You are on page 1of 56

1

KUANTITI ELEKTRIK
Unit bagi Kuantiti Elektrik boleh di bahagikan kepada beberapa bahagian, diantaranya ialah:
1. 2. 3. 4. 5. Arus. Rintangan. Beza keupayaan ( Voltan ). Kuasa elektrik dan tenaga elektrik Tenaga ( Joule ).

Kuantiti Elektrik ( sambungan )


Arus. Arus merupakan pengaliran elektron pada satu litar / pengalir yang lengkap. Unit = AMPERE Simbol = (I) Meter penyukat = Meter Amp. Di dalam litar elektrik, meter disambungkan sesiri dengan beban.

ampere

Formula Arus

I = V R I = P V I= P R

Di mana: I - Arus V Voltan R Rintangan P Kuasa

Kuantiti Elektrik ( sambungan )


Rintangan.
Rintangan ialah tentangan ataupun halangan terhadap pengaliran arus elektrik / elektron di dalam sesuatu pengalir. Unit = Ohm. Simbol = () Meter penyukat = Meter ohm.

Formula Rintangan

R = V I R = V P R= P I

Di mana: R Rintangan I - Arus V Voltan P Kuasa

Kuantiti Elektrik ( sambungan )


Beza keupayaan ( Voltan ). Daya / tekanan yang menyebabkan pengaliran arus berlaku dalam satu litar. Unit asas = VOLT Simbol = (V) Meter penyukat = Meter volt. Meter volt disambung secara selari dengan beban yang hendak diketahui voltannya ( tekanan ).
7

Formula Voltan ( Beza Keupayaan)

V = IR

V = P I
V = PR

Di mana: V Voltan I - Arus R Rintangan P Kuasa

Kuantiti Elektrik ( sambungan )

Kuasa elektrik.
Kuasa merupakan kadar ataupun banyaknya kerja yang dilakukan dalam satu unit masa.

Unit = WATT Simbol = P Meter penyukat = Meter Watt Kuasa disukat dalam unit; watt (W), kilowatt (kW) dan megawatt (MW).
9

Formula Kuasa

P = IV

P = V R
P = I R

Di mana: P Kuasa V Voltan I - Arus R Rintangan

10

Kuantiti Elektrik ( sambungan )


Tenaga elektrik.
Joule adalah kerja yang dihasilkan oleh tenaga elektrik pada satu coulomb aliran arus elektrik Formula pengiraan untuk mencari hasil kerja (Joule):
W = QV
di mana:

atau

W = VIt

W = kerja yang dihasilkan dalam unit joule Q = kuantiti cas elektrik dalam unit coulomb V = voltan bekalan dalam unit volt t = masa dalam unit saat
11

Hukum Ohm
Hukum ohm menyatakan bahawa Arus (I) pada satu litar yang lengkap adalah berkadar terus dengan voltan (V) dan berkadar songsang kepada Rintangan (R) litar tersebut
Maksud bagi pernyataan di atas ialah, nilai arus (I) yang mengalir dalam litar tersebut adalah bergantung kepada nilai voltan (V) litar DENGAN SYARAT RINTANGAN (R) DALAM LITAR ITU DIBIARKAN TETAP.

12

FORMULA HUKUM OHM

V = IR I = V/R R = V/I
Di mana: V = Voltan I = Arus R = Rintangan
13

Bagaimanakah cara untuk menggunakan formula Hukum Ohm bagi menyelesaikan pengiraan mencari nilai arus (I), Voltan (V) dan rintangan (R) dalam litar elektrik? Lihat contoh di bawah!

Contoh soalan 1 Kirakan nilai arus yang mengalir dalam satu litar yang voltan bekalannya ialah 25 volt dan rintangan litar 5.

Jawapan
I = V/R = 25/5 = 5 Ampere

Kaedah penyelesaian 1) Kenalpasti formula yang hendak digunakan 2) Dapatkan data yang diberi oleh soalan bagi Voltan [V] & Rintangan [R] 3) Pastikan TAHU GUNA formula!

14

Contoh soalan 2 Apakah kesan kepada nilai arus jika voltan 25 volt DIUBAH kepada 50 volt dengan membiarkan rintangan tetap pada nilai 5?

