Chuyên đề

ĐỒ THỊ HAMILTON

Giới thiệu:
Khái niệm đường đi Hamilton được xuất phát từ bài toán: “Xuất phát từ một đỉnh của khối thập nhị diện đều, hãy đi dọc theo các cạnh của khối đó sao cho đi qua tất cả các đỉnhkhác, mỗi đỉnh đi qua đúng một lần, sau đó trở về đỉnh xuất phát” Bài toán này được nhà toán học Hamilton đưa ra vào năm 1859

Nhà toán học Hamilton

Định nghĩa:
• Đường đi Hamilton là đường qua tất cả các đỉnh của đồ thị và đi qua mỗi đỉnh đúng một lần Hay đường đi (x[1],x[2],…,x[n]) được gọi là đường đi Hamilton nếu x[i]≠x[j] (1≤i<j≤n)
a b

d G2

c

Ví dụ: Đường đi Hamilton của đồ thị G2 là: a  b  c  d

Định nghĩa:
• Chu trình Hamilton là đường đi Hamilton có một cạnh trong đồ thị nối đỉnh đầu với đỉnh cuối của đường đi Hay chu trình (x[1],x[2],…,x[n],x[1]) được gọi là chu trình Hamilton nếu x[i]≠x[j] (1≤i<j≤n)
b a e G1 d c

Ví dụ: Chu trình Hamilton của đồ thị G1 là: a  b  c  d  e 
a

Định nghĩa:
• Đồ thị Hamilton là đồ thị có chứa một chu trình Hamilton • Đồ thị nửa Hamilton là đồ thị có chứa một đường đi Hamilton

Một số ví dụ
b a e G1 a b e d d G2 c c Đồ thị G1 là đồ thị Hamilton a b Đồ thị G2 là đồ thị nửa Hamilton

Đồ thị G3 không có chu trình hay đường đi Hamilton g

d

c G3

f

Chú ý:
Không giống như đồ thị Euler, chúng ta chưa có điều kiện cần và đủ để kiểm tra xem một đồ thị có là Hamilton hay không Cho đến nay chỉ có các điều kiện đủ để một đồ thị là đồ thị Hamilton hay có đường đi Hamilton.

Định lý về đồ thị Hamilton:
1. Đồ thị đầy đủ luôn là đồ thị Hamilton. Với n lẻ và n ≥ 3 thì Kn có (n-1)/2 chu trình Hamilton đôi một không có cạnh chung.

Đồ thị đầy đủ K4

Định lý về đồ thị Hamilton:
2. Đơn đồ thị vô hướng G với n>2 đỉnh, mỗi đỉnh có deg(v) ≥ n/2 thì G là đồ thị Hamilton (Dirak 1952)
b c

a e G d

Định lý về đồ thị Hamilton:
3. Giả sử G là đồ thị có hướng liên thông mạnh với n đỉnh. Nếu với mỗi đỉnh thuộc đồ thị thoả: deg+(v) ≥ n/2 và deg-(v) ≥ n/2 thì G là đồ thị Hamilton.
Đồ thị G có hướng liên thông mạnh

Ví dụ:

Đồ thị G là đồ thị có hướng liên thông mạnh thỏa

mãn

Định lý về đồ thị Hamilton (tt):
4. Đồ thị đấu loại: là đồ thị có hướng mà trong đó 2 đỉnh bất kỳ của nó được nối với nhau bởi đúng một cung. a. Mọi đồ thị đấu loại là nửa Hamilton b. Mọi đồ thị đấu loại liên thông mạnh là Hamilton

Đồ thị đấu loại D5

Đồ thị đấu loại liên thông mạnh D6

Định lý về đồ thị Hamilton (tt):
5. Đơn đồ thị vô hướng G gồm n đỉnh với n ≥ 3. Nếu deg(v) ≥(n-1)/2 với mọi đỉnh v của G thì G có đường đi Hamilton. 6. Đơn đồ thị vô hướng G gồm n đỉnh với n ≥ 3. Nếu deg(x)+deg(y) ≥n với mọi cặp đỉnh x,y không kề nhau của G thì G là đồ thị Hamilton. 7. Đơn đồ thị vô hướng G gồm n đỉnh và m cạnh. Nếu m ≥ (n2-3n+6)/2 thì G là đồ thị Hamilton.
a e G d b c

Tìm chu trình Hamiloton của đồ thị:
Cho tới nay, vẫn chưa tìm ra phương pháp với độ phức tạp đa thức để tìm chu trình cũng như đường đi Hamilton trong trướng hợp đồ thị tổng quát. Có thể sử dụng thuật toán quay lui để liệt kê chu trình Hamilton

Cấu trúc dữ liệu

Lưu trữ đồ thị đã cho dưới dạng danh sách kề Ke(v) Liệt kê các chu trình Hamilton thu được bằng việc phát triển dãy đỉnh (X[1],…,X[k-1])

Mô tả thuật toán:
Bước 1: Bắt đầu đi từ đỉnh 1, x[1]:=1 Bước 2: Tìm và lưu đỉnh có cạnh nối với x[i] và đỉnh j này chưa thăm trước đó. Bước 3: Nếu đỉnh j này là x[n] và giữa j và x[1] có cạnh nối thì xuất ra đồ thị Hamilton.

Mã giả của thuật toán
Procedure Hamilton(k); Begin for y∈ Ke(X[k-1]) do if (k=n+1) and (y=v0) then ghinhan(X[1],…, X[n],v0) else if chuaxet[y] then begin X[k]:=y; chuaxet[y]:=false; Hamilton(k+1); chuaxet[y]:=true; end; End;

Dữ liệu vào: (input)

Đồ thị vô hướng G gồm 5 đỉnh và 6 cạnh 5 6 1 2 1 3 1 4 2 4 2 5 3 5

1

5

2

4

3

Mô tả quá trình tìm chu trình Hamilton
1 5 2

4
1 X= 2 3 4 5

3
6

1

3 2

5 4

2 1 3

4 1

1

Chu trình Hamilton

Nhận xét
Với đồ thị có số cạnh lớn thuật tóan trên sẽ không thể đáp ứng hai yêu cầu: • Thời gian thực hiện: độ phức tạp của thuật toán trong trường hợp xấu nhất là O(n*m) (với n là số cạnh và m là số đỉnh của đồ thị) • Kích thước bộ nhớ: do thuật toán sử dụng là thuật toán quay lui nên việc xử lý đồ thị lớn sẽ gây tràn bộ nhớ.  Thuật toán này chỉ có khả năng làm việc với đồ thị có số cạnh nhỏ

Bài tập
6 5 7 9 8 3 2 4

1

Đây có là đồ thị hamilton không?

Một số bài toán có liên quan đến đồ thị Hamilton

Bài toán mã đi tuần: Trên bàn cờ tổng quát n*n (n chẵn, 6≤n≤20), có đặt quân mã ở một ô nào đó. Hãy tìm một hành trình của quân mã từ ô xuất phát, đi qua tất cả các ô đúng 1 lần.

XIN CẢM ƠN SỰ CHÚ Ý THEO DÕI CỦA THẦY VÀ CÁC BẠN
NHÓM THỰC HIỆN CHUYÊN ĐỀ:

• Nguyễn Tuấn Hùng • Nguyễn Quốc Huy • Bùi Hoàng Việt