You are on page 1of 87

BDP DRUTVENI PROIZVOD I

DOHODAK
Doc. dr Zoran Mastilo
PREDMET MAKROEKONOMIJE
Razlika mikroekonomije i makroekonomije.
U dijelu bavljenja mikroekonomijom bavili smo se
individualnim tritima, odnosno tritima
pojedinih proizvoda i usluga (penica, automobili,
turistike agencije).
To su bila pitanja potroakog izbora kao i ta
odreuje visinu cijene pojedinog proizvoda ili
faktora proizvodnje i visinu ponude. Bavili smo se
pitanjima maksimuma profita preduzea i
maksinuma koristi za potroaa.

Nevidljiva ruka trita
Svako radi u svom interesu
Razmena povezuje interese
pojedinanih privrednih
subjekata
Cijene su najvaniji indikatori za trino
odluivanje
(Potpuna) konkurencija podie efikasnost
upotrebe oskudnih resursa
Savremena ekonomska kriza radja sumnje o
efikasnosti trita
Poslednja tri naela: Opte okolnosti
ivotni standard zavisi od produktivnosti i
lokacije na svetskom tritu
Insitucije uredjuju poslovanje u svakoj privredi i
smanjuju neizvesnost
Privredne odluke imaju multiplikativne efekte i
dugorone efekte

ivotni standard zavisi od produktivnosti

Bruto domai proizvod meri ivotni standard
U svetu ne postoji ravnomerna raspodela BDP-a
Najbogatije zemlje su, medjutim, najproduktivnije
Blizina razvijenim tritima je, takodje, znaajna jer
smanjuje transakcione trokove trgovine i investiranja
U makroekonomiji je pogled mnogo iri. Ovdje se
bavimo ekonomijom kao cjelinom. Kada je u pitanju
odnos ponude i tranje, ovdje se ne bavimo tritima
pojedinanih proizvoda, nego ukupnom ponudom na
jednoj, i ukupnom tranjom, na drugoj strani. Drugim
rijeima, u makroekonomiji se bavimo agregatnom
ponudom i agregatnom tranjom.
Kada govorimo o cijenama, ne govorimo o cijenama
pojedinog proizvoda ili usluge, nego o cijena cjeline, o
optem nivou cijena.
Cijene su vezane ne samo za obim proizvodnje nego i
za monetarno trite, pa se postavlja i pitanje nivoa
inflacije.
Makroekonomija se zapravo bavi:
ukupnim obimom proizvodnje dobara i usluga,
ukupnom tranjom za ovim proizvodima i
uslugama,
ukupnom zaposlenosti i nezaposlenosti,
optim nivoima cijena,
platnim bilansom,
stopom ekonomskog rasta.
Ciljevi makroekonomije:
maksimalan rast proizvodnje,
ostvarenje pune zaposlenosti,
stabilne cijene i
ravnotea uvoza i izvoza.

Maksimalan rast proizvodnje. Postoje dva naina
za mjerenje bruto drutvenog proizvoda. Nominalni
BDP izraava se u tekuim cijenama, a realni u
stalnim cijenama, ime rast realnog BDP zapravo
izraava rast fizikog obima proizvodnje.
Bruto drutveni proizvod (BDP), predstavlja
ukupno proizvedenu koliinu materijalnih dobara i
izvrenih usluga u jednoj dravi (drutvenoj
zajednici) tokom jedne godine.
BDP se moe izraziti:
Naturalno ili koliinski
Vrednosno (u novcu)


Potrebno je razlikovati potencijalni od realnog BDP.
Potencijalni BDP predstavlja mogunost proizvodnje.
Dva su kljuna faktora koja utiu na rast potencijalnog
BDP:
porast resursa i
porast efikasnosti koritenja raspoloivih resursa.
Realan BDP je ispod potencijalnog.
Kada je kretanje nizbrdino blago, kada kratko traje i kada
je udaljenost od potencijalnog BDP mala, to stanje u
privredi se naziva recesijom, a kada je kretanje okomitije,
kada dugo traje i kada je udaljenost od potencijalnog BDP
velika, stanje u privredi se naziva depresijom.



Odnos potencijalnog i realnog BDP mogao bi se
grafiki prikazati na sljedei nain:
Realni BDP
VRIJEME
B
D
P

Nominalni BDP, I stope rasta realnog BDP-a u BI H
Izvor: Centralna Banka BIH, Godinji izvjetaj 2010, str.14
1
9
.
2
7
2