Pada nilai 25 volt,

Pada nilai 50 volt,

I = V/R = 25/5 = 5 Ampere

I = V/R = 50/5 = 10 Ampere

Inilah yang dikatakan Arus (I) berkadar terus dengan voltan pada kadar rintangan litar yang tetap!
15

Contoh soalan 3 Apakah pula kesan kepada nilai arus jika voltan 25 volt DIGANDAKAN 500 KALI dengan membiarkan rintangan tetap pada nilai 5?

Pada nilai 25 volt,

Pada gandaan 500 kali,

I = V/R = 25/5 = 5 Ampere

I = (Vx500)/R = (25x500)/5 = 12,500/5 = 2500 Ampere

Perhatikan nilai arus turut berganda sebanyak 500 kali


16

Contoh soalan 4 Kirakan berapakah nilai arus jika nilai rintangan ditambah dari 5 kepada 10 dengan nilai voltan 25V dibiarkan tetap.

Pada nilai 5 (ohm),

Pada nilai 10 (ohm),

I = V/R = 25/5 = 5 Ampere

I = V/R = 25/10 = 2.5 Ampere

Nilai arus akan berkurangan dengan pertambahan nilai rintangan litar! Atau dalam erti kata lain, Arus berkadar songsang dengan rintangan pada kadar voltan yang tetap.
17

Contoh soalan 5 Apakah pula kesan kepada nilai arus jika nilai rintangan 5 DIGANDAKAN 500 KALI dengan membiarkan voltan tetap pada nilai 250 volt?

Kenapala h nasibku sebegini rupa..

Pada nilai 5 (ohm),

Pada gandaan 500 kali,

I = V/R = 250/5 = 50 Ampere

I = V/(Rx500) = 250/(5x500) = 250/2500 = 0.1 Ampere

Nilai arus menjadi semakin kecil setelah nilai rintangan digandakan 500 kali pada kadar voltan bekalan yang tetap
18

Contoh soalan 6 Satu pembakar roti yang disambungkan kepada bekalan 240V mengambil arus 6 ampere. Kirakan nilai rintangan pemanas pembakar roti tersebut.

Jawapan
R = V/I = 240/6 = 40

19

Contoh soalan 7 Kira nilai voltan yang dapat mengalirkan arus sebanyak 32 ampere melalui perintang 3.5

Penyelesaian :

V = IR = 32 x 3.5 = 112 volt


20

Contoh soalan 8 Satu janakuasa mengeluarkan voltan sebanyak 240V. Berapakah nilai arus yang mengalir jika janakuasa tersebut disambungkan pada satu litar yang mengandungi beban 20?

Penyelesaian :

I = V/R = 240/20 = 12 ampere


21

Contoh soalan 9 Kirakan nilai arus yang mengalir dalam litar dalam rajah di bawah :

Penyelesaian : I = V/R = 240/55 = 4.36 ampere


22

Contoh soalan 10 Kirakan nilai voltan yang susut merentangi perintang R dalam rajah di bawah :

Penyelesaian : V = IR = 46 x 0.078 = 3.58 volt


23

Contoh soalan 11 Kirakan nilai perintang R dalam rajah di bawah :

Penyelesaian : R = V/I = 600/9.9 = 60.6


24

LITAR ELEKTRIK

Terdapat beberapa jenis litar elektrik yang sering digunakan, iaitu:

i). Litar siri ( lampu krismas, lampu kelip-kelip ) ii). Litar selari ( lampu rumah kediaman) iii). Litar Siri-Selari - gabungan litar siri dan selari.

25

(1).

LITAR SIRI

Definasi: Litar siri terdiri daripada dua atau lebih komponen yang disambungkan dari hujung ke hujung secara berturutan.

Rajah : Litar Siri.


26

Litar Siri ( sambungan )


Contoh Kegunaan Lampu kelip-kelip / lampu krismas.
Keburukan Sekiranya satu lampu / beban yang disambung sesiri rosak, ianya akan memberikan kesan kepada lampu & beban yang lain. ( lampu tidak hidup ).

