinde de almalar vardr. Uygulama; Parann sv banyoya daldrlarak, otokatalitik biriktirme ile kaplanmas eklindedir. Kaplama malzemesi anot ya da katottan deil, redkleyiciden elektron alarak kelir. Akmsz Yntemle Kaplama Ynteminde: Kompleks geometrilerde dahi uniform kaplama kalnl elde edilir. Kaplama kalnl kontrol edilebilir. Isl ilemlerle sert Cr mertebesine klabilir. Kaplama para yzeyine daha iyi yapr. Magnezyum alamlar zerine bu yolla nikel kaplama yaplabilir. Kaplama ilemi sonunda yzeyde bir Ni-P tabakas meydana gelir.(%94,6 Ni , %5,4 P). Bu sayede para da daha iyianma ve korozyon direncine kavuur.

Dnya magnezyum retiminin yllara gre deiimi;


YILLAR RET M (TON) 169.000 191.000 189.000 183.000 209.000 236.000 260.000 322.000 480.000 2000 2003 2005 ROSKLL N RAPORU 2005 895.000 436.000 481.000 550.000 YILLAR RET M (TON) 334.000 360.000 294.000

1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1986 1998

1988 1990 1995

KAYNAKLAR
Politeknik Dergisi Journal of Polytechnic Cilt:13 Say TMAK-Tasarm malat Analiz Kongresi 26-28 Nis Trkiye statistik Yllg, TC Basbakanlk Devlet statistik Enstits, ISSN 0082-691-X,2004 KMAS-Ktahya Manyezit sletmeleri A.S., Sinter Manyezit sletmesi Prof.Dr.Ayegl AKDOAN magnezyum notlar