2
1
.
7
8
8

2
4
.
7
1
7

2
4
.
0
0
4

2
4
.
7
5

0
5
10
15
20
25
30
2006 2007 2008 2009 2010
u

m
i
l
i
j
a
r
d
a
m
a

K
M

Nominalni BDP (l.
6.0%
6.2% 5.7%
-3.0%
0.9%
Stopa rasta realnog BDP-a (d. skala)
-4%
-2%
0%
2%
4%
6%
8%
Ovaj grafiki prikaz pokazuje, da je BDP u BIH od 2006. do 2008.
godine imao rast, a dolaskom globalne krize u 2009. godini, BDP je
imao smanjenje, dok je u 2010. godini, imao blagi oporavak, te 2012.,
2013, oekuje se blagi rast.
Realni BDP, godinja stopa rasta
2009 2010 2011 2012
Svijet -0.5 5.0 4.4 4.5
SAD -2.6 2.8 2.8 2.9
Zona eura -4.1 1.7 1.6 1.8
Japan -6.3 3.9 1.4 2.1
Centralna i Istona Evropa -3.6 4.2 3.7 4.0
BiH -3.1 0.8 2.2 4.0
Izvor: World Economic Outlook, IMF, Apr 11
Ova analiza pokazuje pad BDP-a, od 2009. i procjene
rasta u 2010., 2011., i 2012. godini, u svijetu, SAD-u,
Zoni eura, Japanu, Centralnoj i Istonoj Evropi i BIH.

Projekcija razvoja: stope rasta BDP
-6
-4
-2
0
2
4
6
8
2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015
Svet Euro zona SAD Srbija
Osnovni makroekonomski indikatori RS 2006 - 2010
POKAZATELJ
PERIOD
2006. 2007. 2008. 2009. 2010.
Broj stanovnika u RS (procjena) 1.443.709 1.439.673 1.439.673 1.435.179 1.433.038
Nominalni BDP (u 000 KM) 6.543.726 7.350.985 8.489.287 8.243.265 8.306.974
Realna stopa rasta (u %) 5,8% 6,7% 6,2% -2,8% 0,8%
Broj zaposlenih 252.227 258.209 259.205 253.665 247.388
Broj nezaposlenih 143.219 139.825 135.102 139.536 145.343
Prosjena neto plata (u KM) 520 585 755 788 784
Stopa rasta industrijske proizvodnje 19,1% 1,4% 16,8% 19,0% 5,0%
Izvoz (u 000 KM) 1.540.236 1.671.601 1.921.837 1.672.915 2.177.809
Uvoz (u 000 KM) 2.760.163 3.347.925 4.146.519 3.567.104 4.053.076
Saldo robne razmjene (u 000 KM) -1.219.927 -1.676.324 -2.224.682 -1.894.189 -1.875.267
Pokrivenost uvoza izvozom 55,8% 49,9% 46,3% 46,9% 53,7%
Inflacija (potroake cijene, %) 6,4% 1,1% 7,2% -0,4% 2,5%
Strane direktne investicije(u 000 KM) 103.223 1.946.688 165.675 104.500
Izvor: Privredna Komora Republike Srpske - www.komorars.ba
BDP (u 000 KM) I BDP PER CAPITA (KM)
2006-2010
6
,
5
4
3
,
7
2
6

7
,
3
5
0
,
9
8
5

8
,
4
8
9
,
2
8
7

8
,
2
2
2
,
9
7
4

8
,
3
0
6
,
9
7
4

0
1,000,000
2,000,000
3,000,000
4,000,000
5,000,000
6,000,000
7,000,000
8,000,000
9,000,000
10,000,000
2006 2007 2008 2009 2010
BDP
4533
5106
5906
5730
5797
BDP per capita
0
1,000
2,000
3,000
4,000
5,000
6,000
7,000
Izvor: Republiki zavod za statistiku Republike Srpske
STOPA REALNOG RASTA BDP (u %), ZA
PERIOD 2006-2010
5.8
6.7
6.2
-2.8
0.8
-4.0
-2.0
0.0
2.0
4.0
6.0
8.0
2006 2007 2008 2009 2010
Izvor: Republiki zavod za statistiku Republike Srpske
STRUKTURA BDP RS U 2010. GODINI
Izvor: Republiki zavod za statistiku Republike Srpske
12.4%
10.7%
8.9%
7.0%
5.1%
4.8%
51.1%
Trgovina na veliko i malo
Poljoprivreda, lov i umarstvo
Preraivaka industrija
Saobraaj, skladitenje i komunikacije
Proizvodnja i snabdjevanje elektrinom
energijom, gasom i vodom
Graevinarstvo
Ostalo
U Saveznoj Republici Njemakoj, npr., odnos
potencijalnog i realnog BDP je sledei:

Razlika izmeu potencijalnog i stvarnog BDP
naziva se jaz (odnosno GAP).
Ostvarenje pune zaposlenosti. Osnovna je potreba
ljudi da rade, te vlada koja ne moe da zaposli
svoje ljude, ne treba ni da vlada.
Stopa nezaposlenosti je postotak radne snage koja
ne moe da nae zaposlenje.
Stabilne cijene. Cilj je da se odre stabilne cijene na
slobodnom tritu, odnosno da se odre stabilne cijene
na osnovi odnosa ponude i tranje, sa to je mogue
manjim uplitanjem drave.
Kretanje opteg nivoa cijena mjeri se indeksom cijena
na malo.
Rast cijena se mjeri stopom inflacije koja se dobije
kada se od indeksa cijena ove godine oduzme indeks
cijena prosle godine i razlika podijeli sa indeksom
cijena iz prole godine, te pomnoi sa sto.