Ciri-ciri Litar Siri: 1. Nilai arus yang mengalir pada setiap beban adalah sama pada semua cabang litar 2. Nilai voltan yang susut merentangi beban adalah sama dengan nilai voltan bekalan.
27

Litar Siri ( sambungan )


(i). ARUS ( I ). Nilai arus adalah sama pada semua perintang walaupun nilai rintangan perintang adalah berbeza : Ij
I1

R1

Ij = E / R j
R2 Ij = I1 = I2 = I3In

E I3 R3 I2

28

Litar Siri ( sambungan )


(ii). RINTANGAN ( R ). Jumlah rintangan litar adalah hasil tambah ke semua rintangan dalam litar : Rj = R1+ R2 + R3Rn Ij R1
E R3
29

R2

Litar Siri ( sambungan )


(iii). VOLTAN BEKALAN (E) Jumlah voltan bekalan adalah hasil tambah ke semua nilai susutan voltan pada setiap perintang dalam litar: Ij V1 R1
R 2 V2 R3 V3

E = V1+ V2 + V3Vn

E = IRj

30

Litar Siri ( sambungan )


(iv). VOLTAN SUSUT (V) Susutan voltan adalah nilai voltan yang merentangi perintang dalam litar (voltan yang diresap) : Ij V1 R1
R 2 V2 R3 V3

V1 = IjR1 V2 = IjR2 V3 = IjR3


31

(2). LITAR SELARI


Definasi Litar selari terdiri daripada dua atau lebih komponen yang disambungkan kepada dua punca titik yang sama secara selari diantara satu sama lain.

Rajah : Litar Selari


32

Litar Selari ( sambungan )


Contoh kegunaan - Pendawaian di rumah kita.
Keistimewaan Litar ini dapat mengawal beban yang disambungkan kepadanya secara berasingan jika ada alat kawalan seperti suis disambungkan sesiri dengan litar tersebut. 1. Nilai voltan yang merentangi setiap beban adalah sama 2. Nilai arus yang mengalir melalui beban adalah bergantung rintangan beban

Ciri-ciri Litar:

kepada nilai tersebut

33

Litar Selari ( sambungan )


(i). ARUS (I) Hasil tambah nilai arus pada semua cabang litar adalah bersamaan dengan jumlah arus yang mengalir dalam litar
Ij I1 I2 R2

Ij = I1 + I2
I1 = E/R1 I2 = E/R2
34

R1

Litar Selari ( sambungan )


(ii). RINTANGAN (R): Jumlah rintangan dalam litar selari diperolehi dengan menggunakan kaedah berikut : Ij

V1

R1

V2 R2

1/Rj = 1/R1 + 1/R2


35

Litar Selari ( sambungan )


(iii). VOLTAN BEKALAN / PUNCA (E): Voltan yang merentangi setiap beban / perintang adalah bersamaan dengan nilai voltan bekalan Ij

E = IjRj
E V1
R1

V2 R 2

36

Litar Selari ( sambungan )


(iv.) VOLTAN SUSUT (V): Voltan yang susut / merentangi setiap cabang litar adalah bersamaan dengan nilai voltan bekalan Ij

E = V1=V2
V1
R1

V2 R 2

V1 = I1R1 V2 = I2R2
37

(3). LITAR SIRI-SELARI

DEFINISI Litar siri-selari merupakan satu litar yang terdiri daripada gabungan litar siri dan litar selari CIRI Mempunyai dua kumpulan beban iaitu :

a) Kumpulan beban sesiri b) Kumpulan beban selari

38

Litar Siri-Selari ( sambungan )


Terdapat 2 jenis litar siri-selari iaitu :

1) Kumpulan beban selari disambung secara siri


Hasil tambah voltan merentangi kedua-dua kumpulan beban adalah sama dengan nilai voltan Bekalan

E = V1 + V2
Hasil tambah arus dari cabang litar adalah sama dengan jumlah arus dalam litar

Ij = I1 + I2 + I3 + I4 = I5 + I6 + I7
39

Litar Siri-Selari ( sambungan )


2) Kumpulan beban siri disambung secara selari
Hasil tambah voltan merentangi setiap beban adalah sama dengan nilai voltan bekalan

E = V1 + V2 + V3 E = V4 + V5
Hasil tambah arus dari cabang litar adalah sama dengan jumlah arus dalam litar

Ij = I1 + I2
40

HUKUM KIRCHOFF
Hukum Kirchoff digunakan bagi menyelesaikan masalah pengiraan dalam litar yang kompleks.
Terdapat dua jenis Hukum Kirchoff, iaitu: (1). Hukum Kirchoff Arus. (2). Hukum Kirchoff Voltan.