Stopa inflacije =
100

godine prole cijena indeks


godine prole cijena indeks godine ove cijena indeks
-50
0
50
100
150
200
250
300
Inflacija malopr.cene XII/XII 38.7 14.2 7.2 13.7 17.7 7.3 11.0 8.6 6.6 10.5 13.5 247
BDP - rast na pret. god 5.6 3.9 2.4 8.3 5.6 5.2 6.9 5.5 -3.1 1.5 4.18 57
2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010
Prosek
2010/00
Kumul.
rast
2010/00
Uporedni prikaz inflacije merene rastom maloprodajnih cena kao
i stopa rasta BDP na prethodnu godinu, prosenog i
kumulativnog rasta 2010/2000.
Poeci druge decenije XXI veka su, za Srbiju, u
znaku ogromnog rizika od rastue inflacije i opte
ekonomske nestabilnosti, daljeg pada dinara.
Opasnost od kratkorone upotrebe sredstava od
prodaje Telekoma, velika iskuenja vlade u
suoavanju sa trajkovima zaposlenih u javnim
slubama i sve to u situaciji kada su godinji
anuiteti za servis stranog duga dospeli do nivoa
jedne desetine BDP-a. Stopa nezaposlenosti je bila
u padu kratko vreme nakon 2007. da bi u vreme
krize opet eskalirala, ka vrednosti od ak preko
19%.

78
80
82
84
86
88
90
92
94
96
Srbija
Srbija 91 85 93 96
2007/8 2008/9 2009/10 2010/11
Na slici data je grafika informacija o tome da je Srbija nakon
blagog poboljanja pozicije na globalnoj rang listi 2008/9. kada
je dospela na 85. poziciju, u svim kasnijim vrednovanjima
padala sve do 96. mesta, od ukupno 136 zemalja za 2010/11.
Pozicije Srbije u globalnoj konkurentnosti na
osnovu godinjih izvetaja WEF
Na osnovu pozicije ukupno 12 pojedinih stubova koji
uslovljavaju bolju ili slabiju meunarodnu konkurentnost, evo
prikaza najslabije ocenjenih indikatora za Srbiju na skali WEF.
Relativne pozicije u globalnoj skali konkurentnosti
(prema WEF) Srbije i nekih zemalja u okruenju tokom
proteklih etiri godine
0
20
40
60
80
100
120
2007/8 39 82 79 57 94 109 91 106
2008/9 42 65 76 61 89 108 85 107
2009/10 37 62 76 72 84 96 93 109
2010/11 45 49 71 77 79 78 96 102
Slovenija Crna Gora Bugarska Hrvatska Makedonija Albanija Srbija BIH
Stubovi Rang od ukupno
139 zemalja
1. Institucije 120
3. Makro-ekonomsko okruenje 109
6. Efikasnost trita dobara 125
7. Efikasnost trita rada 102
1




1. The Global Competitiveness Raport, World Economic Forum, Geneva,
Switzerland 2010 Table 4: Global Competitiveness Index 20102011 rankings and
20092010 comparisons,

Srbija i svet: BDP tokom poslednje dve decenija sa
projekcijama za narednu (4,5% rasta - plavi i 5,8% -
crveni indikatori)
0
50
100
150
200
250
Svetska privreda 100 100 102 104 106 111 115 122 126 128 130 133 136 139 142 146 151 156 163 169 163 165 169 174 179 185 190 196 202 208 214 220
BDP/DP Srbije (pret. SCG) 100 92 82 60 42 43 45 48 51 52 42 45 47 49 51 55 59 64 69 73 71 75 78 82 86 89 94 98 102 107 112 117
Optimisticka varijanta 75 79 84 89 94 99 105 111 118 124 132
198
9
90 91 92 93 94 95 96 97 98 99
200
0
1 2 3 4 5 6 7 8 9
201
0
11 12 13 14 15 16 17 18 19
202
0
Ako se dogodi opti pad cijena, onda je rije o
deflaciji.

Ravnotea uvoza izvoza.
Razlika izmeu izvoza i uvoza naziva se neto
izvoz. Kada je vrijednost izvoza vea od vrijednosti
uvoza, onda je neto izvoz pozitivan, odnosno radi
se o trgovinskom suficitu. Trgovinski deficit je
stanje u platnom bilansu kada je vrijednost uvoza
vea od vrijednosti izvoza.