41

Hukum Kirchoff ( sambungan )


1.

Hukum Kirchoff Arus ( pertama )


Jumlah arus yang masuk ke satu titik persimpangan dalam satu litar adalah sama dengan jumlah arus yang mengalir keluar dari titik persimpangan itu.

42

Hukum Kirchoff Arus ( sambungan )


Hukum kirchoff arus digunakan bagi menyelesaikan masalah pengiraan ARUS dalam litar SELARI. Definasi Algebra Arus pada mana-mana persimpangan dalam litar adalah sifar.

43

Hukum Kirchoff Arus ( sambungan )

Contoh:
I1=18A I2=15A I3=24A

o o
I4=5A

I5=16A

Dalam pengiraan algebra, arus pada titik O adalah sifar: I1 + I4 + I5 - I2 - I3 = 0 ( 18 + 5 + 16 ) 15 24 = 0


44

Hukum Kirchoff Arus ( sambungan )


Latihan 1:
Cari nilai I1?
I1= ? I2=8A

I3=6A I4=2A

45

Hukum Kirchoff Arus ( sambungan )

Latihan 2:
I3= 8A I2= ? I1= 5A

I4= 6A

o
I6= 4A I5= 30A

46

Hukum Kirchoff ( sambungan )


2. Hukum Kirchoff Voltan ( kedua ).

Jumlah Voltan yang susut pada litar bersiri yang tertutup adalah sama dengan voltan yang dibekalkan.

47

Hukum Kirchoff Voltan ( sambungan )


Hukum Kirchoff voltan digunakan bagi menyelesaikan masalah VOLTAN SUSUT di dalam litar SIRI. Definasi Algebra Jumlah voltan yang dibekalkan dan voltan yang susut dalam litar yang tertutup adalah sifar.

48

Hukum kirchoff voltan (sambungan )


Contoh:
Ij

R1
V1 = 10V

E = 60V V3 = 30V

R2 V2= 20V
R3

Jumlah voltan yang susut adalah bersamaan voltan bekalan:


E 60V = = V1 + V2 + V3 10V + 20V + 30V
49

Hukum kirchoff voltan (sambungan )


Latihan 1:
Kirakan vs ?

Ij

V1

R1
200

E=525V
50

150
350

R2 V 2

R4 V4

R3
V3
50

RENUNGAN

51

Litar Siri ( Ulangkaji )


FORMULA Mencari nilai RINTANGAN (R):

Rj = R1 + R2 + R3 + R4 Rn

52

Litar Siri ( Ulangkaji )


FORMULA - Mencari nilai ARUS (I):

Ij = I1 = I2 = I3 = I4 In Ij = E / Rj

53

Litar Siri ( Ulangkaji )


FORMULA Mencari nilai VOLTAN PUNCA BEKALAN (E)

E = V1 + V2 + V3 + V4 Vn

Hasil tambah nilai voltan yang susut merentangi setiap perintang dalam litar siri adalah sama nilainya dengan nilai voltan bekalan
54

Litar Siri ( Ulangkaji )


FORMULA Mencari nilai VOLTAN SUSUT (V)

V1=IR1 , V2=IR2, V3=IR3, Vn=IRn

Nilai I digunakan dalam mencari nilai V1,V2,V3 dan Vn kerana nilai arus yang merentangi semua perintang / beban dalam litar siri adalah sama
55

Litar Siri ( Ulangkaji )


FORMULA Mencari nilai KUASA LITAR (P)

P=IV

atau

P=I2R

atau

P=V2/R

Nilai arus dan voltan yang digunakan ialah jumlah

arus dan voltan litar

56