I nstrumenti ekonomske politike.
Uglavnom se odnose na etiri instrumenta,
odnosno etiri politike koje provodi drava:
fiskalna politika,
monetarna politika,
meunarodna ekonomska politika i
politika dohodaka.

Fiskalna politika. Dvije su strane sa kojih fiskalna
politika utie na privredni razvoj, odnosno rast
dohotka.
Monetarna politika je drugi moni instrument
makroeko-nomske politike. To je upravljanje
ponudom novca, uslovima kreditiranja i
bankarskim sistemom.
Meunarodna ekonomska politika. Nunost
ukljuenja u meunarodnu razmjenu daje poseban
znaaj ovom instrume-ntu makroekonomske
politike.
Politika dohodaka. Djelovanje vlade putem
direktne kontrole na visine cijena i nadnica,
poznato kao politika dohodaka.

MAKROEKONOMSKA RAVNOTEA
U okviru mikroekonomske analize upotrebljavali
smo krivu ponude, krivu tranje, kako bi odredili
(analizirali) cijene i koliine pojedinanih
proizvoda.
Agaregatna tranja je tranja svih dobara i usluga u
odreenoj ekonomiji za vrijeme od jedne godine.
To je suma potronje gdje se sva dobra sabiraju
(agregiraju) u jedno jedino dobro (AD) koje se
onda, prema namjenama troe za zadovoljenje
potreba stanovnitva (C), za investicionu potronju
u privredi (I), za potronju drave (G) i neto izvoz
(X-M).
AD = C + I + G + (X - M)

Kriva agregatne tranje pokazuje sve koliine dobara
koje su potroai spremni da kupe po razliitim
cijenama.
Agregatna ponuda je ukupna vrijednost svih finalnih
dobara usluga koje je privreda spremna da ponudi u
odreenom vremenu, uglavnom za godinu dana.
Kriva agregatne ponude pokazuje sve koliine outputa
koje su preduzea spremna da isporue po razliitim
cijenama (P).
Funkcija agregatne ponude je tako proizvodna
funkcija:
AS = f (P,L,K,G.S,T).

Uravnoteenje je postignuto kada je agregatna
ponuda jednaka agregatnoj tranji (AS = AD), kada
ni kupci ni prodavci ne ele da promijene to stanje.
Makroekonomska ravnotea je kombinacija opteg
nivoa cijena i agregatnog proizvoda kojim se
maksimalno zadovoljavaju potrebe i kupaca i
prodavaca.

U potpunijoj ekonomskoj interpretaciji makroekonomska
ravnotea znai zapravo stanje kada nemamo snage da
dostignuti nivo realnog bruto drutvenog proizvoda
pomjerimo na vie. To znai da je ravnoteu mogue
ostvariti na svakom nivou privrednog razvoja.

50
100
150
200
250
0
AS G
AD
AD
E
AD
P
10000 20000 250000 Y
i
n
d
e
k
s

c
i
j
e
n
a

z
a

s
v
e

r
o
b
e

p
o
t
e
n
c
i
j
a
l
n
i

b
r
u
t
o

d
r
u

t
v
e
n
i

p
r
o
i
z
v
o
d

realni bruto drutveni proizvod
MJERENJE DRUTVENOG
PROIZVODA I DOHODKA
Kruni tok u privredi. Osnovna karakteristika
savremene privrede je u visokoj podjeli rada i
intezivnoj razmjeni proizvoda.
Domainstva
Banke
Vlada
Inostranstvo
Preduzea
Dohodci
Potronja
tednja Investicije
Porezi Porezi
Transferna
plaanja
Subvencije i
potronja Vlade
Uvoz Izvoz
Kruni tok izmeu preduzea i domainstva bez
tednje. Najintezivnija razmjena se odvija izmeu
preduzea i domainstva.
Domainstva su vlasnici faktora proizvodnje, koje
iznajmljuju preduzecima u cilju proizvodnje
odreenih roba.
Preduzea, na drugoj strani, proizvode robe koje
prodaju domainstvima, za iju kupovinu
domainstva troe ostvarene dohotke (robni tok).
Kruni tok izmeu preduzea i domainstava
ukljuujui i tednju. Ovo usaglasavanje tednje
(domainstva) i investicija (preduzea) u vezi sa
visinom kamatne stope, obzirom da za to
usaglaavanje postoji vremenski pomak, predstavlja
osnovu talasanja privrede, odnosno formiranja
konjuktornih (poslovnih) ciklusa.
Kruni tok izmeu preduzea, domainstava i drave.
Kruni tok izmeu domainstava, preduzea i
inostranstva. Ovaj dio ukupnog krunog toka se
ostvaruje po osnovu uvoza, odnosno izvoza.
Sadraj pojmova drutveni proizvod i nacionalni
dohodak. Drutveni proizvod, odnosno drutveni
bruto i drutveni neto proizvod predstavlja polazni
pojam mjerenja ekonomskog uspjeha odreene
privrede. To je zbir trinih vrijednosti svih flnalnih
dobara i usluga.
U finalna dobra i usluge ubrajaju se:
potrona dobra koja slue konanom
zadovoljenju konanih potroaa i
ostvarene investicije.
U raun ne ulaze takozvana intermedijarna dobra.
Bruto investicije predstavljaju vrijednost svih
proizvodnih investicionih dobara u godini dana;
Neto investicije su bruto investicije umanjene za
amortizaciju. Ako se od bruto drutvenog
proizvoda oduzime amortizacija dobije se
drutveni neto proizvod ili samo drutveni
proizvod kao pouzdanija mjera nacionalnog
bogatstva;
Nacionalni dohodak;
dohodak stanovnitva;
rapoloivi dohodak domainstva.

Ako sve ovo sumiramo, dobijamo sljedei pregled:

Ukupna vrijednost prodaje (po trinim cijenama).
- Vrijednost nabavki od strane preduzea
= Bruto drutveni proizvod po trinim cijenama
- Amortizacija
= Drutveni (neto) proizvod po trinim cijenama
- Indirektni porezi
+ Subvencije
= Nacionalni dohodak ili drutveni neto proizvod po trinim cijenama
- Profit preduzea
- Direktni porezi preduzea
- Iznos socijalnog osiguranja koji plaaju preduzea
+Subvencije
= Dohodak domainstva (stanovnitva)
- Direktni porezi graana
- Iznos socijalnog osiguranja koji plaaju radnici
= Raspolozivi dohodak domacinstava.

Metodi obrauna drutvenog proizvoda:
proizvodni metod (raun trokova faktora u
proizvodnji),
dohodni metod (raun raspodjele) i
potroni metod (raun upotrebe).

Proizvodni metod

Redni
broj
Naziv privredne grane
Drutveni proizvod u
tekuim cijenama u
godini XX
1.
2.
3.
4.
Poljoprivreda, umarstvo, ribarstvo
Industrija
Trgovina i saobraaj
Usluge (obrazovanje, finansijske usluge i sl.)
100
2000
1000
1500

5.
6.
Bruto vrijednost proizvoda
Drava (plate dravnih slubenika)
Domainstva (plaanje posluge)
4600
1000
300

+
Nacionalni dohodak
Indirektni porezi
5900
650
Bruto drutveni proizvod po trinim cijenama 6550
Bruto drutveni proizvod je veliina je ne samo
vremenski (godinu dana) nego i teritorijalno
odreena. To je ukupna vrijednost stvorena na
teritoriji odreene zemlje bez obzira da li je
stvarali domai ili strani graani.

Dohodni metod. Poseban interes za ovaj metod
obrauna drutvenog proizvoda je pitanje
raspodjele.

Pri tome se posebno misli na:
dio radnih dohodaka, odnosno dio koji pripada
radnicima u formi nadnica, i
dio neradnih dohodaka koji pripada vlasnicima
kapitala (kamate, rente, profiti).
Raniji primjer dobija sledei oblik obrauna po
metodu dohotka.
Drutveni proizvod
u tekuim cijenama
- Dohoci od rada ("radni dohoci") 3500
- Dohoci od imovine i preduzetnitva
(dohoci ostalih faktora ,,neradni dohoci") 1500
Nacionalni dohodak 5000
+ Indirektni porezi
} +550
- Subvencije
Drutveni proizvod po trinim cijenama 5550
+ Amortizacija 1000
Bruto drutveni proizvod po trinim cijenama 6550

Potroni metod. Ovaj metod mjerenja, odnosno
obra-una drutvenog proizvoda odnosi se na
troenje, odnosno na njegovu konanu upotrebu.

Drutveniproizvod
po tekuim cijenama

- Potronja stanovnitva 2500
- Potronja drave 1000
- Investicije 1500
Potronja u zemlji 5000
Izvoz 2550
Uvoz 1000
Neto izvoz +1550
Drutveni proizvod po trinim cijenama 6550

Drutveni proizvod kao pokazatelj stepena
ekonomske razvijenosti.


100
promjena realnog DP

Stopa rasta=
realni DP u prethodnoj godini
Zemlja $ Per capita Zemlja
1996 u $
Per capita
Luksemburg 45360 Kanada 19020
vajcarska 44350 Irska 17110
J apan 40940 Izrael 15870
Norveka 34510 panija 14350
Danska 32100 Grka 11460
Njemaka 28870 Portugal 10160
SAD 28020 eska Republika 4740
Francuska 26270 Turska 2830
vedska 25710 J ordan 1650
Finska 23240 Egipat 1080
Australia 20090 Indonezija 1080
Italija 19880 Bolivija 830
V.Britanija 19600 Mozambik 80
Privredni rast nije bez limita, neogranien.
Ogranienja su:
u rastu stanovnitva,
u rastu eksploatacije prirodnih bogatstava i
u rastu zagaenosti ivotne sredine.

RASPODJELA DOHODKA
Definicija i znaenje. Problem raspodjele je jedno
od najkontroverznijih pitanja, u ekonomiji, esto
nazvan i konflikt raspodjele.
Ukoliko bi se pojam pravedne raspodjele
izjednaio sa pojmom jednakosti, odmah se dolazi
u sukob sa ekonomskom efikasnosti.
Raspodjelu dohotka je mogue posmatrati:
na nivou preduzea,
na nivou stanovnitva i
na nivou drave.

Postavi li se pitanje koji dio dohotka pripada
pojedinim domainstvima, dolazi se do raspodjele
dohotka meu grupama domainstava ili
pojedinaca, odnosno do personale raspodjele
nacionalnog dohotka.
Posmatra li se problem raspodjele dohotka sa
stanovita uticaja drave, imamo sekundarnu
raspodjelu dohotka.
Funkcionalna raspodjela dohotka.

Procentualno uee nadnica u nacionalnom
dohotku:

godina SR Njemaka Velika Britanija
1950
1965
1991
1993
71
-
66
-
-
76
-
65
Personalna raspodjela nacionalnog dohotka.
Raspodjelu dohotka na pojedince mogue je
posmatrati sa stanovita grupisanja u pojedine
socijalne grupacije. Mogue je obaviti posmatranje
i sa stanovita uea u pojedinim intervalnim
dohodovnim grupama.
Razlikovanja uea u raspodjeli bogatstva i
dohotka takoe zasluu panju. Pod dohotkom se
podrazumijevaju ukupna godinja primanja u
novcu koja mogu da potiu od rada (nadnice) ili od
vlasnitva (kamate, dividende). Bogatstvo se sastoji
od neto vrijednosti imovine u odreenom vremenu.

Mjerenje nejednakosti. Dva su osnovna metoda za
mjere-nje personalne nejednakosti u raspodjeli
dohotka: Lorencova kriva i Dini koeficijent.


Lorencova kriva Dijagonalna kriva (45)
pokazuje ravnomjernu raspodjelu dohotka (20%
stanovnitva uiva 20% dohotka i sl.).
Koeficijent koncentracije dohotka nazvan je Gini
koeficijent (ABC/ABD).

Stanovnitvo
100%




75%



50%




25%
20%
0 25% 50% 75% 100%
Dohodak
Lorencova kriva
Stanovnitvo
100%




75%



50%




25%
0 25% 50% 75% 100%
Dohodak
B
C
A
D
Gini koeficijent
Dohodna struktura drutva


Dohodovni
razred
(%) svih
domainstava
(%) ukupnog
dohotka
primljenog od
strane
domainstava
ovog razreda
Stvarna
raspodela
(%) od ukupnog
dohotka
Najnia petina 20 4 4
Druga petina 20 9 13
Trea petina 20 15 28
etvrta petina 20 24 52
Najvia petina 20 48 100
3% najbogatijih 5 20 -
Izvor: na osnovu Samjuelson, Nordhaus, Ekonomija, op. cit. str. 383
Procenat stanovnitva
P
r
o
c
e
n
a
t

d
o
h
o
t
k
a

100




80




60




40




20
20 40 60 80 100
Linija potpune dohodne
jednakosti
Lorencove
krive
I II
Lorencova kriva, na osnovu tabele dohodnih
razreda: I manje nejednakosti (levo); i II -
vee nejednakosti dohotka (desno)
Ekonomske nejednakosti zemalja irom sveta
krajem XX veka.

0
5
10
15
20
25
30
35
40
45
50
Gini koef. nejednakosti (0-100) 22 23 23.5 23.8 24 29 30.5 31 32 35 37 47
eka
(1992)
Austra
lija
(1994)
Finska
(1995)
Belgija
(1994)
veds
ka
(1995)
Maar
ska
(1991)
Nema
ka
(1994)
SAD
(1979)
Poljsk
a
(1995)
UK
(1995)
SAD
(1997)
Rusija
1995)
G =
povrina izmeu Lorencove krive i krive od 45
povrina ispod linije od 45
Distribucija dohotka u odabranim zemljama i Gini
koeficijent u 1970. godini:

Zemlja
etvrtine
Gini
koeficijent
donja druga trea etvrta
Finska 10,8 26,4 45,6 68,6 0,207
Belgija 10,2 25,0 43,5 66,4 0,235
Holandija 10,1 24,5 42,5 65,3 0,268
Njemaka 9,8 24,2 42,5 65,3 0,250
Norveka 9,8 24,9 43,7 66,7 0,234
vedska 9,5 25,3 44,8 68,2 0,220
Francuska 8,3 21,8 39,1 61,6 0,296
Italija 8,0 20,7 38,0 61,2 0,310
vajcarska 8,0 21,0 37,8 58,9 0,323
V. Britanija 7,5 20,5 38,2 61,8 0,304
panija 7,4 20,1 37,5 60,2 0,320
SAD 5,7 18,0 35,7 60,2 0,341
Izvor: Case K., 1999; 399
Primama i sekundarna raspodjela dohotka.
Primarna raspodjela dohotka se odvija pod
odluujuim uticajem trita. Na njemu preduzea
prisvajaju odreen ukupan prihod koji u sebi moe
da sadri profit ili, ak, gubitak.
Kada je rije o preraspodjeli putem poreza, onda se
govori o tkzv. sekundarnoj (dravnoj) raspodjeli
dohotka. Dakle, sekundarna raspodjela je
raspodjela izmeu preduzea i drave, a sredstva
ubrana tako slue optedrutvenim probama.

Primanja drave u periodu 1972 - 1994. godine:





Godina
Ukupna potronja
drave (% od BDP)
Uee (% od BDP)
poreza
Doprinosa za socijalno
osiguranje
1972
1994
23,66
53,46
24,40
27,42
13,64
21,61
Izvor: Woll A., 1998; 475
Procentno uee domainstava u nacionalnom
dohotku rangirano u petine dohodovne grupe u V.
Britaniji:




Petine dohotka
Ostvareni (predporeski)
dohodak
Post-poreski dohodak
donja petina
druga petina
trea petina
etvrta petina
peta petina
2,0
7,0
16,0
26,0
50,0
6,6
11,0
16,0
23,0
44,0
Sva domainstva 100,0 100,0
Gini koeficijent (u %) 51% 39%
Izvor: Hardwick P., 1994; 591
Efekat preraspodjele je vidljiv.
Ukoliko se ovo prikae grafiki kao kumulativna
distribucija dohotka, dobiemo:

Stanovnitvo

100%





80%





60%





40%





20%
20 40 60 80
100
Predpore
ska
raspodjel
a
Dohodak Nakon oporezivanja
smanjile su se nejednakosti
u raspodjeli. Lorencova
kriva sa krivom
ravnomjerne raspodjele
dohotka zatvara, poslije
oporezivanja, manju
povrinu nego to je ona
bila prije oporezivanja.

AGREGATNA TRANJA I
NACIONALNI DOHODAK
Znaenje agregatne tranje. Ukupna (godinja)
vrijednost proizvoda i usluga koju proizvedu
preduzea u jednoj zemlji predstavlja realni domai
drutveni proizvod (Y) ili agregatni output
(proizvod). On obuhvata usluge, potrona i
investiciona dobra.
Adam Smit, osniva klasine ekonomske teorije,
poao je od pretpostavke o samoregulaciji trinog
privrednog sistema.

Tranja za potronim dobrima;
Funkcija potronje i tednje.

Osnovni faktori potronje su:
raspoloivi dohodak domainstva,
raspoloiva imovina kojom domainstvo
raspolae,
visina kamatne stope,
ivotna dob,
procjene budunosti.


Raspoloivi dohodak domainstva.
Bruto dohodak
+ transferni dohodak (npr. djeiji dodatak)
= ukupan dohodak
- direktni porezi (npr. porez na dohodak)
= raspoloivi dohodak (za potronju ili tednju)

Postoje razlike u troenju permanentnog i povremenog
(tranzitnog) dohotka .
Osnovna karakteristika potronje permanentnog dohotka je
da se radi o normalnom, odnosno planiranom nivou
potronje, odnosno tednje.
Povremeni (transferni) dohodak, troi se na drugaiji nain
od permanentnog. Potronja ovog dohotka uglavnom nije
u nekoj vezi sa potronjom permanentnog dohotka.


I movina kojom domainstvo raspolae.
Domainstva priblinog nivoa tekuih
dohodaka, ali razliitog bogatstva (visine
imovine) razliito e se ponaati u potronji.
Visina kamatne stope. Vie kamate e uticati
na porast tednje, odnosno na smanjenje
potronje.
ivotna dob je takoe jedan od uticajnih
faktora potronje.
Procjene budunosti. Oekivani rast cijena u
budunosti uticae da se donese odluka da se
vie troi, a da se manje tedi. Pojava novih
proizvoda moe da utie na porast potronje.


Funkcija potronje. Potronja je funkcija dohotka,
odnosno potronja i tednja su u neposrednoj
zavisnosti od visine dohotka:
C = f(Y).
To je takozvana hipoteza apsolutnog dohotka.
Prosjena potronja je pokazatelj uea obima
potronje u drutvenom proizvodu.
Rije je o graninoj sklonosti ka potronji, odnosno
prirastu potronje na jedinicu prirasta dohotka.
Svaki porast dohotka (Y) dovodi do rasta
potronje za iznos b x Y , odnosno C=b>Y, (b)
je C/Y.


Pretpostavimo sljedei primjer:


Ako ovo grafiki prikaemo, dobiemo sljedeu
sliku:



Y C S
0
100
200
300
40
120
200
280
-40
-20
0
20
Funkcija potronje ima u vidu vezu potronje i dohotka;
Funkcija investicija. Investicije su upotreba, odnosno
aktiviranje tednje:
I = S
Poetna tekoa investicija je u vremenu trajanja.
I =
Potroaka tranja. Procjene o visokoj potroakoj tranji i
povoljnim cijenama odreene robe, vaan su podsticaj
preduzeima za investiranje. To je princip akceleratora, gdje
su investicije funkcija prirasta potronje:
I =
Kamatna stopa. Investicije su opadajua funkcija kamatne
stope. Ova razlika izmeu godinjeg prihoda i godinjeg
troka je godinji neto profit.


( )
}
AC
( )
}
H
VISINA RAVNOTENOG DOHODKA
Potronja i investicije;
Visina ravnotenog dohotka u privredi bez
investicija.
Stanje ravnotenog dohotka je dostignuto kada je
agregatna tranja jednaka agregatnoj ponudi.



Stanje ravnotenog dohotka pokazuje krivu od 45.
Agregatna ponuda, odnosno visina nacionalnog
dohotka (Y) u svakoj taki ove krive jednaka je
iznosu tranje za proizvodima, odnosno iznosu
potronje (C). Suma faktorskih dohodaka jednaka
je vrijednosti proizvodnje.
Ravnoteno stanje, odnosno ravnoteni nacionalni
dohodak podrazumijeva puno koritenje faktora
proizvodnje.
Visina ravnotenog dohotka u privredi sa
investicijama. Kako je kamata odluujui faktor
visine investicija, pretpo-stavimo da je fiksna.



Ako prethodnu tabelu dopunimo iznosom za
investicije, ona e izgledati:



Y C S
I
0
100
200
300
40
120
200
280
-40
-20
0
20
10
10
10
10
Grafiki prikaz ove tabele izgleda ovako:









U privredi bez investicija ukupna agregatna tranja se odnosila
samo na nivo potronje stanovnitva (C). U privredi sa
investicijama nivo agregatne tranje se die za iznos ostvarenih
investicija, te je sada iznos agregatne ponude jednak zbiru ove
dvije tranje:
Y = C + I.



MULTIPLIKATOR
U prethodnoj analizi smo nauili da je ponuda
determinisana tranjom. Zavisno od nivoa
tranje formira se nivo ravnotenog dohotka.
Ako je agregatna tranja manja od obima
(mogue) agregatne ponude, ponuda e se
smanjiti do nivoa uspostavljanja ravnotenog
dohotka.
Multiplikator predstavlja jedan od kljunih
elemenata u sistemu Keynes -ove analize.
U naem prethodnom primjeru odgovor je dat.
Porast investicija za 10 jedinica poveao je
iznos nacionalnog dohotka za 50.

Multiplikator je mjera odnosa izmeu promjena ravnote-nog
nacionalnog dohotka i autonomne potronje.
Autonomnost znai nezavisnost od stanja u ekonomiji, kada se
neto prihvata kao dato, odnosno kada brojni neekonomski
(egzogeni) faktori djeluju na visinu odnosne varijable.
Ovdje emo se baviti investicijama i toj vrsti uticaja na rast
drutvenog proizvoda, odnosno baviemo se investicionim
multiplikatorom.
Prvi faktor od kog zavisi nivo multiplikacije je granina sklonost
ka potronji (C/Y), odnosno granine sklonosti ka tednji
(S/Y).
Iznos autonomne investicione tranje je u naem primjeru
10 jedinica.
Y = I + C.

Multiplikator javne potronje. Drava svojim porezima
oduzima jedan dio dohodaka stanovnitvu i privredi, ime
smanjuje obim njihove tranje. Nisu svi prikupljeni porezi
prihodi drave. Jedan dio poreza drava vrati stanovnitvu
i privredi u formi raznih subvencija, dotacija i sl. To su
transferna plaanja.
Multiplikator spoljne trgovine.
Neto izvoz je razlika izmeu izvoza (X) i uvoza (M)
dobara i usluga (X-M).
Ovo znai da prisustvo spoljne trgovine znai da se
potronja u zemlji moe razlikovati od obima njene
proizvodnje.

Multiplikator otvorene privrede. Koeficijent otvorenosti
privrede predstavlja odnos izmeu zbira uvoza i izvoza u
odnosu na drutveni proizvod.



Za potrebe raunanja multiplikatora spoljne trgovine prvo
se javlja potreba da se izrauna granina sklonost ka uvozu
koja predstavlja porast vrijednosti uvoza po jedinici
porasta drutvenog proizvoda (MPm)
Multiplikator spoljne trgovine tako bi bio:
proizvod drutveni
izvoz uvoz
privrede i otvorenost t Koeficijen
+
=
) ( 1
1
MPm MPC
M M
X

=
HVALA NA PANJI